# verses

text:
Haꞌe gui sacerdote yvateve vaꞌe Josué, endu ke, neirũ kuery nerenonde oguapy vaꞌe haꞌe javi reve, mbaꞌeta peẽ avakue ma rakaꞌeve rã guarã kuaa ukaarã peiko. Mbaꞌeta neꞌexa, ambou ꞌrã xerembiguai Yvyra Rapytakue Renhoĩ ꞌepy vaꞌe.


text:
Mbaꞌeta maꞌẽ, apy Josué renonde itui peteĩ ita aeja vaꞌekue. Kovaꞌe ita peteĩꞌi vaꞌe re ma sete texa oĩ. Haꞌe vaꞌe ita re ambopara ꞌrã, mbaꞌeta peteĩ ára pyve aipeꞌapa ꞌrã kovaꞌe yvy regua kuery reko vaia — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe vaꞌe ára ma peẽ kuery peteĩ-teĩ pendea katyꞌi ikuai vaꞌe penoĩ ꞌrã pendereve oguapy aguã uvaꞌy haꞌe figoꞌy guy py — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
<n> Mokoĩ oliveira rembypy mbyte py tataendyꞌy hiꞌaĩ vaꞌe oexaague</n> Haꞌe gui teĩgue ju anjo xereve ijayvu vaꞌekue ou vy xemomyĩ imoꞌamy, avakue okeague gui omomyĩa rami.


text:
Haꞌe rami vy oporandu xevy: — Mbaꞌe nunga tu rexa? Ambovai: — Xee aexa peteĩ tataendyꞌy ouro guigua hiꞌaĩ vaꞌe, haꞌe gui hiꞌáry oĩ peteĩ azeite ryru. Tataendyꞌy re ma sete tataendy renda ikuai, haꞌe sete ikuai avi tataendy rykue raperã, peteĩ-teĩ tataendy peve azeite ovaẽ aguã. <a href="b65.1.9">Judas 9</a> 


text:
Haꞌe nunga yvýry ma mokoĩ oliveira rembypy hiꞌaĩ. Peteĩ ma azeite ryru oiporu kuaa regua re, haꞌe rã amboae ma oiporu kuaa eꞌỹa re hiꞌaĩ — haꞌe. <n>Apocalipse 11.3-4 py oĩa rami mokoĩ oliveira rembypy ma mokoĩ ava Nhanderuete pegua, Nheꞌẽ rupi vy mbaꞌemo ojapo kuaa vaꞌe. Apy ma Josué haꞌe Zorobabel ꞌrã jaikuaa (versículos 13-14 py). 


text:
Haꞌe ramo anjo xereve ijayvu vaꞌe ombovai: — Ndee ndereikuaai teri vaꞌe tyꞌy pevaꞌe nunga mbaꞌerã paa? Xee ambovai vy — Any, xeruvixa — haꞌe. 


text:
Haꞌe ramo ijayvuve vy aipoeꞌi xevy: — Pevaꞌe ma Zorobabel pe Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌiague: “Ndee ae mbaraetea rupi eꞌỹ ꞌrã mbaꞌemo rejapo, ndee ae poꞌakaa rupi eꞌỹ guive, haꞌe rã Xenheꞌẽ rupi ae ꞌrã rejapo”, heꞌiague. <n>Haꞌe vaꞌe jave ma Zorobabel oĩ Israel kuery ruvixa Jerusalém py. Sacerdote yvateve vaꞌe Josué reve Zorobabel ojapo ju Nhanderuete pegua templo oity pyre, amboae regua kuery ndojapo ukaxei teĩ . 


text:
Haꞌe gui ndee yvyty tuvixa vaꞌe, marã ramigua tu ndee? Mbaꞌeta Zorobabel renonde ma yvy joja reia rive ꞌrã repyta. Mbaꞌeta ita opa vy guarã Zorobabel omoĩ ramo pavẽ oguerovyꞌa vy “Tomoingo porã! Tomoingo porã!” heꞌi ꞌrã okuapy. 


text:
— Zorobabel ma opo py ae kovaꞌe oo omboypy rire haꞌe ae ju ꞌrã omomba, haꞌe rami peikuaa aguã Senhor ixondaro reta vaꞌe pendea py xembouague.


text:
Haꞌe gui mbaꞌemo kyrĩꞌi vaꞌe anho ojapoa rã amongue oexa vy nombovarei teĩ haꞌe kuery ae ju ꞌrã oguerovyꞌa oexa vy Zorobabel opo py peteĩ ixã oo mbotya raꞌãa oiporu ramo — heꞌi. Haꞌe gui sete texa ikuai vaꞌe ma Senhor rexa yvy jave rupi oexa pota oikovy vaꞌe. <n>Templo omboyta jave py hetarã kuery amongue ojaeꞌo rei templo yma guare tuvixave ete vaꞌekue re imaꞌenduꞌa vy . Sete texa ikuai vaꞌe re ma ijayvu ju ꞌrã Apocalipse 5.6 py. 


text:
Haꞌe gui xee aporanduve ju ixupe: — Mbaꞌerã tu mokoĩ oliveira rembypy oiporu kuaa haꞌe oiporu kuaa eꞌỹa re tataendyꞌy jovaive re hiꞌaĩ vaꞌe? 


text:
Teĩgue ju xeayvu vy aporandu avi: — Haꞌvy mbaꞌerã tu mokoĩ oliveira rakãgue yvyꞌiry azeite iju porã rei vaꞌe rape ouro guigua oĩ vaꞌe? 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi: — Pevaꞌe mokoĩ ma Senhor yvy jave re ipoꞌaka vaꞌe pe ombaꞌeapo vaꞌerã omoĩ mbyre — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo anjo oporandu xevy: — Mbaꞌe nunga tu rexa? Xee ambovai: — Peteĩ kuaxia oveve vaꞌe rima aexa — haꞌe. Haꞌe vaꞌe puku-a ma dez metros, haꞌe rã ipya ma irundy raxaꞌi. 


text:
Haꞌe ramo xevy pe anjo aipoeꞌi: — Pevaꞌe ma ayvu vai mbouarã yvy jave rupi oo vaꞌe. Mbaꞌeta pevaꞌe ayvu vai rami vy imonda vaꞌe haꞌe oura rive vaꞌe omoxẽmbaa ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: “Xee haꞌe nunga ambou vy ajapo ꞌrã imonda vaꞌe kuery ro py oike aguã rami, xerery rupi oura rive vaꞌe ro py guive. Haꞌe vaꞌe ma opy pytũ oaxa vy ombovaipa ꞌrã oo regua yvyra haꞌe ita”, heꞌi. 


text:
<n> Ajaka py kunha oĩ vaꞌe oexaague</n> Haꞌe gui anjo xee reve ijayvu vaꞌe ou jevy vy aipoeꞌi xevy: — Aỹ ma yvate katy ju emaꞌẽ rexa aguã mbaꞌemo ou oiny vaꞌe. 


text:
Xee aporandu: — Mbaꞌe tu pevaꞌe nunga? Xembovai: — Haꞌe vaꞌe ou jekuaa vaꞌe ma peteĩ ajaka. Haꞌe vaꞌe py ma oĩ yvy jave rupigua kuery reko vaia — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui anjo aipoeꞌive ju: — Pevaꞌe ma teko vai — heꞌi vyve ajakapy py ju kunha vaꞌe omoanha vy omboty ju chumbo guigua ipoyi ete vaꞌe py. 


text:
Haꞌe gui teĩgue ju amaꞌẽ vy aexa mokoĩ kunhague jogueru nhoguenoiny rã. Guyra guaxu rami ipepo vaꞌe vy ipepo rupi yvytu oipeju reve ou. Haꞌe vaꞌe kuery ma ajaka oupi heravy yvy gui yvatevea peve. 


text:
Ombovai: — Sinar yvy katy rima ogueraa, kunha vaꞌe rorã ojapo aguã py. Haꞌe gui ojapopa ma vy omoĩ ꞌrã haꞌe py, henda py ae — heꞌi. <n>Sinar ma Babilônia rery mboae. Babilônia tetã ma teko vai renda ae rakaꞌe (Apocalipse 17). 


text:
<n> Irundy karóxa oexaague</n> Teĩgue ju amaꞌẽ vy aexa mokoĩ yvyty overa vaꞌe guigua. Haꞌe vaꞌe yvyty mbyte gui ma irundy karóxa joe opuꞌãa pygua omoatãa heruvy.


text:
Jypygua karóxa re kavaju ikuai vaꞌe ma pytã vaꞌe anho. Haꞌe rã mokoĩa re kavaju ikuai vaꞌe ma huũ vaꞌe anho.


text:
Mboapya re ma xiĩ vaꞌe, haꞌe rã irundya re kavaju ikuai vaꞌe ma xiĩ raiꞌi vaꞌe. Haꞌe vaꞌe kuery ma imbaraete vaꞌe meme. <n>Apocalipse 6.2-8 py oĩa rami oexa irundy kavaju joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ojekuaa vaꞌe, mbaꞌeta joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ꞌrã ou nhomoingo axyarã. 


text:
Anjo ombovai: — Pevaꞌe kuery ma yva rupi irundy henda gui yvytu oipeju vaꞌe, Senhor yvy jave re ipoꞌaka vaꞌe renonde ikuaiague gui ou.


text:
Haꞌe gui karóxa kavaju huũ vaꞌe omoatã vaꞌe oo ꞌrã kuaray ijapuꞌaꞌia katy yvy itui vaꞌe re. Haꞌe vaꞌe rakykue rupi ma xiĩ vaꞌe ju ꞌrã oo. Haꞌe rã xiĩ raiꞌi vaꞌe ma kuaray puku-a katy ꞌrã oo yvy itui vaꞌe re — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma kavaju kuery pe Senhor ijayvu vy “Tapeo, yvy jave rupi peiko”, heꞌi. Haꞌe ramo imbaraetea rupi ojeꞌoi vy onheaꞌã jogueravy yvy jave rupi oguata aguã. Haꞌe rami py yvy jave rupi ete ojeꞌoi. 


text:
Haꞌe gui Senhor xerenoĩ vy aipoeꞌi xevy: — Kuaray ijapuꞌaꞌia katy yvy itui vaꞌe re kavaju oo vy ojapo ꞌrã haꞌe py Xenheꞌẽ opytuꞌu aguã rami — heꞌi. <n>Kuaray ijapuꞌaꞌia katy oĩ Babilônia haꞌe amboae regua Israel kuery rovai opuꞌã vaꞌekue, Nhanderuete pe eꞌỹ ikuai vaꞌe meme. Haꞌe gui kavaju oo ꞌrã haꞌe kuery ombopaga aguã heko vaia re. Haꞌe ramo ma Nhanderuete Nheꞌẽ opytuꞌu ꞌrã. 


text:
<n> Josué akã re coroa omoĩ, haꞌe Yvyra Rapytakue Renhoĩ omombeꞌu porãveague</n> Haꞌe gui teĩgue ju Senhor oayvu ombou xevy. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Ndevy pe neretarã kuery escravo-rã ogueraa pyre regua omeꞌẽ ꞌrã mbaꞌemo. Haꞌe vaꞌe kuery ma Heldai, Tobias haꞌe Jedaías, Babilônia tetã gui ou vaꞌekue meme. Haꞌe nunga rejopy vy haꞌe vaꞌe árave eraa, haꞌe eike Sofonias raꞌy Josias ro py.


text:
Prata haꞌe ouro haꞌe kuery omeꞌẽ vaꞌekue rejopy vaꞌekue gui ejapo coroa. Haꞌe vaꞌe ma emoĩ Jozadaque raꞌy sacerdote yvateve vaꞌe Josué akã re.


text:
Haꞌe rami vy aipoꞌre ꞌrã ixupe: “Po rami Senhor ixondaro reta vaꞌe ijayvu: Neꞌexa, apy ava oĩ vaꞌe pe ma ‘Yvyra Rapytakue Renhoĩ’ ꞌea ꞌrã. Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ma oĩague gui henhoĩ jevy vy ojapo ꞌrã templo Senhor peguarã.


text:
Haꞌe ae ꞌrã oiko Senhor pegua templo apoa rupi. Hexakãa py onhemonde reve oguapy ꞌrã oiny guenda openaaty áry. Joe opena ꞌrã oikovy, haꞌe guenda py joe opena oiny reve oiko avi ꞌrã sacerdote. Mokoĩ rupi ꞌrã oiko vaꞌeri haꞌevea rupi meme”, ꞌre ꞌrã.


text:
Haꞌe gui coroa ma remoĩ porã uka ju ꞌrã Helém, Tobias, Jedaías haꞌe Sofonias raꞌy Hem pe. Senhor pegua templo py ae ꞌrã omoĩ porã penemaꞌenduꞌa pavẽ aguã.


text:
Mbaꞌeta mombyry guigua kuery voi ou ꞌrã penepytyvõ aguã Senhor pegua templo pejapoa rupi, haꞌe rami peikuaa aguã Senhor ixondaro reta vaꞌe ae pendea py xembouague. Senhor Penderuete ayvu pejapopa ete ramo haꞌe nunga haꞌe javi ꞌrã oiko. 


text:
<n> Okaru eꞌỹ re ikuai teĩ Nhanderuete ndoguerovyꞌaia re ijayvuague</n> Haꞌe gui irundy maꞌetỹ re ma huvixave Dario oĩ jave py Senhor ombou oayvu Zacarias pe, nove jaxya quisleu ꞌepy vaꞌe haꞌe irundy araa py.


text:
Mbaꞌeta Betel pygua kuery ombou vaꞌekue Sarezer haꞌe Regén-Meleque hexevegua avakue reve, Senhor pe ojapukai vy oporandu uka aguã.


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery ma Senhor ixondaro reta vaꞌe pegua ropy sacerdote kuery ikuai vaꞌe pe oporandu, profeta kuery pe guive: “Haꞌevea rami pa peteĩ nhiruĩ jaxya py rokaru eꞌỹ re rojaeꞌove ju aguã mbovy maꞌetỹ reꞌỹ ma orekuaiague rami?” heꞌi okuapy. 


text:
— Rembovai ꞌrã sacerdote kuery haꞌe kovaꞌe yvy re ikuai vaꞌe haꞌe javi pe. Haꞌe vy aipoꞌre: “Setenta maꞌetỹ oaxa vaꞌekue re ma peteĩ nhiruĩ jaxya haꞌe sete jaxya py ju pekaru eꞌỹ re pendekuai vaꞌekue pejaeꞌo reve, haꞌe rami teĩ xevy pe ete ri ndaꞌu pekaru eꞌỹ re pendekuai? Xevy pe ete ndaꞌu pejapo?


text:
Mbaꞌeta ymave rupi Jerusalém tetã py nhande kuery ikuai porãꞌi jave, ijyvýry rupi tekoa ikuai vaꞌe py guive, kuaray puku-a katy haꞌe yvy joja reia haꞌe javi rupi tekoa ikuai jave ma profeta kuery pe Senhor omombeꞌu uka ae ma rakaꞌe oayvu. Peẽ kuery napendui ri tyꞌy haꞌe nunga?” ꞌre ꞌrã. 


text:
<n> Haꞌe kuery Nhanderuete nonheꞌẽ rendui rire ogueraa ukapaague re ijayvua</n> Haꞌe gui Zacarias pe Senhor oayvu ombou vy aipoeꞌi: 


text:
— Po rami Senhor ixondaro reta vaꞌe ijayvu vaꞌekue: “Pejoguereko ke haꞌevea rami, anhetẽ rupi ete. Peteĩ-teĩ ke pexa uka mborayvu haꞌe penderyvy kuery pemboaxya.


text:
Pembojexavai eme imeveꞌỹ vaꞌe kuery, tyreꞌỹ, mombyry guigua kuery, neĩ iporiaukueꞌi ma voi. Haꞌe peteĩ-teĩ pendepyꞌa re pemoĩve eme peneirũ kuery pe pejapo vai aguã”, heꞌi vaꞌekue.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery noendu potai okuapy. Haꞌe rami vy ivai rei reve okupe rive oguerova xea katy, oapyxa omboty guive, noenduxei vy.


text:
Haꞌe rami py haꞌe kuery diamante rami onhemoakã ratã okuapy, lei aeja vaꞌekue oendu eꞌỹ aguã, neĩ Senhor ixondaro reta vaꞌe oayvu Onheꞌẽ rupi ae ombou vaꞌekue, neĩ profeta kuery ymave rupigua omombeꞌu vaꞌekue guive. Haꞌe nunga rupi ae ou Senhor ixondaro reta vaꞌe poxya.


text:
Xee aenoĩ ramo haꞌe kuery noendu potai rire haꞌe kuery xevy ojapukai rã xee voi naendu potai vaꞌekue — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe rami vy yvytu guaxu rami amoaĩmba yvy regua ikuaia rupi, haꞌe kuery ndoexai teri vaꞌe rupi ae. Haꞌe oyvy oejaague voi ombovaipaa avi, haꞌe vaꞌe rupi avave rei ndoaxaavei neĩ ndojevyavei aguã rami. Mbaꞌeta yvy porã rei vaꞌekue ojapoa naꞌiporãvei aguã rami. 


text:
<n> Sião tetã ojapo ju aguã re ijayvuague</n> Haꞌe gui teĩgue ju Senhor ixondaro reta vaꞌe ombou oayvu xevy. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Po rami Senhor ixondaro reta vaꞌe ijayvu: Xee aendu Sião pygua kuery re ndaꞌevei etea. Ndajou porãi etea haꞌe ndaꞌeveia aendu haꞌe kuery ikuai axya re.


text:
Po rami ijayvu |yhwh{Senhor:} Aju ju ꞌrã Sião tetã py, aiko ju ꞌrã Jerusalém tetã mbyte rupi. Haꞌe ramo Jerusalém pe “Tetã anhetẽ rupi ikuaia” ꞌea ꞌrã, haꞌe Senhor ixondaro reta vaꞌe pegua yvyty pe ma “Yvyty kyꞌa eꞌỹ” ꞌea ꞌrã.


text:
Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Teĩgue ju Jerusalém tetã mbyte rupi tujakueꞌi haꞌe guaimigueꞌi oguapy ꞌrã okuapy. Okakuaꞌi ete ma vy peteĩ-teĩ opo py oguereko ꞌrã popoka.


text:
Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Haꞌe nunga kovaꞌe kuery rembyrekue oexa vy onhemondyipa rei teĩ xee voi teve ꞌrã anhemondyi? Any — heꞌi Senhor. 


text:
— Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Neꞌexa, mbaꞌeta xee araa jepe ꞌrã xevygua kuery. Haꞌe rami vy aipeꞌa ꞌrã kuaray oua katy haꞌe oikea katy yvy itui vaꞌe gui.


text:
Xee aru ramo Jerusalém tetã py ju ꞌrã ikuai. Haꞌe gui haꞌe kuery ikuai ꞌrã xevygua, haꞌe rã xee ma tuuete ꞌrã aiko. Anhetẽ rupi haꞌe teko porã rupi ꞌrã areko. 


text:
— Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Aỹ ma peẽ kuery pendu pekuapy kovaꞌe ayvu profeta kuery yma guare omombeꞌu vaꞌekue Senhor pegua oo ojapo ypyꞌi jave. Haꞌe nunga rupi aỹ ma pemombaraete pendepo xevygua templo pejapopa ju aguã.


text:
Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe jave eꞌỹ mbove ma avakue neĩ mymba kuery mbaꞌeve ndojoui ombaꞌeapoague gui. Ngovaigua kuery káuxa oẽ vaꞌe neĩ ovaẽ vaꞌe kuery ma voi ndojoui ikuai porã aguã, mbaꞌeta xee ajapo avakue peteĩ-teĩ oirũ kuery re opuꞌã aguã rami.


text:
Haꞌe rami teĩ aỹ gui ma kovaꞌe kuery okuaveꞌi vaꞌe jypy arekoague rami veꞌỹ ꞌrã areko — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Mbaꞌeta mbaꞌemo raꞌyĩgue onhotỹ ramo oiko porã ꞌrã. Uvaꞌy hiꞌa porã ꞌrã guive, yvy gui mbaꞌemo pyau henhoĩ ꞌrã, haꞌe yva gui hoꞌa ꞌrã oky rayvi. Mbaꞌeta kovaꞌe kuery rembyrekue pe ajapo ꞌrã haꞌe nunga haꞌe javi oiko aguã rami.


text:
Haꞌe gui peẽ Judá haꞌe Israel kuery, amboae regua kuery ikuaia rupi ayvu vaipy pendekuai vaꞌekue ri aỹ ma rogueraa jepe rire ayvu porãmby ju ꞌrã peiko. Haꞌe nunga rupi pekyjeve eme, haꞌe vy pemombaraete ke pendepo.


text:
Mbaꞌeta po rami Senhor ixondaro reta vaꞌe ijayvu: Peneramoĩ kuery xembopoxya rupi ikuai jave py penderovai anhembopyꞌa mbaꞌemo vai ajapo aguã re, ndajapo eꞌỹi guive.


text:
Haꞌe rami teĩ aỹ gui ma anhembopyꞌa Jerusalém haꞌe Judá pygua kuery pe ajapo porã ju aguã re. Pekyjeve eme haꞌvy.


text:
Po rami ꞌrã pendekuai: Peteĩ-teĩ anhetẽ rupi ꞌrã pendeayvu peneirũ kuery pe, haꞌevea rami ꞌrã pejoguereko peneretã kora rokẽ py, anhetẽ rupi haꞌe peteĩ rami penhomoingoa rupi. 


text:
Peteĩve opa marã penhembopyꞌa eme peneirũ kuery rovai, pendejee pemoĩ eme guive peura rivea rupi pendekuai aguã, mbaꞌeta haꞌe nunga haꞌe javi xee ajou vai ete — heꞌi Senhor. 


text:
— Senhor ixondaro reta vaꞌe po rami ijayvu: Peẽ Judá kuery, irundy jaxya py pekaru eꞌỹ re pendekuai vaꞌekue, haꞌe gui peteĩ nhiruĩ jaxya, sete haꞌe dez jaxya py voi pekaru eꞌỹ re pendekuai vaꞌekue. Haꞌe rami teĩ aỹ gui ma haꞌe vaꞌe jave opyta ꞌrã pevyꞌa aguã. Pevyꞌa reve ꞌrã pejapo ngaru ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe, pendejee pemoĩ avi ke anhetẽ rupi haꞌe peteĩ rami penhomoingo aguã.


text:
Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Povaꞌe nunga oiko avi ꞌrã: heta regua, heta tetã pygua kuery jogueru ꞌrã okuapy.


text:
Haꞌe rami vy peteĩ-teĩ tetã pygua kuery amboae tetã katy oo vy haꞌe kuery pe aipoeꞌi ꞌrã: “Pejapura ke, jajeꞌoi Senhor pe jajapukai aguã. Jaeka Senhor ixondaro reta vaꞌe. Xee avi aa ꞌrã”, heꞌi ꞌrã okuapy.


text:
Jerusalém tetã py heta regua ipoꞌakakueve vaꞌe jogueru ꞌrã Senhor ixondaro reta vaꞌe reka vy, ixupe ojapukai aguã.


text:
Po rami ijayvu Senhor ixondaro reta vaꞌe: Haꞌe vaꞌe ára ma dez avakue ou vy peteĩ judeu reve onhemoirũ ꞌrã okuapy. Joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvu vaꞌe, haꞌe javi regua ou ꞌrã peteĩ judeu oikuavã vy ijao apy rupi ojopy reve. Haꞌe vy aipoeꞌi ꞌrã ixupe: “Ore avi toroo nderupive, mbaꞌeta omombeꞌua rã roendu pende kuery reve Nhanderuete oikoa”, heꞌi ꞌrã. 


text:
<n> Yvy regua kuery ombopaga aguã re ijayvuague</n> — Kovaꞌe ayvu ma Hadraque yvy regua kuery rovai Senhor omombeꞌu uka vaꞌekue, Damasco tetã re guive ombou. Mbaꞌeta Senhor ma avakue haꞌe javive re omaꞌẽ ꞌrã oikovy, Israel regua ikuai vaꞌe re guive.


text:
Haꞌe rami vy oayvu ombou Hamate yvy re voi. Haꞌe vaꞌe ma Hadraque yvy katyꞌi itui. Haꞌe gui Tiro haꞌe Sidom tetã pygua kuery re voi ombou, haꞌe kuery hiꞌarandupa vaꞌeri teĩ.


text:
Mbaꞌeta Tiro pygua kuery ma heta ojapo oo ikorapa vaꞌe onhemi aguã. Prata heta avi omoĩ porã yvy kuꞌi rami, ouro guive omoĩ porã yapo tape rupi oĩ vaꞌe rami rive.


text:
Haꞌe rami teĩ neꞌexa, haꞌe kuery mbaraetea Senhor oipeꞌapa vy omombopa ꞌrã yeꞌẽ mbyte py. Haꞌe rã hetã ma tata py ꞌrã ombovaipa.


text:
Haꞌe nunga Asquelom pygua kuery oexa vy okyjepa ꞌrã okuapy. Gaza pygua kuery voi ikuai axy ꞌrã. Ecrom pygua kuery haꞌe rami ae avi ꞌrã ikuai, guenonderã rupi oarõ vaꞌe ndoikovei rã. Gaza pygua huvixave omano ꞌrã, haꞌe Asquelom py voi noĩavei ꞌrã.


text:
Asdode py ma peteĩ regua joegua eꞌỹ-eꞌỹ hekoa ꞌrã. Haꞌe rami py xee amomba ꞌrã filisteu kuery onhemboyvate reia.


text:
Haꞌe kuery juru gui anoẽ ꞌrã taꞌangaa pe mymba omeꞌẽ vaꞌekue ruguykue nomokõmbai vaꞌekue, haꞌe haĩ maꞌũ gui ma amboi ꞌrã xoꞌo raꞌykueꞌi. Haꞌe rire okuaveꞌi vaꞌe ma peteĩ regua ꞌrã ikuai Nhanderuete peguarã. Judá pygua kuery vaꞌe regua ꞌrã ikuai. Ecrom pygua kuery voi jebuseu kuery rami avi ꞌrã okuave.


text:
Haꞌe gui xee ma xevygua oo aarõ ꞌrã aikovy ijyvýry rupi, xondaro kuery hexe opuꞌã vaꞌe ajoko aguã, haꞌe vaꞌe rupi ndoaxaavei neĩ ndoikeavei aguã, haꞌe pygua kuery re imbojexavaiarã ndouvei aguã, mbaꞌeta aỹ gui ma aexa pota ꞌrã xerexa py ae. 


text:
<n> Sião gui Huvixave ou aguã re ijayvuague</n> — Peẽ Sião pygua kuery, pevyꞌa ete ke. Jerusalém pygua kuery, pevyꞌa avi ke. Mbaꞌeta neꞌexa, ou ma oiny Penderuvixaverã. Haꞌe vaꞌe ma heko porã vaꞌe haꞌe jogueraa jepea. Onhemoꞌyvyĩꞌi vaꞌe vy ou ꞌrã mburika áry, mburika ombovoyipy raꞌy áry. <n>Kovaꞌe ayvu rami ae oiko Jesus re (Mateus 21.1-5; João 12.14-16). 


text:
Mbaꞌeta Efraim gui ambovaipa ꞌrã karóxa joe opuꞌãa pygua, haꞌe Jerusalém gui ma amokanhymba ꞌrã kavaju kuery. Guyrapa joe opuꞌãa pygua guive ambovaipa ꞌrã. Mbaꞌeta Huvixave ma yvy regua kuery pe omombeꞌu ꞌrã peteĩ rami ikuai aguã. Ipoꞌakaa oo ꞌrã yeꞌẽ nhavõ rupi, Eufrates yakã guive ꞌrã oo yvy apy peve. 


text:
— Haꞌe gui peẽ Sião pygua kuery, tuguy amoẽ uka reve xereve guarã ajapo vaꞌekue rami vy roguenoẽ ꞌrã yvykua py yy noĩa py penemboꞌaague gui.


text:
Escravo-rã pendereraa teĩ pearõ nho peikovy vaꞌe, pejevy ju ke peneretã ikorapa vaꞌe katy. Aỹ guive pendevy amombeꞌu mbaꞌemo ameꞌẽ retave ete aguã, pereko ae ma vaꞌekue áryve.


text:
Haꞌe gui Judá kuery aiporu ꞌrã guyrapa oipiraxa vaꞌe rami, haꞌe huꞌyrã amoĩ ꞌrã Efraim kuery. Mbaꞌeta peẽ Sião pygua kuery, penderaꞌy kuery ajapo ꞌrã Grécia pygua raꞌy kuery rovai opuꞌã aguã rami. Xee roiporu ꞌrã ojerovia rei vaꞌe kyxe rami.


text:
Haꞌe gui Sião raꞌy kuery ikuaia áry rupi ojekuaa ꞌrã Senhor, haꞌe oĩa gui huꞌy hendy vaꞌe omombo ꞌrã overa vaꞌe rami. Senhor Nhanderuete mimby guaxu omonheꞌẽ uka reve oo ꞌrã kuaray puku-a katygua yvytu jere áry rupi.


text:
Haꞌe rami vy Senhor ixondaro reta vaꞌe oepy ꞌrã ojeupegua kuery. Haꞌe ramo haꞌe kuery omokanhymba ꞌrã inhyvõare kuery, opyrõmba ꞌrã guive. Vinho rami oyꞌupa ꞌrã huguy, omeꞌẽ mbyre hyꞌa tynyẽ vaꞌe rami ꞌrã hevyatãmba, opyta ꞌrã altar yvýry mbaꞌemo ruguykue onhoẽague rami.


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma Tuuete Senhor ogueraa jepe ꞌrã ojeupegua kuery guymba kuery rami. Mbaꞌeta ixupe rã haꞌe kuery coroa re ita porãgueve oĩ vaꞌe rami ikuai, ixupegua yvy re overa ꞌrã okuapy.


text:
Mbaꞌeta haꞌe kuery ma opa mbaꞌe py porayvu haꞌe iporã vaꞌe ꞌrã ikuai! Kunumigue hexaĩmba ꞌrã mbaꞌemo aju gui, haꞌe kunhataĩgue ma hexaĩ avi ꞌrã vinho gui. 


text:
<n> Judá haꞌe Israel kuery omoingo porã aguã re Nhanderuete ijayvuague</n> Ára pyau jave pejerure ke oky re Senhor pe, mbaꞌeta Senhor ae ꞌrã ojapo arai oky aguã. Haꞌe rami vy avakue pe ombou oky porã, haꞌe nhuũndy rupi omoingo nhuũ roky.


text:
Haꞌe rã taꞌangaa oo pygua ma nhombotavya rupi ꞌrã ijayvu. Imbaꞌekuaa vaꞌe voi ijapua meme oikuaa. Nhombotavya rupi meme ꞌrã omombeꞌu oexa raꞌuague, ijayvu porã merami rive ꞌrã guive, anhetẽ rupi eꞌỹ. Haꞌe nunga rupi ae heta vaꞌe kuery ojexavai rei ꞌrã vexaꞌi kuery re opena vaꞌe ndoikoia rami.


text:
Haꞌe nunga rupi xepoxya hendy joe opena vaꞌe kuery rovai. Haꞌe rami vy ambopaga ꞌrã kavara joguerekoarã omoĩ mbyre. Haꞌe gui Senhor ixondaro reta vaꞌe ae ꞌrã opena guymba kuery Judá regua ikuai vaꞌe re, oguerovyꞌa ꞌrã guive, kavaju joe opuꞌã aguã katy oo vaꞌe rami.


text:
Mbaꞌeta Judá gui ma oiko ꞌrã ita omboeteve pyrã, haꞌe kuery gui oiko avi ꞌrã oguy ytarã, guyrapa joe opuꞌãa pygua haꞌe huvixarã haꞌe javi.


text:
Haꞌe kuery ikuai ꞌrã ipyꞌa guaxukueve, joe opuꞌãa py ngovaigua kuery re opyrõmba vaꞌe rami. Haꞌe vy opyrõmba ꞌrã tape rupi yapo oĩ vaꞌe re rami. Haꞌe kuery reve Senhor oiko ramo opuꞌã kuaa ꞌrã. Haꞌe rami vy ojapo ꞌrã hovaigua kuery kavaju áry ou vaꞌekue voi oxĩmba aguã rami. 


text:
Senhor aipoeꞌi: — Xee amombaraete ꞌrã Judá kuery, araa jepe avi ꞌrã José kuery. Amboaxy ete vy ajapo ꞌrã ojevypa ju aguã rami. Haꞌe ramo haꞌe kuery ikuai ꞌrã namoxẽi vaꞌekue rami, mbaꞌeta xee Senhor Tuuete aendu ꞌrã ijayvua.


text:
Haꞌe ramo Efraim kuery ikuai porã ꞌrã ipyꞌa guaxukueve rami. Opyꞌa py ovyꞌa ꞌrã okuapy vinho gui rami. Taꞌy kuery voi oexa vy ovyꞌa vaipa avi ꞌrã, haꞌe opyꞌa py xee Senhor xererovyꞌa ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta haꞌe kuery aepy rire aenoĩ vy amonoꞌõmba ju ꞌrã. Haꞌe gui amboeta ju ꞌrã ymave rupi hetaague rami.


text:
Yvy regua kuery mbyte rupi amoaĩmba teĩ mombyry ikuaia py imaꞌenduꞌa ꞌrã okuapy xere. Guaꞌy kuery reve okuave haꞌe ojevypa ju ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta xee ae ajapo ꞌrã Egito yvy gui ojevypa aguã rami, Assíria gui voi amonoꞌõmba ꞌrã heruvy. Gileade haꞌe Líbano yvy gui ꞌrã aru, hoo rendarã noĩvei peve.


text:
Yeꞌẽ rupi rami haꞌe kuery oaxa ꞌrã ojexavaia rupi. Haꞌe rami teĩ yai ainupã rã typa ꞌrã, Nilo yakã typyveague rupi voi ipirupa ꞌrã. Haꞌe rami py amomba ꞌrã Assíria pygua kuery onhemboyvate reia. Egito pygua kuery poꞌakaa voi omokanhymbaa ꞌrã.


text:
Haꞌe gui ajapo ꞌrã xee Senhor re vy imbaraetepa aguã rami. Haꞌe rami vy xerery rupi ae ꞌrã ikuai — heꞌi Senhor. 


text:
Haꞌe gui Líbano pygua kuery, peipeꞌa ke peneretã rokẽ, tata oapypa aguã yary pendeyvy re ikuai vaꞌe.


text:
Haꞌe ndee voi yvyra cipreste neꞌaĩ vaꞌe, ejaeꞌo avi yary oitypaa ma rire. Yvyra iporãgueve ikuai vaꞌekue ombovaipaa ma. Peẽ voi yvyra carvalho Basã yvy re pendekuai vaꞌe, pejaeꞌo, kaꞌaguy re yvyra heta ikuai vaꞌekue oakeꞌopaa ma rire.


text:
Pendu ke vexaꞌi re opena vaꞌe raxẽmbei reia, mbaꞌeta haꞌe kuery ojou porãve vaꞌekue ombovaipaa ma ramo. Pendu ke guary raꞌy kuery hevovo reia, Jordão yakã yvýry rupi kaꞌaguy iporãve vaꞌekue ombovaipaa ma ramo. 


text:
<n> Vexaꞌi re haꞌevea rami opena vaꞌe re mbaꞌemo ombojoja vy ijayvuague</n> Po rami ijayvu Senhor Xeruete: — Epena ke vexaꞌi kuery ojuka pyrã ikuai vaꞌe re.


text:
Mbaꞌeta ijoguaare kuery ojuka rive ꞌrã, ombopagaa eꞌỹ re. Haꞌe gui ivendeare kuery ma aipoeꞌi ꞌrã okuapy: “Tomboetea Senhor, mbaꞌeta aỹ arekopa ꞌrã”, heꞌi. Vexaꞌi re opena aguã omoĩ mbyre voi noendui okuapy omboaxya.


text:
Haꞌe rami ae avi xee voi namboaxyvei ma ꞌrã kovaꞌe yvy re ikuai vaꞌe — heꞌi |yhwh{Senhor.} — Haꞌe rami vy peteĩ-teĩ amboaxapa ꞌrã irũ kuery haꞌe huvixave po py. Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe kuery ma kovaꞌe yvy regua omoingo axy teĩ xee ndaraa jepei ꞌrã ipoꞌakaa gui.


text:
Epena haꞌvy vexaꞌi kuery ojuka pyrã ikuai vaꞌe, vexaꞌi mboae gui iporiaukueveꞌi vaꞌe re — heꞌi. Haꞌe ramo xee araa mokoĩ yvyraꞌi. Peteĩ ma amboery “Nhomboaxy aguã”, haꞌe rã amboae ma “Peteĩ rami nhomoingo aguã.” Haꞌe rami py apena aikovy vexaꞌi kuery re.


text:
Haꞌe gui peteĩ jaxy pyve amoxẽ mboapy avakue opena vaꞌerã omoĩ mbyre. Haꞌe rami teĩ ndaropoꞌakavei ma vexaꞌi kuery. Haꞌe kuery voi ndaxerayvuvei.


text:
Haꞌe ramo xee aipoaꞌe haꞌe kuery pe: — Napenavei ma ꞌrã peẽ kuery re. Pemanoxe vaꞌe pemano tema. Pekanhyxe vaꞌe ma pekanhy tema. Haꞌe gui penerembyrekue ma peteĩ-teĩ ꞌrã peꞌu peneirũ kuery roꞌokue ae — haꞌe.


text:
Haꞌe rami vy yvyraꞌi “Nhomboaxy aguã” amboery vaꞌekue ajopy vy amopẽ, ambovaipa aguã yvy regua haꞌe javi areko aguã ajapo vaꞌekue.


text:
Haꞌe vaꞌe árave ambovaipa. Haꞌe rã vexaꞌi poriaukueꞌi xerexa vy oikuaa okuapy Senhor ayvu rupi ae ri ty ajapo raꞌea. 


text:
Haꞌe gui xee aipoaꞌe vexaꞌi kuery pe: — Peẽ kuery pe haꞌeve ri ramo pemeꞌẽ haꞌvy ambaꞌeapoague repy. Haꞌe rami eꞌỹ vy tove ri — haꞌe. Haꞌe ramo xevy pe opeja okuapy trinta hatãꞌi vaꞌe prata guigua ambaꞌeapoague repyrã. 


text:
Haꞌe ramo Senhor aipoeꞌi xevy: — Hatãꞌi vaꞌe emombopa ke nhaeꞌũ re ombaꞌeapo vaꞌe pe, rembaꞌeapoague repyrã mbovy rei eꞌỹ omeꞌẽ rire — heꞌi. Haꞌe ramo trinta hatãꞌi vaꞌe prata guigua ajopy vy araa Senhor pegua oo py, nhaeꞌũ re ombaꞌeapo vaꞌe oĩ vaꞌe peguarã. <n>Profeta hetarã kuery nombovarei vy trinta hatãꞌi vaꞌe eteꞌi omeꞌẽ okuapy ixupe, escravo repy rami rive . Haꞌe gui Jesus oiko jave hemimboꞌe Judas omboꞌa uka ramo ixupe haꞌe rami ae avi opagaa (Mateus 26.14-16, 27.3-10). 


text:
Haꞌe gui yvyraꞌi mboae ju amopẽ avi, “Peteĩ rami nhomoingo aguã” ꞌepy vaꞌe, Judá haꞌe Israel kuery joegua rami veꞌỹ ikuai aguã. 


text:
<n> Vexaꞌi re oꞌarandua rupi eꞌỹ opena vaꞌe re ijayvuague</n> Haꞌe gui Senhor aipoeꞌive ju xevy: — Aỹ ma ndejeupe guarã eru vexaꞌi re oꞌarandua rupi eꞌỹ opena vaꞌe rembiporu,


text:
mbaꞌeta neꞌexa, ijyvy re peteĩ amoĩ ꞌrã joe opena vaꞌerã teĩ haꞌe vaꞌe ma ndoikuaa potai ꞌrã omano raiꞌi ma okuapy vaꞌe re, okanhygue ndoekai ꞌrã, ijaipa vaꞌe noipoanoi ꞌrã, neĩ hexaĩ vaꞌe nomongarui ꞌrã guive. Haꞌe rami ꞌrãgue py hoꞌu ꞌrã oikovy ikyrakueve roꞌo, ipyapẽ voi omboi ꞌrã.


text:
Ndaꞌevei ete ꞌrã oꞌarandua rupi eꞌỹ opena, haꞌe mymba kuery oejapa ovy vaꞌekue pe. Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe jyva ma oikyxĩa ꞌrã kyxe py, hexa oiporu kuaa regua rupi avi oikyxĩa ꞌrã. Haꞌe ramo ijyva ipirupa ꞌrã, hexa oiporu kuaa regua voi oguepa ꞌrã. 


text:
Po rami Senhor ijayvu Israel kuery rovai. Senhor yva pyoare, yvy nhonoare haꞌe avakue re inheꞌẽrã omoĩ vaꞌekue aipoeꞌi: 


text:
— Neꞌexa, Jerusalém tetã ma xee ajapo ꞌrã peteĩ karo haꞌe javi regua ijyvýry ikuai vaꞌe oyꞌu aguã, haꞌe rami vy inhakanhymba aguã, haꞌe kuery Jerusalém tetã ojokopa rire, Judá yvy guive.


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma Jerusalém tetã ajapo ꞌrã peteĩ ita ipoyi ete vaꞌe, haꞌe javi regua kuery pe. Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe oupi vaꞌe rei oiko axy ete ꞌrã. Mbaꞌeta yvy jave regua haꞌe javi ꞌrã onoꞌõmba okuapy Jerusalém re opuꞌã aguã. 


text:
Senhor aipoeꞌi: — Haꞌe vaꞌe ára ma amoingo axy ꞌrã kavaju kuery nhemondyi gui rive, haꞌe rã hiꞌárygua kuery ma akã porã veꞌỹ rupi ꞌrã amoingo axy. Aipeꞌa ꞌrã Judá kuery rexa, haꞌe yvy regua kuery rymba kavaju rexa voi amboguepa avi ꞌrã.


text:
Haꞌe ramo Judá pygua huvixa kuery ma oexaꞌã ꞌrã: “Aỹ ma Jerusalém pygua kuery haꞌe javi ma Senhor ixondaro reta vaꞌe nguuete re vy imbaraete ꞌrã okuapy”, heꞌi ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ára ajapo ꞌrã Judá pygua huvixa kuery tapyĩ yxakã guýry hendy vaꞌe rami. Ajapo ꞌrã takua ryxa mbaꞌemo ꞌygue hendy vaꞌe rami ikuai aguã rami. Mbaꞌeta oiporu kuaa regua haꞌe oiporu kuaa eꞌỹa rupi haꞌe kuery omokanhymba ꞌrã ijyvýry ikuai vaꞌe regua haꞌe javi. Haꞌe ramo Jerusalém pygua kuery ma Jerusalém tetã py oikoague py ae ju ꞌrã hekoa.


text:
Judá regua rekoa ikuai vaꞌe ranhe ꞌrã Senhor ogueraa jepe, Judá kuery áry gui Davi ramymino kuery haꞌe Jerusalém pygua kuery onhemboyvate eꞌỹ aguã.


text:
Haꞌe vaꞌe ára Senhor opena ꞌrã Jerusalém pygua kuery re. Haꞌe ramo haꞌe pygua ikangykueve vaꞌekue ma Davi rami ꞌrã imbaraete, haꞌe rã Davi ramymino kuery ma Nhanderuete rami ꞌrã imbaraete, mbaꞌeta haꞌe kuery renonde Senhor guigua anjo oo ꞌrã.


text:
Haꞌe vaꞌe ára guive amboypy ꞌrã amomba aguã haꞌe javi regua Jerusalém tetã re opuꞌã aguã ou vaꞌekue. 


text:
<n> Jerusalém pygua kuery ojeko rerovapa aguã re ijayvuague</n> — Haꞌe gui Davi ramymino kuery haꞌe Jerusalém pygua kuery re ambou ꞌrã Nheꞌẽ amboaxya rexa ukaarã, xevy pe ju haꞌe kuery ojapukai aguã rami ojapo vaꞌerã. Haꞌe ramo haꞌe kuery oexa ju ꞌrã oipyxo vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe re ipyꞌa vai ꞌrã okuapy guaꞌy peteĩꞌi vaꞌe re ipyꞌa vai vaꞌe rami, hexe ojaeꞌo ꞌrã guaꞌy jypy guare re ojaeꞌo raxa vaꞌe rami. <n>Kovaꞌe ayvu rupi ma João 19.37 py Jesus reko re ijayvu. Haꞌe gui rakaꞌeve rã judeu kuery hexe vy ojeko rerovapa ꞌrã (Romanos 11.25-27; Apocalipse 1.7). 


text:
Haꞌe vaꞌe ára Jerusalém tetã py heta ete ꞌrã ikuai ojaeꞌo vaꞌe, Megido yvyugua re Hadade-Rimom py ojaeꞌoague rami.


text:
Haꞌe rami vy oyvy haꞌe javi rupi ojaeꞌo ꞌrã okuapy, peteĩ-teĩ oo pygua kuery ikuaia py ae. Haꞌe rami vy Davi ramymino kuery ma haꞌe kuery aeꞌia py ꞌrã ojaeꞌo, taꞌyxy kuery voi haꞌe kuery aeꞌia py ae, Natã ramymino kuery ma haꞌe kuery aeꞌia py ae, haꞌe gui taꞌyxy kuery voi haꞌe kuery aeꞌia py ae ju ꞌrã ojaeꞌo okuapy,


text:
haꞌe gui Levi ramymino kuery ma haꞌe kuery aeꞌia py ae, taꞌyxy kuery ma haꞌe kuery aeꞌia py ae, Simei ramymino kuery ma haꞌe kuery aeꞌia py ae, taꞌyxy kuery voi haꞌe kuery aeꞌia py ae ꞌrã ojaeꞌo.


text:
Haꞌe gui amboae oo pygua kuery voi haꞌe rami ae tema ꞌrã ikuai. Peteĩ-teĩ oo pygua kuery haꞌe kuery aeꞌia py ae ojaeꞌo, taꞌyxy kuery voi haꞌe kuery aeꞌia py ae ju ꞌrã ojaeꞌo okuapy. 


text:
<n> Mbaꞌemo raꞌangaa haꞌe profeta kuery ramigua rive oipeꞌapaa aguã re ijayvuague</n> Haꞌe vaꞌe ára ma ojekuaa ꞌrã peteĩ yvu Davi ramymino kuery haꞌe Jerusalém pygua kuery haꞌe javi pe, ojejavyague haꞌe ikyꞌapaa gui oikyꞌaꞌo vaꞌerã.


text:
Mbaꞌeta Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Haꞌe vaꞌe ára ma ijyvy gui amokanhymba ꞌrã mbaꞌemo raꞌangaa rery haꞌe javi, haꞌe vaꞌe re rive naꞌimaꞌenduꞌaavei aguã. Ijyvy gui aipeꞌa avi ꞌrã profeta ramigua kuery, nheꞌẽ vai guive.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei amongue onhemoingo ꞌrã profeta ramigua. Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe pe tuu haꞌe ixy imbotujaare kuery ae aipoeꞌi ꞌrã: “Ndaꞌevei reikoveve aguã, Senhor ayvu rupi merami rive ndeapu rire”, heꞌi ꞌrã okuapy. Haꞌe rami vy tuu haꞌe ixy imbotujaare kuery ae ꞌrã ojuka profeta ramigua rive onhemoingo rire.


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma profeta kuery peteĩ-teĩ oxĩmba rei ꞌrã oexa raꞌuague rive omombeꞌuague re. Haꞌe rami vy nhombotavya rupi nonhemondevei ma ꞌrã mbaꞌemo rague py.


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py aipoeꞌi ꞌrã: “Xee ma profeta eꞌỹ aiko, amaꞌetỹa rupi rive xee aiko vaꞌe. Mbaꞌeta xekunumi guive escravo-rã xejoguaa vaꞌekue”, heꞌi ꞌrã.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei ixupe amongue oporandu ꞌrã: “Mbaꞌexaꞌvy tu ndepo re kyxĩague oĩ?” heꞌi ramo ombovai vy “Kyxĩague xere oĩ vaꞌe ma xeirũ kuery ro py aĩ jave xekyxĩa rive”, heꞌi rive ꞌrã. <n>Amongue py profeta ramigua rive gueko rami vy onhekyxĩmba ꞌrã nguuete ramigua pe ojapukai reve (1 Reis 18.27-28). Mbaꞌemo rague py onhemonde ꞌrã guive, profeta Elias rami avi (2 Reis 1.7-8). 


text:
<n> Nhanderuete remimbou joe opena vaꞌe ojukaa aguã re ijayvuague</n> Haꞌe gui Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Haꞌe gui ndee kyxe, epuꞌã ke xeremimbou xea katygua ete joe opena vaꞌe rovai. Ejuka ke joe opena vaꞌe. Haꞌe ramo hymba vexaꞌi kuery ma oaĩmba ꞌrã. <n>Kovaꞌe ayvu rami ae oiko avi Jesus re (Mateus 26.31 haꞌe Marcos 14.27). Mbaꞌeta xepo aupi ꞌrã yvyĩgueveꞌi rovai — heꞌi. 


text:
Senhor aipoeꞌi: — Ijyvy haꞌe javi rupi mboapy ikuai nhavõ py mokõ-mokoĩ ojukaa kuerei ꞌrã, okanhy ete ꞌrã. Haꞌe rã mboapya vaꞌe regua ma oikoveve ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta mboapya vaꞌe regua ma ajapo ꞌrã tata rupi oaxa aguã rami. Haꞌe rami vy aikyꞌaꞌo ꞌrã prata oikyꞌaꞌoa rami, aaꞌanga ꞌrã ouro oaꞌangaa rami. Haꞌe ramo mae ma haꞌe kuery ojapukai ꞌrã xerery rupi, haꞌe ramo xee aendu ꞌrã. Haꞌe kuery pe “Xevygua” haꞌe ꞌrã. Haꞌe rã haꞌe kuery ma “ Senhor ae ma Xeruete” heꞌi ꞌrã okuapy. 


text:
<n> Jerusalém tetã pygua kuery haꞌe imbojexavaia kuery moingo axyarã ou aguã re ijayvuague</n> Neꞌexa, ovaẽ ma ouvy Senhor ára, mbaꞌemo pereko vaꞌekue ombojaꞌopaa aguã pendekuaia mbyte gui.


text:
Mbaꞌeta yvy regua haꞌe javi amonoꞌõmba ꞌrã imbouvy Jerusalém tetã re opuꞌã aguã. Haꞌe ramo haꞌe kuery ipoꞌaka ete ꞌrã tetã re. Haꞌe rami vy mbaꞌemo oipeꞌapa ꞌrã oo ikuai vaꞌe gui, kunhague ikuai vaꞌe ma ogueroꞌapaa rive ꞌrã guive. Tetã pygua kuery mbytekue peve ꞌrã ogueraa escravo-rã, haꞌe rã hembyrekue ma tetã gui ndoipeꞌaai ꞌrã. 


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma Senhor hiꞌaĩ ꞌrã Jerusalém regua kuaray oua katy Oliveiras yvyty oĩ vaꞌe áry. Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe yvyty ma xapyꞌa ꞌrã ovo mbyte rupi, kuaray oua katy gui oikea katy peve. Haꞌe rami vy yvyty mbyte rupi ojekuaa ꞌrã peteĩ yvyꞌã ugua, mbaꞌeta yvyty mbytekue ojaꞌo ꞌrã kuaray ijapuꞌaꞌia katy, haꞌe rã hovaikue ma kuaray puku-a katy ꞌrã oo.


text:
Haꞌe ramo peẽ kuery pejava ꞌrã peovy xevygua yvyꞌã ugua rupi, mbaꞌeta Azal peve ꞌrã oo yvyꞌã ugua. Tá, pejava ꞌrã Judá pygua huvixa Uzias oĩ jave py yvy ryryi oiko vaꞌe gui ojavapaague rami. Haꞌe gui mae ma ou ꞌrã Senhor Xeruete, haꞌe hupive ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe kuery haꞌe javi voi.


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma peteĩꞌi ꞌrã, Senhor anho oikuaa vaꞌe regua. Ndoikoi ꞌrã ára, neĩ pytũ ma voi noĩ ꞌrã. Haꞌe rami teĩ kaꞌaru peve ojekuaa ꞌrã hexakãa. 


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma Jerusalém tetã guive oxyry ꞌrã ovy yy imarã eꞌỹ vaꞌe. Haꞌe gui yy ojaꞌo vy amongue oxyry ꞌrã ovy kuaray oua katy yeꞌẽ oĩ vaꞌe katy, haꞌe rã amboae ma kuaray oikea katy yeꞌẽ oĩ vaꞌe katy ꞌrã oxyry ovy. Oxyry riae ꞌrã, kuaray puku jave eꞌỹ vy yroꞌy jave teĩ.


text:
Haꞌe gui Senhor ae ꞌrã oĩ huvixave yvy jave rupi opena vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ára ma peteĩꞌi anho ꞌrã oiko Senhor, haꞌe peteĩꞌi avi ꞌrã hery oĩ. 


text:
Haꞌe gui ma yvy haꞌe javi rupi opyta ꞌrã yvy joja reia Jerusalém regua kuaray oua katy Geba haꞌe Rimom yvýry rami. Haꞌe rã Jerusalém tetã ma yvateve ꞌrã oiny, oĩa py ae ꞌrã ikuaia guive, Benjamim rokẽ oĩa guive jypygua okẽ peve, haꞌe okẽ kora ojerea rupi oĩ vaꞌe peve, haꞌe gui Hananel regua torre oĩa guive huvixa pegua uva onhamiaty peve ju.


text:
Haꞌe rã yvy regua kuery Jerusalém tetã re opuꞌã vaꞌekue ma po rami ꞌrã Senhor omoingo axy. Hoꞌokue huꞌũmba ꞌrã, opuꞌã teri hoꞌamy reve teĩ. Hexa voi huꞌũmba ꞌrã okua py oĩ reve, haꞌe inhapekũ huꞌũmba avi ꞌrã ijuru py oĩ reve.


text:
Haꞌe kuery ikuaia py Senhor ombou avi ꞌrã opa marãgua imondyipa reiarã. Haꞌe rami vy peteĩ-teĩ oirũ kuery po re ojopy vy ogueroꞌa ꞌrã, peteĩ-teĩ opuꞌã ꞌrã oirũ kuery re ae.


text:
Judá kuery voi Jerusalém tetã oepy vy opuꞌã ꞌrã okuapy joe. Haꞌe rami vy omboatypa ꞌrã haꞌeꞌi rupi yvy regua ikuai vaꞌe mbaꞌemo oguereko vaꞌekue, ouro haꞌe prata guigua, ao mbovy eꞌỹ ete guive.


text:
Haꞌe rami ae omoingo axy avi ꞌrã hymba kuery kavaju, mburika, camelo, mburikaꞌi, haꞌe ikuaia rupi guymba oguereko vaꞌekue haꞌe javi. 


text:
<n> “Nhanderuete pegua tetã py ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe anho ꞌrã oĩ” heꞌiague</n> Haꞌe gui ma yvy regua kuery Jerusalém tetã re opuꞌã vaꞌekue rembyrekue ma maꞌetỹa nhavõ ꞌrã ojevy jogueruvy omboete aguã huvixave Senhor ixondaro reta vaꞌe, haꞌe ngaru oguyꞌi pygua ára ikuai aguã guive.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei amongue regua ndooi ꞌrã Jerusalém py huvixave Senhor ixondaro reta vaꞌe omboete aguã. Haꞌe rami rã haꞌe kuery yvy re ndaꞌokyi ꞌrã.


text:
Xapyꞌa rei Egito pygua kuery mbaꞌe ngaru oguyꞌi pygua py ndooi ramo haꞌe kuery yvy re ndaꞌokyi ꞌrã. Haꞌe kuery áry ou ꞌrã imoingo axyarã, yvy regua ndooi vaꞌekue áry Senhor ombou vaꞌe ramigua ae.


text:
Haꞌe rami ae ꞌrã omoingo axy Egito pygua kuery haꞌe yvy regua haꞌe javi, ngaru oguyꞌi pygua py ndooi vaꞌekue. 


text:
Haꞌe gui haꞌe vaꞌe ára ma kavaju xã mbojeguaa oĩ vaꞌe re voi omboparaa ꞌrã imoiny “ Senhor pegua ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe” heꞌia. Senhor pegua opy oja oiporua vaꞌe rei ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe avi ꞌrã, altar yvýry hyꞌa guaxu oiporua vaꞌe rami ae.


text:
Tá, Jerusalém tetã rupi haꞌe Judá yvy re oja ikuai vaꞌe ma ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe meme ꞌrã ikuai Senhor ixondaro reta vaꞌe pegua. Haꞌe ramo mbaꞌemo omeꞌẽ vaꞌerã ogueru vaꞌe kuery haꞌe javi ma oja oĩ vaꞌe rive ojou vy haꞌe vaꞌe py ae ꞌrã ombojy Senhor pegua xoꞌo. Haꞌe vaꞌe ára ma Senhor ixondaro reta vaꞌe pegua oo py noĩvei ꞌrã mbaꞌemo vendea rupi rive ikuai vaꞌe.


text:
<n>Malaquias ayvu oĩa</n> Kovaꞌe ayvu ma Malaquias pe Senhor omombeꞌu uka vaꞌekue Israel kuery rovai. 


text:
— Xee ma roayvu vaꞌe — heꞌi Senhor. Haꞌe rã peẽ kuery ma peporandu: — Mbaꞌexa vy tu ndee orerayvu? Senhor ombovai: — Esaú ma Jacó rykeꞌy eꞌỹ teve rakaꞌe? Haꞌe rami teĩ Jacó ae ayvu,


text:
haꞌe rã Esaú re ma ndaxeaꞌei, haꞌe rami vy haꞌe kuery rekoarã yvyty omeꞌẽ mbyre ambovaipa vy amboaxa rakaꞌe jagua-tuvy nheꞌẽ tekoa eꞌỹa rupigua pe rive — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma xapyꞌa rei Edom pygua kuery <n>Edom ma Esaú rery mboae . Haꞌe rami vy Edom pygua kuery ma Esaú ramymino ikuai. Haꞌe rã Israel kuery ma Jacó ramymino ikuai. aipoeꞌi ꞌrã: “Kore nhanderekoa Senhor ombovaipa teĩ oityague py ae ju ꞌrã jajapopa”, heꞌi ꞌrã okuapy. Haꞌe rã Senhor ixondaro reta vaꞌe ma aipoeꞌi: “Haꞌe kuery ojapopa teĩ xee aitypa ju ꞌrã. Haꞌe rami rire Edom yvy omboerya ꞌrã: ‘Yvy teko vai renda’, haꞌe ‘Haꞌe kuery pe Senhor ipoxy rakaꞌe rã peve’ ꞌea ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga penderexa py ae ꞌrã pexa. Haꞌe vy ‘ Senhor tu ipoꞌakapa vaꞌe rima raꞌe, Israel kuery ikuaia rupi anho eꞌỹ’, peje ꞌrã”, heꞌi. 


text:
Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Taꞌy kuery ikuai vaꞌe omboete ꞌrã nguu, haꞌe tembiguai kuery voi omboete ꞌrã herekoa. Haꞌe rami teĩ xee ri Penderu aiko teĩ mamo tu oĩ xemboetea? Xee ri Pendererekoa ae avi aiko teĩ mamo tu haꞌvy oĩ xemboetea? Mbaꞌeta peẽ sacerdote kuery pendekuai vaꞌeri xerery napemboetei vaꞌe. — Haꞌe rã peẽ kuery ma peporandu ꞌrã: “Mbaꞌe nunga py tu noromboetei ri nderery?” peje ꞌrã. 


text:
— Ambovai: “Mbaꞌeta mbojape haꞌeveꞌỹ vaꞌe rive pemeꞌẽ xevygua altar áry”, haꞌe. — Haꞌe gui peporanduve tema: “Mbaꞌe nunga py tu ndee noromboetei?” — Ambovai: “Mbaꞌeta aipopeje: ‘ Senhor pegua mesa ma ojou vaipy’ pejea py.


text:
Mbaꞌeta xevy pe pemeꞌẽ ꞌrã mymba omaꞌẽ eꞌỹ vaꞌe. Haꞌe nunga rive peru ramo ndaꞌevei eꞌỹ teve? Haꞌe rami eꞌỹ vy hetyma rovai vaꞌe, eꞌỹ vy imbaꞌeaxykue peru ramo ndaꞌevei eꞌỹ avi teve? Xapyꞌa rei penderuvixa pe haꞌe ramigua pemeꞌẽ vaꞌe rire haꞌe vaꞌe ndaꞌu pendejou porã vy pendererovyꞌa ꞌrãgue? Any”, heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Aỹ ma pejapukai ke Penderuete pe penemboaxy nho aguã. Haꞌe rami avi namigua pendepo py pemeꞌẽ vaꞌerã peru ramo xee rojou porã ꞌrã teve? — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌeveve ꞌrãgue peẽ kuery vaꞌe regua xero rokẽ pembotypa vaꞌe rire, xevygua altar áry tata napemoendy rivevei aguã. Mbaꞌeta xee ma ndoroguerovyꞌai ruxãꞌi ma voi. Haꞌe rami vy ndajopyi ꞌrã guive pemeꞌẽ vaꞌerã pendepo py peru vaꞌe — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe rã yvy regua ikuaia rupi ma xerery omboete ꞌrã okuapy, kuaray oẽa katy guive oikea katy peve. Opa rupi xevy oapy ꞌrã heakuã porã vaꞌe, haꞌe ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe anho ꞌrã ogueru omeꞌẽ vaꞌerã. Mbaꞌeta xerery omboetea ꞌrãe yvy regua kuery ikuaia rupi — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe rã peẽ kuery ma pemongyꞌapa xerery, mbaꞌeta aipopeje: “ Senhor pegua mesa ma haꞌeveꞌỹ vaꞌe, haꞌe hiꞌáry tembiꞌu nhameꞌẽ vaꞌe voi ojou vaipy”, peje.


text:
Aipopeje avi: “Ai nhanekaneꞌõ rive ma!” peje vy xemboetea rupi eꞌỹ pendekuai. Mbaꞌeta oixuꞌupa pyre pemeꞌẽ, hetyma rovaikue, haꞌe imbaꞌeaxykue guive. Namigua rive pemeꞌẽ ramo xee ajopy ꞌrã ri tyꞌy pendepo gui? Any — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Ijayvu vaipy toiko xembotavypaxe vaꞌe, guymba hexaĩmba vaꞌe oguereko vy haꞌe vaꞌe ae Senhor pe omeꞌẽ aguã re ijayvu teĩ hekovia ivaikueꞌi rive omeꞌẽ vaꞌe. Mbaꞌeta xee ma huvixave yvate ete vaꞌe aiko. Haꞌe ramo yvy regua kuery ma xerery oendu vy oikuaa pavẽ ꞌrã ijavaete vaꞌe aikoa — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
<n> Sacerdote kuery ombopaga aguã re ijayvuague</n> Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Aỹ peẽ sacerdote kuery, pendevy pe xeayvu mbaꞌemo ajapo uka vy.


text:
Haꞌe gui napendu potai, haꞌe pendepyꞌa re xerery pemboete aguã napemoĩ ramo pendeꞌáry ambou ꞌrã ayvu vai. Rogueroayvu porã ꞌrãgue py xeayvu vai ꞌrã pendevy. Xeayvu vai ae ma guive, haꞌe rami aguã pendepyꞌa re napemoĩ rire.


text:
Neꞌexa, peneramymino kuery pe voi xeayvu ꞌrã, haꞌe penderova re amombo ꞌrã mymba pemeꞌẽ vaꞌerã peru vaꞌekue repoxi, haꞌe nunga reve pendereraapaa avi aguã. <n>Haꞌe kuery ikyꞌapa vaꞌe ikuaia rami ijayvu, mbaꞌeta mymba repoxi ma oapya aguã py ꞌrã heraa . 


text:
Haꞌe ramo peikuaa ꞌrã Levi ramymino kuery pe xereve guarã ajapo vaꞌekue oĩ riae aguã ajapo uka po rami — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Mbaꞌeta Levi ramymino kuery pe xereve guarã ajapo vaꞌekue ma tekove haꞌe ikuai porã aguã regua. Haꞌe vaꞌe mokoĩve ameꞌẽ xerenonde ojererokyjea rupi ikuai aguã. Haꞌe ramo haꞌe kuery ma xerenonde ojererokyjea rupi oryryi ete karamboae xerery oendu vy.


text:
Ijuru py oĩ vaꞌekue anhetẽ ete rupi nhomboꞌea, haꞌe rã haꞌeve eꞌỹa rami joguereko aguã ma noĩ vaꞌekue ijuru py. Xereve peteĩ rami ikuai vaꞌekue teko porã rupi. Haꞌe rami vy heta vaꞌe kuery omboꞌe ojejavya gui ojepeꞌa aguã rami.


text:
Mbaꞌeta sacerdote kuery ma ojuru py ꞌarandu re ijayvu aguã rami ikuai, haꞌe kuery juru gui avakue oendu aguã oꞌarandurã, mbaꞌeta Senhor ixondaro reta vaꞌe ayvu reraa ikuai.


text:
Haꞌe rã peẽ kuery ma haꞌe vaꞌe tape gui pejepeꞌa vy penhomboꞌea rupi heta ma pejapo ojejavy aguã rami. Pejepeꞌa rive Levi ramymino kuery pe xereve guarã ajapo vaꞌekue gui — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe nunga rupi ae xee rojapo ojou vaipy haꞌe omboetepy eꞌỹ pendekuai aguã rami heta vaꞌe kuery renonde, tape aeja vaꞌekue rupi napendekuai, haꞌe lei rupi eꞌỹ, haꞌeveꞌỹa rami anho pejoguereko rire — heꞌi. 


text:
<n> Nhanderaꞌyxy kuery pe jajejavy eꞌỹ aguã re ijayvuague</n> Nhanderu ma peteĩꞌi vaꞌeꞌỹ ri tyꞌy oiko? Nhanderuete eꞌỹ teve nhanemoingo pavẽ rakaꞌe? Mbaꞌe re tu haꞌvy anhetẽ rupi eꞌỹ jajoguereko? Haꞌe rami vy nhambovaipa nhaneramoĩ kuery pe Nhanderuete guexeve guarã ojapo vaꞌekue.


text:
Mbaꞌeta Judá kuery ma ojeroviapy rupi eꞌỹ ikuai vy ojeguarupy ojapo Israel yvy re, Jerusalém tetã py guive. Mbaꞌeta Senhor pegua oo ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe oguerovyꞌa ete vaꞌe ma Judá kuery omongyꞌapa vy omenda tuuete ramigua mboae mboetea kuery re.


text:
Haꞌe gui avakue haꞌe rami ete ojapo vaꞌe rei Senhor omokanhymba ꞌrã Jacó kuery ikuaia gui, Senhor ixondaro reta vaꞌe pe mbaꞌemo omeꞌẽ vaꞌeri. 


text:
Povaꞌe nunga pejapo avi vaꞌe. Mbaꞌemo pemeꞌẽ vaꞌe re haꞌe nomaꞌẽvei, pendepo gui ndojopyvei ndoguerovyꞌavei vy. Haꞌe ramo Senhor pegua altar pejaoꞌi ꞌrã pendexay py. Pejaeꞌo reve penepoaẽ rei pekuapy.


text:
Haꞌe rami vy peporandu guive vy “Mbaꞌe re tu nanhandererovyꞌavei?” peje. Mbaꞌeta Senhor oikuaa porã nekunumi vy nderaꞌyxyrã reraa vaꞌekue reve peteĩ rami pejoguereko aguã pejapoague. Penderaꞌyxy kuery ma peneirũ oiko, peteĩ rami pendekuai aguã pejapoague regua teĩ haꞌe kuery pe pejejavy.


text:
Senhor peteĩ rami eꞌỹ teve ava haꞌe kunha omoingo rakaꞌe, peteĩꞌi nheꞌẽ omoĩ reve? Mbaꞌerã tu peteĩ rami omoingo rakaꞌe? Mbaꞌeta oipota taꞌy kuery haꞌe hamymino kuery ixupe ete ikuai. Haꞌe nunga rupi peikuaa pota pendejee ae. Avave rei tojajevy eme guaꞌyxyrã kunumi jave ogueraa vaꞌekue pe.


text:
Mbaꞌeta Senhor Israel kuery Ruete aipoeꞌi: “Xee ndajou porãi joegui opoi vaꞌe, neĩ jogueroꞌaa rupi onhemongyꞌapa rei vaꞌe”, heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. Haꞌe nunga rupi peikuaa pota pendejee ae, joupe pejejavy eꞌỹ aguã. 


text:
Peẽ kuery pemomboriau Senhor pendeayvu py. Haꞌe ramo aipopeje: “Mbaꞌe nunga py tu romomboriau?” peje. Mbaꞌeta pendejeupe ae aipopeje: “ Senhor omboeko porã ꞌrã teko vai apoa kuery, oguerovyꞌa guive”, peje. Haꞌe rami eꞌỹ vy “Mbaꞌexa tu oiko Nhanderuete nhombopaga aguã?” peje rive. 


text:
Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Xerenonde rupi amondouka ꞌrã xeayvu reraarã tape oguereko katu aguã. Haꞌe gui ma Senhor pearõ pekuapy vaꞌe ou xapyꞌa ꞌrã ojeupegua templo py. Haꞌe vaꞌe ma xeremimbou, xereve guarã ajapo vaꞌekue kuaa ukaarã ambou vaꞌe, peipota vaꞌe ae. Neꞌexa, ou ma oiny. 


text:
Haꞌe rami avi mavaꞌe tu ogueropoꞌaka ꞌrã oua ára? Haꞌe ojekuaa ramo mavaꞌe tu opyta ꞌrã hoꞌamy? Mbaꞌeta tata ouro kyꞌaꞌoa rami oiko, kavõ ao joia rami guive.


text:
Mbaꞌeta openaaty py oguapy ꞌrã jokyꞌaꞌo aguã prata omboyku reve oikyꞌaꞌoa rami. Haꞌe vy oikyꞌaꞌo ꞌrã Levi ramymino kuery, ouro haꞌe prata rami ete ꞌrã oikyꞌaꞌo. Haꞌe ramo mae Senhor pe haꞌe kuery ogueru ꞌrã haꞌevea ramigua omeꞌẽ vaꞌerã.


text:
Haꞌe ramo Senhor oguerovyꞌa ꞌrã mbaꞌemo Judá haꞌe Jerusalém pygua kuery omeꞌẽ vaꞌe, yma guare rami, ára jypy guare rami. 


text:
— Pendere aikuaa pota vy ꞌrã aju pendea py. Haꞌe rami vy areꞌỹꞌi re xeayvu ꞌrã imbaꞌevyky vaꞌe kuery rovai, itavy rei vaꞌe, oura rive-rive vaꞌe, ombaꞌeapo vaꞌe pe haꞌeveꞌỹa rami opaga vaꞌe kuery, imeveꞌỹ vaꞌe haꞌe tyreꞌỹ moingo axya, amboae yvy guigua rereko axya, haꞌe xerenonde ojererokyje rupi eꞌỹ ikuai vaꞌe haꞌe javi rovai — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
<n> Dízimo haꞌe mymba nomeꞌẽ porãi okuapya py imonda rã ijayvuague</n> — Mbaꞌeta xee Senhor ma ojeko rerova vaꞌeꞌỹ aiko. Haꞌe nunga rupi peẽ Jacó ramymino kuery, napekanhyi.


text:
Mbaꞌeta peneramoĩ kuery ikuai guive ma voi pejepeꞌa xeayvu aeja vaꞌekue gui, ndapejapoi ete. Pejevy ju haꞌvy xea py, haꞌe ramo xee voi ajevy ju ꞌrã peẽa katy — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. — Haꞌe rami teĩ peẽ kuery aipopeje: “Mbaꞌexa tu rojevy aguã rami roiko?” peje.


text:
Haꞌe rami avi peẽ avakue penemonda ꞌrã ri tyꞌy Penderuete gui? Mbaꞌeta peẽ kuery penemonda xegui. Haꞌe ramo aipopeje: “Mbaꞌe nunga py tu oremonda ndegui?” peje ramo xee ambovai: “Dízimo haꞌe mymba napemeꞌẽ porãia py”, haꞌe.


text:
Peru ke haꞌvy dízimo haꞌe javi mbaꞌemo omoĩ porãaty py, xevygua opy oĩ aguã tembiꞌu. Xeraꞌã ke haꞌe nunga py — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. — Haꞌe rami rã yva re janela oĩ vaꞌe aipeꞌa vy peẽ kuery áry anhoẽ ꞌrã penemoingo porãarã, oĩmba aguã ndaꞌevei peve.


text:
Peẽ kuery re amaꞌẽ vy xeayvu ete ꞌrã mbaꞌemo aju ꞌupaa pe, pendeyvy gui mbaꞌemo aju oiko rã omomba eꞌỹ aguã, uva penhotỹ vaꞌekue voi ndaiꞌa veꞌỹi aguã — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Haꞌe gui pendeyvy iporã ete ramo pendevy haꞌe javi regua “Ovyꞌa ete vaꞌe” heꞌi ꞌrã okuapy — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
<n> Heko porã vaꞌe haꞌe heko vai vaꞌe joo ramigua eꞌỹ ikuaia re ijayvuague</n> Senhor aipoeꞌi: — Pendeayvua ma ndaꞌevei ete xevy. Haꞌe rami teĩ peẽ ma aipopeje: “Mbaꞌexa tu oreayvu ndere?” peje.


text:
Mbaꞌeta aipopeje: “Ndaꞌeve ranhei Nhanderuete pe nhandekuaia. Mbaꞌe ꞌrã tu jajou ijayvua jajapo vy, haꞌe Senhor ixondaro reta vaꞌe renonde rupi jajaeꞌo reve nhandekuai vy?


text:
Mbaꞌeta nhande jaikuaa onhemboyvate rei vaꞌe kuery ovyꞌa reia. Haꞌe kuery opa marã rei ikuai teĩ ma ikuai porã. Senhor re voi opuꞌã vaꞌeri oo jepe”, peje rive. 


text:
Haꞌe rã Senhor renonde ojererokyjea rupi ikuai vaꞌe ma jomeme ijayvu okuapy. Haꞌe ramo Senhor oendu pota. Haꞌe rami vy Senhor renonde peteĩ kuaxia omboparaa, henonde ojererokyje haꞌe hery re imaꞌenduꞌaa rupi ikuai vaꞌe rery oĩa, haꞌe kuery re avi imaꞌenduꞌaa riae aguã. 


text:
Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Aikuaa pota aguã ára ovaẽ ramo haꞌe kuery ma xevygua arovyꞌa ete vaꞌe ikuai ꞌrã. Haꞌe kuery re apena ꞌrã peteĩ ava guaꞌy ixupe ae oiko vaꞌe re openaa rami avi.


text:
Haꞌe gui teĩgue ju peikuaa ꞌrã heko porã vaꞌe haꞌe heko vai vaꞌe joo ramigua eꞌỹ ikuaia, mbaꞌeta Nhanderuete ma ojeupegua kuery haꞌe ojeupegua eꞌỹ joo rami eꞌỹ ꞌrã oguereko. 


text:
<n> Kuaray rami teko porã ojekuaa aguã re ijayvuague</n> Senhor ixondaro reta vaꞌe aipoeꞌi: — Ou ma oiny ára tatakua rami haku raxa vaꞌerã. Onhemboyvate rei haꞌe teko vai rupi ikuai vaꞌekue ma okaipa ꞌrã mbaꞌemo pirukue rami rive, mbaꞌeta ára ou ramo okaipa ꞌrãe. Haꞌe rami vy ndopytai ꞌrã hapokue neĩ hiꞌygue.


text:
Haꞌe rã peẽ kuery xerery pendu vy xerenonde pejererokyjea rupi pendekuai vaꞌe pe ma kuaray rami ꞌrã ojekuaa teko porã. Hexakãa rupi ꞌrã ou nhomoingo porãarã. Haꞌe ramo pepo-pepo reve ꞌrã peẽmba, vaka raꞌy kuery kora gui oẽ vaꞌe rami avi.


text:
Haꞌe rami vy pepyrõmba ꞌrã heko vai vaꞌe re, pendepy guýry tanhimbu rami ꞌrã haꞌe kuery opyta, aikuaa pota aguã ára ovaẽ ramo — heꞌi Senhor ixondaro reta vaꞌe. 


text:
— Penemaꞌenduꞌa ke lei xerembiguai Moisés ombopara vaꞌekue re. Mbaꞌeta Israel kuery haꞌe javi pe aeja vaꞌekue Horebe yvyty áry, xeayvua haꞌe aipota vaꞌe reve. 


text:
— Haꞌe gui xee Senhor ára tuvixa haꞌe ijavaete vaꞌe ovaẽ ta ramo pendea py ambou ju ꞌrã profeta Elias. <n>João Batista ou jave heta vaꞌe kuery onheꞌẽ rendu vaꞌe rire ma haꞌe ae oiko ꞌrãgue Elias ou ju ꞌrã vaꞌekue. Haꞌe rami teĩ heta vaꞌe kuery nonheꞌẽ rendui ramo Elias ou teri aguã rami oiko (Mateus 11.13-14, 17.10-13; Lucas 1.17). 


text:
Haꞌe vaꞌe ma oguerova ꞌrã tuu kuery pyꞌa re oĩ vaꞌe, guaꞌy kuery oayvu ju aguã rami, haꞌe taꞌy kuery pyꞌa oguerova avi ꞌrã nguu kuery oayvu ju aguã. Haꞌe rami eꞌỹ ramo aju jevy vy yvy amomba ꞌrã ayvu vai py. 


text:
<n>Mateus ayvu porã ombopara vaꞌekue</n> <n> Jesus Cristo ramoĩ kuery rery oĩa</n> <n><i> </i></n> Kovaꞌe kuaxia re ma oĩ Jesus Cristo ramoĩ ypy kuery rery. Jesus ma Davi ramymino oiko, haꞌe Davi ma Abraão ramymino rakaꞌe. 


text:
Haꞌe gui Babilônia katy escravo-rã ogueraapaa ma rire oiko Jeconias raꞌy Salatiel, Salatiel raꞌy ma Zorobabel,


text:
Haꞌe rami vy Abraão oiko guive Davi oiko peve ma catorze-kue hamymino ikuai. Haꞌe Davi oiko guive Babilônia katy escravo-rã ogueraapaa peve catorze-kue ju ikuai. Haꞌe gui Babilônia katy ogueraapaa guive Cristo oiko peve ma catorze-kue ju ikuai. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus ituiꞌiague ma po rami: José re ixyrã Maria omenda vaꞌerã oikovy jave, joupe ojekuaa uka eꞌỹ mbove oguerekoꞌi kyrĩ vaꞌe Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ gui.


text:
Haꞌe rã imerã José heko porã vaꞌe vy ndoikuaa ukaxei. Haꞌe rami vy onhembopyꞌa oeja aguã avave rei oikuaa eꞌỹ re. 


text:
Haꞌe nunga re onhembopyꞌa oikovy. Haꞌe gui oexa raꞌu rã ixupe ojexa uka peteĩ anjo Senhor-a guigua. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Davi ramymino José, ekyje eme Maria reraa aguã nderaꞌyxyrã, mbaꞌeta kyrĩ vaꞌe oguerekoꞌi vaꞌe ma Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ guigua.


text:
Haꞌe ramo oikuavã ꞌrã peteĩ avaꞌi. Remboery ꞌrã Jesus, mbaꞌeta ojeupegua kuery ogueraa jepe ꞌrã heko vaia gui.


text:
“Peteĩ kunhataĩ eteꞌi oiko vaꞌe oguerekoꞌi ꞌrã kyrĩ vaꞌe, oikuavã ꞌrã avaꞌi. Haꞌe vaꞌe pe ma ‘Emanuel’ ꞌea ꞌrã.” (Haꞌe vaꞌe tery ma “Nhanderuete nhandereve oiko” ꞌea.) 


text:
Haꞌe rami rã José okeague gui ovy vy oiko Senhor-a guigua anjo aipoeꞌiague rami. Haꞌe vy ogueraa guaꞌyxyrã.


text:
<n> Imbaꞌekuaa vaꞌe kuery oipouague</n> Huvixave Herodes oĩ jave, Judéia regua Belém tekoa py Jesus ituiꞌi rire ou amongue imbaꞌekuaa vaꞌe kuery. Kuaray oua katy gui ou Jerusalém tetã py.


text:
Haꞌe kuery oporandu jogueruvy: — Mamo tu itui judeu kuery ruvixaverã oiko ramoꞌi vaꞌekue? Mbaꞌeta kuaray oua katy roexa karamboae ikuaa ukaa jaxy-tata. Haꞌe rami vy apy roju romboete aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga omombeꞌua rã huvixa Herodes oendu vy onhemondyi, Jerusalém py ikuai vaꞌe haꞌe javive reve.


text:
Haꞌe rami vy oenoĩmba judeu kuery regua sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery. Haꞌe vaꞌe kuery pe oporandu mamo pa Cristo ituiꞌi ꞌrãa re.


text:
Haꞌe kuery ombovai: — Judéia regua Belém tekoa py ꞌrã ituiꞌi, mbaꞌeta po rami oĩ profeta ombopara vaꞌekue:


text:
“Ndee Judá yvy regua Belém tekoa, Judá regua tetã tuvixakueve ikuai vaꞌe gui mbaꞌeve py naneꞌyvyĩvei, mbaꞌeta ndea gui ae ꞌrã oiko Joguerekoarã, xevygua Israel kuery re opena vaꞌerã”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Haꞌe nunga Herodes oendu vy imbaꞌekuaa vaꞌe kuery ju oenoĩ uka haꞌe aeꞌia py. Haꞌe kuery pe oporandu vy oikuaa pota rakaꞌe ete pa jaxy-tata ojekuaa ague re.


text:
Haꞌe gui Belém katy omondouka vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Tapeo, peikuaa pota porã avaꞌi reko re. Pejou vy ke pemombeꞌu uka xevy, xee voi aa aguã amboete vy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo huvixa ayvu haꞌe kuery oendupa vy ojeꞌoi. Haꞌe gui jaxy-tata kuaray oua katy ikuai teri reve oexa vaꞌekue ma haꞌe kuery renonde ju oaxa ovy, avaꞌi ituia áry ovaẽ peve. Haꞌe py ma opyta.


text:
Oo py oike vy oexa avaꞌi, ixy Maria reve. Haꞌe rami vy guenapyꞌã re oĩ vy omboete okuapy, haꞌe mbaꞌemo porã oguenoẽ vy ixupe omeꞌẽ ogueru vaꞌekue: ouro, heakuã porã vaꞌe haꞌe mirra. 


text:
Haꞌe gui oexa raꞌu rã Nhanderuete oikuaa uka huvixa Herodes-a rupi veꞌỹ ojevy aguã. Haꞌe ramo tape mboae rupi ojevy oyvy katy. 


text:
<n> Egito yvy katy oguerojava heravyague</n> Haꞌe kuery ojeꞌoipa rire José oexa raꞌu jevy rã ixupe ojexa uka peteĩ anjo Senhor-a guigua. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Epuꞌã ke, eraa avaꞌi haꞌe ixy. Pejava Egito yvy katy. Haꞌe py ma peiko xeayvu jevy eꞌỹa ja, mbaꞌeta Herodes oeka ta avaꞌi ojukaxe vy — heꞌi.


text:
Haꞌe py opyta Herodes omano eꞌỹa ja, profeta pe Senhor aipoeꞌi ukaague ojeupity aguã: “Egito gui aenoĩ Xeraꞌy”, heꞌiague. 


text:
<n> Avakueꞌi ojukapaague</n> Herodes ma imbaꞌekuaa vaꞌe kuery ombotavyague oikuaa vy ipoxy vaipa. Haꞌe rami vy ojuka ukapa avakueꞌi Belém tekoa, haꞌe haꞌe katyꞌi rupi ikuai vaꞌe haꞌe javi. Mokoĩ maꞌetỹ eteꞌỹ-teꞌỹ oguereko vaꞌe guive ojuka ukapa, imbaꞌekuaa vaꞌe kuery gui rakaꞌe pa oikoague omombeꞌuague rami vy. 


text:
“Ramá tekoa py onhendu hevovo rei vaꞌe. Hexay [haꞌe ojaeꞌo vaꞌe], ipoaẽ rei vaꞌe guive, Raquel opiꞌa kuery re ojaeꞌo okuapy vy. Imemby kuery jipovei ma ramo nonhembovyꞌa ukai.” 


text:
<n> Egito gui ojevyague</n> Haꞌe gui Herodes omano ma rire Egito yvy re José oikoa py raꞌu rupi ojexa uka peteĩ anjo Senhor-a guigua. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Epuꞌã ke, eraa avaꞌi haꞌe ixy. Tapeo ju Israel yvy re, mbaꞌeta avaꞌi jukaxeare kuery omanomba ma — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Judéia pygua huvixa Herodes rekovia taꞌykue Arquelau ju oĩa oendu vy okyje haꞌe katy ju oo aguã. Haꞌe gui oexa raꞌu rã Nhanderuete oikuaa uka jevyague rami oiko vy Galiléia yvy katy ojepeꞌa ovy,


text:
peteĩ tetã Nazaré hery vaꞌe py ikuai aguã. Haꞌe rami oiko ojeupity aguã profeta kuery pe aipoeꞌi ukaague: “Ixupe ‘Nazaré pygua’ ꞌea ꞌrã”, heꞌiague. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe jave py ojekuaa João Batista. Haꞌe vaꞌe ma Judéia katyꞌi tekoa eꞌỹa rupi omombeꞌu oikovy ayvu. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
Haꞌe vaꞌe rekorã ma profeta Isaías pe omombeꞌu ukaa vaꞌekue: “Tekoa eꞌỹa rupi onhendu ꞌrã ‘Pereko katu Senhor raperã, pemboꞌyvi ou aguã’, heꞌi oikovy vaꞌe.” 


text:
João ao ma camelo rague guigua, haꞌe rã ikuꞌaxã ma ipire guigua. Hoꞌu vaꞌe ma tuku haꞌe ei kaꞌaguy regua.


text:
Haꞌe ramo haꞌe oĩa py ojeꞌoi Jerusalém tetã pygua kuery, Judéia haꞌe Jordão yakã yvýry ikuai vaꞌe kuery haꞌe javi reve.


text:
Nhomongaraia py heta avi ou fariseu haꞌe saduceu kuery. Haꞌe rã oexa vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peẽ mboi ramigua, mavaꞌe tu aipoeꞌi poxya ou vaꞌerã gui peo jepe ꞌrãa rami? <n>Haꞌe kuery pe “Mboi ramigua” heꞌi mbaꞌeta mboi yma guare rami haꞌe kuery voi nhombotavya rupi ikuai, ndojeko rerovaxei guive. 


text:
Haꞌe jomeme pemboypy eme “Nhande ma Abraão ramymino jaiko” peje aguã. Mbaꞌeta xee aipoaꞌe pẽvy: Kovaꞌe ita ikuai vaꞌe gui voi Nhanderuete omoingo kuaa Abraão ramyminorã.


text:
Haꞌe gui haxa py omboguai ta ma yvyra rapo re. Yvyra hiꞌa porã eꞌỹ vaꞌe haꞌe javi ojaya vy omombo ꞌrã tata py. <n>“Haxa py yvyra ojaya ꞌrã” heꞌia py Nhanderuete pe ndojeko rerovai vaꞌe ombopagapa ꞌrãa re ijayvu vy. 


text:
<n><i> , ; ; </i></n> — Xee ma pejeko rerova ramo yy py rive romongarai vaꞌe. Haꞌe rã xerakykue ou vaꞌe ma xegui yvateve vaꞌe. Haꞌe vaꞌe gui xeꞌyvyĩve ete vaꞌe vy neĩ ipy regua araa aguã voi ndaꞌevei. Haꞌe ma Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ reve ꞌrã penemongarai, tata py guive.


text:
Mbaꞌeta opo py oguereko ma trigo mbovevea, haꞌe vy ombovevepa ꞌrã haꞌyĩ oĩ vaꞌe. Trigo raꞌyĩ ete omoĩ porã ꞌrã omoĩ porãaty py, haꞌe rã ipirekue ma oapy ꞌrã tata ogue eꞌỹ vaꞌe py. 


text:
<n><i> ; , ; </i></n> Haꞌe jave py Galiléia yvy gui Jesus oo Jordão yakã katy, João pe onhemongarai uka aguã.


text:
Haꞌe rami teĩ João nomongaraixei ranhe vy aipoeꞌi: — Xee ma haꞌeve ndevy pe anhemongarai uka aguã. Ndee ri tyꞌy xea py reju? 


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai: — Tove haꞌe rami teĩ, mbaꞌeta haꞌe rami vy ꞌrãe teko porã haꞌe javi jajapo — heꞌi. Haꞌe ramo omongarai. 


text:
Jesus onhemongarai ma vy yy gui oẽ ju ramove yva ojepeꞌa jekuaa ramo oexa Nhanderuetea guigua Nheꞌẽ oguejy ouvy rã peteĩ apykaxuꞌi rami. Haꞌe vaꞌe ou vy hexe oĩ.


text:
Haꞌe ramo oĩa py poroeko aꞌãa onhemboja vy aipoeꞌi: — Nhanderuete Raꞌy ri reiko vy ndeayvu kovaꞌe ita oĩ vaꞌe pe tojeapo mbojape. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Ipara oiny: “Mbojape re anho eꞌỹ ꞌrã avakue oikove, haꞌe rã ayvu Nhanderuete juru gui oẽ vaꞌe haꞌe javi re” — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Nhanderuete Raꞌy ri reiko vy enhemombo apy gui yvy katy, mbaꞌeta ipara oiny: “Ombou ꞌrã ojeupegua anjo kuery ndere opena aguã.” Haꞌe rã “Haꞌe kuery ndejoko ꞌrã opo py, ita re renhepyxanga eꞌỹ aguã” — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui yvyty yvateve vaꞌe áry ju anha ogueraa vy ixupe oexa uka ko yvy re tetã ikuai vaꞌe, mbaꞌemo porã oĩ vaꞌe haꞌe javi guive.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Pevaꞌe nunga haꞌe javi ameꞌẽmba ꞌrã ndevy, xapyꞌa rei nerenapyꞌã re reĩ reve xemboete ramo. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Satanás, ejepeꞌa ke apy gui, mbaꞌeta ipara oiny: “Senhor Nderuete anho ꞌrã remboete haꞌe rembojerovia” — heꞌi. 


text:
<n><i> , ; , </i></n> João nhuã py ombotya ague omombeꞌua rã Jesus oendu vy ojepeꞌa ovy Galiléia katy.


text:
“Zebulom haꞌe Naftali yvy, yeꞌẽ katy tape oo vaꞌe yvýry, Jordão yakã rovaigua re, judeu eꞌỹ vaꞌe kuery ikuaia Galiléia rupi,


text:
haꞌe pygua kuery ma pytũ rupi ikuai vaꞌekue ri oexa hendy tuvixa vaꞌe. Haꞌe rã hendy vaꞌe omoexakã manoa guy pytũ reia rupi ikuai vaꞌekue” heꞌi ukaague rami. 


text:
Haꞌe vaꞌe guive Jesus omboypy ayvu omombeꞌu aguã. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Pejeko rerova ke, mbaꞌeta namombyryvei ma yva pygua poꞌakaa ojekuaa aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Galiléia regua yupa yvýry oikoa rupi oexa mokoĩ joegua: Simão Pedro hery vaꞌe haꞌe André. Yy py pira mboꞌaa omombo okuapy rã oexa, pira mboꞌaa rupi ikuai ramo.


text:
Haꞌe rami vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peju ke xerakykue. Xee ma avakue jouarã ju ꞌrã romoingo — heꞌi.


text:
Oovea py mokoĩ joegua ju oexa: Zebedeu raꞌy kuery Tiago haꞌe tyvy João. Haꞌe vaꞌe kuery ma nguu reve kanoã py pira mboꞌaa omoatyrõ okuapy rã oexa. Haꞌe vy oenoĩ.


text:
<n><i> </i></n> Galiléia yvy haꞌe javi rupi Jesus oiko. Onhemboꞌeaty ikuai vaꞌe rupi nhomboꞌe vy omombeꞌu ayvu porã Nhanderuete poꞌakaa regua. Heta vaꞌe kuery omonguera guive opa marãgua gui imbaꞌeaxy vaꞌe.


text:
Haꞌe ramo mbaꞌemo ojapo oikovya omombeꞌua rã oendu pavẽ Síria yvy haꞌe javi rupi. Haꞌe ramo oĩa py oguerua imbaꞌeaxy vaꞌe opa marãgua mbaꞌeaxy oendu vaꞌe gui omonguera aguã: anha onhemondea vaꞌe, heꞌoꞌã vaꞌe haꞌe oguata eꞌỹ vaꞌe guive. Haꞌe ramo omonguerapa.


text:
Haꞌe rire heta ju Galiléia gui ou, haꞌe Decápolis, Jerusalém, Judéia haꞌe Jordão rovaigua gui. Ou vy ojeꞌoi hakykue. 


text:
<n><i> </i></n> Heta vaꞌe kuery ou rã Jesus oexa vy oẽ yvyꞌã re, haꞌe oguapy. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ma ijyvyꞌiry ou.


text:
— Ovyꞌa ete ꞌrã heko porã ramo rive oguereko axy reia vaꞌe, mbaꞌeta haꞌe kuery peguarã yva pygua poꞌakaa oĩ. 


text:
— Pevyꞌa ete ꞌrã xekáuxa pendere ijayvu rei haꞌe penderereko axya rei ramo, haꞌe ijapu vy opa marã pendere ijayvu vai rã guive.


text:
Pevyꞌa haꞌe peporai, mbaꞌeta heta oĩ yva re pendevy guarã. Mbaꞌeta haꞌe rami ae oguereko axya rakaꞌe profeta kuery peiko eꞌỹ mbove ikuai vaꞌekue. 


text:
<n><i> , ; , </i></n> — Peẽ kuery ma juky rami peiko yvy regua moeꞌẽarã. Haꞌe rã xapyꞌa rei juky naeꞌẽvei ramo mbaꞌexa ꞌrã tu heꞌẽ ju? Ndovarevei ꞌrã mbaꞌeverã. Haꞌe ramo oka py rive ꞌrã nhamombo, avakue opyrõmba aguã py. 


text:
<n> Guemimboꞌe kuery hendy vaꞌe re ombojojaague</n> — Peẽ kuery ma hendy vaꞌe peiko yvy regua moexakãarã. Yvyty áry tetã ojapo pyre ma ndojekuaa eꞌỹi ꞌrã.


text:
Tataendy voi avave rei omoendy vy nomoĩai ꞌrã ajaka guýry. Oĩaty py ae ꞌrã omoĩa, opy ikuai vaꞌe haꞌe javi omoexakã aguã.


text:
Haꞌe rami ae hendy vaꞌe pereko vaꞌe voi taexakã avakue renonde, pendereko porãa haꞌe kuery oexa vy oguerovyꞌa avi aguã Penderu yva pygua. 


text:
<n> Lei ojeupitypa aguã Jesus oua re ijayvuague</n> — Pexaꞌã eme lei haꞌe profeta kuery ombopara vaꞌekue ambovaipa aguã ajua re. Ambovaipa aguã eꞌỹ aju, ojeupity aguã.


text:
Mbaꞌeta anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Yva haꞌe yvy okanhy eꞌỹa ja neĩ peteĩ iparaꞌi, neĩ peteĩ ikarẽꞌi vaꞌe nokanhyi ꞌrã lei gui, haꞌe javi ojeupity eꞌỹa ja. 


text:
— Haꞌe gui ijayvua yvyĩꞌive vaꞌe teĩ haꞌe vaꞌe rami eꞌỹ ikuai haꞌe nhomboꞌe vaꞌe pe ma “Yvyĩveꞌi vaꞌe” ꞌea ꞌrã yva pygua poꞌakaa py. Haꞌe rã haꞌe rami ete ikuai haꞌe nhomboꞌe vaꞌe pe ma “Yvateve vaꞌe” ꞌea ꞌrã yva pygua poꞌakaa py.


text:
Mbaꞌeta xee aipoaꞌe pẽvy: Kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery reko gui peẽ kuery napendeko porãvei vy yva pygua poꞌakaa py ndapeikei ꞌrãe. 


text:
<n> Ymagua kuery pe aipoꞌea ague Jesus omombeꞌu porãveague</n> <n> <font size=-1>Jojukaa re ijayvua</n> — Pendu ma ymagua kuery pe aipoꞌea ague: “Pejojuka eme.” Haꞌe rã “Amongue jojuka ramo ombopagaa ꞌrã”, ꞌea ague. 


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe javive [mbaꞌe reꞌỹ] guyvy kuery pe ivai vaꞌe ombopagaa ꞌrã. Guyvy pe “Mbaꞌe vareꞌỹ” heꞌi vaꞌe ma heraa ꞌrã nhomongeta vaꞌety ikuaia py. Haꞌe rã guyvy pe “Inhakã porã veꞌỹ vaꞌe” heꞌi vaꞌe ma tata ogue eꞌỹ vaꞌe py ꞌrã opaga. 


text:
— Altar oĩa py mbaꞌemo remeꞌẽ vaꞌerã reru vy haꞌe py xapyꞌa rei nemaꞌenduꞌa ꞌrã nderyvy nderovai mbaꞌemo oguerekoa re.


text:
Haꞌe rami vy eja ranhe altar yvyꞌiry mbaꞌemo remeꞌẽ vaꞌerã, tereo haꞌe peteĩ rami ju pejogueroayvu nderyvy reve. Haꞌe gui mae ma ejevy ju emeꞌẽ remeꞌẽxe vaꞌekue. 


text:
— Pejogueroayvu porã voi ꞌrã nderovaigua reve tape rupi peo reve, huvixa po py nderovaigua nemboaxa eꞌỹ aguã, haꞌe gui jopya pe ju huvixa nemboaxa eꞌỹ aguã, haꞌe nhuã py nemboꞌa eꞌỹ aguã.


text:
Xapyꞌa rei nderexa reiporu kuaa regua ri ndereity ramo enoẽ, emombo ndejegui. Mbaꞌeta nderete haꞌe javi reve reiko axy aguã py nemomboa ꞌrãgue py haꞌeveve peteĩ nderete regua remokanhy.


text:
Xapyꞌa rei ndepo reiporu kuaa regua ri ndereity ramo ejaya, eipeꞌa ndejegui. Mbaꞌeta nderete haꞌe javi reve reiko axy aguã py reo ꞌrãgue py haꞌeveve peteĩ nderete regua remokanhy.


text:
Aipoꞌea avi vaꞌekue: “Guaꞌyxy gui opoixe vaꞌe tomeꞌẽ ixupe kuaxia para omendaague ombovaipa aguã”, ꞌea vaꞌekue. 


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Guaꞌyxy itavy rei ramo eꞌỹ opoi vaꞌe ma ojapo ꞌrã itavy rei vaꞌe oiko aguã rami, haꞌe opoi pyre re omenda vaꞌe voi itavy rei avi. 


text:
<n> <font size=-1>Ouraa re ijayvua</n> — Pendu avi ymagua kuery pe aipoꞌea ague: “Peura rive eme. Senhor pe pejapo ete ꞌrã peuraague” ꞌea ague.


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Ndaꞌevei mbaꞌeve re peura aguã, neĩ yva re, mbaꞌeta Nhanderuete openaaty;


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py po rami ꞌrã pendeayvu: “Tá, tá”, eꞌỹ vy “Any, any”, peje ꞌrã. Haꞌe ramia gui pendeayvuve aguã ma poromboeko vaia guigua. 


text:
<n> <font size=-1>Jepya re ijayvua</n> <n><i> </i></n> — Pendu ma aipoꞌea ague: “Joexa mombuare rexa ju ꞌrã omombua, haꞌe nhoaĩ mopẽare raĩ ju ꞌrã omopẽa” ꞌea ague. 


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Pẽvy amongue ojapo vai ta ramo pejoko eme. Haꞌe rami ꞌrãgue py penderova peiporu kuaa regua oipete rã perova hovai re ju oipete aguã. 


text:
<n> <font size=-1>Mborayvu re ijayvua</n> <n><i> </i></n> — Pendu aipoꞌea ague: “Peayvu ꞌrã peneirũ kuery, haꞌe rã penderovaigua kuery re ma pendeaꞌe eme” ꞌea ague. 


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Peayvu ꞌrã pendovaigua kuery voi, haꞌe Nhanderuete pe pejerure ꞌrã penderereko axy vaꞌe re,


text:
Penderu yva pygua raꞌy kuery pendekuai aguã. Mbaꞌeta haꞌe ma kuaray ombou vy omoexakã ꞌrã heko vai vaꞌe haꞌe heko porã vaꞌe áry. Oky voi ombou ꞌrã heko porã vaꞌe haꞌe heko vai vaꞌe pe.


text:
Haꞌe gui penderayvu vaꞌe kuery anho ri peayvu vy mbaꞌe ꞌrã tu pejopy haꞌe nunga repy? Mbaꞌeta imposto re nhombopaga vaꞌety kuery voi haꞌe rami ikuai.


text:
Penderegua kuery pe anho ri pexarura vy mbaꞌe nunga py tu amboae kuery gui pendekuai porãve? Mbaꞌeta amboae regua kuery voi haꞌe rami ikuai.


text:
Haꞌe rã peẽ ma heko porã vaꞌe ꞌrã peiko opa mbaꞌe py, Penderu yva pygua opa mbaꞌe py heko porãa rami avi. 


text:
<n> Nhanderuete pe mbaꞌemo jajapoa re ijayvua</n> — Peiko kuaa pota avakue renonde eꞌỹ mbaꞌemo pejapo aguã Nhanderuete pe, haꞌe kuery oexa aguã rive. Haꞌe rami ri vy Penderu yva pygua gui mbaꞌeve ndapejopyi ꞌrã hekovia. 


text:
<n> Mbaꞌemo nhameꞌẽa re ijayvua</n> — Haꞌe rami vy iporiaukueꞌi pe mbaꞌemo pemeꞌẽ vy penerenonde rupi pemonheꞌẽ uka eme mimby guaxu. Haꞌe rami heko porã merami rive vaꞌe ojapo ꞌrã okuapy onhemboꞌeaty py haꞌe tape rupi, avakue pe onhemboete ukaxe vy rive. Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe kuery ojopy ae ma hekovia.


text:
joupe mbaꞌemo pemeꞌẽ rã avave oikuaa eꞌỹ aguã. Haꞌe gui peikuaa uka eꞌỹ vaꞌe Penderu oexa vy omeꞌẽ ꞌrã hekovia. 


text:
<n> Nhanhemboꞌe aguã re ijayvua</n> — Haꞌe gui penhemboꞌe vy heko porã merami rive vaꞌe rami eꞌỹ pendekuai, mbaꞌeta haꞌe kuery ma onhemboꞌeaty py haꞌe tetã mbyte rupi onhemboꞌexe vai ꞌrã hoꞌamy avakue oexa aguã rive. Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe kuery ojopy ae ma hekovia.


text:
Haꞌe rã peẽ ma penhemboꞌexe vy peike ꞌrã penderopy, okẽ pemboty ꞌrã guive. Haꞌe gui mae ma ꞌrã penhemboꞌe Penderu pexa eꞌỹ vaꞌe pe. Haꞌe ramo peikuaa uka eꞌỹ vaꞌe Penderu oexa vy omeꞌẽ ꞌrã hekovia. 


text:
— Penhemboꞌea py haꞌekue-ꞌekueꞌi rupi pendeayvu eme amboae regua kuery rami, mbaꞌeta haꞌe kuery oexaꞌã teĩ ijayvu reta rã oendua aguã re.


text:
Haꞌe rã peẽ ma peiko eme haꞌe kuery rami, mbaꞌeta Penderu oikuaa ma voi peipota vaꞌe, pejerure eꞌỹ mbove. 


text:
Orereity uka eme poromoangekoa pe, orereraa jepe ke mbaꞌemo vai gui. [Mbaꞌeta ndepoꞌakaa, nembaraetea haꞌe nerexakãa oĩ riae ꞌrã rakaꞌe rã peve guarã. Amém,]” peje ꞌrã. 


text:
<n> Nhanderuete pe jakaru eꞌỹ re jaikoa re ijayvua</n> — Haꞌe gui pekaru eꞌỹ re peiko vy pexa uka eme pendeporiau reia heko porã merami rive vaꞌe rami, mbaꞌeta haꞌe kuery ma iporiaua oexa uka ꞌrã amboae kuery oikuaa aguã okaru eꞌỹ re ikuaia. Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe kuery ojopy ae ma hekovia.


text:
pekaru eꞌỹ re peikoa amboae kuery oikuaa eꞌỹ aguã, Penderu pexa eꞌỹ vaꞌe anho. Haꞌe ramo peikuaa uka eꞌỹ vaꞌe Penderu oexa vy omeꞌẽ ꞌrã hekovia. 


text:
<n> Yva re nhandejeupe guarã nhamoĩ porã aguã re ijayvua</n> — Ko yvy re pemoĩ porã eme mbaꞌemo pendejeupe guarã, mbaꞌeta vixoꞌi hoꞌupa haꞌe ikyꞌa ombovaipa ꞌrã, haꞌe imonda vaꞌe oipeꞌa haꞌe ogueraapa ꞌrã.


text:
Yva re ae pemoĩ porã uka ꞌrãgue pendejeupe guarã. Haꞌe py ma jipoi ꞌrã vixoꞌi hoꞌupa vaꞌerã, ikyꞌa nombovaipai ꞌrã, neĩ imonda vaꞌe ndoipeꞌa heravyi ꞌrã guive. , ; ; , 


text:
<n><i> </i></n> — Penderexa ma penderete moexakãarã oĩ. Xapyꞌa rei penderexa iporã ramo penderete haꞌe javi ꞌrã hexakãmba.


text:
Haꞌe rã penderexa naꞌiporãi ri ramo penderete pytũmba ꞌrã. Haꞌe penemoexakãarã oĩ vaꞌe pytũ ramo pytũ ete ꞌrã pẽvy. 


text:
<n> Mokoĩ patõ re ijayvua</n> — Avave rei nombaꞌeapoi ꞌrã mokoĩ patõ pe. Mbaꞌeta peteĩ re ndaꞌijaꞌeive ꞌrã amboae oayvuve vy, haꞌeꞌỹ vy peteĩ ojou porãve vy amboae ma ndojou porãive ꞌrã. Ndaꞌevei Nhanderuete pe peiko aguã, mbaꞌemo perekopaa rupi ndaꞌevei reve. 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe nunga rupi ae xee aipoaꞌe pẽvy: Pendepyꞌa eta rei eme pendekove re, neĩ peꞌu haꞌe peyꞌu vaꞌerã pejou aguã re guive, penderete re pemoĩ vaꞌerã re voi. Mbaꞌeta penderekove ndaꞌu tembiꞌu gui ndovareive teve? Haꞌe penderete ndaꞌu ao gui ndovareive teve? ; 


text:
Peikuaa pota guyra kuery oveve vaꞌe reko re. Haꞌe kuery ma mbaꞌeve nonhotỹi, nomonoꞌõi, neĩ omoĩ porãaty py nomboatyi guive. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery pe Penderu yva pygua ojou uka ꞌrã hoꞌu vaꞌerã. Peẽ kuery ndaꞌu guyraꞌi gui ndapevareive ri?


text:
Mbaꞌe re tu pendeaorã re ri ndaꞌeveive pendekuai? Peikuaa pota haꞌvy yvoty nhuũndy rupi ikuai vaꞌe re. Haꞌe vaꞌe ma ombaꞌeapo vaꞌeꞌỹ, neĩ oipopẽ vaꞌeꞌỹ.


text:
Haꞌe rami teĩ xee aipoaꞌe pẽvy: Huvixa Salomão minha opa marãgua oguerekopa vaꞌeri kovaꞌe yvoty rami nonhemondei rakaꞌe.


text:
Nhanderuete omonhemonde porã ꞌrã jai rogue aỹ nhuũndy re ikuai vaꞌe, haꞌe gui koꞌẽ tata py omomboa vaꞌerã vaꞌeri. Haꞌe gui peẽ ndapejerovia porãi vaꞌe, peẽ kuery re katuve ma opena porãve ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi pendepyꞌa eta rei eme, haꞌe aipopeje eme: “Mbaꞌe tu jaꞌu ꞌrã, haꞌe jayꞌu ꞌrã? Haꞌe mbaꞌe py tu nhanhemonde ꞌrã?” peje eme.


text:
Mbaꞌeta haꞌe nunga jouxea rupi amboae regua kuery ikuai, haꞌe Penderu yva pygua oikuaa ae haꞌe nunga peikotevẽ vaꞌea.


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py jypyꞌi peka ꞌrã ipoꞌakaa haꞌe ixuguigua teko porã. Haꞌe ramo ꞌrãe peikotevẽ vaꞌe haꞌe javi omeꞌẽ avi pẽvy. 


text:
— Haꞌe nunga rupi pendepyꞌa eta rei eme koꞌẽ rã guarã re, peja koꞌẽ ramo guarã ae. Mbaꞌeta ára nhavõ oiko ꞌrãe mbaꞌemo vai haꞌe jave guarã. 


text:
Mbaꞌeta penhombopagaague rami ae ꞌrã peẽ ju penembopagaa, haꞌe joe pejapoague rami pendere ju ojapoa ꞌrã.


text:
Mbaꞌe re tu nderyvy rexa py ikyꞌa oĩ vaꞌe re rexa pota, haꞌe rã nderexa py ae yvyra oĩ vaꞌe re ma ndereikuaa potai?


text:
Mbaꞌe re tu aipoꞌre nderyvy pe: “Tove tanoẽ ikyꞌa nderexa gui”, ꞌre, nderexa py ae yvyra oĩ teri reve?


text:
Heko porã merami rive vaꞌe, enoẽ ndee ranhe yvyra nderexa gui. Haꞌe vy ꞌrãe rexa porã nderyvy rexa gui ikyꞌa renoẽ aguã. 


text:
<n> Jagua pe iporã vaꞌe nhameꞌẽ eꞌỹ aguã re ijayvua</n> — Jagua kuery pe pemeꞌẽ eme mbaꞌemo ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe, haꞌe poryko ikuaia katy pemombo eme ovareve vaꞌe, haꞌe kuery opyrõmba riveꞌỹ aguã, haꞌe gui ojere vy penemondoropa avi eꞌỹ aguã. 


text:
<n><i> </i></n> — Pejerure, haꞌe ramo omeꞌẽa ꞌrã. Peka, haꞌe vy pejou ꞌrã. Penhendu uka, haꞌe ramo okẽ oipeꞌaa ꞌrã pẽvy. , ; , 


text:
Mbaꞌeta haꞌe javive ojerure vaꞌe ojopy ꞌrã, oeka vaꞌe ojou ꞌrã, haꞌe onhendu uka vaꞌe pe oipeꞌaa ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi peẽ pendereko vai vaꞌeri penderaꞌy kuery pe mbaꞌemo porã pemeꞌẽ kuaa vaꞌe. Haꞌe gui Penderu yva pygua katuve ndaꞌu nomeꞌẽi ꞌrã ri mbaꞌemo porã ojerure vaꞌe pe? 


text:
— Pẽvy avakue ojapo aguã peipotaa rami ae avi peẽ voi pejapo haꞌe kuery pe, mbaꞌeta haꞌe rami ae oĩ lei haꞌe profeta kuery omboparaague re. 


text:
<n><i> </i></n> — Peike okẽ ipoꞌiꞌi vaꞌe rupi. (Mbaꞌeta okẽ haꞌe tape okanhy aguã katy oo vaꞌe ma ipy vaipa ramo heta ꞌrã ikuai haꞌe vaꞌe rupi oo vaꞌe.)


text:
<n> <font size=-1>Mateus 7.21-23</n> <n><i> ; </i></n> — Penheangu ke profeta ramigua kuery gui. Haꞌe kuery ma vexaꞌi pirekue py onhemonde vaꞌe, haꞌe rã iguýry ma guary nhomondoropa vaꞌe ikuai. 


text:
Mbaꞌemo rembypyꞌa re peikuaa pota vy peikuaa ꞌrã mbaꞌe nunga paa. Tyrã uva ndaꞌu nhamondo ꞌrã ri juuꞌy gui? Haꞌe rami eꞌỹ vy juu rakua endy gui ndaꞌu nhamondo ꞌrã ri figo?


text:
— Pavẽ eꞌỹ xevy “Senhor, Senhor” heꞌi vaꞌe oike ꞌrã yva pygua poꞌakaa py, haꞌe rã Xeru yva pygua oipotaa rami ikuai vaꞌe anho.


text:
Haꞌe vaꞌe ára heta ꞌrã aipoeꞌi xevy: “Senhor, Senhor, nderery rupi eꞌỹ ri tyꞌy ore romombeꞌu rakaꞌe Nheꞌẽ guigua? Haꞌe nderery rupi eꞌỹ ri tyꞌy roipeꞌa anha, haꞌe heta rojapo ndepoꞌakaa rupigua?” heꞌi ꞌrã. 


text:
— Haꞌe ramo haꞌe kuery pe xee ambovai ꞌrã: “Peẽ kuery ma xee roikuaa vaꞌeꞌỹ. Pendeko vai vaꞌe, pejepeꞌa ke xea gui!” haꞌe ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe javive haꞌe rami xeayvu rã oendu vy haꞌekue rami ikuai vaꞌe ma ava hiꞌarandu vaꞌe ngoorã ita áry ojapo vaꞌe rami ikuai.


text:
Mbaꞌeta oky ou rã yy tyguaxu vy oxyry atã ꞌrã. Yvytu oipeju atã vy haꞌe vaꞌe oo re ojeapi-api teĩ ndoityi ꞌrã, ita áry omboyta porã rire. 


text:
— Haꞌe rã xeayvua oendu teĩ haꞌekue rami ndoikoi vaꞌe kuery ma ava hiꞌarandu eꞌỹ vaꞌe ngoorã ita kuꞌi reia áry rive ojapo vaꞌe rami ikuai.


text:
Haꞌe gui oky ou rã yy tyguaxu ꞌrã. Yvytu oipeju vy haꞌe vaꞌe oo re ojeapi vy oity, ombovaipa ete ꞌrã — heꞌi. ; 


text:
<n> Opa vy ma yvyty áry ijayvuague</n> Jesus povaꞌe ayvu omombeꞌupa rã heta vaꞌe kuery onhemondyipa omboꞌea gui,


text:
Haꞌe gui ma peteĩ lepra revegua onhemboja hexe. Omboete vy aipoeꞌi: — Senhor, lepra gui xekyꞌaꞌoxe vy ke xekyꞌaꞌo — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus okuaveꞌẽ vy opoko hexe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xee ma roikyꞌaꞌoxe ae, ekuera ke — heꞌi. Haꞌe ramove lepra okanhymba. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Maꞌẽ, emombeꞌu eme avave rei pe. Haꞌe rami ꞌrãgue py tereo sacerdote pe anho ejexa uka, haꞌe emeꞌẽ mymba Moisés omboparaague rami, heta vaꞌe kuery oikuaa aguã. 


text:
<n><i> </i></n> Cafarnaum tetã py Jesus ovaẽ ma ramo hexe onhemboja peteĩ xondaro ruvixa. Haꞌe vy ojerure ixupe: 


text:
Haꞌe rã xondaro ruvixa aipoeꞌive ju: — Xee ma xeꞌyvyĩꞌi ete xero py revaẽ aguã. Peteĩ ayvu rive ri eraa uka. Haꞌe ramo xerembiguai kunumi vaꞌe okuera ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta xee voi huvixa oipotaa rami aiko vaꞌe. Ikuai avi xondaro kuery xeayvu rami ikuai vaꞌe. Peteĩ pe “Tereo”, haꞌe ramo oo ꞌrã. Haꞌe rã amboae pe ma “Eju”, haꞌe rã ou ꞌrã. Xerembiguai pe “Ejapo haꞌe nunga”, haꞌe ramo ojapo ꞌrã — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga Jesus oendu vy onhemondyi. Haꞌe vy aipoeꞌi hakykue ojeꞌoi vaꞌe pe: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Neĩ Israel kuerya rupi voi ndajoui teri kovaꞌe rami ojerovia ete vaꞌe.


text:
Aipoaꞌe pẽvy: Heta ou ꞌrã kuaray oua katy haꞌe oikea katy gui, yva pygua poꞌakaa py ikuai ꞌrã mesa py Abraão, Isaque haꞌe Jacó reve.


text:
Haꞌe rã Nhanderuete poꞌakaa pyguarã vaꞌekue ma oka py ꞌrã omomboa pytũa py. Haꞌe py ojaeꞌopa haꞌe opa marã onhendu ꞌrã okuapy — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui xondaro ruvixa pe ju Jesus aipoeꞌi: — Tereo ju. Ndee rejeroviaa rami toiko — heꞌi. Haꞌe vaꞌe hora-ve hembiguai okuera. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe gui ma Pedro ro py ju Jesus ovaẽ. Haꞌe vy haixo oexa ipire raku vaipa vy tupa py itui ramo.


text:
<n><i> ; , </i></n> Kaꞌaruꞌi jave oĩa py heta oguerua anha onhemondea vaꞌe. Haꞌe ramo ayvu py rive oipeꞌa nheꞌẽ ikyꞌa vaꞌe, omonguera avi imbaꞌeaxy vaꞌe haꞌe javi.


text:
Haꞌe nunga oiko profeta Isaías pe aipoeꞌi ukaague ojeupity aguã: “Haꞌe ae oipeꞌa jaiko axya, ogueraapa nhanembaꞌeaxya”, heꞌiague. <n>Isaías 53.4 


text:
Haꞌe vaꞌe jave py hexe peteĩ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety onhemboja vy aipoeꞌi: — Poromboꞌea, xee aa ta nderupive reoa katy rei. 


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai: — Aguaraꞌi oguereko ꞌrã okua, guyra oveve vaꞌe voi oguereko guaity. Haꞌe rã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma neĩ oakã omboguejyaty ndoguerekoi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ou vy omomyĩ. Haꞌe vy ojapukai reve aipoeꞌi: — Senhor, orereraa jepe ke! Nhamanomba ta ma — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Pejeroviaa kyrĩꞌi vaꞌe, mbaꞌe re tu pekyje ri? — heꞌi. Haꞌe rami vy opuꞌã vy yvytu haꞌe yeꞌẽ pe ijayvu atã. Haꞌe ramove opytuꞌupa. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery onhemondyipa vy aipoeꞌi: — Marã ramigua tu pevaꞌe ava, yvytu haꞌe yai voi onheꞌẽ rendu aguã? 


text:
<n><i> ; </i></n> Yupa rovaigua Gadara pygua kuery yvy re ovaẽ ramo ovaexĩ jogueruvy mokoĩ ava anha onhemondea vaꞌe. Yvyra rupa oĩ vaꞌe gui ou. Ivai vaikue rei rã avave rei ndoguataavei haꞌe vaꞌe tape rupi.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery ou vy ojapukai: — Nhanderuete Raꞌy, mbaꞌe tu xee areko ndereve? Oremoingo axy aguã teve reju oaꞌangaague ára ovaẽ eꞌỹ mbove? — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã — Tapeo haꞌvy — heꞌi Jesus. Haꞌe gui haꞌe kuery ojepeꞌa vy poryko re ova. Haꞌe rã poryko kuery ma yvyꞌã guy katy onhamba. Hoꞌapa yeꞌẽ py, yy py omanomba. 


text:
Haꞌe ramo poryko re opena vaꞌe kuery onhamba ojeꞌoivy. Tetã py ovaẽ vy omombeꞌu oiko vaꞌekue haꞌe javi, anha onhemondea vaꞌe re oiko vaꞌekue guive.


text:
Haꞌe oĩa py oguerua peteĩ oguata eꞌỹ vaꞌe hupa reve. Haꞌe kuery ojerovia etea Jesus oexa vy aipoeꞌi oguata eꞌỹ vaꞌe pe: — Xeraꞌy, ndepyꞌa guaxu ke. Rejejavyague omboguepaa ma — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety ikuai vaꞌe aipoeꞌi ojeupe ae: — Pevaꞌe tu ijayvu vai — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rã Jesus ma haꞌe kuery ojeupe ae ijayvua oikuaa vy aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu po rami ri pendeayvu pendepyꞌa py?


text:
Mbaꞌe ayvu rupi tu ndaxyive xeayvu aguã: “Rejejavyague omboguepaa ma”, tyrã pa “Epuꞌã, haꞌe eguata” haꞌe aguã?


text:
Haꞌe rami teĩ peikuaa aguã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ko yvy re oiko teĩ joeko vaiague ombogue aguã voi ipoꞌaka vaꞌea — Oguata eꞌỹ vaꞌe pe ju aipoeꞌi: — Epuꞌã haꞌvy, eupi nderupa, haꞌe tereo ndero py — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga heta vaꞌe kuery oexa vy okyjepa reve ombojerovia okuapy Nhanderuete, haꞌe rami aguã avakue ombopoꞌaka ramo. 


text:
<n><i> , ; , </i></n> Jesus haꞌe gui oo vy oexa peteĩ ava Mateus hery vaꞌe, imposto opagaaty py oguapy oiny ramo. Haꞌe vaꞌe pe ijayvu vy — Eju xerupive — heꞌi. Haꞌe ramo opuꞌã vy oo hupive. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui oo py mesa py Jesus oĩ ramo heta ou imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe heko vai vaꞌe. Haꞌe vaꞌe kuery ma Jesus haꞌe hemimboꞌe kuery reve onhemboja avi okuapy. 


text:
Haꞌe nunga fariseu kuery oexa vy oporandu hemimboꞌe kuery pe: — Mbaꞌe re tu penemboꞌea okaru ri imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe ojejavypa vaꞌe kuery reve? 


text:
Haꞌe ramo Jesus oendu vy ombovai: — Hexaĩ vaꞌe kuery ma ndoipotai ꞌrã poropoanoa, imbaꞌeaxy vaꞌe anho ꞌrã oipota.


text:
Tapeo, peikuaa pota povaꞌe ayvu mbaꞌe heꞌia paa re: “Xevy pe mymba pemeꞌẽ ꞌrãgue py aipota teĩ penhomboaxy.” Mbaꞌeta xee ma heko porã vaꞌe aenoĩ aguã eꞌỹ aju, haꞌe rã heko vai vaꞌe aenoĩ aguã [ojeko rerova aguã]. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire João Batista remimboꞌe kuery ou. Haꞌe vy oporandu ixupe: — Mbaꞌe re tu ore kuery [mbovykue rei eꞌỹ] rokaru eꞌỹ re orekuai, fariseu kuery voi, haꞌe rã neremimboꞌe kuery ma haꞌe rami eꞌỹ ikuai? 


text:
Jesus ombovai: — Omendaa py haꞌeve ndaꞌu oenoĩ mbyre kuery iporiau aguã, haꞌe kuery reve omenda vaꞌe oĩ teria ja? Haꞌe rami avi ovaẽ ꞌrã haꞌe kuerya gui omenda vaꞌe oipeꞌaa aguã ára. Haꞌe vaꞌe ára mae ma haꞌe kuery ikuai ꞌrã okaru eꞌỹ re. 


text:
— Avave rei ao ymague re nombojai ꞌrã ajukue pyau raꞌykue, mbaꞌeta ombojaague omboi ꞌrã ao gui. Haꞌe ramo oxoroa tuvixave ꞌrã.


text:
Haꞌe avave rei hyru ymague py nomboyrui ꞌrã vinho pyau, mbaꞌeta ombovaipa ꞌrã hyru. Vinho onheẽmba ꞌrã, haꞌe hyru voi ivaipa avi ꞌrã. Haꞌe rami ꞌrãgue py vinho pyau rã hyru pyau py ꞌrã omoĩ, mokoĩve oĩ porã aguã. 


text:
<n><i><a href="b41.5.21-24a">Marcos 5.21-24a</a>; <a href="b42.8.40-42a">Lucas 8.40-42a</a></i></n> Haꞌe nunga re ijayvu teri reve ou peteĩ huvixa. Onhemboja vy omboete. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xerajy omano angeꞌi. Haꞌe rami teĩ eju, emoĩ ndepo hexe oikove ju aguã — heꞌi. 


text:
Oiko avi peteĩ kunha, doze maꞌetỹ re ma gueko re riae oiko vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma hakykue gui ou vy opoko ijao apy re,


text:
Haꞌe ramo Jesus ojere vy oexa. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xerajy, ndepyꞌa guaxu ke. Rejeroviaa ndereraa jepe — heꞌi. Haꞌe ramove kunha vaꞌe okuera. 


text:
<n><i> ; </i></n> Huvixa ro py Jesus ovaẽ vy oexa mimby monheꞌẽa haꞌe heta vaꞌe kuery ojaeꞌo rã. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
<n> Mokoĩ ára revegua eꞌỹ omongueraague</n> Haꞌe gui Jesus oo rã hakykue rupi ou mokoĩ ára revegua eꞌỹ. Ojapukai jogueruvy: — Davi ramymino, oremboaxy ke — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui oo py Jesus oike jave hexe onhemboja jogueruvy ára revegua eꞌỹ. Haꞌe ramo oporandu haꞌe kuery pe: — Perovia pa pejerurea rami ajapo aguã xepoꞌaka vaꞌea? Haꞌe kuery ombovai: — Tá, Senhor — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramove hexa ojepeꞌa. Haꞌe gui Jesus aipoeꞌive ju: — Pejejoko ke avave rei pe pemombeꞌu eꞌỹ aguã — heꞌi.


text:
<n> Peteĩ ava ijayvu eꞌỹ vaꞌe omonguera ramo fariseu kuery ijayvu reiague</n> Haꞌe kuery ojeꞌoi rire oĩa py oguerua peteĩ ava anha onhemonde ramo ndaꞌijayvui vaꞌe.


text:
Anha oipeꞌa rã ijayvu eꞌỹ vaꞌekue ijayvu. Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery onhemondyipa vy aipoeꞌi: — Pevaꞌe nunga jaexa vaꞌeꞌỹ teri Israel kuerya rupi — heꞌi. 


text:
<n> Opa rupi Jesus ojapo porã, haꞌe ombaꞌeapo vaꞌe kuery re ombojojaague</n> Haꞌe gui Jesus ma tetã haꞌe tekoa ikuai vaꞌe rupi oguata oikovy, onhemboꞌeaty oĩ vaꞌe rupi guive. Nhomboꞌe vy omombeꞌu oikovy Nhanderuete poꞌakaa, nhomonguera guive opa marãgua mbaꞌeaxy gui.


text:
Heta vaꞌe kuery oexa vy omboaxy, mbaꞌeta vexaꞌi ija eꞌỹ vaꞌe rami ojexavai haꞌe ikangy okuapy ramo. 


text:
Haꞌe rami vy guemimboꞌe kuery pe aipoeꞌi: — Anhetẽ heta oĩ omonoꞌõa aguã, haꞌe rã ombaꞌeapo vaꞌe kuery ma mbovyꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui guemimboꞌe kuery doze-ve Jesus oenoĩ vy ombopoꞌaka nheꞌẽ vai oipeꞌa, haꞌe opa marãgua mbaꞌeaxy gui nhomonguera aguã.


text:
Doze apóstolo kuery rery ma po rami: Jypygua ma Simão Pedro hery vaꞌe, haꞌe gui tyvy André, Zebedeu raꞌy kuery Tiago haꞌe tyvy João,


text:
Filipe haꞌe Bartolomeu, Tomé haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌekue Mateus, Alfeu raꞌy Tiago haꞌe Tadeu,


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui doze guemimboꞌe kuery Jesus omondouka ta vy po rami ijayvu: — Tapeo eme judeu eꞌỹ vaꞌe ikuaia rupi, neĩ Samaria pygua kuery retã py voi pevaẽ eme.


text:
Pemonguera imbaꞌeaxy vaꞌe, pemboete ju omano vaꞌekue, peikyꞌaꞌo lepra revegua, haꞌe peipeꞌa anha. Mbaꞌemo pejopy rive rire pemeꞌẽ rive ju ꞌrã joupe.


text:
neĩ voko peraa eme tape rupi, neĩ mokoĩ kamixa, pendepy regua, neĩ pendepopoka guive, mbaꞌeta ombaꞌeapo vaꞌe rei haꞌeve ojopy aguã hoꞌu vaꞌerã.


text:
Haꞌe tetã py eꞌỹ vy tekoa oĩ vaꞌe rupi pevaẽa py peporandu ꞌrã heko porã vaꞌe oiko vaꞌea re. Haꞌe vaꞌe kuery ro py ae ꞌrã pepyta, peove aguã ára peve.


text:
Haꞌe ramo oo pygua kuery heko porã ri ramo haꞌe kuery re oĩ ꞌrã peroayvu porãague. Haꞌe rã heko vai ramo pendere ae ju tojevy peroayvu porãague.


text:
Haꞌe kuery napenemovaẽi, neĩ pendeayvu noenduxei ramo haꞌe vaꞌe oo eꞌỹ vy tetã gui peo ju vy pendepy regua gui peity-ity ꞌrã yvy kuꞌi. , ;  


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Nhombopagaa ára py haꞌe vaꞌe tetã pygua kuery gui omboaxyave ꞌrã Sodoma haꞌe Gomorra pygua kuery. 


text:
<n> Mbaꞌemo gui omonheanguague</n> — Maꞌẽ, xee ma vexaꞌi rami romondouka aguara mbyte rupi. Haꞌe nunga rupi peiko kuaa ꞌrã mboi rami, haꞌe rã apykaxuꞌi rami ꞌrã pendekuai rive.


text:
Penheangu ke avakue gui, mbaꞌeta penemboaxa ꞌrã huvixa kuery po py, haꞌe penenupã ꞌrã onhemboꞌeaty oĩ vaꞌe rupi.


text:
Xekáuxa pendereraa ꞌrã huvixa kuery haꞌe huvixave renonde. Haꞌe ramigua oiko ꞌrã haꞌe kuery haꞌe judeu eꞌỹ vaꞌe kuery pe xeregua ayvu pemombeꞌu aguã.


text:
Haꞌe rami avi penemboaxaa ramo pepẽxa rei eme marã rami eꞌỹ vy mbaꞌe nunga re pa pendeayvu aguã re, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe hora-ve pendeayvurã oikuaa ukaa ꞌrã pẽvy.


text:
Mbaꞌeta pendejegui ae eꞌỹ ꞌrã pendeayvu, haꞌe rã Penderu Nheꞌẽ ijayvu ꞌrã pẽgui. , ; ; <a href="b60.4.12-19">4.12-19</a> 


text:
Amongue ojopy uka ꞌrã guyvy ae ojuka uka aguã, haꞌe tuu kuery ojopy uka ꞌrã guaꞌy kuery ae. Taꞌy kuery opuꞌã ꞌrã nguu kuery re ojuka uka avi aguã.


text:
Haꞌe gui tetã py pendere opuꞌã reia ramo amboae henda katy ju penha, mbaꞌeta anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou peve napevaẽmba jepei ꞌrã Israel regua tetã ikuai vaꞌe rupi. 


text:
<n> Omokyreꞌỹa rupi ijayvuague</n> — Temimboꞌe kuery ma imboꞌea gui yvateve vaꞌeꞌỹ, tembiguai kuery voi opatõ gui yvateve vaꞌeꞌỹ guive.


text:
Haꞌeve temimboꞌe kuery ikuai aguã imboꞌea reko rami, haꞌe tembiguai kuery ikuai aguã opatõ oikoa rami. Hoo vaꞌe pe “Anha ruvixa Belzebu” ꞌea ramo hoo pygua kuery pe katuve ꞌrã teve. ; 


text:
Haꞌe rami teĩ pekyje eme haꞌe kuery gui, mbaꞌeta mbaꞌemo onhomi mbyre oexa ukapaa ꞌrã, haꞌe oikuaa eꞌỹ pyre voi oikuaapaa ꞌrã.


text:
Pytũa py xee romboꞌeague ma hexakãa py ju ꞌrã pemombeꞌu, pendeapyxaꞌi py xeayvuague ma oo apyte áry gui ju ꞌrã pemombeꞌu.


text:
Pekyje eme penderete jukaa kuery gui, mbaꞌeta penenheꞌẽ ma haꞌe kuery ndojuka kuaai ꞌrã. Pejererokyje ꞌrã nhonheꞌẽ haꞌe joete tata ogue eꞌỹ vaꞌe py omokanhy aguã ipoꞌaka vaꞌe renonde anho. 


text:
— Mokoĩ guyraꞌi ndaꞌu peteĩꞌi hatãꞌi vaꞌe repy eꞌỹ ri? Haꞌe rami teĩ yvy py neĩ peteĩve ndoꞌai ꞌrã Penderu oipota eꞌỹ rã.


text:
Haꞌe nunga rupi avakue renonde xevy pe oikoa omombeꞌu vaꞌekue haꞌe javi ma xee voi haꞌe rami ꞌrã amombeꞌu Xeru yva pygua renonde.


text:
<n> Haxy vaꞌe re ijayvuague</n> — Pexaꞌã eme ko yvy re aju peteĩ rami nhomoingoarã aru aguã. Peteĩ rami nhomoingoarã aru aguã eꞌỹ aju, haꞌe rã kyxe.


text:
Mbaꞌeta aju rire avakue joo rami eꞌỹ ꞌrã ikuai nguu reve, haꞌe imemby kuery haꞌe rami ae ꞌrã ikuai oxy reve, haꞌe ipiꞌa raꞌyxy kuery avi ome xy reve ꞌrã ikuai.


text:
Amongue xegui nguu, eꞌỹ vy oxy ri oayvuve vy ndaꞌevei xerupivegua oiko aguã. Haꞌe rami ae avi guaꞌy eꞌỹ vy guajy ri xegui oayvuve vy ndaꞌevei xerupivegua oiko aguã.


text:
<n> Mbaꞌemo rekovia re ijayvuague</n> — Amongue penemovaẽ ramo xee avi haꞌe kuery xemovaẽ, haꞌe xemovaẽ vaꞌe ma xembouare avi omovaẽ.


text:
Profeta kuery pe “Profeta” heꞌi vy omovaẽ vaꞌekue ma hekovia ojopy ꞌrã profeta pegua rami. Haꞌe heko porã vaꞌe kuery pe “Heko porã vaꞌe” heꞌi vy omovaẽ vaꞌekue ma hekovia ojopy ꞌrã heko porã vaꞌe pegua rami.


text:
Haꞌe rami ae avi anhetẽ aipoaꞌe pẽvy, amongue kovaꞌe kyrĩ vaꞌe rami ikuai vaꞌe pe “Jesus remimboꞌe” heꞌi vy peteĩ karo yroꞌyxã omeꞌẽ vaꞌekue voi ndojopy eꞌỹi ꞌrã hekovia. ; ; 


text:
<n> Tetã ikuai vaꞌe rupi Jesus ayvu omombeꞌuague</n> Haꞌe rami guemimboꞌe kuery doze-ve Jesus omboꞌepa ma vy ojepeꞌa haꞌe gui. Nhomboꞌe haꞌe ayvu omombeꞌu oikovy haꞌe katyꞌi tetã ikuai vaꞌe rupi. 


text:
<n><i> </i></n> Nhuã py João Batista oĩa py Cristo mbaꞌemo ojapo oikovya omombeꞌua rã oendu vy ixupe ombou guemimboꞌe kuery po rami oporandu aguã:


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Tapeo ju João pe pemombeꞌu mbaꞌemo pendu haꞌe pexa vaꞌekue,


text:
mbaꞌeta ára revegua eꞌỹ omaꞌẽ ju, oguata eꞌỹ vaꞌekue oguata ju, lepra revegua ojekyꞌaꞌo ju, ijapyxa eꞌỹ vaꞌekue oendu ju, omano vaꞌekue onhemboete ju, haꞌe iporiaukueꞌi pe omombeꞌua ayvu porã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe kuery oopa ma rire heta vaꞌe kuery pe ju Jesus ijayvu João Batista reko re. Aipoeꞌi: — Marã ramigua pexa aguã tu peo rakaꞌe tekoa eꞌỹa py? Takuaꞌi yvytu omomy-momyĩ vaꞌe ramigua rive ri tyꞌy?


text:
Haꞌe rami eꞌỹ rã marã ramigua pexa aguã tu peo? Peteĩ ava ao porã py onhemonde vaꞌe ri tyꞌy? Haꞌe rami avi onhemonde porã vaꞌe ma huvixa ro py ikuai vaꞌe anho.


text:
Marã ramigua tu haꞌvy peo pexa? Profeta? Tá, xee aipoaꞌe pẽvy: João Batista ma profeta ikuai vaꞌe gui voi yvateve vaꞌe.


text:
Mbaꞌeta hekorã re ae ipara oiny: “Nerenonderã xee amondouka ꞌrã peteĩ xerembiguai, nderaperã oguereko katu aguã.” 


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Kunhague gui oiko vaꞌekue jipoi João Batista gui yvateve vaꞌe. Haꞌe rami avi yva pygua poꞌakaa py yvyĩgueveꞌi vaꞌe ma ixugui yvateve.


text:
Mbaꞌeta João Batista oikoa ára guive aỹ peve ma onheaꞌãa ꞌrã oupity aguã yva pygua poꞌakaa, onheaꞌã vaꞌe kuery anho ꞌrã oupity.


text:
— Mbaꞌe nunga re ndaꞌu ambojoja ꞌrã aỹgua kuery reko? Haꞌe vaꞌe kuery ma ikuai kyrĩgue tetã mbyte rupi oguapy vy oirũ kuery pe ojapukai vaꞌe rami:


text:
“Mimby romonheꞌẽ ramo peẽ ndapejerokyxei, haꞌe rã omanoa pygua ju romonhendu teĩ ndapejaeꞌoxei”, heꞌi vaꞌe kuery rami.


text:
Mbaꞌeta João Batista ou vy okaru haꞌe oyꞌu eꞌỹ re oiko. Haꞌe rami rã ixupe “Anha reve rima oiko” ꞌea.


text:
Haꞌe rã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma ou vy okaru haꞌe oyꞌu ramo ixupe “Pevaꞌe ma okaru guaxu, vinho oyꞌu, haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe heko vai vaꞌe kuery re irũ vaꞌe”, ꞌea. Haꞌe rã hiꞌarandu vaꞌe ma mbaꞌemo ojapoa py oexa uka ꞌrã oꞌarandu. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus omboypy tetã ikuai vaꞌe pygua kuery re ijayvu aguã, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe rupi mbaꞌemo porã heta ojapo teĩ ndojeko rerovai rire. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Peẽ Corazim haꞌe Betsaida pygua kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Mbaꞌeta pendea py hexa pyrã ajapo vaꞌe ramigua Tiro haꞌe Sidom py ojapoa vaꞌe rire, haꞌe pygua kuery ojeko rerova voi ꞌrãgue. Haꞌe rami vy ajukue vaikue py onhemonde ꞌrãgue tanhimbu py oguapy reve.


text:
Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe pẽvy: Nhombopagaa ára py peẽ kuery gui omboaxyave ꞌrã Tiro haꞌe Sidom pygua kuery.


text:
Haꞌvy peẽ Cafarnaum pygua kuery, peo ꞌrã teve yva peve? Any, tata ogue eꞌỹ vaꞌe py ꞌrã peꞌa. Mbaꞌeta mbaꞌemo porã pendea py ajapo vaꞌe ramigua Sodoma py ojapoa vaꞌe rire ma kovaꞌe ára peve oĩ ꞌrãgue.


text:
<n><i> , </i></n> Haꞌe jave py Jesus ijayvu atã: — Xeru yva haꞌe yvy re ndepoꞌaka vaꞌe, xee roguerovyꞌa, mbaꞌeta haꞌe nunga ma hiꞌarandukue pe eꞌỹ reikuaa uka, neĩ omboꞌe pyre pe eꞌỹ guive. Yvyĩgueveꞌi pe anho reikuaa uka.


text:
— Opa mbaꞌe Xeru omboaxapa xevy. Avave rei ndoikuaai Taꞌy, Tuu eꞌỹ vy. Haꞌe avave rei ndoikuaai Tuu, Taꞌy eꞌỹ vy, haꞌe amongue pe Taꞌy oikuaa ukaxea vaꞌe eteꞌi. 


text:
<n> “Peju ke xea py”, heꞌiague</n> — Peju ke xea py penekaneꞌõ haꞌe pevoyi vaꞌe haꞌe javi. Haꞌe rã xee romokaneꞌõgua ꞌrã. 


text:
Pendejee pemoĩ xeregua canga, peikuaa xegui, mbaꞌeta xepyꞌa re xevai reia noĩ, haꞌeve reiꞌia anho. Haꞌe rami vy pejou ꞌrã penenheꞌẽ opytuꞌu aguã.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe jave py sábado ára Jesus oaxa trigoty rupi. Haꞌe gui hemimboꞌe kuery okaruxe vy omboypy hiꞌa oipoꞌo vy hoꞌu heravy aguã.


text:
Haꞌe nunga fariseu kuery oexa vy aipoeꞌi ixupe: — Maꞌẽ, neremimboꞌe kuery ojapo sábado ára py ndaꞌevei vaꞌe — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Ndaperoayvui teve Davi okaruxe vy oirũ kuery reve ojapo vaꞌekue?


text:
Mbaꞌeta Nhanderuete ro py Davi oike vy hoꞌu rakaꞌe mbojape Senhor renonde pe omoĩ mbyre, haꞌe kuery hoꞌu aguã ndaꞌevei vaꞌeri, neĩ hupive ikuai vaꞌe, sacerdote kuery pe anho haꞌeve.


text:
Haꞌe ndaperoayvui teve lei re oĩ vaꞌe? Mbaꞌeta sábado py sacerdote kuery ma ikyꞌa vaꞌe opyta eꞌỹ re ojapo ꞌrã mbaꞌemo templo ropy rupi sábado py amboae kuery ojapo aguã ndaꞌevei vaꞌe. Haꞌe rami avi xee aipoaꞌe pẽvy:


text:
Haꞌe nunga rupi povaꞌe ayvu: “Mbaꞌemo peapy reve xevy pemeꞌẽ ꞌrãgue py aipotave penhomboaxy”, heꞌiague peikuaa vaꞌe rire ndapejou vai ꞌrãgue ojejavy eꞌỹ vaꞌe. 


text:
Haꞌe py oĩ peteĩ ava ipo rovai piru vaꞌe. Haꞌe ramo Jesus re haꞌe kuery ijayvu reixe vy oporandu okuapy Jesus pe: — Haꞌevea rami ri ndaꞌu sábado ára py nhanhomongueraa? — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Mavaꞌe peẽ kuery regua ndaꞌu sábado py penerymba vexaꞌi yvykua py hoꞌa rã napenheaꞌãi ꞌrã haꞌe gui penoẽ aguã?


text:
<n> Jesus ojepeꞌaague</n> Jesus haꞌe nunga oikuaa vy ojepeꞌa haꞌe gui. Heta avi ojeꞌoi hakykue. Haꞌe ramo omonguerapa.


text:
“Maꞌẽ, pee ma oĩ xerembiguairã aiporavo vaꞌekue, xerembiayvu Xenheꞌẽ py arovyꞌa vaꞌe. Hexe amoĩ ꞌrã Xenheꞌẽ. Haꞌe ramo amboae regua kuery pe voi omombeꞌu ꞌrã haꞌevea rami joguerekoa.


text:
Nomondoi ꞌrã takua opẽ vaꞌe, neĩ nomboguei ꞌrã tataendy ogue raiꞌi vaꞌe, haꞌevea rami joguerekoa ipoꞌaka aguã rami ojapo eꞌỹa ja.


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py oguerua peteĩ ava hexe anha onhemonde rã ndoexai neĩ ndaꞌijayvui vaꞌe. Omonguera ramo ijayvu eꞌỹ vaꞌekue ijayvu haꞌe oexa ju.


text:
Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery oexa vy onhemondyipa. Haꞌe vy — Pevaꞌe eꞌỹ ndaꞌu Davi ramymino? — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rã fariseu kuery ma haꞌe nunga oendu vy ijayvu rei okuapy: — Pevaꞌe tu anha ruvixa Belzebu poꞌakaa rupi rima oipeꞌa oikovy anha kuery — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery pyꞌa py ijayvua Jesus oikuaa vy aipoeꞌi: — Tetã pygua kuery minha jomeme ri opuꞌã vy nhomomba ꞌrã. Tetã, haꞌe eꞌỹ vy oo pygua jomeme opuꞌã vy okanhymba ꞌrã.


text:
Haꞌe rami ae avi Satanás kuery meme ri jopeꞌa vaꞌe rire ojee ae opuꞌã ꞌrãgue. Mbaꞌexa tu haꞌvy ipoꞌakave ta?


text:
Anhetẽ ri Belzebu poꞌakaa rupi xee anha aipeꞌa ramo, mbaꞌexagua poꞌakaa rupi tu haꞌvy penderaꞌy kuery oipeꞌa? Haꞌe nunga rupi haꞌe kuery ae oikuaa uka ꞌrã pendeayvu rivea.


text:
Haꞌe rã Nhanderuete guigua Nheꞌẽ poꞌakaa rupi ae xee anha aipeꞌa ramo anhetẽ ete Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa raꞌe peẽ kuery pe.


text:
Haꞌe rami ae avi mbaꞌexa ꞌrã tu ojerovia vaipa vaꞌe ro py amongue oike vy ojokua ranhe eꞌỹ re imbaꞌe rei-rei re imonda? Mbaꞌeta ojokua vy ꞌrãe ogueraapa hoo gui.


text:
Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe pẽvy: Avakue ojejavyague haꞌe ijayvu vaiague haꞌe javi omboguea ꞌrã. Haꞌe rã Nheꞌẽ re ijayvu vaiague ma nombogueai ꞌrã.


text:
Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue re teĩ amongue ijayvu vai ramo haꞌe nungakue omboguea ꞌrã. Haꞌe rã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ re ri ijayvu vaia ramo nombogueai ꞌrã kovaꞌe yvy re, neĩ yvy pyau re voi. 


text:
<n><i> </i></n> — Peiko ke yvyra porã haꞌe hiꞌa porã vaꞌe rami, haꞌe rami eꞌỹ vy yvyra porã eꞌỹ haꞌe hiꞌa iporã eꞌỹ vaꞌe rami peiko. Mbaꞌeta yvyra ikuai vaꞌe ma hiꞌa re jaikuaa pota vy ꞌrãe jaikuaa.


text:
Mboi rami pendekuai vaꞌe, mbaꞌexa tu pendeko vai vaꞌeri pendeayvu ta mbaꞌemo porã re? Mbaꞌeta nhandejuru py nhandeayvu ꞌrã mbaꞌemo nhandepyꞌa re tynyẽ vaꞌe re.


text:
Heko porã vaꞌe ma mbaꞌemo porã omoĩ porã vaꞌekue gui oguenoẽ ꞌrã mbaꞌemo porã anho. Haꞌe rã heko vai vaꞌe ma mbaꞌemo vai omoĩ porã vaꞌekue gui oguenoẽ ꞌrã mbaꞌemo vai.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe ramo kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery regua aipoeꞌi: — Poromboꞌea, ore roexaxe hexa pyrã rejapo rã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Heko vai haꞌe itavy rei vaꞌe kuery ae ꞌrã ojerure hexa pyrã ajapo aguã. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery pe peteĩve ndojapoai ꞌrã, profeta Jonas re oiko vaꞌekue ramigua eꞌỹ vy.


text:
Mbaꞌeta Jonas mboapy ára haꞌe mboapy pytũ re pira guaxu rye py oĩague rami avi Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi mboapy ára haꞌe mboapy pytũ re oĩ ꞌrã yvy guýry. 


text:
Haꞌe nunga rupi nhomboayvua ára py Nínive pygua kuery opuꞌã vy ijayvu ꞌrã okuapy aỹgua kuery re, mbaꞌeta Jonas ayvu omombeꞌu rã haꞌe kuery oendu vy ojeko rerovapa rire. Haꞌe rã apy oĩ vaꞌe ma Jonas gui yvateve vaꞌe.


text:
Nhomboayvua ára py kuaray puku-a katygua huvixave kunha voi opuꞌã vy ijayvu ꞌrã aỹgua kuery re, mbaꞌeta yvy apy gui ou rakaꞌe Salomão arandua oendu aguã. Haꞌe rã apy oĩ vaꞌe ma Salomão gui yvateve vaꞌe. 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe rami avi avakue gui nheꞌẽ vai oẽ vy tekoa eꞌỹa rupi ju ꞌrã oiko, ikaneꞌõgua aguã oeka vy. Haꞌe gui ndojoui vy


text:
ojeupe aipoeꞌi ꞌrã: “Aa ju ta xero ajepeꞌaague py”, heꞌi ꞌrã. Haꞌe rami vy ou ju vy ojou ꞌrã oo avave rei noĩai vaꞌe, oipeipa haꞌe omoatyrõmba pyre.


text:
Haꞌe gui oo ranhe vy sete nheꞌẽ ju ogueru ꞌrã ixugui ndaꞌeveive vaꞌe, haꞌe py oike vy ikuai vaꞌerã. Haꞌe rami rire opaa py jypy guare gui ndaꞌeveive ꞌrã ava vaꞌe pe. Haꞌe ramigua ae ꞌrã oiko kovaꞌe kuery heko vai vaꞌe re. 


text:
<n><i> ; </i></n> Heta vaꞌe kuery pe Jesus ijayvu teri jave ixy haꞌe tyvy kuery ovaẽ oka py, hexeve ijayvuxe vy.


text:
Haꞌe ramo amongue aipoeꞌi ixupe: — Ndexy haꞌe nderyvy kuery, pee oka py ikuai. Ndereve ijayvuxe okuapy — heꞌi. 


text:
Heta ijyvýry onoꞌõ ramo peteĩ kanoã py ju oĩ vy oguapy oiny haꞌe py. Haꞌe rã heta vaꞌe kuery ma ita kuꞌi reia rupi opuꞌã okuapy.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery pe opa mbaꞌe re ijayvu mbaꞌemo re ombojoja vy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peteĩ ava oo mbaꞌemo raꞌyĩ moaĩ vy.


text:
Haꞌe rã amboae ma yvy porãa rupi hoꞌa. Haꞌe nungakue ma hiꞌa, cem, sessenta, trinta raꞌyĩ oiko peteĩ-teĩ gui.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui hemimboꞌe kuery onhemboja vy oporandu ixupe: — Mbaꞌe re tu mbaꞌemo re rembojoja vy anho ndeayvu haꞌe kuery pe? 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Pendevy pe yva pygua oikuaa uka opoꞌakaa py mbaꞌemo oiko vaꞌe ndoikuaa ukai teri vaꞌekue. Haꞌe rã haꞌe kuery pe ma ndoikuaa ukai.


text:
Mbaꞌeta mbaꞌemo oguereko vaꞌe pe omeꞌẽave ꞌrã, oguereko retave aguã. Haꞌe rã oguereko eꞌỹ vaꞌe gui ma oguerekoꞌi vaꞌe voi oipeꞌaa ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi ae mbaꞌemo re ambojoja vy xeayvu haꞌe kuery pe. Mbaꞌeta haꞌe kuery omaꞌẽ teĩ ndoexai, haꞌe oendu teĩ noendu kuaai, neĩ ndoikuaai guive,


text:
Isaías aipoeꞌiague ojeupity aguã: “Pendeapyxa py pendu teĩ mbaꞌeve napendu kuaai ꞌrã. Penderexa py pexa teĩ mbaꞌeve ndapexa kuaai ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta kovaꞌe kuery ma inhakã ratã vaꞌe. Oapyxa py noenduxei okuapy, haꞌe guexa omboty oexa eꞌỹ aguã, oapyxa py oendu eꞌỹ aguã, haꞌe opyꞌa py mbaꞌeve oikuaa eꞌỹ aguã, haꞌe rami vy ojeko rerova eꞌỹ aguã, xevy pe onhemonguera uka eꞌỹ aguã”, heꞌiague. 


text:
Mbaꞌeta anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Heta ikuai rakaꞌe profeta kuery haꞌe heko porã vaꞌe peẽ kuery pexa vaꞌe oexaxe vaꞌeri ndoexai, haꞌe pendu vaꞌe oenduxe vaꞌeri noendui. 


text:
Amongue Nhanderuete poꞌakaa regua ayvu oendu teĩ noendu kuaai ramo haꞌe kuery haꞌe javia py ou ꞌrã poromboeko vaia, haꞌe ipyꞌa gui oipeꞌa ꞌrã haꞌyĩ omoaĩ mbyre. Haꞌe vaꞌe ma tape yvýry omoaĩ mbyre rami ikuai.


text:
Haꞌe rami teĩ ndapo pukui vaꞌe rami avi ikuai vy opa voi ꞌrã. Ayvu káuxa oguereko axya, eꞌỹ vy opuꞌãa rei ramo ndarei re ojepeꞌa ꞌrã.


text:
Haꞌe gui juu mbyte rupi omoaĩ mbyre rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu teĩ ko yvy re mbaꞌemo ikuai vaꞌe re openavea haꞌe ombaꞌe rei-rei re ndaꞌeveivea ojaoꞌipa ꞌrã ayvu, hiꞌa eꞌỹ aguã rami.


text:
Haꞌe rã yvy porãa rupi omoaĩ mbyre rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu vy oikuaa porã vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma hiꞌa ꞌrã cem, sessenta, trinta peteĩ-teĩ gui. 


text:
<n> Trigo ramigua re ombojojaague</n> Amboae ayvu ju haꞌe kuery pe omombeꞌu mbaꞌemo re ombojoja vy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã peteĩ ava ombaꞌety rupi trigo raꞌyĩ iporãve vaꞌe omoaĩ vaꞌe rami.


text:
Haꞌe gui pavẽ oke jave hovaigua ou vy trigo mbyte rupi omoaĩ trigo ramigua rive, haꞌe vy ojepeꞌa ju.


text:
Haꞌe ramo ija rembiguai kuery ou vy aipoeꞌi ixupe: “Senhor, trigo raꞌyĩ iporã vaꞌe eꞌỹ ri tyꞌy remoaĩ nembaꞌety py? Magui ndaꞌu oiko trigo ramigua?”


text:
Ombovai: “Nhanderovaigua rima ojapo raꞌe”, heꞌi. — Haꞌe gui hembiguai kuery oporanduve ju: “Reipota pa roo romondoro trigo ramigua?”


text:
Tove ranhe, taꞌyvate jojavi omonoꞌõa ára peve. Haꞌe gui mae ma aipoaꞌe ꞌrã imonoꞌõa kuery pe: ‘Trigo ramigua ranhe pemonoꞌõ, pejokua oapypaa aguã. Haꞌe rã trigo ma pemoĩ porã xeroguy py.’ ” 


text:
<n><i> ; , </i></n> Amboae ayvu ju haꞌe kuery pe omombeꞌu mbaꞌemo re ombojoja vy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã peteĩ mostarda raꞌyĩ peteĩ ava ojopy vy ombaꞌety re onhotỹ vaꞌe rami.


text:
Haꞌe nunga ma anhetẽ haꞌyĩ ikuai vaꞌe gui ruxãveꞌi vaꞌe. Haꞌe rami teĩ yvate vy mbaꞌemo nhanhotỹ vaꞌe haꞌe javi gui tuvixave ꞌrã. Yvyra ete oiko ramo guyra oveve vaꞌe ou vy hakã re ojapo ꞌrã guaityrã. 


text:
<n><i> , </i></n> Amboae ayvu ju omombeꞌu haꞌe kuery pe mbaꞌemo re ombojoja vy: — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã trigo mbovua rami, mbaꞌeta peteĩ kunha ogueraa vy omoirũ ꞌrã trigo re irũmba peve. 


text:
<n><i> , </i></n> Povaꞌe nunga haꞌe javi Jesus omombeꞌu heta vaꞌe kuery pe mbaꞌemo re ombojoja vy. Mbaꞌemo re ombojoja eꞌỹ re ndaꞌijayvui haꞌe kuery pe,


text:
profeta pe aipoꞌea ukaague ojeupity aguã: “Xeayvu ꞌrã mbaꞌemo re ambojoja vy. Aikuaa uka ꞌrã mbaꞌemo [yvy] itui ypyꞌi guive ndoikuaa ukai pyre”, heꞌiague. 


text:
<n> Trigo ramigua re ombojoja vaꞌekue omombeꞌu porãveague</n> Haꞌe gui Jesus heta vaꞌe kuery omondoukapa ma vy oo avi oo oĩaty katy. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery hexe onhemboja vy aipoeꞌi: — Emombeꞌu porãve ju trigo ramigua mbaꞌety rupi onhotỹ mbyre re ndeayvuague. 


text:
Mbaꞌety ma kovaꞌe yvy, mbaꞌemo raꞌyĩ iporãve vaꞌe ma Nhanderuete poꞌakaa pygua kuery, haꞌe rã trigo ramigua ma poromboeko vaia raꞌy kuery.


text:
Haꞌe nunga moaĩa ma nhanderovaigua anha. Haꞌe gui omonoꞌõa aguã ma opaa ára, haꞌe rã imonoꞌõarã ma anjo kuery.


text:
Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omondouka ꞌrã ojeupegua anjo kuery, openaa gui oipeꞌapa aguã nhombojejavya haꞌe mbaꞌemo vai apoa kuery haꞌe javi.


text:
Haꞌe vy omombopa ꞌrã tata hendy vaꞌe py. Haꞌe ramo ojaeꞌopa haꞌe opa marã onhendu ꞌrã okuapy haꞌe py. 


text:
Haꞌe rã heko porã vaꞌe kuery ma kuaray rami hexakã ꞌrã okuapy Nguuete poꞌakaa py. Ijapyxa [oendu aguã] oĩ vaꞌe toendu. 


text:
<n> Mbaꞌemo ovareve vaꞌe onhomi mbyre re ijayvua</n> — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã mbaꞌemo ovareve ete vaꞌe peteĩ mbaꞌety py onhomi mbyre rami. Haꞌe vaꞌe ma peteĩ ava ojou vy onhomive ju ranhe. Haꞌe gui ovyꞌa vaipa reve oo vy opa mbaꞌe oguereko vaꞌe ovendepa. Haꞌe vy ojeupe ae ojogua haꞌe vaꞌe mbaꞌety. , ; , 


text:
<n> Pérola re ijayvua</n> — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã peteĩ ava pérola porãgueve ojoguaxe vy oekaa rupi oiko vaꞌe rami.


text:
<n> Pira mboꞌaa re ijayvua</n> — Yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã pira mboꞌaa yeꞌẽ py omomboa rami avi. Opa marãgua omboꞌa ꞌrã pira.


text:
Haꞌe gui tynyẽ ma ramo pira jopoia kuery omoatã ꞌrã heruvy yvyꞌã re, haꞌe oguapy vy oiporavo ꞌrã omboꞌa vaꞌekue. Iporãgueve omboyru ꞌrã ajaka py, haꞌe rã iporã eꞌỹ vaꞌe ma omombopa ju ꞌrã.


text:
Haꞌe rami ae ꞌrã oiko opaa ára py. Anjo kuery ou vy heko vai vaꞌe kuery oipeꞌapa ꞌrã heko porã vaꞌe kuery mbyte gui,


text:
<n> Mbaꞌemo pyau haꞌe inhymague re ijayvua</n> Haꞌe vy oporandu guemimboꞌe kuery pe: — Pendu kuaa pa povaꞌe nunga? — Tá — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Haꞌe rami vy yva pygua poꞌakaa py mbaꞌemo oiko vaꞌe re ma kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety omboꞌea porã ramo hoo vaꞌe kuery rami avi ꞌrã oiko, mbaꞌeta omoĩ porãague gui oguenoẽ ꞌrã mbaꞌemo pyau haꞌe mbaꞌemo ymague. ; 


text:
Guekoa py ae ovaẽ vy nhomboꞌe oikovy onhemboꞌeaty py. Haꞌe ramo ijayvua haꞌe kuery oendu vy onhemondyipa. Haꞌe vy aipoeꞌi okuapy: — Magui ndaꞌu pevaꞌe ava oikuaa oꞌarandurã haꞌe opoꞌakaa rupi mbaꞌemo ojapo aguã?


text:
Pevaꞌe ndaꞌu oo apoa raꞌy eꞌỹ ri? Maria ndaꞌu ixy eꞌỹ ri? Tiago, José, Simão haꞌe Judas eꞌỹ ri tyꞌy tyvy kuery ikuai?


text:
Heindy kuery ndaꞌu nhanembyte rupi eꞌỹ ri ikuai? Magui haꞌvy oikuaa haꞌe nunga haꞌe javi? — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rami vy ndojeroviai okuapy hexe. Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Profeta ikuai vaꞌe ma hekoa pygua haꞌe hoo pygua kuery anho nomboetei — heꞌi.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi guembiguai kuery pe: — Haꞌe vaꞌe ma João Batista omanoague gui onhemboete ju vaꞌekue. Haꞌe rami vy ꞌrãe ipoꞌaka mbaꞌemo porã ojapo aguã — heꞌi.


text:
Mbaꞌeta Herodes ojopy ae vaꞌekue João, haꞌe ojokua vy nhuã py omboꞌa tyvy Filipe raꞌyxy Herodias káuxa.


text:
Haꞌe gui Herodes ituiague ára ovaẽ ramo pavẽ ikuai vaꞌe renonde Herodias memby ojeroky ramo huvixa oguerovyꞌa.


text:
Haꞌe ramo kunhataĩ ma ixy omboꞌeague rami vy aipoeꞌi: — Emeꞌẽ xevy peteĩ hyꞌa py João Batista akãgue — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo huvixa ndovyꞌavei. Haꞌe rami teĩ hexeve mesa py ikuai vaꞌe oendua py oura rire ojapo uka nho.


text:
Haꞌe ramo João remimboꞌe kuery ou. Hetekue ogueraa vy onhono porã. Haꞌe rire ojeꞌoi, Jesus pe omombeꞌu. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Jesus haꞌe nunga oendu vy ojepeꞌa haꞌe gui. Peteĩ kanoã py oo tekoa eꞌỹa py haꞌe kuery aeꞌi oĩ aguã katy. Haꞌe rami teĩ heta vaꞌe kuery oikuaa avi vy tetã ikuai vaꞌe gui oupa, hakykue ojeꞌoi yvy rupi.


text:
Haꞌe ramo kanoã gui Jesus oguejy vy oexa heta ikuai vaꞌe. Haꞌe vy omboaxy vy omonguera imbaꞌeaxy gui. 


text:
Kaꞌaruꞌi jave hemimboꞌe kuery ou Jesus oĩa py. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Apy ma tekoa eꞌỹa py nhandekuai, pytũ ta ma guive. Haꞌe nunga rupi emondoukapa heta vaꞌe kuery, tekoa rupi oo vy hoꞌu vaꞌerã ojogua aguã — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery ombovai: — Mbaꞌeve ndoroguerekoi apy peteĩ nhiruĩ mbojape haꞌe mokoĩ piraꞌi eꞌỹ vy. 


text:
Haꞌe gui Jesus heta vaꞌe kuery nhuũ áry omboguapypa vy ojopy peteĩ nhiruĩve mbojape haꞌe mokoĩve pira. Yva re omaꞌẽ reve oguerovyꞌa Nhanderuete. Haꞌe rire mbojape oipeꞌã-peꞌãꞌi vy omeꞌẽ guemimboꞌe kuery pe, haꞌe kuery ju omeꞌẽ-meꞌẽ aguã heta vaꞌe kuery pe.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rireꞌive guemimboꞌe kuery pe aipoeꞌi kanoã py oĩmba vy ojeꞌoi aguã henonderã hovaigua re, heta vaꞌe kuery haꞌe ae omondoukapaa ja.


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery omondoukapa ma vy yvyty áry katy oẽ ovy, haꞌe aeꞌia py onhemboꞌe aguã. Kaꞌaru ete peve haꞌe py oiko haꞌe aeꞌi.


text:
Yy áry oguata rã hemimboꞌe kuery oexa vy onhemondyipa. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Ãgue rima! — heꞌi. Okyje vy haxẽmba okuapy. 


text:
Haꞌe gui yvytu atãa re omaꞌẽ vy oendu okyjea. Haꞌe oike ovy vy ojapukai: — Senhor, xereraa jepe ke! 


text:
Haꞌe ramove Jesus okuaveꞌẽ vy ojopy. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Ava rejeroviaa kyrĩꞌi vaꞌe, mbaꞌe re tu nderejeroviai ri? — heꞌi. 


text:
Haꞌe vaꞌe yvy regua avakue oexa kuaa vy omombeꞌu uka haꞌeꞌi rupi ikuai vaꞌe haꞌe javi pe. Haꞌe ramo oĩa py ogueru imbaꞌeaxy vaꞌe.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus-a py onhemboaty fariseu haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery Jerusalém gui ou vaꞌekue. Haꞌe vy oporandu: 


text:
— Mbaꞌe re tu neremimboꞌe kuery ndaꞌikuai ri ymagua kuery nhomboꞌeague rami? Mbaꞌeta ojepoei eꞌỹ re okaru. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Haꞌvy peẽ kuery mbaꞌe re tu ndapejapoi Nhanderuete ojapo uka vaꞌe, ymagua kuery nhomboꞌeague pejou porãve vy?


text:
Mbaꞌeta Nhanderuete ma ojapo uka “Emboete nderu haꞌe ndexy. Haꞌe rã amongue nguu re, oxy re ijayvu vai vaꞌe ma topaga ojukaa py” heꞌiague. , ; ; 


text:
Haꞌe rã peẽ kuery ma aipopeje: “Nguu eꞌỹ vy oxy pe amongue aipoeꞌi ꞌrã: ‘Pẽvy peguarã areko vaꞌekue ma Senhor pe ju amboaxa’,


text:
heꞌi teĩ haꞌeve”, peje. Haꞌe rami vy tuu haꞌe ixy napeipytyvõ ukai. Haꞌe rami py pemboyke Nhanderuete ayvu, ymagua kuery penemboꞌeague pejou porãve vy.


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery hexe onhemboja vy aipoeꞌi: — Reikuaa teve fariseu kuery ndeayvu oendu vy ojou vaia? 


text:
Tove taꞌikuai. Haꞌe kuery ma ára revegua eꞌỹ vaꞌeri ára revegua eꞌỹ rerekoa rupi ikuai. Haꞌe gui ára revegua eꞌỹ ri oirũ oguereko vy mokoĩve ꞌrã hoꞌa hugua katy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Pedro aipoeꞌi ixupe: — Emombeꞌu porãve orevy povaꞌe ayvu mbaꞌemo re rembojoja vy remombeꞌu vaꞌekue — heꞌi. 


text:
Napendu kuaai ri tyꞌy opa mbaꞌe pendejuru rupi oike vaꞌe penderyepy katy rive ꞌrã oguejy, haꞌe penderete gui ju oaxapa ꞌrã?


text:
Mbaꞌeta avakue pyꞌa gui ae ꞌrã ou opa marã rei oikoxea: jojukaxea, itavy reixea, kunhague mboae re opena reixea, imondaxea, joe ijayvu reixea haꞌe gui ijayvu vaikue reixea.


text:
Haꞌe rami jave ou peteĩ kunha Canaã pygua haꞌe katyꞌi gui. Haꞌe vaꞌe ojapuka-pukai: — Senhor, Davi ramymino, xemboaxy ke. Xememby re anha onhemonde ramo ndaꞌevei ete itui — heꞌi.


text:
Haꞌe rami teĩ Jesus nombovai ranhe. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery onhemboja vy aipoeꞌi ixupe: — Emondouka na, mbaꞌeta ojapukai ouvy nhanderakykue. 


text:
Jesus ombovai vy aipoeꞌi: — Ndaꞌevei taꞌy kuery po gui mbojape jajogua vy jaguaꞌi ikuai vaꞌe pe nhamombo aguã — heꞌi. <n>Jesus “Taꞌy kuery” heꞌia ma guetarã kuery pe ijayvu vy, haꞌe rã “Jaguaꞌi” heꞌia ma amboae regua pe. Kunha vaꞌe ma amboae regua vaꞌeri Jesus re ojerovia ete. 


text:
Haꞌe ramo kunha vaꞌe aipoeꞌi: — Tá, Senhor. Haꞌe rami avi jaguaꞌi teĩ hoꞌu ꞌrã oja mesa gui tembiꞌu kure hoꞌa vaꞌekue. 


text:
Haꞌe rami rã Jesus aipoeꞌi: — Kunha rejerovia ete vaꞌe, toiko reipota vaꞌe — heꞌi. Haꞌe vaꞌe jave py ma imemby okuera ma. 


text:
<n> Galiléia yeꞌẽ rembe katy Jesus ojevy vy heta ju omongueraague</n> Jesus haꞌe gui oo vy Galiléia yeꞌẽ rembe rupi ranhe oo. Haꞌe gui yvyty re oẽ vy oguapy haꞌe py.


text:
Oĩa py heta ou. Heta ogueru hetyma rovai piru vaꞌe, ikarẽgueꞌi, ára revegua eꞌỹ, ijayvu eꞌỹ vaꞌe haꞌe amboae rami imbaꞌeaxy vaꞌe. Jesus py yvýry onhonomba. Haꞌe ramo omonguerapa. 


text:
Heta vaꞌe kuery onhemondyipa oexa vy ijayvu eꞌỹ vaꞌekue ijayvu rã, ikarẽgueꞌi vaꞌekue oiko porã, hetyma pirupa vaꞌekue oguata, haꞌe ára revegua eꞌỹ vaꞌekue voi oexapa ju ramo. Haꞌe rami vy omboete okuapy Israel kuery Ruete. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus guemimboꞌe kuery oenoĩ vy aipoeꞌi: — Amboaxy kovaꞌe kuery, mbaꞌeta mboapy ára ma xerupive ikuai rire mbaꞌeve ndoguerekoi hoꞌu vaꞌerã. Namondoukaxei guive okaru eꞌỹ re, tape rupi hoꞌapa eꞌỹ aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã hemimboꞌe kuery aipoeꞌi: — Mamo ndaꞌu kovaꞌe tekoa eꞌỹa py oĩ ꞌrã mbojape heta vaꞌe kuery nhamongarupa aguã? 


text:
Jesus oporandu haꞌe kuery pe: — Mbovy haꞌvy pereko mbojape? Ombovai: — Sete, haꞌe mbovyꞌi piraꞌi guive — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy ojopy sete-ve mbojape haꞌe pira. Nhanderuete oguerovyꞌa rire oipeꞌã-peꞌãꞌi vy omeꞌẽ guemimboꞌe kuery pe, haꞌe kuery ju heta vaꞌe kuery pe ombojoja aguã.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui fariseu haꞌe saduceu kuery ju onhemboja hexe. Oeko aꞌã vy ojerure hexa pyrã yva guigua ojapo aguã re.


text:
Haꞌe rã koꞌẽmba jave ma “Kovaꞌe ára oiko ꞌrã ára vai, mbaꞌeta yva pytã rei”, peje ꞌrã. Haꞌe rami yva re pemaꞌẽ vy mbaꞌemo peikuaa vaꞌeri ndapexa kuaai vaꞌe tyꞌy aỹ oiko vaꞌe?


text:
Heko vai haꞌe itavy rei vaꞌe kuery anho ꞌrã ojerure hexa pyrã re. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery pe neĩ peteĩ hexa pyrã ndojapoai ꞌrã, Jonas re oiko vaꞌekue ramigua eꞌỹ vy — heꞌi. Haꞌe rami vy ojepeꞌa ovy haꞌe kuerya gui. ; 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui yupa rovaigua katy oo vy hemimboꞌe kuery oikuaa pota rã hexarai raꞌe mbojape ogueraa aguã re.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Maꞌẽ, penheangu ke fariseu haꞌe saduceu kuery regua trigo mbovua gui — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery jomeme ijayvu vy aipoeꞌi: — Haꞌe rami ijayvu mbojape ndajarui rire — heꞌi okuapy. 


text:
Jesus haꞌe nunga oikuaa vy aipoeꞌi: — Avakue pejeroviaa kyrĩꞌi vaꞌe, mbaꞌe re tu mbojape ndaperekoia re pendeayvu?


text:
Ndapeikuaai teri, neĩ napenemaꞌenduꞌai teve cinco mil avakue peguarã peteĩ nhiruĩ mbojape haꞌeveague re, neĩ mbovy varai pa hembyrekue pemboyruague re?


text:
Neĩ quatro mil avakue peguarã sete mbojape haꞌeveague re napenemaꞌenduꞌai teve, neĩ mbovy ajaka pa hembyrekue pemboyruague re guive?


text:
Mbaꞌexa tu napendu kuaai mbojape re eteꞌỹ xeayvua, haꞌe rã trigo mbovua rami fariseu haꞌe saduceu kuery nhomboꞌea gui penheangu aguã re — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo mae ma haꞌe kuery oikuaa mbojape mbovua gui eteꞌỹ omonheangu-a, haꞌe rã fariseu haꞌe saduceu kuery nhomboꞌea gui. 


text:
<n><i> ; </i></n> Cesaréia Filipe pegua tetã katy Jesus ooa rupi oporandu guemimboꞌe kuery pe: — Marã ramigua Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue oikoa rami tu heta vaꞌe kuery oikuaa? 


text:
Haꞌe kuery ombovai: — Amongue ma “João Batista” heꞌi. Amboae ma “Elias” heꞌi. Haꞌe rã amboae kuery ma “Jeremias” eꞌỹ vy “Profeta mboae” heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ixupe Jesus aipoeꞌi: — Simão, João raꞌy, revyꞌa ete ꞌrã, mbaꞌeta hoꞌo haꞌe huguy vaꞌe eꞌỹ haꞌe nunga oikuaa uka ndevy, haꞌe rã Xeru yva pygua ae.


text:
Aipoaꞌe avi ndevy: Ndee ma Pedro, haꞌe kovaꞌe ita áry ajapo ꞌrã xevygua igreja. Haꞌe gui xevygua igreja re ma manoa rokẽ rupi nhomoingea voi ndaꞌipoꞌakai ꞌrã.


text:
Ndevy pe ma yva pygua poꞌakaa rokẽ peꞌaa ameꞌẽ ꞌrã. Mbaꞌemo yvy re rejokua vaꞌe ma yva re voi ojokua pyre ꞌrã oiko. Haꞌe rã yvy re rejora vaꞌe ma yva re voi ojora pyre ꞌrã oiko — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe ára guive Jesus Cristo omboypy guemimboꞌe kuery pe omombeꞌu aguã Jerusalém katy oo ꞌrãa, haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery po py oiko axy ꞌrãa opa mbaꞌe py, sacerdote yvatekueve haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery po py guive. Ojukaa ꞌrã, haꞌe gui mboapy araa py onhemboete ju ꞌrãa voi omombeꞌu. 


text:
Haꞌe ramo Pedro oenoĩ haꞌe aeꞌia py. Haꞌe vy ndojou porãia rami ijayvu vy aipoeꞌi ixupe: — Senhor, enhemboaxy na haꞌe nunga ndere oiko eꞌỹ aguã. 


text:
Haꞌe rã Jesus ojere vy ombovai Pedro pe: — Satanás, ejepeꞌa ke xea gui. Ndee ma ita xereityxea reiko, mbaꞌeta Nhanderuete guigua eꞌỹ reikuaa, haꞌe rã avakue guigua rive. 


text:
<n><i>; </i></n> Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Xerupive oikoxe vaꞌe taexarai ojegui ae, togueraa ojeupegua kuruxu, haꞌe tou xerakykue.


text:
Mbaꞌeta nomanoxei ete vaꞌe kuery omokanhy ꞌrã guekove. Haꞌe rã xekáuxa omano vaꞌe ma ojou ju ꞌrã guekove. ; ;  


text:
Mbaꞌe ꞌrã tu avakue ojou, mbaꞌemo yvy regua oguerekopa vaꞌeri guekove ae omokanhy vy? Mbaꞌe nunga ꞌrã tu omeꞌẽ onheꞌẽ rekovia?


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou ꞌrã Nguu rexakãa rupi, ojeupegua anjo kuery reve. Haꞌe rami vy peteĩ-teĩ pe ombojoja ꞌrã ojapo vaꞌekue rekovia. 


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Apy peĩ vaꞌe regua amongue napemanoi ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue opoꞌakaa reve ou rã pexa eꞌỹa ja. 


text:
<n><i> ; </i></n> Oito araa py Jesus ngupive ogueraa Pedro, tyvy Tiago haꞌe João haꞌe kuery aeꞌi ikuai aguã py peteĩ yvyty yvate vaꞌe áry.


text:
Haꞌe py haꞌe kuery oexaa py ma guexakã py ojekuaa. Hova hexakã kuaray rami, haꞌe rã ijao ma xiĩmba rei hendy vaꞌe rami ojekuaa. 


text:
Haꞌe ramo Pedro aipoeꞌi Jesus pe: — Senhor, haꞌeve apy nhaĩve aguã. Haꞌe ramo reipota rã ajapo ꞌrã mboapy ooꞌi: peteĩ ma ndevy guarã, amboae ma Moisés pe, haꞌe gui amboae ju ma Elias peguarã — heꞌi. 


text:
Pedro ijayvu teria ja peteĩ arai hexakã vaꞌe ou vy ojaoꞌipa. Arai gui onhendu peteĩ ayvu aipoeꞌi vaꞌe: — Pevaꞌe ma Xeraꞌy ayvu ete haꞌe arovyꞌa vaꞌe. Pejapyxaka ijayvua re ae — heꞌi. 


text:
<n><i> </i></n> Yvyty áry gui haꞌe kuery oguejy rã Jesus aipoeꞌi: — Avave rei pe ke pemombeꞌu eme pexa vaꞌekue, Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omanoague gui onhemboete ju eꞌỹa ja — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui hemimboꞌe kuery oporandu: — Mbaꞌe re tu haꞌvy kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery ijayvu okuapy Elias ranhe ou ꞌrãa re? 


text:
Haꞌe rami avi xee aipoaꞌe porãve pẽvy: Elias ma ou ae ma teĩ heta vaꞌe kuery ndoikuaai okuapy. Haꞌe rami vy haꞌe kuery oipotaa rami ae ojapo okuapy hexe. Haꞌe rami ae avi haꞌe kuery po py Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi oiko axy ꞌrã — heꞌi. 


text:
<n><i> ; <a href="b42.9.37-43a">Lucas 9.37-43a</a></i></n> Haꞌe gui heta vaꞌe kuery ikuaia py haꞌe kuery ovaẽ rã peteĩ ava onhemboja hexe. Haꞌe vaꞌe guenapyꞌã re oĩ vy aipoeꞌi: 


text:
Jesus aipoeꞌi: — Peẽ pejerovia eꞌỹ haꞌe pendeko vai vaꞌe, rakaꞌe peve ꞌrã tu aiko pendereve, rogueropoꞌaka aguã? Eru haꞌvy avaꞌi apy — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery Jesus re onhemboja vy oporandu haꞌe aeꞌia py: — Mbaꞌe re tu ore ndoroipeꞌa kuaai raꞌe anha? 


text:
Ombovai haꞌe kuery pe: — Mbaꞌeta pejeroviaa kyrĩꞌi rã. Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peteĩ mostarda raꞌyĩꞌi rami ri jepe pejeroviaa oĩ vaꞌe rire kovaꞌe yvyty pe “Ejepeꞌa ke apy gui, ki katy tereo”, peje ramo ojepeꞌa ꞌrãgue. Mbaꞌeve rei ndaxyi ꞌrãgue pẽvy.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Galiléia yvy re hemimboꞌe kuery ijatypa ju ma ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa ꞌrã avakue po py.


text:
Haꞌe kuery ojuka ꞌrã. Haꞌe gui mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã — heꞌi. Haꞌe rã hemimboꞌe kuery oendu vy iporiaupa. 


text:
<n> Jesus imposto opaga ukaague</n> Cafarnaum py haꞌe kuery ovaẽ jave Pedro oĩa py ou imposto re nhombopaga vaꞌety kuery. Haꞌe rami vy oporandu okuapy mokoĩ hatãꞌi vaꞌe opaga aguã re: — Penemboꞌea ndopagai ꞌrã teve mokoĩ hatãꞌi vaꞌe? — heꞌi okuapy. 


text:
— Tá, opaga ri — heꞌi ombovai vy. Haꞌe gui opy Pedro ovaẽ ramove ixupe Jesus oporandu vy aipoeꞌi: — Simão, mbaꞌexa tu reikuaa? Mavaꞌe kuery tu kovaꞌe yvy regua huvixa kuery ombopaga ꞌrã imposto re: guaꞌy kuery tyrã pa amboae regua? 


text:
Pedro ombovai: — Amboae regua ri — heꞌi. Jesus aipoeꞌi ixupe: — Haꞌe rami rã taꞌy kuery opaga eꞌỹ teĩ haꞌeve.


text:
Haꞌe rami avi haꞌe kuery ivai eꞌỹ aguã tereo, eity pinda yy py, haꞌe enoẽ pira ogueraa ypy vaꞌe. Haꞌe vaꞌe juru reipeꞌa vy rejou ꞌrã peteĩ peráta hatãꞌi vaꞌe ovareveꞌi vaꞌe. Eraa, haꞌe kuery pe emeꞌẽ xegui haꞌe ndeguigua. ; <a href="b46.10.32–11.1">1 Coríntios 10.32–11.1</a> 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe jave hemimboꞌe kuery Jesus re onhemboja vy oporandu: — Mavaꞌe ndaꞌu yvateve vaꞌe oiko ꞌrã yva pygua poꞌakaa py? 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Ndapejeko rerovai, haꞌe kyrĩ vaꞌe rami ndapeikoi ri vy ndapeikei ꞌrã yva pygua poꞌakaa py.


text:
Haꞌe nunga rupi kovaꞌe kyrĩ vaꞌe rami onhemoꞌyvyĩꞌi vaꞌe anho ꞌrã yvateve yva pygua poꞌakaa py. ; , 


text:
<n><i> ; , </i></n> — Haꞌe rã kovaꞌe kyrĩgue vaꞌe ramigua xere ojeroviaa gui amongue oity ꞌrãgue py haꞌeveve oityxe vaꞌe ajuꞌy re ita guaxu mbaꞌemo monguꞌia ojokua pyre reve yeꞌẽ typyvea py oyꞌupa vaꞌe rire. 


text:
— Ndaꞌevei ete ꞌrã yvy regua kuery pe heityarã oiko ramo. Mbaꞌeta oiko ꞌrãe joityarã, teĩ joityare pe ma ndaꞌevei ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi ndepo, eꞌỹ vy ndepy ri ndereity ramo ejaya, emombo ndejegui. Mbaꞌeta ndepo eꞌỹ vy ndepy jovaive reve tata ogueꞌỹ vaꞌe py nemomboa ꞌrãgue py haꞌeveve ndepo, ndepy rovaikueꞌi reve reikove aguã py reike aguã.


text:
Haꞌe peteĩ nderexa ri ndereity ramo enoẽ, haꞌe emombo ndejegui. Mbaꞌeta mokoĩve nderexa reve tata py reiko axy aguã py nemomboa ꞌrãgue py haꞌeveve peteĩꞌi nderexa reve reikove aguã py reike aguã. 


text:
<n><i> </i></n> — Maꞌẽ, ndaꞌevei kovaꞌe kyrĩ vaꞌe rami oiko vaꞌe pe rei “Mbaꞌe vareꞌỹ” peje aguã. Mbaꞌeta aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe kuery rarõa anjo kuery ikuai riae Xeru yva pygua renonde.


text:
— Mbaꞌexa tu peẽ peikuaa? Xapyꞌa rei peteĩ ava oguereko ꞌrã cem vexaꞌi. Haꞌe gui haꞌe vaꞌe regua peteĩ okanhy ramo noventa e nove ikuai vaꞌe oejapa ꞌrã yvyty áry, okanhy vaꞌekue oeka vy oo aguã.


text:
<n> Irmão otekoavy vaꞌekue nhamongeta aguã re ijayvua</n> — Xapyꞌa rei nde-irmão [ndevy] otekoavy ramo tereo haꞌe aeꞌia py ndeayvu ixupe. Haꞌe gui ndeayvu re ojapyxaka ramo peteĩ rami ju ꞌrã peiko nde-irmão reve. , ; , ; , 


text:
Haꞌe rã ndeayvu re ndojapyxakaxei ramo peteĩ, mokoĩ ju eraa nderupive, mokoĩ eꞌỹ vy mboapy pendu rire ayvu oiko vaꞌe oikuaa porã aguã. 


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei noendu potai ae ramo remombeꞌu ꞌrã igreja kuery pe. Haꞌe rã igreja kuery ayvu re voi ndojapyxakai ramo amboae regua rami ꞌrã pereko, imposto re nhombopaga vaꞌety rami.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Yvy re pejokua vaꞌe rei yva re voi oiko ꞌrã ojokua pyre. Haꞌe rã yvy re pejora vaꞌe rei ma yva re voi oiko ꞌrã ojora pyre.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe avi pẽvy: Peẽ kuery vaꞌe regua mokoĩ teĩ mbaꞌemo re pejerure vy joo rami peikuaa ramo Xeru yva pygua ojapo ꞌrã pẽvy.


text:
<n><i> , </i></n> Jesus oĩa py Pedro ou vy oporandu: — Senhor, xevy pe xe-irmão otekoavy ramo mbovykue peve ꞌrã tu aperdoa? Sete-kue peve ri ndaꞌu? 


text:
<n> Nhomboreveare nhomboaxy eꞌỹ vaꞌe re ijayvua</n> — Haꞌe nunga rupi yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã peteĩ huvixave guembiguai kuery orevea ombopaga uka vaꞌe rami.


text:
Haꞌe vaꞌe ma opaga aguã ndoguerekoi ramo ipatõ aipoeꞌi ovendea aguã escravo-rã, taꞌyxy, taꞌy kuery haꞌe oguereko vaꞌe haꞌe javi guive, orevea omboekoviapa aguã.


text:
— Haꞌe gui haꞌe vaꞌe tembiguai oo vy peteĩ oirũ ojou cem ára repy eteꞌi ixupe oreve vaꞌe. Haꞌe vy ogueroꞌa vy ojyryvipy. Haꞌe vy aipoeꞌi: “Epagapa ke rerevea.”


text:
— Haꞌe rami joguereko axy rã irũ kuery oexa vy iporiaupa okuapy. Opatõa py jogueraa vy omombeꞌu oiko vaꞌekue haꞌe javi.


text:
Haꞌe ramo ipatõ guembiguai oenoĩ uka ju vy aipoeꞌi ixupe: “Tembiguai heko vai vaꞌe, ndee rejerurea rami xee amboguepa rereveague haꞌe javi.


text:
Haꞌe rami ae avi Xeru yva pygua penderereko ꞌrã, pendepyꞌa py peteĩ-teĩ pende-irmão peperdoa eꞌỹ ramo. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe rami Jesus ijayvupa ma vy ojepeꞌa Galiléia gui, Judéia katyꞌi oo Jordão yakã rovaigua re.


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py ou amongue fariseu kuery. Oeko aꞌã vy oporandu okuapy: — Haꞌeve ndaꞌu mbaꞌemokue py rive ime kuery opoi aguã guaꞌyxy gui? 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: “Haꞌe nunga rupi ava oeja ꞌrã nguu haꞌe oxy, onhemoirũ ꞌrã guaꞌyxy re, mokoĩ ꞌrãgue py peteĩꞌi toꞌo ikuai aguã” heꞌiague? 


text:
Haꞌe rami vy mokoĩ veꞌỹ ma ikuai, peteĩꞌi toꞌo ma. Haꞌe nunga rupi Nhanderuete omoirũ rire avave rei tombojaꞌo eme — heꞌi. , ; 


text:
Haꞌe gui oporanduve ju ixupe: — Mbaꞌe re haꞌvy Moisés omeꞌẽ uka rakaꞌe kuaxia para omendaague mbovaipaarã, omenda vaꞌe opoi aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Peneakã ratã ramo Moisés penemomboi uka rakaꞌe penderaꞌyxy gui. Haꞌe rami teĩ jypyꞌi guive eꞌỹ oejaa haꞌe ramigua.


text:
Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe pẽvy: Itavy reiague reꞌỹ ri guaꞌyxy gui ava opoi vy amboae re omenda vaꞌe ma itavy, [haꞌe opoi pyre re omenda vaꞌe voi itavy avi] — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma hemimboꞌe kuery ju aipoeꞌi ixupe: — Haꞌe rami ri avakue guaꞌyxy kuery reve joguereko ramo haꞌeveve omenda eꞌỹ re ae ikuai aguã. 


text:
Jesus ombovai: — Haꞌe ramigua ayvu ma pavẽ pegua eꞌỹ, amongue pe eteꞌi, haꞌe rami aguã omeꞌẽa vaꞌe pe anho.


text:
Mbaꞌeta ikuai ituiꞌi guive omenda eꞌỹ vaꞌerãe. Ikuai avi haꞌe rami aguã rami avakue ojapo vaꞌekue. Haꞌe amboae ju ikuai avi yva pygua poꞌakaa rupi vy omenda eꞌỹ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ayvu rami oiko aguã haꞌeve vaꞌe toiko haꞌe rami. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Jesus oĩa py oguerua kyrĩgue, haꞌe kuery re opo omoĩ reve onhemboꞌe aguã. Haꞌe ramo herua kuery pe hemimboꞌe kuery ijayvu ete. 


text:
Haꞌe rami rã Jesus aipoeꞌi: — Tove tou kyrĩgueꞌi xea py, pejoko eme, mbaꞌeta kovaꞌe ramiguaꞌi peguarã ae yva pygua poꞌakaa — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe jave Jesus oĩa py peteĩ ou vy oporandu: — Poromboꞌea, mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã iporã vaꞌe, tekove marã eꞌỹ aupity aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Mbaꞌe re tu iporã vaꞌe rejapoa re reporandu ri? Heko porã vaꞌe ma peteĩꞌi anho oiko. Haꞌe gui tekove reupityxe vy ejapo haꞌvy ojapo uka pyre — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo oporanduve ju ixupe: — Marã ramigua ojapo uka pyre haꞌvy? Jesus ombovai: — Ejojuka eme, ndetavy eme, nemonda eme, ndeapu eme,


text:
Jesus ombovai: — Opa mbaꞌe py ndereko porãxe vy tereo, evendepa rereko vaꞌe haꞌe javi, haꞌe gui hepykue ma emeꞌẽmba iporiaukueꞌi pe. Haꞌe rami vy ꞌrã rereko ovareve vaꞌe yva re. Haꞌe gui mae ma eju xerupive — heꞌi. , ; 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haxy ete oguerekopa vaꞌe kuery yva pygua poꞌakaa py oike aguã. 


text:
Aipoaꞌe avi pẽvy: Nhanderuete poꞌakaa py oguerekopa vaꞌe oikea gui ndaxyive juu nambi kua rupi mymba camelo oaxa aguã — heꞌi. 


text:
Hemimboꞌe kuery haꞌe nunga oendu vy onhemondyipa. Haꞌe vy aipoeꞌi okuapy: — Haꞌe rami vy mbaꞌe xagua ꞌrã tu oo jepe? 


text:
Haꞌe kuery re Jesus omaꞌẽ vy ombovai: — Haꞌe nunga ma avakue pe haxy ete, haꞌe rã Nhanderuete pe ma mbaꞌeve ndaxyi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Pedro aipoeꞌi ixupe: — Ore kuery ma opa mbaꞌe roejapa vaꞌekue nderupive orekuai aguã. Mbaꞌe ꞌrã tu haꞌvy ore rojopy? 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery xerupive peo vaꞌe, opa mbaꞌe ipyaupaa ára py Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue tenda openaaty hexakãmba vaꞌe áry oguapy ramo peẽ voi peguapy ꞌrã doze tenda áry, Israel kuery doze regua ikuai vaꞌe re pepena vy.


text:
Haꞌe gui haꞌe javi xerery káuxa ngoo oeja vaꞌe, guyvy, gueindy, nguu, oxy, [guaꞌyxy,] guaꞌy eꞌỹ vy oyvy, haꞌe kuery ma ojou retave ꞌrã, haꞌe gui tekove marã eꞌỹ avi ꞌrã oupity.


text:
Haꞌe rami teĩ tenonde pyguare ma heta ꞌrã opyta takykue py, haꞌe rã takykue pyguare ma tenonde py ꞌrã ikuai. 


text:
<n> Uvaty py ombaꞌeapo vaꞌe kuery omombeꞌuague</n> — Mbaꞌeta yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã peteĩ hoo vaꞌe oikoa rami. Haꞌe vaꞌe ma koꞌẽ rai ramove oo ombaꞌe uvaty rupi ombaꞌeapo vaꞌerã reka vy.


text:
Haꞌe gui ombaꞌeapo vaꞌerã kuery reve jogueroayvu peteĩ-teĩ pe peteĩ ára repy omeꞌẽ aguã re. Haꞌe rami vy omondouka uvaty katy.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: “Tapeo peẽ voi uvaty py. Haꞌe rã xee ma haꞌevea rami ꞌrã apaga”, heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery avi oo. 


text:
— Kuaray mbyte jave teĩgue ju oo, haꞌe gui kuaray ojeroꞌa jave guive oo vy haꞌekue rami ae ju jogueroayvu.


text:
Haꞌe gui kaꞌaru raiꞌi jave ju oo vy amboae kuery ojou ikuai rive vaꞌe. Haꞌe vy oporandu haꞌe kuery pe: “Mbaꞌe re tu ára pukukue re peĩ rive apy?”


text:
Ombovai: “Mbaꞌeta avave rei noremombaꞌeapoai”, heꞌi okuapy. Haꞌe ramo aipoeꞌi: “Peẽ voi ke tapeo haꞌvy uvaty py.” 


text:
— Haꞌe gui kaꞌaru jave uvaty ja aipoeꞌi kapata pe: “Enoĩmba ombaꞌeapo vaꞌe kuery, haꞌe epaga. Takykue py oo vaꞌekue gui remboypy ꞌrã oo ypy vaꞌekue peve”, heꞌi.


text:
Haꞌe gui tenonde py oo vaꞌekue ju ovaẽ vy oexaꞌã ojopy retave aguã re. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery pe voi peteĩ ára repy ae omeꞌẽ.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: “Pevaꞌe kuery takykue py ou vaꞌekue tu peteĩ hora eteꞌi ombaꞌeapo vaꞌeri ore rami ae repaga, ore ára pukukue re kuaray aku rogueropoꞌaka vaꞌekue ri”, heꞌi okuapy. 


text:
— Haꞌe ramo haꞌe kuery vaꞌe regua pe ija ombovai vy aipoeꞌi: “Xeirũ, xee ma haꞌeve eꞌỹa rami ndoroguerekoi. Ndereve ndorojogueroayvui ri ty raꞌe peteĩ ára repy re?


text:
Ndaꞌevei ri ndaꞌu xee aipotaa rami mbaꞌemo areko vaꞌe aiporu aguã? Tyrã pa rejou vai teve xeporayvua?” heꞌi. 


text:
Haꞌe rami vy takykue pyguare ma opyta ꞌrã tenonde py. Haꞌe rã tenonde pyguare ma takykue py ꞌrã opyta. [Mbaꞌeta heta ꞌrã oenoĩa, haꞌe rã mbovyꞌi ꞌrã oiporavoa.] 


text:
<n><i> ; </i></n> Jerusalém tetã katy Jesus oo vy doze guemimboꞌe kuery oenoĩ haꞌe kuery aeꞌi. Tape rupi ojeꞌoia rupi aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
— Pendu ke. Aỹ ma jajeꞌoi nhainy Jerusalém katy. Haꞌe py ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa ꞌrã sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery pe. Haꞌe rã haꞌe kuery ma ojuka uka ꞌrã.


text:
Haꞌe gui amboae regua kuery pe ju ꞌrã omboaxa ojavyky rei, oinupã haꞌe kuruxu re omoĩ aguã. Haꞌe gui ma mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus oĩa py Zebedeu raꞌyxy ou opiꞌa kuery reve. Omboete vy ojerure oipytyvõ aguã re. 


text:
Haꞌe ramo Jesus oporandu ixupe: — Mbaꞌe tu reipota? Kunha vaꞌe ombovai: — Ndepoꞌakaa py ma kovaꞌe mokoĩ xepiꞌa toguapy peteĩ reiporu kuaa regua re, haꞌe amboae ma ndeaxua re — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Peẽ ndapeikuaai mbaꞌe nunga re pa pejerurea. Haꞌeve ꞌrã ri tyꞌy karo xee ayꞌu aguã vaꞌe gui peẽ voi peyꞌu aguã? Ombovai: — Haꞌeve ꞌrã — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peyꞌu ꞌrãe xekaro gui. Haꞌe rã aiporu kuaa regua re haꞌe xeaxua re oguapy vaꞌerã ma xee eꞌỹ ꞌrã aiporavo. Haꞌe rami aguã ma Xeru oiporavo vaꞌekue pe anho — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus oenoĩmba vy aipoeꞌi: — Yvy jave regua huvixa kuery ma joguereko atã ꞌrã, haꞌe kuery vaꞌe regua yvatekueve ipoꞌaka ꞌrãe joe.


text:
Haꞌe rã pende kuery ma haꞌe rami eꞌỹ ꞌrã pendekuai. Haꞌe rami ꞌrãgue py peẽ kuery vaꞌe regua joegui yvatevexe vaꞌe toiko pavẽ rembiguai rami. , , ; ; 


text:
Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue rami avi, mbaꞌeta haꞌe ma jojokuai aguã eꞌỹ ou, haꞌe rã tembiguai rami ou guekove omeꞌẽ aguã heta rekovia, ogueraa jepe aguã. 


text:
Haꞌe jave tape yvýry mokoĩ ára revegua eꞌỹ oguapy oiny vaꞌe ma Jesus oaxa ovya oendu vy ojapukai: — Senhor, Davi ramymino, oremboaxy ke! — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery ijayvu okyrirĩ aguã. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery ojapukaive tema: — Senhor, Davi ramymino, oremboaxy ke! 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui ma Jerusalém py Jesus ovaẽ raiꞌi ma vy Betfagé tekoa py ranhe ovaẽ, Oliveiras yvyty katyꞌi. Haꞌe gui omondouka mokoĩ guemimboꞌe. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Tapeo peẽ ranhe pevaꞌe tekoa oĩ vaꞌe py. Haꞌe py pejou ꞌrã peteĩ mburika ixã re hiꞌaĩ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe reve peteĩ taꞌyꞌi avi hiꞌaĩ. Pejora vy ke peru.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei amongue pendevy ijayvu ramo haꞌe kuery pe “Senhor ma oipota” peje ꞌrã. Haꞌe ramo ogueru ruka ꞌrã pẽvy — heꞌi.


text:
“Aipoꞌere Sião pygua kuery pe: ‘Pee ma ou oiny penderuvixaverã. Haꞌe ma onhemboyvate vaꞌeꞌỹ vy mburika áry ou, mburikaꞌi ombovoyipy raꞌy áry’, ꞌre.” 


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery tape rupi oipyo okuapy oao, haꞌe amboae kuery ma yvyra rogue ojaya vy onhono avi tape rupi.


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery tenonde haꞌe hakykue ojeꞌoi vaꞌe ojapukai vy aipoeꞌi: — Toguerovyꞌaa Davi ramymino! Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Senhor rery rupi ou vaꞌe re! Toguerovyꞌaa yvatevea py! — heꞌi ojeꞌoivy. 


text:
Jerusalém tetã py ovaẽ ma ramo tetã pygua kuery mavaꞌe paa ndoikuaai vy oporandu okuapy: — Mavaꞌe tu pevaꞌe? 


text:
<n><i> ; , </i></n> Templo py Jesus oike vy oipeꞌapa mbaꞌemo vendea haꞌe mbaꞌemo joguaa kuery haꞌe py ikuai vaꞌekue. Oitypa guive peráta mboekoviaa kuery mesa, haꞌe apykaxu vendea kuery renda.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Ipara oiny “Xero ma onhemboꞌe atyrã oĩ” ꞌea vaꞌeri peẽ ma pejapo imonda vaꞌe onhemiaty rami. 


text:
<n> Templo py nhomboꞌeague</n> Templo py Jesus oĩa py ou ára revegua eꞌỹ haꞌe oguata eꞌỹ vaꞌe kuery. Haꞌe ramo omonguerapa.


text:
Haꞌe rã sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery ma Jesus mbaꞌemo porã ojapo rã oexa vy ndojou porãi okuapy, haꞌe kyrĩgue “Toguerovyꞌaa Davi ramymino” heꞌi okuapy rã oendu vy guive. , ; , Haꞌe rami vy oporandu okuapy ixupe: 


text:
— Rendu maꞌã pevaꞌe kuery aipoeꞌia? Jesus ombovai: — Xee aendu ma. Haꞌvy peẽ ndaperoayvui ri tyꞌy po ramigua: “Kyrĩgueꞌi haꞌe okambuꞌi vaꞌe pe ma mboraei iporã ete vaꞌe py rejererovyꞌa uka”, heꞌiague? 


text:
Tape yvýry peteĩ figoꞌy hiꞌaĩ vaꞌe oexa vy ovaẽ haꞌe py, teĩ mbaꞌeve ndojoui hogue eꞌỹ vy. Haꞌe rami vy haꞌe vaꞌe pe aipoeꞌi: “Toikove eme ndeꞌa”, heꞌi ramove figoꞌy ipirupa vyvoi. 


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Pexaꞌã rei ꞌrãgue py pejerovia ete ramo figoꞌy re oiko vaꞌekue ramigua anho eꞌỹ ꞌrã oiko. Kovaꞌe yvyty pe “Ejepeꞌa, enhemombo yeꞌẽ py”, peje ramo voi oiko ꞌrã.


text:
<n><i> ; </i></n> Templo py Jesus ovaẽ vy nhomboꞌe oiny. Haꞌe ramo sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe heta vaꞌe mongetaaty kuery ombojere rei vy oporandu okuapy: — Mavaꞌe poꞌakaa rupi tu haꞌe nunga rejapo reikovy? Mavaꞌe tu nembopoꞌaka? 


text:
Jesus ombovai: — Xee voi aporandu ta pẽvy. Xevy pe pembovai ramo xee voi amombeꞌu ꞌrã mavaꞌe poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga ajapoa.


text:
Maguigua ndaꞌu João Batista nhomongaraia? Yva guigua tyrã pa avakue guigua rakaꞌe? — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery joo meme ranhe ijayvu okuapy: — Xapyꞌa rei “Yva gui”, jaꞌe ramo haꞌe ombovai ju ꞌrã: “Mbaꞌe re haꞌvy ndapejeroviai hexe?” heꞌi ꞌrã nhandevy.


text:
Haꞌe rã “Ava gui”, jaꞌe aguã ndaꞌevei avi, heta vaꞌe kuery gui jakyje vy, mbaꞌeta oikuaa pavẽ João Batista profeta oikoa — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rami vy aipoeꞌi Jesus pe: — Ore ma ndoroikuaai. Haꞌe rã haꞌe ju ombovai: — Xee voi namombeꞌui ꞌrã pẽvy mavaꞌe poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga ajapo aikovya. 


text:
<n> Mokoĩ taꞌy re ombojojaague</n> — Mbaꞌexa tu peikuaa? Oiko peteĩ ava mokoĩ taꞌy vaꞌe. Tykeꞌy oĩa py oo vy aipoeꞌi: “Xeraꞌy, tereo aỹ, embaꞌeapo xembaꞌe uvaty py.”


text:
— Haꞌe gui tyvy oĩa py ju tuu oo vy haꞌekue rami ae ijayvu. Haꞌe rã haꞌe vaꞌe ma aipoeꞌi: “Xee ndaa reguai” heꞌi rire ndaꞌevei nho vy oo.


text:
Mavaꞌe ete ndaꞌu mokoĩ vaꞌe gui ojapo nguu oipotaa rami? Ombovai: — Tyvy rima — heꞌi okuapy. Jesus omombeꞌu porãve haꞌe kuery pe: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery gui imposto re nhombopaga vaꞌety kuery haꞌe kunhague itavy rei vaꞌekue ranhe ꞌrã oike Nhanderuete poꞌakaa py.


text:
Mbaꞌeta João Batista ou vy peẽ kuery pe oikuaa uka rakaꞌe tape porã, teĩ peẽ ma ijayvua ndapejeroviai. Haꞌe rã imposto re nhombopaga vaꞌety kuery haꞌe kunhague itavy rei vaꞌe ma oguerovia. Peẽ ma haꞌe nunga pexa vaꞌeri ndapejeko rerovai ijayvua, neĩ ndaperoviai. 


text:
<n><i> ; </i></n> — Pejapyxaka ke mbaꞌemo re ambojoja vy ayvu mboae amombeꞌu rã. Oiko peteĩ ava hoo vaꞌe. Haꞌe vaꞌe onhotỹ uva, haꞌe rire ijyvýry rupi ojapo kora. Ojapo uva oumbiri atyrã haꞌe torre. Haꞌe rami vy omboaxa opena vaꞌerã kuery po py. Haꞌe rire oo guekoa gui. 


text:
— Hiꞌa omonoꞌõa ára ovaẽ ramo opena vaꞌe kuerya py ija ombou guembiguai kuery, ojopy aguã uvaꞌa ixupegua.


text:
Haꞌe ramo opena vaꞌe kuery hembiguai kuery ojopy vy amongue oinupãmba, amboae ojuka, haꞌe rã amboae ma ojapipa ita py.


text:
— Haꞌe rami teĩ ombaꞌeapo vaꞌe kuery taꞌy oexa vy aipoeꞌi joupe-upe: “Pevaꞌe ma uvaty jarã ete. Jajuka teve, uvaty nhandevy ju opyta aguã”, heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe ramo ombovai okuapy: — Ojuka ukapa ꞌrã heko vai vaꞌe kuery, haꞌe vy amboae kuery pe ju ꞌrã omboaxa uvaty, hiꞌa ára py ixupegua omeꞌẽ vaꞌerã pe — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus oporandu haꞌe kuery pe: — Haꞌvy peẽ ndaperoayvui teve ipara oĩ vaꞌe: “Oo apoa kuery ita ndoipotai vaꞌekue opyta omboeteve pyrã, tenonde pyguarã. Haꞌe nunga ma Senhor gui ae oiko, haꞌe jaexa rã iporã ete vaꞌe”, heꞌiague? 


text:
Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe pẽvy: Pendegui Nhanderuete oipeꞌa ꞌrã opoꞌakaa, amboae regua pe ju ꞌrã omboaxa, ixupegua omeꞌẽ vaꞌerã kuery pe.


text:
Povaꞌe ayvu omombeꞌu rã sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe fariseu kuery oendu vy oikuaa haꞌe kuery re ae ri Jesus ijayvua.


text:
<n> Omendaa py okaru okuapy vaꞌe re ombojojaague</n> Teĩgue ju Jesus mbaꞌemo re ombojoja vy ijayvu. Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
Haꞌe gui guembiguai kuery omondouka omombeꞌu aguã omendaa py ou vaꞌerã vaꞌe pe ou aguã, teĩ haꞌe kuery ndouxei.


text:
Amboae guembiguai ju omondouka po rami ijayvu reve: “Aipoꞌre ke aenoĩ vaꞌe kuery pe: ‘Areko katupa ma ngaru. Xerymba vaka haꞌe vaka raꞌy ikyra vaꞌe ajuka, haꞌe javi oĩmba ma. Peju ke ngaru oĩa py’, ꞌre ꞌrã.” 


text:
— Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery ndoikuaa potai vy ojeꞌoipa. Peteĩ oo ombaꞌety katy, haꞌe rã amboae ma vendeaty katy oo.


text:
Haꞌe ramo huvixave ipoxy. Haꞌe vy xondaro kuery ju omondouka vy ojuka ukapa jojukaare kuery, haꞌe omoendy uka haꞌe kuery retã. 


text:
— Haꞌe rire guembiguai kuery pe ju aipoeꞌi: “Areko katupa ma ngaru teĩ aenoĩ uka vaꞌekue ma ndaꞌevei amovaẽ aguã.


text:
Haꞌe rami ri rã tapeo tape pia ikuai vaꞌe rupi, peovaexĩ vaꞌe rei penoĩ omendaa py ou aguã”, heꞌi imondovy.


text:
Haꞌe ramo tembiguai kuery tape rupi ojeꞌoi vy omboaty ojou vaꞌe haꞌe javi, heko porã haꞌe heko vai vaꞌe guive. Haꞌe rã opy okaru aguã py tynyẽ oenoĩ vaꞌekue. 


text:
— Haꞌe gui huvixave oike vy mesa py ikuai vaꞌe oexapa. Oexa avi peteĩ ava omendaa pygua ao py eꞌỹ onhemonde vaꞌe. ; , ; , 


text:
Haꞌe vy oporandu ixupe: “Xeirũ, mbaꞌexa tu apy reike omendaa pygua ao remoĩ eꞌỹ re?” heꞌi ramo haꞌe vaꞌe nombovai. 


text:
— Haꞌe ramo huvixave aipoeꞌi guembiguai kuery pe: “Pejokua ipo haꞌe ipy, haꞌe pemombo oka katy pytũa py”, heꞌi. Haꞌe py ma ojaeꞌopaa haꞌe opa marã onhendua ꞌrã.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe ramo fariseu kuery ojepeꞌa vy joo meme oikuaa pota okuapy marã rami vy pa omoĩ vai aguã re ayvu py.


text:
Haꞌe rami vy guemimboꞌe kuery ombou Herodes-a katygua kuery reve, Jesus pe aipoeꞌi aguã: — Poromboꞌea, ore roikuaa ndee anhetẽ vaꞌea, haꞌe anhetẽ rupi renhomboꞌe Nhanderuete oipota vaꞌe re. Neĩ joegui peteĩve ndereayvuvei, mbaꞌeta nderekuaa potai avakue yvatea re.


text:
Haꞌe gui aipoꞌere ke orevy: Mbaꞌexa tu ndee reikuaa? Haꞌevea rami ri ndaꞌu César pe nhameꞌẽ imposto repy, tyrã pa any? 


text:
Jesus haꞌe kuery ijaꞌe eꞌỹa oikuaa vy aipoeꞌi: — Pendeko porã merami rive vaꞌe, mbaꞌe re tu xereko aꞌãxe ri?


text:
Pexa uka haꞌvy xevy peteĩ hatãꞌi vaꞌe imposto peguarã — heꞌi. Haꞌe ramo ixupe ogueru peteĩ hatãꞌi vaꞌe. 


text:
Ombovai okuapy: — César mbaꞌe rima. Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — César mbaꞌe ri rã pemeꞌẽ haꞌvy César pe. Haꞌe rã Nhanderuete pegua ma Nhanderuete pe ae ꞌrã pemeꞌẽ — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe árave oĩa py ou saduceu kuery vaꞌe regua. Haꞌe vaꞌe kuery ma ndogueroviai nhanhemboete ju ꞌrãa. Haꞌe gui oporandu okuapy ixupe: 


text:
— Poromboꞌea, Moisés aipoeꞌi: “Amongue taꞌy eꞌỹ re omano ramo tyvy ju omenda ꞌrã imeveꞌỹ vaꞌe re, omano vaꞌe raꞌyrã vaꞌekue oguereko aguã”, heꞌi rakaꞌe. 


text:
Haꞌe gui ikuai rakaꞌe sete joegua. Tujave vaꞌe ma omenda vaꞌekue ri taꞌy eꞌỹ re omano vy guaꞌyxykue oeja guyvy pe.


text:
Haꞌe gui onhemboete jevya ára ndaꞌu sete joegua ikuai vaꞌe gui mavaꞌe eteꞌi ꞌrã oiko kunha vaꞌe me? Mbaꞌeta kunha vaꞌe re sete-ve omenda rire. 


text:
Mbaꞌeta onhemboetepa ju vaꞌekue ma nomendaavei, neĩ nanhomomendaavei ma ꞌrã guive. Haꞌe rami ꞌrãgue py anjo kuery rami ꞌrã ikuai yva re.


text:
Haꞌe gui omanoague gui onhemboetepa ju ꞌrãa re ndaperoayvui teve Nhanderuete pendevy aipoeꞌiague: , <a href="b46.15.12-28">15.12-28</a>; 


text:
“Xee ma Abraão, Isaque haꞌe Jacó Ruete aiko” heꞌiague? Haꞌe ramo ma omanogue Ruete eꞌỹ oiko, haꞌe rã oikove vaꞌe Ruete — heꞌi. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus saduceu kuery omokyrirĩague fariseu kuery oendu vy haꞌe kuery ju nhomboaty jogueroayvu aguã.


text:
Jesus ombovai: — “Reayvu ꞌrã Senhor Nderuete ndepyꞌa haꞌe javi py, ndereko haꞌe neꞌarandua haꞌe javi py guive”, heꞌi vaꞌe. 


text:
— Mbaꞌexa tu peikuaa Cristo oikoa? Mavaꞌe ramymino tu oiko? Haꞌe kuery ombovai: — Davi ramymino rima — heꞌi okuapy. 


text:
“Senhor aipoeꞌi xe-Senhor pe: ‘Eguapy ke aiporu kuaa regua re, ndepy guýry nderovaigua kuery amoĩ eꞌỹa ja’, heꞌi rakaꞌe.”


text:
Haꞌe rã peteĩve nombovai kuaai. Haꞌe vaꞌe ára guive neĩ peteĩve ndaꞌipyꞌa guaxuvei ixupe oporandu aguã mbaꞌemo re. 


text:
<n><i> ; ; <a href="b42.20.45-47">20.45-47</a></i></n> Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery pe ju Jesus aipoeꞌi, guemimboꞌe kuery guive: 


text:
Haꞌe nunga rupi pejapo haꞌe pemoĩ porã ꞌrã haꞌe kuery ojapo uka vaꞌe haꞌe javi. Haꞌe rami teĩ peiko eme haꞌe kuery ikuaia rami, mbaꞌeta haꞌe kuery nhomboꞌe teĩ ndojapoi ꞌrã oayvua ae.


text:
Haꞌe kuery ma nhombovoyi raxa ꞌrã [ndogueropoꞌakai vaꞌerã py], ijaxiꞌy áry oupi vaꞌe rami. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery ma neĩ okuã py voi nanhopytyvõi ꞌrã.


text:
Haꞌe kuery ikuaia haꞌe javi ma amboae kuery oexa aguã rive. Haꞌe rami vy lei ryruꞌi ipyve vaꞌe anho ojee ojokua, haꞌe oao apy voi ombopotypa ꞌrã ipukuve vaꞌe py. <n>Judeu kuery gueko rami vy ngova haꞌe ojyva re ojokua ꞌrã hyruꞌi lei regua ayvu oĩa. 


text:
— Haꞌe rã peẽ ma pendejeupe “Xemboꞌea” peje uka aguã ndaꞌevei, mbaꞌeta peteĩꞌi anho oiko penemboꞌea, haꞌe rã peẽ ma joeguaꞌi meme pendekuai.


text:
Haꞌe javive onhemboyvateve vaꞌekue ma omoꞌyvyĩꞌiave ꞌrã. Haꞌe rã onhemoꞌyvyĩꞌi vaꞌekue ma omboyvateave ꞌrã. 


text:
<n> Jesus “Ndaꞌevei ete ꞌrã”, heꞌiague</n> — Peẽ kuery kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta yva pygua poꞌakaa rokẽ pemboty amboae kuery oike eꞌỹ aguã. Mbaꞌeta peẽ ndapeikei ꞌrã, haꞌe oikexe vaꞌe pejokopa. 


text:
[— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta peipeꞌa rivepa ꞌrã imeveꞌỹ vaꞌe kuery ro gui. Haꞌe penhemboeko porã ukaxe vy penhemboꞌe are ꞌrã. Haꞌe nunga rupi pepaga raxa ete ꞌrã.] 


text:
— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta yeꞌẽ haꞌe yvy jave rupi peo ꞌrã peteĩꞌi ri jepe pejou aguã penemimboꞌerã. Haꞌe gui pejou vy tata ogueꞌỹ vaꞌe pyguarã pemoingo pendegui heko vaive vaꞌe. 


text:
— Peẽ kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã, joguerekoa ára revegua eꞌỹ rami pendekuai ramo. Aipopeje ꞌrã: “Henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ropy mbaꞌemo oĩ vaꞌe re jaura teĩ ovare vaꞌeꞌỹ. Haꞌe rã henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ropy ouro oĩ vaꞌe re ri jaura rire jajapo ꞌrãe jauraague”, peje.


text:
Hiꞌarandu eꞌỹ haꞌe ára revegua eꞌỹ pendekuai vaꞌe, mavaꞌe tu joegui omboetevepy: ouro rive, tyrã pa henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe? Mbaꞌeta henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ma ojapo ouro avi ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe opyta aguã. 


text:
— Peẽ kuery aipopeje avi: “Altar re jaura teĩ ovare vaꞌeꞌỹ. Haꞌe rã altar áry omoĩ mbyre re ri jaura rire jajapo ꞌrãe jauraague”, peje.


text:
Ára revegua eꞌỹ pendekuai vaꞌe, mbaꞌe tu joegui omboetevepy: mbaꞌemo omeꞌẽ mbyre, tyrã pa altar? Mbaꞌeta altar ma ojapo hiꞌáry oĩ vaꞌe avi ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe opyta aguã.


text:
Mbaꞌeta altar re amongue oura vaꞌe ma haꞌe vaꞌe re anho eꞌỹ, altar áry oĩ vaꞌe haꞌe javi re avi oura.


text:
Haꞌe henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ropy re amongue oura vaꞌe ma haꞌe vaꞌe re oura, haꞌe haꞌe py oiko vaꞌe re avi.


text:
Haꞌe yva re amongue oura vaꞌe ma Nhanderuete renda openaaty re oura, guenda py oguapy oiny vaꞌe re avi. 


text:
— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta dízimo pemeꞌẽ hortelã, endro haꞌe cominho regua gui, haꞌe rã lei regua ojapo uka pyre yvateve vaꞌe rupi ma ndapeikoxei: haꞌe vaꞌe ma pendeko porã aguã, penhomboaxy haꞌe pejerovia aguã. Haꞌe vaꞌe rupi voi pendekuai ꞌrãgue, amboae nunga pejapoa rami avi.


text:
— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta hiꞌárykue rupi rive pejoi karo haꞌe hyꞌa. Haꞌe rã pendepyꞌapy py ma oĩ pejokorea haꞌe pejejoko eꞌỹa anho. <n>Lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery opa marãgua ojoi vaꞌerã okaru eꞌỹ mbove, nonhemongyꞌa ukaxei vy (Marcos 7.3,4). Haꞌe rã apy ma Jesus ijayvu haꞌe kuery pyꞌa re ikyꞌa vaꞌe oĩa re. 


text:
Fariseu kuery ára revegua eꞌỹ, karo ryepy rupi oĩ vaꞌe ranhe peikyꞌaꞌo. Haꞌe ramo ma hiꞌárykue rupi avi ꞌrã ndaꞌikyꞌai. 


text:
— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta omano vaꞌekue ryru omoxiĩmba pyre rami pendekuai. Haꞌe nunga ma hiꞌárykue rupi iporã rei, haꞌe rã ipy rupi ma omano vaꞌekue kãgue haꞌe opa marãgua kyꞌakue oĩ.


text:
Haꞌe rami ae avi peẽ kuery voi avakue penderexa rã heko porã vaꞌe merami peiko, haꞌe rã pendepyꞌa re ma pendeko porã merami rivea haꞌe pendeko vaia anho oĩ. 


text:
— Peẽ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. Heko porã merami rive vaꞌe pendekuai, mbaꞌeta profeta kuery rupa áry guarã pejapo oo raꞌangaaꞌi, haꞌe pemoatyrõmba ꞌrã guive heko porã vaꞌe onhono porãague.


text:
Haꞌe vy aipopeje: “Nhaneramoĩ kuery ikuai jave ma voi jaiko vaꞌe rire haꞌe kuery rami profeta jukaa rupi nhande ndajaikoi ꞌrãgue”, peje.


text:
Haꞌe nunga rupi peẽ kuery pe xee ambou ꞌrã profeta haꞌe hiꞌarandu vaꞌe kuery penemboꞌearã. Haꞌe vaꞌe kuery regua amongue pejuka ꞌrã kuruxu re pemoĩ vy. Haꞌe rã amboae kuery ma peinupã ꞌrã penhemboꞌeaty py, haꞌe tetã nhavõ gui pemoxẽ ꞌrã,


text:
peẽ kuery ae pepaga aguã heko porã vaꞌe ruguy omoẽague haꞌe javi re, heko porã vaꞌe Abel ruguy omoẽague guiveꞌi Baraquias raꞌy Zacarias ruguy omoẽa peve. Haꞌe vaꞌe ma pejuka vaꞌekue henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe haꞌe altar mbyte.


text:
<n><i> , </i></n> — Jerusalém, Jerusalém, profeta kuery jukaaty, haꞌe ndea py ombou pyre kuery ita py rejapipa vaꞌety. Mbovykue rei eꞌỹ xee aikuavãmbaxe teĩ nememby kuery, uru guaꞌy kueꞌiry opepo py ojaoꞌipaa rami. Haꞌe rami teĩ peẽ kuery ndapeipotai.


text:
Aipoaꞌe porã pẽvy: Peẽ kuery ndaxerexavei ma ꞌrã, ovaẽ eꞌỹa ja “Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Senhor rery rupi reju vaꞌe re” peje aguã ára. 


text:
<n><i> , ; , </i></n> Templo gui Jesus oẽ ovy jave hemimboꞌe kuery hexe onhemboja vy ixupe oexa uka templo mbaꞌemo porã gui anho ojapoague.


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peexa pa pevaꞌe nunga haꞌe javi? Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Oitypaa ramo peteĩve ita ndopytai ꞌrã amboae ita áry. 


text:
<n><i> ; </i></n> Oliveiras yvyty py Jesus oguapy oiny jave hemimboꞌe kuery onhemboja ju hexe. Haꞌe vy oporandu okuapy: — Emombeꞌu na orevy: Arakaꞌe ꞌrã tu haꞌe nunga oiko? Mbaꞌe nunga tu oiko ꞌrã roikuaa aguã reju jevy taa, haꞌe ára opa ta maa? 


text:
Pendu avi ꞌrã “Joe opuꞌã ma”, eꞌỹ vy “Joe opuꞌã ꞌrã” ꞌea rã. Peikuaa pota ke penhemondyi eꞌỹ aguã, mbaꞌeta haꞌe nunga ranhe ꞌrãe oiko teĩ opa aguã eꞌỹ teri.


text:
Peteĩ-teĩ tetã pygua kuery opuꞌã ꞌrã amboae tetã pygua kuery re, haꞌe peteĩ-teĩ regua amboae regua re ꞌrã opuꞌã. Opa rupi oiko ꞌrã karuai haꞌe yvy ryryi.


text:
Nhanderuete poꞌakaa regua ayvu porã omombeꞌua ꞌrã yvy jave re, haꞌe javi regua oikuaa aguã. Haꞌe gui mae ma opa ete ꞌrã. 


text:
<n><i> ; </i></n> — Haꞌe gui henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe py pexa ꞌrã ojeguarupy nhomokanhyarã oĩ rã, profeta Daniel omombeꞌu ma voi vaꞌekue. (Tove ogueroayvu vaꞌe toikuaa.) ; ;  


text:
mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ára py ma ojexavaia ete ꞌrã. Jypyꞌi guive aỹ peve ndoikoi teri haꞌe ramigua ete, neĩ ndoikovei ma ꞌrã guive haꞌe rami.


text:
Haꞌe vaꞌe ára Nhanderuete nomomba voi vaꞌe rire avave rei ndoo jepei ꞌrãgue. Vaꞌeri ojeupe guarã oiporavo vaꞌekue re omaꞌẽ vy omomba voi ꞌrã. 


text:
— Haꞌe gui amongue pẽvy aipoeꞌi ꞌrã: “Maꞌẽ, apy ma Cristo”, eꞌỹ vy “Pee py ma hiny”, heꞌi ramo perovia eme,


text:
mbaꞌeta oiko ꞌrãe Cristo ramigua haꞌe profeta ramigua rive. Haꞌe kuery voi ojapo ꞌrã hexa pyrã haꞌe nhomondyipaarã oiporavo pyre kuery voi ombotavy aguã teĩ, haꞌeve vaꞌe rire.


text:
Haꞌe nunga rupi xapyꞌa rei pẽvy “Tekoa eꞌỹa py Cristo oĩ”, ꞌea ramo tapeo eme. Xapyꞌa rei “Pee oopy ma hiny”, ꞌea ramo perovia eme.


text:
Mbaꞌeta overa vaꞌe minha kuaray oua katy gui oẽ vy oikea peve ojekuaa vaꞌe rami avi ojekuaa ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou rã.


text:
<n><i> ; </i></n> — Haꞌe vaꞌe ára ojexavaia rireꞌive kuaray pytũmba ꞌrã, jaxy voi naendyvei ꞌrã. Jaxy-tata hoꞌapa ꞌrã yva gui, haꞌe yva re ipoꞌakakueve ikuai vaꞌe voi oitypaa ꞌrã. ,  


text:
Haꞌe gui yva re ojekuaa ꞌrã hexa pyrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue guigua. Haꞌe ramo haꞌe javi regua yvy re ikuai vaꞌe ojaeꞌo ꞌrã okuapy oexa vy Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue yva gui ou rã arai rupi, opoꞌaka haꞌe guexakãmba reve. 


text:
Haꞌe vy mimby guaxu onheꞌẽ atã reve omondouka ꞌrã guembiguai anjo kuery. Haꞌe kuery omboatypa ꞌrã heruvy hembiporavo kuery irundy henda yvytu oipejua gui, yva guy jovaive gui. 


text:
<n><i> ; </i></n> — Peikuaa pota ke figoꞌy re mbaꞌemo ambojoja vy amombeꞌu rã. Mbaꞌeta hakã ipyaupa haꞌe hogue hokypa rã pexa vy peikuaa ꞌrã ára pyau ovaẽ raiꞌi maa.


text:
Haꞌe rami ae avi peẽ kuery voi xeayvuague haꞌe javi oiko rã pexa vy peikuaa ꞌrã xeꞌára ovaẽ raiꞌi maa, okẽ py ae.


text:
— Haꞌe rami teĩ haꞌe vaꞌe ára haꞌe hora rakaꞌe paa avave rei ndoikuaai, neĩ anjo kuery yva pygua, neĩ xee Taꞌy voi ndaikuaai. Xeru anhoꞌi oikuaa.


text:
Mbaꞌeta yy ou eꞌỹa ja okarua haꞌe oyꞌua okuapy, omendaa haꞌe nhomomendaa guive, kanoã py Noé oikea ára peve.


text:
Noexaꞌãi rei okuapy rakaꞌe, yy ou vy ogueroxyrypa heravya ára peve. Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou jave voi haꞌekue rami ae ꞌrã oiko.


text:
Peikuaa pota ke povaꞌe nunga re: Hoo vaꞌe ma mbaꞌe hora pa imonda vaꞌe ovaẽ ꞌrãa oikuaa vaꞌe rire oikuaa pota ꞌrãgue ngopy gui ogueraa ukapa eꞌỹ aguã.


text:
Haꞌe nunga rupi peẽ voi peiko kuaa pota, mbaꞌeta napexaꞌãi rei jave Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou ꞌrã. ; <a href="b42.17.20-37">17.20-37</a>, 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe gui mavaꞌe ndaꞌu peiko tembiguai ojeroviapy haꞌe joe opena kuaa vaꞌe? Haꞌe ramigua ma ipatõ omoĩ ꞌrã oirũ kuery okaru aguã hora py omongaru aguã.


text:
Haꞌe rami rire ombopaga vy oguereko axy ꞌrã heko porã merami rive vaꞌe kuery reve. Haꞌe ramo ojaeꞌo haꞌe opa marã ꞌrã onhendu. 


text:
<n> Dez kunhataĩgue re ombojojaague</n> — Haꞌe vaꞌe jave yva pygua poꞌakaa py oiko ꞌrã dez kunhataĩgue guataendy ogueraa vy omenda vaꞌe ovaexĩ aguã ojeꞌoi vaꞌe rami avi.


text:
— Pytũ mbyte jave onhendu peteĩ ojapukai vaꞌe: “Ou ma oiny omenda vaꞌerã. Peẽ ke peovaexĩ”, heꞌi vaꞌe.


text:
Haꞌe ramo hiꞌarandu eꞌỹ vaꞌe kuery aipoeꞌi oirũ kuery hiꞌarandu vaꞌe pe: “Pembojaꞌo na orevy penderataendy rykue, mbaꞌeta orerataendy ma ogue ta ma”, heꞌi okuapy. 


text:
— Haꞌe ramo hiꞌarandu vaꞌe kuery ombovai: “Ndaꞌevei teve, orevy oata eꞌỹ aguã, haꞌe pẽvy voi. Tapeo ivendeaty py pejogua aguã”, heꞌi.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery ojogua aguã ojeꞌoi jave ovaẽ ma omenda vaꞌerã. Haꞌe ramo ngarua py oiko katu vaꞌekue oike ojeꞌoivy hupive. Haꞌe gui okẽ ombotya. 


text:
— Are ma jave kunhataĩgue hiꞌarandu eꞌỹ vaꞌe ovaẽ vy ojapukai: “Senhor, Senhor, eipeꞌa ke okẽ orevy”, heꞌi okuapy. 


text:
<n> Peráta oiporuka pyre re ombojojaague</n> — Haꞌe nunga oiko ꞌrã peteĩ ava oyvy gui oo ta ma vy guembiguai kuery oenoĩ vaꞌe rami avi. Haꞌe vaꞌe ma guembiguai kuery pe oiporuka mbaꞌemo oguereko vaꞌe.


text:
Haꞌe vy jypygua pe omeꞌẽ peteĩ nhiruĩ poyikue prata guigua, amboae pe ma mokoĩ, haꞌe rã opa vygua pe ma peteĩꞌi poyikue omeꞌẽ. Peteĩ-teĩ oiporu kuaa-a rami omeꞌẽ. Haꞌe gui mae ma oo. 


text:
Haꞌe ramo teĩ nhiruĩ poyikue jopyare ou vy teĩ nhiruĩ mboae ju ogueru. Haꞌe vy aipoeꞌi: “Senhor, xevy pe reiporuka vaꞌekue peteĩ nhiruĩ poyikue prata guigua. Koo, aru peteĩ nhiruĩ mboae ju angana vaꞌekue.” 


text:
— Ixupe ipatõ aipoeꞌi: “Haꞌevea rami, tembiguai porã haꞌe ojeroviapy reiko vaꞌe. Mbovyꞌi vaꞌe re repena kuaa rire romoĩ ꞌrã heta vaꞌe re ju repena aguã. Eike ke xee nepatõ reve javyꞌa aguã py”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe gui mokoĩ poyikue jopyare ou vy aipoeꞌi: “Senhor, mokoĩ poyikue xevy reiporuka. Apy mokoĩ ju aru angana vaꞌekue.” 


text:
— Ixupe ipatõ aipoeꞌi: “Haꞌevea rami, tembiguai porã haꞌe ojeroviapy reiko vaꞌe. Mbovyꞌi re repena kuaa rire romoĩ ꞌrã heta vaꞌe re ju repena aguã. Eike ke xee nepatõ reve javyꞌa aguã py”, heꞌi. 


text:
— Opa vygua ovaẽ peteĩꞌi poyikue jopyare. Haꞌe vy aipoeꞌi: “Senhor, xee aikuaa rã ndee porayvu vaꞌeꞌỹ. Mbaꞌeta renhotỹague gui eꞌỹ ꞌrã remonoꞌõ, haꞌe remoaĩague gui eꞌỹ ꞌrã remoaꞌyĩgue, xee aikuaa rã.


text:
Haꞌe rami vy akyje vy peráta reiporuka vaꞌekue anhomi karamboae yvy guy py. Koo, aru ju nembaꞌe peráta”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami rã ipatõ ombovai: “Tembiguai porã eꞌỹ haꞌe inhateꞌỹ vaꞌe, reikuaa vaꞌe ri tyꞌy anhotỹague gui eꞌỹ amonoꞌõa haꞌe amoaĩague gui eꞌỹ amoaꞌyĩgue?


text:
Haꞌe rami vy xeperáta reiporu uka vaꞌe rire peráta porua kuery pe, xee ajevy vy hetave ju ajopy aguã.”


text:
Haꞌe gui amboae kuery pe ju aipoeꞌi: “Peipeꞌa ixugui prata guigua, haꞌe dez oguereko vaꞌe pe ju pemeꞌẽ.


text:
Haꞌe gui tembiguai ovareꞌỹ vaꞌe ma pemombo oka py, pytũa py. Haꞌe py ma ojaeꞌopaa vy opa marã ꞌrã onhendu okuapy.” 


text:
<n> Nhomboayvu aguã ára re ijayvua</n> — Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou ꞌrã guexakã haꞌe anjo kuery haꞌe javive reve. Haꞌe rami vy guexakãa py oguapy ꞌrã oiny tenda openaaty áry.


text:
Haꞌe gui henonde omboatypaa ꞌrã yvy regua kuery haꞌe javi. Haꞌe ramo peteĩ-teĩ ombojaꞌo ꞌrã joa gui, vexaꞌi re opena vaꞌe kavara mbyte gui guymba kuery ombojaꞌoa rami avi.


text:
Haꞌe gui oaxu eꞌỹa re ikuai vaꞌe pe huvixave aipoeꞌi ꞌrã: “Xeru penembovyꞌa vaꞌe, peju ke. Peike ke ipoꞌakaa py yvy itui ypyꞌi guive pendevy oguereko katu vaꞌekue pejopy aguã.


text:
Mbaꞌeta akaruxe ramo pemeꞌẽ haꞌu vaꞌerã. Xeyꞌuvei ramo pemeꞌẽ ayꞌu aguã. Peẽa rupigua eꞌỹ aiko ramo xemovaẽ.


text:
— Haꞌe ramo heko porã vaꞌe kuery oporandu ꞌrã: “Senhor, arakaꞌe tu rekaruxe rã roexa vy romeꞌẽ reꞌu vaꞌerã, haꞌe ndeyꞌuvei rã roexa vy romeꞌẽ reyꞌu aguã?


text:
— Haꞌe ramo huvixa ombovai vy aipoeꞌi ꞌrã haꞌe kuery pe: “Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Kovaꞌe xe-irmão kuery yvyĩgueveꞌi vaꞌe pe haꞌe nunga pejapo nhavõ xevy pe avi pejapo”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe gui oaxua re ikuai vaꞌe pe ju huvixa ijayvu vy aipoeꞌi ꞌrã: “Ayvu vaipy pendekuai vaꞌe, pejepeꞌa ke xea gui. Tapeo tata ogue eꞌỹ vaꞌe anha haꞌe hembiguai kuery pe oguereko katu pyre katy.


text:
Peẽa rupigua eꞌỹ aiko ramo naxemovaẽi. Ndaxeaovei teĩ naxemonhemondei. Xembaꞌeaxy, haꞌe nhuã py aĩ ramo ndapeoi xerexa aguã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe ramo haꞌe kuery oporandu ꞌrã ixupe: “Senhor, arakaꞌe tu rekaruxe rã roexa, eꞌỹ vy ndeyꞌuvei rã, orea rupigua eꞌỹ reiko, eꞌỹ vy nandeaovei rã, nembaꞌeaxy, haꞌe eꞌỹ vy nhuã py reĩ rã roexa teĩ noroipytyvõi?” 


text:
— Haꞌe ramo ombovai ꞌrã: “Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Kovaꞌe kuery yvyĩgueveꞌi ikuai vaꞌe pe haꞌe nunga ndapejapoi nhavõ, xevy pe avi ndapejapoi”, heꞌi.


text:
Haꞌe gui haꞌe vaꞌe kuery oo ꞌrã ikuai axy riae aguã katy. Haꞌe rã heko porã vaꞌe kuery ma tekove marã eꞌỹ katy ꞌrã oo. 


text:
— Mokoĩ araa py oiko ꞌrã ngaru Páscoa regua, peikuaa. Haꞌe gui Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa ꞌrã kuruxu re omoĩa aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe heta vaꞌe mongetaaty kuery nhomboaty okuapy sacerdote yvateve vaꞌe Caifás hery vaꞌe ro py.


text:
hexe onhemboja peteĩ kunha. Peteĩ hyru ogueru ita xiĩ vaꞌe guigua, heakuã porã vaꞌe hepyve vaꞌe tynyẽ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma mesa py Jesus oĩ jave onhoẽ inhakã re. 


text:
Haꞌe nunga hemimboꞌe kuery oexa vy ndojou porãi. Haꞌe vy joupe-upe aipoeꞌi: — Mbaꞌerã tu guĩ rami ojavyky rei?


text:
Mbaꞌeta pevaꞌe heakuã porã vaꞌe ma heta peráta re ovende vaꞌe rire, iporiaukueꞌi pe omeꞌẽ aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami ijayvua Jesus oikuaa vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Mbaꞌe re tu pendeayvu rei kovaꞌe kunha vaꞌe re? Mbaꞌeta mbaꞌemo porã ete ojapo xevy.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Mamo rã yvy jave re kovaꞌe ayvu porã omombeꞌua py omombeꞌua avi ꞌrã kunha vaꞌe ojapo vaꞌekue, hexe imaꞌenduꞌaa vy. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Haꞌe gui hemimboꞌe kuery doze ikuai vaꞌe regua Judas Iscariotes hery vaꞌe oo sacerdote yvatekueve vaꞌe ikuaia py. Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
— Mbaꞌe tu pemeꞌẽ ta xevy, pendepo py amboaxa aguã? — heꞌi ramo ixupe opaga trinta hatãꞌi vaꞌe prata guigua.


text:
<n><i> ; </i></n> Ngaru mbojape imbovua revegua eꞌỹ ijypya ára ma hemimboꞌe kuery ou Jesus-a py. Haꞌe vy oporandu okuapy: — Mamo tu reipota roguereko katu Páscoa ára py jakaru aguã? 


text:
Ombovai: — Tapeo haꞌvy tetã py peteĩ ava oĩa py. Ixupe aipopeje: “Oremboꞌea aipoeꞌi uka kuri: ‘Xeꞌára ovaẽ raiꞌi ma. Páscoa ára py rokaru ꞌrã ndero py xeremimboꞌe kuery reve’, heꞌi uka”, peje.


text:
Okaru okuapy jave Jesus aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery regua peteĩ vaꞌe xejopy uka nhemi ꞌrã — heꞌi. 


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma hekorã ipara oĩa rami ae ꞌrã oo. Haꞌe rã ijopy uka nhemiare pe ma ndaꞌevei ete ꞌrã. Ixupe haꞌeveve ꞌrãgue ndoikoi ma voi vaꞌe rire — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ijopy uka nhemiarã Judas oporandu: — Xemboꞌea, xee teve? Jesus ombovai: — Ndee ae aipoꞌre — heꞌi. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Okaru okuapy jave Jesus ojopy peteĩ mbojape. Nhanderuete oguerovyꞌa ma vy oipeꞌã-peꞌãꞌi, haꞌe guemimboꞌe kuery pe omeꞌẽ vy aipoeꞌi: — Pejopy, peꞌu. Kovaꞌe ma xerete — heꞌi. 


text:
Haꞌe rire karo ju ojopy. Oguerovyꞌa ma vy ombojoja guemimboꞌe kuery pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peyꞌu haꞌe javive.


text:
Mbaꞌeta kovaꞌe ma xereve guarã [ipyau vaꞌe] ajapo vaꞌe regua, heta re vy xeruguy amoẽ uka ta vaꞌe rupi ojejavyague omboguepaa aguã.


text:
Aipoaꞌe pẽvy: Aỹ gui ma kovaꞌe regua uva rykue xee ndayꞌuvei ranhe ꞌrã, peẽ kuery reve Xeru poꞌakaa py ipyau vaꞌe ju ayꞌu eꞌỹa ja — heꞌi.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Kovaꞌe pytũ ma peẽ kuery haꞌe javive pejeity ukapa ꞌrã xekáuxa. Mbaꞌeta ipara oiny: “Ajuka uka ꞌrã vexaꞌi re opena vaꞌe. Haꞌe ramo vexaꞌi kuery oaĩmba ꞌrã”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe ndevy: Kovaꞌe pyavyve uru ojapukai eꞌỹ mbove, mboapykue renhemombeꞌu ꞌrã xekuaa eꞌỹ vaꞌe rami. 


text:
Pedro aipoeꞌi: — Ndereve xejukaa ꞌrã teĩ ae ma peteĩve henda py ndaxeayvui ꞌrã roikuaa eꞌỹa rami — heꞌi. Hemimboꞌe kuery haꞌe javive haꞌe rami meme ijayvu. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rireꞌive Jesus oo guemimboꞌe kuery reve peteĩ henda Getsêmani ꞌepy vaꞌe py. Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peguapy ke apy, peꞌi py xee anhemboꞌe ainya ja — heꞌi.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xepyꞌa re aendu ndaꞌevei etea xejuka ta vaꞌe rami. Pepyta apy, peikuaa pota xereve — heꞌi. 


text:
Ojepeꞌaveꞌi ovy vy ngova omovaẽ yvy re. Onhemboꞌe vy aipoeꞌi: — Xeru, haꞌeve rã xegui oaxa ꞌrãgue kovaꞌe karo. Haꞌe rami avi xee aipota vaꞌe ma toiko eme, ndee reipota vaꞌe ae toiko — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui guemimboꞌe kuerya py ojevy vy oexa rã okepa raꞌe. Haꞌe ramo aipoeꞌi Pedro pe: — Neĩ peteĩ hora voi teve ndaꞌevei xereve peikuaa pota aguã?


text:
Peikuaa pota, haꞌe penhemboꞌe pendereko aꞌãa py pejeity ukapa eꞌỹ aguã. Penenheꞌẽ ma anhetẽ ikyreꞌỹ, haꞌe rã penderoꞌo re ma penekangy — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ojepeꞌa ju. Onhemboꞌe jevy vy aipoeꞌi: — Xeru, kovaꞌe karo gui ayꞌu eꞌỹ re oaxa aguã ndaꞌevei ri ramo toiko ndee reipota vaꞌe — heꞌi.


text:
Haꞌe vy guemimboꞌe kuerya py ojevy vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Pekepa teri vaꞌe tyꞌy pejupy? Ovaẽ ma hora heko vai vaꞌe kuery po py Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa aguã.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Jesus ijayvu teri jave ovaẽ ma ouvy hemimboꞌe kuery doze vaꞌe regua Judas. Hexeve heta ete ou kyxe haꞌe yvyra revegua, sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe heta vaꞌe mongetaaty kuerya gui.


text:
Mbaꞌeta haꞌe kuery pe ijopy uka nhemia aipoeꞌi vaꞌekue: “Hova py ayvu vaꞌe ae ꞌrã pejopy”, heꞌi vaꞌekue.


text:
Haꞌe gui ma Jesus re onhemboja ouvy vy aipoeꞌi: — Xemboꞌea, haꞌeve vai pa? — heꞌi vyve oayvu hova py. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Xeirũ, mbaꞌe re tu reju? — heꞌi. Haꞌe ramove haꞌe kuery oupa vy Jesus re opoko, ojopy okuapy. 


text:
Haꞌe jave Jesus revegua kuery vaꞌe regua peteĩ oekyi xapyꞌa kyxe. Omboguai sacerdote yvateve vaꞌe rembiguai nambi rupi, haꞌe vy omboi.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Emboyru ke ndekyxe, mbaꞌeta kyxe oiporu vaꞌekue ma kyxe py ae ju ꞌrã omano.


text:
Haꞌe gui ma heta vaꞌe kuery pe ju Jesus aipoeꞌi: — Peẽ kuery kyxe haꞌe yvyra reve ri tyꞌy peju jojuka rive vaꞌety rami xejopy aguã? Koꞌẽ nhavõ templo py [peẽ kuery pendekuaia rupi] aiko vy xee anhomboꞌe teĩ ndaxejopyi vaꞌekue.


text:
Haꞌe rami avi guĩ nunga oiko profeta kuery ombopara vaꞌekue haꞌe javi ojeupitypa aguã — heꞌi. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery haꞌe javive oeja onhamba vy. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui Jesus jopyare kuery ogueraa sacerdote yvateve vaꞌe Caifás ro py. Haꞌe py ma ijaty ma kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomboayvu vaꞌety kuery.


text:
Haꞌe rã Pedro ma hakykue mombyryꞌi rupi oo sacerdote roka peve. Haꞌe py ovaẽ vy oguapy oiny tembiguai kuery mbyte, opa peve oexa aguã. 


text:
Haꞌe gui sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery Jesus ojuka ukaxe vy ojouxe okuapy hekokue ramigua mombeꞌuarã.


text:
Haꞌe rami teĩ ndojoui, mbovy eꞌỹ hekokue ramigua mombeꞌuarã ikuai vaꞌeri. Haꞌe gui are rire mokoĩ ava ou vy aipoeꞌi: 


text:
— Pevaꞌe ma aipoeꞌi: “Xepoꞌaka Nhanderuete pegua templo ambovaipa aguã, haꞌe gui mboapy araa py ajapo ju aguã guive”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Haꞌe gui sacerdote yvateve vaꞌe opuꞌã vy oporandu Jesus pe: — Nerembovai vaꞌe tyꞌy po rami ndere ijayvu vaꞌe?


text:
Haꞌe rami teĩ Jesus okyrirĩ. Haꞌe gui sacerdote yvateve vaꞌe aipoeꞌi ixupe: — Xee aipoaꞌe ndevy Nhanderuete oikove vaꞌe rery rupi: Emombeꞌu orevy ndee pa Cristo Nhanderuete Raꞌy reikoa — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai: — Ndee ae ri tu aipoꞌre. Haꞌe gui xee amombeꞌu porãve ta pẽvy: Aỹ gui ma pexa ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue Ipoꞌakapa vaꞌe oiporu kuaa regua re oguapy oiny rã, haꞌe yva gui arai rupi ou ramo guive — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo sacerdote yvateve vaꞌe oao omondoro vy aipoeꞌi: — Ijayvu vai rima! Mbaꞌerã tu jaipotave hekokue mombeꞌuarã? Pendu ae ma angeꞌi ijayvu vai rã.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe ramia ja Pedro oguapy oiny oka py. Haꞌe gui hexe peteĩ kunhaꞌi omongakuaapy onhemboja vy aipoeꞌi ixupe: — Ndee voi teve Galiléia pygua Jesus reve reiko vaꞌety. 


text:
Haꞌe rã Pedro ma haꞌe javive oendua py onhenhomi. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xee ndaikuaai rima mbaꞌe nunga re pa ndeayvua — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui oka katy oẽ ovy rã amboae kunhaꞌi omongakuaapy ju oexa. Haꞌe vaꞌe ma aipoeꞌi haꞌe py ikuai vaꞌe pe: — Pevaꞌe ma oiko avi kuri Nazaré pygua Jesus reve. 


text:
Haꞌe rireveꞌi haꞌe py ikuai vaꞌe onhemboja vy aipoeꞌi Pedro pe: — Anhetẽ ndee voi haꞌe kuery regua reiko, mbaꞌeta haꞌe kuery rami ae ndeayvu vaꞌe. 


text:
Haꞌe ramo ijayvu vaikue haꞌe oura reve aipoeꞌi: — Xee tu ndaikuaai haꞌe vaꞌe ava! — heꞌi. Haꞌe ramove uru ojapukai nhendu.


text:
Haꞌe ramo Pedro imaꞌenduꞌa Jesus ixupe aipoeꞌiague re: “Kuri uru ojapukai eꞌỹ mbove ndee mboapykue ꞌrã renhemombeꞌu xekuaa eꞌỹ vaꞌe rami”, heꞌiague re. Haꞌe rami vy ojepeꞌa vy ojaeꞌo vaipa. 


text:
<n><i> ; , ; </i></n> Koꞌẽgue ajeꞌive reve sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe heta vaꞌe mongetaaty kuery haꞌe javi jogueroayvu okuapy Jesus ojuka uka aguã re.


text:
<n> Judas ojejukaague</n> Haꞌe gui ijopy uka nhemiare Judas ma Jesus ojuka ta ma okuapy rã oexa vy onhemboaxy. Haꞌe vy trinta hatãꞌi vaꞌe prata guigua omeꞌẽ ju sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Ojejavy eꞌỹ vaꞌe ruguy amoẽ ukaa py xee ajejavy — heꞌi. Haꞌe kuery ombovai: — Mbaꞌe tu ore roguereko guĩ nunga reve? Ndereve ae topyta — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui hatãꞌi vaꞌe ma sacerdote yvatekueve vaꞌe omonoꞌõ vy aipoeꞌi: — Ndaꞌevei omeꞌẽmby ryru py nhamoĩ aguã, mbaꞌeta tuguy repykue — heꞌi.


text:
Haꞌe gui jogueroayvuve rire ojogua peteĩ yvy nhaeꞌũ re ombaꞌeapo vaꞌety gui, amboae regua omano ramo onhono porãa aguã.


text:
Haꞌe rami oiko vy ojeupity profeta Jeremias pe aipoeꞌi ukaague: “Trinta hatãꞌi vaꞌe prata guigua hepyrã Israel kuery regua oikuaa vaꞌekue ogueraa vy.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Huvixave renonde Jesus hiꞌaĩ ramo oporandu vy aipoeꞌi: — Ndee ma nhiꞌã judeu kuery pegua huvixave? Jesus ombovai: — Ndee ae ma aipoꞌre — heꞌi.


text:
Haꞌe gui sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery hexe ijayvu rei ramo mbaꞌeve ndeꞌi. 


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery ijatypa rã Pilatos oporandu haꞌe kuery pe: — Mavaꞌe tu peipota apoi pẽvy: Barrabás tyrã pa Jesus, Cristo hery vaꞌe? — heꞌi,


text:
Haꞌe gui nhomboayvuaty py huvixa oĩ jave taꞌyxy aipoeꞌi uka ixupe: — Mbaꞌeve ejapo eme pevaꞌe ava heko porã vaꞌe re, mbaꞌeta ange ajexavai vaipa raꞌu ikáuxa — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami teĩ sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery omboꞌe heta vaꞌe kuery Barrabás re ojerure okuapy aguã, haꞌe rã ojuka uka aguã Jesus. 


text:
Teĩgue ju haꞌe kuery pe huvixave oporandu: — Mavaꞌe tu mokoĩve gui peipota apoi? Haꞌe kuery ombovai: — Barrabás — heꞌi okuapy. 


text:
Pilatos oporanduve ju haꞌe kuery pe: — Mbaꞌe ꞌrã tu haꞌvy ajapo Jesus, Cristo hery vaꞌe re? — Emoĩ kuruxu re! — heꞌi pavẽ. 


text:
— Mbaꞌe nunga py tu ojapo vai rakaꞌe? — heꞌi Pilatos oporandu vy. Haꞌe rã ojapukaive tema: — Emoĩ kuruxu re! — heꞌi okuapy. 


text:
Pilatos mbaꞌeve rei ndojapo kuaa reguai vy, haꞌe pavẽ ndaꞌeveive ojeꞌoivy rã oexa vy ogueru ruka yy, haꞌe vy heta vaꞌe kuery oexaa py ojepoei. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xee ma mbaꞌeve ndarekoi kovaꞌe [heko porã vaꞌe] ruguy pemoẽ ukaxea reve. Pendereve ae topyta haꞌe nunga! 


text:
Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery aipoeꞌi: — Orere ae toĩ huguy romoẽ ukaague re ropaga aguã, oreraꞌy kuery re guive — heꞌi.


text:
Haꞌe rami rã Pilatos haꞌe kuery ayvu oendu vy opoi Barrabás. Haꞌe rã Jesus ma oinupã ukapa rire omboaxa kuruxu re omoĩa aguã. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe rireꞌive huvixavea pegua xondaro kuery ma opy Jesus ogueroike vy omboaty xondaro kuery haꞌe javi.


text:
haꞌe juu gui peteĩ coroa ramigua ojapo vy omoĩ inhakã re, haꞌe ipo oiporu kuaa regua re peteĩ takua ojopy uka. Haꞌe vy henonde guenapyꞌã re oĩ vy ojojai rei reve aipoeꞌi: — Iporã ete judeu kuery pegua huvixave! — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe gui ojojai reipa rire ao omboi vy ijao ae py ju omonhemonde. Haꞌe gui ma ogueraa kuruxu re omoĩ aguã katy. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe kuery ojeꞌoi vy ovaexĩ peteĩ Cirene pygua Simão hery vaꞌe. Haꞌe vaꞌe pe ogueraa uka okuapy kuruxu. 


text:
Inhakã aꞌiry oupi imoiny ipara vaꞌe hexe ijayvua: “ |yhwh{Kovaꞌe ma Jesus, judeu kuery pegua huvixave}” heꞌia.


text:
Kuruxu mboae re hexeve omoĩ avi mokoĩ imonda vaꞌe: ijaxu eꞌỹa re peteĩ omoĩ, haꞌe rã amboae ma ijaxua re. 


text:
— Ndee ma templo rembovaipa rire mboapy araa pyve ju rejapo ꞌrã vaꞌekue, ejereraa jepe haꞌvy ndee ae, Nhanderuete Raꞌy ri vy. Eguejy kuruxu gui — heꞌi ojeꞌoivy. 


text:
Haꞌe rami ae avi sacerdote yvatekueve vaꞌe, kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery ojojai rei vy aipoeꞌi: 


text:
— Amboae kuery ogueraa jepe vaꞌeri haꞌe ae ndojereraa jepe kuaai. Israel kuery pegua huvixave ri oiko vy toguejy kuruxu gui. Haꞌe ramo jajerovia ꞌrã hexe.


text:
Nhanderuete re ojerovia rire tou haꞌvy togueraa jepe, anhetẽ ri oayvu vy. Mbaꞌeta “Xee ma Nhanderuete Raꞌy” heꞌi. 


text:
Haꞌe gui kuaray ojeroꞌa jave Jesus ojapukai atã reve aipoeꞌi: — Eli, Eli, lamá sabactâni — heꞌi, “Xeru, Xeru, mbaꞌe re tu xereja?” heꞌia. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery regua peteĩ vaꞌe onha pojava ovy, peteĩ esponja ogueru. Vinagre py omoakỹ, haꞌe takua apy re omoĩ vy omovaẽ oyꞌu aguã.


text:
Haꞌe ramove henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ropy ajukue okẽ regua oĩ vaꞌe oxoro mbyte rupi. Yvate gui oxoro yvy peve. Yvy oryryi, haꞌe itaova ovopa guive.


text:
haꞌe vy onhono porãague gui oẽmba. Jesus onhemboete ju rire haꞌe kuery voi tetã ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe py ovaẽ vy heta pe ojexa uka. 


text:
Haꞌe gui ma xondaro ruvixa haꞌe oirũ kuery Jesus rarõa ikuai vaꞌe ma yvy oryryi haꞌe opa mbaꞌe oiko rã oexa vy okyjepa okuapy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Anhetẽ ae raꞌe pevaꞌe ava Nhanderuete Raꞌy — heꞌi. 


text:
Haꞌe py heta avi ikuai kunhague mombyryꞌi gui omaꞌẽ okuapy vaꞌe. Haꞌe vaꞌe kuery ma Galiléia guive Jesus rakykue ou vy oipytyvõ vaꞌekue.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Kaꞌaruꞌi jave ou peteĩ ava Arimatéia pygua oguerekopa vaꞌe, José hery vaꞌe. Jesus remimboꞌe oiko.


text:
Haꞌe vy onhono porã nguparã itaova re ojoꞌo uka vaꞌekue py. Haꞌe gui peteĩ ita tuvixa vaꞌe ombojere itakua rokẽ omboty aguã. Haꞌe vy oo ju.


text:
<n> Onhono porãague huvixa oarõ ukaague</n> Koꞌẽgue mbaꞌemo oguereko katupaa ára rire ma sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe fariseu kuery nhomboaty. Haꞌe gui Pilatos-a py jogueraa vy


text:
aipoeꞌi okuapy ixupe: — Oreruvixa, oremaꞌenduꞌa haꞌe vaꞌe ijapu vaꞌe oikove teri reve aipoeꞌiague re: “Mboapy ára rire anhemboete ju ꞌrã”, heꞌiague re.


text:
Haꞌe nunga rupi mboapy ára peve rearõ uka ꞌrãgue onhono porãague, hemimboꞌe kuery ou vy hetekue re imonda eꞌỹ aguã, haꞌe gui heta vaꞌe kuery pe omanoague gui onhemboete jevyague rami omombeꞌu eꞌỹ aguã. Mbaꞌeta haꞌe rami ri ijapu rire jypy guare gui ndaꞌeveive ꞌrã — heꞌi okuapy. 


text:
Pilatos ombovai: — Apy ma xondaro kuery ikuai. Peraa, pearõ uka onhono porãague peikuaa rami — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery ojeꞌoi vy oarõ uka onhono porãague. Omboja ita imbotyarã oĩ vaꞌe, haꞌe oeja imbokuapy xondaro kuery haꞌe py. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Sábado oaxa rire semana ijypya ára koꞌẽ raiꞌi jave ma Maria Madalena haꞌe amboae Maria jogueraa itakua re omaꞌẽ aguã.


text:
Haꞌe gui yvy oryryi atã xapyꞌa, mbaꞌeta peteĩ anjo Senhor-a guigua yva gui oguejy rã. Oguejy vy ombojere ita, haꞌe vy oguapy hiꞌáry.


text:
Haꞌe gui kunhague pe anjo aipoeꞌi: — Pekyje eme, mbaꞌeta aikuaa peẽ kuery kuruxu re omoĩ mbyre Jesus pekaa.


text:
Haꞌe gui tapeo pojava, pemombeꞌu hemimboꞌe kuery pe omanoague gui onhemboete jevy maa, haꞌe vy penerenonderã oo ꞌrãa Galiléia katy. Haꞌe py ma pexa ju ꞌrã. Haꞌe vaꞌe anho areko pendevy amombeꞌu vaꞌerã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo itakua gui haꞌe kuery ojepeꞌa vy oo pojava. Okyje haꞌe ovyꞌa reve onha jogueravy hemimboꞌe kuery pe omombeꞌu aguã. 


text:
Haꞌe gui ma Jesus ae ovaexĩ ouvy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tapeiko porã — heꞌi. Haꞌe rã haꞌe kuery onhemboja vy oikuavã ipy rupi, omboete. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Pekyjeve eme. Tapeo pemombeꞌu xe-irmão kuery pe Galiléia katy ojeꞌoi aguã. Haꞌe py ma haꞌe kuery xererexa ꞌrã. 


text:
<n> Xondaro kuery ijapu aguã judeu kuery opagaague</n> Haꞌe gui kunhague oo ma ramo onhono porãague rarõa kuery regua tetã re oo vy sacerdote yvatekueve vaꞌe pe omombeꞌu oiko vaꞌekue haꞌe javi.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Aipopeje ꞌrã: “Pyávy roke jave hemimboꞌe kuery ou vy imonda hetekue re”, peje ꞌrã.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei huvixave haꞌe nungakue oendu ramo oreayvu ꞌrã hexeve, pendere mbaꞌeve oiko eꞌỹ aguã — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo xondaro kuery peráta ogueraa vy aipoeꞌi ukaague rami ijapu. Haꞌe rami rire haꞌe nungakue aỹ peve omombeꞌua judeu kuery ikuaia rupi. 


text:
<n> Galiléia yvy re guemimboꞌe kuery pe Jesus ojexa ukaague</n> Haꞌe rã hemimboꞌe kuery onze-ve ma Galiléia katy ojeꞌoi, yvyty Jesus oikuaa uka vaꞌekue py. , ; , 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe kuery re Jesus onhemboja vy aipoeꞌi: — Opa mbaꞌe py xembopoꞌakaa yva haꞌe yvy re ikuai vaꞌe haꞌe javi re.


text:
Haꞌe nunga rupi tapeo, penhomoingo xeremimboꞌerã haꞌe javi regua gui. ; Haꞌe vy pemongarai ꞌrã Tuu, Taꞌy haꞌe Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ rery rupi.


text:
Pemboꞌe ꞌrã pẽvy ajapo uka vaꞌekue haꞌe javi rupi ikuai aguã. Haꞌe rã xee ma koꞌẽ nhavõ aiko ꞌrã peẽ kuery reve, opaa ára peve. 


text:
<n>Marcos ayvu porã ombopara vaꞌekue</n> Nhanderuete Raꞌy Jesus Cristo reko regua ayvu porã ijypya. 


text:
<n><i> ; </i></n> Profeta Isaías ombopara vy aipoeꞌiague rami oiko: “Neꞌexa, nerenonderã ambou ꞌrã xerembiguai. Haꞌe vaꞌe oguereko katu ꞌrã nderaperã. 


text:
Haꞌe rami vy tekoa eꞌỹa py ijayvu atã ꞌrã: ‘Pereko katu Senhor raperã, pemboꞌyvi ou aguã’, heꞌi ꞌrã.” <n>João Batista ma Jesus raperã oguereko katua rupi ijayvu rakaꞌe, mbaꞌeta heta vaꞌe kuery pe omombeꞌu oikovy opa marã rei ikuaia gui ojepeꞌa vy Jesus re ojerovia aguã . 


text:
Haꞌekue rami ae João Batista ojekuaa rakaꞌe tekoa eꞌỹa py. Omombeꞌu oikovy pavẽ ojeko rerova vy onhemongarai uka aguã, ojejavyague omboguepaa aguã.  


text:
Haꞌe vaꞌe oikoa py jogueru Judéia katyꞌi ikuai vaꞌe haꞌe Jerusalém pygua kuery haꞌe javi. Ojejavyague omombeꞌupa ramo omongarai Jordão yakã py.


text:
João ao ma camelo rague guigua, haꞌe rã ikuꞌa xã ma ipirekue guigua. Tuku haꞌe ei kaꞌaguy regua hoꞌu oikovy. 


text:
<n><i> ; , ; </i></n> João ayvu omombeꞌu vy aipoeꞌi: — Xerakykue ou ꞌrã peteĩ xegui yvateve vaꞌe. Haꞌe vaꞌe gui xeꞌyvyĩve vaꞌe vy ndaꞌevei ajeroꞌa vy ipy regua xã ajora aguã voi.


text:
<n><i> ; , ; </i></n> Haꞌe vaꞌe jave Galiléia regua Nazaré tetã gui Jesus ou. Haꞌe vy João pe onhemongarai uka Jordão yakã py.


text:
Haꞌe ramo onhendu peteĩ ayvu yva gui: — Ndee ma Xeraꞌy roayvu ete haꞌe roguerovyꞌa vaꞌe — heꞌi vaꞌe. 


text:
Haꞌe py ma quarenta ára oĩ Satanás oeko aꞌã rã. Mymba inharõ vaꞌe mbyte py oĩ teĩ anjo kuery opena. ,  


text:
<n><i> ; , </i></n> Nhuã py João ombotya ma rire Jesus ojevy ju Galiléia katy, Nhanderuete guigua ayvu porã omombeꞌu vy.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Ára ojeupity ma, namombyryvei ma Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa aguã. Pejeko rerova, haꞌe perovia ayvu porã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Galiléia yupa yvýry rupi oiko vy oexa mokoĩ joegua Simão haꞌe André. Haꞌe kuery ma pira mboꞌaa rupi ikuai vy yy py pira mboꞌaa omombo okuapy.


text:
Haꞌe vyve oenoĩ. Haꞌe rã haꞌe kuery ma nguu Zebedeu haꞌe hembiguai kuery kanoã py oeja vy oo Jesus rakykue. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe rire ovaẽ Cafarnaum tetã py. Sábado ára py onhemboꞌeaty oĩ vaꞌe py oo nhomboꞌe vy.


text:
Nhomboꞌe rã pavẽ oendu vy onhemondyi okuapy, mbaꞌeta opoꞌakaa rupi ijayvu, kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery rami eꞌỹ. 


text:
— Jesus Nazaré pygua vaꞌe, mbaꞌe tu ndee rereko orereve? Oremokanhy aguã teve reju? Xee ma aikuaa ndee Nhanderuete guigua ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe reikoa — heꞌi. 


text:
Ikuai vaꞌe kuery haꞌe javi onhemondyipa vy oporandu joupe-upe: — Mbaꞌerã ꞌrã ndaꞌu guĩ ramigua oiko? Mbaꞌemo pyau re nhomboꞌearã teve? Mbaꞌeta opoꞌakaa rupi ijayvu rã nheꞌẽ vai voi onheꞌẽ rendu — heꞌi okuapy.


text:
<n><i> , ; , </i></n> Onhemboꞌeaty gui Jesus oẽ vy Tiago haꞌe João reve jogueraa Simão haꞌe André ro py.


text:
Haꞌe ramo onhemboja vy ipo re ojopy ramove ipire raku oaxa. Haꞌe ramo opuꞌã vy mbaꞌemo ojapo haꞌe kuery pe. 


text:
<n><i> , ; , </i></n> Kaꞌaru kuaray oike ta ma jave Jesus-a py oguerua imbaꞌeaxy vaꞌe haꞌe anha gui oiko axy vaꞌe haꞌe javi.


text:
Haꞌe ramo heta omonguera opa marãgua mbaꞌeaxy gui oiko axy vaꞌe, heta avi anha oipeꞌa omboayvu eꞌỹ re, mbaꞌeta haꞌe kuery oikuaa mavaꞌe paa. 


text:
<n><i> </i></n> Koꞌẽ rai ramove Jesus opuꞌã vy oo peteĩ henda tekoa eꞌỹa oĩ vaꞌe katy. Haꞌe py ma onhemboꞌe oiny Nhanderuete pe.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Amboae henda katy jaa kii raiꞌi tekoa ikuai vaꞌe haꞌe javi rupi, haꞌe py voi ayvu amombeꞌu aguã, mbaꞌeta haꞌe rami aguã ae aju — heꞌi.


text:
Haꞌe rami vy Galiléia yvy haꞌe javi rupi oiko. Haꞌe pygua onhemboꞌeaty ikuai vaꞌe rupi omombeꞌu ayvu, oipeꞌa guive anha kuery. 


text:
<n><i> ; </i></n> Hexe onhemboja ouvy peteĩ lepra revegua. Haꞌe vy guenapyꞌã re oĩ reve ojerure: — Lepra gui xekyꞌaꞌoxe vy xekyꞌaꞌo ꞌrãgue — heꞌi. 


text:
vy aipoeꞌi: — Emombeꞌu eme avave rei pe. Vaꞌeri tereo sacerdote pe ejexa uka, haꞌe rekueraague re emeꞌẽ mymba Moisés omboparaague rami, heta vaꞌe kuery oikuaa aguã — heꞌi.


text:
Haꞌe rami teĩ ava vaꞌe oo vy opa rupi omombeꞌu. Haꞌe rami rire tetã ikuai vaꞌe rupi ndaꞌevevei Jesus ovaẽ aguã. Tekoa eꞌỹa rupi rive oiko mombyry. Haꞌe ramo opa rupi gui jogueru oĩa py. 


text:
<n><i> ; </i></n> Kueve ma rire Jesus ovaẽ ju Cafarnaum py. Haꞌe ramove opa rupi omombeꞌupaa oo py oĩa.


text:
heta vaꞌe kuery gui ndaꞌevei hexe onhemboja aguã. Haꞌe ramo oĩa áry oo aoꞌia oipeꞌa vy oipeꞌaague rupi omboguejy imbaꞌeaxy vaꞌe hupa reve. 


text:
Haꞌe kuery ojeroviaa Jesus oexa vy aipoeꞌi oguata eꞌỹ vaꞌe pe: — Xeraꞌy, rejejavyague omboguepaa ma — heꞌi. 


text:
— Mbaꞌe re tu po rami ijayvu? Po ramigua ma ayvu vai. Mavaꞌe tu ombogue kuaa joeko vaiague, peteĩꞌi eꞌỹ vy? Haꞌe vaꞌe ma Nhanderuete — heꞌi okuapy. 


text:
Mbaꞌexa ndaꞌu ndaxyive xeayvu aguã oguata eꞌỹ vaꞌe pe: “Rejejavyague omboguepaa ma” tyrã pa “Epuꞌã, eupi nderupa, haꞌe tereo”, haꞌe aguã?


text:
Haꞌe rami avi peikuaa aguã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ko yvy re joeko vaiague ombogue aguã voi ipoꞌaka vaꞌea — Oguata eꞌỹ vaꞌe pe ju aipoeꞌi: 


text:
Haꞌe ramove opuꞌã vy oupi ngupa ituiaty, haꞌe oẽ ovy pavẽ oexaa gui. Haꞌe kuery onhemondyipa vy ombojerovia Nhanderuete. Haꞌe vy aipoeꞌi okuapy: — Guĩ ramigua jaexa vaꞌeꞌỹ teri aỹ peve. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Teĩgue ju Jesus oo yupa katy. Heta vaꞌe kuery haꞌe javi ou ovaexĩ aguã. Haꞌe ramo omboꞌe. 


text:
Oovea py oexa Alfeu raꞌy Levi imposto opagaaty py oguapy oiny rã. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Eju xerupive — heꞌi. Haꞌe ramove opuꞌã vy oo hupive. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Levi ro py Jesus oĩ mesa py. Hexeve haꞌe hemimboꞌe kuery reve heta ikuai imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe heko vai vaꞌekue, mbaꞌeta haꞌe kuery ma Jesus rupive ikuai vaꞌety meme.


text:
Haꞌe rã fariseu kuery regua kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety ikuai vaꞌe ma oexa okuapy Jesus okaru rã heko vai vaꞌekue haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety kuery reve. Haꞌe rami vy oporandu hemimboꞌe kuery pe: — Mbaꞌe re tu Jesus okaru [haꞌe oyꞌu] ri imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe ojejavypa vaꞌe kuery reve? 


text:
Haꞌe nunga Jesus oendu vy ombovai haꞌe kuery pe: — Hexaĩ vaꞌe kuery ma ndoipotai ꞌrã poropoanoa, imbaꞌeaxy vaꞌe anho ꞌrã oipota. Haꞌe rami vy xee ma heko porã vaꞌe aenoĩ aguã eꞌỹ aju, haꞌe rã heko vai vaꞌe anho. 


text:
<n><i> ; </i></n> João remimboꞌe haꞌe fariseu kuery okaru eꞌỹ re jepi ꞌrã ikuai. Haꞌe ramo amongue ou vy oporandu Jesus pe: — Mbaꞌe nunga rupi tu João remimboꞌe haꞌe fariseu remimboꞌe kuery okaru eꞌỹ re jepi ikuai, haꞌe rã neremimboꞌe kuery ma haꞌe rami ndaꞌikuai? 


text:
Jesus ombovai: — Omendaa py haꞌeve ndaꞌu oenoĩ mbyre kuery okaru eꞌỹ re ikuai aguã, haꞌe kuery reve omenda vaꞌe oĩ teria ja? Any, omenda vaꞌe oĩ teria ja haꞌe kuery ndaꞌikuai ꞌrãe okaru eꞌỹ re.


text:
Haꞌe rami avi ovaẽ ꞌrã haꞌe kuerya gui omenda vaꞌe oipeꞌaa aguã ára. Haꞌe vaꞌe jave mae ꞌrã haꞌe kuery okaru eꞌỹ re ikuai. 


text:
— Avave rei ao ymague re nombojai ꞌrã ajukue pyau raꞌykue, mbaꞌeta ombojaague omboi ꞌrã ao ymague gui. Haꞌe ramo oxoroa tuvixave ꞌrã.


text:
Haꞌe avave rei hyru ymague py nomboyrui ꞌrã vinho pyau. Haꞌe rami eꞌỹ rã ombovaipa ꞌrã hyru. Vinho haꞌe hyru ivaipa ꞌrã. Haꞌe rami ꞌrãgue py vinho pyau rã hyru pyau py ꞌrã omoĩ. 


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ sábado ára py Jesus guemimboꞌe kuery reve oaxa ovy trigoty rupi. Hemimboꞌe kuery ma ooa rupi oipoꞌo heravy hiꞌa.


text:
Haꞌe ramo fariseu kuery haꞌe nunga oexa vy aipoeꞌi ixupe: — Maꞌẽ, mbaꞌe re tu neremimboꞌe kuery ojapo sábado py ndaꞌevei vaꞌeri? 


text:
Mbaꞌeta Nhanderuete ro py oike rakaꞌe sacerdote yvateve vaꞌe Abiatar oĩ jave py, haꞌe vy hoꞌu mbojape Senhor renonde omoĩ mbyre, haꞌe kuery hoꞌu aguã ndaꞌevei vaꞌeri, sacerdote pe anho haꞌeve. Ngupive ikuai vaꞌe pe voi omeꞌẽ avi — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌive ju: — Sábado ára ma avakue pe oejaa rakaꞌe, haꞌe rã sábado pe avakue oejaa ndaꞌei.


text:
Haꞌe py ikuai vaꞌe ma Jesus re oexa pota okuapy, sábado py rã pa nhomonguera raꞌea oexa aguã, ijayvu reixe vy.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery pe ranhe oporandu: — Haꞌeve ri ndaꞌu sábado ára py jajapo porã tyrã pa jajapo vai? Haꞌeve ri ndaꞌu joekove jaraa jepe, tyrã pa tove tomano? — heꞌi. Haꞌe rami teĩ okyrirĩmba okuapy. 


text:
Haꞌe ramo ipoxy haꞌe iporiau rei reve omaꞌẽ ijyvýry ikuai vaꞌe re, haꞌe kuery inhakã ratã ramo. Haꞌe vy aipoeꞌi ava pe: — Emboꞌyvi ndepo. Haꞌe ramo opo omboꞌyvi vyve okuera.


text:
Haꞌe rã fariseu kuery ma ojepeꞌa vy hovai jogueroayvu Herodes-a katygua kuery reve. Marã rami pa ojuka uka aguã re ijayvu okuapy. 


text:
<n> Yeꞌẽ rembe re heta omongueraague</n> Haꞌe gui Jesus guemimboꞌe kuery reve ojeꞌoi yupa katy. Heta ete ou Galiléia gui, Judéia,


text:
Jerusalém, Iduméia, Jordão yakã rovaigua, Tiro haꞌe Sidom gui avi heta ete ou. Jesus mbaꞌemo ojapoague omombeꞌua rã oendu vy jogueru oĩa py. 


text:
Haꞌe ramo guemimboꞌe kuery pe Jesus aipoeꞌi peteĩ kanoã ogueru aguã haꞌe oĩ aguã, heta vaꞌe kuery omboty rei eꞌỹ aguã.


text:
Nheꞌẽ vai revegua voi oexa vy henonde guenapyꞌã re oĩ vy ojapukai reve aipoeꞌi: — Ndee ma Nhanderuete Raꞌy.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire yvyty oĩ vaꞌe áry oẽ vy oenoĩ haꞌe ae oipota vaꞌe kuery. Haꞌe ramo oĩa py haꞌe kuery ou.


text:
haꞌe gui Zebedeu raꞌy kuery Tiago haꞌe tyvy João. Haꞌe vaꞌe kuery reryrã omoĩ Boanerges, “Yapu vaꞌe raꞌy kuery” heꞌia.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe ramo ngoo katy ju oo. Haꞌe ramive ma heta ete ju onhemboaty ramo neĩ okaru aguã ma voi ndaꞌevei.


text:
Jesus retarã kuery haꞌe nunga oendu vy ou ogueraa aguã, mbaꞌeta omombeꞌua rã oendu naꞌinhakã porãveia rami. 


text:
Haꞌe py ikuai avi kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery Jerusalém gui ou vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe kuery aipoeꞌi: — Hexe tu anha ruvixa Belzebu rima onhemonde. Anha poꞌakaa rupi ae rima oipeꞌa oikovy anha kuery — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus oenoĩmba vy haꞌe kuery pe ijayvu mbaꞌemo re ombojoja reve. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Mbaꞌexa ꞌrã tu anha haꞌe ae onhemoxẽ?


text:
Haꞌe rami ae avi anha kuery jomeme opuꞌã vy joo rami eꞌỹ ikuai vaꞌe rire ndaꞌikuaivei ꞌrãgue, okanhymba ꞌrã guive. 


text:
— Avave rei ma ndoikei ꞌrã ava ojeroviave vaꞌe ro py imbaꞌe rei-rei re imonda aguã, oipokua ranhe eꞌỹ re. Oipokua rire vy ꞌrãe oipeꞌapa. 


text:
Haꞌe rã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ re ijayvu vaia ague ma nombogueai ꞌrã, haꞌe nunga jejavya ma omboguea vaꞌerã eꞌỹ — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo heta ijyvýry oguapy okuapy vaꞌe aipoeꞌi ixupe: — Pee oka py ma ndexy, nderyvy haꞌe nereindy kuery ikuai. Ndereka vy je ou — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Teĩgue ju Jesus nhomboꞌe oiny yupa yvýry. Haꞌe py heta ikuai ramo peteĩ kanoã py oĩ. Yy rembe re heta vaꞌe kuery ikuaia gui mombyryꞌi oguapy oiny. Haꞌe rã heta vaꞌe kuery yeꞌẽ rembe re ikuai, ita kuꞌi reia py. 


text:
Haꞌe rã amboae ma yvy porãa rupi hoꞌa. Haꞌe nungakue ma henhoĩ porã, yvate haꞌe hiꞌa porã guive. Trinta, sessenta, cem haꞌyĩ peve oiko peteĩ-teĩ gui — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus-a gui ojepeꞌapaa ma ramo hupive ikuai vaꞌe hemimboꞌe kuery doze vaꞌe reve ou vy oporandu okuapy mbaꞌemo re ombojoja vy ayvu omombeꞌu vaꞌekue re.


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Pendevy pe Nhanderuete oikuaa uka ipoꞌakaa py mbaꞌemo oiko vaꞌe ndoikuaa ukai vaꞌekue. Haꞌe rã amboae kuery ma mbaꞌemo re ambojojaa rupi anho ꞌrã amboꞌe,


text:
haꞌe kuery omaꞌẽ teĩ ndoexa kuaai aguã, haꞌe oendu teĩ noendu kuaai aguã, ojeko rerova eꞌỹ aguã ndoperdoaai aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma haꞌe kuery pe oporandu: — Napendu kuaai teve mbaꞌe nunga re ambojoja vy pa povaꞌe ayvu amombeꞌuague? Mbaꞌexa tu haꞌvy pendu kuaa ta ayvu amombeꞌu vaꞌe haꞌe javi?


text:
Po rami ikuai tape yvýry omoaĩ mbyre rami: Ayvu oendu vy ojapyxaka teĩ Satanás ou vy ayvu oipeꞌa ꞌrã haꞌe kuery re oĩ vaꞌekue.


text:
Haꞌe gui po rami ma itaty reia rupi omoaĩ mbyre rami ikuai: Ayvu oendu vy ojopy vyvoi ꞌrã ovyꞌa reve.


text:
Haꞌe rami teĩ ndapo pukui vaꞌe rami avi ikuai. Areꞌỹꞌi re ovaẽ ꞌrã imoingo axyarã, haꞌe ayvu porã káuxa ijavyky reiarã. Haꞌe nunga oiko rã ayvu porã rupi ikuaiague gui ojepeꞌapa ꞌrã.


text:
teĩ ko yvy re mbaꞌemo ikuai vaꞌe re openave vy, peráta, opa marãgua ojou porãve vy noendu potavei ꞌrã ayvu. Haꞌe rami vy ndaiꞌai.


text:
Haꞌe rã yvy porãa rupi omoaĩ mbyre rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu vy ojopy ꞌrã, hiꞌa porã ꞌrã guive trinta, sessenta, cem peteĩ-teĩ gui. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui aipoeꞌi avi: — Tataendy ndaꞌu nhamoendy vy jajaoꞌi ꞌrã ri ajaka py, haꞌe eꞌỹ vy tupa guýry ꞌrã ri nhamoĩ? Any, imoiny oĩaty py ae ꞌrã jaupi imoiny.


text:
Haꞌe kuery pe aipoeꞌive ju: — Peikuaa pota porã ayvu pendu vaꞌe re. Mbaꞌeta joupe pejapoague rami ae ꞌrã ojapoa pendevy, ojapoave ꞌrã guive.


text:
Mbaꞌeta mbaꞌemo oguereko vaꞌe pe omeꞌẽave ꞌrã. Haꞌe rã oguereko eꞌỹ vaꞌe gui ma oipeꞌapaa ꞌrã oguereko reiꞌi merami vaꞌekue. ; ; 


text:
<n> Mbaꞌemo raꞌyĩ re ombojojaague</n> Aipoeꞌi avi: — Nhanderuete poꞌakaa py oiko ꞌrã yvy re ava mbaꞌemo raꞌyĩgue onhotỹ vaꞌe rami.


text:
Mbaꞌeta oke ꞌrã pyávy, haꞌe rã ára py ovy ꞌrã. Haꞌe ramia ja haꞌyĩgue henhoĩ haꞌe yvate ꞌrã marã rami paa oikuaa eꞌỹ re.


text:
Yvy ae ojapo ꞌrã hiꞌa aguã rami. Jypyꞌi ma henhoĩ, haꞌe gui ipoty, haꞌe gui ma haꞌyĩ omonyẽ ꞌrã hiꞌa.


text:
<n><i> , , , </i></n> Aipoeꞌive ju: — Marã ramigua ndaꞌu Nhanderuete poꞌakaa py oiko vaꞌe reve joo ramigua? Mbaꞌe nunga re ndaꞌu haꞌeve ambojoja aguã?


text:
Haꞌe gui nhanhotỹ ma rire yvate ꞌrã, mbaꞌemo nhanhotỹ vaꞌe haꞌe javi gui tuvixave ꞌrã guive. Hakã voi tuvixa ramo guyraꞌi oveve vaꞌe ou vy kuarayꞌã py ojapo ꞌrã guaityrã. 


text:
<n><i> , </i></n> Heta ayvu haꞌekue ramigua omombeꞌu haꞌe kuery pe mbaꞌemo re ombojoja vy, ojapyxaka vaꞌe kuery oendu kuaa peve.


text:
Haꞌe rami avi mbaꞌemo re ombojoja eꞌỹ re ndaꞌijayvui haꞌe kuery pe. Haꞌe rã guemimboꞌe kuery pe ma omombeꞌu porãve kuerei ꞌrã haꞌe kuery aeꞌia py. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe ára kaꞌaruꞌi Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Jaaxa yupa rovaigua re — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery omondoukapa ma vy ogueraa Jesus kanoã py oĩague reve ae. Haꞌe rã amboae kuery ma kanoã mboae py oo hakykue. 


text:
Haꞌe rã Jesus ma kanoã revi katy oke oupy akãngyta áry. Haꞌe ramo omomyĩ vy aipoeꞌi: — Oremboꞌea, ndee nerepenai vaꞌe tyꞌy nhamanomba taa re? 


text:
Haꞌe ramo ovy vy ijayvu atã yvytu haꞌe yai pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Epytuꞌu, ekyrirĩ ke — heꞌi. Haꞌe ramove yvytu opytuꞌu, yai okyrirĩmba guive. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery onhemondyipa vy joupe-upe ju aipoeꞌi: — Marã ramigua tu pevaꞌe ava, yvytu haꞌe yeꞌẽ voi onheꞌẽ rendu aguã? 


text:
Mbaꞌeta ojopya vy ipy rupi corrente py ojokuaa teĩ omondo kuerei ꞌrã, ipy jokoa ferro guigua voi omondopa. Avave rei ndaꞌipoꞌakaai hexe.


text:
Pytũ nhavõ haꞌe ára pukukue re ojapukai oikovy itakua rupi, yvyty áry guive. Onheungapa rei oikovy ita re. 


text:
Ojapukai reve aipoeꞌi: — Nhanderuete Yvate ete vaꞌe Raꞌy Jesus, mbaꞌe tu ndee rereko xereve? Nhanderuete rery rupi ajerure xemoingo axy eꞌỹ aguã — heꞌi,


text:
Haꞌe gui Jesus oporandu: — Marã rami tu nderery? Ombovai: — Xerery ma Heta vaꞌe, mbaꞌeta heta orekuai — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo nheꞌẽ vai kuery aipoeꞌi Jesus pe: — Oremondouka ꞌrãgue poryko kuerya katy haꞌe kuery re ju roĩ aguã — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo Jesus omondouka. Haꞌe gui nheꞌẽ vai kuery ojepeꞌa vy poryko re ju onhemonde. Dois mil poryko rãndaꞌu ikuai. Haꞌe gui poryko kuery onhemondyipa vy yvyꞌã guy katy onha ojeꞌoivy, haꞌe yy py hoꞌapa vy oyꞌupa. 


text:
Poryko re opena vaꞌe kuery onhamba jogueravy tetã katy, haꞌe mbaꞌety rupi ikuai vaꞌe kuery pe guive omombeꞌu aguã. Haꞌe ramo haꞌe pygua kuery oupa oexa aguã oiko vaꞌekue.


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py haꞌe kuery ovaẽ vy oexa ava anha kuery onhemondeague vaꞌe onhemonde haꞌe hiꞌarandua oĩ porã ju ramo. Haꞌe rami vy ndaekorãvei rei okuapy.


text:
Haꞌe rami teĩ Jesus ndogueraai. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tereo ndero katy, haꞌe neretarã kuery pe emombeꞌu Senhor nemboaxya rupi ojapo vaꞌekue haꞌe javi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo oo vy Decápolis tetã rupi omboypy omombeꞌu aguã ixupe Jesus ojapo vaꞌekue haꞌe javi. Haꞌe ramo onhemondyi pavẽ. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Yy rovaigua re kanoã py Jesus oo ju ramo heta ete ojeꞌoi avi yeꞌẽ rembe re oĩa katy.


text:
Ovaẽ avi peteĩ ava Jairo hery vaꞌe, onhemboꞌeaty pygua ruvixa. Haꞌe vaꞌe ma oexa Jesus vyve guenapyꞌã re oĩ henonde.


text:
Haꞌe vy ojerure ete: — Xerajyꞌi omano raiꞌi ma oupy. Eju ke hexe epoko, okuera vy oikove nho aguã — heꞌi.


text:
Poropoanoa kuery opa marã oguereko vaꞌekue, haꞌe kuery pe kunha vaꞌe mbaꞌemo oguereko vaꞌekue haꞌe javi ma omeꞌẽ teĩ ndokuerai. Haꞌe rami ꞌrãgue py ndaꞌeveive tema ovy.


text:
Jesus mbaꞌemo ojapo oikovya omombeꞌua rã kunha vaꞌe oendu vy hakykue gui ou. Heta vaꞌe mbyte gui opoko ijao re,


text:
Haꞌe gui Jesus oikuaa vyvoi ixugui ipoꞌakaa oẽ rã. Haꞌe vy heta mbyte pyve ojere vy oporandu: — Mavaꞌe tu xere opoko? 


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ombovai: — Mbaꞌe re tu teta nemboty rei vaꞌeri “Mavaꞌe tu xere opoko?” ꞌre? 


text:
Haꞌe ramo kunha vaꞌe ma okueraague oikuaa vy okyje vaꞌeri oryryipa reve ou. Henonde guenapyꞌã re oĩ vy omombeꞌu oiko vaꞌekue.


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus ijayvu teri hoꞌamy reve amongue ou onhemboꞌeaty pygua ruvixa ro gui. Haꞌe vy tuu pe aipoeꞌi okuapy: — Nderajy omano ma. Mbaꞌerã tu remoangeko teri poromboꞌea? 


text:
Haꞌe rã Jesus ma haꞌe nunga ayvu re nopenai. Haꞌe vy onhemboꞌeaty pygua ruvixa pe aipoeꞌi: — Enhemondyi eme, ejerovia tema — heꞌi.


text:
Onhemboꞌeaty pygua ruvixa ro py Jesus ovaẽ vy oendu opa marã onhendu vaꞌe, ojaeꞌo haꞌe haxẽ-axẽ vaꞌe guive.


text:
Haꞌe ramo ojojai rei okuapy. Haꞌe gui omoẽ ukapa ma rire kunhaꞌi vaꞌe ituia py ogueroike tuu, ixy haꞌe ngupive ogueraa vaꞌekue.


text:
Sábado ovaẽ ramo nhomboꞌe onhemboꞌeaty py. Nhomboꞌe rã heta oendu vy onhemondyipa, haꞌe vy aipoeꞌi: — Magui ndaꞌu haꞌe rami oikuaa? Mbaꞌexa tu haꞌe ramigua ꞌarandu ixupe omeꞌẽa? Mbaꞌexa ndaꞌu mbaꞌemo porã ojapo opo py?


text:
Pevaꞌe eꞌỹ ri ndaꞌu oo apoa, haꞌe Maria memby, Tiago rykeꞌy, José, Judas haꞌe Simão rykeꞌy? Haꞌe apy nhanembyte rupi eꞌỹ teve ikuai heindy kuery? — heꞌi okuapy. Haꞌe vy ndojou porãi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Neĩ peteĩve profeta ndaꞌipoi hekoa pygua kuery ae omovaẽ porã vaꞌerã — heꞌi.


text:
Haꞌe rami rã haꞌe py ndaꞌevei mbaꞌeve ojapo aguã opoꞌakaa rupi. Mbovyꞌi re opo omoĩ vy omonguera mbaꞌeaxy gui.


text:
Haꞌe kuery ndojeroviaia oexa vy onhemondyi. Haꞌe rami vy tekoa haꞌe katy rai-raiꞌi oĩ vaꞌe rupi oo nhomboꞌe aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Doze guemimboꞌe kuery Jesus oenoĩ vy ombopoꞌaka nheꞌẽ vai re. Haꞌe vy mokõ-mokoĩ omondouka.


text:
Haꞌe kuery pe aipoeꞌi: — Mbaꞌeve peraa eme tape rupi peguataa rupi, peteĩ popoka eꞌỹ vy, neĩ mbojape, voko, neĩ peráta ndaꞌevei.


text:
Haꞌe rã tekoa py napenemovaẽai haꞌe pendeayvua noendu potaai ramo pejepeꞌa ꞌrã haꞌe gui. Haꞌe pendepy regua gui peity-ity ꞌrã yvy kuꞌi, haꞌe kuery pe peikuaa uka aguã peja peovya — heꞌi. , ;  


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus re opa rupi imaꞌenduꞌaa ramo huvixave Herodes avi oendu. Haꞌe vaꞌe pe amongue aipoeꞌi avi: — João Batista rima omanoague gui onhemboete ju. Haꞌe vy ꞌrãe mbaꞌemo ojapo oikovy opoꞌakaa rupi. 


text:
Amboae ju aipoeꞌi ixupe: — Elias rima — heꞌi. Haꞌe gui amboae ju aipoeꞌi: — Peteĩ profeta oiko, yma oiko vaꞌekue ramigua rima — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã Herodes ma haꞌe nunga oendu vy aipoeꞌi: — João akã xee ae ajaya uka vaꞌekue ri nhiꞌã onhemboete ju — heꞌi.


text:
Mbaꞌeta Herodes ae João ojopy vy nhuã py ojokua uka vaꞌekue guyvy Filipe raꞌyxy Herodias káuxa, hexe omenda rire.


text:
mbaꞌeta João pe Herodes “Heko porã haꞌe ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe” heꞌi vy okyje. Haꞌe rami vy opena porã. Ijayvua oendu vy ndoikuaai rei teĩ ojapyxaka porã. 


text:
Peteĩ ára taꞌyxy oipotaa rami oiko. Herodes ituiague ára py ngaru ojapo guembiguai kuery yvatekueve reve, xondaro ruvixa haꞌe Galiléia pygua huvixa kuery pe guive.


text:
Haꞌe kuery ikuaia py Herodias memby oike vy ojeroky ramo Herodes haꞌe oenoĩ uka vaꞌekue oexa vy ojou porã okuapy. Haꞌe ramo kunhataĩ pe huvixa aipoeꞌi: — Ejerure reipota vaꞌe re, xee ameꞌẽ ꞌrã.


text:
Haꞌe ramo kunhataĩ oo vy oxy pe ranhe oporandu: — Mbaꞌe nunga re tu tajerure? Ixy ombovai: — João Batista akãgue re — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramove huvixa oĩa py ju ou pojava vy aipoeꞌi: — Aipota aỹꞌi ma voi xevy remeꞌẽ João Batista akãgue peteĩ hyꞌa py — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo huvixa iporiau vaipa, teĩ mesa py hexeve ikuai vaꞌe oendua py oura rire ndaꞌevei ndojapoi aguã.


text:
Haꞌe rami vy ijukaarã omondouka vy ijayvu João akãgue ogueru aguã. Haꞌe ramo nhuã py oo vy ojaya inhakã,


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui Jesus oĩa py apóstolo kuery ojevypa ju vy ixupe omombeꞌu ojapo vaꞌekue haꞌe nhomboꞌeague haꞌe javi.


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Jajeꞌoi nhande kuery aeꞌi japytuꞌu ranhe peteĩ henda tekoa eꞌỹa py — heꞌi, mbaꞌeta heta oo haꞌe ou vaꞌe gui haꞌe kuery okaru aguã ma voi ndaꞌevei.


text:
Haꞌe kuery ojeꞌoi rã heta oexa. Oexa kuaa vy tetã ikuai vaꞌe haꞌe javi gui onha jogueravy haꞌe katy. Yvy rupi oo vy haꞌe kuery ranhe ovaẽmba. 


text:
Haꞌe ramo kanoã gui Jesus oguejy vyve heta ikuai vaꞌe oexa. Haꞌe vy omboaxy, mbaꞌeta vexaꞌi ija eꞌỹ vaꞌe rami ikuai. Haꞌe vy opa mbaꞌe re omboꞌe oiny. 


text:
Kaꞌaruꞌi jave Jesus-a py hemimboꞌe kuery ou vy aipoeꞌi: — Apy ma tekoa eꞌỹa py nhandekuai, kaꞌaru ete ma guive.


text:
Emondoukapa haꞌvy imbaꞌety haꞌe kii raiꞌi tekoa ikuai vaꞌe rupi, hoꞌu vaꞌerã ojogua aguã — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peẽ ae pemeꞌẽ hoꞌu vaꞌerã. Haꞌe rami rã haꞌe kuery ombovai: — Ore kuery pa toroo duzentos ára repy re torojogua mbojape haꞌe kuery hoꞌu aguã? — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi: — Mbovy mbojape haꞌvy pereko? Tapeo pexa. Haꞌe kuery oikuaa vy ombovai: — Peteĩ nhiruĩ mbojape roguereko, mokoĩ piraꞌi guive — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Jesus ma peteĩ nhiruĩve mbojape haꞌe mokoĩve pira ojopy vy yva re omaꞌẽ reve oguerovyꞌa Nhanderuete. Oipeꞌã-peꞌãꞌi vy omeꞌẽ guemimboꞌe kuery pe ombojoja aguã, mokoĩve piraꞌi guive ombojaꞌo heta vaꞌe kuery pe.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rireꞌive Jesus omondouka guemimboꞌe kuery kanoã py haꞌe kuery ranhe oaxa aguã yupa rovaigua re Betsaida katy, heta vaꞌe kuery haꞌe omondoukapa peve.


text:
Hemimboꞌe kuery renonde katy gui yvytu oipeju ramo ndopykui porãvei rã Jesus oexa. Haꞌe gui koꞌẽ rai jave mae haꞌe kuerya katy oo. Yy áry rupi oguata ouvy, haꞌe kuery renonde oaxa ta merami.


text:
Mbaꞌeta haꞌe kuery Jesus oexa vy ndaekorãveipa. Haꞌe ramo haꞌe kuery pe ijayvu vy aipoeꞌi: — Pendepyꞌa guaxu ke, xee rima. Pekyje eme — heꞌi.


text:
Haꞌe rami vy tekoa ikuai vaꞌe haꞌe javi rupi onha-onha vy ogueru imbaꞌeaxy vaꞌe kuery. Hupa reve ogueru Jesus oĩa oendua katy.


text:
Haꞌe gui ma tekoa py Jesus ovaẽa py rei, tetã eꞌỹ vy imbaꞌety vaꞌe kuerya py, eꞌỹ vy tetã mbyte py mbaꞌe ovaẽ rã oguerua ꞌrã imbaꞌeaxy vaꞌe kuery. Ovaẽ aguã py omoĩ vy ixupe ojerure ijao apyꞌi re ri jepe opoko aguã. Haꞌe ramo opoko vaꞌe haꞌe javi okuera. 


text:
<n><i> </i></n> Jesus-a py onhemboaty fariseu haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery Jerusalém gui ou vaꞌekue.


text:
(Haꞌe rã fariseu haꞌe judeu kuery haꞌe javi ma ymagua kuery nhomboꞌeague rami vy ojepoei ma vy mae ꞌrã okaru.


text:
Tetã mbyte gui ovaẽ vy voi onhemoakỹ ranhe ꞌrã okaru aguã. Haꞌe rami vy hekorã oeja pyre heta oguereko mbaꞌemo ojoi aguã: karo, yryru, oja overa vaꞌe guigua, [haꞌe tupa guive].) 


text:
Haꞌe nunga rupi fariseu haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery oporandu Jesus pe: — Mbaꞌe re tu neremimboꞌe kuery ma ymagua kuery nhomboꞌeague rami ndaꞌikuai? Mbaꞌeta ojepoei eꞌỹ re okaru. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Pendeko porã merami rive vaꞌe, peẽ kuery reko re profeta Isaías haꞌevea rami ijayvu rakaꞌe. Haꞌe vy ombopara imoiny: “Kovaꞌe kuery ma ojuru py rive xemboete, haꞌe rã ipyꞌa ma mombyry xegui.


text:
Haꞌe rami vy peẽ kuery Nhanderuete ojapo uka vaꞌekue ndapejapoi pekuapy, avakue ojapo uka vaꞌe rive pejapoxeve vy — heꞌi. 


text:
Aipoeꞌive ju: — Peẽ kuery opa marã pemboyke Nhanderuete ojapo uka vaꞌekue, pende ae reko rami rive pendekuai aguã.


text:
Mbaꞌeta Moisés aipoeꞌi: “Remboete ꞌrã nderu haꞌe ndexy. Haꞌe rã nguu haꞌe oxy re ijayvu vai vaꞌe pejuka ꞌrã”, heꞌi vaꞌekue. , ; ; 


text:
Haꞌe rã peẽ ma aipopeje: “Nguu eꞌỹ vy oxy pe amongue aipoeꞌi ꞌrã: ‘Mbaꞌemo pẽvy peguarã areko vaꞌekue ma Nhanderuete pe ju amboaxa’, heꞌi teĩ haꞌeve”, peje.


text:
Haꞌe rami py pemboyke Nhanderuete ayvu, pendereko rami rive penhomoingo vy. Peẽ kuery haꞌe rami anho penhomboꞌe. Oĩ retave ju haꞌe vaꞌe ramigua pejapo vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery oeja vy oike opy. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ou vy ojerure mbaꞌemo re ombojojaague omombeꞌu porãve aguã re.


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Peẽ voi teve napendu kuaai, haꞌe ndapeikuaai? Avakue ryepy py oike vaꞌeꞌỹ ꞌrã omboeko kyꞌa,


text:
mbaꞌeta ndoikei ꞌrã ikuraxõ re. Hye rupi oaxa vy oẽ ju ꞌrã hete gui — heꞌi. Haꞌe rami vy tembiꞌu ma guive rã nanhanemboeko kyꞌai ꞌrãa re ijayvu. 


text:
Avakue pyꞌa gui ae ꞌrã oẽ imboeko kyꞌaarã: opa marã rei oikoxea, imondaxea, jojukaxea, itavy reixea,


text:
nhombaꞌe re hakãteꞌỹa, ojapo vaixea, nhombotavypaxea, ndojejokoia, joapo vaixea, ijayvu vaixea, onhemboyvate reixea haꞌe naꞌinhakã porãveia rupi oikoa.


text:
<n><i> </i></n> Jesus opuꞌã vy oo haꞌe gui Tiro [haꞌe Sidom] yvy katy. Peteĩ oo py ovaẽ vy oĩa ndoikuaa ukaxei avave rei pe teĩ ndaꞌevei onhemi aguã.


text:
Mbaꞌeta peteĩ kunha ou imemby re nheꞌẽ vai onhemondea vaꞌe. Jesus re imaꞌenduꞌaa rã oendu vy ou, haꞌe vy guenapyꞌã re oĩ ipy yvýry.


text:
Haꞌe vaꞌe kunha ma Siro-fenícia pygua, haꞌe grego ayvu py ijayvu vaꞌeri ojerure oiny imemby gui anha oipeꞌa aguã. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Tove taꞌy kuery ranhe tokarupa. Ndaꞌevei mbojape jajopy aguã taꞌy kuery po gui, jaguaꞌi ikuai vaꞌe pe nhamombo aguã. <n>Judeu eꞌỹ vaꞌe kuery pe judeu kuery “Jagua kuery” heꞌi. Haꞌe rami Jesus ijayvu ojerovia ete paa oexaxe vy. 


text:
Kunha vaꞌe ombovai: — Tá, Senhor. Haꞌe rami avi jaguaꞌi teĩ mesa guýry hoꞌu ꞌrã kyrĩ vaꞌe rembiꞌu kure — heꞌi. 


text:
<n> Noendui haꞌe ndaꞌijayvui vaꞌe omongueraague</n> Tiro yvy gui ojepeꞌa vy oaxa ovy Sidom rupi. Galiléia yupa peve oo Decápolis yvy rupi.


text:
Haꞌe ramo heta vaꞌe mbyte gui Jesus ogueraa ranhe mombyryꞌi haꞌe aeꞌia py. Haꞌe vy ijapyxa py opoꞌẽ, inhapekũ re opoko guive guendyry reve.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery pe aipoeꞌi avave rei pe omombeꞌu eꞌỹ aguã. Haꞌe rami teĩ omongetavea ramive ma omombeꞌuve tema ojeꞌoivy.


text:
Mbaꞌeta onhemondyipa vy aipoeꞌi okuapy: — Haꞌevea rami meme ojapo. Mbaꞌeta ojapo ndaꞌijayvui vaꞌekue ijayvu, haꞌe noendui vaꞌekue oendu ju aguã rami. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe jave heta vaꞌe kuery onoꞌõa py teĩgue ju ndoguerekoi hoꞌu vaꞌerã. Haꞌe ramo Jesus guemimboꞌe kuery oenoĩ vy aipoeꞌi: 


text:
— Xee amboaxy kovaꞌe kuery, mbaꞌeta mboapy ára ma xerupive ikuai rire mbaꞌeve ndoguerekovei hoꞌu vaꞌerã.


text:
Haꞌe rã hemimboꞌe kuery aipoeꞌi: — Apy tekoa eꞌỹa py magui ꞌrã tu jajou mbojape kovaꞌe kuery peguarã? 


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi heta vaꞌe kuery oguapy aguã yvy py, haꞌe vy ojopy sete-ve mbojape. Nhanderuete oguerovyꞌa vy oipeꞌã-peꞌãꞌi, haꞌe guemimboꞌe kuery pe omeꞌẽ heta vaꞌe kuery pe ju ombojaꞌo-jaꞌo aguã.


text:
<n><i> </i></n> Jesus oĩa py fariseu kuery jogueru vy hexeve ijayvu ete okuapy. Haꞌe rami vy oeko aꞌã vy ojerure yva guigua hexa pyrã ojapo aguã re. 


text:
Haꞌe ramo Jesus opyꞌapy guive ipytuẽ atã vy aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu peẽ kuery pejerure yva guigua hexa pyrã re? Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Aỹgua kuery pe ndojapoai ꞌrã peteĩve — heꞌi.


text:
<n><i> </i></n> Hupive hemimboꞌe kuery oo vy hexarai mbojape ogueraa aguã. Peteĩꞌi mbojape anho oguereko kanoã py.


text:
Haꞌe nunga Jesus oikuaa vy oporandu: — Mbaꞌe re tu pendeayvu mbojape ndaperekoia re? Peneakã ratã vy napendu kuaai, neĩ ndapeikuaai teri teve?


text:
cinco mil pe peteĩ nhiruĩ mbojape aipeꞌã-peꞌãꞌi jave mbovy varai renyẽ tu haꞌykue pemonoꞌõ rakaꞌe? Haꞌe kuery ombovai: — Doze — heꞌi okuapy. 


text:
— Haꞌvy quatro mil pe sete mbojape aipeꞌã-peꞌãꞌi jave mbovy ajaka renyẽ tu haꞌykue pemonoꞌõ? Haꞌe kuery — Sete — heꞌi okuapy. 


text:
<n> Betsaida py ára revegua eꞌỹ omongueraague</n> Haꞌe gui ma Betsaida py ovaẽ. Haꞌe ramo ixupe peteĩ ára revegua eꞌỹ herua vy ojerurea opoko aguã re.


text:
Haꞌe ramo ára revegua eꞌỹ po re Jesus ojopy vy oguerojepeꞌa tekoa gui. Haꞌe gui hexa re oikyty guendyry, haꞌe hexe opoko vy oporandu: — Rexa ma pa mbaꞌemo? 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire Jesus guemimboꞌe kuery ogueraa Cesaréia de Filipe regua tekoa ikuai vaꞌe katy. Tape rupi ooa rupi oporandu haꞌe kuery pe: — Marã ramigua aikoa rami tu heta vaꞌe kuery oikuaa? 


text:
Haꞌe kuery ombovai: — João Batista. Haꞌe rã amboae kuery ma “Elias” heꞌi. Haꞌe rã amboae kuery ju ma “Peteĩ profeta” heꞌi ꞌrã ndevy — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo oporanduve ju: — Haꞌvy peẽ kuery, marã ramigua aikoa pa peẽ peikuaa? Pedro ombovai: — Ndee ma Cristo — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui omboypy po rami omboꞌe aguã: — Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue oiko axy ꞌrãe opa mbaꞌe py. Hexe opuꞌã rei ꞌrã nhomongeta vaꞌety, sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery. Ojukaa ꞌrã. Haꞌe rire mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã.


text:
Haꞌe rami Jesus ijayvu vy onhemombeꞌu porã. Haꞌe ramo Pedro haꞌe aeꞌia py oenoĩ vy ndojou porãia rami ijayvu.


text:
Haꞌe ramo Jesus ojere vy guemimboꞌe kuery ikuaia katy ju omaꞌẽ. Haꞌe vy Pedro pe ijayvu vy aipoeꞌi: — Satanás, ejepeꞌa ke xea gui, mbaꞌeta ndee ma Nhanderuete guigua ndereikuaai, avakue guigua anho. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma guemimboꞌe kuery oenoĩmba, heta vaꞌe kuery guive. Haꞌe kuery pe aipoeꞌi: — Xerupive oikoxe vaꞌe taexarai ojegui ae, togueraa ojeupegua kuruxu, haꞌe gui tou xerakykue.


text:
Mbaꞌeta nomanoxei ete vaꞌe ma omokanhy ꞌrã guekove. Haꞌe rã xekáuxa haꞌe ayvu porã káuxa omano vaꞌe ma ogueraa jepe uka ꞌrã guekove. ; ;  


text:
Mbaꞌeta aỹgua kuery itavy rei haꞌe ojejavypa rei vaꞌe mbyte amongue ikuai vy xereroxĩ ꞌrã, haꞌe xeayvua guive. Haꞌe rami rire haꞌe kuery ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi ogueroxĩ ꞌrã Nguu rexakã rupi ou vy, anjo ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe kuery reve. 


text:
Aipoeꞌive ju: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Apy peĩ vaꞌe regua amongue napemanoi ꞌrã Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa ouvy rã pexa eꞌỹa ja, opoꞌakaa oexa uka jave. 


text:
<n><i> ; </i></n> Mboapy meme araa py Jesus ngupive ogueraa Pedro, Tiago haꞌe João haꞌe kuery aeꞌi. Peteĩ yvyty yvate vaꞌe áry oo. Haꞌe py ma guexakã py ojekuaa haꞌe kuery renonde.


text:
Haꞌe ramo Pedro aipoeꞌi: — Oremboꞌea, haꞌeve apy nhaĩve aguã. Haꞌe rami vy rojapo ꞌrã mboapy ooꞌi: peteĩ ma ndevy guarã, amboae ma Moisés pe, haꞌe gui amboae ju ma Elias peguarã — heꞌi.


text:
Haꞌe ramove peteĩ arai ou vy ojaoꞌipa. Haꞌe vaꞌe mbyte gui peteĩ ayvu onhendu: — Pevaꞌe ma Xeraꞌy ayvu ete vaꞌe. Pejapyxaka ijayvua re ae — heꞌi vaꞌe. 


text:
<n><i> </i></n> Yvyty áry gui haꞌe kuery oguejy jogueruvy rã Jesus aipoeꞌi: — Avave rei pe pemombeꞌu eme pexa vaꞌekue, Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omanoague gui onhemboete ju eꞌỹa ja — heꞌi.


text:
Haꞌe rami ijayvuague haꞌe kuery omoĩ porã. Haꞌe rami avi jomeme oporandu okuapy omanoague gui onhemboete ju ꞌrãa oikuaaxe vy. 


text:
Oporandu avi okuapy Jesus pe: — Mbaꞌe re tu haꞌvy kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery ijayvu okuapy Elias ranhe ou ꞌrãa re? 


text:
Ombovai: — Anhetẽ ae Elias haꞌe ranhe ou vy opa mbaꞌe omoĩmba porã ju ꞌrã. Haꞌe rami avi Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue rekorã re ipara oinya py, mbaꞌexa tu oĩ oiko axy haꞌe ombojaru reia ꞌrãa rami?


text:
Xee aipoaꞌe pẽvy: Elias ou ae ma teĩ hekorã re ipara oinya rami vy hexe haꞌe kuery ojapo okuapy oipotaa rami ae. <n>Elias re ijayvu João Batista re ijayvu vy. Mateus 17.11-13 Mateus 17.14-21; Lucas 9.37-43 


text:
Hemimboꞌe kuery mboae ikuaia py ovaẽ jogueruvy ramo heta avi ou haꞌe py. Haꞌe rã kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery ijayvu okuapy haꞌe kuery reve.


text:
Haꞌe ramo kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery pe Jesus oporandu: — Mbaꞌe nunga re tu pendeayvu raꞌe haꞌe kuery reve? 


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe mbyte gui peteĩ aipoeꞌi: — Poromboꞌea, ndea py aru xeraꞌy nheꞌẽ vai nomboayvui rã.


text:
Mbaꞌeta oikoa rupi oity xapyꞌa jepi ꞌrã. Ijuru ryjui haꞌe haĩ jekyty, inhangai ma ovy. Ajerure teĩ neremimboꞌe kuery oipeꞌa aguã, haꞌe kuery ndoipeꞌa kuaai — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Peẽ pejerovia eꞌỹ vaꞌe, rakaꞌe peve ꞌrã tu aiko pendereve? Rakaꞌe peve ꞌrã tu rogueropoꞌaka? Eru haꞌvy avaꞌi apy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ogueru. Haꞌe gui avaꞌi Jesus oexa ramove nheꞌẽ ombovava ratã vyvoi. Haꞌe vy yvy rupi hoꞌa vy ojere-jere oupy, ijuru ryjuipa guive. 


text:
Mbovykue rei eꞌỹ ma tata py haꞌe yy py oity ojukaxe vy. Ndevy pe haꞌeve ri rã oremboaxy ꞌrãgue, orepytyvõ. 


text:
Heta vaꞌe kuery oupa rã Jesus oexa vy ijayvu atã nheꞌẽ vai pe: — Nheꞌẽ nanhomboayvui haꞌe nanhomboapyxai vaꞌe, ejepeꞌa ke kyrĩ vaꞌe gui, ejuve eme hexe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo nheꞌẽ vai ojapukai reve ombovava ratã vy ojepeꞌa, oeja ovy heꞌõgue rami. Pavẽ rei “Omano” heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe gui ma opy oike ma ramo hemimboꞌe kuery oporandu haꞌe kuery aeꞌia py: — Mbaꞌe re tu ore ndoroipeꞌa kuaai raꞌe anha? 


text:
<n><i> , ; <a href="b42.9.43b-45">Lucas 9.43b-45</a></i></n> Haꞌe kuery ojeꞌoi vy oaxa Galiléia rupi. Jesus ndoipotai avave rei oikuaa oĩa,


text:
mbaꞌeta guemimboꞌe kuery omboꞌe vy aipoeꞌia rami: — Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa ꞌrã avakue po py, haꞌe rã haꞌe kuery ojuka ꞌrã. Haꞌe gui mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã omanoague gui — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Cafarnaum katy ju haꞌe kuery ojeꞌoi. Opy Jesus oike vy oporandu guemimboꞌe kuery pe: — Mbaꞌe nunga re tu pendeayvu raꞌe tape rupi?


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery okyrirĩ okuapy, mbaꞌeta mavaꞌe pa joegui yvateve ꞌrãa re tape rupi ijayvu rire. 


text:
Haꞌe ramo oguapy oiny vy oenoĩ doze-ve guemimboꞌe kuery. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Haꞌe ranhexe vaꞌe ma opyta ꞌrã takykue pavẽ rembiguairã — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui peteĩ kyrĩ vaꞌe ogueru vy omopuꞌã henoꞌamy haꞌe kuery mbyte. Oikuavã vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
— Amongue xerery rupi peteĩ kyrĩ vaꞌe kovaꞌe ramigua omovaẽ vy xee avi xemovaẽ. Haꞌe xemovaẽ vaꞌe ma xee anho eꞌỹ xemovaẽ, xembouare avi omovaẽ. 


text:
<n><i> , </i></n> Haꞌe gui João aipoeꞌi: — Oremboꞌea, roexa kuri peteĩ ava nderery rupi anha oipeꞌa rã, nhanderupive eꞌỹ oiko vaꞌe. Haꞌe ramo ndoroipeꞌa ukavei, nhanderupivegua eꞌỹ ramo — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Ndaꞌevei ndapeipeꞌa ukai aguã, mbaꞌeta xerery rupi tembiapo porã ojapo vaꞌe ndaꞌijayvu vai ꞌrã xere.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Cristo pegua peiko ramo xerery rupi amongue peteĩ karo yy ri jepe pendevy omeꞌẽ rire ndojopy eꞌỹi ꞌrã ojapoague repy. 


text:
<n><i> ; , </i></n> — Haꞌe rã kovaꞌe kyrĩgue vaꞌe regua ojeroviaa gui amongue oity ꞌrãgue py haꞌeveve oityxe vaꞌe ajuꞌy re ita guaxu mbaꞌemo monguꞌia ojokua pyre reve yeꞌẽ mbyte py omomboa vaꞌe rire.


text:
Xapyꞌa rei rã ndepo ri ndererojejavy ramo ejaya, mbaꞌeta haꞌeveve ndepo rovaikueꞌi reve reikove aguã py reike aguã, ndepo jovaive reve tata ogue eꞌỹ vaꞌe py reo ꞌrãgue py.


text:
Haꞌe rami eꞌỹ vy ndepy ri ndererojejavy ramo ejaya. Mbaꞌeta haꞌeveve ndepy rovaikueꞌi reve reikove aguã py reike aguã, ndepy jovaive reve tata ogue eꞌỹ vaꞌe py nemomboa ꞌrãgue py.


text:
Xapyꞌa rei nderexa ri ndererojejavy ramo enoẽ. Mbaꞌeta haꞌeveve Nhanderuete poꞌakaa py peteĩꞌi nderexa reve reike aguã, mokoĩve nderexa reve tata ogue eꞌỹ vaꞌe py nemomboa ꞌrãgue py.


text:
Juky ma iporã vaipa. Haꞌe rã xapyꞌa rei naeꞌẽvei rire mbaꞌexa ꞌrã tu heꞌẽ ju? Peẽ kuery voi pendejee ae pereko ꞌrãgue juky, jomeme pendekuai porã aguã. 


text:
<n><i> , </i></n> Jesus opuꞌã vy oo haꞌe gui Judéia rupi Jordão yakã rovaigua re. Teĩgue ju oĩa py heta vaꞌe kuery onoꞌõ okuapy. Haꞌe ramo ojapoaty rami vy omboꞌe ju. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe jave py fariseu kuery regua onhemboja jogueruvy vy oeko aꞌã. Haꞌe vy oporandu okuapy: — Haꞌeve ri ndaꞌu ime kuery opoi aguã guaꞌyxy gui? 


text:
Haꞌe kuery ombovai: — Moisés ojapo uka rakaꞌe kuaxia omendaague regua ombovaipa aguã, haꞌe gui ma opoi aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui guaꞌyxy reve mokoĩ ꞌrãgue py peteĩꞌi toꞌo ma ikuai. Haꞌe rami vy mokoĩ veꞌỹ ikuai, peteĩꞌi toꞌo ma.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui oĩa py oguerua kyrĩgue haꞌe kuery re opo omoĩ aguã. Haꞌe rã hemimboꞌe kuery ma herua kuery pe ijayvu ete. 


text:
Jesus haꞌe nunga oexa vy ndojou porãi. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tove tou kyrĩgueꞌi xea py, pejoko eme, mbaꞌeta pevaꞌe ramiguaꞌi peguarã ae Nhanderuete poꞌakaa.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Amongue kyrĩgue rami eꞌỹ Nhanderuete poꞌakaa nomovaẽxei vy ndoikei ꞌrãe haꞌe py — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui tape rupi Jesus oo ju ma oiny rã onha ouvy peteĩ ava ovaexĩ aguã. Guenapyꞌã re oĩ vy oporandu: — Poromboꞌea ndereko porã vaꞌe, mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã tekove marã eꞌỹ aupity aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Mbaꞌe re tu “Ndereko porã vaꞌe”, ꞌre xevy? Avave rei ndaeko porãi peteĩꞌi eꞌỹ vy. Haꞌe vaꞌe ma Nhanderuete.


text:
Reikuaa ae ma ojapo uka vaꞌekue: Ejojuka eme, ndetavy eme, nemonda eme, ndeapu eme, ejokore eme, emboete nderu haꞌe ndexy — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã Jesus hexe omaꞌẽ vy oayvu. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peteĩ mbaꞌe ma oata teri ndevy. Tereo evendepa rereko vaꞌe haꞌe javi, haꞌe hepykue emeꞌẽmba iporiaukueꞌi pe. Haꞌe vy ꞌrãe rereko ovareve vaꞌe yva re. Haꞌe gui mae eju xerupive — heꞌi. , ; 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Jesus oyvýry omaꞌẽ vy aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Haxy ete oguerekopa vaꞌe kuery Nhanderuete poꞌakaa py oike aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami ijayvu rã hemimboꞌe kuery oendu vy onhemondyipa. Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌive ju: — Xeraꞌy kuery, haxy ete mbaꞌemo oguereko vaꞌe re rive ojerovia vaꞌe oike aguã Nhanderuete poꞌakaa py.


text:
Nhanderuete poꞌakaa py oguerekopa vaꞌe oikea gui ndaxyive camelo oaxa aguã juu nambi kua rupi — heꞌi. 


text:
Haꞌe kuery re Jesus omaꞌẽ vy aipoeꞌi: — Haꞌe nunga ma avakue pe haxy ete, haꞌe rã Nhanderuete pe ma any, mbaꞌeta Nhanderuete pe mbaꞌeve ndaxyi — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai ju: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe javi xekáuxa haꞌe ayvu porã káuxa ngoo oeja vaꞌe, guyvy, gueindy, oxy, nguu, guaꞌy eꞌỹ vy ombaꞌety,


text:
haꞌe kuery ma aỹ voi ojou retave ꞌrã: guyvyrã, gueindyrã, oxyrã, guaꞌyrã haꞌe ombaꞌetyrã ojou ꞌrã oiko axy reve, haꞌe gui yvy pyau re ju oupity ꞌrã tekove marã eꞌỹ.


text:
Haꞌe rami avi tenonde pyguare heta opyta ꞌrã takykue py, haꞌe rã takykue pyguare ma opyta ꞌrã tenonde py. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma Jerusalém katy oguata ojeꞌoivy. Jesus ma guemimboꞌe kuery renonde oo oiny. Haꞌe rã haꞌe kuery ma onhemondyi haꞌe okyje rei reve hakykue ojeꞌoi. Haꞌe gui ma haꞌe kuery aeꞌi ikuai aguã py Jesus ogueraa doze guemimboꞌe kuery. Haꞌe vy haꞌe kuery pe omombeꞌu porãve hexe oiko vaꞌerã. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
— Pendu ke. Aỹ ma jajeꞌoi nhainy Jerusalém katy. Haꞌe py ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ojopy ukaa ꞌrã sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery pe. Haꞌe kuery ojuka uka vy omboaxa ꞌrã amboae regua kuery pe.


text:
Haꞌe kuery ojavyky rei haꞌe onyvõmba ꞌrã hexe, haꞌe gui oinupãmba ma rire ojuka ꞌrã. Haꞌe gui mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe ramo Jesus re onhemboja Zebedeu raꞌy kuery Tiago haꞌe João. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Oremboꞌea, ejapo orevy rojerure taa. 


text:
Haꞌe kuery ombovai: — Nerexakã reve reju vy oremoĩ ꞌrãgue peteĩ ndeaxu eꞌỹa re, haꞌe rã amboae ma ndeaxua re — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai: — Ndapeikuaai mbaꞌe nunga re pa pejerurea. Peẽ ndaꞌu peyꞌu ꞌrã ri karo xee ayꞌu aguã vaꞌe gui? Penhemongarai uka ꞌrã ri xee anhemongarai ukaa rami? <n>“Anhemongarai” haꞌe “Karo gui ayꞌu” heꞌia ma oiko axy aguã re ijayvu vy. 


text:
Haꞌe kuery aipoeꞌi: — Haꞌeve. Jesus aipoeꞌi ju: — Peyꞌu ꞌrãe karo xee ayꞌu aguã gui, haꞌe penhemongarai uka avi ꞌrã xee anhemongarai ukaa rami.


text:
Haꞌe rã xeaxu eꞌỹa re haꞌe xeaxua re oguapy vaꞌerã ma xee eꞌỹ ꞌrã aiporavo. Haꞌe rami aguã ma oguereko katu pyre pe anho — heꞌi. ; ; 


text:
Haꞌe nunga hemimboꞌe kuery mboae dez ikuai vaꞌe ma haꞌe nunga oendu vy ijayvu rei okuapy Tiago haꞌe João re.


text:
Haꞌe ramo Jesus ojea py oenoĩmba vy aipoeꞌi: — Yvy jave regua huvixa kuery ma joguereko atã ꞌrã, haꞌe kuery vaꞌe regua yvatekueve ipoꞌaka ꞌrã joe, peikuaa rami


text:
Haꞌe rã pende kuery ma haꞌe rami eꞌỹ ꞌrã pendekuai. Haꞌe rami ꞌrãgue py peẽ kuery vaꞌe regua joegui yvatevexe vaꞌe ma penerembiguai rami toiko.


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue eteve voi jojokuai aguã eꞌỹ ou, haꞌe rã tembiguai rami oiko aguã, haꞌe guekove omeꞌẽ aguã heta rekovia, ogueraa jepe aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vy Jericó tetã py ranhe ovaẽ. Haꞌe gui tetã gui guemimboꞌe kuery haꞌe heta vaꞌe kuery reve ojeꞌoi jave peteĩ ava ára revegua eꞌỹ oguapy oiny tape yvýry. Timeu raꞌy Bartimeu hery vaꞌe mbaꞌemo re ojerurea py oĩ.


text:
Haꞌe vaꞌe ma Jesus Nazaré pygua vaꞌe ou oinya oendu vy ojapukai reve aipoeꞌi: — Davi ramymino Jesus, xemboaxy ke — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo heta ijayvu okyrirĩ aguã. Haꞌe rami teĩ ojapukaive tema. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Davi ramymino, xemboaxy ke. 


text:
Haꞌe ramo Jesus opyta vy aipoeꞌi: — Penoĩ. Haꞌe ramo oenoĩa ára revegua eꞌỹ. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Ndepyꞌa guaxu, epuꞌã ke, mbaꞌeta nerenoĩ.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Tereo, rejeroviaa ndereraa jepe ma. Haꞌe ramove ava vaꞌe oexa ju vy Jesus rakykue oo tape rupi. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Jerusalém py haꞌe kuery ovaẽ raiꞌi ma. Haꞌe vy Oliveiras yvyty re Betfagé haꞌe Betânia tekoa rupi oaxa vy Jesus omondouka mokoĩ guemimboꞌe.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tapeo tenonde pevaꞌe tekoa oĩ vaꞌe py. Haꞌe py pevaẽ vyve pejou ꞌrã peteĩ mburikaꞌi ixã vaꞌe, hiꞌáry avave rei noĩai teri vaꞌe. Pejora vy ke peru.


text:
Xapyꞌa rei amongue oporandu ꞌrã mbaꞌe re pa pejoraa re. Haꞌe rami rã aipopeje: “Senhor ma oipota, haꞌe gui ogueru ruka voi ju ꞌrã apy”, peje ꞌrã. 


text:
Tape rupi heta oipyo okuapy oao, haꞌe rã amboae kuery ma jai rogue mbaꞌety yvýry gui ojaya vaꞌekue onhono.


text:
Haꞌe gui henonde haꞌe hakykue oo vaꞌe kuery ojapukai vy aipoeꞌi: — Iporã ete! Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Senhor rery rupi ou vaꞌe re! 


text:
Imaꞌenduꞌa porãmby toiko opoꞌakaa rupi ovaẽ ouvy vaꞌe, nhaneramoĩ Davi rami ipoꞌaka vaꞌe. Toguerovyꞌaa yvatevea py! — heꞌi ojeꞌoivy. 


text:
Haꞌe gui Jerusalém py ovaẽ ma vy templo py oike. Haꞌe vy omaꞌẽmba ma rire kaꞌaru ma ramo Betânia katy ju oo doze guemimboꞌe kuery reve. 


text:
Mombyry gui oexa peteĩ figoꞌy hogue vaꞌe. Haꞌe gui oo oexa aguã mbaꞌemo ojou rivyvyi gui. Haꞌe rami teĩ yvyra hiꞌaĩa py ovaẽ vy mbaꞌeve ndojoui hogue eꞌỹ vy, mbaꞌeta figo oikoa ára eꞌỹ rã.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Aỹ gui ma toꞌuave eme ndeꞌa — heꞌi. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery oendu. <n>Figoꞌy pe Jesus ijayvu vai oikuaa uka aguã judeu kuery ndojeroviaia re Nhanderuete ombopaga taa . 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Jerusalém tetã py ovaẽ. Templo py oike vy omoẽmba mbaꞌemo vendea haꞌe mbaꞌemo joguaa kuery haꞌe py ikuai vaꞌekue. Oity peráta mboekoviaa kuery mesa, haꞌe apykaxu vendea kuery renda guive.


text:
Haꞌe vy nhomongeta vy aipoeꞌi: — Ipara oiny “Xero ma onhemboꞌe atyrã oĩ” ꞌea vaꞌeri peẽ ma pejapo imonda vaꞌe onhemiaty rami — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga ma sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery oendu. Haꞌe vy oikuaa pota okuapy marã rami vy pa ojuka aguã. Haꞌe rami teĩ okyje guive, mbaꞌeta omboꞌe rã heta vaꞌe kuery haꞌe javi ojou porã. 


text:
<n> Ojerovia vaꞌe poꞌakaa re ijayvua</n> Haꞌe gui koꞌẽgue ajeꞌiveꞌi reve haꞌe kuery ojevy jogueruvy vy oexa rã figoꞌy ipiru ma raꞌe hapo haꞌe javi.


text:
Haꞌe ramo Pedro imaꞌenduꞌa vy aipoeꞌi: — Oremboꞌea, emaꞌẽ. Figoꞌy ndeayvu vaiague nda ipiru raꞌe — heꞌi. 


text:
Mbaꞌeta anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Amongue pevaꞌe yvyty pe “Epuꞌã ke, enhemombo yeꞌẽ py”, heꞌi vy opyꞌa py oexaꞌã rei ꞌrãgue py ijayvuague oiko ꞌrãa oguerovia ete ramo haꞌekue rami ae ꞌrã oiko ixupe.


text:
Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe pẽvy: Penhemboꞌe vy pejerurea pejopy maa re pejerovia ramo haꞌekue rami ae ꞌrã oiko pẽvy.


text:
Haꞌe gui penhemboꞌe vy xapyꞌa rei amongue reve mbaꞌemo pereko vy peperdoa ranhe, Penderu yva pygua pejejavyague avi operdoa aguã.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Jerusalém katy ojevy ju jogueravy. Haꞌe vy templo rupi oiko jave oĩa py ou sacerdote yvatekueve vaꞌe, kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomongetaa kuery.


text:
Haꞌe vy oporandu ixupe: — Mbaꞌe nunga poꞌakaa rupi tu rejapo haꞌe nunga? Mavaꞌe tu nembopoꞌaka guĩ rami rejapo aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Xee voi aporandu ta pẽvy. Pemombeꞌu ke. Haꞌe ramo xee voi amombeꞌu ꞌrã pẽvy mbaꞌe nunga poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga ajapoa.


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery jomeme ranhe ijayvu okuapy: — Xapyꞌa rei “Yva gui”, jaꞌe ramo haꞌe ombovai ju ꞌrã: “Mbaꞌe re tu haꞌvy ndapejeroviai hexe?” heꞌi ꞌrã nhandevy.


text:
Haꞌe rã “Avakue gui”, jaꞌe aguã ndaꞌevei avi — heꞌi okuapy, mbaꞌeta haꞌe kuery okyje heta vaꞌe kuery gui, João anhetẽ profeta oikoa pavẽ oikuaa ramo.


text:
Haꞌe rami vy aipoeꞌi Jesus pe: — Ore ma ndoroikuaai. Haꞌe ramo Jesus ju ombovai: — Xee voi namombeꞌui ꞌrã pẽvy mavaꞌe poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga ajapo aikovya. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire haꞌe kuery pe Jesus omombeꞌu peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy. — Peteĩ ava onhotỹ uva. Ojapo ikora yvate vaꞌerã, ojapo guive uva oumbiri atyrã haꞌe torre, haꞌe gui ma opena vaꞌerã kuery po py omboaxa. Haꞌe vy oo guekoa gui. 


text:
— Omonoꞌõa ára ovaẽ ramo opena vaꞌe kuerya py ombou peteĩ guembiguai, ixupegua uvaꞌa omeꞌẽ okuapy aguã.


text:
— Amboae ju ombou. Haꞌe vaꞌe ma ojuka. Amboae kuery heta ombou avi. Haꞌe kuery oinupãmba amongue, haꞌe rã amboae kuery ma ojuka. 


text:
— Peteĩꞌi ma oguereko teri, guaꞌy oayvuve vaꞌe anho. Haꞌe vaꞌe ma ija ombou vy “Xeraꞌy ramo omboete ꞌrã ko”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe ramo ombaꞌeapo vaꞌe kuery aipoeꞌi joupe-upe: “Pevaꞌe ma uvaty jarã ete. Jajuka na, uvaty nhandevy ju opyta aguã”, heꞌi okuapy.


text:
— Mbaꞌe ndaꞌu uvaty ja ojapo ꞌrã? Haꞌe vaꞌe ou vy omomba ꞌrã opena vaꞌekue, haꞌe rã amboae kuery pe ju ꞌrã omboaxa uvaty.


text:
Haꞌvy peẽ ndaperoayvui teri teve po rami ipara vaꞌe: “Oo apoa kuery ita ndoipotai vaꞌekue opyta omboeteve pyrã, tenonde pyguarã.


text:
Haꞌe rami rã haꞌe kuery ojopyxe teĩ heta vaꞌe kuery gui okyje, mbaꞌeta haꞌe kuery re ae ri ijayvua oikuaa. Haꞌe rami vy ojepeꞌapa jogueravy. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe ramo Jesus oĩa py omboua fariseu regua haꞌe Herodes-a katygua kuery, ayvu py ojopy aguã.


text:
Haꞌe vaꞌe kuery ovaẽmba vy aipoeꞌi ixupe: — Poromboꞌea, ore roikuaa ndee anhetẽ vaꞌea, haꞌe ndereikuaa potai ꞌrã mavaꞌe paa re, mbaꞌeta neremaꞌẽi avakue yvatea re, haꞌe anhetẽ rupi renhomboꞌe Nhanderuete oipota vaꞌe re. Haꞌevea rami ri ndaꞌu César pe nhameꞌẽ imposto repy, tyrã pa any? Haꞌeve tyrã pa ndaꞌevei nhameꞌẽ aguã? 


text:
Jesus oikuaa haꞌe kuery ijayvu rivea. Haꞌe vy ombovai: — Mbaꞌe re tu xereko aꞌãxe ri? Peru haꞌvy peteĩ hatãꞌi vaꞌe, taexa — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery ogueru ramo haꞌe ju oporandu: — Mavaꞌe raꞌangaa haꞌe mavaꞌe rery tu kovaꞌe re oĩ? Haꞌe kuery ombovai: — César mbaꞌe rima. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — César mbaꞌe ri rã pemeꞌẽ haꞌvy César pe. Haꞌe rã Nhanderuete pegua ma Nhanderuete pe ae ꞌrã pemeꞌẽ — heꞌi. Haꞌe ramo onhemondyipa ijayvua gui. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py ou saduceu kuery vaꞌe regua. Haꞌe vaꞌe kuery ma ndogueroviai nhanhemboete ju ꞌrãa. Haꞌe gui oporandu okuapy ixupe: 


text:
— Poromboꞌea, Moisés oeja rakaꞌe po rami ipara vaꞌe: “Taꞌy eꞌỹ re tykeꞌy omano ramo tyvy ju ꞌrã omenda imeveꞌỹ vaꞌe re, omano vaꞌekue raꞌyrã vaꞌekue oguereko aguã”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Haꞌe ramo tyvy ju omenda imeveꞌỹ vaꞌe re teĩ haꞌe vaꞌe voi omano taꞌy eꞌỹ re. Haꞌe gui mboapya ma haꞌekue rami ae ju.


text:
Haꞌe gui onhemboetepa jevya ára haꞌe kuery onhemboete ju rã mavaꞌe eteꞌi ꞌrã oiko kunha vaꞌe me? Mbaꞌeta kunha vaꞌe re sete-ve omenda rire — heꞌi. 


text:
Mbaꞌeta omanoague gui onhemboete ju vaꞌekue ma nomendavei ꞌrã, neĩ nanhomomendavei ꞌrã. Anjo kuery yva pygua rami ꞌrã ikuai.


text:
Haꞌe gui omano vaꞌekue onhemboetepa ju ꞌrãa re ndaperoayvui teri teve Moisés ombopara vaꞌekue? Mbaꞌeta yvyra yky hendy vaꞌe mbyte gui Nhanderuete aipoeꞌi ixupe: “Xee ma Abraão, Isaque haꞌe Jacó Ruete aiko”, heꞌi rakaꞌe. 


text:
Haꞌe ma omanogue Ruete eꞌỹ oiko, haꞌe rã oikove vaꞌe Ruete. Haꞌe nunga rupi pejavy vaipa. ; <a href="b46.15.12-28">15.12-28</a>; 


text:
<n><i> ; </i></n> Ou avi peteĩ kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety. Haꞌe vaꞌe ma amboae kuery reve Jesus ijayvu haꞌe ombovai porã rã oendu ma vy oporandu: — Mbaꞌe nunga ojapo uka pyre tu pavẽ gui yvateve vaꞌe? 


text:
Reayvu ꞌrã Nderuete ndepyꞌa haꞌe javi py, ndereko, neꞌarandua haꞌe nembaraetea haꞌe javi py guive” heꞌiague. 


text:
Haꞌe vaꞌe rire ma po rami ju oĩ: “Reayvu ꞌrã neirũ kuery ndee ae rejeayvua rami” heꞌiague. Amboae ojapo uka pyre povaꞌe gui yvateve vaꞌe ma jipoi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety aipoeꞌi: — Poromboꞌea, haꞌevea rami ndeayvu anhetẽ rupi meme. Mbaꞌeta Nhanderuete ma peteĩꞌi, amboae jipoi haꞌe eꞌỹ vy. 


text:
Haꞌe gui Nhanderuete jayvu ꞌrã nhandepyꞌa, nhaneꞌarandua haꞌe nhanembaraetea haꞌe javi py. Haꞌe nhaneirũ kuery ma nhande ae jajeayvua rami ꞌrã jayvu. Haꞌe nunga jajapo aguã ma ixupe mymba nhameꞌẽa gui haꞌeveve — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami oꞌarandua rupi ombovai rã Jesus oendu vy aipoeꞌi: — Ndee ma mombyry eꞌỹ reiko Nhanderuete poꞌakaa gui — heꞌi. Haꞌe vaꞌe rire avave rei ndaꞌipyꞌa guaxuavei ixupe oporandu aguã mbaꞌeve re. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui templo py Jesus nhomboꞌe vy oporandu: — Mbaꞌexa ndaꞌu kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery Cristo reko re ijayvu vy aipoeꞌi Davi ramymino oikoa rami?


text:
Mbaꞌeta Davi eteve voi Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ gui aipoeꞌi: “Senhor aipoeꞌi xe-Senhor pe: ‘Eguapy ke aiporu kuaa regua re, ndepy guýry nderovaigua kuery amoĩ eꞌỹa ja’, heꞌi vaꞌekue.” 


text:
Haꞌe rami vy Davi voi “Senhor” heꞌi ixupe. Mbaꞌexa tu haꞌvy hamymino avi ri oiko? — heꞌi. , Haꞌe rami ijayvu rã heta vaꞌe kuery oenduxe vai. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Haꞌe gui nhomboꞌe vy aipoeꞌi ju: — Penheangu ke lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery gui, mbaꞌeta haꞌe kuery ma ao puku py ꞌrã onhemonde, haꞌe tetã mbyte rupi ikuai vy oipota ꞌrã oxarura porãa.


text:
Haꞌe rami avi haꞌe kuery ogueraa rivepa ꞌrã imeveꞌỹ vaꞌe kuery ro gui oipota vaꞌe, haꞌe onhemboeko porãxe vy onhemboꞌe are ꞌrã. Haꞌe nunga rupi haꞌe kuery opaga raxa ete ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui templo py Jesus oguapy oiny hyru peráta omoĩaty oĩ vaꞌe rexeiꞌi. Haꞌe vy oexa heta vaꞌe kuery peráta omeꞌẽ vy hyru py omoĩ rã. Oguerekopa vaꞌe kuery omeꞌẽ retave.


text:
Haꞌe rami vy guemimboꞌe kuery oenoĩmba vy aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Pevaꞌe imeveꞌỹ vaꞌe ma iporiaukueꞌia ramive ma peráta meꞌẽa kuery haꞌe javi gui omoĩ retave hyru py.


text:
Mbaꞌeta amboae kuery ma hembyrekue gui rive omeꞌẽ. Haꞌe rã pevaꞌe ma iporiaukueꞌia ramive mbaꞌemoꞌi ojogua aguã oguereko vaꞌekue haꞌe javiꞌi omoĩ. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Templo gui Jesus oẽ ovy jave peteĩ hemimboꞌe aipoeꞌi: — Oremboꞌea, neꞌemaꞌẽ ave ita tuvixakue gui anho nda ojapo rakaꞌe! 


text:
Jesus ombovai: — Aỹ pexa pa kovaꞌe oo tuvixa vaꞌe? Oitypaa ramo peteĩve ita ndopytai ꞌrã amboae ita áry. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui templo rexei Oliveiras yvyty py Jesus oguapy oiny jave Pedro, Tiago, João haꞌe André oporandu haꞌe kuery aeꞌia py: 


text:
— Emombeꞌu na orevy: Arakaꞌe ꞌrã tu haꞌe nunga oiko? Mbaꞌe nunga tu oiko ꞌrã roikuaa aguã haꞌe nunga haꞌe javi ojeupity raiꞌi maa? 


text:
Penhemondyi eme guive “Joe opuꞌã”, ꞌea rã pendu vy, neĩ “Joe opuꞌã ꞌrã”, ꞌea teĩ. Haꞌe nunga ranhe ꞌrãe oiko teĩ opa aguã eꞌỹ teri.


text:
Mbaꞌeta peteĩ-teĩ tetã pygua kuery opuꞌã ꞌrã amboae tetã pygua kuery re, haꞌe peteĩ-teĩ regua amboae regua re ꞌrã opuꞌã. Amongue henda py oiko ꞌrã yvy ryryi haꞌe karuai. Haꞌe nunga ma jypyꞌi ojexavaia aguã. 


text:
— Peiko kuaa pota ke, mbaꞌeta pendejopy ukaa ꞌrã, haꞌe pendereraa ꞌrã nhomboayvua kuery haꞌe onhemboꞌeaty pygua ruvixa pe penemboayvu uka aguã. Xekáuxa penenupãa haꞌe pendereraa ꞌrã pejexa uka aguã huvixa haꞌe huvixave renonde. Haꞌe ramo haꞌe kuery pe pemombeꞌu ꞌrã ayvu.


text:
Haꞌe nunga rupi pendereraa haꞌe pendejopy ukaa teĩ pendepyꞌa eta rei eme pendeayvurã re. Haꞌe vaꞌe hora ayvu py ae pendeayvurã omeꞌẽa vaꞌe rupi ꞌrã pendeayvu. Mbaꞌeta pendejegui ae eꞌỹ ꞌrã pendeayvu, haꞌe rã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ gui. 


text:
— Tykeꞌy kuery ojopy uka ꞌrã guyvy ojukaa aguã, haꞌe tuu kuery ojopy uka ꞌrã guaꞌy kuery. Taꞌy kuery nguu kuery re opuꞌã vy ojuka uka avi ꞌrã.


text:
<n><i> ; </i></n> — Haꞌe gui pexa ꞌrã ojeguarupy nhomokanhyarã haꞌeve eꞌỹa py oĩ rã. (Tove ogueroayvu vaꞌe toikuaa.) Haꞌe ramo Judéia pygua kuery tonhamba yvyty re. ,  


text:
Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ára ojexavaia ete ꞌrã. Haꞌe rami ete ndoikoi teri jypyꞌi Nhanderuete yvy onhono guive aỹ peve, haꞌe gui haꞌe vaꞌe rire ndoikovei ꞌrã haꞌekue rami.


text:
Senhor haꞌe vaꞌe ára nomomba voi vaꞌe rire avave rei ndoo jepei ꞌrãgue. Vaꞌeri ojeupe guarã oiporavo vaꞌekue re omaꞌẽ vy omomba voi ꞌrã haꞌe vaꞌe ára. 


text:
— Haꞌe gui pẽvy amongue aipoeꞌi ꞌrã: “Maꞌẽ, apy ma Cristo”, haꞌe eꞌỹ vy “Pe py ma hiny”, heꞌi ramo perovia eme,


text:
mbaꞌeta oiko ꞌrãe Cristo ramigua haꞌe profeta ramigua kuery rive. Haꞌe kuery voi ojapo ꞌrã hexa pyrã haꞌe nhomondyipaarã ombotavy aguã Nhanderuete rembiporavo kuery, haꞌeve vaꞌe rire.


text:
Haꞌe vy ojeupegua anjo kuery omondouka ꞌrã irundy henda yvytu oipejua rupi hembiporavo kuery omboaty heruvy aguã, yvy apy guive yva apy peve. 


text:
<n><i> ; </i></n> — Peikuaa pota ke figoꞌy re mbaꞌemo ambojoja vy amombeꞌu rã. Mbaꞌeta hakã ipyaupa haꞌe hokypa rã pexa vy peikuaa ꞌrã ára pyau ovaẽ raiꞌi maa.


text:
Haꞌe rami ae avi peẽ kuery voi xeayvuague oiko rã pexa vy peikuaa ꞌrã xeꞌára ovaẽ raiꞌi maa, okẽ py ae.


text:
Haꞌe vaꞌe ára haꞌe hora rakaꞌe paa avave rei ndoikuaai, neĩ anjo kuery yva pygua, neĩ xee Taꞌy voi ndaikuaai. Xeru anhoꞌi oikuaa. 


text:
— Peiko kuaa pota, peiko katu [haꞌe penhemboꞌe] guive, mbaꞌeta ndapeikuaai rakaꞌe pa haꞌe vaꞌe ára ovaẽ ꞌrãa.


text:
Haꞌe nunga oiko ꞌrã peteĩ ava guekoa gui oo vaꞌe rami. Ngoo oeja vy guembiguai kuery pe opena uka ꞌrã. Peteĩ-teĩ pe ojapo uka ꞌrã mbaꞌemo. Haꞌe rã okẽ rarõa pe ma oikuaa pota uka ꞌrã.


text:
Peẽ voi peiko kuaa pota ꞌrãgue, mbaꞌeta ndapeikuaai rakaꞌe pa hoo vaꞌe ou ꞌrãa. Kaꞌaru tyrã pa pytũ mbyte jave, uru ojapukai jave tyrã pa koꞌẽmbaꞌi jave paa voi ndapeikuaai,


text:
<n><i> ; , </i></n> Mokoĩ áraꞌi ma oata ovaẽ aguã Páscoa haꞌe ngaru mbojape imbovua revegua eꞌỹ vaꞌe ára. Haꞌe gui sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery oikuaa pota okuapy nhemi rupi ojopy vy ojuka aguã.


text:
<n><i> ; </i></n> Betânia tetã py Jesus oĩ mesa py, Simão lepra oguereko vaꞌekue ro py. Oĩa py ou peteĩ kunha heakuã porã vaꞌe ryru ita xiĩ vaꞌe guigua ogueru vaꞌe. Heakuã vaꞌe ma hepyve vaꞌe, nardo anhoꞌi tynyẽ. Haꞌe gui ma hyru oipeꞌa vy Jesus akã re onhoẽ heakuã porã vaꞌe. 


text:
Mbaꞌeta haꞌe nunga ma trezentos raxa ára repy re ovende vaꞌe rire, iporiaukueꞌi pe omeꞌẽ aguã — heꞌi. Haꞌe vy ijayvu rei okuapy hexe. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Tove ri. Mbaꞌe re tu pendeayvu rei kunha vaꞌe re? Mbaꞌemo porã ete ojapo xevy.


text:
Mbaꞌeta iporiaukueꞌi ma pendereve riae ꞌrã ikuai. Peipytyvõxea hora rei haꞌeve peipytyvõ aguã. Haꞌe rã xee ma ndaiko riaei ꞌrã pendereve.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Mamo rã yvy jave re ayvu porã omombeꞌua py omombeꞌua avi ꞌrã kunha vaꞌe ojapo vaꞌekue, hexe imaꞌenduꞌaa vy. 


text:
<n><i> ; </i></n> Hemimboꞌe kuery doze vaꞌe regua Judas Iscariotes hery vaꞌe ma sacerdote yvatekueve vaꞌea py oo, Jesus ojopy uka aguã.


text:
Haꞌe kuery haꞌe nunga oendu vy oguerovyꞌa rei, haꞌe vy ixupe ijayvu peráta omeꞌẽ aguã re. Haꞌe ramo Judas oikuaa pota haꞌeve jave ojopy uka aguã re. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ovaẽ ngaru mbojape imbovua revegua eꞌỹ ijypya ára, Páscoa pyguarã vexaꞌi ojukaa aguã. Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery oporandu Jesus pe: — Mamo tu reipota roo roguereko katu Páscoa ára py jakaru aguã? 


text:
Haꞌe ramo mokoĩ guemimboꞌe omondouka vy aipoeꞌi: — Tapeo haꞌvy tetã re. Haꞌe py penerovaexĩ ꞌrã peteĩ ava yryru ogueraa vaꞌe.


text:
Tapeo hupive, haꞌe mamo rã oikea py hoo vaꞌe pe aipopeje: “Oremboꞌea oporandu uka kuri: ‘Mamo pa opy jaꞌo oĩ Páscoa ára xeremimboꞌe kuery reve rokaru aguã?’ heꞌi uka”, peje.


text:
Haꞌe ramo pendevy pe oexa uka ꞌrã peteĩ opy jaꞌo tuvixa vaꞌe opa mbaꞌe oĩmba ma voia. Haꞌe py ꞌrãe pereko katu — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery tetã re oo vy Jesus aipoeꞌiague rami ae ojou. Haꞌe rami vy oguereko katu Páscoa py okaru okuapy aguã. 


text:
Haꞌe gui mesa py okaru okuapy jave Jesus aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery xereve pekaru vaꞌe regua peteĩ xejopy uka nhemi ꞌrã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Xeremimboꞌe kuery doze pendekuai vaꞌe regua peteĩ, xereve hyꞌa py opoꞌẽ oiny vaꞌe ae.


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma hekorã ipara oĩa rami ae ꞌrã oo. Haꞌe rã ijopy uka nhemiare pe ma ndaꞌevei ete ꞌrã. Ixupe ma haꞌeveve ꞌrãgue ndoikoi ma voi vaꞌe rire. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe kuery okaru teri reve Jesus ojopy peteĩ mbojape. Nhanderuete oguerovyꞌa ma vy oipeꞌã-peꞌã vy omeꞌẽ haꞌe kuery pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Pejopy, kovaꞌe ma xerete — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui aipoeꞌi: — Kovaꞌe ma xereve guarã [ipyau vaꞌe] ajapo vaꞌe regua, heta re vy xeruguy amoẽ uka ta vaꞌe rupi.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Uva rykue xee ndayꞌuvei ranhe ꞌrã, Nhanderuete poꞌakaa py ipyau vaꞌe ju ayꞌu eꞌỹa ja — heꞌi. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi: — Peẽ kuery haꞌe javive xerejapa ꞌrã, mbaꞌeta ipara oiny: “Ajuka uka ꞌrã vexaꞌi re opena vaꞌe. Haꞌe ramo vexaꞌi kuery oaĩmba ꞌrã”, heꞌiague. 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe ndevy: Kovaꞌe pyavyve uru mokoĩgue ojapukai eꞌỹ mbove, mboapykue ꞌrã renhemombeꞌu xekuaa eꞌỹ vaꞌe rami — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami teĩ Pedro aipoeꞌi: — Ndereve xejukaa ta teĩ ae ma peteĩve henda py ndaxeayvui ꞌrã roikuaa eꞌỹa rami — heꞌi. Hemimboꞌe kuery haꞌe javive haꞌe rami meme ijayvu. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui Jesus oo peteĩ henda Getsêmani ꞌepy vaꞌe py. Haꞌe py ovaẽ vy aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Peguapy apy, xee anhemboꞌe ainya ja — heꞌi.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xepyꞌa re aendu ndaꞌevei etea xejuka ta vaꞌe rami. Pepyta apy peikuaa pota aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xeru, xeru, opa mbaꞌe ndevy haꞌeve. Xegui oaxa ꞌrãgue kovaꞌe karo. Haꞌe rami avi xee aipota vaꞌe ma toiko eme, ndee reipota vaꞌe ae toiko — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ojevy vy oexa rã okepa okuapy. Haꞌe rã aipoeꞌi Pedro pe: — Simão, reke ri tyꞌy? Neĩ peteĩ hora voi teve ndaꞌevei reikuaa pota aguã?


text:
Haꞌe gui ma mboapykuea ma ou vy aipoeꞌi: — Peke teri vaꞌe tyꞌy pejupy? Haꞌeve ma. Ovaẽ ma hora heko vai vaꞌe kuery po py Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa aguã.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Areꞌỹꞌi re Jesus ijayvu teri reve ovaẽ peteĩ hemimboꞌe kuery doze ikuai vaꞌe regua, Judas hery vaꞌe. Hexeve heta avi ou kyxe haꞌe yvyra revegua kuery. Sacerdote yvatekueve vaꞌe, lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomongetaa kuerya gui ou vaꞌekue.


text:
Mbaꞌeta haꞌe kuery pe ijopy ukaa aipoeꞌi vaꞌekue: “Hova py ayvu vaꞌe ae ꞌrã pejopy, haꞌe gui peipokua reve peraa”, heꞌi vaꞌekue.


text:
Haꞌe rami rã haꞌe py peteĩ hiꞌaĩ vaꞌe regua okyxe oekyi vy omboguai sacerdote yvateve vaꞌe rembiguai nambi rupi, haꞌe vy omboi. 


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peẽ kuery kyxe haꞌe yvyra reve ri tyꞌy peju jojuka rive vaꞌety rami xejopy aguã?


text:
Koꞌẽ nhavõ templo py peẽ kuery pendekuaia rupi aiko vy anhomboꞌe teĩ ndaxejopyi vaꞌekue. Haꞌe rami avi guĩ nunga oiko ipara oiny vaꞌe ojeupitypa aguã — heꞌi. 


text:
<n> Kunumi Jesus rakykue ooague</n> Hakykue oo peteĩ kunumi ajukue puku py onheovã vaꞌe. Haꞌe rã ojopya ta ramo


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma sacerdote yvateve vaꞌea py ogueraa Jesus. Haꞌe py ijatypa sacerdote yvatekueve vaꞌe, nhomongetaa haꞌe kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery haꞌe javive.  


text:
Haꞌe ramia ja hakykue Pedro oo avi mombyryꞌi rupi, sacerdote yvateve vaꞌe roka peve. Haꞌe vy tembiguai kuery reve ojapeꞌe oiny tata yvýry. 


text:
Haꞌe gui sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhomboayvu vaꞌety kuery Jesus ojuka ukaxe vy ojouxe hekokue mombeꞌuarã, teĩ ndojoui.


text:
— Ore roendu aipoeꞌi rã: “Xee ambovaipa ꞌrã kovaꞌe templo avakue ojapo vaꞌekue, haꞌe mboapy araa py amboae ju ꞌrã ajapo avakue rembiapo eꞌỹ”, heꞌi vaꞌekue.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery mbyte py sacerdote yvateve vaꞌe opuꞌã vy oporandu Jesus pe: — Nerembovai vaꞌe tyꞌy ndere ayvua ramo?


text:
Haꞌe rã Jesus okyrirĩ, mbaꞌeve ndeꞌi. Haꞌe gui sacerdote yvateve vaꞌe oporanduve ju: — Ndee ma nhiꞌã Nhanderuete ijayvu porãmby Raꞌy Cristo? 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Xee ae haꞌe. Haꞌe gui pexa ꞌrã Ipoꞌakapa vaꞌe oiporu kuaa regua re Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue oguapy haꞌe yva gui ou ramo arai rupi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo sacerdote yvateve vaꞌe omondoro oao reve aipoeꞌi: — Mbaꞌerã tu jaipotave hekokue mombeꞌuarã?


text:
Pendu ae ma ijayvu vai rã. Mbaꞌexa tu peikuaa? Haꞌe javive ombovai: — Jajuka aguã rami ijayvu — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe gui hexe amongue onyvõ, haꞌe hova onhovã vy ounga guive. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Emombeꞌu ke mavaꞌe pa neunga raꞌe — heꞌi. Xondaro kuery voi oipetepa okuapy. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe ramia ja oka yvy reia py Pedro oĩa py ou peteĩ kunhaꞌi sacerdote yvateve vaꞌe omongakuaa vaꞌekue.


text:
Pedro ojapeꞌe oiny rã oexa vy omaꞌẽ porã, haꞌe vy aipoeꞌi: — Ndee voi teve reiko Jesus Nazaré pygua vaꞌe reve. 


text:
Haꞌe ramo onhenhomi vy aipoeꞌi: — Xee ndaikuaai, neĩ ndeayvua voi naendu kuaai — heꞌi. Haꞌe vy oẽve oka katy. [Haꞌe jave uru ojapukai nhendu.] 


text:
Haꞌe ramo onhenhomi ju. Haꞌe rireꞌive haꞌe py ikuai vaꞌe aipoeꞌi Pedro pe: — Anhetẽ teve ndee haꞌe kuery regua, mbaꞌeta ndee voi Galiléia pygua. 


text:
Haꞌe ramove mokoĩguea ma uru ojapukai nhendu. Haꞌe ramo Pedro imaꞌenduꞌa Jesus aipoeꞌiague re: “Kuri mokoĩgue uru ojapukai eꞌỹ mbove ndee mboapykue ꞌrã renhemombeꞌu xekuaa eꞌỹa rami”, heꞌiague re. Haꞌe rã onhemboaxy vy ojaeꞌo vaipa. 


text:
<n><i> , ; ; </i></n> Koꞌẽ ajeꞌiveꞌi reve sacerdote yvatekueve vaꞌe jogueroayvu, nhomongetaa kuery, kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomboayvua kuery haꞌe javi reve. Haꞌe vy Jesus ojokua uka vy Pilatos-a py ju ogueraa. 


text:
Haꞌe gui ma Pilatos oporandu ixupe: — Ndee ma nhiꞌã judeu kuery pegua huvixave? Jesus ombovai: — Ndee ae ma aipoꞌre — heꞌi.


text:
Haꞌe gui ngaru oikoa ára nhavõ huvixa opoi jepi ꞌrã peteĩ nhuã py oĩ vaꞌe regua, heta vaꞌe kuery ojerurea vaꞌe rei.


text:
Haꞌe rã Pilatos aipoeꞌi: — Mbaꞌe nunga py tu ojapo vai rakaꞌe? Haꞌe rã haꞌe kuery ojapukaive rei: — Emoĩ kuruxu re! — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rami rã Pilatos heta vaꞌe kuery ombovyꞌaxe vy opoi Barrabás, haꞌe rã Jesus ma oinupã uka rire omboaxa kuruxu re omoĩa aguã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui ma huvixa ro guaxu py ju xondaro kuery ogueraa. Haꞌe py ijatypa xondaro kuery haꞌe javi.


text:
Haꞌe rami vy ajukue púrpura guigua py omonhemonde, haꞌe juu gui peteĩ coroa ramigua ojapo vy omoĩ inhakã re.


text:
Ojavyky rei ma rire ajukue púrpura guigua omboi vy ijao py ae ju omonhemonde. Haꞌe gui oka katy ogueraa kuruxu re omoĩ aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe jave peteĩ oaxa ovy mbaꞌety gui ou vaꞌekue, Cirene pygua Simão hery vaꞌe, Alexandre haꞌe Rufo ru. Haꞌe vaꞌe pe ma ogueraa uka okuapy kuruxu. 


text:
Haꞌe gui omoĩ kuruxu re, haꞌe ijao ombojaꞌo-jaꞌo jomeme. Oexa okuapy xortea mbaꞌe pa peteĩ-teĩ ogueraa ꞌrãa oikuaaxe vy.


text:
Kuruxu mboae re hexeve omoĩ avi mokoĩ imonda vaꞌe: ijaxu eꞌỹa re peteĩ omoĩ, haꞌe rã amboae ma ijaxua re.


text:
Oaxa ojeꞌoivy vaꞌe ijayvu rei hexe. Oakã ombovava-vava vy aipoeꞌi: — Ndee templo rembovaipa rire mboapy araa pyve ju rejapo ꞌrã vaꞌekue,


text:
Haꞌe rami ae avi kuaxia re nhomboꞌe vaꞌety kuery reve sacerdote yvatekueve vaꞌe ojojai rei vy aipoeꞌi: — Amboae kuery ogueraa jepe vaꞌeri haꞌe ae ndojereraa jepe kuaai.


text:
Tove Israel kuery pegua huvixave Cristo toguejy kuruxu gui, jaexa vy jajerovia aguã — heꞌi okuapy. Hexeve kuruxu re omoĩ mbyre kuery voi ojojai rei. 


text:
Haꞌe gui kuaray ojeroꞌa puku jave Jesus ojapukai atã: — Eloí, Eloí, lamá sabactâni? — heꞌi, “Xeruete, Xeruete, mbaꞌe re tu xereja?” heꞌia. 


text:
Haꞌe rami vy peteĩ haꞌe kuery vaꞌe regua onha vy vinagre py peteĩ esponja omoakỹ, haꞌe takua apy re omovaẽ oyꞌu aguã. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tove, tajaexa Elias pa ou raꞌe omboguejy aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami omano ramo kuruxu rexeiꞌi xondaro ruvixa hiꞌaĩ vaꞌe oexa vy aipoeꞌi: — Anhetẽ ae raꞌe pevaꞌe ava ma Nhanderuete Raꞌy — heꞌi. 


text:
Haꞌe py ikuai avi amongue kunhague mombyryꞌi gui omaꞌẽ okuapy vaꞌe. Haꞌe kuery regua ma Maria Madalena, Tiago kyrĩve vaꞌe haꞌe José xy Maria, haꞌe gui Salomé.


text:
Haꞌe kuery ma Galiléia rupi Jesus oiko jave hupive ikuai vaꞌekue oipytyvõa rupi. Haꞌe kuery reve hetave ju hupive ojeꞌoi vaꞌekue Jerusalém katy. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe vaꞌe ára ma sábado pyguarã mbaꞌemo oguereko katupaa aguã ára. Haꞌe nunga rupi kaꞌaru jave


text:
ou peteĩ Arimatéia pygua José hery vaꞌe, nhomongeta vaꞌety kuery regua omboetevepy, Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa aguã oarõ oikovy vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma Pilatos-a py oo vy ojerure Jesus retekue re.


text:
Haꞌe ramo Pilatos ma Jesus omano ma raꞌea omombeꞌu rã oendu vy onhemondyi. Haꞌe rami vy xondaro ruvixa oenoĩ vy ixupe oporandu ajeꞌi ma pa omano raꞌea re.


text:
Haꞌe ramo José ma kuruxu gui hetekue omboguejy vy onhovã peteĩ ajukue puku xiĩ porã vaꞌe ojogua vaꞌekue py. Haꞌe vy onhono porã peteĩ tuparã itaova re ojoꞌo pyre py, haꞌe peteĩ ita ju ombojere hokẽ omboty aguã. 


text:
Haꞌe ramia ja Maria Madalena haꞌe Maria José xy oexa pota hoꞌamy oikuaa aguã mamo pa onhono porã raꞌea. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Sábado ára oaxa rire Maria Madalena, Tiago xy Maria haꞌe Salomé ojogua heakuã porã vaꞌe, ojeꞌoi vy hetekue omoeakuã aguã.


text:
Haꞌe rami vy ikua py oike vy peteĩ kunumi vaꞌe oexa onhemondea xiĩmba vaꞌe, oiporu kuaa regua re oguapy oiny rã. Haꞌe vaꞌe ma haꞌe kuery oexa xapyꞌa vy okyje okuapy. 


text:
Haꞌe ramo ava vaꞌe aipoeꞌi: — Pekyje eme. Peka pekuapy kuruxu re omoĩ mbyre Jesus Nazaré pygua vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma onhemboete ju ma, noĩvei ma apy. Pemaꞌẽ haꞌvy ituiague py.


text:
Haꞌe gui ma tapeo hemimboꞌe kuery haꞌe Pedro pe aipopeje: “Galiléia katy Jesus oo ꞌrã penerenonderã. Haꞌe py ma pexa ꞌrã aipoeꞌiague rami”, peje. 


text:
Haꞌe gui itakua gui oẽ vy onhamba jogueravy onhemondyipa haꞌe okyje reve. Okyje vy avave rei pe nomombeꞌui ranhe. 


text:
<n><i> </i></n> Semana ijypyꞌia ára ajeꞌive Jesus onhemboete ju rire Maria Madalena pe ranhe ojexa uka, ixugui sete anha oipeꞌaague vaꞌe pe.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe rire Jesus amboae rami ojexa uka mokoĩ haꞌe kuery regua tetã rovai katy oo vaꞌe pe.


text:
<n> Ayvu porã omombeꞌua aguã re ijayvua</n> Haꞌe rire guemimboꞌe kuery onze-ve pe ju Jesus ojexa uka, mesa py ikuai jave. Haꞌe vy haꞌe kuery pe ijayvu ndogueroviaiague haꞌe inhakã ratãa re, mbaꞌeta hexaare kuery “Onhemboete ju ma”, heꞌi rã oendu teĩ ndogueroviai rire. 


text:
Haꞌe gui aipoeꞌi avi: — Tapeo opa rupi, yvy jave re ikuai vaꞌe haꞌe javive pe pemombeꞌu ayvu porã. ; ; ; 


text:
Haꞌe ramo oguerovia vy onhemongarai uka vaꞌe oo jepe ꞌrã. Haꞌe rã ndogueroviai vaꞌe ma ombopagaa ꞌrã.


text:
Ojerovia vaꞌe kuery ombopoꞌakaa ꞌrã po ramigua hexa pyrã ojapo aguã. Xerery rupi oipeꞌa ꞌrã anha, haꞌe ayvu mboae py ijayvu ꞌrã.


text:
Ojopy ꞌrã mboi, haꞌe veneno oyꞌu teĩ mbaꞌeve ndoikoi ꞌrã. Imbaꞌeaxy vaꞌe kuery re opoko ramo okuera ꞌrã guive. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Haꞌe kuery reve Senhor Jesus ijayvupa ma rire heraa yva re. Haꞌe gui ma Nhanderuete oiporu kuaa regua re oguapy oiny. 


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ojeꞌoi vy opa rupi omombeꞌu ayvu. Senhor voi oipytyvõ hexa pyrã ojapoa py, haꞌe kuery ayvu omombeꞌua rupi anhetẽ memea oikuaa uka aguã. 


text:
<n>Lucas ayvu porã ombopara vaꞌekue</n> <n> Ijayvu ypyague</n> Heta ma ikuai ore kuery mbyte rupi mbaꞌemo oiko vaꞌekue mboparaare.


text:
Haꞌe rami ae avi xeruvixa Teófilo, xee voi jypyꞌi guive haꞌe nunga haꞌe javi aikuaa porã rire aỹ ambopara porãve ndevy jorire-rire opyta porã aguã,


text:
<n> Zacarias haꞌe Isabel re ijayvua</n> Haꞌe gui Judéia pygua huvixave Herodes oĩ jave oiko peteĩ sacerdote Zacarias hery vaꞌe, Abias ramymino kuery regua. Taꞌyxy ma Arão ramymino Isabel hery vaꞌe.


text:
Haꞌe kuery ma Nhanderuete renonde heko porã vaꞌe ikuai, Senhor ijayvua haꞌe ojapo uka vaꞌe haꞌe javi ojapo vy.


text:
<n> João Batista ituiꞌi aguã omombeꞌu ma voiague</n> Haꞌe gui Zacarias ma Nhanderuete renonde rupi ombaꞌeapo oikovy sacerdote reko rami vy, xortea oexaa rupi oiporavoa rire.


text:
Haꞌe vy sacerdote kuery reko rami vy oike Senhor pegua henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe py heakuã porã vaꞌe oapy aguã.


text:
Haꞌe gui ixupe ojexa uka peteĩ anjo Senhor-a guigua, altar heakuã vaꞌe rapyaty oiporu kuaa regua re.


text:
Haꞌe rã anjo aipoeꞌi ixupe: — Zacarias, ekyje eme. Oendua ma rejerurea. Haꞌe nunga rupi aỹ nderaꞌyxy Isabel oikuavãꞌi ꞌrã nderaꞌy, haꞌe rã remboery ꞌrã João.


text:
Haꞌe ma omboyvatepy ꞌrã oiko Senhor renonde, ndoyꞌui ꞌrã vinho, neĩ iro vaꞌe. Hexe Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ anho ꞌrã oĩ, ixy oguerekoꞌia ára guive.


text:
Haꞌe oo ꞌrã Senhor renonderã, Elias rami inheꞌẽ haꞌe ipoꞌaka vaꞌe vy, ojapo aguã tuu kuery opyꞌa py guaꞌy kuery oayvu, haꞌe onheꞌẽ rendu eꞌỹ vaꞌekue heko porã vaꞌe ju ikuai aguã rami, haꞌe rami vy peteĩ regua oguereko katu aguã Senhor peguarã — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Zacarias oporandu anjo pe: — Mbaꞌexa tu aikuaa ta haꞌe nunga? Mbaꞌeta xee ma xetujaꞌi ma, haꞌe xeraꞌyxy voi guaimiꞌi ma. 


text:
Anjo ombovai: — Xee ma Gabriel, Nhanderuete renonde aiko vaꞌe. Haꞌe ae xembou ndevy mbaꞌemo porã amombeꞌu aguã.


text:
Haꞌe rami teĩ xeayvua ndereroviai rire nandeayvuẽvei ꞌrã, ndaꞌevevei ꞌrã ndeayvu aguã haꞌe nunga ojeupity eꞌỹa ja, mbaꞌeta ojeupity ꞌrã oaꞌangaague py ae — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramia ja heta vaꞌe kuery oarõ okuapy Zacarias. Haꞌe kuery onhemondyipa, henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe py oiko are rã.


text:
Haꞌe gui haꞌe oẽ vy ndaꞌevevei ijayvu aguã. Haꞌe ramo oikuaa okuapy henda ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe py mbaꞌemo oexa raꞌeague. Okuã py rive omombeꞌu, ndaꞌijayvuẽvei vy. 


text:
<n> Isabel ovyꞌa vaipa oikovyague</n> Haꞌe rire ma taꞌyxy Isabel oguerekoꞌi ma vy ndojexa ukavei peteĩ nhiruĩ jaxy re. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
<n> Jesus oiko aguã omombeꞌu ma voiague</n> Mboapy meme jaxya py ma Galiléia yvy re Nhanderuete ombou anjo Gabriel Nazaré tetã py.


text:
Haꞌe py oiko peteĩ kunhataĩ omenda vaꞌerã peteĩ ava Davi ramymino José hery vaꞌe re. Kunhataĩ rery ma Maria. 


text:
Povaꞌe ayvu Maria oendu vy onhemondyi vy opẽxa rei: “Mbaꞌe heꞌi vy ndaꞌu po rami oxarura xevy?” heꞌi. 


text:
Haꞌe vaꞌe ma yvate ꞌrã, haꞌe ixupe “Yvate ete vaꞌe Raꞌy”, ꞌea ꞌrã. Senhor Nhanderuete omoĩ ꞌrã huvixarã, tamoĩ Davi rekovia.


text:
Haꞌe ramo Maria aipoeꞌi anjo pe: — Mbaꞌexa ꞌrã tu haꞌe nunga oiko? Mbaꞌeta xee peteĩgueve ma avakue pe ndajekuaa ukai teri vaꞌeri. 


text:
Anjo ombovai: — Ndere oguejy ꞌrã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ, haꞌe Yvate ete vaꞌe poꞌakaa ndeaoꞌi ꞌrã okuarayꞌã py. Haꞌe nunga rupi ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe oiko ramo ixupe “Nhanderuete Raꞌy” ꞌea ꞌrã.


text:
Neretarã Isabel voi oguerekoꞌi ma oikovy, guaimiꞌi ma teĩ. Kovaꞌe re mboapy meme jaxya ma oguerekoꞌiague, imemby ꞌrã eꞌỹ vaꞌekue ri.


text:
Haꞌe ramo Maria aipoeꞌi: — Apy ma aĩ Senhor rembiguai. Tove toiko xevy ndeayvuague — heꞌi. Haꞌe gui anjo ojepeꞌa ju oĩa gui. 


text:
<n> Maria oipouague Isabel</n> Haꞌe vaꞌe jave ma Maria oiko katu vy oo pojava yvyꞌã ikuai vaꞌe katy, peteĩ tetã Judá regua py.


text:
Maria oxaruraa haꞌe oendu rã kyrĩ vaꞌe omyĩ guyruꞌi py. Haꞌe ramo Isabel re Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ anho oĩ ramo


text:
ijayvu atã: — Kunhague ikuai vaꞌe gui ndere imaꞌenduꞌa porãave, haꞌe rerekoꞌi vaꞌe voi imaꞌenduꞌa porãmby ete ꞌrã.


text:
 Mbaꞌeta omaꞌẽ xee hembiguai yvyĩꞌi vaꞌe aikoa re. <PI2>Haꞌe ramo aỹ guive xevy “Ovyꞌa ete” heꞌi pavẽ ꞌrã, 


text:
 Haꞌe ma omboaxy ꞌrã henonde ojererokyjea rupi ikuai vaꞌe, <PI2>rakaꞌeve rã ikuai jevy-jevy vaꞌe kuery voi. 


text:
 Abraão haꞌe hamymino kuery pe ojapo porã riae aguã re, <PI2>nhaneramoĩ kuery pe ijayvuague rami vy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Senhor omboaxya haꞌe katyꞌi ikuai vaꞌe haꞌe heta vaꞌe kuery oikuaa vy ovyꞌa avi okuapy hexeve. 


text:
Oito araa py jogueraapa avaꞌi pire omboi uka aguã. Haꞌe rami vy omboeryxe okuapy tuu Zacarias rery rupi. 


text:
Haꞌe ramo hetarã kuery aipoeꞌi: — Haꞌe gui haꞌe rami peneretarã kuery hery vaꞌe ndoikoi vaꞌeri — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe gui tuu ojerure peteĩ yvyra peꞌi re, haꞌe vy haꞌe vaꞌe re ombopara: “Hery ma João” heꞌia. Haꞌe ramo haꞌe javive onhemondyipa okuapy.


text:
Haꞌe py ikuai vaꞌe haꞌe javi onhemondyipa, haꞌe Judéia katyꞌi yvyꞌã reia rupi ikuai vaꞌe kuery pe voi omombeꞌupaa.


text:
Haꞌe javive haꞌe nunga oendu vy opyꞌa re omoĩ okuapy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Mbaꞌe nungarã ndaꞌu haꞌe vaꞌe avaꞌi oiko? — heꞌi okuapy. Mbaꞌeta hexe Senhor po oĩ. 


text:
<n> Zacarias oporaeiague</n> Haꞌe gui tuu Zacarias re Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ anho oĩ ramo omombeꞌu ayvu. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
 — Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Senhor Israel kuery Ruete re, <PI2>mbaꞌeta oikuaa pota ma guembiporavo ikuai vaꞌe re oepy aguã. 


text:
 nhanderovaigua kuery gui nhandereraa jepe aguã, <PI2>haꞌe nhandere ijaꞌe eꞌỹ vaꞌe haꞌe javi po gui. 


text:
 Haꞌe rami vy nhaneramoĩ kuery omboaxyague rami ju oiko aguã, <PI2>guexeve guarã ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe ojapo vaꞌekue re imaꞌenduꞌa vy, 


text:
 Mbaꞌeta ijayvu rakaꞌe nhanderovaigua kuery po gui nhandereraa jepe aguã re, <PI2>jakyje eꞌỹ re nhambojerovia aguã, 


text:
 — Haꞌe gui ma ndee avaꞌi, ndevy pe “Yvate ete vaꞌe pegua profeta” ꞌea ꞌrã. <PI2>Mbaꞌeta Senhor renonde rupi reiko ꞌrã haperã rereko katu aguã. 


text:
 omoexakã aguã manoa guy pytũ reia rupi ikuai vaꞌe, <PI2>nhanderereko aguã tape jaiko porã aguã rupi — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui avaꞌi ma tuja pojava haꞌe imbaraeteve tema ovy onheꞌẽ re guive. Tekoa eꞌỹa rupi oiko Israel kuery pe ojekuaa uka aguã ára peve. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe vaꞌe jave py ma César Augusto omombeꞌu uka pavẽ ojeꞌoi aguã guery ombopara uka vy.


text:
Haꞌe rami vy José voi oo. Davi ramymino oiko vy oguata Galiléia regua Nazaré tetã gui, Judéia regua tetã Davi rekoague Belém tetã katy oo vy.


text:
Haꞌe ramo oikuavã omemby ypyꞌi, avaꞌi. Haꞌe vy onhovãmba vy onhono inony mymba karuaꞌi py, mbaꞌeta okeaty py jipovei ma haꞌe kuery avi oke aguã. 


text:
<n> Vexaꞌi re opena vaꞌe kuery pe anjo kuery ojexa ukaague</n> Haꞌe katy rai ikuai vexaꞌi re opena vaꞌe kuery. Pyávy nhuũndy re ikuai guymba kuery re openaa rupi.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery ikuaia py oguejy peteĩ anjo Senhor-a guigua. Haꞌe kuery yvýry rupi Senhor omoexakãmba xapyꞌa. Haꞌe ramo onhemondyipa okuapy. 


text:
Haꞌe kuery pe anjo aipoeꞌi: — Penhemondyi eme, mbaꞌeta xee aju pẽvy amombeꞌu aguã mbaꞌemo porã nhombovyꞌa ete vaꞌerã, heta vaꞌe kuery haꞌe javi peguarã.


text:
Po rami oiko peẽ kuery peikuaa aguã: Avaꞌi pejou ꞌrã mymba karuaꞌi py, ajukue py onhovã haꞌe onhonoa inony vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui anjo reve heta ju ojexa uka xapyꞌa irũ yva pygua xondaro kuery. Haꞌe kuery ma Nhanderuete oguerovyꞌaa rupi aipoeꞌi okuapy: 


text:
— Yvate etea py toporaeia Nhanderuete pe, haꞌe yvy re voi toĩ avakue hemimboaxy ikuai porã aguã — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui ma vexaꞌi re opena vaꞌe kuerya gui anjo kuery yva re ojepeꞌapa ramove aipoeꞌi joupe-upe: — Jajeꞌoi Belém tetã katy jaexa aguã nhandevy Senhor oikuaa uka vaꞌekue — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rami vy haꞌe kuery ojeꞌoi pojava, haꞌe vy ojou Maria haꞌe José, kyrĩꞌi vaꞌe guive ojou mymba karuaꞌi py ituiꞌi rã.


text:
Haꞌe gui vexaꞌi re opena vaꞌe kuery ojevypa ju. Oporaei jogueravy Nhanderuete oguerovyꞌaa rupi, omombeꞌuague rami ae oendu haꞌe oexa rire. 


text:
<n> Jesus pire omboiaague</n> Oito araa py ovaẽ avaꞌi pire omboia aguã. Haꞌe gui ma omboerya Jesus, oguerekoꞌi eꞌỹ mbove ma voi anjo omboery ukaague rami vy. 


text:
<n> Templo py Jesus oexa ukaague</n> Haꞌe gui Moisés lei omboparaague rami vy haꞌe kuery ojekyꞌaꞌo uka aguã ára oaxapa ma ramo ogueraa ju Jerusalém tetã py Senhor pe oexa uka aguã,


text:
Senhor guigua lei re ipara oĩa rami vy: “Ava jypyꞌi oiko vaꞌe haꞌe javi ꞌrã pemboaxa Senhor peguarã.” , 


text:
Haꞌe kuery ogueraa avi “mokoĩ jeruxi, eꞌỹ vy mokoĩ apykaxuꞌi” Nhanderuete pe ojuka uka aguã, haꞌe kuery lei re ipara oĩa rami vy. <n>Iporiaukueꞌi Senhor peguarã vexaꞌi ndojoui vy omeꞌẽ ꞌrã mokoĩ jeruxi eꞌỹ vy mokoĩ apykaxuꞌi (Levítico 5.11, 12.1-8). 


text:
<n> Simeão oporaeiague</n> Jerusalém tetã py oiko peteĩ ava Simeão hery vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma heko porã haꞌe ojerovia ete vaꞌe, Israel kuery repyarã oarõ oikovy vaꞌe. Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ hexe oĩ.


text:
Haꞌe rami vy Nheꞌẽ ogueraa rã templo py oo. Haꞌe vaꞌe jave py tuu kuery ogueru avaꞌi Jesus haꞌe kuery lei re oĩa rami ojapo aguã.


text:
imoexakãarã, judeu eꞌỹ vaꞌe kuery oikuaapa aguã, haꞌe nerembiporavo Israel kuery voi oguerovyꞌa aguã — heꞌi.


text:
Simeão ma haꞌe kuery ogueroayvu porã vy ixy Maria pe ju aipoeꞌi: — Kovaꞌe avaꞌi oiko ramo heta okanhy ꞌrã, haꞌe heta avi oo jepe ꞌrã Israel kuery vaꞌe regua. Ikuai avi ꞌrã hexe ijayvu rei vaꞌe,


text:
heta pyꞌa re oĩ vaꞌe ojekuaa aguã. Ndepyꞌa re voi rendu ꞌrã kyxe py oikutu imoiny vaꞌe rami — heꞌi. 


text:
<n> Profeta kunha Ana ovaẽ aviague</n> Oiko avi peteĩ profeta kunha Fanuel rajy, Ana hery vaꞌe, Aser ramymino kuery regua. Kakuaa vaipa ma oiko, omenda rire sete maꞌetỹ eteꞌi ime oiko,


text:
haꞌe gui oitenta e quatro maꞌetỹ re ma oiko imeveꞌỹ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma templo gui ndooi ꞌrãe. Ara py haꞌe pyávy omboetea rupi oiko. Okaru eꞌỹ re jepi ꞌrã oiko onhemboꞌea rupi. 


text:
Haꞌe vaꞌe jave eteꞌi kunha vaꞌe ovaẽ vy oguerovyꞌa Nhanderuete. Haꞌe vy Jerusalém pygua kuery guepyarã oarõ okuapy vaꞌe haꞌe javi pe omombeꞌu oikovy avaꞌi oikoa. 


text:
<n> Nazaré tetã py avaꞌi Jesus oiko jave guare</n> Senhor guigua lei re oĩa rami haꞌe kuery ojapopa ma vy ojevy ju Galiléia regua guekoa Nazaré katy.


text:
<n> Poromboꞌea kuery mbyte py avaꞌi Jesus oĩague</n> Haꞌe gui maꞌetỹa nhavõ tuu kuery jogueraa ꞌrã Jerusalém py Páscoa ára ngaru oiko aguã py.


text:
Doze maꞌetỹ avaꞌi oguereko jave haꞌe kuery gueko rami vy ojeꞌoi ju Jerusalém katy ngaru oiko aguã py. 


text:
Ngaru opa jave haꞌe kuery ojevy ju ngoo katy. Haꞌe rã avaꞌi Jesus ma Jerusalém py teri opyta, tuu kuery oikuaa eꞌỹ re.


text:
Tuu kuery ma oirũ kuery reve haꞌe oua rami oexaꞌã vy peteĩ ára re ranhe oguata. Haꞌe gui mae ma oeka ojeꞌoivy hetarã haꞌe hexaaty kuery mbyte rupi.


text:
Mboapy araa py ojou templo py oguapy oiny rã, poromboꞌea kuery reve ijayvua re ojapyxaka haꞌe oporandu oinya py.


text:
Haꞌe gui tuu kuery oexa vy onhemondyi. Haꞌe vy ixy aipoeꞌi: — Xepiꞌa, mbaꞌe re tu evoko rami rejapo orevy? Nderu reve ndaꞌevei vaipa roiko vaꞌekue roekaa rupi. 


text:
Ombovai nguu kuery pe: — Mbaꞌe re tu xereka ri? Ndapeikuaai vaꞌe tyꞌy Xeru ro py ꞌrãe aikoa? — heꞌi.


text:
Haꞌe gui ma nguu kuery reve oo ju guekoa Nazaré py. Ojapo oikovy haꞌe kuery oipota vaꞌe haꞌe javi. Haꞌe rã ixy ma haꞌe nunga haꞌe javi omoĩ porã opyꞌa re. 


text:
Haꞌe gui Jesus ma tuja pojava vy hiꞌaranduve ovy. Haꞌe ramo Nhanderuete haꞌe avakue renonde rupi oguerovyꞌaa. 


text:
<n><i> ; </i></n> Quinze maꞌetỹ re ma Tibério César huvixave oĩ jave py, haꞌe Judéia pygua huvixa Pôncio Pilatos oĩ jave, Galiléia pygua huvixa Herodes, haꞌe gui Ituréia haꞌe Traconites pygua huvixa tyvy Filipe oĩ jave, Abilene pygua huvixa Lisânias oĩ,


text:
haꞌe gui sacerdote yvateve vaꞌe Anás haꞌe Caifás ikuai, haꞌe vaꞌe jave py ma Nhanderuete ombou oayvu Zacarias raꞌy João pe, tekoa eꞌỹa rupi oikoa py. 


text:
Haꞌe ramo João ma Jordão yakã yvýry haꞌe javi rupi oiko. Omombeꞌu oikovy pavẽ ojeko rerova vy onhemongarai uka aguã, ojejavyague omboguepaa aguã.


text:
Mbaꞌeta profeta Isaías kuaxia ombopara vy aipoeꞌiague rami: “Tekoa eꞌỹa py onhendu ꞌrã aipoeꞌi vaꞌe: Pereko katu Senhor raperã, pemboꞌyvi ou aguã.


text:
Yvyugua haꞌe javi ijojapa ꞌrã, yvyty haꞌe yvyꞌãꞌi haꞌe javi guive. Tape ikarẽ vaꞌekue hiꞌyvipa ꞌrã, haꞌe ijoja eꞌỹague voi ijojapa ꞌrã.


text:
Haꞌe gui heta vaꞌe kuery onhemongarai uka vy ou vaꞌe pe João aipoeꞌi: — Peẽ mboi ramigua, mavaꞌe tu aipoeꞌi poxya ou vaꞌerã gui peo jepe ꞌrãa rami?


text:
Peiko haꞌvy yvyra hiꞌa porã vaꞌe rami, pejeko rerovaague pexa uka aguã. Haꞌe pemboypy eme jomeme “Nhande kuery ma Abraão ramymino jaiko” peje aguã. Mbaꞌeta xee aipoaꞌe pẽvy: Kovaꞌe ita gui voi Nhanderuete omoingo kuaa Abraão ramyminorã.


text:
Haꞌe gui haxa py omboguai ta ma yvyra rapo re. Yvyra hiꞌa porã eꞌỹ vaꞌe ma ojayapa ꞌrã tata py omombo aguã — heꞌi. 


text:
Ombovai: — Mokoĩ kamixa oguereko vaꞌe tomeꞌẽ oguereko eꞌỹ vaꞌe pe. Tembiꞌu oguereko vaꞌe haꞌe rami ae tombojaꞌo — heꞌi. 


text:
Imposto re nhombopagaaty kuery voi jogueru onhemongarai uka aguã. Haꞌe vy oporandu: — Poromboꞌea, mbaꞌe tu ore rojapo ꞌrã? 


text:
Xondaro kuery voi oporandu ixupe: — Haꞌvy ore, mbaꞌe ꞌrã tu rojapo? Aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Pejoavyky rei eme, joekokue ramigua pemombeꞌuve eme, neĩ peipotave eme pembaꞌeapoague repy áryve — heꞌi. 


text:
<n><i> , ; , ; </i></n> Haꞌe jave ma pavẽ rei oarõ okuapy jogueraa jepearã. Haꞌe rami vy João re oexaꞌã okuapy opyꞌa py. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Haꞌeꞌỹ ri ndaꞌu Cristo oiko? 


text:
Haꞌe ramo João aipoeꞌi haꞌe javive pe: — Xee anhetẽ yy py rive romongarai vaꞌe. Haꞌe rami teĩ ou ꞌrã peteĩ xegui yvateve vaꞌe. Haꞌe vaꞌe gui ma xeꞌyvyĩve ete vaꞌe vy ndaꞌevei ipy regua xã ajora aguã voi. Haꞌe ma penemongarai ꞌrã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ reve, tata py guive.


text:
Ojopy ae ma trigo mbovevea oikyꞌaꞌo haꞌe omboyrupa aguã omoĩ porãaty py. Haꞌe rã ipirekue ma oapy ꞌrã tata ogue eꞌỹ vaꞌe py — heꞌi. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Pavẽ onhemongarai uka jave py Jesus voi oo onhemongarai uka vy. Haꞌe ramo onhemboꞌe oiny jave yva ojepeꞌa ramo


text:
hexe Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ oguejy ouvy apykaxuꞌi rami. Haꞌe gui onhendu peteĩ ayvu yva gui: — Ndee ma Xeraꞌy roayvu ete haꞌe roguerovyꞌa vaꞌe — heꞌi vaꞌe. 


text:
<n><i> </i></n> Jesus ma trinta maꞌetỹ rivyvyi oguereko reve omboypy nhomboꞌe aguã. Ixupe ma “José raꞌy” ꞌea. <n>Jesus ma José raꞌy eteꞌỹ rakaꞌe, amboae kuery José raꞌy rami rive oikuaa. Jesus ma Nhanderuete raꞌy ae oiko, Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ poꞌakaa rupi Maria oguerekoꞌi vaꞌekue ava reveꞌỹ, Mateus 1.18 haꞌe Lucas 1.30-35 py oĩa rami. Haꞌe rã José ma Heli raꞌy,


text:
Heli ma Matã raꞌy, Matã ma Levi raꞌy, Levi ma Malqui raꞌy, Malqui ma Janai raꞌy, Janai ma José raꞌy,


text:
José ma Matatias raꞌy, Matatias ma Amós raꞌy, Amós ma Naum raꞌy, Naum ma Esli raꞌy, Esli ma Nagai raꞌy,


text:
Nagai ma Maate raꞌy, Maate ma Matatias raꞌy, Matatias ma Semei raꞌy, Semei ma José raꞌy, José ma Jodá raꞌy,


text:
Jodá ma Joanã raꞌy, Joanã ma Resa raꞌy, Resa ma Zorobabel raꞌy, Zorobabel ma Salatiel raꞌy, Salatiel ma Neri raꞌy,


text:
Er ma Josué raꞌy, Josué ma Eliézer raꞌy, Eliézer ma Jorim raꞌy, Jorim ma Matã raꞌy, Matã ma Levi raꞌy,


text:
Levi ma Simeão raꞌy, Simeão ma Judá raꞌy, Judá ma José raꞌy, José ma Jonã raꞌy, Jonã ma Eliaquim raꞌy,


text:
Eliaquim ma Meleá raꞌy, Meleá ma Mená raꞌy, Mená ma Matatá raꞌy, Matatá ma Natã raꞌy, Natã ma Davi raꞌy,


text:
Davi ma Jessé raꞌy, Jessé ma Obede raꞌy, Obede ma Boaz raꞌy, Boaz ma Salá raꞌy, Salá ma Naassom raꞌy,


text:
Naassom ma Aminadabe raꞌy, Aminadabe ma Admim raꞌy, Admim ma Arni raꞌy, Arni ma Esrom raꞌy, Esrom ma Peres raꞌy, Peres ma Judá raꞌy,


text:
Judá ma Jacó raꞌy, Jacó ma Isaque raꞌy, Isaque ma Abraão raꞌy, Abraão ma Terá raꞌy, Terá ma Naor raꞌy,


text:
Naor ma Serugue raꞌy, Serugue ma Ragaú raꞌy, Ragaú ma Faleque raꞌy, Faleque ma Éber raꞌy, Éber ma Salá raꞌy,


text:
Salá ma Cainã raꞌy, Cainã ma Arfaxade raꞌy, Arfaxade ma Sem raꞌy, Sem ma Noé raꞌy, Noé ma Lameque raꞌy,


text:
Lameque ma Metusalém raꞌy, Metusalém ma Enoque raꞌy, Enoque ma Jarede raꞌy, Jarede ma Maalalel raꞌy, Maalalel ma Cainã raꞌy,


text:
<n><i> ; , </i></n> Jesus re Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ anho oĩ ramo ojevy ju Jordão yakã gui, haꞌe tekoa eꞌỹa py ju Nheꞌẽ ae ogueraa.


text:
Haꞌe ramo ixupe anha aipoeꞌi: — Nhanderuete Raꞌy ri reiko vy ndeayvu kovaꞌe ita oĩ vaꞌe pe tojeapo mbojape. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Kovaꞌe tetã ameꞌẽmba ꞌrã ndevy, haꞌe mbaꞌemo porã ko yvy regua haꞌe javi, mbaꞌeta xevy omeꞌẽmbaa rire ameꞌẽ ꞌrã ameꞌẽxea vaꞌe pe.


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Ipara oiny: “Senhor Nderuete anho ꞌrã remboete haꞌe rembojerovia” — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui anha ma Jerusalém py ju ogueraa, templo apyte áry omoĩ. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Nhanderuete Raꞌy ri reiko vy enhemombo apy gui yvy katy.


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe gui Nheꞌẽ poꞌakaa rupi Jesus oo ju Galiléia yvy katy. Haꞌe ramo haꞌe katy rai-rai ikuai vaꞌe oendupa mbaꞌemo ojapo oikovya.


text:
<n><i> ; </i></n> Nazaré tetã py ombokakuaague py oo vy sábado ára py oike onhemboꞌeaty py gueko rami vy. Haꞌe vy opuꞌã hoꞌamy kuaxia ogueroayvu aguã.


text:
“Senhor-a guigua Nheꞌẽ xere oĩ vy xemoĩ iporiaukueꞌi pe amombeꞌu aguã ayvu porã. Xembou nhuã py ikuai vaꞌe pe amombeꞌu aguã oẽmba ju aguã, ára revegua eꞌỹꞌi ikuai vaꞌe pe amombeꞌu aguã omaꞌẽmba ju aguã, haꞌe omoingo axy reipy apoi ju aguã,


text:
Haꞌe gui kuaxia omboty vy omeꞌẽ ju kuaxia re opena vaꞌety pe. Haꞌe vy oguapy. Haꞌe ramo haꞌe py ikuai vaꞌe haꞌe javive hexe anho omaꞌẽ okuapy.


text:
Haꞌe rami rã haꞌe javive hexe imaꞌenduꞌa porã, mbaꞌeta ayvu porã rupi ijayvu rã oendu vy onhemondyi. Haꞌe vy oporandu okuapy: — Pevaꞌe ndaꞌu José raꞌy eꞌỹ ri? 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xevy pe aipopeje ꞌrã: “Poropoanoa, enhemonguera ndee ae. Apy nderekoa py ae ejapo avi roendu rã Cafarnaum py rejapo vaꞌekue ramigua haꞌe javi”, peje ꞌrã xevy.


text:
Aipoeꞌive ju: — Anhetẽ aipoaꞌe pendevy: Neĩ peteĩve profeta ndaꞌipoi hekoa pygua kuery ae omovaẽ porã vaꞌerã.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Elias oiko jave heta ikuai rakaꞌe Israel kuery regua imeveꞌỹ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe jave mboapy maꞌetỹ rire mboapy meme jaxy re ndaꞌokyvei ramo yvy jave re karuai oiko.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe pygua kuery neĩ peteĩvea py ma Elias nombouai, peteĩ imeveꞌỹ vaꞌe Sidom katyꞌi Sarepta tetã pyguaa py eꞌỹ vy.


text:
Haꞌe gui profeta Eliseu ju oiko jave ma heta avi ikuai rakaꞌe Israel kuery regua lepra revegua. Haꞌe rami avi neĩ peteĩve ma ixupe ndoikyꞌaꞌo ukaai, Síria pygua Naamã eꞌỹ vy — heꞌi. <n>Profeta kuery pe Nhanderuete oipytyvõ uka rakaꞌe amboae yvy pygua kuery, hekoa py ae nomboeteai ramo. 


text:
Haꞌe vyve opuꞌãmba vy tetã gui oguenoẽ vy ogueraa peteĩ itaova áry peve, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe áry tetã oĩ ramo, haꞌe gui yvyꞌã guy katy oity aguã.


text:
— Jesus Nazaré pygua vaꞌe, mbaꞌe tu orereve ndee rereko? Oremomba aguã teve reju? Xee ma aikuaa ndee Nhanderuete guigua ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe reikoa — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ixupe Jesus ijayvu atã vy aipoeꞌi: — Ekyrirĩ, haꞌe ejepeꞌa pevaꞌe ava gui — heꞌi. Haꞌe ramo pavẽ renonde yvy rupi anha oity ma vy ojepeꞌa ava gui, ojapo vai eꞌỹ re. 


text:
Haꞌe javive onhemondyipa vy aipoeꞌi joupe-upe: — Mbaꞌe nunga ayvu tu povaꞌe? Mbaꞌeta opoꞌakaa rupi ijayvu rã nheꞌẽ vai kuery voi ojepeꞌa ꞌrã — heꞌi okuapy.


text:
<n><i> , ; </i></n> Onhemboꞌeaty gui Jesus oẽ vy Simão ro py ju ovaẽ. Simão raixo ma imbaꞌeaxy oupy, ipire raku vaipa vy. Haꞌe ramo Jesus pe ojerure okuapy kunha vaꞌe re.


text:
Haꞌe ramo ituia katy ojeroꞌa vy ipire raku pe ijayvu atã ramove oaxapa vyvoi. Haꞌe rireꞌive opuꞌã vy ojapo mbaꞌemo haꞌe kuery pe. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Kuaray oike jave ma oĩa py ogueru okuapy opa marãgua mbaꞌeaxy gui imbaꞌeaxy vaꞌe. Haꞌe ramo peteĩ-teĩ re opoko vy omonguerapa.


text:
Heta gui anha kuery ojapukai reve ojepeꞌa vy aipoeꞌi: — Ndee ma Nhanderuete Raꞌy — heꞌi ramo haꞌe kuery pe ijayvu atã okyrirĩ aguã re, Cristo oikoa oikuaa ramo. 


text:
<n><i> </i></n> Koꞌẽmbaꞌi ramove ojepeꞌa vy oo tekoa eꞌỹa katy. Haꞌe rã heta vaꞌe kuery oeka vy jogueraa oĩa peve. Haꞌe vy ixupe ojerure okuapy oeja eꞌỹ aguã. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xee ma amboae tetã rupi voi ayvu porã Nhanderuete poꞌakaa regua amombeꞌu aguã rami aiko, haꞌe rami aguã ae xemboua rire — heꞌi.


text:
<n> Pira omboꞌa retaague</n> Haꞌe gui ma Genesaré yupa yvýry rupi ju oiko. Haꞌe jave heta vaꞌe kuery omboty rei okuapy Nhanderuete ayvu oenduxe vy.


text:
Haꞌe rã oexa mokoĩ kanoã yy rembe re oĩ vaꞌe. Pira mboꞌaa kuery ma oẽmba raꞌe pira mboꞌaa ojoi aguã.


text:
Peteĩ kanoã Simão mbaꞌe py oike vy ojerure yy rembe gui ogueraaveꞌi aguã. Haꞌe gui kanoã py oguapy vy omboꞌe oiny heta vaꞌe kuery. 


text:
Simão ombovai: — Oremboꞌea, pytũ mbukukue re rombaꞌeapo teĩ noromboꞌai mbaꞌeve. Teĩ ndeayvua rupi vy amombo ju ꞌrã pira mboꞌaa — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo opo py oenoĩ oirũ kuery kanoã mboae py ikuai vaꞌe ou aguã oipytyvõ vy. Haꞌe vy mokoĩve kanoã omonyẽ pira ramo yy py ogueroike rai-raiꞌi heravy. 


text:
Haꞌe nunga Simão Pedro oexa vy guenapyꞌã re oĩ Jesus renonde. Aipoeꞌi: — Senhor, ejepeꞌa ke xea gui, mbaꞌeta xee ma ajejavypa vaꞌe — heꞌi.


text:
Irũ kuery Zebedeu raꞌy Tiago haꞌe João voi onhemondyi. Jesus aipoeꞌi Simão pe: — Enhemondyi eme, aỹ gui ma avakue jouarã ꞌrã reiko — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ tetã py Jesus oiko jave ou peteĩ ava hete haꞌe javi rupi lepra oĩ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma oexa Jesus vy guenapyꞌã re oĩ henonde, ngova yvy re omovaẽ. Haꞌe vy ojerure ixupe: — Senhor, lepra gui xekyꞌaꞌoxe vy ke xekyꞌaꞌo — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo okuaveꞌẽ vy opoko hexe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xee ma roikyꞌaꞌoxe ae, ekuera ke — heꞌi. Haꞌe ramove lepra okanhymba. 


text:
Ixupe Jesus aipoeꞌive ju avave rei pe omombeꞌu eꞌỹ aguã. — Vaꞌeri tereo, sacerdote pe ejexa uka, haꞌe rekueraague re emeꞌẽ mymba Moisés omboparaague rami vy, heta vaꞌe kuery oikuaa avi aguã — heꞌi. 


text:
Jesus aipoeꞌiague rami eꞌỹ ava vaꞌe oo vyve omombeꞌupa. Haꞌe ramo heta-etave ma ou Jesus oĩa py ijayvua oendu aguã, ombaꞌeaxy gui okueraxe vy guive.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ ára Jesus nhomboꞌe oiny jave fariseu haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery oguapy okuapy haꞌe py, opa rupi gui ou vaꞌekue, Galiléia, Judéia haꞌe Jerusalém gui. Senhor poꞌakaa hexe oĩ nhomonguera aguã. 


text:
Haꞌe gui ou avi amongue avakue peteĩ oguata eꞌỹ vaꞌe hupa reve ogueru vaꞌe. Ogueroikexe teĩ Jesus renonde py onhono aguã.


text:
Heta vaꞌe kuery gui ndaꞌevei ogueroike aguã. Haꞌe ramo oguerojeupi oo áry, haꞌe oipeꞌaague rupi hupa reve omboguejy ikuai vaꞌe mbyte py, Jesus renonde. 


text:
Avakue ojerovia etea Jesus oikuaa vy aipoeꞌi oguata eꞌỹ vaꞌe pe: — Ava, rejejavyague omboguepaa ma — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery ndojou porãi vy aipoeꞌi: — Marã ramigua tu po rami ijayvu vai vaꞌe? Avave rei nombogue kuaai ꞌrã joeko vaiague, Nhanderuete eꞌỹ vy — heꞌi okuapy. 


text:
Mbaꞌe ayvu rupi tu ndaxyive xeayvu aguã: “Rejejavyague omboguepaa ma”, tyrã pa “Epuꞌã, haꞌe eguata” haꞌe ꞌrã?


text:
Vaꞌeri peikuaa aguã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ko yvy re oiko vy joeko vaiague ombogue aguã voi ipoꞌaka vaꞌea — Oguata eꞌỹ vaꞌe pe ju aipoeꞌi: — Xee aipoaꞌe ndevy: Epuꞌã, eupi nderupa, haꞌe tereo ndero katy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramove opuꞌã pavẽ oexaa gui, oupi ngupa ituiaty, haꞌe oo ngoo katy. Nhanderuete pe oporaei ovy. 


text:
Haꞌe javive onhemondyipa vy ombojerovia Nhanderuete. Okyjepa reve aipoeꞌi: — Ange ma jaexa mbaꞌemo porã — heꞌi okuapy. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe vaꞌe rire Jesus oo jevy vy oexa peteĩ imposto re nhombopaga vaꞌety Levi hery vaꞌe, imposto opagaaty py oguapy oiny rã. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Eju ke xerupive — heꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire Jesus pe Levi ojapo peteĩ ngaru tuvixa vaꞌe ngoo py. Heta avi ikuai haꞌe py, imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe amboae kuery hexeve okaru aguã. 


text:
Fariseu haꞌe irũ kuery lei re nhomboꞌe vaꞌety ijayvu okuapy Jesus remimboꞌe kuery re. Haꞌe vy oporandu: — Mbaꞌe re tu pekaru ri imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe ojejavypa vaꞌe kuery reve? 


text:
Haꞌe rami vy xee ma heko porã vaꞌe aenoĩ aguã eꞌỹ aju, haꞌe rã heko vai vaꞌe aenoĩ aguã ojeko rerova aguã — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe kuery aipoeꞌi ixupe: — João remimboꞌe haꞌe fariseu remimboꞌe kuery ma okaru eꞌỹ re ikuai jepi ꞌrã onhemboꞌe vy. Haꞌe rã neremimboꞌe kuery ma any, okaru haꞌe oyꞌu ꞌrã. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Omendaa py pejapo ꞌrã ri tyꞌy oenoĩ mbyre kuery okaru eꞌỹ re ikuai aguã rami, haꞌe kuery reve omenda vaꞌe oĩ teria ja?


text:
Haꞌe rami avi ovaẽ ꞌrã haꞌe kuerya gui omenda vaꞌe oipeꞌaa aguã ára. Haꞌe vaꞌe ára mae ꞌrã haꞌe kuery ikuai okaru eꞌỹ re — heꞌi. 


text:
Haꞌe kuery pe omombeꞌu avi peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy: — Avave rei ao pyau gui nomboi ꞌrã haꞌykue ao ymague re omboja aguã. Haꞌe rami vy omondoro ꞌrã ipyau, haꞌe ipyau raꞌykue voi ndoja porãi ꞌrã inhymague re.


text:
Haꞌe avave rei hyru ymague py nomboyrui ꞌrã vinho pyau, mbaꞌeta vinho pyau ombovaipa ꞌrã hyru. Vinho onheẽmba ꞌrã, hyru voi ivaipa ꞌrã.


text:
— Haꞌe rami avi avave rei vinho ymague oyꞌu rire ndoyꞌuxei ꞌrã ipyau vaꞌe, mbaꞌeta aipoeꞌi ꞌrã: “Inhymague ma iporãve.” 


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ sábado py trigoty rupi Jesus kuery oaxa jogueravy jave hemimboꞌe kuery hiꞌa oipoꞌo vy hoꞌu heravy oipokyty vaꞌekue.


text:
Haꞌe ramo amongue fariseu kuery aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu evoko rami pejapo sábado ára py ndaꞌevei vaꞌeri? 


text:
Haꞌe ma Nhanderuete ro py oike vy ojou mbojape Senhor renonde omoĩ mbyre, haꞌe hoꞌu. Omeꞌẽ avi ngupive ikuai vaꞌe pe, haꞌe kuery hoꞌu aguã ndaꞌevei vaꞌeri, sacerdote kuery pe anho haꞌeve — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Sábado jevy py onhemboꞌeaty py ju oike vy nhomboꞌe oiny. Haꞌe py oĩ avi peteĩ ava ipo oiporu kuaa regua re ipiru vaꞌe.


text:
Lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery ikuai vaꞌe oexa pota okuapy sábado ára py pa nhomonguera ꞌrãa re, hexe ijayvu reixe vy. 


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery opẽxaa Jesus oikuaa vy aipoeꞌi ava ipo piru vaꞌe pe: — Epuꞌã ejuvy mbyte katy — heꞌi ramo opuꞌã ouvy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi amboae kuery pe: — Mbaꞌexa tu peikuaa? Haꞌeve ri ndaꞌu sábado ára py jajapo porã, tyrã pa jajapo vai? Haꞌeve ri ndaꞌu joekove jaraa jepe, tyrã pa tove tomano? — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui oyvýry ikuai vaꞌe haꞌe javive re omaꞌẽ reve aipoeꞌi ava vaꞌe pe: — Emboꞌyvi ndepo. Haꞌe rami opo omboꞌyvi ramo okuera. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe vaꞌe jave py oo yvyty áry onhemboꞌe aguã. Haꞌe vy pytũ mbukukue re onhemboꞌe oiny Nhanderuete pe.


text:
Koꞌẽmba jave ojea py oenoĩ guemimboꞌe kuery haꞌe javi, haꞌe vy oiporavo doze. Haꞌe vaꞌe kuery pe ma “Apóstolo” heꞌi: <n>“Apóstolo” ꞌea ma Cristo rembiporavo guery rupi omondouka vaꞌe ayvu omombeꞌu haꞌe nhomonguera aguã. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe kuery reve oguejy vy yvy joja reia py ju ovaẽ, hemimboꞌe kuery mboae haꞌe heta rei vaꞌe ikuaia py. Judéia haꞌe javi gui, Jerusalém, Tiro haꞌe Sidom haꞌe yeꞌẽ rembe katy gui ou vaꞌekue.


text:
Haꞌe kuery ma ayvu oenduxe vy ou vaꞌekue, ombaꞌeaxy gui okueraxe vy guive. Nheꞌẽ vai omoangeko vaꞌe guive ou rã omonguerapa.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui guemimboꞌe kuery re omaꞌẽ vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Iporiaukueꞌi pendekuai vaꞌe, pevyꞌa ete ꞌrã, mbaꞌeta Nhanderuete poꞌakaa pendevy guarã oĩ. 


text:
— Pevyꞌa ete ꞌrã aỹ pekaruxe vaꞌe, mbaꞌeta perekopa ꞌrã. — Aỹ pejaeꞌo vaꞌe, pevyꞌa ete ꞌrã, mbaꞌeta penderory riae ꞌrã. 


text:
— Pevyꞌa ete ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue káuxa avakue pendere ndaꞌijaꞌei vy penemoxẽ, pendere ijayvu rei haꞌe penderery vaikue vaꞌe rami oikuaa ramo.


text:
Haꞌe nunga oiko rã pevyꞌa haꞌe peporaei, mbaꞌeta heta mbaꞌe yva re oĩ pendevy guarã. Mbaꞌeta yma rupi haꞌe rami ae tamoĩ kuery oguereko axy rakaꞌe profeta kuery. 


text:
<n> Ndaꞌevei ete ꞌrãa re ijayvuague</n> — Haꞌe rã aỹ perekopa vaꞌe pe ma ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta perekopa ma penembovyꞌaarã. 


text:
— Ndaꞌevei ete ꞌrã pekaru porã vaꞌe pe, mbaꞌeta pendu ꞌrã karuai. — Ndaꞌevei ete ꞌrã pevyꞌa rei vaꞌe pe, mbaꞌeta pendepyꞌa vai haꞌe pejaeꞌo ꞌrã. 


text:
— Ndaꞌevei ete ꞌrã pendejou porã vaꞌe haꞌe javi pe, mbaꞌeta haꞌe rami ae peneramoĩ kuery ojou porã rei rakaꞌe profeta ramigua kuery. 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe rã xeayvua re pejapyxaka vaꞌe pe ma aipoaꞌe: Peayvu ꞌrã pendovaigua kuery, pejapo porã ꞌrã pendere ijaꞌe eꞌỹ vaꞌe pe.


text:
Amongue pendova pete rã perova hovai re ju oipete aguã. Amongue pendeparito oipeꞌa rã penekamixa avi ꞌrã peraa uka.


text:
Pemeꞌẽ ꞌrã pẽvy ojerure vaꞌe haꞌe javi pe. Amongue penembaꞌe ogueraa ramo ndaꞌevei “Emeꞌẽ ju” peje aguã.


text:
<n><i> </i></n> — Xapyꞌa rei penderayvu vaꞌe anho ri peayvu vy mbaꞌe ꞌrã tu pejopy haꞌe nunga repy? Mbaꞌeta heko vai vaꞌe kuery voi oayvu ꞌrã guayvua kuery.


text:
Pendevy ojapo porã vaꞌe pe anho ri pejapo porã vy mbaꞌe ꞌrã tu pejopy haꞌe nunga repy? Mbaꞌeta heko vai vaꞌe kuery voi haꞌe rami ikuai.


text:
Pendevy omboekovia vaꞌerã pe anho ri mbaꞌemo peiporuka vy mbaꞌe ꞌrã tu pejopy haꞌe nunga repy? Mbaꞌeta heko vai vaꞌe kuery voi joupe oiporuka ꞌrã mbaꞌemo haꞌekue rami ju ojopy aguã. 


text:
— Haꞌe rã peẽ ma peayvu ꞌrã pendovaigua kuery voi, haꞌe pejapo porã joupe, mbaꞌemo peiporuka ꞌrã hekovia reꞌỹ. Haꞌe rami rã ꞌrãe heta omoĩ porãa pendevy guarã, haꞌe Yvate ete vaꞌe raꞌy pendekuai. Mbaꞌeta haꞌe ma ojapo porã ꞌrã hexe imaꞌenduꞌa eꞌỹ vaꞌe haꞌe heko vai vaꞌe kuery pe voi.


text:
<n><i> </i></n> — Peikuaa pota rei eme joe, pendere oikuaa potaa eꞌỹ aguã. Penhombopaga eme penembopagaa eꞌỹ aguã. Pejoperdoa ꞌrã pendeperdoaa aguã. ; ; , 


text:
Joupe mbaꞌemo pemeꞌẽ ri ramo pendevy ju omeꞌẽa ꞌrã mbaꞌemo. Omboyru porãꞌi, omomy-momyĩ, ojapete ramo tynyẽ vaipa vy onheẽmba rei vaꞌe ꞌrã omeꞌẽa pendevy. Mbaꞌeta joupe pejapoa rami avi pendevy ju ojapoa ꞌrã. 


text:
<n> Ára revegua eꞌỹ meme jogueraa vaꞌe re ijayvuague</n> Haꞌe kuery pe omombeꞌu avi peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy: — Haꞌeve ri ndaꞌu ára revegua eꞌỹ ogueraa aguã amboae ára revegua eꞌỹ? Haꞌe rami vy ndaꞌu mokoĩve ndoꞌai ꞌrã ri hugua katy?


text:
Temimboꞌe kuery ma imboꞌea gui yvateve vaꞌeꞌỹ. Imboꞌe porã mbyre ma imboꞌeare rami avi ꞌrã ikuai. ; 


text:
— Mbaꞌe re tu nderyvy rexa py ikyꞌa oĩ vaꞌe re rexa pota, haꞌe rã yvyra nderexa py oĩ vaꞌe re ma ndereikuaa potai?


text:
Mbaꞌe re tu nderyvy pe “Xeryvy, tove tanoẽ ikyꞌa nderexa gui” ꞌre vaꞌeri nderexa py yvyra oĩ vaꞌe re ma ndereikuaa potai? Heko porã merami rive vaꞌe, enoẽ ndee ranhe yvyra nderexa gui. Haꞌe vy ꞌrãe rexa porã nderyvy rexa gui ikyꞌa renoẽ aguã. 


text:
<n><i> </i></n> — Jipoi yvyra porã hiꞌa iporã eꞌỹ vaꞌe, neĩ yvyra iporã eꞌỹ vaꞌe voi jipoi hiꞌa porã vaꞌe.


text:
Mbaꞌeta yvyra ikuai vaꞌe jaikuaa ꞌrã hiꞌa re vy. Figo ma nanhamondoi ꞌrã juuꞌy gui, haꞌe uva ma nanhamondoi ꞌrã juu rakuaendy gui.


text:
Heko porã vaꞌe oexa uka ꞌrã opyꞌa re mbaꞌemo porã omoĩ vaꞌekue, haꞌe rã heko vai vaꞌe ma mbaꞌemo vai omoĩ vaꞌekue ꞌrã oexa uka. Mbaꞌeta nhandepyꞌa re oĩ vaꞌe re ae ꞌrã nhandeayvu. 


text:
Haꞌe javive xea py ou, xeayvu oendu haꞌe haꞌekue rami ikuai vaꞌe ma xee amombeꞌu ta marã rami pa ikuaia.


text:
Haꞌe kuery ma ikuai peteĩ ava oorã ojapo vy ijyta kuarã yvy ojoꞌo puku vy ita áry omoꞌã vaꞌe rami. Haꞌe gui yy tyguaxu vy oo re ojeapi-api teĩ ndoityi, omboyta porã rire.


text:
Haꞌe rã xeayvu oendu teĩ haꞌekue rami ndaꞌikuai vaꞌe ma ava oorã ojapo vy omboyta vai-vai vaꞌe rami. Haꞌe gui oo re yy ojeapi-api vy oitypa vyvoi, ombovaipa katuĩꞌi. ; 


text:
Jesus re imaꞌenduꞌaa ramo huvixa oendu vy oĩa katy omondouka amongue judeu mongetaaty kuery, haꞌe kuery ojerure rã ou vy omonguera aguã hembiguai.


text:
Haꞌe kuery ma Jesus-a py ovaẽ vy ojerure ete okuapy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Huvixa ma haꞌeve reipytyvõ aguã,


text:
Haꞌe ramo Jesus oo haꞌe kuery reve. Oo py ovaẽ raiꞌi ma ovy jave xondaro ruvixa omondouka ju oirũ kuery regua aipoeꞌi aguã: — Senhor, xero py revaẽ eꞌỹ teĩ haꞌeve, mbaꞌeta xee xeꞌyvyĩꞌi ete xero py romovaẽ aguã.


text:
Mbaꞌeta xee voi xeruvixa oĩ vaꞌe oipotaa rami aiko vaꞌe. Ikuai avi xondaro kuery xeayvua rami ikuai vaꞌe. Peteĩ pe “Tereo” haꞌe ramo oo ꞌrã. Haꞌe rã amboae pe ma “Eju” haꞌe rã ou ꞌrã. Xerembiguai kuery pe “Ejapo haꞌe nunga” haꞌe ramo ojapo ꞌrã — heꞌi. 


text:
Povaꞌe ayvu Jesus oendu vy onhemondyi. Haꞌe rami vy hupive ou vaꞌe kuerya katy ojere vy aipoeꞌi: — Xee ma aipoaꞌe pẽvy: Neĩ Israel kuerya rupi voi ndajoui teri haꞌe rami ojerovia ete vaꞌe — heꞌi.


text:
<n> Naim tetã py kunha imeveꞌỹ vaꞌe piꞌa omboete jevyague</n> Haꞌe vaꞌe rireꞌi Jesus oo peteĩ tetã Naim hery vaꞌe katy. Hupive hemimboꞌe kuery haꞌe heta vaꞌe kuery ojeꞌoi.


text:
Tetã kora rokẽ py ovaẽ rai ovy jave oẽ jekuaa mbaꞌe guaxu reraa kuery. Haꞌe vaꞌe kuery ma peteĩ kunha imeveꞌỹ vaꞌe piꞌa peteĩꞌi vaꞌekue ogueraa. Ixykueꞌi reve heta avi ojeꞌoi tetã pygua kuery. 


text:
Haꞌe rami vy onhemboja vy opoko omano vaꞌe rupa re. Heraa kuery omombyta vy aipoeꞌi: — Kunumi, xee aipoaꞌe ndevy: Epuꞌã ke — heꞌi.


text:
Haꞌe javive onhemondyipa vy Nhanderuete omboetea rupi aipoeꞌi: — Profeta ipoꞌakapa vaꞌe oiko nhande kuery mbyte, Nhanderuete ojekuaa uka raꞌe ojeupegua kuery pe — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe vaꞌe omombeꞌua rã oendupaa Judéia haꞌe javi rupi, haꞌe gui haꞌe katyꞌi rupi ikuai vaꞌe haꞌe javi. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe nungakue haꞌe javi João Batista pe hemimboꞌe kuery omombeꞌu. Haꞌe rã haꞌe kuery regua mokoĩ João oenoĩ vy


text:
omondouka Senhor-a katy oporandu aguã: “Ndee teve reju ꞌrã vaꞌekue, tyrã pa roarõve ꞌrã amboae?” heꞌi aguã. 


text:
Jesus oĩa py avakue ovaẽ vy aipoeꞌi ixupe: — João Batista orembou apy ndevy roporandu aguã: Ndee ae pa reju ꞌrã vaꞌekue, tyrã pa roarõve ꞌrã amboae? — heꞌi. 


text:
Haꞌe vaꞌe jave Jesus heta omonguera imbaꞌeaxy vaꞌe oiko axyague gui, anha onhemondea vaꞌe guive. Heta avi omomaꞌẽ ára revegua eꞌỹ.


text:
Haꞌe gui mae ma Jesus ombovai haꞌe kuery pe: — Tapeo pemombeꞌu João pe pexa haꞌe pendu vaꞌekue: ára revegua eꞌỹ omaꞌẽ ju, oguata eꞌỹ vaꞌekue oguata, lepra revegua ojekyꞌaꞌo, ijapyxa eꞌỹ vaꞌekue oendu, omano vaꞌekue onhemboete, haꞌe iporiaukueꞌi pe omombeꞌua ayvu porã.


text:
<n><i> </i></n> Oporandu aguã ombou pyre kuery ojeꞌoi ju rire João reko re Jesus ijayvu heta vaꞌe kuery pe: Haꞌe vy aipoeꞌi: — Marã ramigua pexa aguã tu peo tekoa eꞌỹa py? Takuaꞌi yvytu omomy-momyĩ vaꞌe ramigua ri tyꞌy?


text:
Marã ramigua pexa aguã tu peo rakaꞌe? Peteĩ ava ao porã py onhemonde vaꞌe? Haꞌe rami avi onhemonde porã haꞌe oguerekopa vaꞌe ma huvixa ro py ikuai vaꞌe anho.


text:
Mbaꞌeta hekorã re ae ipara oiny: “Xee amondouka ꞌrã peteĩ xerembiguai nerenonderã, nderaperã oguereko katu aguã”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Xee aipoaꞌe pẽvy: Kunha gui oiko vaꞌekue jipoi João Batista gui yvateve vaꞌe. Haꞌe rã Nhanderuete poꞌakaa py yvyĩgueveꞌi vaꞌe ma ixugui yvateve — heꞌi. 


text:
Haꞌe javive oendu vaꞌe haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety kuery voi Nhanderuete guigua teko porã João omombeꞌu rã oendu vy ixupe onhemongarai uka vaꞌekue.


text:
Haꞌe rã fariseu haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery ma Nhanderuete oipotaa rami ndaꞌikuaixei vy João pe nonhemongarai ukai vaꞌekue. Haꞌe gui aipoeꞌive ju: 


text:
Haꞌe kuery ma ikuai kyrĩgue tetã mbyte rupi oguapy vy joupe-upe ojapukai vaꞌe rami: “Mimby romonheꞌẽ ramo peẽ ndapejerokyi, haꞌe gui omanoa pygua romonhendu ramo ma ndapejaeꞌoi”, heꞌi vaꞌe kuery rami.


text:
Mbaꞌeta João Batista ou vy mbojape hoꞌu eꞌỹ re oiko, vinho ndoyꞌui guive. Haꞌe rami rã ixupe peẽ kuery “Anha reve rima oiko”, peje.


text:
Haꞌe rã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma ou vy okaru haꞌe oyꞌu ramo ixupe “Pevaꞌe ma okaru guaxu, vinho oyꞌu, haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety heko vai vaꞌe kuery re onhemoirũ vaꞌe”, peje.


text:
<n> Kunha heko vai vaꞌekue Jesus py re heakuã porã vaꞌe oikytyague</n> Peteĩ fariseu oenoĩ Jesus hexeve oo vy okaru aguã. Haꞌe rã fariseu ro py Jesus ovaẽ ma vy mesa py oĩ.


text:
Peteĩ kunha heko vai vaꞌekue haꞌe vaꞌe tetã pygua ae oikuaa fariseu ro py okaru oinya. Haꞌe rami vy oĩa py peteĩ heakuã porã vaꞌe ryru ogueru, ita xiĩ vaꞌe guigua.


text:
Hakykue gui onhemboja vy ojaeꞌo reve omoakỹ ipy guexay py, haꞌe oꞌa py ju omombiru. Ipy rupi oayvu reve oikyty heakuã porã vaꞌe. 


text:
Haꞌe nunga fariseu henoĩare oexa vy aipoeꞌi ojeupe ae: — Pevaꞌe ma profeta ete vaꞌe rire oikuaa ꞌrãgue mbaꞌe nunga kunha pa hexe opoko vaꞌea, mbaꞌeta heko vai vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi fariseu pe: — Simão, peteĩ mbaꞌe areko amombeꞌu vaꞌerã ndevy. Ombovai: — Emombeꞌu haꞌvy, poromboꞌea — heꞌi. 


text:
Aipoeꞌi: — Oiko peteĩ nhomboreve vaꞌety. Haꞌe vaꞌe pe mokoĩ oreve. Peteĩ oreve quinhentos ára repy, haꞌe rã amboae ma cinqüenta oreve.


text:
Neĩ peteĩve ma ndoguerekoi omboekovia aguã. Haꞌe ramo imboreveare omboguepa mokoĩve orevea. Mokoĩve gui mavaꞌe ndaꞌu oayvuve? 


text:
Simão ombovai: — Xee aikuaa rã oreve retave vaꞌekue — heꞌi. Haꞌe ramo aipoeꞌi ixupe: — Haꞌevea rami rembovai — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui kunha vaꞌe re ranhe omaꞌẽ vy aipoeꞌive ju Simão pe: — Rexa pa kovaꞌe kunha? Ndero py xee avaẽ ramo ndee ndererui yy xepy ajoi aguã. Haꞌe rã pevaꞌe kunha ma guexay py ae ojoi xepy, haꞌe gui oꞌa py ju omombiru. <n>Haꞌe kuery reko rami vy oo py ovaẽ ramo hoo vaꞌe omovaẽ vy ogueru ruka ꞌrã yy ipoua kuery ojepyei aguã, tape rupi yvy kuꞌi heta vaꞌe gui (Gênesis 19.2, 24.32, 43.24, Juízes 19.21, João 13.1-14). 


text:
Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe ndevy: Pevaꞌe ojejavy eteague omboguepaa ma, mbaꞌeta xerayvu ete. Haꞌe rã ojejavyague nombogueaive vaꞌe ma ndaxerayvuive ꞌrã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo hexeve okaru vaꞌe kuery joupe-upe aipoeꞌi: — Mavaꞌe ndaꞌu pevaꞌe ava jejavya voi ombogue vaꞌe? — heꞌi okuapy. 


text:
<n> Kunhague Jesus pytyvõa kuery rery oĩa</n> Haꞌe rire Jesus oguata oikovy tetã haꞌe tekoa ikuai vaꞌe rupi. Omombeꞌu ovy ayvu porã Nhanderuete poꞌakaa regua. Hupive hemimboꞌe kuery doze vaꞌe ojeꞌoi,


text:
haꞌe amongue kunhague anha gui haꞌe mbaꞌeaxy gui ogueraa jepe vaꞌekue avi: Maria Madalena hery vaꞌe sete anha gui oepy vaꞌekue,


text:
huvixa Herodes rembiguai Cuza raꞌyxy Joana, haꞌe gui Suzana. Heta avi kunhague mboae ojeꞌoi mbaꞌemo py oipytyvõ vaꞌety kuery. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py heta ou opa rupi tetã ikuai vaꞌe gui. Haꞌe ramo omombeꞌu peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy: 


text:
— Peteĩ ava oo mbaꞌemo raꞌyĩ moaĩ vy. Haꞌe vaꞌe omoaĩ ramo amongue haꞌyĩgue hoꞌa tape yvýry. Haꞌe nunga re opyrõmbaa, guyraꞌi hoꞌupa guive.


text:
Haꞌe rã amboae ma yvy porãa rupi hoꞌa. Haꞌe nungakue ma yvate haꞌe hiꞌa porã. Cem raꞌyĩ peteĩ-teĩ gui oiko. Haꞌe rami ijayvupa ma vy aipoeꞌi: — Ijapyxa oendu aguã oĩ vaꞌe toendu. 


text:
<n><i> ; </i></n> Hemimboꞌe kuery oikuaa porãvexe vy oporandu ixupe: — Mbaꞌe nunga re tu povaꞌe rembojoja? 


text:
Jesus ombovai: — Pendevy ma Nhanderuete oikuaa uka opoꞌakaa py mbaꞌemo oiko vaꞌe ndoikuaa ukai vaꞌekue. Haꞌe rã amboae kuery pe ma mbaꞌemo re ambojojaa rupi rive amombeꞌu ayvu, haꞌe kuery oexa teĩ ndoexa kuaai aguã, haꞌe oendu teĩ noendu kuaai aguã. 


text:
Tape yvýry hoꞌa vaꞌekue rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu teĩ anha ou vy ipyꞌa gui oipeꞌa ꞌrã, oguerovia eꞌỹ haꞌe oo jepe eꞌỹ aguã.


text:
Itaty reia rupi hoꞌa vaꞌekue rami ikuai ayvu oendu vy ojou porã haꞌe oguerovyꞌa vaꞌe. Ndapo pukui vaꞌe rami avi ikuai vy xapyꞌaꞌi anho ꞌrã ojerovia. Haꞌe gui mbaꞌemo oiko rã ojepeꞌa ꞌrã.


text:
Juu mbyte rupi hoꞌa vaꞌekue rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu teĩ mbaꞌemo yvy regua re, ombaꞌe rei-reirã haꞌe mbaꞌemo imbovyꞌaarã re openave vy hexaraipa. Haꞌe rami vy ndaiꞌai.


text:
Haꞌe rã yvy porãa rupi hoꞌa vaꞌekue rami ikuai vaꞌe ma ayvu oendu vy opyꞌa re omoĩ. Haꞌe kuery ma ojepeꞌa eꞌỹ vy hiꞌa porã. 


text:
<n><i> </i></n> — Avave rei tataendy nhamoendy vy ndajajaoꞌi ꞌrã mbaꞌemo ryru py, neĩ tupa guýry nanhamoĩ. Haꞌe rami ꞌrãgue py imoiny oĩaty py ae ꞌrã jaupi, oike vaꞌe kuery oexa aguã hendy vaꞌe.


text:
Haꞌe nunga rupi peikuaa pota ke marã rami pa pendua re. Mbaꞌeta mbaꞌemo oguereko vaꞌe pe omeꞌẽave ꞌrã. Haꞌe rã oguereko eꞌỹ vaꞌe gui ma oipeꞌapaa ꞌrã oguereko reiꞌi merami vaꞌekue — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus oĩa py ixy haꞌe tyvy kuery ovaẽxe teĩ heta vaꞌe kuery ikuai vaꞌe gui ndaꞌevei ovaẽ ete aguã.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ ára oĩ kanoã py guemimboꞌe kuery reve. Haꞌe vy haꞌe kuery pe — Jaaxa yupa rovai re — heꞌi. Haꞌe vy ojeꞌoi.


text:
Yy rupi ooa ja haꞌe oke oupy. Haꞌe gui yupa áry rupi ou yvytu atã. Haꞌe ramo kanoã oike rai-raiꞌi yy py.


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery ovaẽ Jesus ituia py. Omomyĩ vy aipoeꞌi: — Oremboꞌea, oremboꞌea, nhamanomba ta rima! — heꞌi okuapy. Haꞌe ramo Jesus omyĩ vy ijayvu atã yvytu haꞌe yai pe. Haꞌe ramove opytuꞌupa, ndaꞌyvytuvei. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Mamo tu oĩ pejeroviaa? Haꞌe ramo haꞌe kuery onhemondyipa, okyje guive. Haꞌe vy aipoeꞌi joupe-upe: — Marã ramigua tu pevaꞌe, yvytu haꞌe yai pe ijayvu ramo voi onheꞌẽ rendu aguã? 


text:
Kanoã gui oguejypa ramove ou peteĩ ava tetã gui. Haꞌe vaꞌe re ma anha onhemonde ramo yma rei ma ao nomoĩvei, neĩ ngoo rupi ndopytavei vaꞌe. Yvyra rupa rupi rive tema oiko. 


text:
Haꞌe vaꞌe oexa Jesus vyve guenapyꞌã re oĩ henonde. Haꞌe vy aipoeꞌi ojapukai atã reve: — Jesus Nhanderuete Yvate ete vaꞌe Raꞌy, mbaꞌe tu xee areko ndereve? Xee ajerure xemoingo axy eꞌỹ aguã — heꞌi.


text:
Mbaꞌeta anha pe Jesus ijayvu ae ma ava gui oẽmba aguã, mbaꞌeta mbovykue rei eꞌỹ ma oguereko axy. Ipy haꞌe ipo corrente py ojokuapaa teĩ omondopa kuerei. Haꞌe ramo anha kuery ogueraa ꞌrã tekoa eꞌỹa rupi. 


text:
Haꞌe gui ma Jesus oporandu ixupe: — Mbaꞌexa tu nderery? Ombovai vy — Heta vaꞌe — heꞌi, hexe heta anha onhemonde ramo.


text:
Haꞌe katyꞌi ma heta ikuai poryko okarua py yvyty re. Anha kuery ojerure omondouka aguã poryko re ju onhemonde aguã. Haꞌe ramo Jesus omondouka. 


text:
Haꞌe ramo ava gui anha kuery oẽmba vy poryko re ju onhemonde. Haꞌe ramo yvyꞌã guy katy onhamba jogueravy. Yy py hoꞌapa vy oyꞌupa. 


text:
Haꞌe gui ma poryko re opena vaꞌe kuery mbaꞌemo oiko vaꞌe oexa vy onhamba jogueravy, omombeꞌu tetã haꞌe tekoa ikuai vaꞌe rupi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe pygua kuery ou oiko vaꞌekue oexaxe vy. Jesus oĩa py ovaẽ vy oexa ava anha kuery oẽmbaague vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma onhemonde haꞌe hiꞌarandua oĩ porã ju ma. Jesus yvyꞌiry oguapy oiny. Haꞌe rã haꞌe kuery ndaekorãvei rei okuapy.


text:
Geraseno kuery opa rupi gui ou vaꞌekue okyje vy ixupe ojerure haꞌe kuery rekoa gui ojepeꞌa aguã. Haꞌe ramo kanoã py Jesus ojeupi vy oo ju. 


text:
Haꞌe rã ava anha kuery oẽmbaague vaꞌe ma ojerure hupive oo aguã. Haꞌe rami teĩ Jesus omondouka vy aipoeꞌi: 


text:
— Tereo ndero pygua kuery pe emombeꞌu Nhanderuete ndevy ojapo vaꞌekue — heꞌi. Haꞌe ramo tetã jave rupi oo vy omombeꞌu hexe Jesus ojapo vaꞌekue haꞌe javi. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Haꞌe gui Jesus ojevy ramo heta vaꞌe kuery oarõ okuapy vaꞌe omovaẽ porã ovyꞌa reve. 


text:
Haꞌe jave py ma ou peteĩ ava Jairo hery vaꞌe, onhemboꞌeaty pygua huvixa. Haꞌe vaꞌe ma Jesus renonde guenapyꞌã re oĩ vy ojerure hoo py ovaẽ aguã,


text:
mbaꞌeta tajy peteĩꞌi vaꞌe doze maꞌetỹ oguereko vaꞌe omano raiꞌi oupy ramo. Jesus ooa rupi heta vaꞌe kuery omboty rei ojeꞌoivy.


text:
<n><i> ; </i></n> Oiko avi peteĩ kunha doze maꞌetỹ re ma gueko re riae oiko vaꞌe. Avave rei nomongueravei ma, [haꞌe oguereko vaꞌekue haꞌe javi omeꞌẽ ma poropoanoa kuery pe.]


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Mavaꞌe tu xere opoko? Haꞌe javive nomombeꞌuxei ramo Pedro [oirũ kuery reve] aipoeꞌi: — Oremboꞌea, heta nderakykue ou vaꞌe ndejopy rei heravy nemboty rei vy, [vaꞌeri ndee “Mavaꞌe tu xere opoko?” ꞌre.] 


text:
Haꞌe rami teĩ Jesus aipoeꞌive tema: — Amongue taꞌvy xere opoko teve, mbaꞌeta aendu xegui xepoꞌakaa oẽ rã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo kunha vaꞌe onhenhomi aguã ndaꞌevei ramo ou oryryipa reve, guenapyꞌã re oĩ henonde. Haꞌe vy pavẽ oendua py onhemombeꞌu mbaꞌe re pa hexe opokoa, haꞌe opoko vyve okueraague. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus ijayvu teri hoꞌamy reve peteĩ ou onhemboꞌeaty pygua ruvixa ro gui. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Nderajy omano ma. Ndaꞌevevei ma poromboꞌea remoangekove aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga Jesus oendu vy aipoeꞌi tuu pe: — Enhemondyi eme, ejerovia tema. Haꞌe ramo oo jepe ꞌrã — heꞌi. 


text:
Haꞌe javive ipyꞌa vai vy ojaeꞌo okuapy rã oexa vy aipoeꞌi: — Pejaeꞌo eme. Kunhaꞌi vaꞌe nomanoi, oke rima — heꞌi.


text:
Tuu kuery onhemondyipa. Haꞌe ramo haꞌe kuery pe aipoeꞌi avave rei pe omombeꞌu eꞌỹ aguã oiko vaꞌekue. 


text:
<n><i> ; </i></n> Doze guemimboꞌe kuery Jesus oenoĩ vy ombopoꞌaka anha kuery haꞌe javi re, haꞌe nhomonguera aguã re.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Mbaꞌeve rei peraa eme peoa rupi, neĩ popoka, voko, mbojape, peráta haꞌe kamixa voi peraa eme mokoĩ.


text:
Haꞌe gui tetã re napenemovaẽai ramo pendepy regua gui peity-ity ꞌrã peovy yvy kuꞌi, haꞌe kuery pe peikuaa uka aguã peja peovya — heꞌi. , ;  


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ma tekoa haꞌe javi rupi ojeꞌoi vy ayvu porã omombeꞌu haꞌe nhomonguera opa rupi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui huvixa Herodes oendu omombeꞌu rã Jesus mbaꞌemo ojapo oikovya. Haꞌe vy ndoikuaai rei, mbaꞌeta amongue aipoeꞌi: — João omanoague gui onhemboete ju vaꞌekue. 


text:
Amboae ma — Elias rima oiko — heꞌi. Haꞌe rã amboae ma — Peteĩ profeta yma oiko vaꞌekue rima oiko — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã Herodes ma aipoeꞌi: — João akã ma xee ae ajaya uka vaꞌekue. Marã ramigua tu haꞌvy oiko haꞌe nunga apoa omombeꞌua rã aendu? — heꞌi. Haꞌe rami vy onheaꞌã oexa aguã. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Apóstolo kuery ojevypa ma vy Jesus pe omombeꞌupa ojapo vaꞌekue haꞌe javi. Haꞌe ramo ogueraa Betsaida tetã py haꞌe kuery aeꞌi ikuai aguã.


text:
Haꞌe rami teĩ heta vaꞌe kuery oikuaa vy ojeꞌoi hakykue. Haꞌe ramo omovaẽmba vy ijayvu Nhanderuete poꞌakaa re, imbaꞌeaxy vaꞌe voi omonguera. 


text:
Kaꞌaru rai jave hemimboꞌe kuery doze vaꞌe ou vy aipoeꞌi ixupe: — Emondoukapa ju heta vaꞌe kuery, tetã haꞌe tekoa kii raiꞌi ikuai vaꞌe rupi ojeꞌoi vy oke haꞌe hoꞌu vaꞌerã ojou aguã, mbaꞌeta apy ma tekoa eꞌỹa py nhandekuai — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rã aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peẽ ae pemeꞌẽ hoꞌu vaꞌerã. Haꞌe kuery ombovai: — Mbaꞌeve ndoroguerekoi, peteĩ nhiruĩ mbojape haꞌe mokoĩ piraꞌi eꞌỹ vy. Tyrã pa ore ae toroo tembiꞌu rojogua aguã haꞌe javive peguarã? — heꞌi.


text:
Haꞌe py rãndaꞌu ikuai cinco mil avakue. Haꞌe gui ma aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Pemboguapy peteĩ-teĩ henda py cinqüenta ikuai aguã rami — heꞌi.


text:
Haꞌe gui Jesus ma peteĩ nhiruĩ mbojape haꞌe mokoĩ pira ojopy vy yva re omaꞌẽ reve oguerovyꞌa Nguuete. Haꞌe vy oipeꞌãmbaꞌi vy omeꞌẽ guemimboꞌe kuery pe, haꞌe kuery ju omeꞌẽ-meꞌẽ aguã heta vaꞌe kuery pe.


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe aeꞌi onhemboꞌe oinya py hemimboꞌe kuery ou ramo oporandu haꞌe kuery pe: — Marã ramigua aikoa rami tu heta vaꞌe kuery oikuaa? 


text:
Haꞌe kuery ombovai: — João Batista. Amboae kuery ma “Elias” heꞌi. Haꞌe rã amboae kuery ma peteĩ profeta ymave guare renhemboete ju vaꞌekue reikoa rami oikuaa — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma oporanduve ju: — Haꞌvy peẽ kuery, marã ramigua aikoa pa peikuaa? Haꞌe ramo Pedro ijayvu vy aipoeꞌi: — Ndee ma Cristo Nhanderuete remimbou — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma oiko axy ꞌrãe. Mbaꞌeta nhomongeta vaꞌety, sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery ndaꞌijaꞌei ꞌrã hexe. Haꞌe gui ojukaa rire mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma aipoeꞌi pavẽ pe: — Xerupive oikoxe vaꞌe taexarai ojegui ae, koꞌẽ nhavõ togueraa ojeupegua kuruxu, haꞌe tou xerakykue.


text:
Mbaꞌeta nomanoxei ete vaꞌe ma omokanhy ꞌrã guekove. Haꞌe rã xekáuxa omano vaꞌe ma ogueraa jepe uka ꞌrã guekove. ; ,  


text:
Mbaꞌe ꞌrã tu avakue ojou, mbaꞌemo yvy regua haꞌe javi oguerekopa vaꞌeri guekove ae omokanhy vy, eꞌỹ vy haꞌe ae onhemoingo axy uka rire?


text:
Mbaꞌeta amongue xee haꞌe xeayvua ogueroxĩ rire, haꞌe kuery ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi ogueroxĩ ꞌrã guexakã rupi ou jevy ma vy, Nguu rexakã haꞌe anjo ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe kuery rexakã rupi.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Apy peĩ vaꞌe regua amongue napemanoi ꞌrã Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa ouvy rã pexa eꞌỹa ja. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rami ijayvu rire oito araa py ma ngupive Pedro, João haꞌe Tiago ogueraa vy peteĩ yvyty áry oẽ onhemboꞌe aguã.


text:
Haꞌe vaꞌe kuery ma hexakã rupi ojekuaa vy hexeve ijayvu okuapy Jerusalém tetã py Jesus oo vy ojexavai ranhe aguã oiko vaꞌerãa re. 


text:
Haꞌe rã Pedro haꞌe oirũ kuery ma hopeyi vaipa okuapya ramive ndoke eteiꞌi vy oexa hexakã haꞌe mokoĩ avakue hexeve hiꞌaĩ vaꞌe.


text:
Jesus-a gui haꞌe kuery ojepeꞌa ta ma ramo Pedro aipoeꞌi ixupe: — Oremboꞌea, haꞌeve apy nhaĩve aguã. Haꞌe ramo rojapo ꞌrã mboapy ooꞌi: peteĩ ma ndevy guarã, amboae ma Moisés pe, haꞌe gui amboae ju ma Elias peguarã — heꞌi. Oikuaa vy eꞌỹ haꞌe rami ijayvu. 


text:
Haꞌe vaꞌe mbyte gui ou nhendu peteĩ ayvu aipoeꞌi vaꞌe: — Pevaꞌe ma Xeraꞌy xerembiporavo. Pejapyxaka ijayvua re — heꞌi. 


text:
Haꞌe vaꞌe nonhenduvei rire Jesus haꞌe aeꞌi ju hiꞌaĩ. Haꞌe vaꞌe rire ma hemimboꞌe kuery okyrirĩ okuapy, haꞌe vaꞌe jave avave rei pe nomombeꞌui oexa vaꞌekue. 


text:
Teta mbyte gui peteĩ ava ojapukai nhendu vy aipoeꞌi: — Poromboꞌea, ajerure remaꞌẽ aguã xeraꞌy re, peteĩꞌi vaꞌe ramo.


text:
Hexe ma nheꞌẽ vai onhemonde ramo ojapukai xapyꞌa vy hoꞌa ꞌrã yvy rupi. Anha oguereko axy rei vy ombojuru ryjuipa haꞌe ombojejukapa ma vy mae ma ꞌrã oeja.


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Peẽ pejerovia eꞌỹ haꞌe pendeko vai vaꞌe, rakaꞌe peve ꞌrã ndaꞌu xee aiko pendereve, rogueropoꞌaka aguã? Eru haꞌvy nderaꞌy — heꞌi. 


text:
Oguerovaẽ heruvy rã anha oity ju yvy rupi. Opa marã rei oguereko ramo Jesus ijayvu atã anha pe. Haꞌe rami vy kunumi vaꞌe omonguera vy omboaxa ju tuu pe.


text:
Haꞌe ramo pavẽ rei onhemondyipa Nhanderuete poꞌakaa oexa uka rã oexa vy. Jesus ojapo vaꞌe pavẽ oexa vy onhemondyipa ramo aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: 


text:
<n><i> , ; </i></n> — Penemaꞌenduꞌa riae ke povaꞌe ayvu re: Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue omboaxaa ꞌrã avakue po py — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery noendu kuaai, ndoikuaa uka porãvei ramo. Ndaꞌipyꞌa guaxui vy noporandui guive haꞌe nunga re. 


text:
Haꞌe rã Jesus ma haꞌe kuery pyꞌa re oĩ vaꞌe oikuaa vy ojee omonhemboja peteĩ kyrĩ vaꞌe, haꞌe omoĩ oyvyꞌiry.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Amongue xerery rupi kovaꞌe kyrĩ vaꞌe omovaẽ vy xee avi xemovaẽ. Haꞌe xemovaẽ vaꞌe ma xembouare avi omovaẽ. Mbaꞌeta peẽ kuery vaꞌe regua pavẽ gui yvyĩve vaꞌe ma yvateve vaꞌe oiko. 


text:
<n><i> </i></n> João aipoeꞌi: — Oremboꞌea, peteĩ ava roexa kuri nderery rupi anha oipeꞌa rã. Haꞌe ramo ndoroipeꞌa ukavei, mbaꞌeta nhanderupivegua eꞌỹ ramo — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Ndaꞌevei ndapeipeꞌa ukai aguã, mbaꞌeta penderovaigua eꞌỹ vaꞌe ma penderupivegua ae. 


text:
<n> Samaria pygua kuery Jesus nomovaẽiague</n> Yva re ju heraa aguã ovaẽ raiꞌi ma ramo, hova re ojekuaa Jerusalém katy oo aguã opyꞌa re omoĩ vaꞌekue.


text:
Haꞌe vy guenonderã omondouka imombeꞌuarã. Haꞌe ramo haꞌe kuery oo vy peteĩ Samaria pygua kuery rekoa py ovaẽ oguereko katu aguã oke aguã.


text:
Haꞌe rã haꞌe pygua kuery ma nomovaẽxei, Jerusalém katy ooa oikuaa vy. <n>Samaria pygua kuery nomovaẽxei, mbaꞌeta judeu kuery reve joe ijaꞌe eꞌỹ vaꞌe vy . 


text:
Haꞌe nunga hemimboꞌe kuery Tiago haꞌe João oexa vy oporandu ixupe: — Senhor, reipota pa rombou uka tata yva gui haꞌe kuery omomba aguã? 


text:
Haꞌe ramo Jesus ojere vy ijayvu atã haꞌe kuery pe. [Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peẽ kuery ndapeikuaai mbaꞌe nunga nheꞌẽ gui pa peikoa.


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma avakue nheꞌẽ omomba aguã eꞌỹ ou, haꞌe rã ogueraa jepe aguã — heꞌi.] Haꞌe gui amboae tekoa katy ju ojeꞌoi. 


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai: — Aguaraꞌi oguereko ꞌrã okua, guyraꞌi oveve vaꞌe voi oguereko guaity. Haꞌe rã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma neĩ oakã omboguejyaty ndoguerekoi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌive ju: — Tove omanogue ae tonhono porã omano vaꞌekue. Haꞌe rã ndee ma tereo emombeꞌu Nhanderuete poꞌakaa — heꞌi. 


text:
Amboae ju aipoeꞌi ixupe: — Senhor, xee aa ta nderupive. Haꞌe rami teĩ taa ranhe tamombeꞌu xero pygua kuery pe. 


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai: — Avave rei yvy karaĩa re ojopy heravy reve guakykue re omaꞌẽ vaꞌe ndaꞌevei Nhanderuete poꞌakaa pyguarã — heꞌi. 


text:
<n> Setenta guemimboꞌe kuery omondoukaague</n> Haꞌe vaꞌe rire Senhor ma setenta ju oiporavo, haꞌe vy guenonderã mokõ-mokoĩ omondouka tetã haꞌe tekoa nhavõ haꞌe oo aguã rupi.


text:
Haꞌe kuery pe aipoeꞌi imondovy: — Mbaꞌety ma tuvixa, haꞌe rã ombaꞌeapo vaꞌe kuery ma mbovyꞌi. Haꞌe nunga rupi pejerure Senhor mbaꞌety ja pe ombou retave aguã imbaꞌety rupi ombaꞌeapo vaꞌerã.


text:
Xapyꞌa rei haꞌe py oiko porãxe vaꞌe oĩ ramo hexe oiko ꞌrã peroayvu porãague. Haꞌe rã jipoi ramo pendere ae ꞌrã ojeapa peroayvu porãague.


text:
Oo pevaẽague py ae ꞌrã pepyta. Peꞌu haꞌe peyꞌu ꞌrã haꞌe kuery omeꞌẽ vaꞌe rei. Mbaꞌeta ombaꞌeapo vaꞌe kuery ma haꞌeve ojopy aguã ombaꞌeapoague repy. Peva eme oo mboae-ae rupi.


text:
Haꞌe py pemonguera ꞌrã imbaꞌeaxy vaꞌe, haꞌe aipopeje haꞌe kuery pe: “Pendevy namombyryvei ma Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa aguã”, peje.


text:
“Peneretã guigua yvy kuꞌi orepy re oja vaꞌekue voi roitypa, penderovai roikuaa uka aguã roeja ma rovya. Haꞌe rami teĩ peikuaa pota povaꞌe re: Namombyryvei ma Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa aguã”, peje. 


text:
Aipoaꞌe peẽ kuery pe: Opaa ára haꞌe vaꞌe tetã pygua kuery gui Sodoma pygua kuery nombopagaaive ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> — Peẽ Corazim haꞌe Betsaida pygua kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã. <n>Tiro haꞌe Sidom tetã ma yma heko vai ete vaꞌe ikuaiague . Mbaꞌeta pendea py hexa pyrã ajapo vaꞌe ramigua Tiro haꞌe Sidom tetã py ajapo vaꞌe rire, haꞌe kuery ojeko rerova voi ꞌrãgue. Haꞌe rami vy ajukue vaikue py onhemonde vy oguapy ꞌrãgue tanhimbu py.


text:
— Pendeayvu oendu vaꞌe ma xeayvu avi oendu, haꞌe rã napenenheꞌẽ rendui vaꞌe ma xee avi naxenheꞌẽ rendui. Haꞌe rã naxenheꞌẽ rendui vaꞌe ma xembouare avi nonheꞌẽ rendui. 


text:
<n> Setenta oo vaꞌekue ojevypaague</n> Haꞌe gui setenta omondouka vaꞌekue ovyꞌa reve ojevy vy aipoeꞌi okuapy: — Senhor, nderery rupi oreayvu ramo anha kuery voi orenheꞌẽ rendu karamboae! — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui peẽ kuery rombopoꞌaka mboi haꞌe japeuxa re pepyrõ aguã, nhanderovaigua poꞌakaa haꞌe javi re guive, pendere mbaꞌeve rei oiko eꞌỹ re.


text:
Haꞌe rami teĩ perovyꞌa eme anha kuery re pendepoꞌakaa rive, haꞌe rã yva re penderery omboparaa ma imoinyague. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe vaꞌe jave ae Jesus ovyꞌa Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ gui. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xeru yva haꞌe yvy re ndepoꞌaka vaꞌe, xee roguerovyꞌa, mbaꞌeta haꞌe nunga ma hiꞌarandukue pe ndereikuaa ukai, neĩ omboꞌe pyre peꞌỹ guive. Yvyĩgueveꞌi pe anho reikuaa uka. Tá, Xeru, haꞌe rami ae reipota. 


text:
— Opa mbaꞌe Xeru omeꞌẽmba xevy. Avave rei ndoikuaai Taꞌy, Tuu eꞌỹ vy. Haꞌe avave rei ndoikuaai Tuu, Taꞌy eꞌỹ vy, haꞌe amongue pe Taꞌy oikuaa ukaxea vaꞌe eteꞌi — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma guemimboꞌe kuery pe ju aipoeꞌi haꞌe kuery aeꞌia py: — Ovyꞌa ete ꞌrã mbaꞌemo peẽ kuery pexa vaꞌe rexaa kuery.


text:
Mbaꞌeta xee aipoaꞌe porãve pẽvy: Heta ikuai rakaꞌe profeta haꞌe huvixave peẽ kuery pexa vaꞌe oexaxe teĩ ndoexai, haꞌe pendu vaꞌe oenduxe avi teĩ noendui rakaꞌe. 


text:
<n> Samaria pygua porayvu vaꞌe omombeꞌuague</n> Peteĩ ava lei re nhomboꞌe vaꞌety opuꞌã hoꞌamy Jesus oeko aꞌã vy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Poromboꞌea, mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã tekove marã eꞌỹ aupity aguã? 


text:
Ava vaꞌe ombovai: — “Reayvu ꞌrã Senhor Nderuete ndepyꞌa haꞌe javi py, ndereko, nembaraetea haꞌe neꞌarandua haꞌe javi py guive.” Haꞌe “Reayvu ꞌrã neirũ kuery ndee ae rejeayvua rami” — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã Jesus aipoeꞌi: — Haꞌevea rami rembovai. Haꞌe rami rejapo vy reupity ꞌrã tekove — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã Jesus ombovai: — Peteĩ ava ma Jerusalém tetã gui oguejy ovy Jericó katy oo vy. Haꞌe gui haꞌe vaꞌe ma jojuka vaꞌety kuery po py oĩ vai ramo ixugui oipeꞌapa, oinupãmba guive. Haꞌe vy oeja ojeꞌoivy omano raiꞌi vaꞌe. 


text:
Haꞌe vy onhemboja vy ojokuapa ijai, azeite haꞌe vinho oikyty reve. Guymba áry ae oupi vy ogueraa peteĩ okea aty py opena aguã. 


text:
— Koꞌẽ ju mokoĩ ára repy oguenoẽ vy omeꞌẽ hoo vaꞌe pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: “Epena porã tema kovaꞌe ava re. Haꞌe gui xapyꞌa rei repenaa rupi regatave ri ramo ajevy vy amboekovia ꞌrã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe vaꞌe mboapy vaꞌe regua, ndee reikuaa rã mavaꞌe ndaꞌu jojuka vaꞌety kuery po py oĩ vai vaꞌekue irũ oiko? 


text:
Haꞌe rã lei re nhomboꞌe vaꞌety ombovai: — Omboaxy vaꞌekue rima. Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Tereo haꞌvy, ndee voi haꞌekue rami eiko. 


text:
<n> Maria haꞌe Marta ro py oĩ jave guare</n> Haꞌe kuery oovea rupi Jesus ovaẽ peteĩ tetãꞌi py. Haꞌe ramo peteĩ kunha Marta hery vaꞌe omovaẽ ngoo py.


text:
Haꞌe py oiko avi ikypyꞌy Maria hery vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma oguapy oiny Senhor yvýry omboꞌe rã oendu aguã. 


text:
Marta ma haꞌe ramia ja opy rupi mbaꞌemo ojapo vy ojapura rei oikovy. Haꞌe vy Jesus-a py ou vy aipoeꞌi: — Senhor, rexa rive vaꞌe tyꞌy xekypyꞌy xee aeꞌi mbaꞌemo ajapo aguã oeja rã? Aipoꞌere na tou taxepytyvõ. 


text:
Mbovyꞌi jajapo teĩ haꞌeve vaꞌe, haꞌe rami eꞌỹ vy peteĩꞌi anho. Haꞌe rã Maria ma oiporavo iporãve vaꞌe. Haꞌe ramo haꞌe nunga ndoipeꞌaai ꞌrã ixugui. 


text:
<n><i> </i></n> Peteĩ ára Jesus onhemboꞌe oiny peteĩ henda py. Ijayvupa ma jave peteĩ hemimboꞌe ojerure ixupe: — Senhor, oremboꞌe na ronhemboꞌe kuaa aguã re, João guemimboꞌe kuery omboꞌeague rami avi. 


text:
Haꞌe ramo omboꞌe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Penhemboꞌe vy aipopeje ꞌrã: “Xeruete, tove nderery tomboetea. Tovaẽ ndepoꞌakaa ojekuaa aguã.


text:
Emboguepa rojejavyague, ore voi orevy oreve vaꞌe roperdoaa rami avi. Orereity uka eme guive poromoangekoa pe”, peje ꞌrã. 


text:
<n> Irũ mbaꞌemo re ojerure anho rei vaꞌe omombeꞌuague</n> Jesus aipoeꞌi avi: — Amongue peẽ kuery vaꞌe regua pytũ mbyte jave peneirũ ovaẽ ꞌrã pendero py. Haꞌe vy aipoeꞌi ꞌrã pẽvy: “Xeirũ, eiporuka xevy mboapy mbojape.


text:
Haꞌe rã penderopy gui pembovai ꞌrã: “Xemoangeko eme, mbaꞌeta okẽ onhemboty ma, haꞌe xeraꞌy kuery onhenomba ma xereve. Ndavy reguavei ameꞌẽ aguã ndevy”, peje ꞌrã.


text:
Haꞌe rami teĩ xee aipoaꞌe pẽvy: Peneirũ ae teĩ xapyꞌa rei napepuꞌãxei ꞌrã mbaꞌemo pemeꞌẽ aguã. Haꞌe ramia gui onheaꞌãve tema ramo pemeꞌẽ nho ꞌrã oikotevẽ vaꞌe haꞌe javi. ; 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe nunga rupi aipoaꞌe pẽvy: Pejerure, haꞌe ramo omeꞌẽa ꞌrã. Peka, haꞌe vy pejou ꞌrã. Penhendu uka, haꞌe ramo okẽ oipeꞌaa ꞌrã pẽvy.


text:
Mavaꞌe peẽ avakue ndaꞌu penderaꞌy [mbojape re ojerure rã pemeꞌẽ ꞌrã ita? Xapyꞌa rei rã] pira re ojerure rã mboi ri ndaꞌu pemeꞌẽ ꞌrã pira rekovia?


text:
Pendu ke, peẽ kuery pendereko vai vaꞌeri mbaꞌemo porã pemeꞌẽ kuaa vaꞌe penderaꞌy kuery pe. Haꞌe gui Nhanderu yva pygua katuve ndaꞌu nomeꞌẽi ꞌrã ri Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ ojerure vaꞌe pe? 


text:
<n><i> ; </i></n> Amboae py Jesus oipeꞌa anha nhomboayvu eꞌỹ vaꞌe. Anha ojepeꞌa rire ijayvu eꞌỹ vaꞌekue ijayvu ju ma. Haꞌe ramo heta vaꞌe kuery onhemondyipa.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery vaꞌe regua amongue aipoeꞌi: — Pevaꞌe tu anha ruvixa Belzebu poꞌakaa rupi rima oipeꞌa oikovy anha kuery — heꞌi.


text:
Haꞌe rami rã haꞌe kuery pyꞌa re oĩ vaꞌe haꞌe oikuaapa vy aipoeꞌi: — Tetã pygua kuery minha jomeme ri opuꞌã vy nhomomba ꞌrã, haꞌe peteĩ-teĩ oo pygua kuery jogueroꞌa ꞌrã.


text:
Haꞌe rami ae avi Satanás kuery meme ri joe opuꞌã vaꞌe rire mbaꞌexa tu ipoꞌakave ta? Po rami xeayvu mbaꞌeta aipopeje Belzebu poꞌakaa rupi anha kuery aipeꞌaa rami.


text:
Anhetẽ ri xee Belzebu poꞌakaa rupi anha aipeꞌa ramo, mbaꞌe xagua poꞌakaa rupi tu haꞌvy penderaꞌy kuery oipeꞌa? Haꞌe nunga rupi haꞌe kuery ae oikuaa uka ꞌrã pendeayvu rivea.


text:
Haꞌe rã Nhanderuete po rupi ae xee anha aipeꞌa ramo anhetẽ ete Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa raꞌe peẽ kuery pe. 


text:
Haꞌe gui ma peteĩ ixugui ojeroviave vaꞌe ou vy oity ꞌrã. Haꞌe vy hembiporu ojeroviaague oipeꞌapa vy joupe ombojaꞌopa ꞌrã oguereko vaꞌekue. 


text:
— Xerevegua eꞌỹ vaꞌe ma xerovaigua ikuai, haꞌe xea py ndajoguerui vaꞌe ma xegui nhomonheguaẽmba ꞌrã. 


text:
<n><i> </i></n> — Haꞌe rami avi peteĩ ava gui nheꞌẽ vai ojepeꞌa vy oo ꞌrã tekoa eꞌỹa rupi oiko, ikaneꞌõgua aguã oeka vy. Haꞌe gui ndojoui vy ojeupe aipoeꞌi ꞌrã: “Aa ju ta xero ajepeꞌaague py”, heꞌi ꞌrã.


text:
Haꞌe gui ma oo vy sete irũrã ju ogueru ꞌrã nheꞌẽ ixugui ndaꞌeveive vaꞌe, haꞌe py ovaẽ vy ikuai vaꞌerã. Haꞌe rami rire ava vaꞌe pe ma opaa py jypy guare gui ndaꞌeveive ꞌrã. 


text:
<n> Peteĩ kunha ijayvu nhenduague</n> Haꞌe rami Jesus ijayvupa ma ramo teta mbyte gui peteĩ kunha ijayvu nhendu. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Ovyꞌa ete ꞌrã nekuavãare, nemokambuare. 


text:
Haꞌe rã ombovai: — Haꞌe rami ꞌrãgue py ovyꞌa ete ꞌrã Nhanderuete ayvu oendu vy haꞌekue rami ikuai vaꞌe — heꞌi. 


text:
<n><i> </i></n> Heta vaꞌe kuery ijatypa ramo Jesus aipoeꞌi: — Kovaꞌe kuery ma heko vai vaꞌe vy ojerure mbaꞌemo kuaa ukaarã ajapo aguã. Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery pe peteĩve ndojapoai ꞌrã, Jonas re oiko vaꞌekue ramigua eꞌỹ vy.


text:
Mbaꞌeta Nínive pygua kuery oikuaa aguã Jonas oikoague rami avi Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi oiko ꞌrã aỹgua kuery oikuaa aguã.


text:
Nhomboayvua ára py huvixave kunha kuaray puku-a katygua opuꞌã hoꞌamy vy ijayvu ꞌrã aỹgua kuery re, mbaꞌeta yvy apy gui kunha vaꞌe ou rire Salomão ꞌarandua oendu aguã. Haꞌe rã apy oĩ vaꞌe ma Salomão gui yvateve vaꞌe.


text:
Nhomboayvua ára py Nínive pygua kuery voi opuꞌã vy ijayvu ꞌrã okuapy aỹgua kuery re, mbaꞌeta Jonas ayvu omombeꞌu rã haꞌe kuery oendu vy ojeko rerovapa rire. Haꞌe rã apy oĩ vaꞌe ma Jonas gui yvateve vaꞌe. 


text:
<n><i> , </i></n> — Avave rei tataendy omoendy vy nomoĩ ꞌrã hiꞌã py, neĩ ajaka guýry guive. Oĩaty py ae ꞌrã omoĩa, oike vaꞌe kuery hendy vaꞌe oexa porã aguã.


text:
Haꞌe rami ae avi nhanderexa ma nhanderete moexakãarã oĩ. Xapyꞌa rei nderexa iporã vy omoexakã ꞌrã nderete haꞌe javi rupi. Haꞌe rã nderexa naꞌiporãi ramo ma nderete haꞌe javi pytũmba ꞌrã.


text:
Haꞌe rã xapyꞌa rei nderete haꞌe javi omoexakãa, neĩ peteĩ henda py pytũa noĩ ri ramo tataendy rami ꞌrã omoexakã opa rupi. 


text:
<n> Fariseu kuery pe Jesus ijayvu eteague</n> Opa ma Jesus mbaꞌemo re ombojoja vy ijayvupa ramo peteĩ fariseu aipoeꞌi hupive oo aguã okaru vy. Haꞌe ramo hoo py ovaẽ vy oguapy okaru aguã py.


text:
Haꞌe ramo ixupe Senhor aipoeꞌi: — Peẽ fariseu kuery ma karo haꞌe hyꞌa pejoi ꞌrã hiꞌárykue rupi rive. Haꞌe rã pendepyꞌapy rupi ma pejokore haꞌe pejejoko eꞌỹa anho oĩ. ; 


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py iporiaukueꞌi pe mbaꞌemo pereko vaꞌe pemeꞌẽ vy ꞌrãe opa marãgua gui haꞌeve vaꞌe ju ꞌrã peiko. 


text:
— Peẽ fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta dízimo pemeꞌẽ ꞌrã hortelã, arruda haꞌe mbaꞌemo rogueꞌi haꞌe javi regua gui. Haꞌe rã haꞌevea rami pejoguereko haꞌe Nhanderuete peayvua rupi ma napendekuaixei. Haꞌe nunga voi pejapo ꞌrãgue amboae ramigua pejapoa rami avi. 


text:
— Peẽ fariseu kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta penhemboꞌeaty py peĩxe ꞌrã tenda tenondeve oĩ vaꞌe py anho. Tetã mbyte rupi voi peipota ꞌrã pendevy oxaruraa porãꞌi. 


text:
— Ndaꞌevei ete ꞌrã pẽvy. Yvyra rupa ndojekuaavei vaꞌe rami pendekuai, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe áry rupi avakue oaxa ꞌrã oikuaa eꞌỹ vy. <n>Haꞌe kuery reko rami vy yvyra rupa áry rupi oaxa vy onhemongyꞌa ꞌrã. Haꞌe nunga rupi omoxiĩ ꞌrã pavẽ oexa vy oikuaa aguã . 


text:
<n> Lei re nhomboꞌe vaꞌety pe ndaꞌevei ete ꞌrãa re ijayvuague</n> Haꞌe ramo peteĩ lei re nhomboꞌe vaꞌety ombovai vy aipoeꞌi Jesus pe: — Poromboꞌea, haꞌe rami ndeayvu vy ore kuery re voi rima ndeayvu raꞌe. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Peẽ kuery lei re penhomboꞌe vaꞌety pe voi ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta avakue pembovoyi ꞌrã ndogueropoꞌakai vaꞌerã py. Haꞌe rã peẽ ma neĩ penekuã py voi napeipytyvõi ꞌrã. ,  


text:
— Peẽ kuery pe ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta pejapo ꞌrã oo raꞌangaaꞌi penamoĩ kuery profeta kuery jukaare rupa áry guarã.


text:
Haꞌe nunga rupi peikuaa uka penamoĩ kuery jojukaague pejou porãa, mbaꞌeta haꞌe kuery ma profeta kuery ojuka rire peẽ ju pejapo hupa áry guarã.


text:
Haꞌe nunga rupi Nhanderuete oꞌarandua rupi aipoeꞌi vaꞌekue: “Haꞌe kuerya py xee ambou ꞌrã profeta haꞌe apóstolo kuery. Haꞌe vaꞌe kuery regua amongue ojuka ꞌrã, haꞌe rã amboae kuery ma oguereko axy ꞌrã”, heꞌi vaꞌekue.


text:
Abel ruguy omoẽague guiveꞌi Zacarias ruguy omoẽa peve. Haꞌe vaꞌe ma Nhanderuete ropy altar oĩ vaꞌe yvýry ojukaa vaꞌekue. Haꞌe nunga rupi xee aipoaꞌe porãve pẽvy: Aỹgua kuery ae ꞌrã opaga haꞌe nungakue re. 


text:
— Peẽ kuery lei re penhomboꞌe vaꞌety pe ndaꞌevei ete ꞌrã, mbaꞌeta peipeꞌa mbaꞌemo kuaa ukaarã oĩ vaꞌe. Peẽ ae voi ndapeikuaa pota etei, haꞌe oikuaaxe vaꞌe kuery pe ma ndapeikuaa ukai guive. 


text:
<n> Jesus ojuka aguã re onhembopyꞌa okuapyague</n> Jesus ojepeꞌa ta ma ovy rã lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery ipoxypa vy ijayvu ete okuapy ixupe. Opa mbaꞌe re oporandu omoĩ vaixe vy,


text:
<n> Trigo mbovua re fariseu kuery reko ombojoja reve nhomongetaague</n> Heta vaꞌe kuery onoꞌõmba vy joe ojeapi-api rei okuapy ramo Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe anhoꞌi: — Penheangu ke fariseu kuery regua trigo mbovua gui. Haꞌe vaꞌe ma heko porã merami rivea.


text:
Haꞌe rami vy opa mbaꞌe pytũ py pemombeꞌu vaꞌekue hexakãa py ju oendupaa ꞌrã, haꞌe opy joapyxa py pendeayvuague oo apyte áry gui ju omombeꞌua ꞌrã. 


text:
— Xeirũ kuery, xee aipoaꞌe porãve pẽvy: Pekyje eme penderete jukaarã kuery gui, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe rire mbaꞌeve ndojapo kuaavei ma ꞌrã pendere.


text:
Xee amombeꞌu ta mavaꞌe renonde pa haꞌeve pejererokyje aguã: Pejererokyje ꞌrã jojuka rire tata ogue eꞌỹ vaꞌe py nhomombo aguã ipoꞌaka vaꞌe renonde. Tá, aipoaꞌe pẽvy, haꞌe vaꞌe renonde ae haꞌeve pejererokyje aguã. 


text:
Peteĩ nhiruĩ guyraꞌi ndaꞌu mokoĩ hatãꞌi vaꞌe repy rive eꞌỹ ri? Haꞌe rami vaꞌeri neĩ peteĩve re Nhanderuete ndaexarai.


text:
Pendeꞌa peneakã re oĩ vaꞌe voi oipapapa ma. Haꞌe nunga rupi pekyje eme, mbaꞌeta heta guyraꞌi gui voi peẽ pevareve. 


text:
— Aipoaꞌe avi: Avakue renonde xevy pe oikoa omombeꞌu porã vaꞌekue haꞌe javi ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi omombeꞌu ꞌrã Nhanderuete pegua anjo kuery renonde.


text:
Haꞌe rã avakue renonde naxemombeꞌuxei vaꞌekue ma xee voi namombeꞌui ꞌrã Nhanderuete pegua anjo kuery renonde.


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue re teĩ amongue ijayvu vai ramo haꞌe nungakue omboguepaa ꞌrã. Haꞌe rã Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ re ijayvu vaia ague ma nombogueai ꞌrã. , ; 


text:
— Onhemboꞌeaty py pendereraa ramo, haꞌe rami eꞌỹ vy huvixa haꞌe nhomboayvu vaꞌety kuery renonde teĩ pendepyꞌa eta rei eme pembovai haꞌe pendeayvu aguã re.


text:
<n> Mbaꞌe rakãteꞌỹa re ijayvuague</n> Haꞌe vaꞌe jave peteĩ ava teta mbyte gui aipoeꞌi ixupe: — Poromboꞌea, aipoꞌre keꞌy pe tombojaꞌo orevy peguare xevy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Ava, mavaꞌe tu xemoĩ penderuvixarã, penembaꞌe ambojaꞌo uka aguã? — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peiko kuaa ke, penheangu opa mbaꞌe re penerakãteꞌỹa gui, mbaꞌeta avakue rekove ma mbaꞌemo oguerekopaa reꞌỹ. 


text:
Haꞌe gui ma haꞌe kuery pe omombeꞌu peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peteĩ ava iporiau eꞌỹ vaꞌe onhotỹ vaꞌekue oiko porã.


text:
Haꞌe rami vy ojeupe ae aipoeꞌi: “Mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã, mbaꞌeta ndarekovei amonoꞌõ vaꞌekue amoĩ porã aguã.”


text:
Aipoeꞌive ju: “Po rami ajapo ta: Ambovaipa ta mbaꞌemo amoĩ porãaty, haꞌe gui tuvixave vaꞌe ju ꞌrã ajapo, haꞌe vaꞌe py amoĩ porã aguã amonoꞌõ vaꞌekue haꞌe areko vaꞌe haꞌe javi.


text:
Haꞌe gui ma aipoaꞌe ꞌrã xejeupe: ‘Heta mbaꞌe porã areko heta maꞌetỹa reguarã. Aỹ ma apytuꞌu ꞌrã, akaru, ayꞌu haꞌe avyꞌa ꞌrã aikovy’, haꞌe ꞌrã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã ixupe Nhanderuete aipoeꞌi: “Mbaꞌe ꞌarandu eꞌỹ, kovaꞌe pyavyve oipeꞌaa ꞌrã nenheꞌẽ. Haꞌvy mbaꞌemo remoĩ porã vaꞌekue, mavaꞌe pe ꞌrã tu opyta?” heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami ae ꞌrã oiko ojeupe guarã mbaꞌemo omoĩ porã teĩ Nhanderuetea py ma mbaꞌeve ndoguerekoi vaꞌe re. 


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Haꞌe nunga rupi xee aipoaꞌe pẽvy: Pendepyꞌa eta rei eme pendekove re, neĩ peꞌu vaꞌerã haꞌe penderete re pemoĩ vaꞌerã re guive.


text:
Peikuaa pota na uruvu kuery re. Haꞌe kuery ma mbaꞌeve nonhotỹi, nomonoꞌõi, nomoĩ porãi, neĩ oguy ma voi ndoguerekoi guive. Haꞌe rami teĩ Nhanderuete omongaru herekovy. Peẽ kuery ma guyraꞌi gui voi pevareve.


text:
— Peikuaa pota na yvoty ikuai vaꞌe re. Haꞌe vaꞌe ma mbaꞌemo oipopẽ vaꞌeꞌỹ, omboyvi kuaa vaꞌeꞌỹ guive. Haꞌe rami teĩ xee aipoaꞌe pẽvy: Salomão minha opa marãgua oguerekopa vaꞌeri kovaꞌe yvoty rami nonhemondei rakaꞌe.


text:
Haꞌe gui Nhanderuete haꞌe rami omonhemonde ꞌrã jai rogue aỹ nhuũndy re ikuai, haꞌe gui koꞌẽ tata py omomboa vaꞌerã vaꞌeri. Peẽ kuery re katuve opena porãve ꞌrã, ndaperovia porãi vaꞌeri.


text:
mbaꞌeta haꞌe nunga jouxea rupi amboae regua kuery ikuai yvy jave re. Penderu ma oikuaa ae haꞌe nunga peikotevẽ vaꞌea.


text:
— Xerymba kuery mbovyꞌi pendekuai teĩ pekyje eme, mbaꞌeta Penderu pendererovyꞌa vy pendevy omeꞌẽ ꞌrã opoꞌakaa.


text:
Haꞌe nunga rupi pevendepa ke pereko vaꞌe, haꞌe hekoviakue pemeꞌẽ iporiaukueꞌi pe. Haꞌe rami vy ꞌrã yva re pejou voko ivaipa eꞌỹ vaꞌerã haꞌe mbaꞌemo imarã eꞌỹ vaꞌe, mbaꞌeta haꞌe py ma imonda vaꞌe novaẽi ꞌrã, neĩ vixoꞌi ma voi ndoꞌupa rei ꞌrã guive. 


text:
<n> Tembiguai opatõ oarõ kuaa vaꞌe omombeꞌuague</n> — Pejekuꞌa jokua ke, tataendy pembogue uka eme guive.


text:
Pendekuai ke avakue opatõ omendaa gui ojevy rã guarã oarõ vaꞌe rami, mbaꞌeta okẽ re ombota xapyꞌa ramo haꞌe kuery oipeꞌa vyvoi aguã. ; ; 


text:
Haꞌe rami vy hembiguai kuery ovyꞌa ete ꞌrã ipatõ ou vy oexa rã oarõ okuapy vaꞌe. Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy, haꞌe ae oiko katu vy omboguapypa ꞌrã mesa py, haꞌe vy ou vy ojara ꞌrã haꞌe kuery pe.


text:
Pytũ mbyte eꞌỹ vy pytũ mbyte raxaꞌi jave ovaẽ xapyꞌa teĩ oarõ okuapy vaꞌe ovyꞌa ete ꞌrã haꞌe rami ikuaia py ojou ramo. 


text:
— Haꞌe rami avi peikuaa pota ke povaꞌe re: Peteĩ hoo vaꞌe oikuaa vaꞌe rire mbaꞌe hora pa imonda vaꞌe ovaẽ ꞌrãa, [oarõ vy] ndogueraa ukapai ꞌrãgue ngopy gui.


text:
Pendekuai kuaa pota ke peẽ voi, mbaꞌeta ndapeikuaa potavei rei jave ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Pedro oporandu: — Senhor, povaꞌe ayvu pa ore kuery pe anho, tyrã pa amboae kuery pe avi remombeꞌu? 


text:
Senhor ombovai: — Haꞌvy mavaꞌe ndaꞌu peiko tembiguai ojeroviapy haꞌe joe opena kuaa vaꞌe? Haꞌe ramigua ma ipatõ omoĩ ꞌrã oirũ kuery okaru aguã hora py omongaru vaꞌerã.


text:
Haꞌe rã xapyꞌa rei haꞌe vaꞌe tembiguai ojeupe “Xepatõ ndou voi ꞌrã teve”, heꞌi vy oinupãmba ꞌrã avakue haꞌe kunhague hexeve ikuai vaꞌe. Okaru haꞌe oyꞌu ꞌrã okaꞌu peve.


text:
Haꞌe gui ma haꞌe vaꞌe tembiguai noarõvei vy ndoikuaa potavei rei oikovy jave ipatõ ovaẽ ꞌrã. Haꞌe rami vy ombopaga ꞌrã heko vai vaꞌe kuery reve. 


text:
— Haꞌe gui tembiguai ipatõ oipota vaꞌe ojapo aguã oikuaa vaꞌeri ndoiko katui, neĩ oipotaa rami ndojapoi vaꞌekue ma oinupãa vaipa ꞌrã.


text:
Haꞌe rã opatõ oipota vaꞌe ndoikuaai vy ri haꞌeve eꞌỹa rami ojapo oikovy vaꞌekue ma noinupãa vaipai ꞌrã. Mbaꞌeta amongue pe omeꞌẽ retaave rire ixugui oipotaave ꞌrã. Haꞌe rami ae avi amongue pe opena uka retaave rire ixupe ojerureave ꞌrã. 


text:
Haꞌe rã xevy peguarã oĩ avi peteĩ nhemongarai haꞌe vaꞌe py anhemongarai uka aguã. Haꞌe nunga oiko eꞌỹa ja xee ndaꞌevei aiko.


text:
Tyrã pa peẽ kuery pexaꞌã aju yvy re ikuai vaꞌe peteĩ rami ikuai aguã? Any, xee ma aipoaꞌe pẽvy: Joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ikuai aguã aju.


text:
Mbaꞌeta aỹ gui ma peteĩ oo py peteĩ nhiruĩ ikuai vaꞌe ojaꞌo ꞌrã: mboapy ikuai ꞌrã mokoĩ rovai, haꞌe mokoĩ ikuai ꞌrã mboapy rovai.


text:
Tuu opuꞌã ꞌrã guaꞌy re, haꞌe taꞌy opuꞌã ꞌrã nguu re. Ixy opuꞌã ꞌrã omemby re, haꞌe imemby opuꞌã ꞌrã oxy re. Ime xy opuꞌã ꞌrã opiꞌa raꞌyxy re, haꞌe ipiꞌa raꞌyxy opuꞌã ꞌrã ome xy re. 


text:
<n> Mbaꞌemo kuaa ukaarã oĩ vaꞌe re ijayvuague</n> Heta vaꞌe kuery pe aipoeꞌi avi: — Kaꞌarua katy arai ojekuaa rã pexa vy aipopeje ꞌrã: “Oky ta.” Haꞌe gui ma haꞌekue rami ae ꞌrã oky.


text:
Haꞌe kuaray puku-a katy gui yvytu oipeju ramo “Kuaray haku ta” peje ꞌrã. Haꞌekue rami ae avi kuaray haku ꞌrã.


text:
Pendeko porã merami rive vaꞌe, yvy haꞌe yva re pemaꞌẽ vy peikuaa ꞌrã mbaꞌemo. Haꞌe rami vaꞌeri ndapexa kuaai aỹ oiko vaꞌe. 


text:
Haꞌe rami vy pendovaigua reve huvixaa py peo vy tape rupi ma voi peikuaa pota ipo gui peo jepe aguã. Haꞌe rami eꞌỹ ramo penemboaxa ꞌrã penemboayvuarã pe, haꞌe penemboayvua ma jopya pe ju ꞌrã penemboaxa, haꞌe gui jopya ma penemboꞌa ꞌrã nhuã py.


text:
<n> Galiléia pygua kuery omanoague, haꞌe Siloé py torre hoꞌaague re ijayvuague</n> Haꞌe vaꞌe jave py amongue ovaẽ vy Jesus pe omombeꞌu Galiléia pygua kuery mymba ojuka reve omeꞌẽ jave py haꞌe kuery ruguy avi huvixa Pilatos omoẽ ukaague, mymba ruguy onheẽague pyve. <n>Apy ijayvu templo py huvixa Pilatos jojukaague re. Haꞌe vaꞌe jave py Galiléia gui haꞌe kuery ou vaꞌekue Nhanderuete pe mymba ojuka uka vy omeꞌẽ aguã. Haꞌe rã Pilatos ojuka haꞌe py. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe aipoeꞌi: — Peẽ kuery pexaꞌã teve Galiléia pygua kuery mboae gui haꞌe vaꞌe kuery heko vaivea, haꞌe rami oiko vai aguã?


text:
Haꞌe gui Siloé py dezoito ikuai vaꞌekue áry torre hoꞌa vy ojukapa rakaꞌe. Haꞌe kuery ndaꞌu amboae kuery Jerusalém py ikuai vaꞌe gui ojejavypave ri?


text:
<n> Figoꞌy hiꞌa eꞌỹ vaꞌe omombeꞌuague</n> Haꞌe gui Jesus omombeꞌu povaꞌe ayvu mbaꞌemo re ombojoja reve: — Peteĩ ava oguereko peteĩ figoꞌy, uvaty mbyte onhotỹ vaꞌekue. Hiꞌa re ija ou teĩ ndojoui.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi uvaty re opena vaꞌe pe: “Mboapy maꞌetỹ re ma apy hiꞌa re aju teĩ mbaꞌeve ndajoui. Ejaya na. Mbaꞌerã tu hiꞌa vy eꞌỹ yvy re hiꞌaĩ riae?”


text:
Haꞌe rã ombovai: “Senhor, tove ranhe kovaꞌe maꞌetỹ re. Ajoꞌo ꞌrã hembypy rupi, yty ruꞌũgue amoĩ ꞌrã guive.


text:
<n> Peteĩ kunha oiko axy vaꞌe omongueraague</n> Peteĩ sábado py Jesus nhomboꞌe oiny onhemboꞌeaty oĩ vaꞌe py.


text:
Haꞌe py ou peteĩ kunha dezoito maꞌetỹ re ma nheꞌẽ vai omoingo axy vaꞌe. Ojeroꞌa rei oikovy, onhemboꞌyvi aguã ndaꞌevei ramo.


text:
Haꞌe gui ma onhemboꞌeaty pygua huvixa ma sábado ára py Jesus nhomonguera rã oexa vy ndojou porãi ete. Haꞌe vy aipoeꞌi heta vaꞌe kuery pe: — Mboapy meme ára oĩ nhambaꞌeapo aguã. Haꞌe vaꞌe ára py ꞌrã peju pekuera aguã, sábado py eꞌỹ — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ixupe Senhor aipoeꞌi: — Heko porã merami rive vaꞌe kuery, peteĩ-teĩ ndaꞌu sábado ára py teĩ ndapejorai ꞌrã ri penerymba vaka eꞌỹ vy mburika okaruaty gui pemboyꞌu vy peraa aguã?


text:
Mbaꞌe re ndaꞌu ndaꞌevei sábado py jaraa jepe aguã kovaꞌe kunha Abraão ramymino vaꞌe dezoito maꞌetỹ re ma Satanás omoingo axy vaꞌekue? — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami ijayvu rã hexe ijaꞌe eꞌỹ vaꞌe kuery oendu vy oxĩmba. Haꞌe rã heta vaꞌe kuery ma ovyꞌa okuapy opa mbaꞌe porã Jesus ojapo rã oexa vy. 


text:
<n><i> , ; </i></n> Haꞌe gui ma aipoeꞌi avi: — Mbaꞌe nunga ndaꞌu Nhanderuete poꞌakaa reve joo ramigua? Mbaꞌe nunga re ndaꞌu haꞌeve ambojoja aguã?


text:
Mostarda raꞌyĩ peteĩ ava ngoka py onhotỹ vaꞌe rami ae. Mbaꞌeta yvate vy yvyra rami ꞌrã hiꞌaĩ, haꞌe hakã re ma guyraꞌi oveve vaꞌe ojapo ꞌrã guive guaityrã. 


text:
Trigo mbovua rami avi haꞌeve, mbaꞌeta kunhague ojopy vy mboapy ryru trigo re omoirũ ꞌrã irũmba peve. 


text:
<n> Okẽ ipoꞌiꞌi vaꞌe re ijayvuague</n> Jesus oaxa ovy tetã haꞌe tekoa ikuai vaꞌe rupi. Nhomboꞌe ovy Jerusalém katy oo vy.


text:
Jesus ombovai: — Penheaꞌã haꞌvy okẽ ipoꞌiꞌi vaꞌe rupi peike aguã. Mbaꞌeta xee aipoaꞌe pẽvy: Mbovy eꞌỹ oikexe teĩ ndoikei ꞌrã. , ; 


text:
Haꞌe gui hoo vaꞌe opuꞌã vy omboty ꞌrã ngokẽ. Peẽ kuery ma okẽ re pembota-mbota ꞌrã oka katy gui. Haꞌe vy “Senhor, eipeꞌa na okẽ orevy” peje ꞌrã guive. — Haꞌe ramo ombovai vy “Xee ndaikuaai maguigua pa peẽ kuery peikoa”, heꞌi ꞌrã. 


text:
— Haꞌe ramo aipopejeve ju ꞌrã: “Ore ma ndereve rokaru haꞌe royꞌu vaꞌekue, orerekoa rupi renhomboꞌe vaꞌekue guive.” 


text:
— Haꞌe ramo aipoeꞌi ꞌrã pẽvy: “Xee ndaikuaai maguigua pa peẽ kuery peikoa. Pendeko vai vaꞌe, pejepeꞌapa ke xea gui”, heꞌi ꞌrã. 


text:
— Haꞌe py ma pejaeꞌopa haꞌe opa marã ꞌrã penhendu, pexa vy Nhanderuete poꞌakaa py Abraão, Isaque, Jacó haꞌe profeta kuery haꞌe javive ikuai ramo, haꞌe rã peẽ kuery ma oka py penemombopaa rire.


text:
Heta ꞌrã ou kuaray oua katy gui, oikea katy gui, ijapuꞌaꞌia katy gui haꞌe ipuku-a katy gui, haꞌe vy mesa py oguapypa ꞌrã okuapy Nhanderuete poꞌakaa py.


text:
<n><i> </i></n> Haꞌe vaꞌe jave py fariseu kuery ou vy aipoeꞌi ixupe: — Ejepeꞌa na, tereo apy gui, huvixa Herodes ndejukaxe ramo — heꞌi okuapy. 


text:
Ombovai: — Tapeo aipopeje haꞌe vaꞌe mbyku pe: “Koꞌẽ rã aipeꞌa ꞌrã anha, anhomonguera ꞌrã guive aikovy. Koꞌẽ mboae ramo mae ma ajapopa ꞌrã”, peje. <n>Haꞌe kuery “Mbyku” heꞌi ꞌrã nhombotavypa rei vaꞌe pe. 


text:
Mbaꞌeta xee ma aỹ, koꞌẽ rã haꞌe koꞌẽ mboae rã peve aguata aguã rami aiko, mbaꞌeta Jerusalém py eꞌỹ ndojukaai ꞌrã profeta. 


text:
— Jerusalém, Jerusalém, profeta kuery jukaaty, ndevy ombou pyre ita py rejapipa vaꞌety! Mbovykue rei eꞌỹ xee aikuavãmbaxe teĩ nememby kuery, opepo py uru guaꞌy kuery ojaoꞌipaa rami. Haꞌe rami teĩ peẽ kuery ndapeipotai.


text:
Haꞌe rami rire pendo opyta rivepa ꞌrã. Anhetẽ ae aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery ndaxerexavei ꞌrã ovaẽ eꞌỹa ja aipopeje aguã: “Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Senhor rery rupi reju vaꞌe re.” , 


text:
<n> Peteĩ ava ijyke rurupa vaꞌe omongueraague</n> Peteĩ sábado ára py Jesus oo peteĩ fariseu ruvixa ro py okaru aguã. Haꞌe ramo hexe haꞌe kuery omaꞌẽ ngatu okuapy.


text:
Haꞌe ramo Jesus oporandu lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery ikuai vaꞌe pe: — Haꞌeve pa sábado ára py nhanhomonguera aguã, tyrã pa any? — heꞌi.


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery ma mbaꞌeve ndeꞌi. Haꞌe ramo ava vaꞌe po re ojopy vy omonguera, haꞌe gui omondouka ju. 


text:
Haꞌe rire oporandu ikuai vaꞌe pe: — Peẽ kuery ndaꞌu penderaꞌy eꞌỹ vy penerymba vaka yvykua py hoꞌa ramo napenoẽ potai ꞌrã ri, sábado ára py teĩ? — heꞌi.


text:
<n> Tenondeve py ikuai vaꞌe re ijayvuague</n> Haꞌe gui Jesus omaꞌẽ vy oexa oenoĩ mbyre kuery tenda tenondeve oĩ vaꞌe anho oiporavo rã oĩ aguã. Haꞌe rami vy haꞌe kuery pe omombeꞌu peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy: 


text:
— Amongue omendaa py penerenoĩ ramo ndaꞌevei tenda tenondeve oĩ vaꞌe py peĩ aguã. Mbaꞌeta xapyꞌa rei pendegui yvateve vaꞌe oenoĩ mbyre ou ramo


text:
penerenoĩare ou vy “Emeꞌẽ pevaꞌe pe tenda py oguapy aguã”, heꞌi ꞌrã pẽvy. Haꞌe ramo pexĩmba reve ꞌrã peva tenda ijapyꞌi py oĩ vaꞌe py.


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py amongue penerenoĩ ramo haꞌeveve tenda ijapyꞌi py oĩ vaꞌe py peĩ. Haꞌe ramo penerenoĩare ou vy “Xeirũ, kyvõve ke eguapy”, heꞌi ꞌrã pẽvy. Haꞌe ramo oenoĩ mbyre kuery haꞌe javi oikuaa ꞌrã penemboetevea.


text:
Mbaꞌeta haꞌe javive onhemboyvate vaꞌekue omoꞌyvyĩꞌiave ꞌrã. Haꞌe rã onhemoꞌyvyĩꞌi vaꞌekue ma omboyvateave ꞌrã — heꞌi. , ; , 


text:
Haꞌe gui ma henoĩare pe ju aipoeꞌi: — Ngaru rejapo vy ndaꞌevei renoĩ aguã neirũ kuery anho, nderyvy kuery, neretarã kuery, neĩ ndea katyꞌi iporiau eꞌỹ vaꞌe kuery, ndevy pe haꞌe kuery ju haꞌekue rami ojapo eꞌỹ aguã omboekovia vy.


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py ngaru rejapo vy renoĩ ꞌrã iporiaukueꞌi, hetyma rovaikue vaꞌe, oguata eꞌỹ vaꞌe haꞌe ára revegua eꞌỹ ikuai vaꞌe.


text:
Haꞌe rami vy nemoingo porãa ꞌrã, mbaꞌeta haꞌe kuery ndojoui ꞌrã omboekovia aguã. Haꞌe nungakue rekovia rejopy ꞌrã heko porã vaꞌe kuery omboete jevya ára py. 


text:
<n> Ngaru re ombojojaague</n> Haꞌe rami ijayvu rã mesa py hexeve oguapy oiny vaꞌe regua peteĩ oendu vy aipoeꞌi: — Ovyꞌa ete ꞌrã Nhanderuete poꞌakaa py okaru okuapy vaꞌe. 


text:
Okaru aguã ovaẽ ma ramo omondouka guembiguai oenoĩ uka vaꞌekue pe “Peju, oguereko katupa ma”, heꞌi aguã.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe javive omombeꞌu oo aguã ndaꞌeveia rami. Peteĩ ma aipoeꞌi: “Xee ma ajogua xeyvyrã, haꞌe py ranhe aa ta amaꞌẽ vy. Haꞌe rami vy ajerure remombeꞌu aguã ndaa reguaia”, heꞌi.


text:
Amboae aipoeꞌi avi: “Xee ma peteĩ nhiruĩ meme vaka ajogua rire aa ta haꞌanga. Haꞌe rami vy ajerure remombeꞌu aguã ndaa reguaia”, heꞌi.


text:
— Haꞌe gui ma tembiguai ojevy vy omombeꞌupa opatõ pe. Haꞌe ramo hoo vaꞌe ivai reve aipoeꞌi guembiguai pe: “Tereo pojava tetã rupi tape ikuai vaꞌe rupi. Eru apy iporiaukueꞌi, oguata eꞌỹ vaꞌe, ára revegua eꞌỹ haꞌe ijyva rovaikue vaꞌe”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe vaꞌe rire hembiguai ou vy aipoeꞌi: “Xepatõ, ajapopa ma rejapo uka vaꞌekue. Haꞌe rami teĩ oĩve teri tenda.” 


text:
— Haꞌe ramo ipatõ ombovai: “Tereo ju tape ikuai vaꞌe rupi, ejapo haꞌe javive ou vy xeropy omonyẽ aguã.


text:
<n> Cristo rupive jaikoxe vy jaejapa aguã re ijayvuague</n> Heta ete vaꞌe hupive ojeꞌoi ramo ojere vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
— Amongue xea py ouxe teĩ nguu, oxy, guaꞌyxy, guaꞌy kuery, guyvy kuery, gueindy kuery haꞌe guekove ae oayvuve vaꞌe ndaꞌevei xeremimboꞌerã. ; 


text:
Mbaꞌeta peẽ kuery vaꞌe regua ma torre pejapo ta vy peguapy ranhe ꞌrã peikuaa pota aguã haꞌeve paa pejapopa aguã.


text:
— Huvixa oiko vaꞌe amboae huvixa re opuꞌã aguã oo ta vy haꞌe rami ae avi ꞌrã oiko, oguapy ꞌrã ranhe oikuaa pota aguã dez mil xondaro reve vy pa vinte mil hovaigua ou vaꞌe re ipoꞌaka ꞌrãa re.


text:
Haꞌe rami aguã ndaꞌevei ramo amboae kuery mombyry teri ou reve ombou ꞌrã peteĩ guembiguai amboae kuery reve ikuai porã ju aguã re ojerure aguã.


text:
Ndaꞌevei ꞌrã yvy, neĩ yty reguarã guive. Nhamombo rive ꞌrã oka py. Ijapyxa oendu aguã oĩ vaꞌe toendu. 


text:
<n> Jesus omovaẽague heko vai vaꞌe kuery</n> Haꞌe javive imposto re nhombopaga vaꞌety haꞌe heko vai vaꞌe kuery ma Jesus ayvu oenduxe vy onhemboja okuapy hexe.


text:
Haꞌe rã fariseu haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery ma haꞌe nunga oexa vy ijayvu rei vy aipoeꞌi: — Pevaꞌe tu omovaẽ rima ojejavypa vaꞌe kuery, haꞌe kuery reve okaru guive — heꞌi okuapy. 


text:
— Mavaꞌe ndaꞌu pereko ꞌrã cem vexaꞌi, haꞌe gui peteĩ pemokanhy vy noventa e nove ikuai vaꞌe ndapejai ꞌrã teve tekoa eꞌỹa py, haꞌe vy pa ndapeoi ꞌrã teve okanhy vaꞌekue pejou peve peka aguã?


text:
Pendo py pevaẽ ma vy pemboatypa ꞌrã peneirũ haꞌe penetarã kuery. Haꞌe vy aipopeje ꞌrã: “Javyꞌa ke xereve, mbaꞌeta ajou ju ma xerymba amokanhy vaꞌekue”, peje ꞌrã. 


text:
— Xee aipoaꞌe pẽvy: Haꞌekue rami avi yva re oguerovyꞌaa ete ꞌrã peteĩ heko vaiague gui ojeko rerova ramo, noventa e nove heko porã vaꞌe vy ndojeko rerovai vaꞌe gui oguerovyꞌave ꞌrã. 


text:
<n> Hatãꞌi vaꞌe omokanhy mbyre omombeꞌuague</n> — Mavaꞌe kunha dez hatãꞌi vaꞌe oguereko vaꞌe ndaꞌu peteĩ omokanhy vy nomoendyi ꞌrã tataendy, haꞌe ngoguy rupi ndoipei ꞌrã ri omokanhy vaꞌekue ojou peve?


text:
Ojou ma vy omboatypa ꞌrã oirũ haꞌe guetarã kuery. Haꞌe vy aipoeꞌi ꞌrã: “Javyꞌa ke xereve, mbaꞌeta ajou ju ma peráta amokanhy vaꞌekue”, heꞌi ꞌrã. 


text:
— Xee aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe rami ae avi Nhanderuete pegua anjo kuery oguerovyꞌa ꞌrã okuapy peteĩ heko vaiague gui ojeko rerova ramo. 


text:
Kunumive vaꞌe aipoeꞌi nguu pe: “Xeru, emeꞌẽ xembaꞌerã vaꞌekue rereko vaꞌe”, heꞌi. Haꞌe ramo ombojaꞌo oguereko vaꞌe. 


text:
— Kueveꞌi ma rire taꞌy kunumive vaꞌe omonoꞌõmba oguereko vaꞌe, haꞌe oo mombyry amboae yvy re. Haꞌe py omokanhymba oguereko vaꞌe, opa marã rei oikoa rupi.


text:
Haꞌe rami vy oo ombaꞌeapo peteĩ ava haꞌe vaꞌe yvy regua pe. Haꞌe vaꞌe omondouka poryko kuery ikuaia rupi opena aguã.


text:
Haꞌe rami oiko vy alfarroba rope poryko hoꞌu vaꞌe haꞌe voi hoꞌuxe teĩ ixupe avave rei nomeꞌẽi mbaꞌeve. 


text:
— Haꞌe gui ma onhemboaxy vy ojeupe ae aipoeꞌi: “Mbovy pa ikuai xerua py ombaꞌeapo vy okaru porã vaꞌe, haꞌe rã xee ma apy amano ta ma karuai gui.


text:
Apuꞌã ta, haꞌe vy aa ꞌrã xerua py. Haꞌe vy aipoaꞌe ꞌrã ixupe: ‘Xeru, xee ajejavy yva pygua rovai, nderovai guive.


text:
Haꞌe rami vy opuꞌã vy oo ju nguua katy. — Mombyry teri ou jekuaa reve tuu oexa vy omboaxy. Haꞌe vy onha ovy, oikuavã reve oayvu.


text:
Haꞌe ramo taꞌy aipoeꞌi: “Xeru, xee ajejavy yva pygua rovai, nderovai voi. Ndaꞌevevei nderaꞌy aiko aguã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami teĩ tuu aipoeꞌi guembiguai kuery pe: “Peru pojava ao iporãve vaꞌe, pemonhemonde. Ikuã re ma pemoĩ kuã regua, haꞌe gui ipy re ma pemoĩ py regua.


text:
mbaꞌeta kovaꞌe xeraꞌy omano vaꞌekue ri oikove ju. Okanhy vaꞌekue ojoua ju”, heꞌi. Haꞌe rami vy ovyꞌa okuapy. 


text:
— Haꞌe ramia ja taꞌy tujave vaꞌe mbaꞌety rupi oiko. Haꞌe gui ojevy, oo py ovaẽ raiꞌi ouvy vy oendu mbaꞌepu haꞌe ojeroky vaꞌe.


text:
Ombovai: “Nderyvy ou ramo rima nderu ojuka uka kuri vaka raꞌy ikyra vaꞌe, hexaĩ reve ou ramo”, heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi nguu pe: “Mbovy maꞌetỹ re ma pa mbaꞌemo ajapo aikovy ndevy? Peteĩgueve ma voi noronheꞌẽ apo eꞌỹi. Haꞌe rami teĩ neĩ peteĩgueve ma kavaraꞌi neremeꞌẽi xeirũ kuery reve avyꞌa aguã.


text:
Haꞌe rã nderaꞌy kunhague re nembaꞌe rei-rei omokanhymba vaꞌekue ou ramo ma je rejuka uka vaka raꞌy ikyra vaꞌe”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã tuu ombovai: “Xeraꞌy, ndee ma xea py riae reiko vaꞌe, haꞌe mbaꞌemo areko vaꞌe ma nembaꞌe meme.


text:
Haꞌe rami avi jarovyꞌa ꞌrãe, javyꞌa ꞌrã, mbaꞌeta nderyvy omano vaꞌekue ri oikove ju, okanhy vaꞌekue ojoua ju.” ; 


text:
<n> Tembiguai ojeroviapy eꞌỹ vaꞌe omombeꞌuague</n> Guemimboꞌe kuery pe Jesus aipoeꞌi avi: — Oiko peteĩ ava iporiau eꞌỹ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma peteĩ ava omopena ombaꞌe rei-rei re. Haꞌe vaꞌe re ayvu oiko imbaꞌe rei-rei re nopena porãia rami. 


text:
— Haꞌe ramo ija oenoĩ vy aipoeꞌi ixupe: “Anhetẽ pa ndere ayvu oiko vaꞌe? Emombeꞌu rejapo vaꞌekue haꞌe javi, mbaꞌeta ndaꞌevevei ma xevy pe rembaꞌeapove aguã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe ramo mbaꞌe rei-rei re opena vaꞌety aipoeꞌi ojeupe: “Mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã? Mbaꞌeta xepatõ xepeꞌa ta ma ambaꞌeapoa gui. Mbaꞌety rupi ambaꞌeapo aguã ma nanhanimai, haꞌe rã ajerurea rupi aiko aguã ma axĩ.


text:
— Haꞌe rami vy oenoĩmba ipatõ pe oreve vaꞌe kuery peteĩ-teĩ. Jypygua pe aipoeꞌi: “Mbovy tu rereve xepatõ pe?” 


text:
Ombovai: “Cem ryru azeite.” Haꞌe ramo aipoeꞌi: “Ejopy ke rereveague oĩa, eguapy, haꞌe embopara cinqüenta ryru eteꞌi”, heꞌi. 


text:
— Amboae pe ju oporandu: “Haꞌvy ndee, mbovy tu rereve?” Haꞌe ombovai: “Cem ryru trigo.” Ixupe aipoeꞌi: “Ejopy ke rereveague oĩa, haꞌe embopara oitenta eteꞌi”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami rã ipatõ oguerovyꞌa guembiguai ojeroviapy eꞌỹ teĩ oiko kuaa ramo, mbaꞌeta hendy vaꞌe raꞌy kuery gui ma ko yvy regua kuery ikuai kuaave ꞌrã joguerekoa py.


text:
Haꞌe nunga rupi xee aipoaꞌe pẽvy: Pereko kuaa pota ke mbaꞌemo ko yvy regua peneirũrã pejouve aguã rami, haꞌe nunga opa ramo haꞌe kuery ju penemovaẽ aguã oo imarã eꞌỹ vaꞌe py. 


text:
Mbaꞌeta mbovyꞌi oguereko kuaa vaꞌe ma heta vaꞌe voi oguereko kuaa ꞌrã. Haꞌe rã mbovyꞌi vaꞌe ndoguereko kuaai vaꞌe ma heta vaꞌe voi ndoguereko kuaai ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi mbaꞌemo ko yvy regua ndapereko kuaai rire mavaꞌe tu pendepo py omboaxa ta mbaꞌemo iporã ete vaꞌe?


text:
— Avave rei nombaꞌeapoi ꞌrã mokoĩ patõ pe. Mbaꞌeta peteĩ re ndaꞌijaꞌeive ꞌrã amboae oayvuve vy. Haꞌe rami eꞌỹ vy peteĩ ojou porãve vy amboae ma ndojou porãive ꞌrã. Ndaꞌevei Nhanderuete pe peiko aguã, peráta re ndaꞌevei reve. 


text:
<n> Fariseu kuery pe Jesus ijayvu eteague</n> Fariseu kuery haꞌe nunga oendu vy ojojai rei okuapy, peráta re ndaꞌeveive vaꞌe vy.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peẽ kuery ma penhemboeko porã amboae kuery oexaa rupi. Haꞌe rã Nhanderuete ma oikuaapa pendepyꞌa re oĩ vaꞌe. Mbaꞌeta avakue ojou porãve vaꞌe ma Nhanderuete pe haꞌeveꞌỹ vaꞌe. 


text:
— Lei haꞌe profeta ombopara vaꞌekue ma João Batista oikoa ára peveꞌi guarã vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe rire ma ayvu porã Nhanderuete poꞌakaa regua omombeꞌua ramo pavẽ onheaꞌã oupity aguã.


text:
<n><i> ; </i></n> — Guaꞌyxy gui opoi vy amboae re omenda vaꞌe ma itavy, haꞌe kunha oeja pyre re omenda vaꞌe itavy avi. 


text:
<n> Oguerekopa vaꞌe haꞌe Lázaro omombeꞌuague</n> — Oiko peteĩ ava iporiau eꞌỹ vaꞌe, púrpura haꞌe ajukue iporãve vaꞌe py anho onhemonde vaꞌe, koꞌẽ nhavõ ngaru ojapo vaꞌe.


text:
Oiko avi peteĩ ava poriaukueꞌi Lázaro hery vaꞌe, ijaipaꞌi vaꞌe. Iporiau eꞌỹ vaꞌe rokẽ yvyꞌiry omoĩa.


text:
Haꞌe vaꞌe ma hoꞌuxe iporiau eꞌỹ vaꞌe mesa gui ikure-kureꞌi hoꞌa vaꞌekue. Ijai re ma jagua kuery ou vy oere guive. 


text:
— Iporiaukueꞌi omano ma ramo anjo kuery ogueraa Abraão yvýry opytuꞌu aguã py. Haꞌe rã iporiau eꞌỹ vaꞌekue omano ramo ma onhono porãa. 


text:
— Haku vaikuea py iporiau eꞌỹ vaꞌekue oiko axy reve omaꞌẽ vy oexa mombyry Abraão haꞌe Lázaro ijyvýry oĩ rã.


text:
Haꞌe ramo ojapukai vy aipoeꞌi: “Xeru Abraão, xemboaxy ke, haꞌe vy embou Lázaro tomoakỹ okuã yy py xeapekũ omboaku roꞌy aguã, mbaꞌeta tataendy raku py aiko axy”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã Abraão aipoeꞌi: “Xeraꞌy, nemaꞌenduꞌa ke reiko teri vy opa mbaꞌe porã rerekoague re. Haꞌe rã Lázaro ma oiko axy rei vaꞌekue. Aỹ ma apy oiko opytuꞌua py, haꞌe rã ndee ma reiko axya py reĩ. 


text:
Oĩ avi nhandekuaia mbyte peteĩ yvykua tuvixa vaꞌe. Haꞌe vaꞌe gui ndaꞌevei kyvõ katy gui upe katy oaxaa aguã, neĩ upe katy gui kyvõ katy ndaꞌevei avi”, heꞌi. 


text:
xeryvy kuery peteĩ nhiruĩ areko vaꞌe ikuaia py, haꞌe kuery omonheangu aguã, haꞌe kuery ou eꞌỹ aguã oiko axy aguã py.” 


text:
— Abraão ombovai: “Haꞌe rami avi haꞌe kuery oguereko ae ma Moisés haꞌe profeta kuery ombopara vaꞌekue. Toendu haꞌe nunga”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã ojerureve: “Any xeru Abraão, amongue omanoague gui onhemboete vy haꞌe kuerya py oo ramo ꞌrãe ojeko rerova.” 


text:
— Haꞌe rami rã Abraão ombovai: “Moisés haꞌe profeta kuery ombopara vaꞌekue re noendu potai ri vy ndogueroviai ꞌrã amongue omanoague gui onhemboete ramo voi.” 


text:
<n><i> , ; </i></n> Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Oiko riae ꞌrã joityarã. Haꞌe rami teĩ ndaꞌevei ete ꞌrã joityare kuery pe.


text:
Mbaꞌeta kovaꞌe kyrĩgue vaꞌe regua amongue oity ꞌrãgue py, haꞌeveve oityxe vaꞌe ajuꞌy re ita mbaꞌemo monguꞌia ojokua pyre reve yeꞌẽ py omomboa vaꞌe rire. 


text:
<n><i> , </i></n> — Peiko kuaa pota ke. Ndevy pe nderegua otekoavy ri ramo ndeayvu ꞌrã ixupe. Haꞌe rã ojeko rerova ramo reperdoa ꞌrã.


text:
Peteĩ ára pyve sete-kue ndevy otekoavy teĩ sete-kue ae ndea py ou vy “Ndaꞌeveia aendu”, heꞌi ramo eperdoa ju — heꞌi. ; 


text:
Senhor ombovai: — Pejeroviaa ma peteĩ mostarda raꞌyĩꞌi rami ri jepe oĩ vaꞌe rire kovaꞌe amora rembypy pe “Ejeapoꞌo haꞌe enhenhotỹ yeꞌẽ py” peje teĩ pendeayvua oiko ꞌrãgue. 


text:
— Peẽ kuery ma pereko ꞌrã penembiguai mbaꞌety rupi eꞌỹ vy vaka re openaa rupi ombaꞌeapo vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma ombaꞌeapoa gui ou ramo “Eju ke ekaru” peje ꞌrã teve?


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py aipopeje ꞌrã: “Ejapo ranhe ke xee haꞌu vaꞌerã. Enhemboekovia vy ejara xevy akaru haꞌe ayꞌu peve. Haꞌe rire ma ndee ju ꞌrã rekaru haꞌe reyꞌu”, peje ꞌrã.


text:
Peẽ kuery voi haꞌe rami avi, pendevy pe ojapo uka pyre pejapopa ma vy haꞌeve aipopeje aguã: “Ore ma tembiguai oguerovyꞌa pyrã eꞌỹ, mbaꞌeta rojapo ꞌrã vaꞌekue anho rojapo.” 


text:
<n> Dez lepra revegua omongueraague</n> Jerusalém tetã katy Jesus oo vy oaxa Samaria haꞌe Galiléia mbyte rupi.


text:
Jesus oexa vy ombovai: — Tapeo haꞌvy pejexa uka sacerdote kuery pe — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery ooa rupive okuerapa. 


text:
Haꞌe kuery dez vaꞌe regua peteĩ ma okuerapaa oexa vy ojevy ju oĩa py. Ijayvu atã reve Nhanderuete pe oporaei ouvy,


text:
haꞌe Jesus renonde guenapyꞌã re oĩ, yvy re ngova omovaẽ oguerovyꞌaa rupi. Haꞌe vaꞌe ma Samaria pygua. 


text:
<n> Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa ꞌrãa re ijayvuague</n> Fariseu kuery oporandu rakaꞌe pa Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa ꞌrãa re. Haꞌe ramo haꞌe kuery pe Jesus ombovai: — Nhanderuete poꞌakaa ma jaexa vaꞌerã rami eꞌỹ ojekuaa vaꞌe.


text:
Haꞌe nunga pe aipo ndaꞌeai ꞌrã: “Apy rima”, neĩ “Pe py rima oĩ” ndaꞌeai ꞌrã, mbaꞌeta Nhanderuete poꞌakaa ma penembyte ae oĩ — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui ma guemimboꞌe kuery pe ju aipoeꞌi: — Ovaẽ ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ojekuaa rã pexaxe rei aguã ára, teĩ ndapexai ranhe ꞌrã.


text:
Mbaꞌeta okaru haꞌe oyꞌu okuapy, omenda haꞌe nhomomenda rakaꞌe Noé kanoã py oikea ára peve. Haꞌe gui ma yy ou vy omomba haꞌe javive. 


text:
Haꞌekue rami avi oiko Ló oiko jave py. Okaru, oyꞌu, mbaꞌemo ojogua, ovende, onhotỹ haꞌe ojapo okuapy.


text:
Haꞌe gui ma Sodoma tetã gui Ló ojepeꞌa ramove yva gui hoꞌa rakaꞌe tata enxofre revegua, omomba haꞌe javive.


text:
Haꞌe vaꞌe ára ma amongue ngoo áry oĩ vaꞌe toguejy eme ngopy oguereko vaꞌe oguenoẽ aguã. Haꞌe rami ae ombaꞌeapoa rupi ikuai vaꞌe tojevy eme guakykue.


text:
Penemaꞌenduꞌa ke Ló raꞌyxy re oiko vaꞌekue re. <n>Ló raꞌyxy ma Sodoma tetã gui oo jepe vy guakykue re omaꞌẽ ramo Nhanderuete ojuka rakaꞌe, haꞌe ramo juky rive opyta . 


text:
Mbaꞌeta nomanoxei vaꞌekue omokanhy ꞌrã guekove. Haꞌe rã ojuka uka vaꞌe ma ogueraa jepe uka ꞌrã guekove.


text:
Aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe vaꞌe pytũ mokoĩ oke ꞌrã oupy peteĩ tupa py. Peteĩ heraa ꞌrã, haꞌe rã amboae ma oejaa ꞌrã.


text:
Haꞌe ramo ixupe oporandu okuapy: — Senhor, mamo ꞌrã tu haꞌe nunga oiko? Ombovai haꞌe kuery pe: — Mamo rã teꞌõgue ituia py xapirẽ voi onhemboaty ꞌrã okuapy — heꞌi. 


text:
<n> Nhomboayvu vaꞌety porayvu eꞌỹ vaꞌe omombeꞌuague</n> Haꞌe gui Jesus omombeꞌu peteĩ ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy, nhandekuerai eꞌỹ re nhanhemboꞌe riae aguã. ; 


text:
— Peteĩ tetã py oiko peteĩ nhomboayvu vaꞌety Nhanderuete renonde ojererokyjea rupi eꞌỹ oiko vaꞌe, neĩ avakue omboete eꞌỹ vaꞌe guive.


text:
Haꞌe vaꞌe tetã py oiko avi peteĩ imeveꞌỹ vaꞌe. Haꞌe vaꞌe ma huvixa oĩa py ou vy aipoeꞌi: “Eikuaa pota na xerovaigua kuery xemoangeko reia re”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã haꞌe ma ndoikuaa potaxei ranhe haꞌe nunga re. Haꞌe rire mae ma aipoeꞌi ojeupe: “Anhetẽ ae ndajeroviai Nhanderuete re, haꞌe neĩ avakue namboetei.


text:
Haꞌe gui imeveꞌỹ vaꞌe ojerure riae ete ma ramo aikuaa pota nho ꞌrã, xemoangeko rei riae eꞌỹ aguã”, heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Nhanderuete ndaꞌu ndoikuaa pota voi ꞌrã ri hembiporavo kuery ára pukukue re haꞌe pytũ mbukukue re ixupe ojapukai vaꞌe re? Oikuaa pota aguã are merami teĩ


text:
xee aipoaꞌe: Oikuaa pota voi ꞌrã pendere. Haꞌe rami teĩ Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ou ju vy ndaꞌu ojou ꞌrã ri ojerovia vaꞌe ko yvy re? 


text:
<n> Fariseu haꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety omombeꞌuague</n> Omombeꞌu avi povaꞌe ayvu mbaꞌemo re ombojoja vy, amongue ojee ae ojerovia haꞌe onhemboeko porãxe vy jojou vai vaꞌe re ijayvu vy. 


text:
— Mokoĩ ava oo templo py onhemboꞌe aguã. Peteĩ ma fariseu, haꞌe rã amboae ma imposto re nhombopaga vaꞌety.


text:
Fariseu vaꞌe opuꞌã hoꞌamy vy ojeupe ae onhemboꞌe po rami: “Xeruete, xee roguerovyꞌa, mbaꞌeta avakue mboae rami rami eꞌỹ aiko, imonda vaꞌe, jokorepa rei, itavy rei vaꞌe, pevaꞌe imposto re nhombopaga vaꞌety rami eꞌỹ guive.


text:
Semana nhavõ re mokoĩgue kuerei ꞌrã aiko akaru eꞌỹ re. Haꞌe opa mbaꞌe ajou vaꞌekue gui ameꞌẽ aikovy dízimo”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã imposto re nhombopaga vaꞌety ma mombyryꞌi hiꞌaĩ, neĩ yva re omaꞌẽ aguã voi ndaꞌipyꞌa guaxui. Opexo re oipete-pete reve aipoeꞌi: “Xeruete, xemboaxy ke, xee ajejavypa vaꞌe aiko”, heꞌi. 


text:
— Xee aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe vaꞌe anho omboeko porã mbyre oo ngoo katy, fariseu ma any. Mbaꞌeta haꞌe javive haꞌe ae onhemboyvate vaꞌe omoꞌyvyĩꞌiave ꞌrã. Haꞌe rã onhemoꞌyvyĩꞌi vaꞌekue ma omboyvateave ꞌrã. ; ; , 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe oĩa py oguerua kyrĩgue haꞌe kuery re opo omoĩ aguã. Haꞌe rã hemimboꞌe kuery oexa vy ijayvu ete okuapy herua kuery pe. 


text:
Haꞌe rã Jesus ma ojea py kyrĩgue oenoĩ vy aipoeꞌi: — Tove tou kyrĩgue, pejoko eme, mbaꞌeta pevaꞌe ramiguaꞌi peguarã ae Nhanderuete poꞌakaa.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ ava omboetevepy oĩ vaꞌe oporandu ixupe: — Poromboꞌea ndereko porã vaꞌe, mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã tekove marã eꞌỹ aupity aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Mbaꞌe re tu “Ndereko porã vaꞌe”, ꞌre xevy? Avave rei ndaeko porãi Nhanderuete eꞌỹ vy.


text:
Reikuaa ae ma ojapo uka pyre: “Ndetavy eme, ejojuka eme, nemonda eme, ndeayvu rive eme joe, emboete nderu haꞌe ndexy”, heꞌi. 


text:
Jesus oendu vy aipoeꞌi: — Peteĩ mbaꞌe ma oata teri ndevy. Evendepa rereko vaꞌe haꞌe javi, haꞌe hepykue emeꞌẽmba iporiaukueꞌi pe. Haꞌe vy ꞌrãe rereko ovareve vaꞌe yva re. Haꞌe gui mae ma eju xerupive — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jesus ma ava vaꞌe ndovyꞌaveia oexa vy aipoeꞌi: — Haxy ete oguerekopa vaꞌe kuery Nhanderuete poꞌakaa py oike aguã — heꞌi. 


text:
Nhanderuete poꞌakaa py oguerekopa vaꞌe oikea gui ndaxyive juu nambi kua rupi camelo oaxa aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai haꞌe kuery pe: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe javi Nhanderuete poꞌakaa rupi oiko aguã ngoo oeja vaꞌe, guaꞌyxy, guyvy kuery, nguu eꞌỹ vy guaꞌy kuery,


text:
<n><i> ; </i></n> Ngupive doze guemimboꞌe kuery Jesus ogueraa vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Maꞌẽ, aỹ ma jajeꞌoi nhainy Jerusalém katy. Haꞌe py ma ojeupity ꞌrã Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue rekorã profeta kuery omboparaague haꞌe javi.


text:
Mbaꞌeta omboaxaa ꞌrã amboae regua kuery pe, haꞌe ramo ojavyky rei, ojojai rei haꞌe onyvõmba ꞌrã okuapy.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery neĩ peteĩ henda py noendu kuaai povaꞌe ayvu, mbaꞌe heꞌia paa ndoikuaa ukai ramo. Haꞌe kuery ndoikuaai ae ijayvua. 


text:
<n><i> ; </i></n> Jericó tetã py ovaẽ raiꞌi ovya py peteĩ ára revegua eꞌỹ oguapy oiny tape yvýry mbaꞌemo re ojerurea py.


text:
Haꞌe ramo tenonde ojeꞌoi vaꞌe aipoeꞌi okyrirĩ aguã. Haꞌe rami teĩ ojapukaive tema: — Jesus Davi ramymino, xemboaxy ke. 


text:
Haꞌe ramove oexa, haꞌe Nhanderuete pe oporaei ovy hupive. Heta vaꞌe kuery haꞌe javive haꞌe nunga oexa vy oporaei avi jogueravy Nhanderuete pe. 


text:
Haꞌe py Jesus ovaẽ vy yvate omaꞌẽ reve aipoeꞌi ixupe: — Zaqueu, eguejy pojava ke, kovaꞌe ára ma apyta ꞌrã ndero py — heꞌi.


text:
Haꞌe gui ma Zaqueu opuꞌã vy aipoeꞌi Senhor pe: — Senhor, xee anhenhandu iporiaukueꞌi pe mbaꞌemo areko vaꞌe ameꞌẽ aguã, mbyte rupi peve. Haꞌe xapyꞌa rei amongue mbaꞌemo py akore rire irundykue ju ꞌrã ameꞌẽ hekovia — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi ixupe: — Kovaꞌe ára ma oĩ kovaꞌe oo py oo jepe vaꞌe, mbaꞌeta kovaꞌe ava voi Abraão ramymino oiko. <n>Gálatas 3.7,29 py oĩa rami, “ojerovia vaꞌe ae Abraão ramymino kuery ikuai”, haꞌe “Cristo pegua peiko vy peẽ kuery voi Abraão ramymino kuery pendekuai.” 


text:
<n> Dez hatãꞌi vaꞌe ouro guigua omombeꞌuague</n> Haꞌe nunga haꞌe kuery oendu ramo Jesus peteĩ ayvu ju omombeꞌu mbaꞌemo re ombojoja vy, mbaꞌeta Jerusalém py ovaẽ raiꞌi ma ramo oexaꞌã teĩ okuapy Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa ta ma aguã re.


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi: — Peteĩ ava yvatekueve regua oo amboae yvy re onhembopoꞌaka uka, haꞌe gui ojevy ju aguã.


text:
Haꞌe vy dez guembiguai oenoĩ vy haꞌe kuery pe oiporuka dez hatãꞌi vaꞌe ouro guigua ovareve vaꞌe. Haꞌe vy aipoeꞌi: “Kovaꞌe peráta pemboetave ke ajevy peve”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rã hetarã kuery mboae ndaꞌijaꞌei vy hakykue omondouka huvixave oĩ vaꞌe pe aipoeꞌi vaꞌerã: “Ore kuery ma ndoroipotai haꞌe vaꞌe oreruvixarã”, heꞌi vaꞌerã. 


text:
— Haꞌe rami teĩ ombopoꞌaka ma ramo ou ju, haꞌe vy oenoĩ uka guembiguai kuery peráta jopyare, marã rami pa peteĩ-teĩ oguerekoague oikuaa aguã. 


text:
— Haꞌe ramo huvixa ombovai: “Haꞌeve ete ma tembiguai porã. Mbovyꞌi vaꞌe re repena kuaa rire dez tetã re ju ndepoꞌaka ꞌrã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe gui amboae ju ou vy aipoeꞌi: “Xeruvixa, apy ma aru ju ndeperáta ajukue py anhovã vy amoĩ porã vaꞌekue.


text:
Mbaꞌeta ndegui xee akyje, ivai rei vaꞌe reiko ramo. Remoĩ porãaty gui eꞌỹ renoẽ, haꞌe renhotỹague gui eꞌỹ ꞌrã remonoꞌõ vaꞌe”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe ramo ombovai: “Tembiguai heko vai vaꞌe, ndeayvuague rupi ae ꞌrã rombopaga. Reikuaa ri tyꞌy xevai rei vaꞌea, amoĩ porãaty gui eꞌỹ teĩ anoẽ, haꞌe anhotỹague gui eꞌỹ amonoꞌõ ꞌrãa?


text:
— Haꞌe gui haꞌe py ikuai vaꞌe pe ju aipoeꞌi: “Peipeꞌa na peráta ixugui, haꞌe pemeꞌẽ dez oguereko vaꞌe pe.” 


text:
— Ombovai: “Xee aipoaꞌe pẽvy: Mbaꞌemo oguereko vaꞌe haꞌe javi pe omeꞌẽave ꞌrã. Haꞌe rã ndoguerekoi vaꞌe gui ma oguerekoꞌi vaꞌe voi oipeꞌaa ꞌrã.


text:
Haꞌe kuery pe aipoeꞌi imondovy: — Tapeo tenonde pevaꞌe tekoa oĩ vaꞌe py. Haꞌe py pevaẽ vy pejou ꞌrã peteĩ mburikaꞌi ixã re hiꞌaĩ vaꞌe, hiꞌáry avave rei noĩai teri vaꞌe. Pejora vy ke peru.


text:
Haꞌe gui xapyꞌa rei pẽvy amongue oporandu ꞌrã mbaꞌe re pa pejoraa re. Haꞌe ramo pembovai vy “Senhor ma oipota”, peje ꞌrã. 


text:
Haꞌe gui yvyty Oliveiras gui oguejy ovya py ovaẽ raiꞌi ma jave hemimboꞌe kuery haꞌe javi oguerovyꞌa vy Nhanderuete pe oporaei atã ojeꞌoivy mbaꞌemo porã ojapo rã oexa vaꞌekue haꞌe javi re. 


text:
— Taꞌimaꞌenduꞌa porãa Huvixave Senhor rery rupi ou vaꞌe re. Taꞌikuai porãa yva re, toporaeia yvatevea py! — heꞌi ojeꞌoivy. 


text:
Haꞌe rã amongue fariseu kuery heta vaꞌe kuery mbyte ikuai avi vaꞌe ma aipoeꞌi ixupe: — Poromboꞌea, ndeayvu na neremimboꞌe kuery pe. 


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery pe ombovai: — Xee aipoaꞌe pẽvy: Haꞌe kuery okyrirĩ vaꞌe rire ita eteve voi oporaei ꞌrãgue — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Kovaꞌe ára rexa kuaa vaꞌe rire nemoingo porãarã ou vaꞌe. Teĩ aỹ haꞌe nunga ndoikuaa ukaai ndevy. <n>“Ndee” heꞌia py ma peteĩꞌi pe rami ijayvu teĩ tetã pygua kuery haꞌe javive pe. 


text:
Nerenda ombovaipa vy ojukapa ꞌrã nememby kuery. Neĩ peteĩ ita ma ndoejai ꞌrã amboae ita áry, ndea py aju teĩ ndaxerexa kuaai rire. 


text:
<n> Templo py nhomboꞌeague</n> Koꞌẽ nhavõ Jesus nhomboꞌe oikovy templo py. Haꞌe rã sacerdote yvatekueve vaꞌe, lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe heta vaꞌe ruvixa kuery ma ojukaxe okuapy, 


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ ára templo py Jesus omboꞌe oiny heta vaꞌe kuery. Ayvu porã omombeꞌu jave oĩa py jogueru sacerdote yvatekueve vaꞌe, lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi okuapy ixupe: — Emombeꞌu orevy mavaꞌe poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga rejapo reikovy. Mavaꞌe tu nembopoꞌaka? 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery joupe-upe ranhe aipoeꞌi okuapy: — “Yva gui”, jaꞌe ramo “Mbaꞌe re tu haꞌvy ndapejeroviai hexe?” heꞌi ꞌrã nhandevy.


text:
Haꞌe rã “Avakue gui”, jaꞌe ramo ma heta vaꞌe kuery nhandeapipa ꞌrã ita py, mbaꞌeta haꞌe kuery oikuaa João profeta oikoa — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rã Jesus ju ombovai: — Xee voi peẽ kuery pe namombeꞌui ꞌrã mavaꞌe poꞌakaa rupi pa haꞌe nunga ajapo aikovya. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe rire povaꞌe ayvu ju Jesus omombeꞌu heta vaꞌe kuery pe, mbaꞌemo re ombojoja vy: — Peteĩ ava onhotỹ uva, haꞌe vy omboaxa opena vaꞌerã kuery po py. Haꞌe gui ma guekoa gui oguata oiko are aguã katy.


text:
Omonoꞌõa ára ovaẽ ramo opena vaꞌe kuerya py ombou peteĩ guembiguai, ixupe uvaꞌa omeꞌẽ okuapy aguã. Haꞌe ramo haꞌe kuery oinupã haꞌe ojavyky rei ma rire ombojevy rive ju. 


text:
— Amboae guembiguai ju ombou. Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe voi oinupãmba. Ojavyky rei rire ombojevy rive ju. 


text:
— Haꞌe ramo uvaty ja aipoeꞌi ojeupe: “Mbaꞌe ndaꞌu ajapo ꞌrã? Amondouka ꞌrã xeraꞌy ayvu ete vaꞌe. Xapyꞌa rei rã ko omboetea ꞌrã”, heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami teĩ opena vaꞌe kuery taꞌy oexa vy aipoeꞌi joupe-upe: “Pevaꞌe ma uvaty jarã ete. Jajuka na, uvaty nhandevy ju opyta aguã”, heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe ou vy omomba ꞌrã opena vaꞌekue, haꞌe amboae kuery pe ju omboaxa ꞌrã uvaty — heꞌi. Haꞌe rã haꞌe vaꞌe ayvu oendu vaꞌe kuery aipoeꞌi: — Haꞌe nunga ete taꞌvy toiko eme. 


text:
Haꞌe rã Jesus haꞌe kuery re omaꞌẽ vaipa vy aipoeꞌi: — Mbaꞌe heꞌia tu haꞌvy ipara: “Oo apoa kuery ita ndoipotai vaꞌekue opyta omboeteve pyrã, tenonde pyguarã”, heꞌia. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe jave ae lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe sacerdote yvatekueve vaꞌe ojopyxe teĩ, haꞌe kuery re ri ty raꞌe ijayvua oikuaa vy. Haꞌe rami teĩ heta vaꞌe kuery gui okyje guive.


text:
Haꞌe rami vy oikuaa pota okuapy hexe, amongue pe peráta omeꞌẽ guive, heko porã vaꞌe rami onhemoingo vy ayvu py omoĩ vai vy huvixa po py omboaxa aguã.


text:
Haꞌe vy ixupe oporandu vy aipoeꞌi: — Poromboꞌea, ore roikuaa ndee ndeayvu haꞌe renhomboꞌe porãa. Ndereikuaa pota rei avave re, haꞌe anhetẽ rupi renhomboꞌe Nhanderuete oipota vaꞌe re.


text:
— Pexa uka haꞌvy xevy peteĩ hatãꞌi vaꞌe. Mavaꞌe raꞌangaa haꞌe mavaꞌe rery haꞌvy oĩ? Aipoeꞌi okuapy: — César mbaꞌe ri. Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: 


text:
— César mbaꞌe ri rã pemeꞌẽ haꞌvy César pe. Haꞌe rã Nhanderuete pegua ma Nhanderuete pe ae ꞌrã pemeꞌẽ — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã heta vaꞌe kuery oendua py haꞌe kuery ndojopy reguai ayvu py. Ombovai kuaa rã oendu vy okyrirĩmba guive onhemondyipa vy. 


text:
<n><i> ; </i></n> Ovaẽ avi amongue saduceu kuery. Haꞌe kuery ma nhanhemboete ju ꞌrãa ndogueroviai vaꞌe.


text:
Haꞌe vy oporandu okuapy ixupe: — Poromboꞌea, Moisés oeja rakaꞌe po rami ipara vaꞌe: “Amongue taꞌy eꞌỹ re omano ramo tyvy ju omenda ꞌrã imeveꞌỹ vaꞌe re, omano vaꞌekue raꞌyrã vaꞌekue oguereko aguã”, heꞌiague. 


text:
Haꞌe gui onhemboete jevya ára ndaꞌu mavaꞌe eteꞌi ꞌrã oiko kunha vaꞌe me, kunha vaꞌe re sete-ve omenda rire? — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã ára pyau onhemboete aguã ára oupity aguã oiporavo pyre ma nomendavei, neĩ nanhomomendavei ma ꞌrã.


text:
Nomanovei ma ꞌrã guive, mbaꞌeta omboete ju rire anjo kuery rami ma ꞌrã ikuai Nhanderuete raꞌy kuery ikuai vy.


text:
Haꞌe gui omano vaꞌekue onhemboete ju aguã regua ma Moisés ae ombopara. Mbaꞌeta yvyra rogue okai vaꞌe omombeꞌua py Senhor pe “Abraão, Isaque haꞌe Jacó Ruete”, heꞌi vaꞌekue. 


text:
Haꞌe nunga rupi Nhanderuete ma omanogue Ruete eꞌỹ oiko, haꞌe rã oikove vaꞌe Ruete, ixupe pavẽ oikove ramo — heꞌi. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma haꞌe kuery pe ju Jesus oporandu: — Mbaꞌexa ndaꞌu Cristo reko re pendeayvu vy aipopeje Davi ramymino oikoa rami?


text:
Mbaꞌeta Davi eteve voi aipoeꞌi Salmo py: “Senhor aipoeꞌi xe-Senhor pe: ‘Eguapy ke aiporu kuaa regua re,


text:
— Penheangu ke lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery gui, mbaꞌeta haꞌe kuery onhemonde ꞌrã ao puku py, haꞌe tetã mbyte rupi oipota ꞌrã oxaruraa porã. Onhemboꞌeaty py haꞌe ngaru oĩa py oguapy ꞌrã tenda tenondeve oĩ vaꞌe py anho.


text:
<n><i> </i></n> Jesus templo py omaꞌẽ oiny vy oexa oguerekopa vaꞌe kuery peráta omeꞌẽ vy hyru py omoĩ rã.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Pevaꞌe imeveꞌỹ vaꞌe iporiaukueꞌia ramive pavẽ gui omeꞌẽ retave.


text:
<n><i> , ; , </i></n> Amongue ijayvu templo ojou porãa rupi, mbaꞌeta ita porã haꞌe omeꞌẽ mbyre py ombojeguaa rire.


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Aỹ pexa pa pevaꞌe nunga? Ovaẽ ꞌrã oitypaa ára, neĩ peteĩ ita amboae ita áry ndopytai aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Oporandu okuapy ixupe: — Oremboꞌea, arakaꞌe ꞌrã tu haꞌe nunga oiko? Mbaꞌexa tu roikuaa ꞌrã ovaẽ raiꞌi maa? 


text:
Ombovai: — Penheangu ke haꞌvy penhembotavy uka eꞌỹ aguã. Mbaꞌeta heta ꞌrã ou xerery rupi “Xee ae ri”, eꞌỹ vy “Ovaẽ ma hora”, heꞌi rive vaꞌe. Tapeo eme hupive.


text:
Penhemondyi eme “Joe opuꞌã” ꞌea rã pendu vy, neĩ “Huvixa kuery re opuꞌã”, ꞌea teĩ. Haꞌe nunga ranhe ꞌrãe oiko teĩ opa aguã eꞌỹ teri — heꞌi. 


text:
Aipoeꞌi avi haꞌe kuery pe: — Peteĩ-teĩ tetã pygua kuery opuꞌã ꞌrã amboae tetã pygua re, haꞌe peteĩ-teĩ regua amboae regua re ꞌrã opuꞌã.


text:
Yvy oryryi ꞌrã, oiko ꞌrã mbaꞌeaxy vaikue haꞌe karuai. Oiko ꞌrã nhomondyipaa, yva re hexa pyrã tuvixa vaꞌe voi.


text:
Haꞌe nunga oiko eꞌỹ mbove pendejopya haꞌe penemoingo axya ꞌrã. Xerery rupi pendekuai ramo pendereraa ꞌrã onhemboꞌeaty py, nhuã py haꞌe huvixa kuerya py.


text:
Mbaꞌeta xee ae ꞌrã ameꞌẽ pendeayvurã haꞌe peneꞌarandu aguã, pendere ijaꞌe eꞌỹ vaꞌe kuery ndaꞌipoꞌakai, neĩ nombovai kuaai aguã rami.


text:
Penderu kuery voi penemboꞌa uka ꞌrã, penderegua, penetarã haꞌe peneirũ kuery voi, amongue pendejukaa ꞌrã guive.


text:
<n><i> ; </i></n> — Haꞌe gui xondaro kuery Jerusalém tetã ojokopa rã pexa vy peikuaa ꞌrã ombovaipa ta maa.


text:
Haꞌe ramo Judéia pygua kuery tonhamba yvyty re. Tetã py ikuai vaꞌe voi toopa, mbaꞌety rupi ikuai vaꞌe voi toike eme tetã py.


text:
— Haꞌe vaꞌe ára ma ndaꞌevei ꞌrã imemby ryruꞌi haꞌe imemby kambu vaꞌe pe. Mbaꞌeta yvy re oiko ꞌrã teko axy kovaꞌe kuery mbopagaarã.


text:
Ojukaa ꞌrã kyxe py, haꞌe escravo-rã ogueraapaa ꞌrã yvy jave rupi. Judeu eꞌỹ vaꞌe kuery poꞌakaa ára opa eꞌỹa ja haꞌe kuery opyrõmba ꞌrã Jerusalém tetã re. 


text:
<n><i> ; </i></n> — Kuaray, jaxy haꞌe jaxy-tata re ojekuaa ꞌrã hexa pyrã. Yeꞌẽ revovo haꞌe yai opuꞌã-puꞌã vaꞌe gui yvy regua ikuai vaꞌe ndaꞌevei haꞌe ndoikuaai rei ꞌrã okuapy.


text:
Yvy re mbaꞌemo vai oiko ta vaꞌe gui avakue onhemondyi vy hoꞌapa ꞌrã. Mbaꞌeta yva re ipoꞌakakueve ikuai vaꞌe voi oitypaa ꞌrã.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ ayvu omombeꞌu avi mbaꞌemo re ombojoja vy. Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peikuaa pota figoꞌy haꞌe yvyra ikuai vaꞌe re.


text:
Haꞌe rami ae xeayvuague oiko rã pexa vy peikuaa ꞌrã Nhanderuete poꞌakaa ojekuaa aguã ovaẽ raiꞌi maa.


text:
— Haꞌe nunga rupi peiko kuaa pota pendepyꞌa pemonyẽ eꞌỹ aguã opa marã rei pendekuaia, pekaꞌua, neĩ mbaꞌemo ko yvy re ikuai vaꞌe re pepenaa guive, pendere haꞌe vaꞌe ára ou xapyꞌa eꞌỹ aguã nhuã rami.


text:
Peikuaa pota haꞌe pejerure riae mbaꞌemo oiko vaꞌerã gui peo jepe aguã, haꞌe Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue renonde peneꞌaĩ aguã. 


text:
<n> Jesus ijayvu rã heta vaꞌe kuery ojapyxaka okuapyague</n> Koꞌẽ nhavõ Jesus nhomboꞌe oikovy templo py. Haꞌe gui pyávy ma oo ꞌrã Oliveiras yvyty re oke aguã.


text:
Sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery oikuaa pota okuapy marã rami vy pa Jesus ojuka aguã, mbaꞌeta heta vaꞌe kuery gui okyje. 


text:
<n><i> ; , </i></n> Haꞌe gui ma Satanás ipoꞌaka peteĩ hemimboꞌe kuery doze ikuai vaꞌe regua Judas Iscariotes hery vaꞌe pyꞌa re.


text:
Haꞌe ramo oo jogueroayvu aguã sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe jopya ruvixa kuery reve, haꞌe kuery pe Jesus ojopy uka aguã re.


text:
Haꞌe ramo Jesus omondouka Pedro haꞌe João. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tapeo, pereko katu Páscoa ára jakaru aguã. 


text:
Jesus ombovai: — Tetã py pevaẽ vy peovaexĩ ꞌrã peteĩ ava yryru revegua. Tapeo hupive opy oikea peve.


text:
Hoo vaꞌe pe ke aipopeje: “Oremboꞌea oporandu uka kuri ndevy: Mamo pa oĩ opy jaꞌo Páscoa ára xeremimboꞌe kuery reve rokaru aguã?” heꞌi uka.


text:
Haꞌe ramo oexa uka ꞌrã pẽvy peteĩ opy jaꞌo tuvixa vaꞌe opa mbaꞌe oĩa. Haꞌe py ae ꞌrã pereko katu — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã jogueraa vy ojoupa Jesus aipoeꞌiague rami. Haꞌe vy oguereko katu Páscoa ára okaru okuapy aguã. 


text:
<n> Guemimboꞌe kuery reve Páscoa ára opa vygua okaru okuapyague</n> Haꞌe gui hora ovaẽ ramo mesa py Jesus oĩ apóstolo kuery reve.  


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xee ma kovaꞌe Páscoa ára akaruxe ete pendereve, aiko axy eꞌỹ mboveꞌi.


text:
<n><i> ; </i></n> Peteĩ mbojape ju ojopy. Haꞌe vy oguerovyꞌa ma vy oipeꞌã-peꞌãꞌi vy omeꞌẽ. Aipoeꞌi: — Kovaꞌe ma xerete peẽ kuery re vy ameꞌẽ vaꞌerã regua. Guĩ nunga pejapo ꞌrã xere penemaꞌenduꞌaa rupi — heꞌi. 


text:
Haꞌekue rami ju okarupa ma rire karo ojopy vy aipoeꞌi: — Kovaꞌe karo ma xereve guarã ipyau vaꞌe ajapo vaꞌe regua, peẽ kuery re vy xeruguy amoẽ uka ta vaꞌe rupi.


text:
Mbaꞌeta Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma hekorã ipara oĩa rami ae ꞌrã oo. Haꞌe rã ijopy uka nhemiare pe ma ndaꞌevei ete ꞌrã — heꞌi. 


text:
<n> Yvatekueve vaꞌe yvyĩve vaꞌe rami ikuai aguã re ijayvuague</n> Hemimboꞌe kuery joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvu okuapy mavaꞌe eteꞌi pa joegui yvateve vaꞌea oikuaaxe vy.


text:
Haꞌe rami rã Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Yvy regua huvixa kuery ipoꞌaka ꞌrã haꞌe kuery re, haꞌe ipoꞌakakue pe “Ojapo porã vaꞌe”, ꞌea ꞌrã.


text:
Haꞌe rã pende kuery ma haꞌe rami eꞌỹ ꞌrã. Haꞌe rami ꞌrãgue py peẽ kuery vaꞌe regua joegui yvatekueve vaꞌe ma yvyĩgueve rami ꞌrã ikuai. Joguerekoa ma nhoembiguai rami ꞌrã ikuai. ; ; 


text:
Mbaꞌeta mavaꞌe ndaꞌu joegui yvateve: mesa py oĩ vaꞌe tyrã pa joupe ojara vaꞌe? Mesa py oĩ vaꞌeꞌỹ teve? Haꞌe rami teĩ xee ma peẽ kuery mbyte aiko joupe ojara vaꞌe rami. 


text:
xepoꞌakaa py peẽ kuery avi pekaru haꞌe peyꞌu aguã xe-mesa py, haꞌe tenda pepenaaty py peguapy vy Israel kuery doze regua ikuai vaꞌe re pepena aguã. 


text:
Haꞌe rã xee ma ajerure ndere, rejeroviaa gui rejepeꞌa eꞌỹ aguã. Haꞌe rire rejeko rerova ju ma vy emombaraete nde-irmão kuery — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã Jesus aipoeꞌive ju ixupe: — Pedro, xee aipoaꞌe ndevy: Kuri uru ava ojapukai eꞌỹ mbove mboapykue renhemombeꞌu ꞌrã xekuaa eꞌỹ vaꞌe rami. 


text:
<n> Kyxe re ijayvuague</n> Haꞌe gui Jesus oporandu haꞌe kuery pe: — Xee romondouka jave peráta ryru reveꞌỹ, voko, haꞌe pendepy regua reveꞌỹ jave pendevy oata teve rakaꞌe mbaꞌemo? — Any, mbaꞌeve rei — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi: — Haꞌe gui aỹ gui ma peráta ryru pereko vaꞌe peraa, voko guive. Haꞌe kyxe ndaperekoi vaꞌe ma pendecapa pevende ꞌrã pejogua aguã.


text:
Mbaꞌeta xerekorã ipara oiny vaꞌe ojeupity ꞌrãe: “Jojuka rive vaꞌety rami ꞌrã oguerekoa”, heꞌiague rami. Xerekorã ipara oiny vaꞌe ojeupity ta ma — heꞌi. 


text:
Ooxeague py Jesus ovaẽ ma vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Penhemboꞌe ke pendereko aꞌãa py pejeity uka eꞌỹ aguã — heꞌi. 


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Xeru, reipota ramo xegui oaxa ꞌrãgue kovaꞌe karo. Haꞌe rami avi xee aipota vaꞌe ma toiko eme, ndee reipota vaꞌe ae toiko — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui onhemboꞌea gui opuꞌã ju vy guemimboꞌe kuery ikuaia py oo. Haꞌe vy oexa rã okepa okuapy raꞌe iporiau vy.


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Mbaꞌe re tu pekepa ri? Pepuꞌã katu, penhemboꞌe pendereko aꞌãa py pejeity uka eꞌỹ aguã. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui ijayvu teri hoꞌamy reve ovaẽ ma jogueruvy heta vaꞌe. Haꞌe kuery renonde ou oiny peteĩ hembiguai kuery doze ikuai vaꞌe regua Judas hery vaꞌe. Haꞌe vy Jesus re onhemboja oova rayvu aguã.


text:
Haꞌe ramo hexevegua kuery ma oiko ta vaꞌe oexa vy aipoeꞌi: — Senhor, haꞌeve pa orekyxe roiporu aguã? — heꞌi.


text:
Haꞌe vy haꞌe kuery vaꞌe regua peteĩ omboguai sacerdote yvateve vaꞌe rembiguai nambi oiporu kuaa regua rupi, haꞌe vy omboi. 


text:
Haꞌe gui Jesus ijayvu sacerdote yvatekueve vaꞌe pe, templo rarõa ruvixa haꞌe nhomongeta vaꞌety kuery ijopyarã ou vaꞌe kuery pe guive. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Peẽ kuery ma kyxe haꞌe yvyra reve ri tyꞌy peju jojuka rive vaꞌety rami xejopy aguã?


text:
Mbaꞌeta koꞌẽ nhavõ templo py peẽ kuery pendekuaia rupi aiko teĩ ndaxejopyi vaꞌekue. Haꞌe rami avi aỹ ma peẽ kuery hora ovaẽ, pytũ ipoꞌaka aguã. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe kuery ojopy vy sacerdote yvateve vaꞌe ro py ogueraa. Hakykue Pedro oo avi mombyryꞌi rupi.


text:
Haꞌe gui peteĩ tembiguai kunhataĩ ma Pedro tata yvýry oguapy oiny rã oexa vy omaꞌẽ ngatu hexe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Pevaꞌe voi hexeve oiko vaꞌety. 


text:
Haꞌe vaꞌe rire amboae ju oexa vy aipoeꞌi: — Ndee voi taꞌvy haꞌe kuery regua teve. Haꞌe ramo Pedro ombovai: — Ava, xee tu haꞌe kuery regua eꞌỹ rima — heꞌi. 


text:
Ajeꞌi ma rire amboae ju aipoeꞌi: — Pevaꞌe tu anhetẽ rima haꞌe kuery regua, mbaꞌeta haꞌe voi Galiléia pygua. 


text:
Haꞌe ramo Pedro aipoeꞌive ju: — Ava, xee tu ndaikuaai rima ndeayvua — heꞌi. Haꞌe ijayvu teri reve uru ava ojapukai nhendu. 


text:
Haꞌe ramove Senhor ojere vy omaꞌẽ Pedro re. Haꞌe ramo mae ma Pedro imaꞌenduꞌa ma Senhor aipoeꞌiague re: “Kuri uru ava ojapukai eꞌỹ mbove mboapykue ꞌrã renhemombeꞌu xekuaa eꞌỹ vaꞌe rami”, heꞌiague re.


text:
<n> Jesus rarõa kuery ojavyky rei okuapyague</n> Jesus rerekoa kuery ojavyky rei, oungapa guive. , ; 


text:
<n><i> ; </i></n> Koꞌẽ ajeꞌiveꞌi reve nhomongeta vaꞌety kuery, sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery onhemboatypa okuapy. Haꞌe vy ogueru ruka omboayvu aguã. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: 


text:
— Ndee ma Cristo ri vy emombeꞌu orevy. Jesus ombovai: — Xee anhemombeꞌu ri ramo peẽ kuery ndaperoviai ꞌrã.


text:
Aỹ gui ma voi Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue oguapy ꞌrã Nhanderuete Ipoꞌakapa vaꞌe oiporu kuaa regua re — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe javive aipoeꞌi: — Ndee ae ma nhiꞌã Nhanderuete Raꞌy? Ombovai: — Peẽ ae ri tu aipopeje haꞌe aikoa rami — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery joupe-upe aipoeꞌi: — Mbaꞌerã tu jaipotave hekokue mombeꞌuarã? Mbaꞌeta nhande kuery ae nhaendu ijuru gui. 


text:
Haꞌe py ju hexe ijayvu vy aipoeꞌi okuapy: — Kovaꞌe ava ma rojou heta vaꞌe kuery omboꞌe vaikue rei rã, mbaꞌeta aipoeꞌi huvixa César pegua imposto repy romeꞌẽ veꞌỹ aguã. Aipoeꞌi avi Cristo huvixave oikoa rami — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe rami rã Pilatos oporandu ixupe: — Ndee ma nhiꞌã judeu kuery pegua huvixave? Jesus ombovai: — Ndee ae ma aipoꞌre — heꞌi. 


text:
Pilatos aipoeꞌi sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe heta vaꞌe kuery ijaty vaꞌe pe: — Xee ma mbaꞌeve py ndajoui kovaꞌe ava otekoavyague. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery aipoeꞌive tema: — Haꞌe rami avi ojapo heta vaꞌe kuery opa marã rei ikuai aguã rami, Judéia haꞌe javi rupi omboꞌe vy, Galiléia py omboypya gui apy peve — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe vy huvixa Herodes openaa pygua oikoa oikuaa vy haꞌe vaꞌe pe ju omboaxa, mbaꞌeta haꞌe jave py Jerusalém py oĩ avi ramo. <n>Huvixa Herodes ma Galiléia yvy re opena vaꞌe . Haꞌe nunga rupi ixupe ju Pilatos omboaxa Jesus. 


text:
<n> Herodes renonde ju Jesus ojexa ukaague</n> Herodes ma Jesus oexa vy ovyꞌa vaipa, mbaꞌeta yma ma oexaxe, hekokue oendu rire. Oexaxe avi hexa pyrã ojapo rã.


text:
Sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe lei re nhomboꞌe vaꞌety kuery haꞌe py ikuai avi vaꞌe ma hekokue ramigua omombeꞌu okuapy ijayvu rei vy.


text:
Haꞌe rami rã Herodes oguereko vaikue rei oxondaro kuery reve. Haꞌe vy peteĩ ao iporãve vaꞌe py omonhemonde vy Pilatos-a katy ju omondouka.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui ma Pilatos omboatypa sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe huvixa kuery heta vaꞌe kuery reve.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Kovaꞌe ava ma peẽ kuery peru kuri penetarã kuery opa marã rei omboꞌea rami peikuaa vy. Haꞌe gui ma pendua py xee amboayvu teĩ mbaꞌeve rei ndaikuaai pendeayvuague ramigua.


text:
Neĩ huvixa Herodes voi ndoikuaai kuri. Haꞌe rami vy ae xea py ju ombou. Haꞌe nunga rupi xee aikuaa rã mbaꞌeve ndojapo vai omano aguã.


text:
Haꞌe rami rã heta vaꞌe kuery haꞌe javi ojapukai vy — Eraa upe vaꞌe, haꞌe vy epoi Barrabás orevy — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rami teĩ haꞌe kuery ma hatãve tema ojapukai okuapy: — Emoĩ kuruxu re, emoĩ kuruxu re! — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo mboapykuea ma Pilatos oporandu haꞌe kuery pe: — Mbaꞌe nunga py tu ojapo vai rakaꞌe? Xee ma hexe mbaꞌeve ndaikuaai ajuka uka aguã. Haꞌe nunga rupi ainupã ukapa rire apoi ju ꞌrã — heꞌi.


text:
Haꞌe rami rã katuve ma hatãve tema ojapukai okuapy kuruxu re omoĩ aguã re. Haꞌe kuery ojapukaia ipoꞌaka.


text:
Haꞌe rami vy opoi nhomopuꞌãmba rei vaꞌety jojukaague py nhuã py oĩ vaꞌe. Haꞌe rã Jesus ma omboaxa haꞌe kuery oipotaa rami oguereko aguã. 


text:
<n><i> ; </i></n> Haꞌe gui ma Jesus reraa kuery ovaexĩ peteĩ ava Cirene pygua Simão hery vaꞌe, mbaꞌety gui ou vaꞌekue. Haꞌe vy haꞌe vaꞌe axiꞌy áry ju omoĩ kuruxu, Jesus rakykue ogueraa aguã. 


text:
<n> Jesus ojuka aguã katy ogueraa ague</n> Hakykue heta ojeꞌoi, amongue kunhague voi ipyꞌa vai vy opexo re oipete-pete ojeꞌoivy.


text:
Haꞌe rami rã Jesus ojere vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Jerusalém memby kuery, pejaeꞌo eme xere, haꞌe rã pendejee haꞌe penememby kuery re ꞌrã pejaeꞌo.


text:
Mbaꞌeta ovaẽ ꞌrã aipopeje aguã ára: “Ovyꞌa ete ꞌrã imemby eꞌỹ vaꞌe, noikuavãi, neĩ nomokambui vaꞌe”, peje aguã.


text:
Mbaꞌeta yvyra pyau re haꞌe rami ojapoa rire, mbaꞌe tu ojapoa ꞌrã ipirukue re? — heꞌi. <n>“Yvyra pyau oapya aguã rami eꞌỹ opyta vaꞌe” heꞌia ma heko porã vaꞌe re ijayvu vy, haꞌe rã “Ipirukue” heꞌia ma opaga aguã rami ikuai vaꞌe re ijayvu vy (Ezequiel 20.47, 21.3). 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Haꞌe gui ma peteĩ henda py ovaẽ Calvário ꞌepy vaꞌe py. Haꞌe py omoĩ kuruxu re, joapo vai vaꞌety kuery guive: peteĩ ijaxu eꞌỹa re, haꞌe rã amboae ma ijaxua re. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Xeru, eperdoa ke, mbaꞌeta haꞌe kuery ndoikuaai mbaꞌe pa ojapoa — heꞌi. Haꞌe gui ma ijao ombojaꞌo-jaꞌo xortea oexa vy.


text:
Heta vaꞌe kuery haꞌe py ikuai vaꞌe oexa okuapy oiko vaꞌe. Huvixa kuery voi ojojai rei vy aipoeꞌi: — Amboae kuery ogueraa jepe rire haꞌe ae ju tojereraa jepe, anhetẽ ri Cristo Nhanderuete rembiporavo oiko vy — heꞌi okuapy. 


text:
Xondaro kuery voi haꞌe rami ojojai rei reve onhemboja vy vinagre ogueru oyꞌu aguã. Haꞌe vy aipoeꞌi: 


text:
Inhakã áry omoĩa avi ipara [grego, romano haꞌe hebraico ayvu py]: “ |yhwh{Kovaꞌe ma judeu kuery pegua huvixave}” heꞌia. 


text:
<n> Mokoĩ joapo vai vaꞌety ijayvuague</n> Peteĩ joapo vai vaꞌety kuruxu re oĩ vaꞌe ojojai rei vy aipoeꞌi ixupe: — Ndee Cristo eꞌỹ ri tyꞌy? Ejereraa jepe na ndee ae, ore avi. 


text:
Haꞌe rã amboae ma oirũ ombovai vy ijayvu ete ixupe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Nhanderuete renonde teĩ ndee neremoĩ vaꞌe tyꞌy rejererokyje aguã? Mbaꞌeta pevaꞌe rami nhanembopagaa.


text:
Haꞌe gui nhande ma haꞌevea rami jajexavai, jajapoague py japaga aguã. Haꞌe rã pevaꞌe ma mbaꞌeve ndojapo vai — heꞌi.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Kuaray mbyte raiꞌi jave kuaray naexakãvei. Yvy jave re pytũmba kuaray ojeroꞌa puku peve.


text:
Haꞌe gui ma Jesus ojapukai atã: — Xeru, ndepo py amboaxa xenheꞌẽ — heꞌi. Po rami ijayvu vyve omano. 


text:
Haꞌe nunga xondaro ruvixa oexa vy omboete Nhanderuete. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Anhetẽ ae raꞌe kovaꞌe ava heko porã vaꞌekue — heꞌi. 


text:
Heta vaꞌe kuery haꞌe py mbaꞌemo oiko vaꞌe oexa aguã ijatypa vaꞌekue ojepeꞌapa ju, ipyꞌa vai vy opexo re oipete-pete reve.


text:
Haꞌe rã Jesus rexaaty kuery haꞌe kunhague Galiléia guive hupive ojeꞌoi vaꞌekue ma mombyryꞌi opytapa okuapy omaꞌẽ aguã. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Peteĩ ava oiko avi José hery vaꞌe, nhomongeta vaꞌety kuery regua heko porã vaꞌe.


text:
Haꞌe vaꞌe ma ndojou porãi oirũ kuery ojapoague. Haꞌe ma judeu kuery rekoa Arimatéia pygua, Nhanderuete poꞌakaa oarõ oikovy vaꞌe.


text:
Haꞌe rami vy yvyra gui omboguejy vy onhovã ajukue xiĩ porã vaꞌe py, haꞌe peteĩ itaova re ojoꞌo pyre py onhono porã, avave rei nonhono porãai teria py.


text:
Haꞌe vy ojevy ju heakuã porã vaꞌe oguereko katu aguã imoeakuãarã. Haꞌe gui sábado ára ma opytuꞌu ranhe okuapy ojapo uka pyre rami vy. 


text:
<n><i> ; ; </i></n> Semana ijypya ára ajeꞌive reve kunhague ma hupa katy ju ojeꞌoi, heakuã porã vaꞌe oguereko katu vaꞌekue ogueraa vy.


text:
Haꞌe ramo kunhague okyje vy yvy re anho omaꞌẽ joguerokuapy. Haꞌe ramo haꞌe kuery pe avakue aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu peka oikove vaꞌe omanogue rupa rupi?


text:
Haꞌe vaꞌe ma apy noĩvei ma, onhemboete ju ma. Penemaꞌenduꞌa ke Galiléia py teri oiko vy ijayvuague re:


text:
“Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue ma omboaxaa ꞌrã heko vai vaꞌe kuery po py. Kuruxu re omoĩ rire mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã”, heꞌiague re. 


text:
Haꞌe rami vy hupa gui ojevy vy omombeꞌupa hemimboꞌe kuery onze-ve vaꞌe haꞌe hexevegua kuery haꞌe javi pe.


text:
Apóstolo kuery pe omombeꞌu vaꞌe ma Maria Madalena, Joana haꞌe Maria Tiago xy vaꞌe. Haꞌe kuery reve oo vaꞌekue voi omombeꞌu.


text:
Haꞌe rã Pedro ma opuꞌã vy onha ovy hupa katy. Haꞌe gui ojeyvy reve omaꞌẽ vy mbaꞌeve ndoexai, ajukue inhovãague eꞌỹ vy. Haꞌe vy ngoo katy ju oo, mbaꞌemo oiko vaꞌekue gui onhemondyi reve. 


text:
<n><i> , </i></n> Haꞌe vaꞌe árave haꞌe kuery vaꞌe regua mokoĩ jogueraa peteĩ tekoa Emaús ꞌepy vaꞌe katy, Jerusalém tetã gui dez quilômetro rivyvyia katy.


text:
Haꞌe ramo Jesus oporandu: — Mbaꞌe nunga re tu pendeayvu peovy peguataa rupi? Haꞌe ramo haꞌe kuery opyta iporiau reve.


text:
Haꞌe kuery regua peteĩ ombovai, Cleopas hery vaꞌe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Jerusalém tetã py reiko avi vaꞌeri ndereikuaai teve kuee rupi mbaꞌemo oiko vaꞌekue? Ndee anho rima ndereikuaai teri raꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo oporandu: — Mbaꞌe nunga tu? Ombovai: — Jesus Nazaré pygua vaꞌe re oiko vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe ma Nhanderuete renonde profeta ipoꞌakapa vaꞌe oiko vaꞌekue ayvu py haꞌe mbaꞌemo ojapoa py, heta vaꞌe kuery haꞌe javi oexaa rupi guive.


text:
Sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe nhanderuvixa kuery omboaxa imbopagaarã po py, kuruxu re ojuka uka aguã.


text:
Ore kuery ma roexaꞌã teĩ Israel kuery reraa jepearã oikoa re. Haꞌe rami avi kovaꞌe ára reve vy mboapy ára ma ojapo haꞌe nunga oikoague.


text:
Anhetẽ avi amongue ore kuery revegua kunhague ange oremondyipave ju, mbaꞌeta koꞌẽ eꞌỹ re onhono porãague py ojeꞌoi


text:
teĩ ndojouvei Jesus retekue. Haꞌe vy ojevy vy aipoeꞌi anjo oexaague rami oikove jevy maa omombeꞌu vaꞌe.


text:
Oreirũ kuery regua mboae ma onhono porãague py oo avi oikuaaxe vy kunhague omombeꞌua anhetẽ paa. Haꞌe rami teĩ ndoexai ae — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Napeneꞌarandui haꞌe peneakã ratã vaꞌe perovia aguã profeta kuery omombeꞌu vaꞌekue.


text:
Haꞌe rami vy Moisés ayvukue gui omboypy vy profeta kuery haꞌe javi ayvukue re ijayvu, guekorã re ipara oĩ vaꞌe omombeꞌu porãve vy. 


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery ma oguerovaẽxe vy aipoeꞌi: — Evaẽ na orea py, mbaꞌeta kaꞌaru ma, pytũ ma — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery reve ovaẽ opyta aguã. 


text:
Haꞌe gui mesa py ovaẽmba ma ramo Jesus ma mbojape ojopy vy oguerovyꞌa. Haꞌe vy oipeꞌã vy omeꞌẽ haꞌe kuery pe.


text:
Haꞌe rami rã joupe aipoeꞌi: — Anhetẽ ae rãke tape rupi jaguataa rupi nhandepyꞌa re nhaendu kuri javyꞌaa nhandevy kuaxia para omombeꞌu porãve rã — heꞌi.


text:
Haꞌe vyve opuꞌã vy Jerusalém katy ju ojevy jogueravy onze hemimboꞌe kuery ijatypa okuapya py amboae kuery reve.


text:
Haꞌe ramo haꞌe vaꞌe kuery ranhe aipoeꞌi: — Senhor onhemboete ju vy ojexa uka ma kuri Simão pe — heꞌi okuapy. 


text:
<n><i> , </i></n> Haꞌe nungakue re haꞌe kuery ijayvu teri reve Jesus ae ojekuaa hoꞌamy haꞌe kuery mbyte. ; Haꞌe vy aipoeꞌi: — Toĩ peẽ kuery re mbyꞌa porã. 


text:
Pemaꞌẽ haꞌvy xepo haꞌe xepy re, xee ae aikoa peikuaa aguã. Pepoko na xere perovia aguã, mbaꞌeta ãgue ma ndaoꞌoi, neĩ naꞌikãguei xee rami eꞌỹ — heꞌi.


text:
Haꞌe kuery ovyꞌa haꞌe onhemondyi vy ndogueroviai teri rã Jesus aipoeꞌi: — Mbaꞌeve ndaperekoi pa haꞌu vaꞌerã?


text:
<n> Kuaxia para Jesus omombeꞌu porãveague</n> Haꞌe gui ma Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Pendereve aiko teri vy aipoaꞌe vaꞌekue: “Ojeupity ꞌrãe xerekorã Moisés lei oeja vaꞌekue, profeta kuery ayvukue haꞌe Salmo re oĩa rami”, heꞌiague.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Po rami ipara oiny: Cristo omano, haꞌe gui mboapy araa py onhemboete ju ꞌrã vaꞌekue ae.


text:
Haꞌe gui hery rupi yvy jave re ikuai vaꞌe pe omombeꞌua ꞌrã ojeko rerova aguã, ojejavyague omboguepaa aguã. Jerusalém tetã gui ijypy ꞌrã.


text:
Haꞌe ramo pendevy ambou ꞌrã Xeru omeꞌẽ ꞌrã vaꞌekue. Haꞌe nunga rupi pepyta ranhe tetã py, yvate gui penembopoꞌakaarã pendere onhemonde eꞌỹa ja. 


text:
<n><i> , </i></n> Haꞌe gui ma Betânia tekoa peve guemimboꞌe kuery ogueraa vy opo oupi reve ogueroayvu porã.


text:
<n>João ayvu porã ombopara vaꞌekue</n> <n> Jypyꞌi guive Ayvu oiko vaꞌekue ava ju ojeapoague re ijayvua</n> Jypyꞌi guive Ayvu oiko. Ayvu ma Nhanderuete reve oiko rakaꞌe, haꞌe Ayvu ma Nhanderuete ae. <n>Ayvu py ma jaikuaa uka ꞌrã nhandepyꞌa re oĩ vaꞌe. Haꞌe gui Jesus Cristo ma Nhanderuete pyꞌa re oĩ vaꞌe kuaa ukaarã ou (versículo 18; Colossenses 1.15). 


text:
Haꞌe vaꞌe ma imombeꞌuarã ou, hendy vaꞌe rekorã kuaa ukaarã, hendy vaꞌe ou rã hexe pavẽ ojerovia aguã.


text:
Haꞌe rã ojee omovaẽ vaꞌe haꞌe javi pe ma omeꞌẽ Nhanderuete raꞌy kuery ikuai aguã, hery rupi ojerovia vaꞌe kuery pe ae.


text:
Haꞌe vaꞌe kuery ma avakue gui riveꞌỹ oiko, toꞌo oipotaa rami eꞌỹ, neĩ nguu kuery gui riveꞌỹ guive. Haꞌe kuery ma Nhanderuete gui ae oiko vaꞌe. 


text:
Haꞌe gui Ayvu ma ava ojeapo vy oiko vaꞌekue ore kuery mbyte rupi. Hexe oĩ vaꞌe ma nhomboaxya haꞌe anhetẽ vaꞌe anho. Hexakãmbaa avi roexa karamboae, Nhanderuete Raꞌy peteĩꞌi vaꞌe ramo. 


text:
<n> João Batista Jesus rekorã omombeꞌu porãveague</n> Hekorã ma João omombeꞌu ma voi. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Hekorã re ae xeayvu vaꞌekue. Aipoaꞌe: “Xee aju rire ojekuaa ꞌrã peteĩ xegui yvateve ete vaꞌe, mbaꞌeta xee aiko eꞌỹ mbove haꞌe oiko ae ma”, haꞌe vaꞌekue — heꞌi. 


text:
Mbaꞌeta lei ma Moisés pe oikuaa ukaa rakaꞌe. Haꞌe rã nhomboaxya haꞌe anhetẽ vaꞌe ma Jesus Cristo rupi ae ojekuaa.


text:
<n><i> ; ; </i></n> Po rami ae João omombeꞌu hekorã. Mbaꞌeta Jerusalém tetã gui judeu ruvixa kuery omondouka oirũ sacerdote haꞌe levita kuery ixupe oporandu aguã. Haꞌe ramo aipoeꞌi: — Marã ramigua tu ndee reiko? — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery oporanduve ju: — Marã ramigua haꞌvy ndee? Tyrã pa profeta Elias? Ombovai: — Xee ma haꞌeꞌỹ — heꞌi. Haꞌe kuery oporandu ju: — Tyrã pa ndee profeta ou vaꞌerã vaꞌe reiko? — Any — heꞌi ombovai vy. <n>Judeu kuery oikuaa rã Cristo ou eꞌỹ mbove Nhanderuete ombou jevy ꞌrã profeta Elias imombeꞌuarã . Haꞌe rã “Profeta ou vaꞌerã vaꞌe” heꞌia ma Deuteronômio 18.15-18 py oĩa gui oikuaa. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery aipoeꞌi: — Emombeꞌu porã orevy marã ramigua pa reikoa, orembouare kuery pe ju romombeꞌu aguã. 


text:
Ombovai: — Xee ma tekoa eꞌỹa rupi ajapukai aikovy vy “Pemboꞌyvi ke tape Senhor ou aguã”, haꞌe vaꞌe, profeta Isaías ijayvuague rami vy — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu haꞌvy renhomongarai reikovy, Cristo eꞌỹ, Elias eꞌỹ neĩ profeta eꞌỹ vaꞌeri? 


text:
Haꞌe ramo João ombovai: — Xee ma yy py rive anhomongarai vaꞌe. Haꞌe rã peẽ kuery mbyte rupi peteĩ oiko ndapeikuaai vaꞌe,


text:
<n> João Batista peteĩgue ju Jesus rekorã omombeꞌu porãveague</n> Koꞌẽ jevy João oexa Jesus haꞌe katy ou oiny rã. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Pee ma ou oiny Nhanderuetea guigua vexaꞌi, yvy re ikuai vaꞌe reko vaiaty peꞌaarã. <n>Jesus pe “Nhanderuete guigua vexaꞌi” heꞌi, mbaꞌeta omanoa py opaga rakaꞌe nhandereko vaiaty re (Êxodo 12.3-13, Isaías 53.7-11, 1 Pedro 1.18,19, Apocalipse 5.6). 


text:
Hekorã re ae xeayvu vy “Rakaꞌeve rã ou ꞌrã peteĩ ava xegui yvateve ete vaꞌe, mbaꞌeta xee aiko eꞌỹ mbove haꞌe oiko ae ma”, haꞌe vaꞌekue.


text:
Xee eteve voi ndaikuaai vaꞌekue mavaꞌe pa haꞌe oikoa. Haꞌe rami avi Israel kuery oikuaa aguã xemboua karamboae yy py anhomongarai aguã — heꞌi. 


text:
<n><i> ; ; , </i></n> João aipoeꞌi: — Xee ma aexa karamboae Nheꞌẽ apykaxuꞌi rami yva gui oguejy ouvy vy hexe oĩ rã.


text:
Xee voi ndaikuaai teri vaꞌekue haꞌe oikoa. Haꞌe ramo yy py anhomongarai aguã xembou vaꞌekue aipoeꞌi: “Rexa ꞌrã Nheꞌẽ oguejy ouvy vy peteĩ ava re oĩ rã. Haꞌe vaꞌe ae ma Nheꞌẽ Kyꞌa Eꞌỹ reve nhomongarai vaꞌerã”, heꞌi vaꞌekue xevy.


text:
Haꞌe gui haꞌe vaꞌekue ma xee aexa ete karamboae. Haꞌe rami vy ae pẽvy aikuaa uka Nhanderuete Raꞌy oikoa. 


text:
<n> Jesus rupive João Batista remimboꞌe kuery mokoĩ ojeꞌoiague</n> Koꞌẽ jevy João oiko mokoĩ guemimboꞌe reve.


text:
Haꞌe gui Jesus guakykue re omaꞌẽ vy oexa haꞌe kuery ou rã. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu peju? Haꞌe kuery aipoeꞌi: — Rabi, mamo tu ndee rekeaty? — heꞌi. “Rabi” ma “Poromboꞌea” ꞌea. 


text:
Haꞌe ramo aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Peju haꞌvy pexa peikuaa aguã — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery ojeꞌoi vy oexa okeaty, haꞌe kaꞌaru ma ramo opyta hexeve. 


text:
Haꞌe gui João ijayvu rã hemimboꞌe kuery oendu vy Jesus rupive ojeꞌoi vaꞌekue regua peteĩ ma Simão Pedro ryvy André.


text:
Haꞌe vaꞌe ma guykeꞌy Simão-a py ranhe oo. Haꞌe vy aipoeꞌi guykeꞌy pe: — Ore rojou ma Messias — heꞌi. “Messias” ma “Cristo” ꞌea. <n>Tery Messias ma hebraico ayvu pygua, haꞌe rã tery Cristo ma grego pygua. Mokoĩve joo rami heꞌia vaꞌe, “Nhandereraa jepearã Nhanderuete ombou vaꞌe” heꞌia. 


text:
Haꞌe rami vy guykeꞌy ogueraa Jesus-a py. Haꞌe gui haꞌe vaꞌe re Jesus omaꞌẽ vy aipoeꞌi: — Ndee ma Simão, João raꞌy reiko. Aỹ gui ma nderery ꞌrã Cefas — heꞌi. “Cefas” ma “Pedro” ꞌea. 


text:
<n> Jesus guemimboꞌerã Filipe haꞌe Natanael oenoĩague</n> Koꞌẽ jevy Jesus onhembopyꞌa Galiléia katy oo aguã. Haꞌe ramia ja oexa Filipe. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Jaa ke xerupive — heꞌi.


text:
Haꞌe gui Filipe ma oo oeka Natanael. Ojou vy aipoeꞌi: — Roexa ma Moisés lei re omboparaague, haꞌe profeta kuery voi omombeꞌu vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe ma José raꞌy Jesus Nazaré pygua vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Natanael oporandu: — Nazaré gui ndaꞌu oiko ꞌrã ri mbaꞌemo porã? Filipe ombovai: — Jaa haꞌvy exa — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Natanael ovaẽ ouvy rã Jesus oexa vy aipoeꞌi: — Pee ma ou peteĩ Israel regua anhetẽ rupi ete oiko vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Natanael oporandu: — Mamo haꞌvy ndee xerexa raꞌe? Jesus ombovai: — Ndevy pe Filipe xemombeꞌu eꞌỹ mbove ma voi xee roexa kuri figoꞌy yvypy py reĩ rã — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã Natanael aipoeꞌi: — Poromboꞌea, ndee ma Nhanderuete Raꞌy, Israel kuery pegua huvixave ae — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi: — Ndee ma haꞌe rami aikoa rerovia mbaꞌeta “Figoꞌy yvypy py reĩ rã roexa”, haꞌe ramo rive. Haꞌe gui rakaꞌeve rã mbaꞌemo ndevy aikuaa uka ꞌrã povaꞌe gui iporãve vaꞌe.


text:
Mbaꞌeta anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Rakaꞌeve rã pexa ꞌrã yva ojepeꞌa rã, haꞌe Nhanderuetea guigua anjo kuery ojeupi haꞌe oguejy ramo Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue re. 


text:
<n> Omendaa py Jesus avi ooague</n> Haꞌe gui mboapy araa py omendaa ta Caná tetã Galiléia regua py. Haꞌe py ma Jesus xy oo.


text:
Haꞌe gui vinho opa ramo ixy omombeꞌu Jesus pe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Haꞌe kuery ndoguerekovei ma vinho. 


text:
Haꞌe py ma mboapy meme yryru tuvixakue ikuai, ita kuꞌi gui ojapo pyre, oitenta, cem litro ogueraa vaꞌe meme. Haꞌe vaꞌe yryru py yy oĩ vaꞌe ma judeu kuery gueko rami vy oiporu ꞌrã mbaꞌemo oikyꞌaꞌo aguã. 


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌi tembiguai kuery pe: — Pemonyẽmba yryru ikuai vaꞌe — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery omonyẽmba. 


text:
Haꞌe gui ma Jesus aipoeꞌive ju: — Aỹ ma penoẽve ju, haꞌe peraa ngaru re opena vaꞌe toaꞌanga — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe kuery ojapo. 


text:
Haꞌe gui ngaru re opena vaꞌe oaꞌanga vy ojou porã, mbaꞌeta yy gui vinho ojeapo rire. Haꞌe rami avi ndoikuaai magui pa vinho oguerua raꞌe. Tembiguai kuery yy haraare anho oikuaa. Haꞌe gui ngaru re opena vaꞌe ndoikuaai rei teri reve oenoĩ omenda vaꞌe.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Ngaru py ikuai vaꞌe pe ma vinho iporãve vaꞌe ranhe ꞌrã omeꞌẽa. Oyꞌuxea rami oyꞌu pa ma rire iporã eꞌỹve vaꞌe ju ꞌrã omeꞌẽa. Haꞌe rã ndee ma haꞌe rami eꞌỹ rejapo, vinho iporãve vaꞌe remoĩ porã raꞌe aỹ guarã — heꞌi ndoikuaai vy. 


text:
Haꞌe nunga Jesus ojapo vaꞌe ma jypyꞌi hexa pyrã ojapo, Caná tetã Galiléia regua py. Opoꞌakaa oexa uka ramo hemimboꞌe kuery ojerovia hexe. 


text:
Haꞌe vaꞌe rire ma Cafarnaum katy oo oxy, guyvy kuery haꞌe guemimboꞌe kuery reve. Haꞌe py ma ndaꞌikuai areiꞌi. 


text:
<n> Templo gui Jesus oipeꞌapaague</n> Ovaẽ rai ma judeu kuery ngaru Páscoa ojapo aguã ára. Haꞌe rami rã Jesus oo avi Jerusalém katy.


text:
Templo py ovaẽ vy oexa vaka, vexaꞌi haꞌe apykaxu vendea kuery ikuai rã, peráta mboekoviaa kuery guive.


text:
Haꞌe rami vy mbaꞌemo ryvikue ojopy vy oipoka. Haꞌe vaꞌe py ma omondyipa templo ropy gui. Vexaꞌi haꞌe vaka omondyipa, haꞌe mesa ikuai vaꞌe oity vy peráta onhoẽmba. , ; ; , 


text:
Apykaxu vendea kuery pe ma aipoeꞌi: — Peipeꞌapa apy gui kovaꞌe nunga. Pejapo eme Xeru pegua oo mbaꞌemo vendeaty — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami ojapo rã hemimboꞌe kuery oexa vy imaꞌenduꞌa ipara oĩ vaꞌe re: “Ndevygua oo ayvu etea xemombaa ꞌrã” heꞌiague re. 


text:
Templo gui Jesus oipeꞌapa rã judeu ruvixa kuery oexa vy oporandu ixupe: — Mbaꞌe nunga ꞌrã tu rejapo haꞌe nunga rejapo aguã re ndepoꞌakaa kuaa ukaarã? 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Pembovaipa haꞌvy kovaꞌe templo, haꞌe gui mboapy araa py ajapopa ju ꞌrã — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo judeu ruvixa kuery aipoeꞌi: — Kovaꞌe templo ma quarenta e seis maꞌetỹa re ojapopa. Mbaꞌexa tu haꞌvy ndee mboapy araa pyve ri rejapopa ju ta? — heꞌi okuapy. 


text:
Omanoague gui onhemboete ju ma rire mae ma hemimboꞌe kuery imaꞌenduꞌa aipoeꞌiague re. Haꞌe rami vy oguerovia ipara oĩ vaꞌe haꞌe Jesus ijayvuague. 


text:
<n> Jesus re heta ojerovia merami teĩ okuapyague</n> Páscoa ára Jerusalém py Jesus oiko jave heta oexa okuapy hexa pyrã ojapo oikovy rã. Haꞌe rami vy ojerovia hexe.


text:
<n> Nicodemos reve Jesus ijayvuague</n> Oiko peteĩ ava fariseu regua Nicodemos hery vaꞌe, judeu kuery ruvixa.


text:
Peteĩ pytũ haꞌe vaꞌe oo Jesus oĩa py. Haꞌe vy aipoeꞌi ixupe: — Poromboꞌea, ore kuery roikuaa ndee Nhanderuetea gui ae rejuague nhomboꞌearã, mbaꞌeta hexa pyrã ndee rejapo reikovy vaꞌe nunga avave rei ndojapo kuaai ꞌrã, hexeve Nhanderuete oiko eꞌỹ re — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ ete aipoaꞌe ndevy: Avave rei ndoexai ꞌrã Nhanderuete poꞌakaa, oiko jevy eꞌỹ vy — heꞌi. , ; 


text:
Haꞌe ramo Nicodemos oporandu: — Mbaꞌexa ꞌrã tu jaiko jevy nhandetuja ma vaꞌeri? Nhanderyruꞌi py ju jajevy ꞌrã ri ndaꞌu jaiko jevy aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe: Yy haꞌe Nheꞌẽ gui ndapeikoi vy ma ndapeikei ꞌrãe Nhanderuete poꞌakaa py. 


text:
Yvytu minha oipejua rupi rei ꞌrã oipeju. Pendu teĩ ndapeikuaai magui pa oua, neĩ marã katy pa ooa. Nheꞌẽ gui oiko vaꞌekue voi haꞌe rami ae avi ikuai — heꞌi. 


text:
Anhetẽ aipoaꞌe: Ore kuery ma mbaꞌemo roikuaa haꞌe roexa vaꞌekue anho romombeꞌu. Haꞌe rami teĩ peẽ kuery ma ndaperoviai.


text:
Kovaꞌe yvy re mbaꞌemo oiko vaꞌe re xeayvu rã ndaperoviai pekuapy. Mbaꞌexa ꞌrã tu haꞌvy yva re ikuai vaꞌe re xeayvu rã perovia?


text:
Tekoa eꞌỹa py Moisés oupi imoiny rakaꞌe mboi raꞌangaa. <n>Moisés mboi raꞌangaa oupi rakaꞌe peteĩ yvyra apy re, haꞌe vaꞌe re mboi oixuꞌu vaꞌekue omaꞌẽ vy okuera aguã . Haꞌekue rami avi Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue voi oupia ꞌrã imoiny,


text:
<n> Ojerovia vaꞌe haꞌe ojerovia eꞌỹ vaꞌe kuery re ijayvuague</n> Mbaꞌeta Nhanderuete yvy re ikuai vaꞌe oayvu vy omeꞌẽ Guaꞌy peteĩꞌi vaꞌe, hexe ojerovia vaꞌe okanhy eꞌỹ aguã, haꞌe rã tekove marã eꞌỹ oupity aguã. , ; , 


text:
Mbaꞌeta ko yvy re Nhanderuete Guaꞌy ombou yvy regua kuery ombopaga aguã eꞌỹ, haꞌe rã hexeve vy yvy re ikuai vaꞌe oo jepe aguã.


text:
Haꞌe ramo hexe ojerovia vaꞌe kuery ndopagai ꞌrã. Haꞌe rã ndojeroviai vaꞌe ma opaga aguã rami ae ikuai, Nhanderuete Raꞌy peteĩꞌi vaꞌe rery rupi ndojeroviai vy.


text:
Haꞌe kuery opaga ꞌrã mbaꞌeta yvy re hendy vaꞌe ou teĩ haꞌe kuery teko vai rupi ikuai vaꞌe vy pytũ rive ojou porãve.


text:
Mbaꞌeta teko vai rupi ikuai vaꞌe ndojou porãi hexakãa, hendy vaꞌe re nonhembojaxei ae, heko vaiaty ojekuaa eꞌỹ aguã.


text:
Haꞌe rã anhetẽ vaꞌe rupi ikuai vaꞌe ma onhemboja ꞌrã hendy vaꞌe re heko ojekuaa porã aguã rami, mbaꞌeta Nhanderuete re ae ikuai. 


text:
<n> Jesus reko re teĩgue ju João Batista ijayvuague</n> Haꞌe vaꞌe rire guemimboꞌe kuery reve ojeꞌoi Judéia katy. Haꞌe py ikuai ranhe haꞌe kuery reve nhomongarai vy.


text:
João avi nhomongarai oikovy Enom re Salim katyꞌi, haꞌe vaꞌe rupi yy ikuai rei ramo. Haꞌe oĩa py heta ojeꞌoi onhemongarai uka vy.


text:
Haꞌe gui João remimboꞌe kuery ijayvu okuapy peteĩ judeu reve, marã rami vy pa ojekyꞌaꞌo aguã re oikuaaxe vy.


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery ojeꞌoi João pe omombeꞌu. Haꞌe vy aipoeꞌi okuapy: — Oremboꞌea, kueve Jordão rovai re ndea py ava ou vaꞌekue, hekorã remombeꞌua vaꞌekue ma nhomongarai avi oikovy. Haꞌe ramo pavẽ rei ꞌrã ojeꞌoi oĩa py — heꞌi okuapy. 


text:
Peẽ kuery voi peikuaa porã aipoaꞌeague: “Xee ma Cristo eꞌỹ aiko, haꞌe rã henonderã xemboua vaꞌekue”, haꞌe vaꞌekue.


text:
Haꞌe rã Jesus ma omenda vaꞌe rami oiko, haꞌe omenda vaꞌe anho ꞌrã ogueraa kunha. Haꞌe rã omenda vaꞌe irũ ma ovyꞌa ꞌrã omenda vaꞌe ayvu oendu vy. Haꞌe nunga rupi xee voi avyꞌa aikovy.


text:
<n> Jesus pavẽ gui yvatevea re ijayvua</n> Yva gui ou vaꞌekue ma pavẽ gui yvateve. Haꞌe rã yvy re ikuai vaꞌe ma yvy regua meme ikuai, haꞌe rami vy mbaꞌemo yvy re oiko vaꞌe re ꞌrã ijayvu. Haꞌe rã yva gui ou vaꞌekue ma yvateve pavẽ gui.


text:
Haꞌe nunga rupi Taꞌy re ojerovia vaꞌe kuery re oĩ tekove marã eꞌỹ. Haꞌe rã Taꞌy nonheꞌẽ rendui vaꞌe re ma tekove noĩ. Haꞌe kuery re oĩ vaꞌe ma Nhanderuete poxya anho. 


text:
<n> Samaria pygua kunha reve Jesus ijayvuague</n> Haꞌe gui fariseu kuery oendu aipoꞌea rã João gui Jesus omongarai retavea guemimboꞌerã. Senhor Jesus voi oikuaa haꞌe kuery oendua.


text:
Haꞌe gui haꞌe kuery ovaẽ peteĩ tetã Samaria kuery rekoa py. Haꞌe vaꞌe tetã ma Sicar hery vaꞌe, Jacó guaꞌy José pe yvy omeꞌẽ vaꞌekue katyꞌi.


text:
Haꞌe jave py peteĩ kunha Samaria pygua ou yy re. Haꞌe ramo kunha vaꞌe pe Jesus aipoeꞌi: — Eru na tayꞌu — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo kunha Samaria pygua aipoeꞌi: — Mbaꞌe re tu ndee judeu vaꞌeri xee Samaria pygua pe rejerure yy re? — heꞌi, mbaꞌeta Samaria pygua kuery reve judeu kuery ndajoayvui. <n>Samaria pygua kuery ma judeu eꞌỹ, amboae regua ikuai. 


text:
Jesus ombovai: — Mbaꞌemo Nhanderuete ndevy omeꞌẽ vaꞌe, haꞌe mavaꞌe pa ndevy yy re ojerure vaꞌe reikuaa vaꞌe rire ndee ma xevy pe rejerure ꞌrãgue, haꞌe ramo ndevy pe xee ameꞌẽ ꞌrãgue yy imarã eꞌỹ vaꞌe — heꞌi. 


text:
Haꞌe gui kunha vaꞌe aipoeꞌi: — Ndee ndererekoi yy rejara aguã, haꞌe kovaꞌe ygua ikua puku. Magui ꞌrã tu yy imarã eꞌỹ vaꞌe rejou?


text:
Ndee ndaꞌu nhaneramoĩ Jacó gui ndepoꞌakave ri? Mbaꞌeta Jacó ma nhandevy oeja rakaꞌe kovaꞌe ygua haꞌe ae oyꞌuaty, taꞌy kuery haꞌe hymba kuery guive. 


text:
Haꞌe rã xee yy ameꞌẽ vaꞌe oyꞌu vaꞌe ma ndaꞌijyꞌuvei riaevei ma ꞌrã, mbaꞌeta xee yy ameꞌẽ vaꞌe ma yvu rami ꞌrã oĩ ipyꞌa re imoingo riaearã — heꞌi. ; 


text:
Haꞌe ramo kunha vaꞌe aipoeꞌi: — Xevy pe haꞌvy emeꞌẽ haꞌe vaꞌe regua yy xeyꞌuvei riae eꞌỹ, haꞌe yy re aju riae eꞌỹ aguã. 


text:
mbaꞌeta peteĩ nhiruĩ avakue ma rereko rakaꞌe. Haꞌe gui aỹ ndereve oiko vaꞌe ma neme eꞌỹ ae. Anhetẽ ae ri aipoꞌrea — heꞌi. 


text:
<n> Nhanderuete nhamboete aguã anhetẽ vaꞌe re Jesus ijayvuague</n> Haꞌe gui kunha vaꞌe aipoeꞌi: — Senhor, xee aikuaa rã ndee profeta reiko.


text:
Oreramoĩ kuery ma yma Nhanderuete omboete rakaꞌe pevaꞌe yvyty áry. Haꞌe rã peẽ kuery ma aipopeje Nhanderuete nhamboete aguã Jerusalém py anho oĩa rami. 


text:
Jesus ombovai: — Haꞌe gui kunha, erovia xeayvu, mbaꞌeta ovaẽ ꞌrã kovaꞌe yvyty áry avave rei Nhanderuete nomboeteavei aguã ára, neĩ Jerusalém py voi.


text:
Haꞌe gui peẽ kuery ma ndapeikuaai marã ramigua pa pemboetea. , Haꞌe rã ore judeu kuery ma roikuaa, mbaꞌeta jogueraa jepearã judeu regua ae oiko.


text:
Ovaẽ ꞌrã ára, haꞌe ovaẽ ae ma guive Xeru omboete ete vaꞌe kuery nheꞌẽ re haꞌe anhetẽa rupi omboete aguã. Mbaꞌeta haꞌe ramigua imboetearã ae Xeru oeka.


text:
Nhanderuete ma nheꞌẽ. Haꞌe nunga rupi imboetea kuery voi nheꞌẽ re ꞌrã omboete, haꞌe anhetẽa rupi — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo kunha vaꞌe aipoeꞌi: — Xee aikuaa ramo rakaꞌeve rã ou ꞌrã Messias Cristo ꞌepy vaꞌe. Haꞌe ou vy ma nhandevy omombeꞌu porãve ꞌrã haꞌe ramigua. 


text:
Haꞌe rami jave hemimboꞌe kuery ovaẽmba ju. Haꞌe kuery kunha reve Jesus jogueroayvu rã oexa vy onhemondyipa, teĩ peteĩve ma noporandui mbaꞌe nunga re pa jogueroayvua, neĩ mbaꞌe re pa kunha reve ijayvua re. 


text:
— Peju ke jajeꞌoi pexa aguã peteĩ ava xerekokue haꞌe javi mombeꞌuare. Haꞌe ndaꞌu Cristo eꞌỹ ri? — heꞌi.


text:
<n> Mbaꞌemo monoꞌõa kuery re ijayvuague</n> Haꞌe rami jave hemimboꞌe kuery aipoeꞌi: — Oremboꞌea, ekaru maꞌvy. 


text:
Peẽ kuery aipopeje: “Irundy jaxy teri oata ovaẽ aguã onhotỹ mbyre nhamonoꞌõ aguã”, peje. Haꞌe rã xee ma aipoaꞌe: Pemaꞌẽ pexa aguã onhotỹ mbyre ijajupa ma oupya.


text:
Haꞌe nunga monoꞌõa rupi ikuai vaꞌe ma aỹ guive ꞌrã ojopy ombaꞌeapoague repy, tekove marã eꞌỹ reguarã omonoꞌõ vaꞌe vy. Haꞌe rami vy mbaꞌemo nhotỹare haꞌe imonoꞌõare kuery jovaive re ꞌrã ovyꞌa okuapy.


text:
Mbaꞌeta xee romondouka penhotỹ eꞌỹague gui pemonoꞌõ aguã. Amboae kuery ranhe ma omboypy, haꞌe gui peẽ kuery ju ꞌrã pemonoꞌõ haꞌe kuery ombaꞌeapoague rupi. 


text:
<n> Jesus re Samaria pygua kuery heta ete ojeroviaague</n> Haꞌe vaꞌe tetã Samaria pygua kuery heta ete ojerovia Jesus re, kunha vaꞌe “Opa mbaꞌe ajapo vaꞌekue haꞌe omombeꞌupa” heꞌi rire.


text:
Haꞌe rami vy Samaria pygua kuery Jesus oĩa py ou vy “Epytave apy ore kuery reve”, heꞌi ramo Jesus mokoĩ ára re opyta haꞌe py. 


text:
Haꞌe rami vy haꞌe kuery aipoeꞌi kunha vaꞌe pe: — Aỹ ma ore kuery rojerovia mbaꞌeta ore ae roendu ijayvua, ndee remombeꞌu ramo eꞌỹ. Aỹ ore kuery roikuaa ma Jesus anhetẽ yvy re ikuai vaꞌe reraa jepea oikoa — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui Galiléia re ovaẽ ramo haꞌe pygua kuery oguerovyꞌa okuapy, ngaru Jerusalém py oiko jave mbaꞌemo porã ojapo rã oexa rire. 


text:
<n> Huvixave revegua raꞌy Jesus omongueraague</n> Haꞌe gui ojevy ju Caná tetã Galiléia regua py yy gui vinho ojapoague py. Haꞌe py oiko peteĩ huvixave rembiguai yvateve vaꞌe. Haꞌe vaꞌe raꞌy ma Cafarnaum tetã py imbaꞌeaxy oupy.


text:
Haꞌe vaꞌe oendu “Judéia gui Jesus ou ju ma Galiléia re” ꞌea rã. Haꞌe rami vy Jesus oĩa py oo ojerure guaꞌy omonguera aguã, mbaꞌeta taꞌy omano raiꞌi oupy. 


text:
Jesus ombovai: — Tereo katu, nderaꞌy oikove ju ma — heꞌi. Haꞌe ramo ijayvua tuu oguerovia vy oo ju. 


text:
Tuu ooa rupi ovaexĩ guembiguai kuery. Haꞌe ramo haꞌe kuery aipoeꞌi: — Nderaꞌy okuera ju ma — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo tuu oporandu: — Mbaꞌe hora py xeraꞌy okuera raꞌe? Hembiguai kuery ju — Kuee kuaray mbyte rireꞌi ipire raku-a oaxa — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe ramo ma tuu imaꞌenduꞌa haꞌe vaꞌe hora py ae Jesus “Nderaꞌy oikove ju ma” heꞌiague re. Haꞌe rami vy ojerovia hexe, hoo py ikuai vaꞌe haꞌe javive guive.


text:
<n> Peteĩ ava oguata veꞌỹ vaꞌe Jesus omongueraague</n> Haꞌe vaꞌe rire oiko ngaru judeu kuery pegua. Haꞌe ramo Jesus oo Jerusalém katy.


text:
Haꞌe py vexaꞌi rokẽ ꞌepy vaꞌe rexeiꞌi oĩ peteĩ yy omboty pyre, hebraico ayvu py Betesda hery vaꞌe. Haꞌe vaꞌe yvýry oĩ peteĩ nhiruĩ oguy.


text:
[Haꞌe kuery ma oarõ okuapy yy omyĩ rã guarã, mbaꞌeta ou jepi ꞌrã anjo yy omomyĩ aguã. Haꞌe gui peteĩ imbaꞌeaxy vaꞌe haꞌe ranhe yy py oguejy vy okuera ꞌrã imbaꞌeaxya gui.] 


text:
Haꞌe vaꞌe onheno oupy rã Jesus oexa vy oikuaa yma ma imbaꞌeaxy oupya. Haꞌe vy oporandu: — Ndee pa rekueraxe? 


text:
Imbaꞌeaxy vaꞌe ombovai: — Senhor, ndaꞌipoai avave rei yy omyĩ rã xemboguejy vaꞌerã. Yy omyĩ nhavõ amboae ranhe kuerei ꞌrã oguejy xegui — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga rupi judeu ruvixa kuery ijayvu okuapy okuera vaꞌekue pe: — Kovaꞌe ára sábado ramo ndaꞌevei nderupa re revoyi aguã — heꞌi ixupe. 


text:
Haꞌe ramo ma okuera vaꞌekue ndoikuaai mavaꞌe ete pa imongueraare, mbaꞌeta Jesus haꞌe gui ojepeꞌa vyvoi rire, heta vaipa ikuai rã. 


text:
Haꞌe gui kaꞌaruve ma Jesus oexa ju templo rupi oikoa py. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Aỹ ma rekuera ma. Ejejavyve eme ndaꞌeveive vaꞌe oiko eꞌỹ aguã ndevy — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xeru ma aỹ voi ombaꞌeapo. Haꞌe rami ae avi xee voi ambaꞌeapo tema aikovy — heꞌi. 


text:
Haꞌe nunga rupi judeu ruvixa kuery ojukaxe sábado ára py voi nhomongueraaty re, haꞌe Nhanderuete Tuu oikoa rami omombeꞌu vy Nhanderuete rami avi onhemoingo ramo guive. 


text:
<n> Jesus gueko omombeꞌu porãveague</n> Haꞌe gui Jesus ombovai vy aipoeꞌi: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Taꞌy ma mbaꞌeve ndojapoi ꞌrã ojegui ae, Tuu mbaꞌemo ojapo rã oexa eꞌỹ vy. Mbaꞌeta Tuu ojapo vaꞌe ramigua ae avi ꞌrã Taꞌy ojapo oikovy. 


text:
Tuu ma Guaꞌy oayvu vy ixupe oikuaa ukapa mbaꞌemo ojapo oikovya. Rakaꞌeve rã ixupe ojapo uka ꞌrã mbaꞌemo tuvixave ete vaꞌe, peẽ kuery penhemondyipa aguã.


text:
Mbaꞌeta Tuu ma omano vaꞌekue omboete haꞌe omoingove jevya rami avi Taꞌy voi ꞌrã omoingove omoingovexe vaꞌe.


text:
Taꞌy omboete pavẽ aguã Tuu omboetea rami. Haꞌe rã Taꞌy nomboetei vaꞌe ma Tuu imbouare voi nomboetei. 


text:
— Anhetẽ aipoaꞌe: Amongue xeayvu oendu vy Xembouare re ojerovia vaꞌe, haꞌe vaꞌe kuery re oĩ tekove marã eꞌỹ. Haꞌe kuery ndopagavei ꞌrã, mbaꞌeta manoa gui oaxa ma tekove oupity aguã re.


text:
Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Ovaẽ ꞌrã hora, haꞌe ovaẽ ae ma guive omano vaꞌekue oendu aguã Nhanderuete Raꞌy ijayvua. Haꞌe gui hendua kuery oikove ju ꞌrã.


text:
Penhemondyi eme haꞌe rami xeayvu rã pendu vy, mbaꞌeta ovaẽ ma ouvy hora yvyra rupa py ikuai vaꞌe Taꞌy ijayvua oendu vy opuꞌãmba aguã.


text:
Heko porã vaꞌekue opuꞌãmba ꞌrã oikove riae aguã. Haꞌe rã teko vai rupi ikuai vaꞌekue ma opuꞌã ꞌrã opaga aguã.


text:
Xee ma mbaꞌeve ndajapoi xejegui ae. Mbaꞌemo ajapo vaꞌe ma aenduague rami meme ajapo. Haꞌe pavẽ oikoague repy ameꞌẽ vy voi haꞌevea rami ꞌrã ajapo, mbaꞌeta xee ae aipota vaꞌeꞌỹ ajapoxe, haꞌe rã Xembouare oipota vaꞌe anho. 


text:
Haꞌe rami teĩ xee naikotevẽi xekuaa ukaa ko yvy regua. Haꞌe rami avi João rekokue re xeayvu pendu vy peo jepe aguã.


text:
Mbaꞌeta ijayvuague ma tataendy opa rupi omoexakãa rami. Haꞌe ramo peẽ kuery pendu vy pevyꞌa ranhe rakaꞌe penemoexakãa rupi.


text:
Oiko avi peteĩ xereko kuaa ukaa João gui yvateve vaꞌe, mbaꞌeta xerembiaporã Xeru omeꞌẽ vaꞌekue ae ꞌrã oikuaa uka Xeru xembouague. 


text:
— Haꞌe gui Xeru Xembouare voi ijayvu rakaꞌe xerekorã re. Teĩ peẽ kuery ma neĩ peteĩgue napendui ijayvua, ndapexai guive,


text:
Xeru rery rupi aju teĩ peẽ kuery naxemovaẽi. Haꞌe rã amongue guery rupi rive ou ramo ma pemovaẽ ꞌrã.


text:
Mbaꞌexa tu pejerovia ta xere? Mbaꞌeta joupe rive penhemboeko porã uka, haꞌe rã Nhanderuete peteĩꞌi vaꞌe pe ma napenhemboeko porã uka potai. 


text:
— Pexaꞌã eme Nhanderuete renonde xee pendere xeayvu aguã re. Moisés pemboete vaꞌe ae ꞌrã ijayvu pendere.


text:
Haꞌe rami avi anhetẽ ri Moisés ombopara vaꞌekue perovia vaꞌe rire xere voi pejerovia ꞌrãgue, xerekorã re ae ombopara rire.


text:
Haꞌe gui Jesus omaꞌẽ vy heta ou rã oexa vy aipoeꞌi guemimboꞌe Filipe pe: — Magui ndaꞌu jajogua ꞌrã mbojape apy ikuai vaꞌe kuery peguarã? — heꞌi.


text:
Haꞌe ramo Filipe aipoeꞌi: — Peteĩ-teĩ mbojape hoꞌu aguã ma neĩ duzentos ára repy re mbojape jajogua ramo voi ꞌrã ndaꞌevei — heꞌi. 


text:
— Haꞌe rami avi pe py ma oĩ peteĩ kunumi peteĩ nhiruĩ mbojape cevada guigua haꞌe mokoĩ piraꞌi oguereko vaꞌe. Haꞌe rami teĩ ndaꞌevei ꞌrã ko heta ete ikuai vaꞌe peguarã — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai: — Aipopeje haꞌe javive oguapypa aguã — heꞌi. Haꞌe py ma nhuũndy porã ramo haꞌe javi oguapypa. Haꞌe py rã ndaꞌu cinco mil avakue ikuai.


text:
Haꞌe gui peteĩ nhiruĩve mbojape Jesus ojopy vy oguerovyꞌa Nhanderuete. Haꞌe gui mae ma ombojoja uka pavẽ pe. Piraꞌi voi haꞌekue rami ju ombojoja uka. 


text:
Haꞌe gui haꞌe javive hevyatãmba ma ramo Jesus aipoeꞌi guemimboꞌe kuery pe: — Pemonoꞌõmba ju hembyrekue ojeavyky rei eꞌỹ aguã — heꞌi.


text:
Haꞌekue rami haꞌe kuery ojapo vy haꞌe javi vy doze varai omonyẽ peteĩ nhiruĩ mbojape gui hembyre vaꞌekue. 


text:
Haꞌe gui haꞌe py ikuai vaꞌe ma hexa pyrã Jesus ojapo rã oexa vy aipoeꞌi joupe-upe: — Anhetẽ ae pevaꞌe oiko raꞌe profeta ko yvy re ou ꞌrã vaꞌekue — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe rami vy ogueraaxe okuapy nguvixaverã. Haꞌe rami teĩ Jesus oikuaa vy ojepeꞌa vy oẽve ovy yvyty re. 


text:
Haꞌe py ma ojou peteĩ kanoã hovaigua re oaxa aguã Cafarnaum tetã katy. Pytũ are ma vaꞌeri Jesus ndoui teri haꞌe kuerya py.


text:
Yy rembe gui cinco, seis quilômetro rãndaꞌu haꞌe kuery oo ma jave kanoãa katy Jesus ou jekuaa yy áry rupi oguata vy. Haꞌe nunga hemimboꞌe kuery oexa vy onhemondyipa.


text:
<n> Jesus ae mbojape nhomoingo riaearã oikoa re ijayvuague</n> Haꞌe gui koꞌẽ jevy heta vaꞌe kuery yupa rembe re opyta vaꞌekue imaꞌenduꞌa peteĩ kanoã kyrĩꞌi vaꞌe anho haꞌe py ituiague re, haꞌe vaꞌe py guemimboꞌe kuery reve Jesus ndooiague re, mbaꞌeta hemimboꞌe kuery haꞌe kuery aeꞌi ojeꞌoi rire.


text:
Haꞌe rami jave ma amboae kanoã ju Tiberíades tetã gui ou vy Senhor mbojape oguerovyꞌa rire hoꞌu okuapyague katyꞌi ombojaa.


text:
Jesus guemimboꞌe kuery reve haꞌe py ndoikovei maa heta vaꞌe kuery oikuaa vy ojopy kanoã, haꞌe ojeꞌoi Cafarnaum katy oeka vy. 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Peẽ kuery ma mbojape peꞌu haꞌe penevyatãmba rire rive xereka, hexa pyrã ajapo rã pexa kuaa porã vy eꞌỹ.


text:
Penheaꞌã eme tembiꞌu opa vaꞌerã re rive, haꞌe rã imarã eꞌỹ vaꞌe nhomoingo riaearã re. Haꞌe vaꞌe regua ma Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue anho ꞌrã omeꞌẽ, mbaꞌeta Tuu oikuaa uka hemimbou oikoa — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery aipoeꞌive ju: — Mbaꞌe nunga hexa pyrã tu rejapo ꞌrã haꞌvy roexa vy ndere rojerovia aguã? Mbaꞌe nunga tu ndee rejapo kuaa?


text:
Mbaꞌeta nhaneramoĩ kuery ma tekoa eꞌỹa rupi ikuai vy hoꞌu rakaꞌe maná, ipara oĩa “Yva gui mbojape ombou haꞌe kuery hoꞌu aguã”, heꞌia rami vy. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe pẽvy: Mbojape yva guigua Moisés eꞌỹ ombou, Xeru ae pẽvy ombou mbojape anhetẽ vaꞌe yva gui.


text:
Jesus ombovai: — Xee ae ma mbojape tekove meꞌẽa. Xere ou vaꞌe kuery noenduvei ꞌrã okaruxea, xere ojerovia vaꞌe ma noenduvei ꞌrã yuvei. 


text:
Xevy guarã Xeru omeꞌẽ vaꞌekue-ꞌekue ma oupa ꞌrã xere. Haꞌe xere ou vaꞌekue ma ndaipeꞌavei ꞌrã xejegui.


text:
Haꞌe gui Xembouare oipota vaꞌe ma povaꞌe, xevy guarã omeꞌẽ vaꞌekue peteĩve namokanhyi aguã, haꞌe rã opaa ára amboetepa ju aguã.


text:
Mbaꞌeta Xeru oipota haꞌe javive Taꞌy oexa kuaa vy hexe ojerovia vaꞌe kuery oupity tekove marã eꞌỹ. Haꞌe ramo ma xee amboetepa ju ꞌrã opaa ára. 


text:
<n> Yva guigua mbojape omombeꞌu porãveague</n> Haꞌe gui Jesus “Yva guigua mbojape aiko” heꞌi rã judeu kuery oendu vy ijayvu rei okuapy hexe.


text:
Haꞌe rami vy aipoeꞌi joupe-upe: — Pevaꞌe Jesus ndaꞌu José raꞌy eꞌỹ ri? Tuu haꞌe ixy ndajaikuaai ri tyꞌy? Mbaꞌexa tu haꞌvy “Yva gui aju vaꞌekue” heꞌi kuri? 


text:
Mbaꞌeta profeta kuery regua ombopara vy “Nhanderuete oeko mboꞌe ꞌrã haꞌe kuery haꞌe javi”, heꞌiague rami vy Xeru ayvu oendu haꞌe oikuaa vaꞌe kuery ma ou ꞌrã xere. 


text:
Xee ae mbojape oikove vaꞌe yva gui ou vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe regua hoꞌu vaꞌe ma oiko riae ꞌrã. Mbojape ko yvy re ikuai vaꞌe moingovearã xee ameꞌẽ vaꞌerã ma xerete ae — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo judeu kuery joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvu. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Mbaꞌexa ꞌrã tu pevaꞌe ngoꞌo omeꞌẽ jaꞌu aguã? 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ aipoaꞌe: Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue roꞌo gui ndapeꞌui, haꞌe huguy gui ndapeyꞌui ri ramo pendere noĩ ꞌrã tekove.


text:
Mbaꞌeta xeroꞌo gui hoꞌu, haꞌe xeruguy gui oyꞌu vaꞌe re ma oĩ tekove marã eꞌỹ, haꞌe amboetepa ju ꞌrã opaa ára.


text:
Kovaꞌe mbojape yva gui ou vaꞌekue ma penamoĩ kuery hoꞌu vaꞌekue ramigua eꞌỹ, mbaꞌeta haꞌe kuery omanomba rakaꞌe. Haꞌe rã kovaꞌe mbojape hoꞌu vaꞌe ma oikove riae ꞌrã — heꞌi.


text:
<n> Jesus oayvua omombeꞌu porãveague</n> Po rami ijayvu rã hemimboꞌe kuery oendu vy heta aipoeꞌi okuapy: — Haxy ete rima ijayvua. Mavaꞌe tu oikuaa ta? 


text:
Haꞌe gui Jesus ma haꞌe kuery ndojou porãia oikuaa ae vy aipoeꞌi: — Peẽ kuery napendu kuaai vaꞌe tyꞌy nami xeayvu rã?


text:
Mbaꞌeta Nheꞌẽ ae rima nhomoingovearã oĩ, haꞌe rã nhanderoꞌo ma haꞌe rami aguã ndovarei. Nami xeayvu vy Nheꞌẽ haꞌe tekove re rima xeayvu kuri.


text:
Haꞌe rami avi peẽ kuery regua amongue ndapejeroviai — heꞌi. Po rami Jesus ijayvu mbaꞌeta oikuaa ae mavaꞌe kuery pa hexe ndojeroviai, haꞌe mavaꞌe pa ijopy uka nhemiarã oikoa.


text:
Haꞌe rami vy aipoeꞌive ju: — Haꞌe nunga rupi xee aipoaꞌe kuri pẽvy: “Avave rei ndoui ꞌrã xere, haꞌe rami aguã Xeru omeꞌẽ eꞌỹ ramo.” 


text:
<n> Jesus-a gui heta ojepeꞌaague</n> Haꞌe rami rã hemimboꞌe kuery heta ojepeꞌa, hexeve ndaꞌikuaixevei vy.


text:
Haꞌe ramo guemimboꞌe kuery doze ikuai vaꞌe pe ju Jesus oporandu: — Haꞌvy peẽ kuery voi teve pejepeꞌaxe avi xegui? 


text:
Simão Pedro ombovai: — Senhor, mavaꞌe rupive ꞌrã tu roo? Mbaꞌeta ndee ndeayvua anho tekove marã eꞌỹ meꞌẽa. 


text:
Haꞌe gui ore kuery roguerovia, roikuaa porã ete ndee Nhanderuete remimbou Ikyꞌa eꞌỹ vaꞌe reikoa — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo Jesus ombovai: — Haꞌe rami avi peẽ kuery doze aiporavo vaꞌekue regua peteĩ re ma anha oĩ — heꞌi.


text:
Po rami ijayvu Simão Iscariotes raꞌy Judas reko re, mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ma doze ikuai vaꞌe regua vaꞌeri ijopy uka nhemiarã oiko. 


text:
<n> Jesus re tyvy kuery ndojeroviai okuapyague</n> Haꞌe vaꞌe rire ma Jesus oiko Galiléia yvy rupi. Judéia yvy katy ranhe ndoovei, judeu ruvixa kuery ojukaxe rã. 


text:
Haꞌe ramo oĩa py tyvy kuery ou vy aipoeꞌi ixupe: — Tereo ju kovaꞌe tekoa gui judéia katy, neremimboꞌe kuery haꞌe pygua voi mbaꞌemo rejapo vaꞌe oexa aguã.


text:
Mbaꞌeta avave rei ojekuaa ukaxe vy nhemi rupi ndojapoi ꞌrã mbaꞌeve. Tove yvy jave rupi toikuaa mbaꞌemo rejapo reikovy vaꞌe — heꞌi okuapy.


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Ndaꞌevei, xeꞌára novaẽi teri. Haꞌe rã peẽ kuery pe ma ára nhavõ haꞌevepa rei.


text:
Peẽ kuery re yvy regua kuery ndaꞌijaꞌe eꞌỹi ꞌrã. Haꞌe rã xere ma ndaꞌijaꞌei okuapy, teko vai rupi ikuaia amombeꞌu ramo.


text:
<n> Ngarua py Jesus ooague</n> Tyvy kuery ngarua py ojeꞌoipa ma rire mae Jesus voi oo. Haꞌe rami teĩ avave rei pe ndojekuaa ukai guive.


text:
Heta vaꞌe kuery joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvu okuapy heko re, mbaꞌeta amongue ma aipoeꞌi: — Haꞌe tu porayvu vaꞌe rima. Haꞌe rã amboae kuery ma — Xevy pe rã nhombotavypa rei oikovy — heꞌi.


text:
<n> Jesus guetarã kuery ojerovia eꞌỹ vaꞌe reve jogueroayvu okuapyague</n> Haꞌe gui ngaru oikoa mbyte py mae ma Jesus oo templo py nhomboꞌe vy.


text:
Haꞌe ramo judeu ruvixa kuery ma nhomboꞌe rã oendu vy onhemondyipa. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Mbaꞌexa tu kuaxia para re oĩ vaꞌe oikuaapa, nonhemboꞌei vaꞌekue ri? 


text:
Haꞌe gui Nhanderuete oipotaa rami ikuaixe vaꞌe ma oikuaa ꞌrã Nhanderuete gui pa anhomboꞌe kuaa, tyrã pa xejegui ae.


text:
Mbaꞌeta ojegui ae nhomboꞌe vaꞌe ma onhemboyvate ukaa rupi rive ꞌrã oiko. Haꞌe rã imbouare yvatea oikuaa ukaa rupi nhomboꞌe vaꞌe ma anhetẽ vaꞌe, haꞌe hexe noĩ ꞌrã teko vai.


text:
Moisés eꞌỹ teve peẽ kuery pegua lei ombopara rakaꞌe? Haꞌe ramive ma peẽ kuery neĩ peteĩve ndapejapoi. Mbaꞌe re tu xejukaxe ri? 


text:
Moisés ma oeja rakaꞌe jopire pemboi aguã. Haꞌe rami aguã ma Moisés guigua ete eꞌỹ guive, haꞌe rã nhaneramoĩ kuery gui ijypy rakaꞌe. Haꞌe rami rire sábado ára py teĩ pemboi ꞌrã avakueꞌi pire.


text:
Moisés lei ombopara vaꞌekue rami vy sábado ára py voi avakueꞌi pire pemboi vaꞌeri mbaꞌe re tu xejou vai ri pekuapy sábado ára py anhomongueraague re?


text:
Ndaꞌevei joe peikuaa pota aguã mbaꞌemo pexaa rupi rive, haꞌe rã anhetẽ vaꞌe haꞌe teko porã rupi anho ꞌrã haꞌeve. 


text:
<n> Judeu ruvixa kuery joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvuague</n> Amongue Jerusalém pygua kuery aipoeꞌi: — Pevaꞌe eꞌỹ ndaꞌu huvixa kuery ojukaxe vaꞌe?


text:
Mbaꞌexa tu haꞌvy pavẽ oendua py nhomboꞌe teĩ avave rei nomokyrirĩ? Tyrã pa huvixa kuery voi teve oikuaa Cristo oikoa rami?


text:
Nhande kuery ma jaikuaa magui pa haꞌe oua. Haꞌe gui Cristo ou ramo ma avave rei ndoikuaai ꞌrã magui pa oua — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui Jesus ma templo py nhomboꞌe vy aipoeꞌi: — Peẽ kuery ndaꞌu xekuaa, haꞌe magui pa ajua peikuaa avi ri tyꞌy? Haꞌe gui xee ma xee ae aipotaa rami riveꞌỹ aju. Peẽ kuery ma ndapeikuaai ae Xembouare ma anhetẽ vaꞌeri.


text:
Haꞌe pygua kuery regua heta ojerovia hexe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Cristo ou vy ndaꞌu ojapo ꞌrã ri hexa pyrã pevaꞌe ava ojapo vaꞌe gui iporãve vaꞌe? — heꞌi okuapy. 


text:
Haꞌe gui fariseu kuery ma heta vaꞌe kuery Jesus ojou porã okuapya oikuaa vy sacerdote yvatekueve vaꞌe reve omondouka xondaro kuery ojopy aguã. 


text:
Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Aỹꞌi tema aiko teri peẽ kuery reve. Haꞌe gui aa ju ta ma Xembouarea py.


text:
Haꞌe vaꞌe rire peẽ kuery xereka teĩ ndaxejoui ꞌrã, mbaꞌeta xee aa ague py peẽ kuery peo aguã ndaꞌevei — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo judeu ruvixa kuery joupe-upe ju aipoeꞌi: — Marã katy ndaꞌu haꞌe oo ꞌrã ndajajoui aguã? Tyrã pa grego kuery retã nhande kuery ikuaia rupi teve oo ta omboꞌe vy?


text:
Mbaꞌe heꞌi vy ndaꞌu po rami ijayvu: “Xereka teĩ ndaxejoui ꞌrã”, haꞌe “Xee aa ague py peo aguã ndaꞌevei”, heꞌi kuri? 


text:
<n> Yy imarã eꞌỹ vaꞌe re Jesus ijayvuague</n> Ngaru opaa ára ma omboeteave ára. Haꞌe vaꞌe ára Jesus opuꞌã vy aipoeꞌi: — Pendeyꞌuvei vaꞌe peju xea py peyꞌu.


text:
Mbaꞌeta xere ojerovia vaꞌe kuery re oiko ꞌrã kuaxia para re oĩ vaꞌe: “Ipyꞌa gui oxyry ꞌrã yy imarã eꞌỹ vaꞌe” heꞌia rami. , ; , 


text:
Haꞌe rami ijayvu Nheꞌẽ re, mbaꞌeta Jesus re ojerovia vaꞌe kuery re Nheꞌẽ oĩ ꞌrã. Haꞌe rã haꞌe vaꞌe jave ma Nheꞌẽ nombouai teri, mbaꞌeta Jesus nomboyvateai teri. 


text:
Haꞌe gui po rami Jesus ijayvu rã heta vaꞌe kuery oendu vy aipoeꞌi: — Haꞌe tu anhetẽ ae profeta oiko — heꞌi okuapy. 


text:
Amongue aipoeꞌi: — Haꞌe tu Cristo ete rima oiko. Haꞌe rã amboae kuery ma oporandu: — Cristo ndaꞌu Galiléia gui ꞌrã ri ou?


text:
Mbaꞌeta kuaxia re ipara oiny: “Cristo ma Davi ramymino ꞌrã oiko, haꞌe Belém tetã Davi rekoague py ae ꞌrã ituiꞌi”, heꞌiague.


text:
<n> Xondaro kuery ojevypa riveague</n> Haꞌe gui xondaro kuery ojevypa rive ju sacerdote yvatekueve vaꞌe haꞌe fariseu kuerya py. Haꞌe ramo xondaro kuery haꞌe kuery oporandu: — Mbaꞌe re tu ndaperui? 


text:
Xondaro kuery ombovai: — Mbaꞌeta haꞌe vaꞌe ava ijayvua rami avave rei ndaꞌijayvui teri — heꞌi okuapy. 


text:
Peteĩ haꞌe kuery vaꞌe regua ma Nicodemos, Jesus reve jogueroayvu vy oo vaꞌekue. Haꞌe vaꞌe ma oirũ kuery pe oporandu: 


text:
— Nhande kuery pegua lei rami vy ndaꞌu haꞌeve ꞌrã ri amongue nhamboayvu porã eꞌỹ re nhanhombopaga aguã, eꞌỹ vy mbaꞌemo ojapo oikovya re jaikuaa pota porã eꞌỹ re? 


text:
Irũ kuery ombovai: — Ndee voi teve Galiléia pygua reiko? Eikuaa porã pota reikuaa aguã Galiléia gui neĩ peteĩ profeta ndoui ꞌrãa — heꞌi okuapy.


text:
Koꞌẽ rai ramove ma templo katy ju ou. Oĩa py heta vaꞌe kuery voi joguerupa. Haꞌe ramo oguapy vy omboꞌepa oiny. 


text:
Haꞌe gui Jesus oĩa py lei re nhomboꞌe vaꞌety haꞌe fariseu kuery ogueru peteĩ kunha itavy reia py ojou pyre. Haꞌe rami vy omopuꞌã imoꞌamy teta mbyte py.


text:
Haꞌe gui Moisés nhandevygua lei ombopara vy aipoeꞌi rakaꞌe kunha itavy rei vaꞌe ita py jajapipa aguã. Haꞌvy ndee, mbaꞌe ꞌre? — heꞌi okuapy


text:
Haꞌe kuery oporandu riae ma okuapy ramo mae ma Jesus omaꞌẽ. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Pejejavy vaꞌeꞌỹ ete peiko vaꞌe ranhe pejapi ita py — heꞌi.


text:
Haꞌe rami ijayvu rã haꞌe kuery oendu vy opyꞌapy py oikuaa haꞌe kuery ae ojejavy vaꞌea. Haꞌe rami vy peteĩ-teĩ ojepeꞌa ojeꞌoivy. Tujakueve ranhe oo, haꞌe rami py ojeꞌoipa. Opyta vaꞌe ma Jesus anho, haꞌe kunha vaꞌe guive, haꞌe kuery mbyte py hiꞌaĩague py ae. 


text:
Haꞌe gui Jesus omaꞌẽ vy avave rei ndoexavei. Kunha vaꞌe anho hoꞌame rã oexa vy aipoeꞌi ixupe: — Kunha, mamo tu oopa raꞌe ndere ijayvu vaꞌekue? Mavaꞌeve rei teve nanembopagai? 


text:
Kunha vaꞌe ombovai vy — Mavaꞌeve rei, Senhor — heꞌi. Haꞌe ramo Jesus aipoeꞌi: — Xee voi norombopagai ꞌrã. Tereo ju, ejejavyve eme.] 


text:
<n> Jesus gueko omombeꞌu porãveague</n> Teĩgue ju Jesus aipoeꞌi: — Xee ma hendy vaꞌe yvy regua kuery moexakãarã. Xerupive ikuai vaꞌe ma pytũ rupi veꞌỹ ꞌrã oiko, mbaꞌeta haꞌe kuery re oĩ ꞌrã hendy vaꞌe nhomoingovea — heꞌi. ; 


text:
Haꞌe gui fariseu kuery aipoeꞌi: — Ndee tu ndereko re ae rima ndeayvu raꞌe. Haꞌe nunga rupi ndeayvua ndovarei. 


text:
Jesus ombovai vy aipoeꞌi haꞌe kuery pe: — Xee ae xereko re xeayvu teĩ xeayvua anhetẽ meme. Mbaꞌeta xee aikuaa magui pa ajuague, haꞌe marã katy pa aa ꞌrãa. Haꞌe rã peẽ kuery ma ndapeikuaai magui pa aju, neĩ marã katy pa aa ꞌrãa voi.


text:
Haꞌe anhombopaga vy voi anhetẽ rupi meme ꞌrã anhombopaga, mbaꞌeta xee ma xee aeꞌỹ aiko. Xee haꞌe Xembouare roiko.


text:
Haꞌe ramo oporandu okuapy: — Mamo haꞌvy oĩ Nderu? Jesus ombovai: — Peẽ ndaxekuaaia rami avi neĩ Xeru voi ndapeikuaai. Xee xekuaa vaꞌe rire ma peikuaa avi ꞌrãgue Xeru — heꞌi.


text:
Haꞌe rami ijayvu templo py, peráta ryru oĩ vaꞌe yvýry oĩa py. Haꞌe rami teĩ avave rei ndojopyai, hiꞌára novaẽi teri ramo. 


text:
<n> Heta vaꞌe kuery pe Jesus onhemombeꞌu teĩ ndogueroviai okuapyague</n> Peteĩgue ju aipoeꞌi: — Xee ma ajepeꞌa ꞌrã apy gui. Haꞌe ramo peẽ kuery xereka teĩ ndapeoi ꞌrã xee aa ague py. Haꞌe rami ꞌrãgue py pekanhymba ꞌrã pejejavyague re — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo judeu ruvixa kuery aipoeꞌi: — Pevaꞌe teve ojejukaxe? Haꞌe vy ae ma “Ndapeoi ꞌrã aa ague py”, heꞌi ri kuri. 


text:
Jesus aipoeꞌive ju: — Peẽ kuery ma ko yvy rupigua, haꞌe rã xee ma pe yvategua. Peẽ ma kovaꞌe yvy regua, haꞌe rã xee ma yvy regua eꞌỹ.


text:
Haꞌe nunga rupi ae xee aipoaꞌe kuri pekanhymba ꞌrã pejejavyague re. Mbaꞌeta xee ae aikoa ndaperoviai vy pejejavyague re pekanhymba ꞌrãe — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo oporandu okuapy: — Marã ramigua tu ndee? Jesus ombovai: — Mbaꞌe tu jypyꞌi guive pendevy amombeꞌu rakaꞌe?


text:
Heta mbaꞌe areko peẽ kuery reko re xeayvu aguã peikoague repy ameꞌẽ vy guarã. Haꞌe rami teĩ aỹ ma ko yvy re ikuai vaꞌe pe amombeꞌu aikovy Xembouare anhetẽ vaꞌe gui aendu vaꞌe anho — heꞌi.


text:
Haꞌe gui Jesus aipoeꞌive ju: — Ava raꞌy ojeapo vaꞌekue peupi ma pekuapy vy peikuaa ꞌrã marã ramigua pa aikoa, haꞌe xejegui ae mbaꞌeve ndajapoia, mbaꞌeta Xeru xemboꞌea rami anho xeayvu aikovy.


text:
Haꞌe gui judeu kuery hexe ojerovia vaꞌe pe Jesus aipoeꞌi: — Xeayvua rupi riae ri peiko vy anhetẽ ete ꞌrã xeremimboꞌe peiko.


text:
Haꞌe rami vy peikuaa ꞌrã anhetẽ vaꞌe, haꞌe anhetẽ vaꞌe pendejora ꞌrã escravo pendekuaia gui — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery aipoeꞌi: — Ore ma Abraão ramymino orekuai vy neĩ peteĩgueve ma escravo orekuai vaꞌeꞌỹ. Mbaꞌe re tu escravo veꞌỹ orekuai aguã re ri ndeayvu? 


text:
Haꞌe gui xee ma aikuaa ae peẽ kuery Abraão ramymino pendekuaia. Haꞌe rami teĩ pendere xeayvu noĩ ramo xejukaxe pekuapy.


text:
Xee ma xeayvu mbaꞌemo Xerua py aexa vaꞌekue re anho. Haꞌe rã peẽ kuery ma penderu mbaꞌemo ojapo rã pexa vaꞌekue ae pejapo — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo haꞌe kuery — Oreru ma Abraão ae — heꞌi okuapy. Jesus ombovai: — Anhetẽ ete ri Abraão raꞌy kuery pendekuai vaꞌe rire pejapo ꞌrãgue Abraão ojapoague rami.


text:
Haꞌe rami ꞌrãgue py peẽ kuery xejukaxe pekuapy, anhetẽ vaꞌe Nhanderuete gui aendu vaꞌe amombeꞌu ramo rive. Haꞌe rã Abraão ma haꞌe ramigua eꞌỹ ojapo rakaꞌe.


text:
Peẽ kuery ma penderu ojapo vaꞌe ramigua ae pejapo vaꞌe — heꞌi. Haꞌe kuery aipoeꞌi: — Ore kuery ma tuu heta rei vaꞌeꞌỹ orekuai. Peteĩꞌi oreru oiko. Haꞌe vaꞌe ma Nhanderuete ae. 


text:
Jesus ombovai: — Anhetẽ ri Nhanderuete re penderu vaꞌe rire ma xerayvu ꞌrãgue pekuapy, mbaꞌeta xee ma Xeruetea gui aju vy apy ju aiko. Xee ae aipotaa rami eꞌỹ aju vaꞌekue, haꞌe rã Xeru xembou ramo ma aju.


text:
Peẽ kuery ma anha guigua pendekuai, hexe ae penderu vaꞌe vy. Haꞌe rami vy ae anha oipotaa rami pendekuai. Mbaꞌeta anha ma jypyꞌi guive jojukaa rupi tema oiko, anhetẽ vaꞌe rupi ndoikoi, hexe anhetẽ vaꞌe noĩ ae ramo. Haꞌe vy ijapu ꞌrã oikovy gueko rami vy, mbaꞌeta ijapu vaꞌe ae, haꞌe ijapu vaꞌe ru oiko. 


text:
Nhanderuete guigua kuery anho ꞌrã onheꞌẽ rendu. Haꞌe nunga rupi ae peẽ kuery naxenheꞌẽ rendui, mbaꞌeta Nhanderuete guigua eꞌỹ pendekuai — heꞌi. 


text:
Jesus ombovai: — Xee ma anha revegua eꞌỹ aiko, haꞌe rã Xeru amboete vaꞌe. Haꞌe rã peẽ kuery ma naxemboetei.


text:
Haꞌe rami avi xee ma avave rei pe nanhemboyvate ukai. Peteĩ oiko xemboyvatearã, haꞌevea rami joe oikuaa pota vaꞌe ae.


text:
Haꞌe ramo judeu kuery aipoeꞌi: — Aỹ ma anhetẽ ete roikuaa ma anha revegua reikoa. Mbaꞌeta Abraão haꞌe profeta kuery haꞌe javive omano rakaꞌe. Haꞌe rã ndee ma “Xeayvua rupi ikuai vaꞌe nomanoi ꞌrã rakaꞌe rã peve guarã” ꞌre.


text:
Ndee ndaꞌu nhaneramoĩ Abraão omano vaꞌekue gui ndeyvateve ri? Profeta kuery voi omanomba rakaꞌe. Marã ramigua tu ndee renhemoingo? 


text:
Jesus ombovai: — Xee ae anhemboyvate uka vaꞌe rire ma xeyvatea mbaꞌeverã ndovarei ꞌrãgue. Haꞌe rã xemboyvatearã ma Xeru ae oiko. Ixupe ma peẽ kuery “Nhanderuete” peje


text:
vaꞌeri peikuaa vaꞌeꞌỹ. Haꞌe rã xee ma aikuaa. Xee “Ndaikuaai” haꞌe vaꞌe rire peẽ kuery rami avi ꞌrãgue xeapu. Xee ma aikuaa, haꞌe ijayvua ajapo aikovy guive.


text:
Haꞌe gui peneramoĩ Abraão ma ovyꞌa rakaꞌe xerekorã ixupe oikuaa ukaa rã oikuaa vy. Haꞌe ma oikuaa vy xererovyꞌa ma voi rakaꞌe — heꞌi. 


text:
Judeu kuery aipoeꞌi: — Ndee tu neĩ cinqüenta maꞌetỹ teri ndererekoi vaꞌeri rexa ma vaꞌe tyꞌy Abraão? 


text:
<n> Peteĩ ava ára revegua eꞌỹ vaꞌe Jesus omomaꞌẽ jevyague</n> Haꞌe gui Jesus oo vy oexa peteĩ ava ára revegua eꞌỹ ma voi oiko vaꞌekue.


text:
Haꞌe ramo hemimboꞌe kuery oporandu: — Oremboꞌea, mavaꞌe ndaꞌu ojejavy rakaꞌe pevaꞌe ára revegua eꞌỹ ma voi ituiꞌi aguã: haꞌe ae, tyrã pa tuu kuery ojejavy? 


text:
Jesus ombovai: — Haꞌe vaꞌe ojejavyague gui eꞌỹ oiko, neĩ tuu kuery gui eꞌỹ guive. Hexe Nhanderuete rembiapo ojekuaa aguã rima oiko.


text:
Haꞌe gui nhande kuery ma ára oĩ teri reve ꞌrã jajapo Xembouare ojapo uka vaꞌe, mbaꞌeta pytũ ou ma oiny, avave rei nombaꞌeapoavei aguã.


text:
Haꞌe rami ijayvu ma vy onyvõ yvy re. Haꞌe rami vy guendyry py yvy omoakỹ vaꞌekue oikyty ára revegua eꞌỹ rexa re.


text:
Haꞌe vy aipoeꞌi: — Tereo ejeovai yy omboty pyre Siloé hery vaꞌe py — heꞌi. Haꞌe vaꞌe tery ma “Omondouka pyre” ꞌea. Haꞌe gui ava oo vy ojeovai, haꞌe gui omaꞌẽ porã ju ma ouvy. 


text:
Haꞌe gui oo katyꞌi ikuai vaꞌe haꞌe mbaꞌemo ojerure oiny rã oexa vaꞌety kuery oexa okuapy. Oexa vy oporandu joupe-upe: — Pevaꞌe eꞌỹ teve mbaꞌemo re ojerureaty py oĩ vaꞌekue? 


text:
Amongue ma — Haꞌe rima — heꞌi. Haꞌe rã amboae kuery ma — Any teve, haꞌe ae merami rive taꞌvy — heꞌi. Haꞌe ramo haꞌe ae aipoeꞌi: — Xee ae ri — heꞌi. 


text:
Ava vaꞌe ombovai: — Peteĩ ava Jesus hery vaꞌe ma yvy omoakỹ vy oikyty kuri xerexa re. Haꞌe vy aipoeꞌi xevy: “Tereo ejeovai Siloé yy omboty pyre py”, heꞌi. Haꞌe ramo aa ajeovai, haꞌe gui aỹ reve aexa porã ju — heꞌi. 


text:
<n> Fariseu kuery omboayvuague ára revegua eꞌỹ vaꞌekue</n> Haꞌe gui fariseu kuerya py ju haꞌe kuery ogueraa ára revegua eꞌỹ ma voi ituiꞌi vaꞌekue,


text:
Haꞌe gui fariseu kuery ju oporandu marã rami vy pa omaꞌẽa re. Haꞌe ramo ava vaꞌe ombovai: — Xerexa re yapo oikyty haꞌe ajeovaipa rire ma amaꞌẽ kuri — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo fariseu kuery vaꞌe regua amongue aipoeꞌi: — Haꞌe nunga apoare taꞌvy Nhanderuete guigua eꞌỹ teve, mbaꞌeta sábado ára pyguarã oeja pyre rami eꞌỹ oiko. Haꞌe rã amboae kuery ma aipoeꞌi: — Mbaꞌexa ꞌrã tu heko vai vaꞌe ojapo kuaa guĩ ramigua hexa pyrã? — heꞌi okuapy. Haꞌe rami vy joo rami eꞌỹ-eꞌỹ ijayvu okuapy. 


text:
Teĩgue ju haꞌe kuery oporandu ára revegua eꞌỹ vaꞌekue pe: — Nemomaꞌẽare tu marã ramigua oikoa ndee reikuaa? — Profeta — heꞌi. 


text:
Judeu ruvixa kuery ndogueroviai okuapy ára revegua eꞌỹ ae ituiꞌi rakaꞌeague. Haꞌe rami vy oenoĩ uka tuu kuery.


text:
Tuu kuery pe oporandu okuapy: — Pevaꞌe ma nhiꞌã penderaꞌy “Ára revegua eꞌỹ ma voi ituiꞌi” pejeague? Marã rami vy tu aỹ omaꞌẽ? 


text:
Haꞌe ramo tuu kuery ombovai: — Ore ma roikuaa oreraꞌy oikoa, haꞌe ára revegua eꞌỹ ma voi ituiꞌiague.


text:
Haꞌe rã marã rami vy pa omaꞌẽ jevya ma ore kuery ndoroikuaai, neĩ mavaꞌe pa imomaꞌẽare voi ndoroikuaa. Oreraꞌy ma tuja ma ramo ixupe ae ꞌrã peporandu. Haꞌe ae vy ꞌrãe ma onhemombeꞌu kuaa — heꞌi okuapy.


text:
Tuu kuery ma judeu ruvixa kuery gui okyje vy haꞌe rami ijayvu, mbaꞌeta huvixa kuery ijayvu ma voi onhemboꞌeaty gui omoxẽ aguã amongue Jesus ae Cristo oikoa rami omombeꞌu vaꞌe.


text:
Haꞌe gui teĩgue ju huvixa kuery oenoĩ ava ára revegua eꞌỹ vaꞌekue. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Nhanderuete rembojerovia vaꞌe rupi emombeꞌu porã, mbaꞌeta ore ma roikuaa haꞌe vaꞌe ava heko vai vaꞌea — heꞌi. 


text:
Haꞌe ramo ombovai: — Xee ma ndaikuaai heko vai vaꞌea. Peteĩ mbaꞌe tema aikuaa, mbaꞌeta ára revegua eꞌỹ aiko vaꞌekue ri aỹ ma amaꞌẽ — heꞌi. 


text:
Ombovai: — Xee ma amombeꞌu ae ma kuri teĩ peẽ kuery ndaperoviai. Mbaꞌe re tu peẽ kuery penduxe vai ri haꞌekue-ꞌekueꞌi amombeꞌu rã? Tyrã pa peẽ kuery voi hemimboꞌe pendekuaixe? — heꞌi. 


text:
Haꞌe rami rã ijayvu rei okuapy hexe. Haꞌe vy aipoeꞌi: — Ndee rima hemimboꞌe, haꞌe rã ore kuery ma Moisés remimboꞌe orekuai.


text:
Mbaꞌeta Moisés reve Nhanderuete ijayvu rakaꞌe, roikuaa porã. Haꞌe rã haꞌe vaꞌe ava ma neĩ maguigua pa oikoa voi ndoroikuaai — heꞌi okuapy. 


text:
Mbaꞌeta jaikuaa ae ma Nhanderuete noendui ꞌrãa heko vai vaꞌe ojerurea. Haꞌe rã Nhanderuete renonde ojererokyjea rupi haꞌe oipotaa rami oiko vaꞌe ojerurea ma oendu ꞌrã.


text:
Haꞌe nunga rupi haꞌe vaꞌe ava ma Nhanderuete guigua eꞌỹ vaꞌe rire mbaꞌeve rei ndojapo kuaai ꞌrãgue — heꞌi. 


text:
Haꞌe rã haꞌe kuery ombovai: — Ndee tu ndetuiꞌi guive rejejavypa ma voi vaꞌekue ri aỹ ma oremboꞌe ta? — heꞌi okuapy. Haꞌe rami vy omoxẽ. 


