# verses

text:
<pb/>Tu̱nga najmi j'a tiyahá éhe̱n Nti̱a̱ná. A̱t'aha̱ najmi ngatentee̱ xu̱ta̱ xi y'aha̱ ra̱ ntje̱he̱ Israel, tsa kui xi xu̱ta̱ Israel kikjin. 


text:
Ko̱ najmi ngatentee̱ xi y'aha̱ ra̱ ntje̱he̱ Abraham, tsa kui xi ntí kikjihi̱n Abraham. A̱t'aha̱ Nti̱a̱ná b'a̱ kitsúhu̱ Abraham: “Ntje̱ xi s'e̱hi Isaac ni̱baha̱ ra̱.” 


text:
Kui xi tsuhu̱ ra̱ nga najmi ntí xi kis'ehe̱ Abraham xi nkú ts'ín s'ená ntí, tsa kui xi ntíhi̱ Nti̱a̱ná. Ntí xi kis'e níhi̱ xi nkú ts'ín kitsúya títjun Nti̱a̱ná, kui xi kits'ínchjíhi̱ nga kui xi ntje̱he̱ Abraham. 


text:
A̱t'aha̱ kui én xu'bi̱ xi kitsúya títjuhu̱n Nti̱a̱ná Abraham: “Núni̱ xi nkú ma ni̱stjin xu'bi̱ kuakuchjíhi nga'yúnna̱. Nku ntíx'i̱n s'e̱jñaha̱ Sara̱.” 


text:
<pb/>Ko̱ najmi tu̱ nku ni xu'bi̱ kama. B'a̱ ta̱ kamat'ain Rebeca̱ nk'ie nga y'a ntí'yu̱n. Kui xi kama chju̱úhu̱n Isaac xi ta̱ ntje̱ cháha̱ xu̱ta̱ Israel. 


text:
Nti̱a̱ná kinchja̱ko̱ títjuhu̱n Rebeca̱ nga kinchja̱ni̱jmíyaha ntíhi̱ nk'ie nga najmi kje̱e tsin ko̱ najmi kje̱e ts'ín ni xi nda ko̱ a ra̱ ni xi ch'onk'un, tu̱ xi ku̱i̱tjusuhun ni xi y'énda títjun Nti̱a̱ná nga j'ájin ntí xi kama mjehe̱. A̱t'aha̱ Nti̱a̱ná f'ájin xu̱ta̱ xi mjehe̱, najmi f'ájin tu̱ nga̱t'aha̱ ni nda xi ts'ín xu̱ta̱. 


text:
<pb/>Kui b'a̱ maha, ¿nkú ku̱i̱xíhinná? ¿A ts'ín Nti̱a̱ná ni xi najmi na̱xu̱ tjín? ¡Najmi! ¡Ndaha tsa mí yjehe! 


text:
A̱t'aha̱ b'a̱ kitsúhu̱ Moise: “Ka̱ma ni̱ma̱na xi mjena nga ka̱ma ni̱ma̱na, ko̱ kuase ni̱ma̱ha̱ xi mjena nga kuase ni̱ma̱ha̱.” 


text:
Kui b'a̱ maha, najmi nga̱t'aha̱ tsa ni xi mjená ko̱ tsa ni nda xi tín'eé, tsa kui kju̱a̱ha nga nda ts'ínko̱honá Nti̱a̱ná. Nda ní ts'ínko̱ná a̱t'aha̱ ma ni̱ma̱ha̱ ñá. 


text:
A̱t'aha̱ b'i̱ ts'ín tjít'a má nga b'a̱ kitsú Nti̱a̱ná nga kinchja̱ko̱ nda̱ faraon: “Kitsja xáha tu̱ xi kuakuchjíhina nga'yúnna̱ ko̱ tu̱ xi cha̱hana nga ngúsuhu̱n a̱sunntee̱.” 


text:
Kui b'a̱ maha, Nti̱a̱ná ma ni̱ma̱ha̱ ra̱ xi mjehe̱ nga ka̱ma ni̱ma̱ha̱ ko̱ ts'ín ndjá ani̱ma̱ha̱ xi mjehe̱ nga ts'i̱ín ndjá ani̱ma̱ha̱. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ xi nkú ts'ín Nti̱a̱ná bakúchji kju̱a̱kjaha̱n ko̱ kju̱a̱tsentaha̱ 


text:
<pb/>Kutsa b'a̱há ku̱i̱xínní: “¿Mí nihi xi ts'i̱ínnijéhená Nti̱a̱ná yo̱ ni̱ ma? A̱t'aha̱, ¿yá xi ma fi kontra̱ha̱ ni xi mjehe̱ Nti̱a̱ná?” 


text:
<pb/>¿Yáhá ni ji nda̱, tsa ku̱i̱nchíhi̱ kuenta̱ Nti̱a̱ná? Nku ndji̱í najmi ma: “¿Á b'a̱ n'e kin'endahaní?”, tsa ku̱i̱tsu̱hu̱ xi kits'ínndaha̱. 


text:
¿A najmi tjíhín ra̱ kixi̱ nda̱ xi ts'ínnda ndi̱íu̱ nga ts'i̱ínko̱ nintee̱ xi nkú ts'ín mjehe̱? Ta̱ kuihi nintee̱ ka̱ma ts'i̱ínndako̱ nku ndji̱í xi sasíjña tsjo ko̱ nku xi n'echjén tehe̱nte. 


text:
<pb/>Nti̱a̱ná mjehe̱ nga ku̱a̱kúchji kju̱a̱kjaha̱n ko̱ nga k'u̱éjña chji nga'yúhu̱n. Tu̱nga títs'ín chúkju̱a̱ha ko̱ títs'íntsentako̱ xu̱ta̱ xi ni̱bajennehe̱ kju̱a̱kjaha̱n, kui xi xá n'e̱kjehe. 


text:
B'a̱ títs'ín Nti̱a̱ná tu̱ xi cha̱ha̱ ra̱ xi nkú ts'ín chánka kju̱a̱chánka xi tjínko̱ho̱ xu̱ta̱ xi tíma ni̱ma̱ha̱, xu̱ta̱ xi ja y'énda títjun nga tsjáha̱ kju̱a̱chánkaha̱. 


text:
<pb/>Ñá xu̱ta̱ xu'bo̱. Nti̱a̱ná j'ájinná najmi tu̱ nku a̱jihi̱n xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱, tu̱ sa ní ko̱ ta̱ a̱jihi̱n xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. 


text:
B'a̱ kama xi nkú ts'ín y'ét'a éhe̱n Nti̱a̱ná nda̱ profeta̱ Osea̱ nga b'i̱ títsu:<pb/>Xu̱ta̱ xi najmi xu̱ta̱na̱, kui xi ts'in ma xu̱ta̱na̱.<pb/>Ko̱ xi najmi kits'intjá, kui xi ts'intjá.<pb/> 


text:
Ko̱ xi má nga b'a̱ kik'ihi̱n xu̱ta̱:<pb/>“Jun xi najmi xu̱ta̱na̱ mahanu”,<br/>b'a̱ k'úíi̱n nga kui xi ntíhi̱ Nti̱a̱ná xi tíjña tík'uu̱n. 


text:
<pb/>Ko̱ b'a̱ ta̱ kitsú nda̱ profeta̱ Isaia̱ nga kinchja̱ni̱jmíyaha xu̱ta̱ Israel: “Ndaha tsa b'a̱ ts'ín nkjin maha xu̱ta̱ Israel xi nkú joyaha tsumí xi tjíndai ntáchak'uu̱n, tu̱nga tu̱ chubahá xi n'e̱k'anki. 


text:
Xi nkú nga ta̱ kitsú títjun Isaia̱ nk'ie nga b'i̱ kitsú:<pb/>Tsa najmi y'éjña saná ntje̱ Nti̱a̱ná xi tjíhi̱n nga'yún,<br/>ja ra̱ b'a̱ ta̱ kamat'aán tsakai xi nkúhu xu̱ta̱ Sodoma̱<br/>ko̱ tsichu ma ra̱á tsakai xi nkúhu xu̱ta̱ Gomorra̱. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ yá xi na̱xu̱ bichú ma nginku̱n Nti̱a̱ná 


text:
<pb/>Kui b'a̱ maha, ¿nkú ku̱i̱xíhinná? Xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱, xi najmi tsangisjai nga na̱xu̱ k'úéntu nginku̱n Nti̱a̱ná, kui xi na̱xu̱ tsichu ma nginku̱n Nti̱a̱ná. Kis'ejihi̱n Nti̱a̱ná, kui nga na̱xu̱ tsichu maha. 


text:
Tu̱nga máha xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱, i̱ncha tsangisjáí nga ts'i̱íntjusun kju̱a̱téxuma xi kin'ekjas'ehe̱n Moise, tu̱ xi b'a̱ ts'ín na̱xu̱ k'úéntuhu nginku̱n Nti̱a̱ná, tu̱nga najmi tsichukju̱a̱há ra̱. 


text:
<pb/>¿Á b'a̱ kamaha? A̱t'aha̱ najmi tsangisjáí nga na̱xu̱ k'úéntu nginku̱n Nti̱a̱ná xi nkúhu xu̱ta̱ xi s'ejihi̱n Nti̱a̱ná. Tu̱ sa ní i̱ncha kama mjehe̱ nga ts'i̱íntjusun ni xi tjít'a kju̱a̱téxumoo̱ tu̱ xi b'a̱ ts'ín na̱xu̱ ku̱i̱chú maha kai. I̱ncha kisaténki ndji̱o̱ xi saténki xu̱ta̱. 


text:
B'a̱ kama xi nkú ts'ín tjít'a:<pb/>An k'uejñá nanki Sion nku ndji̱o̱ xi sa̱ténki xu̱ta̱,<br/>nku na̱xi̱ xi ts'i̱ínxuntuhu̱.<pb/>Tu̱nga xi s'e̱jihi̱n xi ts'in nibá,<br/>kui xi najmi sa̱kúhu̱ kju̱a̱suba.<pb/>


text:
A̱t'aha̱ ka̱ma xínya nga kui xi 'yún tíi̱ncha bangisjai ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná, tu̱nga najmi i̱ncha mankjihín ra̱ xi nkú ts'ín tjíhin nga i̱ncha ts'i̱ín. 


text:
Najmi kamankjihi̱n nga Nti̱a̱ná tu̱ tsjáhá ra̱ xu̱ta̱ xi s'ejihi̱n nga na̱xu̱ ka̱ma. Tu̱ sa ní kuenta ts'e̱ suba i̱ncha tsangisjai xi nkú ts'ín na̱xu̱ ku̱i̱chú ma nginku̱n Nti̱a̱ná. Najmi kits'ín ni̱ma̱kju̱a̱ yjoho̱ tsa ts'i̱ínkjáíhi̱n nga Nti̱a̱ná tu̱ tsjáhá ra̱ xu̱ta̱ nga na̱xu̱ ka̱ma nginku̱n. 


text:
A̱t'aha̱ tsichutjusun kju̱a̱téxuma xi kin'ekjas'ehe̱n Moise nk'ie nga j'ai Cristo̱, tu̱ xi na̱xu̱ ku̱i̱chú maha nginku̱n Nti̱a̱ná ngayjee̱ xi s'e̱jihi̱n. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga ngayjee̱ xu̱ta̱ xi s'ejihi̱n Nti̱a̱ná na̱xu̱ bichú ma nginku̱n Nti̱a̱ná 


text:
<pb/>B'i̱ ts'ín y'ét'a Moise xi nkú ts'ín na̱xu̱ bichú maha xu̱ta̱ xi ts'íntjusun kju̱a̱téxuma xi kin'ekjas'ehe̱n Moise. B'i̱ kitsú: “Xi ts'i̱íntjusun ni xi tjít'a kju̱a̱téxumoo̱, nga̱t'aha̱ kju̱a̱téxumoo̱ sa̱kúhu̱ ra̱ nga k'úéjña tík'un.” 


text:
Tu̱nga b'i̱hí ts'ín y'ét'a ngá xi nkú ts'ín na̱xu̱ bichú maha xu̱ta̱ xi s'ejihi̱n Nti̱a̱ná: “Najmi tu̱ b'i̱ ts'ín n'enkjíntak'uin: ¿Yá xi ngju̱a̱i̱nji ndji̱o̱jmi ján?” Tsuhu̱ ra̱ éi̱n tsa n'e̱ nibájen xi ts'i̱ín niba Nti̱a̱ná ngajoho̱. 


text:
Ko̱ b'i̱ ta̱ kitsú ya: “Ko̱ najmi tu̱ b'i̱ ts'ín n'enkjíntak'uin: ¿Yá xi ngju̱a̱i̱ kinte t'anankiu̱?” Tsuhu̱ ra̱ éi̱n tsa chjúsíntje̱n xi ts'i̱ín niba Nti̱a̱ná ngajoho̱ a̱jihi̱n xu̱ta̱ k'ie̱n. 


text:
B'i̱ kitsú Moise: “Tíjñat'a tiñahi éhe̱n Nti̱a̱ná, tsu̱'bai ko̱ ani̱ma̱hi̱ tíjñat'a.” Kui éi̱n xi tíb'eni̱jmíi̱ nd'a̱i̱, én xi tsu nga xu̱ta̱ tjíhin nga s'e̱jihi̱n Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>A̱t'aha̱ tsa tsu̱'bai ku̱i̱tjuhu nga n'e̱kiei yjohi̱ nga Jesu xi Nda̱ Nti̱a̱ná, ko̱ tsa ngayjehe ani̱ma̱hi̱ s'e̱jihin nga Nti̱a̱ná kits'ínkj'áíya ngáha̱ ra̱ Jesu ngabayoo̱, n'e̱k'ankihi. 


text:
A̱t'aha̱ a̱jin ani̱ma̱ha̱ ní xu̱ta̱ nibáha̱ ra̱ nga s'ejihi̱n Nti̱a̱ná, tu̱ xi na̱xu̱ bichú maha. Ko̱ ts'a bitjuhu nga b'a̱ tsu nga Jesu xi Nda̱ Nti̱a̱ná, tu̱ xi n'ek'ankihi. 


text:
A̱t'aha̱ nkuhú chasehe̱ ra̱ xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ ko̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. A̱t'aha̱ nkuhú maha Nda̱ Nti̱a̱ha̱ ngayjee̱ xu̱ta̱ ko̱ tsjáha̱ ngayjee̱ xi ku̱i̱nchja̱ko̱ho̱ kju̱a̱nchi̱ná xi tjíhi̱n. 


text:
<pb/>Tu̱nga xu̱ta̱ xi najmi kje̱e s'ejihi̱n, ¿nkú ts'ín ts'i̱ínkjáíhi̱n ra̱ nga kui xi Nda̱ Nti̱a̱ná? ¿Nkú ts'ín s'e̱jihi̱n ra̱ xi najmi kje̱e nt'é yáha kui? ¿Nkú ts'ín ku̱i̱nt'éhe tsa najmi tjín xi k'u̱éni̱jmíhi̱? 


text:
¿Nkú ts'ín k'u̱éni̱jmíhi xu̱ta̱ tsa najmi s'e̱t'a xáha nga k'u̱éni̱jmí? A̱t'aha̱ b'i̱ ts'ín tjít'a: “Á b'a̱ tsjo tjíhin nga f'aik'úhunná xi b'éni̱jmíná én nda tsu.” 


text:
<pb/>Tu̱nga najmi ngayjee̱hé xu̱ta̱ Israel kits'ínsihi̱n én nda tsuhu̱ Nti̱a̱ná. B'i̱ kitsú Isaia̱: “Ji Nti̱a̱, ¿yá xi kis'ejihi̱n én xi y'eni̱jmíi̱?” 


text:
Kui b'a̱ maha, s'ejinná Nti̱a̱ná nk'ie nga nu'yáá éhe̱n, ko̱ nu'yáá ée̱n nk'ie nga s'eni̱jmíná Jesucristo̱. 


text:
Tu̱nga b'a̱há xian: ¿A najmi kinu'yáhá ée̱n? Joho̱n, kinu'yá. A̱t'aha̱ b'i̱ ts'ín tjít'a:<pb/>Nga ngúsuu̱n a̱sunntee̱ kinu'yá nta̱ha̱,<br/>santaha má fekuhu̱ a̱sunntee̱ tsichu éhe̱n. 


text:
<pb/>Ko̱ b'i̱ ta̱ xin ya: ¿A najmi i̱ncha kikiehé xu̱ta̱ Israel ni xu'bi̱? Tjun Moise b'i̱ ts'ín y'ét'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>An ts'ian nga jun ka̱ma xintak'un<br/>xi tu̱ a xu̱ta̱há,<br/>ko̱ ts'ian nga n'e̱kjanko̱o<br/>xi najmi chumi nihi xi mankjihi̱n. 


text:
<pb/>Ko̱ a̱skahan kama k'un Isaia̱ nga b'i̱ ta̱ ts'ín y'ét'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>Xi najmi tsangisjaina, kui xi kisakúhu̱ an,<br/>ko̱ xi najmi kingjásjaiyana, kui xi tsakuchjíhi̱ yjona̱. 


text:
<pb/>Nga̱t'a ts'e̱ xu̱ta̱ Israel b'i̱ ts'ín tjít'a: “Nku ni̱stjin ntanta kik'ana nga kingjentéhe̱ ntsa̱ nku na̱xi̱nantá xi najmi nt'é'én ko̱ si.”<pb/>


text:
Kui nga b'a̱ xihinna, ¿a kits'ín t'axíhín Nti̱a̱ná xu̱ta̱ha̱? ¡Najmi! ¡Ndaha tsa mí yjehe! A̱t'aha̱ ta̱ nda̱ Israel ná, ntje̱he̱ Abraham. Ntje̱ cháná Benjamin y'ahana. 


text:
Najmi y'éjña t'axín Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi ts'e̱ xi j'ájin títjun. ¿A najmi yanú xi nkú ts'ín tjít'a xu̱ju̱n éhe̱n Nti̱a̱ná má nga nda̱ profeta̱ Elia̱ kinchja̱ko̱ Nti̱a̱ná ko̱ tsatéjéne xu̱ta̱ Israel? B'i̱ ts'ín tjít'a: 


text:
“Ji Nti̱a̱, ja kits'ínk'ien xu̱ta̱ xu'bi̱ já profeta̱ xi ts'i̱ ko̱ ja kits'ínkatsún na̱chan chje̱hi̱. Tu̱ nkuhú an tíi̱jña sa. Ta̱ i̱ncha mjehe̱ ta̱ ts'i̱ínk'ienna.” 


text:
Tu̱nga b'a̱há kitsú Nti̱a̱ná: “Ja kits'in ts'a̱n yatu mii̱ já xi najmi tsasinkúnch'int'aha̱ nti̱a̱ Baal.” 


text:
<pb/>B'a̱ ta̱ tíma ni̱stjin nd'a̱i̱. Tu̱ nga̱t'aha̱ kju̱a̱ndaha̱ Nti̱a̱ná tjíntu sa chuba xu̱ta̱ xi Nti̱a̱ná j'ájin. 


text:
Tsa tu̱ nga̱t'aha̱ kju̱a̱ndaha̱ Nti̱a̱ná kichj'ajihin xu̱ta̱i̱, tsuhu̱ ra̱ nga najmi kichj'ajin tu̱ nga̱t'aha̱ ni nda xi i̱ncha kits'ín. A̱t'aha̱ tsa tu̱ nga̱t'aha̱ ni nda xi i̱ncha kits'ín xu̱ta̱ kichj'ajihin, kju̱a̱ndaha̱ Nti̱a̱ná najmi ta̱ chjíhi̱ ra̱ ma. 


text:
<pb/>Kui b'a̱ maha, ¿mí nihi xi kama? Najmi kisakúhu̱ ni xi tsangisjáí xu̱ta̱ Israel. Xi j'ájin ní Nti̱a̱ná, kui ní xi kisakúhu̱ niu̱. Xingisoo̱ kama ndjá ani̱ma̱ha̱. 


text:
B'a̱ kama xi nkú ts'ín tjít'a: “Nti̱a̱ná kitsjáha̱ xu̱ta̱ xu'bo̱ kju̱a̱nkjintak'un tiya, tunku̱n xi najmi sku̱e̱ko̱ho ko̱ tja̱ba̱xínñju xi najmi ku̱i̱nt'éko̱ho santaha ni̱stjin nd'a̱i̱.” 


text:
<pb/>Ko̱ b'i̱ ta̱ kitsú ya David:<pb/>Kasaténkiko̱ s'íhi̱ xu̱ta̱ xu'bo̱,<br/>ta̱ kuihi kats'ínndyjajihi̱n ko̱ kats'ínk'íéchjíhi̱.<pb/> 


text:
I̱ncha katuma ka̱ tu̱ xi najmi ta̱ sku̱e̱he,<br/>ko̱ musu̱ i̱ncha katuma sín. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga ta̱ n'e̱k'anki xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ 


text:
<pb/>Kui nga b'a̱ xihinna, ¿a tu̱ ni̱yá kis'entuhú xu̱ta̱ Israel nk'ie nga kisaténki? ¡Najmi! ¡Ndaha tsa mí yjehe! B'i̱ ní kama. Tu̱ nga̱t'aha̱ nga najmi kint'é'éhe̱n Nti̱a̱ná xu̱ta̱ Israel, kui nga j'aihi̱ ra̱ én xi ts'i̱ínk'ankihi̱ xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ Israel tje̱he̱n ra̱, tu̱ xi b'a̱ ts'ín ka̱ma xintak'uhun xu̱ta̱ Israel. 


text:
Tsa tu̱ nga̱t'aha̱ nga najmi kint'é'éhen Nti̱a̱ná xu̱ta̱ Israel, tsa kui nga̱t'oo̱ kisakúhu̱ ra̱ kju̱a̱nchi̱náha̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi tjín a̱sunntee̱, ko̱ nk'ie nga kisaténki Israel kisakúhu̱ kju̱a̱nchi̱náha̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ Israel tje̱he̱n ra̱, ¿nkú sa ka̱ma nk'ie nga sa̱kú ngáha̱ ra̱ xu̱ta̱ Israel a̱nte xi ts'e̱ nginku̱n Nti̱a̱ná? 


text:
<pb/>Tínchjako̱nu̱u jun xi najmi ntje̱ Israel tje̱he̱nnu̱u. Nti̱a̱ná kits'ín mana nda̱ postru̱hu̱ xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ Israel tje̱he̱n ra̱ ko̱ xinya kju̱a̱chánkaha̱ xána̱. 


text:
B'a̱ ts'ian tsa tu̱ ahá ni nga̱t'anu̱u ka̱ma xintak'uhun ntje̱na̱, tsa tu̱ xi b'a̱ ts'ín n'e̱k'ankihi k'u̱a̱. 


text:
A̱t'aha̱ kisakúhu̱ kju̱a̱jyu nginku̱n Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi tjín a̱sunntee̱ nk'ie nga kin'e t'axín xu̱ta̱ Israel. Kui nga, ¿nkú sa ka̱ma nk'ie nga n'e̱kjáín ngáha̱ ra̱? Sa̱kú ngáha̱ ra̱ nga k'úéntu tík'un xu̱ta̱ k'ie̱n. 


text:
<pb/>Tsa tsje nginku̱n Nti̱a̱ná na̱'yu̱ xi n'endako̱ho ni̱nku̱a̱n chje̱ xi 'ba̱i̱ tjuhu̱n Nti̱a̱ná, tsuhu̱ ra̱ nga ta̱ tsje ngayjee̱ na̱'yu̱ ni̱nku̱o̱n. Tsa tsje nginku̱n Nti̱a̱ná kja̱ma̱ha̱ nku yá, tsuhu̱ ra̱ nga ta̱ tsje tjiaha̱. 


text:
Xu̱ta̱ Israel, kui xi nkú joyaha tjia xi kitit'áha̱ nku yá olibo̱, ko̱ ji xi nkú joyaha tjiaha̱ yá olibo̱ jñá. Tu̱nga jihí kis'et'ai a̱ntehe̱ tjia xi kitit'óo̱ ko̱ kisakút'aihi kju̱a̱tík'un xi tíjñajin kja̱ma̱ha̱ yá olibo̱ xi ndoo̱. 


text:
Tu̱nga najmi tu̱ nk'ahá n'esjei yjohi̱, tsa b'a̱ ku̱i̱xín nga ji xi 'yún nda sai nga tjia xi kitit'óo̱. Tsa mjehi nk'a n'e̱sjei yjohi̱, tu̱ sahá n'e̱kj'áítsjein nga kja̱ma̱ha̱ yóo̱ y'aha ri. Najmi ji xi kich'ai kja̱mo̱. 


text:
B'a̱ tjín. Tu̱nga kitit'áhá a̱t'aha̱ najmi kis'ejihi̱n Nti̱a̱ná, ko̱ ji ndjá tisinjñai nd'a̱i̱ a̱t'aha̱ s'ejihin. Kui nga najmi tu̱ n'enkjíntak'uhunni tsa ji xi 'yún nda sai. Tu̱ sa ní ti̱nkjúín Nti̱a̱ná. 


text:
A̱t'aha̱ tsa Nti̱a̱ná najmi kits'ínndyjat'aha̱ tjia xi ndaha̱ yá olibo̱, ¿a tu̱ kje̱hé ji ts'i̱ínndyjat'ahi nga tu̱ kisut'aní yóo̱? 


text:
<pb/>Cha̱se̱i̱ xi nkú ts'ín nda ko̱ ndjá ts'ínko̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱. Ndjá kits'ínko̱ xi kisaténki ko̱ ji nda kits'ínko̱hi. Ko̱ nda ts'i̱ínko̱hi tsa tu̱ nku ku̱i̱nchunjínní kju̱a̱ndaha̱. Tu̱nga tsa najmi b'a̱ n'e̱i̱, ko̱ ta̱ ji ku̱i̱chát'ahi. 


text:
Ko̱ ta̱ xu̱ta̱ Israel, tsa ngju̱a̱i̱kj'áha̱ ra̱ ani̱ma̱ha̱ ko̱ s'e̱jihi̱n Nti̱a̱ná, k'u̱a̱i̱ ngáha̱ ra̱ a̱nte xi ts'e̱. A̱t'aha̱ tjíhi̱n nga'yún Nti̱a̱ná nga tsjá ngáha̱ ra̱ a̱nte xi ts'e̱ xu̱ta̱ Israel a̱jihi̱n yá olibo̱. 


text:
A̱t'aha̱ ji xi nkú joyaha tjiaha̱ yá olibo̱ jñá tu̱ kis'et'aní a̱ntehe̱ yá olibo̱ xi ndoo̱. Kui b'a̱ maha, ¿a najmi ka̱mahá k'u̱a̱i̱ ngáha̱ ra̱ xu̱ta̱ Israel a̱ntehe̱? A̱t'aha̱ kui xi tjia xi ndoo̱. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga kama ni̱ma̱ha̱ Nti̱a̱ná ngayjee̱ xu̱ta̱ 


text:
<pb/>Jun já nts'e, mjena nga cho̱o nku ni xi y'éjña 'ma Nti̱a̱ná, tu̱ xi najmi nk'a n'e̱sjehenu yjonu̱u. K'u̱a̱ xi tjín a̱jihi̱n xu̱ta̱ Israel kama ndjá ani̱ma̱ha̱. B'a̱ ka̱ma santa nkúhu nga sa̱kúntehe̱ nginku̱n Nti̱a̱ná ngayjee̱ xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ Israel tje̱he̱n ra̱. Kui xi tjíhin nga n'e̱k'anki. 


text:
Nk'ie nga ja b'a̱ ka̱ma, ta̱ n'e̱k'anki ngayjee̱ xu̱ta̱ Israel. Xi nkú ts'ín tjít'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>Nanki Sion ni̱baha xi ts'i̱ínk'anki xu̱ta̱na̱,<br/>kui xi kjéxihi̱n kju̱a̱ch'onk'uhu̱n ntje̱he̱ Jacob.<pb/> 


text:
<pb/>Najmi mjehe̱ xu̱ta̱ Israel én nda tsuhu̱ Nti̱a̱ná. Ngandanu̱u xu̱ta̱ kontra̱ha̱ Nti̱a̱ná tsichu ma. Tu̱nga tjohó ra̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱ Israel tu̱ nga̱t'aha̱ nga Nti̱a̱ná j'ájin ntje̱ cháha̱. 


text:
<pb/>Ni̱stjin nk'ie, najmi kinu'yá'óho̱on Nti̱a̱ná, tu̱nga tíbase ni̱ma̱hánu̱u nd'a̱i̱ tu̱ nga̱t'aha̱ nga najmi kint'é'én xu̱ta̱ Israel. 


text:
Ko̱ santaha ni̱stjin nd'a̱i̱ najmi tínt'é'én xu̱ta̱ Israel, tu̱ xi ta̱ cha̱se̱ ni̱ma̱ha̱ ra̱ tu̱ nga̱t'aha̱ nga jun kichase ni̱ma̱nu̱u. 


text:
B'i̱ tjíhi̱n ra̱ nii̱. Ndaha nku xu̱ta̱ xi tjín najmi nt'é'éhe̱n Nti̱a̱ná. Nti̱a̱ná y'éjñaha̱ xu̱ta̱ nga najmi kint'é'én, tu̱ xi nkuhú nga ka̱ma ni̱ma̱ha̱ ra̱ ngayjee̱. B'i̱ ts'ín kits'íntsjoho̱ Pablo̱ Nti̱a̱ná 


text:
<pb/>¡Á b'a̱ nkjún ts'ín chánkaha kju̱a̱nchi̱náha̱ Nti̱a̱ná! ¡Á b'a̱ nkjún ts'ín na̱nka̱ ts'ínnkjink'uhun ko̱ á b'a̱ nkjún ts'ín tsehe kju̱a̱nkjintak'uhu̱n! Najmi tjín xi mankjihi̱n ni xi ts'ín Nti̱a̱ná ko̱ najmi ch'a maha̱ tsuya á b'a̱ ts'íhin.<pb/> 


text:
A̱t'aha̱, ¿yá xi be xi nkú ts'ín ts'ínnkjink'un Nti̱a̱ná?<pb/>¿Yá xi kitsúyaha̱ ni xi tjíhin nga ts'i̱ín?<pb/> 


text:
A̱t'aha̱ Nti̱a̱ná kits'ínnda ngayjee̱ ni xi tjín. Nga̱t'aha̱ ko̱ nga tsjoho̱ tjíhin niu̱. ¡N'e̱kié yjoná nga tjíhi̱n kju̱a̱chánka Nti̱a̱ná tu̱ nkjéhé ni! B'a̱ katuma.<pb/>


text:
Kui b'a̱ maha, já nts'e, a̱t'aha̱ tíbase ni̱ma̱ná Nti̱a̱ná, kui nga tíbankihi̱nu̱u nga ngayjehe tak'un n'e̱tsjoho̱o Nti̱a̱ná, nga n'e̱kjas'oho̱on yjonu̱u xi nkú joyaha nku chje̱ tík'un xi tsje ko̱ xi sasíhi̱n Nti̱a̱ná. 


text:
Najmi tu̱ bintsu̱bo̱o xi nkú ts'ín tjíntu xu̱ta̱ a̱sunntee̱. Tu̱ sa ní n'e̱k'óntjaiyo yjonu̱u xi nkú ts'ín Nti̱a̱ná títs'ín tse̱tse̱ kju̱a̱nkjintak'unnu̱u, tu̱ xi b'a̱ ts'ín ka̱mankjihi̱nnu̱u ni xi mjehe̱ Nti̱a̱ná, ni xi nda, xi sasíhi̱n ko̱ xi ja nda tsichu ma. 


text:
<pb/>Nga nkúnkú jun tínchjako̱nu̱u, a̱t'aha̱ Nti̱a̱ná kitsjána kju̱a̱ndaha̱. Najmi tu̱ nk'a n'esjo yjonu̱u. Nkú ní ts'ín tjíyanu̱u. B'a̱ ts'ín n'e̱sjo yjonu̱u xi nkú ts'ín kitsjánu̱u Nti̱a̱ná nga s'e̱jinnu̱u. 


text:
A̱t'aha̱ xi nkú ts'ín nkjin tíkjá maha ni xi y'aha̱ yjonintená ko̱ xi nkú ts'ín kj'a̱í kj'a̱í xá xi kik'a̱hi̱ nga nkúnkú, 


text:
b'a̱ ta̱ joyaha ñá. Nkjin mahaná tu̱nga nkuhú yjoninte kamaka̱á Cristo̱. Nga nkúnkáá kich'aá xinki̱á. 


text:
<pb/>Kj'a̱í kj'a̱í ni xi maná n'eé. Kui kju̱a̱nda xi kitsjáná Nti̱a̱ná nga nkúnkáá. Xi Nti̱a̱ná kitsjáha̱ éhe̱n tu xi ts'i̱ínkjas'ehen, kui xi katsúya éhe̱n Nti̱a̱ná xi nkú ts'ín kik'a̱i̱hi̱ nga s'ejihi̱n. 


text:
Xi kik'a̱i̱hi̱ nga ku̱a̱si̱nko̱ xu̱ta̱, kui xi katasinko̱ xu̱ta̱. Xi kik'a̱i̱hi̱ nga ku̱a̱kúya, kui xi katakúya. 


text:
Xi kik'a̱i̱hi̱ nga tsjá nga'yún, kui xi katsjá nga'yún. Xi kik'a̱i̱hi̱ nga tsjá to̱on, kui xi ngayjehe ani̱ma̱ha̱ katsjá to̱on. Xi kik'a̱i̱hi̱ nga tsjén títjun, kui xi kixi̱ katjiko̱ xáha̱. Xi kik'a̱i̱hi̱ nga ku̱a̱se̱ ni̱ma̱ha̱ xu̱ta̱, kui xi tsjo kat'ehe̱ nga b'a̱ kats'ín. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga kju̱a̱tjo tíjñajinná 


text:
<pb/>N'e̱tjó kju̱axi̱ xinki̱u. Najmi tu̱ n'esiuhu̱un ni xi ch'onk'un. Ni xi nda ch'a̱ ntsja ntsjon. 


text:
B'i̱ ngján n'e̱tjó xinki̱u xi nkú ts'ín tjoho̱ xinkjín xi nts'e̱ maha, a̱t'aha̱ nts'ohó maha̱nu̱u xinki̱u. 'Yún cha̱nkjún so xinki̱u. 


text:
Kixi̱ n'o̱o ni xi tín'o ko̱ najmi tu̱ n'ets'o. Tu̱ xí tsjohó kat'ehe̱ ani̱ma̱nu̱u nga n'o̱o ni xi mjehe̱ Nda̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Tsjo kat'enu̱u nga chúyoho̱o ni xi tsjánu̱u Nti̱a̱ná. N'e̱chúkju̱o kju̱a̱'un xi tíyo. Najmi tu̱ n'ekj'ajiun nga chu̱bako̱o Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>Chu̱bantjo xu̱ta̱ xi tje̱nnki unkienu̱u. B'a̱ t'ihu̱un Nti̱a̱ná nga nda kats'ínko̱ho̱. Najmi tu̱ ni xi najmi nda binchinó nga ka̱mat'ain. 


text:
B'i̱ ngján nda cha̱so̱ho̱ xinki̱u. Najmi tu̱ nk'a katumanu̱u yjonu̱u. Tu̱ sa ní nda cha̱so̱ho̱ xu̱ta̱ x'a̱n. Najmi tu̱ xu̱ta̱ nkjink'un n'e ma su̱bo̱o yjonu̱u. 


text:
<pb/>Najmi tu̱ ch'on n'oho̱o xi ch'on títs'ínnu̱u. Cha̱se̱ nínú xi nkú ts'ín nda ka̱ma n'o̱ho̱ ngayjee̱ xu̱ta̱. 


text:
Já nts'ena̱, najmi tu̱ n'e ngajoyo ni xi tín'enu̱u. A̱ya ntsja ní Nti̱a̱ná t'ejñayo xi b'a̱ títs'íu̱n. A̱t'aha̱ b'i̱ ts'ín tjít'a éhe̱n Nti̱a̱ná: “Ahán xi k'uasjé chjíá, an xi tsjaha̱ chjíhi̱. B'a̱ títsu Nti̱a̱ná.” 


text:
B'i̱ ta̱ ts'ín tjít'a ya: “Tsa tíma bjoho̱ nda̱ kontra̱hi̱, tjeihi̱n ni xi kji̱ne̱. Tsa tíma xintáha̱, tjeihi̱n ntá xi k'úí. A̱t'aha̱ tsa b'a̱ n'e̱i̱, tu̱ ni xí ka̱ma subahá ra̱ nda̱ kontra̱hi̱.” 


text:
Najmi tu̱ 'ba̱i̱ntei tsa kju̱a̱ch'onk'uu̱n xi ts'i̱ín ngana̱hi. Tu̱ sa ní ni xi nda n'e̱i̱. B'a̱ ts'ín n'e̱ ngana̱ha̱ ri̱ ni ch'onk'uu̱n.<pb/>


text:
Ngayjee̱ xu̱ta̱ tjíhin nga ku̱i̱nt'é'éhe̱n xi batéxuma. A̱t'aha̱ xá xi tjíhi̱n xi batéxuma nginku̱n Nti̱a̱ná nibáha̱ ra̱. Nti̱a̱ná y'éjña xóo̱. 


text:
Kui nga xi fi kontra̱ha̱ ra̱ xi batéxuma, kui xi tífi kontra̱ha̱ ni xi ja y'éjña Nti̱a̱ná. Ko̱ xi b'a̱ títs'ín, ta̱ kuihi tíbangisjai suba nga n'e̱ko̱kju̱a̱ha̱. 


text:
<pb/>A̱t'aha̱ já xi batéxumoo̱ najmi tjíntu tsa tu̱ xi ndjá ts'ínko̱ho xu̱ta̱ xi nda ni xi títs'ín. Xu̱ta̱ xi najmi nda ni xi títs'ín, kui xi b'a̱ kats'íhi̱n. ¿A mjehi nga najmi ndjá ts'i̱ínko̱hi já xi batéxumoo̱? Tsa b'a̱, nda n'e̱i, ko̱ nda ts'ín ku̱a̱se̱hi já xi batéxumoo̱. 


text:
A̱t'aha̱ ngandahi̱ ní títs'ínxát'aha̱ ra̱ jóo̱ Nti̱a̱ná. Tu̱nga tsa ni xi najmi nda tín'ei, tjíhin nga ku̱i̱nkjúín tu̱ nga̱t'aha̱ ni xi ts'i̱ínko̱hi jóo̱. A̱t'aha̱ najmi tu̱ a tjíhi̱n xá jóo̱. Nti̱a̱ níná títs'ínxát'aha̱ tu̱ xi ts'i̱ínk'íéchjíhi ko̱ ts'i̱ínko̱kju̱a̱ha xi ch'on títs'ín. 


text:
Kui nga tjíhin nga ku̱i̱nú'yá'éhe̱n ra̱á já xi batéxumoo̱, najmi tu̱ nga̱t'aha̱ ni tsa ts'i̱ínk'íéchjíná ni xi n'e̱é. B'a̱ ní n'e̱é tu̱ xi je s'e̱yaha kju̱a̱nkjintak'unná nginku̱n Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>Kui kju̱a̱ha nga b'echjíhinu ni xi f'áchjínu̱u já xi tjíhi̱n xá, a̱t'aha̱ kui xi tíi̱ncha ts'ínxát'aha̱ Nti̱a̱ná. Xáha̱ tíi̱ncha ts'ín. 


text:
Tjoho̱on ni xi kanéhe̱ nga nkúnkú jóo̱. T'echjíhu̱u xi f'áchjíntjai ni xi tjínnu̱u ko̱ xi f'áchjíntjai ch'á nga ts'ínxát'aha̱ já Roma̱. Cha̱nkjún xi nkú ts'ín tjíhin nga cha̱nkjún, ko̱ nda n'e̱siuhu̱un xi nkú ts'ín tjíhin nga nda n'e̱sihi̱n. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ mí kju̱a̱ha nga n'e̱tjóhoná xinki̱á 


text:
<pb/>Najmi tu̱ chumi nihi xi katsjennu̱u. Tjoho̱on kju̱a̱tjo xinki̱u. A̱t'aha̱ xi tjoho̱ xinkjín, kui xi títs'íntjusun ngayjee̱ kju̱a̱téxumaha̱ Nti̱a̱ná. 


text:
B'i̱ ts'ín tjít'a kju̱a̱téxumoo̱: “Najmi tu̱ ch'at'aihi̱ chji̱íhi̱n. Najmi tu̱ n'ek'iein ani̱ma̱. Najmi tu̱ n'ei ndyjé. Najmi tu̱ fasihi̱n ni xi tjíhi̱n xu̱ta̱.” Kui kju̱a̱téxumoo̱ ko̱ ngayjee̱ kju̱a̱téxuma xingisoo̱ nkuhú bichú majihi̱n kju̱a̱téxuma xu'bi̱: “N'e̱tjóí xu̱ta̱hi̱ xi nkú ts'ín tjohi yjohi̱.” 


text:
Xi tjoho̱ xinkjín, kui xi najmi ch'on títs'íhi̱n. Kui nga bichútjusuhun kju̱a̱téxumoo̱ a̱jihi̱n xu̱ta̱ xi tjíhi̱n ra̱ kju̱a̱tjo. 


text:
<pb/>B'a̱ n'o̱o a̱t'aha̱ yo ni̱stjin xi kich'aá nd'a̱i̱. Ja chu̱ba̱ha̱ nga n'e̱kj'áha̱á yjoná nga ku̱i̱ntsu̱ba̱ ndaá. Ja 'yún chuba ndyjaha̱ nd'a̱i̱ nk'ie nga Nti̱a̱ná ts'i̱ínk'ankiná. Najmi b'a̱ ta̱ tjín ndyjaha̱ ra̱ xi nkúhu nk'ie nga kis'ejinná. 


text:
Ja ma ku̱i̱chúhú chu̱ba̱. Najmi ta̱ n'ehená ngatitsun, a̱taha̱ nk'ie nga ngatitsun n'eé, b'a̱ joyaha xi nkúhu tsa má jyuu̱n tintsu̱ba̱á. Ni xi nda n'e̱é. Kui xi b'a̱ ta̱ joyaha xi nkúhu tsa má ndzjen tintsu̱ba̱á. K'úéndaá yjoná tu̱ xi ku̱i̱nimajíhinná má ndzjee̱n. 


text:
<pb/>Kixi̱ tankínka̱á yjoná xi nkúhu xu̱ta̱ xi tjíma nga ni̱stjiu̱n. Najmi ku̱i̱ntsu̱ba̱á tsa tu̱ xi s'i̱hiná ko̱ chi̱ne̱é. Najmi tjíhin nga chu̱ba̱ súntuko̱náá xinki̱á ko̱ tsa n'e̱jnu n'e̱t'aá. Ko̱ ta̱ ndaha najmi tu̱ bixkjanka̱á xinki̱á ko̱ tsa ka̱ma xin k'aán ni xi tjíhi̱n. 


text:
Tu̱ sa ní ti̱núngijiun yjonu̱u Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱ ko̱ najmi tu̱ n'enkjíntak'un xi nkú ts'ín n'e̱henu ni xi mjehe̱ yjoninte ngatitsuu̱n.<pb/>


text:
Nda n'e̱kjóho̱on xi najmi ndjá síjñajin xi nkú ts'ín s'ejinná, ko̱ najmi tu̱ b'esiko̱o nga̱t'aha̱ xi nkú ts'ín ts'ínnkjink'un. 


text:
Tjín xi b'a̱ ts'ín s'ejihi̱n nga ma kjine tu̱ mí nichinehé ni, ko̱ tjín ngá xi najmi ndjá síjñajin xi nkú ts'ín s'ejinná kui nga tu̱ xka̱há kjinehe. 


text:
Xi kjine tu̱ mí nichinehé ni najmi tjíhin nga ch'on ts'ín ku̱a̱se̱he̱ xi b'éch'oho̱ yjoho̱ ni xi kjine. Ko̱ xi b'éch'oho̱ yjoho̱ ni xi kjine najmi tjíhin nga ts'i̱ínk'anji jé xi kjine tu̱ mí nichinehé ni. B'i̱ i̱ncha kats'ín a̱t'aha̱ Nti̱a̱ná ja kits'ínkjáíhi̱n nga joo̱. 


text:
¿Yáha ji xi tín'ek'anjihinni jé nda̱ musu̱hu̱ xi kj'a̱í? Tsa ndjá síjña nda̱ musu̱ ko̱ tsa tísaténki, Nda̱ Nti̱a̱ha̱ kjinehe̱ ni xu'bo̱. Tu̱nga ndjáhá ku̱a̱si̱jña, a̱t'aha̱ tjíhi̱n nga'yún Nda̱ Nti̱a̱ná nga ndjá ts'i̱ínkasíjñaha̱. 


text:
<pb/>Tjín xi b'a̱ maha̱ nga 'yún nkjún sa nku ni̱stjin nga kj'a̱í ni̱stjin, ko̱ tjín ngá xi tu̱ nku chu̱ba̱ maha̱ ni̱stjiu̱n. Nkúnkú tjíhin nga ts'i̱ínnkjink'un sisin xi nkú ts'ín behe̱ k'un. 


text:
Xi benkjún nku ni̱stjin, kui xi b'a̱ ts'ín tu̱ xi benkjúhun Nda̱ Nti̱a̱ná. Ko̱ xi kjine tu̱ mí nichinehé ni, kui xi b'a̱ ts'ín tu̱ xi benkjúhun Nda̱ Nti̱a̱ná. Tsjáha̱ máb'a̱chjíhi̱ Nti̱a̱ná nga̱t'aha̱ nichinehe̱. Ko̱ xi b'éch'oho̱ yjoho̱ ni xi kjine, kui xi b'a̱ ts'ín tu̱ xi benkjúhun Nda̱ Nti̱a̱ná ko̱ ta̱ tsjáha̱ máb'a̱chjíhi̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Tsa tintsu̱ba̱ tík'aán, Nda̱ Nti̱a̱ná tintsu̱ba̱ tík'uhunná. Ko̱ tsa tíbayaá, Nda̱ Nti̱a̱ná tíbayahaná. Kui b'a̱ maha, ndaha tsa tintsu̱ba̱ tík'aán ko̱ ndaha tsa tíbayaá, Nda̱ Nti̱a̱ná ts'e̱ná. 


text:
A̱t'aha̱ kui kju̱a̱ha k'iehen Cristo̱ ko̱ j'áíya ngáha̱ ra̱ ngabayoo̱, tu̱ xi b'a̱ ts'ín ka̱maha Nda̱ Nti̱a̱ha̱ xu̱ta̱ k'ie̱n ko̱ xi tjíntu tík'uu̱n. 


text:
<pb/>Ko̱ máha ji, ¿á ji tíchasehe̱ ri̱ tsa nda ko̱ tsa najmi nda títs'íhin nda̱ nts'ei? Ko̱ ta̱, ¿á kinte n'esjeheni nda̱ nts'ei? Katumankjihin nga ndyjun nkini̱ ku̱a̱se̱he̱ Nti̱a̱ná mí nihi xi kin'eé nga nkúkáá. 


text:
B'i̱ ts'ín tjít'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>Ahán xi tíi̱jña tík'an, títsu Nti̱a̱ná.<pb/>Ku̱a̱si̱nkúnch'in ngayjee̱ xu̱ta̱ nginkán,<br/>ko̱ ngayjee̱ ts'i̱ínkie yjoho̱ nga an xi Nti̱a̱. 


text:
Kui b'a̱ maha, nga nkúnkáá n'e̱kjas'ehe̱én kuenta̱ Nti̱a̱ná ni xi kin'eé. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga najmi tjíhin nga n'e̱ndyjajihi̱ín xinki̱á 


text:
<pb/>Kui nga najmi ta̱ chasehe̱ ra̱á tsa nda ko̱ tsa najmi nda ni xi títs'ín xinki̱á. Tu̱ sa ní cha̱so̱o xi nkú ts'ín najmi n'e̱ndyjajihu̱un nda̱ nts'o ko̱ xi nkú ts'ín najmi n'e̱kijnejiun ngatitsun. 


text:
S'ejinna Nda̱ Nti̱a̱ná Jesu ko̱ be nga ndaha nku ni najmi chu̱ntí nginku̱n. Tu̱nga tsa tjín xi: “Chu̱ntí ni xu'bi̱ nginku̱n”, tsa ku̱i̱tsu̱, tu̱ nginku̱n ndo̱hó chu̱ntí niu̱. 


text:
<pb/>Tu̱nga tsa tu̱ nga̱t'aha̱ ni xi tíchinei títs'ínndyjajihi̱n ra̱ yjoho̱ nda̱ nts'ei, najmi ta̱ tín'etjóhoni nda̱ nts'ei ma. Najmi tu̱ 'ba̱i̱ntei tsa tu̱ nga̱t'aha̱ nichinehi̱ ndyja̱ha xu̱ta̱ xi k'ienntjáíhi Cristo̱. 


text:
A̱t'aha̱ ni xi chi̱ne̱é ko̱ ni xi s'i̱á najmi chumi ni chjíhi̱ ra̱. Nk'ie ní Espiri̱tu̱ Santo̱ tsjáná nga na̱xu̱ ku̱i̱ntsu̱ba̱á nginku̱n Nti̱a̱ná ko̱ nga s'e̱ná kju̱a̱jyu ko̱ kju̱a̱tsjo, kui ní ni xu'bi̱ xi bakúchji nga ja tsitjas'e̱njián nga Nti̱a̱ná tíbatéxumaná. 


text:
Xi b'a̱ ts'ín tíjña nginku̱n Cristo̱, kui nii̱ xi tsjoho̱ Nti̱a̱ná ko̱ xu̱ta̱ ta̱ nda ts'ín nchja̱yanehe̱. 


text:
<pb/>Kui b'a̱ maha, ti̱nchísjaihiná xi nkú ts'ín s'e̱hená kju̱a̱jyu ko̱ xi nkú ts'ín ku̱i̱si̱nka̱á xinki̱á nga sa̱ájián ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Najmi tu̱ nga̱t'aha̱ nichinehi̱ n'ekatsúhunni xá xi títs'ín Nti̱a̱ná a̱jihi̱n xu̱ta̱ xi ts'e̱. Kju̱axi̱ kjáíhin nga je nginku̱n Nti̱a̱ná ngayjee̱ nichine xi tjín, tu̱nga najmi ndahá tjín tsa chi̱ne̱i̱ nichine xi ts'i̱ínkijnejihi̱n ngatitsun xu̱ta̱ xingisoo̱. 


text:
Tu̱ sahá nda n'e̱i̱ tsa najmi chi̱ne̱i̱ yjo ko̱ tsa najmi s'i̱ binu̱ ko̱ tsa najmi n'e̱i ndaha nku ni xi ts'i̱ínkijnejihi̱n ngatitsun já nts'ei. 


text:
<pb/>Xi nkú ts'ín s'ejihin ni xu'bi̱, tu̱ ji b'a̱ ts'ín kas'ejihín ri nginku̱n Nti̱a̱ná. ¡Á b'a̱ nda tjíhin ts'e̱ xi behe̱ k'un nga nda tjín ni xi títs'ín ko̱ najmi títs'ínnijéhe̱ ra̱ kju̱a̱nkjintak'uhu̱n a̱skahan! 


text:
Tu̱nga xi jo jan tímaha̱ nga tíkjine tsa mí nihi, ta̱ kuihi títs'ínk'anji jé yjoho, a̱t'aha̱ najmi títs'ín xi nkú ts'ín s'ejihi̱n. A̱t'aha̱ ngayjee̱ ni xi n'eé xi fi kontra̱ xi nkú ts'ín s'ejinná Nti̱a̱ná, kui xi ngatitsun.<pb/>


text:
Ñá xi ja ndjá tinchajián xi nkú ts'ín s'ejinná najmi tu̱ n'e̱é ni xi tu̱ ñá tsjo su̱ba̱háná. Tjíhin ni nga n'e̱kjáíhi̱ín xi najmi kje̱e ndjá tíi̱nchajin xi nkú ts'ín s'ejinná. 


text:
Nga nkúnkáá tjíhin nga n'e̱é ni xi tsjoho̱ xinki̱á ko̱ ni xi ngandaha̱ n'e̱é, tu̱ xi sa̱ájihin xi nkú ts'ín s'ejinná. 


text:
A̱t'aha̱ ko̱ ta̱ Cristo̱ najmi ni xi tsjoho̱ kits'ín. Ni xi tjít'a ní éhe̱n Nti̱a̱ná má b'a̱ títsu kits'ínkjáíhi̱n: “Én ch'on tsu xi kitsúhi xu̱ta̱, kui xi j'aisaténa.” 


text:
Ni xi kis'et'a ni̱stjin nk'ie, kis'et'a tu̱ xi ku̱a̱kú ni̱yáhaná. A̱t'aha̱ a̱jin xu̱ju̱n éhe̱n Nti̱a̱ná sakújinná kju̱a̱tsenta ko̱ sakú nga̱'yúnná tu̱ xi chúyaha̱ ra̱á ni xi tsjáná Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>Nti̱a̱ná xi tsjáná kju̱a̱tsenta ko̱ tsjá nga'yúnná, kui xi katsjánu̱u nga nkuhú n'e̱nkjínk'un xi nkú ts'ín tjíyaha̱ Cristo̱ Jesu. 


text:
Nkuhú kas'eya ani̱ma̱nu̱u ko̱ nkuhú katuma nta̱nu̱u. B'a̱ ts'ín n'e̱kiehenu yjonu̱u nga tjíhi̱n kju̱a̱chánka Nti̱a̱ha̱ ko̱ Na̱'mihi̱ Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ tsichujíhi̱n én nda tsuhu̱ Cristo̱ 


text:
<pb/>Kui b'a̱ maha, b'i̱ ngján nda n'e̱kjáíhi̱n ru̱u xinki̱u xi nkú ts'ín nda kits'ínkjáínnu̱u Cristo̱, tu̱ xi s'e̱jña chjihi kju̱a̱chánkaha̱ Nti̱a̱ná. 


text:
A̱t'aha̱ an b'a̱ tíxinnu̱u. J'ai Cristo̱ ngandaha̱ xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Tsakúchji nga ts'ín Nti̱a̱ná ni xi kitsú nga ts'i̱ín. J'ai ts'íntjusun ni xi kitsúya títjuhu̱n Nti̱a̱ná ntje̱ cháha̱ xu̱ta̱ judio̱. 


text:
B'a̱ ts'ín ko̱ ta̱ xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ ts'i̱ínkie yjoho̱ nga tjíhi̱n kju̱a̱chánka Nti̱a̱ná, a̱t'aha̱ ko̱ ta̱ kui kichase ni̱ma̱ha̱ xi nkú ts'ín tjít'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>Kui nga xínyahana kju̱a̱chánkahi̱ a̱jihi̱n xu̱ta̱ xi tjíntu a̱sunntee̱,<br/>ko̱ séhe nga ts'intsjoho. 


text:
Ko̱ b'a̱ ta̱ ts'ín tjít'a ya:<pb/>Jun xu̱ta̱ xi tintsu̱bo̱o a̱sunntee̱, n'e̱tsjoko̱o xu̱ta̱ha̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Ko̱ b'a̱ ta̱ títsu sa:<pb/>N'e̱tsjoho̱o Nti̱a̱ná ngayjee̱ xu̱ta̱ xi tjíntu a̱sunntee̱.<pb/>Cha̱nink'o Nti̱a̱ná ngayjee̱ xu̱ta̱ na̱xi̱nantá xi tjín. 


text:
Ko̱ b'a̱ ta̱ ts'ín y'ét'a nda̱ profeta̱ Isaia̱:<pb/>Stjúkjá nda̱ xi ka̱ma kja̱ma̱ha̱ Isai,<br/>nda̱ xi kj'u̱a̱ítéxumaha̱ xu̱ta̱ xi tjíntu a̱sunntee̱,<br/>kui ka̱ma 'yún tak'un xu̱ta̱. 


text:
<pb/>Nti̱a̱ná xi tíma 'yún tak'aán, kui xi kats'íntsejínyje ani̱ma̱nu̱u kju̱a̱tsjo ko̱ kju̱a̱jyu, jun xi s'ejinnu̱u Nti̱a̱ná. Katsjá nga'yúnnu̱u Espiri̱tu̱ Santo̱ tu̱ xi tu̱ nku ndjáhá ku̱i̱nchajihinnu ni xi tíchuyóho̱o. B'i̱ ts'ín tsakúya Pablo̱ nk'ie nga kui xi nku nda̱ postru̱ xi ts'ínxájihi̱n xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ 


text:
<pb/>Behe̱ k'an, já nts'e, nga kitsejíhi̱nnu̱u kju̱a̱nda ko̱ kju̱a̱nkjink'un, tu̱ xi ka̱ma k'u̱a̱i̱ ni̱yáha̱ ru̱u xinki̱u. 


text:
Tu̱nga tjíhín ni xi tíma k'an tíb'et'á xu̱ju̱nnu̱u e̱i̱ tu̱ xi najmi n'e̱chayahanu. A̱t'aha̱ Nti̱a̱ná kitsjána kju̱a̱nda xu'bi̱ 


text:
nga an xi ts'inxát'aha̱ Cristo̱ Jesu ngandaha̱ xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Tíb'eni̱jmíhi̱ én nda tsuhu̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ tu̱ xi ku̱i̱chú maha chje̱ xi tsjoho̱ Ntia̱ná, chje̱ xi títs'ín tsje Espiri̱tu̱ Santo̱. 


text:
A̱t'aha̱ najmi ma k'an nchja ni xi kj'a̱í, tu̱ nkuhú xi nkú ts'ín ts'ínchjénna Cristo̱ tu̱ xi ku̱i̱nt'é'éhe̱n ra̱ Nti̱a̱ná xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Cristo̱ ts'ínchjén nta̱na̱ ko̱ xána̱ 


text:
ko̱ nkjin tíkjá kju̱a̱nkjún xi bakúchji nga'yúhu̱n. Nga'yúhu̱n Espiri̱tu̱ Santo̱ b'a̱ títs'íu̱n. B'a̱ ts'ín jehena nga y'eni̱jmíá én nda tsuhu̱ Cristo̱ nanki Jerusalen ko̱ santaha má nga 'mi Iliri̱co̱. 


text:
<pb/>Y'eni̱jmíá én nda tsuhu̱ Cristo̱ a̱nte má nga najmi kje̱e ch'a b'éni̱jmíhi̱. B'a̱ kits'ian a̱t'aha̱ najmi kama mjena y'esún saha̱ xá xi kik'atuts'i̱hi̱n xu̱ta̱ xi kj'a̱í. 


text:
Tu̱ sa ní títs'ian xi nkú ts'ín tjít'a éhe̱n Nti̱a̱ná:<pb/>Xi najmi kje̱e 'miyaha̱ yáha kui, kui xi sku̱e̱he̱.<pb/>Ko̱ xi najmi kje̱e nt'é yáha kui, kui xi ka̱mankjihi̱n. B'i̱ ts'ín kitsúya Pablo̱ nk'ie nga mjehe̱ ngu̱a̱i̱sehe̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱ Roma̱ 


text:
tu̱nga nd'a̱i̱ ja kama ndju̱úna xá xi títs'ian a̱nte xi tjín e̱i̱ ko̱ ta̱ ja tjíhi̱n nú nga mjena kfínsenu̱u. 


text:
Kui nga mjehena nga skuenu̱u nk'ie nga kfíán España̱, a̱t'aha̱ mjena yo̱ kfian. Tsjo ka̱mana nga kúáte̱jñajinnu̱u chuba ni̱stjin. Nk'ie nga kj'u̱a̱ yo̱, ti̱si̱nko̱nú nga ts'inndja̱á ni̱yána̱. 


text:
A̱t'aha̱ ngayjehe k'un xu̱ta̱ ni̱nku̱ xi tjín a̱nte Macedoni̱a̱ ko̱ a̱nte Akaya̱ i̱ncha kits'ínsun to̱on tu̱ xi ts'i̱ínkjihi̱ ra̱ xu̱ta̱ x'a̱n xi kikj'áts'e̱ Nti̱a̱ná xi tjíntu Jerusalen. 


text:
Tsjo kamaha̱ nga b'a̱ i̱ncha kits'ín. Ko̱ kju̱axi̱ nga tje̱he̱n ts'e̱ xu̱ta̱ xu'bo̱. A̱t'aha̱ nd'a̱i̱ títs'ínkjáíhi̱n xu̱ta̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná, ni xi Nti̱a̱ná kitsjáha̱ xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Kui nga xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ tjíhin nga ku̱a̱si̱nko̱ho nga ku̱a̱kjányako̱ xu̱ta̱ xi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱ ni xi tjíhi̱n e̱i̱ a̱sunntei̱. 


text:
Kui b'a̱ maha, nk'ie nga ja ka̱ma ndju̱úhuna xá xu'bi̱ ko̱ nk'ie nga ja ts'inkjas'en ni xi kama ñjakúu̱, a̱s'a̱íhí ní kfíán España̱ ko̱ kj'u̱a̱ má nga tintsu̱bo̱o. 


text:
<pb/>Jun já nts'e, nga̱t'aha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱ ko̱ nga̱t'aha̱ kju̱a̱tjo xi tsjáná Espiri̱tu̱ Santo̱ tíbankinu̱u nga chu̱bantjainú nginku̱n Nti̱a̱ná. B'a̱ ts'ín n'e̱ko̱honú nga'yún. 


text:
Ti̱nchíhu̱u nga najmi tu̱ kasatéjña xu̱ta̱ xi najmi s'ejihi̱n Nda̱ Nti̱a̱ná xi tjíntu a̱nte Judea̱. Ko̱ ta̱ ti̱nchíhu̱u nga xu̱ta̱ xi kikj'áts'e̱ Nti̱a̱ná xi tjíntu nanki Jerusalen nda ts'ín ts'i̱ínkjáíhi̱n ni xi kfínko̱ho̱. 


text:
B'a̱ ts'ín tsjo tjíhinna nga ku̱i̱chusenu̱u ko̱ ts'inkj'áíya i̱chí kutju a̱jinnu̱u. B'a̱ katuma tsa b'a̱ ts'ín mjehe̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Nga̱t'aha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná nda n'e̱kjóho̱ón xi nkú ts'ín tjíhin nga n'e̱é ñá xi xu̱ta̱ha̱ Nti̱a̱ná mahaná. Ti̱si̱nko̱o nga tjoho̱on tu̱ mí nihí ni xi machjéhe̱n. A̱t'aha̱ nkjin ṉkjún xu̱ta̱ tsasinko̱ ko̱ ta̱ tsasinko̱na. 


text:
<pb/>Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Priscila̱ ko̱ Akila̱, xi ta̱ títs'ínxát'aha̱ Cristo̱ Jesu xi nkúhu an. 


text:
Najmi i̱ncha kitsankjún tsa ku̱a̱yá nga̱t'ana̱. Títsjaha̱ máb'a̱chjíhi̱ nga̱t'aha̱ ni xi i̱ncha kits'ín. Najmi tu̱ nku an xi b'a̱ tíxian. B'a̱ ta̱ tíi̱ncha tsu ngayjee̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱ xi najmi ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. 


text:
<pb/>Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱ xi ma ñjakú ni'yaha̱ Priscila̱ ko̱ Akila̱. Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Epeneto̱. 'Yún tjona ndo̱. A̱jihi̱n xu̱ta̱ xi tjín a̱nte Asi̱a̱, kui xi tjun kis'ejihi̱n Cristo̱. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Androniko̱ ko̱ Juni̱a̱s, xi ta̱ ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Ta̱ kis'eya'yúnka̱ nu̱ba̱yá jóo̱. Ta̱ já postru̱hú jóo̱ ko̱ yankjún. Kui tjun kis'ejihi̱n Cristo̱ nga an. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Urbano̱, kui xi nkúhu ji̱n ta̱ Cristo̱ títs'ínxát'aha̱. Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Estaki̱s. 'Yún tjona ndo̱. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Apele̱s, xi ja tsakúchji nga 'yún s'ejihi̱n Cristo̱. Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ xu̱ta̱ xinkjín Aristobu̱lo̱. 


text:
<pb/>Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Herodi̱o̱n, xi ta̱ ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ xu̱ta̱ xinkjín Narciso̱, xi ta̱ s'ejihi̱n Nda̱ Nti̱a̱ná. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Trifena̱ ko̱ Trifosa̱, xi ta̱ títs'ínxát'aha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná. Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Persi̱da̱, xi 'yún tjona ko̱ xi 'yún tse xá xi kits'ín a̱t'aha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná tje̱nki. 


text:
<pb/>Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Rufo̱, xi Nda̱ Nti̱a̱ná j'ájihi̱n, ko̱ na̱aha̱, xi ta̱ ko̱ an basehe̱ xi nkúhu tsa na̱ana̱ maha. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Asinkri̱to̱ ko̱ Flegonte̱ ko̱ Herme̱s ko̱ Patroba̱s ko̱ Herma̱s ko̱ já nts'eé xi tjíntujíhi̱n. 


text:
Tjoho̱on kju̱a̱suniñana̱ Filolo̱go̱ ko̱ Juli̱a̱ ko̱ Nereo̱ ko̱ na̱ nichja ko̱ Olimpa̱s ko̱ ngayjee̱ xu̱ta̱ha̱ Nti̱a̱ná xi tjíntujíhi̱n. 


text:
<pb/>B'i̱ ngján súniñoho̱o xinki̱u. Títs'ínkjinu̱u kju̱a̱suniña ngayjee̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱ xi ts'e̱ Cristo̱. 


text:
<pb/>Jun já nts'e, tíbankinu̱u nga chúhu̱un yjonu̱u xi bakjánya xu̱ta̱ ko̱ xi ts'ínndyjajihi̱n xu̱ta̱. Kui xi fi kontra̱ha̱ ni xi ja tsinchiyó. N'e̱ t'axíhu̱un yjonu̱u xu̱ta̱ xu'bo̱. 


text:
A̱t'aha̱ xi b'a̱ títs'ín najmi títs'ínxát'aha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱. Ni xi tsjo níhi̱ tíi̱ncha bangisjai. Én sin én nda nchja̱ nga b'ana̱cha̱ha̱ xu̱ta̱ xi najmi kje̱e 'yún mankjihi̱n ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>Ya tu̱ má xi tje̱hén ni nga tínu'yá'ón. Kui nga tsjo mahana nga̱t'a ts'a̱jun ko̱ mjena nga 'yún ka̱mankjin sanu̱u ni xi nda ko̱ nga kuankín t'axíhu̱un ni xi najmi ndoo̱. 


text:
Nti̱a̱ná xi tsjáná kju̱a̱jyu, kui xi ts'i̱ín nga n'e̱ ngano̱ho̱ nda̱nindoo̱. Kas'enu̱u kju̱a̱ndaha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱. 


text:
<pb/>Timoteo̱ títs'ínkjinu̱u kju̱a̱suniña. Kui xi tje̱nko̱na nga tín'exát'ai̱hi̱ Jesucristo̱. Ta̱ títs'ínkjinu̱u kju̱a̱suniña Luci̱o̱ ko̱ Jason ko̱ Sosipa̱te̱r, xi ta̱ ntje̱ judio̱ tje̱he̱n ra̱. 


text:
<pb/>Ko̱ ta̱ an Terci̱o̱ xi títs'inntá xi nkú ts'ín títsuyana Pablo̱, títs'inkjínu̱u kju̱a̱suniña, an xi ta̱ s'ejinna Nda̱ Nti̱a̱ná. 


text:
<pb/>Gayo̱ títs'ínkjinu̱u kju̱a̱suniña. Ni'yaha̱ tíi̱jña. Yo̱ má nga ma ñjakú ngayjee̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱. Ko̱ ta̱ títs'ínkjinu̱u kju̱a̱suniña Erasto̱, xi tjíhi̱n xá nga f'átjo to̱oho̱n xu̱ta̱ na̱nti̱o̱, ko̱ ta̱ nda̱ nts'eé Cuarto̱. 


text:
<pb/>Kju̱a̱ndaha̱ Nda̱ Nti̱a̱ná Jesucristo̱ kat'ejñajinnu̱u ngatento. B'a̱ katuma. B'i̱ ts'ín kits'ínkje Pablo̱ xu̱ju̱i̱n 


text:
<pb/>Kan'etsjoho̱ Nti̱a̱ná. Kui xi ka̱maha̱ nga ndjá ts'i̱ínkinchánu̱u xi nkú ts'ín tíjña én nda tsuhu̱ Jesucristo̱ xi tíxinya ko̱ tíb'eni̱jmíá. Tís'ejña chji nd'a̱i̱ ni xi kis'ejña 'ma nkúhu nú chá ján. 


text:
Ja tís'ejña chji nii̱ xi nkú nga títsu xu̱ju̱hu̱n já profeta̱ ko̱ tín'ekint'é ngayjee̱ xu̱ta̱ xi tjín a̱sunntee̱. B'a̱ kitsú Nti̱a̱ná xi tíjña tík'un sín nga b'a̱ n'e̱ tu̱ xi s'e̱jihi̱n ra̱ ko̱ ku̱i̱nt'é'éhe̱n ra̱ ngayjee̱ xu̱ta̱. 


text:
<pb/>Nga̱t'aha̱ Jesucristo̱ kas'ejña chji síhin kju̱a̱chánkaha̱ Nti̱a̱, kui xi nku tutuu̱ ko̱ xi nkjink'uu̱n. B'a̱ katuma.<pb/>


text:
An Pablo̱, an nda̱ musu̱ síhi̱n Nti̱a̱ná ko̱ nda̱ postru̱hu̱ Jesucristo̱. Xi nkú ts'ín s'e̱jihi̱n xu̱ta̱ xi j'ájin Nti̱a̱ná ko̱ ka̱mankjihi̱n ni xi na̱xu̱ tjín, kui xi xána̱, kui nga kui xu̱ta̱ha xi sku̱e̱nkjúhun Nti̱a̱ná. 


text:
Tíchuyáá nga ku̱i̱ntsu̱ba̱ tík'un síaán. Kui niu̱ xi kitsúya títjun Nti̱a̱ná kintehe̱ ni nga kin'enda a̱sunntee̱, ko̱ yaá nga najmi maha̱ b'ana̱cha̱. 


text:
Nd'a̱i̱ ni̱ ma, nk'ie nga ja tsichu chu̱ba̱, a̱jihi̱n én xi kik'a̱i̱na nga k'ueni̱jmíá y'éjña chji Nti̱a̱ná ni xi kitsú. Nti̱a̱ná xi maha̱ ts'ínk'ankiná kitsjána kui xóo̱. 


text:
<pb/>Tífaniñaha Tito̱, ji ntína̱ a̱t'aha̱ nkuhú xi s'ejinná. Kas'ehi kju̱a̱nda ko̱ kju̱a̱jyu xi tsjáná Nti̱a̱ Na̱'miná ko̱ Jesucristo̱ xi ts'ínk'ankiná. B'i̱ ts'ín kitsúyaha̱ Pablo̱ Tito̱ xá xi ts'i̱ín 


text:
<pb/>Kits'ink'íéjñaha xjo̱ Creta̱ tu̱ xi k'úéndahani ni xi kindyjat'a sa yo̱ ko̱ tu̱ xi k'u̱a̱i̱ xáha̱ ri̱ jácháha̱ xu̱ta̱ ni̱nku̱ xi tjín xki̱ nanki xi tjín yo̱. Kixinya chich'ihin ni xi n'e̱i. 


text:
Ka̱ma s'e̱t'a xá xi najmi tjín ni xi chu̱bayanéhe̱ ra̱, xi nkuhú maha chju̱úhu̱n, xi tjíhi̱n ntí xi s'ejihi̱n Nti̱a̱ná ko̱ na̱xu̱ i̱ncha ts'ín ntíhi̱ ko̱ nt'é'én. 


text:
<pb/>A̱t'aha̱ nku nda̱ xi ku̱a̱se̱he̱ ni̱nku̱, kui xi tíjñaha̱ nga kúnnta ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná. Kui xáha̱. Kui nga kas'et'a xáha nku nda̱ xi najmi tjín ni xi chu̱bayanéhe̱ ra̱, xi najmi ngak'un, xi najmi stinta, xi najmi b'atihi̱ nga 'bi binu̱, xi najmi kjánko̱ xu̱ta̱ ko̱ najmi mjehe̱ to̱on xi ch'on ts'ín sakú. 


text:
Nda̱ xi ts'ínkjáín níhi̱ xu̱ta̱ ni'yaha̱ machjén, xi tsjoho̱ ts'ín ni xi nda, xi nda basehe̱ ni xi ts'ín, xi na̱xu̱ ts'ín, xi benkjún Nti̱a̱ná, xi maha̱ b'éch'oho̱ yjoho̱ ni xi mjehe̱ ani̱ma̱ha̱. 


text:
Ni xi ku̱a̱kúya tjíhin nga ni xi tsangiya ni̱baha̱ ra̱, tu̱ xi b'a̱ ts'ín ka̱ma tsjáni̱yá sisihi̱n ra̱ xu̱ta̱ ko̱ ka̱ma k'u̱éjña chjihi̱ já xi tífi kontra̱ha̱ ni xi bakúya. 


text:
<pb/>A̱t'aha̱ tjín ṉkjún xi ngji t'axíhi̱n én xi na̱xu̱, xi tu̱ a éhén ni xi bakúya ko̱ b'ana̱cha̱ha̱ xu̱ta̱. Xi i̱ncha bakúya nga n'e̱ ni circuncision, kui xi 'yún b'a̱ i̱ncha ts'ín. 


text:
Najmi ta̱ k'u̱a̱i̱ntehe̱ ra̱ nga b'a̱ i̱ncha ts'i̱ín jái̱, a̱t'aha̱ ni xi najmi tjíhin nga ku̱a̱kúya tíi̱ncha bakúya. B'a̱ tíi̱ncha ts'ín tu̱ xi títs'ín ngana̱ ndaha to̱on. Ja nkjin xu̱ta̱ ts'ínndyjajihi̱n. 


text:
<pb/>Santaha nku nda̱ profeta̱ xi ts'e̱ jóo̱ b'a̱ kitsú: “Xu̱ta̱ Creta̱ én tsank'á nchja̱ tehe̱nte. Ch'onk'un jóo̱ xi nkúhu chu̱ ch'onk'un, xu̱ta̱ ts'e xi najmi tsehe̱.” 


text:
Kju̱axi̱ kjáíhin ni xi kitsú ndo̱. Kui nga ndjá chu̱bako̱honi jóo̱ tu̱ xi i̱ncha sku̱e̱ sisihin ni xi s'ejinná 


text:
ko̱ tu̱ xi najmi ngju̱énñjuhu̱ ra̱ én tiyaha̱ xu̱ta̱ judio̱ ko̱ ta̱ ndaha ni xi b'éne'yúhu̱n já xi ngji t'axíhi̱n ni xi na̱xu̱ tjín. 


text:
<pb/>Je ngayjee̱ ni xi tjín ko̱ ma n'echjén tsa je tjíntuyá ani̱ma̱ha̱ xu̱ta̱, tu̱nga najmi tjíhín ni xi je nga̱t'a ts'e̱ xu̱ta̱ xi chu̱ntí tjíntuyáha̱ ko̱ xi najmi s'ejihi̱n Nti̱a̱ná. A̱t'aha̱ ngasten ts'ínnkjink'un ko̱ ja tsatsun kju̱a̱nkjintak'uhu̱n. 


text:
Kui xi tsu nga be Nti̱a̱ná tu̱nga ni xi i̱ncha ts'íhín bakúchji nga najmi be. Kui xi ch'onk'un, najmi nt'é'én, ko̱ najmi maha̱ ts'ín ni xi nda.<pb/>


text:
B'a̱ t'ihi̱n já xi ja chá nga kixi̱ i̱ncha katjiko̱ yjoho̱, i̱ncha katenkjún yjoho̱, nda i̱ncha katasehe̱ ni xi i̱ncha ts'i̱ín, nda i̱ncha katumankjihi̱n ni xi s'ejinná, ko̱ i̱ncha kas'ehe̱ kju̱a̱tjo ko̱ kju̱a̱tsenta. 


text:
<pb/>Ko̱ jminchjín xi ja chá b'a̱ ta̱ ts'ín i̱ncha katenkjún Nti̱a̱ná, najmi tu̱ én tsank'á i̱ncha k'u̱a̱sjené xu̱ta̱ ko̱ najmi tu̱ 'yún i̱ncha k'úí binu̱. I̱ncha katakúya ni xi nda 


text:
ko̱ nga nda i̱ncha katasehe̱ ni xi i̱ncha ts'i̱ín, nga je kas'entuyá ani̱ma̱ha̱, nga i̱ncha ku̱a̱se̱he̱ ni'yaha̱ ko̱ nda i̱ncha s'e̱ntuyáha̱, ko̱ nga i̱ncha sku̱e̱nkjún x'i̱hi̱n. B'a̱ ts'ín cha̱nkjúhun éhe̱n Nti̱a̱ná. 


text:
Ngatentee̱ ni xi n'e̱i, nda n'e̱i tu̱ xi b'a̱ ta̱ i̱ncha ts'i̱íhin. Nga ku̱a̱kúyai, katuma chji nga kixi̱ tjíyahi ko̱ nga tíyankjúín yjohi̱. 


text:
Én nda katitju tsu̱'bai, én xi najmi tjín xi nkú ts'ín n'e̱nijéhe ri. Kui niu̱ xi ts'i̱ín nga ka̱ma subaha̱ ra̱ já kontra̱, a̱t'aha̱ najmi sa̱kúhu̱ nkú ts'ín ch'on ts'ín ku̱i̱nchja̱yanehená. 


text:
<pb/>Ko̱ b'a̱ t'ihi̱n já musu̱ xi kich'atse nga tehe̱nte katenkjún já nti̱a̱ha̱ ko̱ kats'ín ni xi sasíhi̱n jóo̱. Najmi tjíhin tsa ku̱i̱nchja̱ tsa'ako̱ jóo̱ 


text:
ko̱ tsa ndyjé ts'i̱íhi̱n. Tu̱ sa ní i̱ncha katakúchji nga ma ma 'yún k'aán jóo̱, tu xi ngayjee̱ ni xi ts'i̱íhin cha̱nkjúhun én xi b'éjña chjiná Nti̱a̱ná xi ts'ínk'ankiná. 


text:
ko̱ bakúyaná nga k'úéch'oo̱hó yjoná ni xi najmi je nginku̱n Nti̱a̱ná ko̱ ni xi nchja̱ha̱ ani̱ma̱ná e̱i̱ a̱sunntei̱, nga nda cha̱se̱hé ni xi n'e̱é ko̱ nga na̱xu̱ n'eé ko̱ nga cha̱nkjáán Nti̱a̱ná nk'ie nga tintsu̱ba̱ saá e̱i̱ a̱sunntei̱. 


text:
Chúya saha̱ ra̱á ma ni nda xi tíchuyáá, kui niu̱ xi ni̱stjin nga cha̱á kju̱a̱chánkaha̱ Jesucristo̱, kui xi Nti̱a̱ná xi chánka ko̱ xi ts'ínk'ankiná. 


text:
Kui xi kitsjá yjoho̱ nga kin'ek'ien ngandaná tu̱ xi k'u̱a̱sjejihinná ngayjee̱ ni xi najmi ndoo̱ ko̱ ts'i̱ín je nku na̱xi̱nantá xi kui ts'e̱, xi ngayjehe k'un mjehe̱ ts'i̱ín ni xi nda. 


text:
<pb/>Kui nii̱ xi ta̱kúyai. Tjenni̱yáíhi̱ xu̱ta̱ ko̱ n'e̱k'a ni̱yáí. Najmi tu̱ jo jan katumahi nga b'a̱ n'e̱i. Najmi tu̱ ch'a xi tu̱ tohón katumaha̱ ji.<pb/>


text:
N'e̱kj'áítsjeihi̱n xu̱ta̱ ni̱nku̱ nga katenkjún já títjuu̱n ko̱ já tjíxóo̱. I̱ncha kant'é'éhe̱n ko̱ i̱ncha kat'entu nda nga i̱ncha ts'i̱ín ngayje tíkjá ni xi nda. 


text:
Ndaha nku xu̱ta̱ najmi tu̱ ch'on ts'ín i̱ncha ku̱i̱nchja̱ne ko̱ najmi tu̱ ch'a xi kjaánko̱. Nda ní ts'ín i̱ncha kas'eyaha̱. Ko̱ kate xu̱ta̱ nga ni̱ma̱kju̱a̱ i̱ncha tjíntuyáha̱. 


text:
<pb/>A̱t'aha̱ ni̱stjin nk'ie ta̱ tu̱ xí sináá. Najmi kinu'yá'één, ngakjá kin'enkjíntak'aán, ko̱ nkjin tíkjá ni xi nchja̱ha̱ ani̱ma̱ná tjí'yúhu̱n ñá ko̱ ni xi mjehe̱ yjonintená. Kju̱a̱kjan ya ko̱ kju̱a̱xintak'un tintsu̱ba̱jián. Kits'ín unkiená xu̱ta̱ ko̱ b'i̱ ngján kin'e unchaá xinki̱á. 


text:
kits'ínk'ankiná. Najmi nga̱t'aha̱ tsa nda tjín ni xi kin'eé, tsa kui kju̱a̱ha nga b'a̱ kits'íhin. B'a̱ ní kits'ín a̱t'aha̱ kama ni̱ma̱ha̱ ñá. Kits'ín jená nk'ie nga kits'ín tsin tse̱tse̱ ngáhaná ko̱ Espiri̱tu̱hu̱ kits'ín tse̱tse̱ná. 


text:
<pb/>Tu̱ nga̱t'aha̱ ni xi kits'ín Jesucristo̱ xi ts'ínk'ankiná, najmi kits'ínxkín Nti̱a̱ná nga kitsjáná Espiri̱tu̱hu̱. 


text:
Ko̱ tu̱ nga̱t'aha̱ kju̱a̱ndaha̱ Nti̱a̱ná kits'ín nga na̱xu̱ tsichu maá nginku̱n. B'a̱ kits'ín tu̱ xi n'e̱kjáíhi̱n ra̱á ni xi tíchuyáha̱á, kui xi tsuhu̱ ra̱ nga ku̱i̱ntsu̱ba̱ tík'un síaán. 


text:
<pb/>Ma n'e s'ejin én xu'bi̱ ko̱ mjena nga ta̱kuyáí sisin nii̱, tu̱ xi xu̱ta̱ xi s'ejihi̱n ra̱ Nti̱a̱ná ts'i̱ínkjas'ehe̱n ra̱ yjoho̱ nga ts'i̱íhin ni xi nda. Tu̱ xí ndahá tjín ko̱ basinko̱ná nga b'a̱ n'e̱é. 


text:
Xi mjehe̱ nku én k'u̱ésintjáíhi, ti̱yú t'axíhi̱n. Najmi tu̱ n'esihi̱n xi b'ésiyáha ntje̱ chá xi y'aha̱ ra̱ ko̱ ta̱ ndaha xi b'ésiyáha ko̱ kjántjaihi kju̱a̱téxuma xi kin'ekjas'ehe̱n Moise. A̱t'aha̱ najmi basinko̱ná kui kju̱a̱stiu̱ ko̱ najmi tjíhi̱n sin. 


text:
<pb/>Xi ku̱a̱kjánya xu̱ta̱ ni̱nku̱, chu̱bako̱i̱ tsa nku ko̱ tsa jo ni̱yá tjíhin. Tu̱nga tsa najmi ts'i̱ínsihin, najmi ta̱ k'u̱a̱i̱ntehe̱ ra̱ a̱ya ni̱nku̱. 


text:
Yai nga xi b'a̱ títs'íu̱n, kui xi ja kits'ínkatsún suba yjoho̱ ko̱ ni̱yáha̱ ngatitsuu̱n tsú'baya. Ta̱ kuihi tífiko̱ yjoho̱ xi má nga ndyja̱. B'i̱ ts'ín kitsúyaha̱ Pablo̱ ni xi mjehe̱ nga ts'i̱ín Tito̱ 


text:
<pb/>Nk'ie nga ts'inkjísehe nda̱ Artema̱ ko̱ a ra̱ nda̱ Tiki̱ko̱, n'e̱ ki̱tsa̱ xái̱hi̱ yjohi̱ nga nibáa̱se̱ní nanki Nikopo̱li̱. A̱t'aha̱ ja tjíndana nga yo̱ ts'inkj'a ni̱stjin chu̱nch'óo̱n. 


text:
Nda ti̱si̱nko̱i̱ nda̱ Zena̱, nda̱ xi nchja̱ntjai xu̱ta̱, ko̱ nda̱ Apolo̱, tu̱ xi ts'i̱ínndju̱úhu ni̱yáha̱ ko̱ tu̱ xi najmi chumi nihi xi ndyja̱t'aha̱ ra̱. 


text:
Katangiya xu̱ta̱ ts'a̱ñá nga ts'i̱ín ni xi nda ko̱ nga tsjáha̱ xu̱ta̱ ni xi machjéhe̱n. B'a̱ ts'ín i̱ncha sa̱ájihin ni xi ts'e̱ Nti̱a̱ná. B'i̱ ts'ín kits'ínkje Pablo̱ xu̱ju̱i̱n 


text:
<pb/>Títs'ínkjihi kju̱a̱suniña ngayjee̱ xu̱ta̱ xi tjíntuko̱na e̱i̱. Tjeihi̱n kju̱a̱suniña xu̱ta̱ xi tjoho̱ ñá a̱t'aha̱ nkuhú xi s'ejinná. Ngatento kas'enu̱u kju̱a̱ndaha̱ Nti̱a̱ná.<pb/>


