# verses

text:
<pb/>Onde kivi nuu ni yo kuu Herodes ma rey ñuu Judea ma, ni iyo in tee kúu sutu nani de Zacarías, sa'ya tata tee kúu Abías ma. Te ñasi'i de ma, nani ña Elisabet, sa'ya tata tee kúu Aarón ma. 


text:
Te nduu de ka iyo va'a nuu Su'si ma, te ni ka yo kandija de ja ni yo tatnuni ya ma, te ñatuu na kuechi de iyo nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa ñatuu na sa'ya de, vaa Elisabet ma, ñatuu kúu koo sa'ya ña, te vitna ja nduu ña ji'in de jâ ni ka kuu nija'nu. 


text:
<pb/>In kivi ja ndaka sutu ka ndikin tna'a ji'in Zacarías ma, ni ndani'i ja jin kunukuechi de nuu Su'si ma, 


text:
sukan ve koo sutu ma ka sa'a de ma, te ni ndani'i ja maa Zacarías ma, ni kivi ini veñu'u ka'nu Iya Tátnuni ma, sukan‑va'a ka'mi de ja jáxiko asi nuu ya ma. 


text:
Sani te ni kenda in ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma nuu Zacarías ma. Núkuiñi i xiñi kua'a altar nuu kayu ja jáxiko asi ma. 


text:
Kovaa ángel ma, jiña'a i: ―‍Zacarías, má koyu'u ni, vaa Su'si ma chi ni jiniso'o ya ja jikan‑ta'vi ni a. Koo in sa'ya ni ji'in ñasi'i ni ma, te xnani ni i Juan. 


text:
vaa sa'ya ni ma, in tee kanuu ko kuu de nuu Su'si ma. Másu ko ko'o de ndixi, te onde nuu ñatuu kâku‑ka de ma, te jâ koo Xtumani Ndios ma ji'in de. 


text:
Te sa'a de ja kua'a ñayii ñuu Israel ya, jin ndakokuiñi i, te jin ndandikin i Su'si Iya Tátnuni ma. 


text:
Te Juan ma koxtnuu nuu Iya Tátnuni ma kenda de, te koneva'a de tnu'u ndee tnu'u ndatnu. Sukan ni yo kuu Elías ma, tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, sukan ko kuu de, sukan‑va'a jin ndaka'an‑mani tna'a ñayii ma ji'in sa'ya i ma, te sukan‑va'a ñayii ñatuu ka kandija Su'si ma, jin kutu'va i ja jin kandija i ya. Te satu'va de in ñuu koo tu'va, sukan‑va'a jin kuan‑ta'vi i Iya Tátnuni ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Zacarías ma, ni jikan‑tnu'u de ángel ma: ―‍¿Naxe kukanu ini sa ja ká'an ni a? Vaa saña chi in tee nija'nu kúu sa, te suni ñasi'i tna sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ángel ma, ni ndakone'e i: ―‍Saña kúu ángel Gabriel ma, ja iyo sa nuu Su'si ma, te ni tetniñu ña'a ya ja vee sa ka'an sa nuu ni a, te káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya a. 


text:
Kovaa vitna ja ñatuu ni kandija ni ja ká'an sa a, kendoo ñi'i ni, te ma kuu‑ka ka'an ni onde kenda kivi ko kuu sukan ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Nani ka iyo ñayii ma ke'e ma, ka ndetu i Zacarías ma, te ka jikan‑tnu'u tna'a i nava'a kúkuee xeen de ja ndee de veñu'u a. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndee de ma, masu nde kuu‑ka ka'an de. Saa ni ka jinitnuni ñayii ma ja ni iyo ja ni jininuu de ini veñu'u ma, vaa seña‑nka ni sa'a de. Te sukan‑nka ni yo kuu de, ja ñatuu ni yo kuu ka'an‑ka de. 


text:
“Maa Iya Tátnuni ma ni sa'a sa'a vitna, sukan‑va'a ñayii ma, máko jin saxiko‑ka ña'a i.” Ni kaxtnu'u in ángel ja kâku Jesús ma 


text:
te ni ja'an i nuu iyo in suchi jaa nani i María. Suchi ya'a, jâ ni ka kendoo i ja jin tnanda'a i ji'in suchi nani José ma, ja kúu i sa'ya tata tee ni yo kuu rey David ma. 


text:
Te ángel ma, ni kivi i nuu iyo suchi jaa ma, te jiña'a i: ―‍¡Chíndee ña'a Su'si ma, vaa ro'o, ni sa'a ña'a Su'si ma ja va'a! Maa Iya Tátnuni ma iyo ji'in ro ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
Ko kuu i in iya kanuu, te konani ya Sa'ya Su'si onde sukun ma. Te Su'si Iya Tátnuni ma, sa'a ya ja ko kuu sa'ya ro ma in rey sukan ni yo kuu tee jana'a ni yo nani David ma, 


text:
sukan‑va'a ko tatnuni ya ni‑kani ni‑jika ñuu Israel ya. Te ja tatnuni ya ma masu naa ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>María ma, ni jikan‑tnu'u i ángel ma: ―‍¿Naxe ko kuu ja ká'an ni a, te vitna ja masu na yii sa iyo? ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ángel ma, ni ndakone'e i: ―‍Maa Xtumani Ndios ma kii, te kuatundi'ya ña'a ya, te tnu'u ndee tnu'u ndatnu maa Su'si onde sukun ma koo ji'in ro, te kasi ndee kasi ndoso ña'a ya. Te chukan kúu ja suchi kâku ma, konani i Iya Ii, Sa'ya Su'si ma. 


text:
Suni tna'a ro Elisabet ma, koo in sa'ya ña, visi ña'a nija'nu kúu ña, ña'a ni ka yo ka'an i ja masu kuu koo sa'ya ña ma. Jâ iyo iñu yoo ja ñu'u sa'ya ña ma. 


text:
<pb/>Sani te María ma, jiña'a i: ―‍Saña chi suchi iyo nuu nda'a maa Iya Tátnuni ma kúu sa. Maa Su'si ma sa'a sukan ká'an ni a ―‍kúu i jiña'a i. Sani te ángel ma, kuan no'o i. María ma, ni jan koto i Elisabet ma 


text:
Nuu ni jiniso'o Elisabet ma María ma, lulu ñunee chii ña ma, ni kanda i, te maa ña ni ka'an tnu'u ni wa'a Xtumani Ndios ma. 


text:
Te ni ka'an nini'i ña, jiña'a ña: ―‍¡Ro'o, ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja va'a ja vii, sana ndaka ña'a ma! ¡Te ja va'a ja vii kúu sa'ya ro a! 


text:
Vaa nuu ni jiniso'o kunu ri ja ni ka'an ro ma, lulu ri a, ni kanda i ja kusii ini i onde chii ri a. 


text:
¡Ja vava'a ko kuu ro'o, vaa ni kandija ro ja ni ka'an Iya Tátnuni ma te ni kandija ro ja ko kuu sukan kúni ya ma! ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
vaa Su'si ma, ni yo nde'ya ña'a ya saña, in suchi nda'vi jinukuechi nuu ya,<br/>te onde vitna ndimaa jin ko xnani ña'a i ja vava'a kúu sa nuu Su'si ma,<pb/> 


text:
Su'si ma, ndimaa kúnda'vi ini ya ñayii ka yu'u nasa yukan, te jin ko sa'a i in ja ñatuu játna ini ya ma.<pb/> 


text:
Ni sa'a ya ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma ja jin kuitenuu ndaka ñayii ka jani ini ja maa i ka kuu‑ka ma.<pb/> 


text:
Ni xtandiyo ya nuu ka nukoo rey ma,<br/>te ni wa'a ya jayiñu'u ñayii ka ndakunitnuni ja ka jiniñu'u i Su'si ma.<pb/> 


text:
Ñayii ni ka yo kokon, ni ka yo yichi i ma,<br/>ni ka ndani'i, ni ka ndatna'a i ja jin ko kaa jin ko ko'o i ma,<br/>te xiku ma, ni ndasanda'vi ya i.<pb/> 


text:
Ni chindee ya ñayii ñuu Israel ma, ja ka jinukuechi i nuu ya ma.<pb/>Ñatuu ni ndunaa ya ja kúnda'vi ini ya i,<pb/> 


text:
sukan ni skuiso ya nuu tna'a o tee jana'a ma ja sukan ko kuu ji'in Abraham ma ji'in sa'ya tata de ki koo kuee‑ka ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>María ma, ni kendoo i ji'in Elisabet ma uni yoo, te saa kuan no'o i ve'e i ma. Sukan ni kuu ja ni kâku Juan tee skuandute ñayii ma 


text:
Ndaka ñayii ka iyo yatni ji'in ña ma, ji'in tna'a ña ma, ni jan koo i ni ka jan koto i ña, vaa ni ka jini i ja Iya Tátnuni ma, ni kunda'vi ini xeen ña'a ya te ni sa'a ña'a ya ja vii ja va'a. 


text:
Nuu una kii ma, te ni jan koo ña ji'in i veñu'u ma ja jin chitnuni de i, te ka kuni de ja jin xnani de i Zacarías, sukan nani yuva i ma. 


text:
Te yuva i ma, ni jikan de in tutu, sukan‑va'a tee de, te ni tee de ja Juan konani i. Te ndaka de ni ka sa'vi‑nka ini. 


text:
Te maa ora yukan‑ni, sani te ni kuu ni ndaka'an Zacarías ma, te ni keja'a de ndachiñu'u de Su'si ma. 


text:
Te ndaka ñayii ka iyo yatni ma, ni ka sa'vi‑nka ini i, te ndaka ñuu ichi yuku ñuu Judea ma, ka ndakaxtnu'u nuu tna'a i sukan ni kuu ma. 


text:
Ndaka ñayii ka jiniso'o ma, ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Naxe ko kuu lulu yukan? ―‍ka kuu i ka ka'an i. Vaa ja ndaa ja tnu'u ndee tnu'u ndatnu Iya Tátnuni ma iyo ji'in i. Sukan ni ndachiñu'u Zacarías ma Su'si ma 


text:
<pb/>Zacarías ma, yuva lulu ma, iyo ndi'i iyo tu'u Xtumani Ndios ma ji'in de. Ni ndakaxtnu'u de tnu'u ni wa'a Su'si ma, te jiña'a de:<pb/> 


text:
―¡Ja va'a kúu Iya Tátnuni ma, Su'si ñuu Israel ya!<pb/>Vaa vee ya ja sa'a ya ja kaku ñuu ya a nuu tnundo'o tnuneni ma.<pb/> 


text:
Ni tetniñu ya in iya ndee iya ndatnu ja sa'a ya ja jin kaku o.<pb/>Ne'un sa'ya tata David ma tee ni yo jinukuechi nuu ya ma kenda ya.<pb/> 


text:
Sa'a ni skuiso ya onde xi'na‑ka ma, te ni ka yo ka'an tee ni ka iyo vii ni ka iyo ndoo nuu Su'si ma<br/>te ni ka yo ndakaxtnu'u de tnu'u ni yo wa'a ya ma,<pb/> 


text:
ja sa'a ya ja jin kaku o nuu ñayii ka kuni u'vi nuu o ma<br/>ji'in ndaka ñayii ka ndakiti ini nuu o ma.<pb/> 


text:
Ja kunda'vi ini ya tna'a o tee jana'a ma,<br/>te ma ndunaa ña'a ya, vaa sa'a ña'a ya sukan ni skuiso ya ma.<pb/> 


text:
ja sa'a ya ja jin kaku o nuu ñayii ka kuni u'vi nuu o ma,<br/>sukan‑va'a jin kunukuechi o nuu ya, te masu nawa jin koyu'u o.<pb/> 


text:
Te ro'o, sa'ya maa ri, tee ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si onde sukun ma konani ro,<br/>vaa koxtnuu ro nuu Iya Tátnuni ma, satu'va ro ichi ya ma,<pb/> 


text:
sukan‑va'a kaxtnu'u ro nuu ñuu ya a ja Su'si ma,<br/>sakanu ini ya kuechi ñayii ma, te jin ndani'i ta'vi i.<pb/> 


text:
Vaa Su'si o ma, iya nda'vi xeen ini kúu ya,<br/>te onde sukun ma kii iya sa'a ja jin keja'a jaa o naxe jin ko sa'a jin ko kuu o,<pb/> 


text:
sukan‑va'a ndaxtnuu ya ñu'u nuu ñayii ka iyo nuu nee‑ka ma, nuu ka yu'u ñayii ma ja jin kûu i ma,<br/>te skaka ña'a ya ichi ñatuu na in kánaa ma ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te suchi luluu ma, ve kua'nu i, te ve kundee ve kundatnu ini anua i ma, te ni yo iyo i ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma onde kivi ni kenda i nuu ñayii ñuu Israel ma.<pb/>


text:
Te ni yo kuu ja kivi yukan, te tee tátnuni ñuu Roma ma tee kúu Augusto ma, ni tatnuni de ja jin ndakan i kuenda nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Te kivi ni yo kuu Cirenio ma tee tátnuni nuu ñayii Siria ma kúu ja xinañu'u ni ka ndakan de kuenda na saa ñayii iyo ñuu ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja José ma, ni kee i ñuu Nazaret ma ja iyo i ñuu Galilea ma, te kua'an i ñuu Belén ma ja iyo tna i ñuu Judea ma, nuu ni kâku rey David ma, vaa José ma chi sa'ya tata David ma kúu i. 


text:
Ni ja'an i yukan ni jan nukoso tnuni i ji'in María ma suchi tnanda'a ji'in i ma, te jâ ñu'u sa'ya i ma. 


text:
Te yukan ni kâku lulu i suchi xinañu'u ma, te ni chutuu i ya sa'ma. Vaa ñatuu nde nune‑ka ja jin ndoo i ma, te chukan kúu ja ni jakin tuu i ya in nuu ka ñu'u kiti ma. Ni ka kenda koo ángel nuu tee ka jito ndikachi ma 


text:
Sani te ni kenda in ángel Su'si ma, te jayiñu'u Su'si ma ni jandute nuu ka iyo de ma, te ni ka yu'u xeen de. 


text:
Kovaa ángel ma, jiña'a i: ―‍Máko jin koyu'u ni. Vee sa kaxtnu'u sa in tnu'u vii tnu'u va'a, te sa'a i ja jin kusii ini ndaka ñayii ma: 


text:
Ñuu David ma, vitna ni kâku in iya sa'a ja jin kaku ni nuu ja u'vi ma. Suu ya kúu Cristo ma, Iya Tátnuni ma. 


text:
Te sa'a jin ndakuni ni ya: Vaa jin ndani'i ni lulu ma, ja ñutuu ya sa'ma, te kátuu ya nuu ka ñu'u kiti ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ora yukan ni ka kenda koo kua'a‑ka ángel ka iyo andivi ma nuu iyo in ángel ma, te ka jita i nuu Su'si ma:<pb/> 


text:
¡Jayiñu'u kóo nuu Su'si ma onde sukun ma!<pb/>¡Te nuu ñu'ú a jín koo mani ñayii kunimani maa Su'si ma! 


text:
<pb/>Nuu ni ka nda koo ángel ma andivi ma, te tee ka jito ndikachi ma, ka ka'an ndi‑in ndi‑in de: ―‍Jín koo o onde ñuu Belén ma, te jín kuni o nawa ni kuu ja ni kaxtnu'u Su'si ma ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te yachi yachi ni jan koo de, te ni ka ndani'i de María ma ji'in José ma ji'in lulu ma, kátuu ya nuu ka ñu'u kiti ma. 


text:
Te nuu ni ka jini de ya ma, te ni ka jakondee de ka ndakani de ja ni jiña'a ángel ma siki suchi luluu ma. 


text:
Te tee ka jito ndikachi de ma, ni ka ndakokuiñi de, te ka ndachiñu'u de Su'si ma ja ndaka ja ni ka jini de ma te ni ka jiniso'o de ma, ndaka ni yo kuu sukan ni ka'an ángel ma. 


text:
<pb/>Nuu una kii ma, te ni ka chitnuni i lulu ma, te ni ka xnani i ya Jesús, sukan ni jiña'a ángel ma onde xi'na‑ka sana jakun‑nee ya chii si'i ya ma. Ni jan koo yuva Jesús ma ji'in si'i ya ma ini veñu'u ka'nu ma ja jin ndakua'a de ya nuu Iya Tátnuni ma 


text:
<pb/>Nuu ni kenda kivi ja jin koo María ma ji'in José ma ñuu Jerusalén ma ja jin nduvii ña sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma, te ni jan koo ña ji'in ya, sukan‑va'a jin ndakua'a ña in kiti nuu Iya Tátnuni ma, te jin ndakua'a ña Jesús ma nuu maa Iya Tátnuni ma. 


text:
Sukan ni ka sa'a ña ji'in de, vaa sukan ká'an tutu ndee tnu'u ni tatnuni ya nuu Moisés ma: “Ndaka suchi xinañu'u suchi yii ma, jin ndakua'a yuva i ma i nuu Iya Tátnuni ma, vaa kuenda maa ya ko kuu i.” 


text:
Ni jan koo ña ji'in de, te ni ka ja'mi ña kiti nuu Su'si ma, sukan ká'an tnu'u ni tatnuni ya nuu Moisés ma, ja jin ka'mi i uu ndivi xi uu sata. 


text:
<pb/>Te kivi yukan iyo in tee nani Simeón ñuu Jerusalén ma, in tee ni yo sa'a sukan játna ini Su'si ma, te ni yo ndachiñu'u de ya. Ndetu de ja ndaka'an‑mani Su'si ma ñuu Israel ma. Te ûni iyo ndija Xtumani Ndios ma ji'in Simeón ma. 


text:
Vaa ni skuiso Xtumani Ndios ma ja ma kûu de chi onde kuni de Cristo iya tetniñu maa Iya Tátnuni ma. 


text:
Maa Xtumani Ndios ma ni sa'a ja Simeón ma, ni ja'an de onde veñu'u ka'nu ma. Te ni ka kivi koo José ma ji'in María ma ji'in Jesús ma, sukan‑va'a jin sa'a de sukan tátnuni tnu'u ni ka'an Moisés ma. 


text:
―Vitna vi, Iya Tátnuni, jâ kuu ndakuan‑ta'vi ni nuu sa<br/>ja jâ ni yo jinukuechi sa nuu ni, te ndatatu sa,<br/>te kúsii ini sa, sukan ni skuiso ni nuu sa a.<pb/> 


text:
Te suu ya kúu ñu'u ndaxtnuu nuu ndaka‑ka ñayii ñuu ñayivi a, ja jin jaku'ni ini i.<pb/>Te ja maa ya, te jayiñu'u ko kuu ñuu Israel ya ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te José ma ji'in si'i ya María ma, ni ka sa'vi‑nka ini de ja ni ka jiniso'o de ja ká'an Simeón ma ja kuu ya ma. 


text:
Te Simeón ma, ni ka'an de ja va'a ja jin kuu ña, te jiña'a de si'i ya María ma: ―‍Te iya ya'a, iyo ya ja sa'a ya ja kua'a ñayii Israel ya, jin kotuu i xi jin ndakoo i. Te maa ya ko kuu seña, te kua'a ñayii, jin saxiko i ya, 


text:
sukan‑va'a jin ndatuu ja ka jani ini anua ndaka ñayii a. Te kuenda tnu'u ja in yuchi xen‑xeen yanduu ini anua maa ni a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te suni iyo in ña'a nani Ana. Ña'a ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu ña, te sasi'i Fanuel ma sa'ya tata Aser ma kúu ña. Te in ña'a nija'nu kúu ña. Nuu ni tnanda'a ña ma, te ni iyo ña ji'in yii ña ma uja‑ni kuiya, 


text:
te ja iyo kuun xiko kuun (84) kuiya ja ni ji'i yii ña ma. Te ni ndoo ña, te ñatuu nama ni yo kee ña ini veñu'u ma, su'va ni yo jinukuechi ña nduu ñuu nuu Iya Tátnuni ma, te ndimaa ni yo jikan‑ta'vi ña, te ni yo iyo ndite ña. 


text:
Te maa ora yukan, te ni kenda Ana ma, te ni ndakuan‑ta'vi ña nuu Su'si ma, te ni ka'an ña na in kúu lulu ma nuu ndaka ñayii ñuu Jerusalén ma ja ka ndetu i ja sa'a Su'si ma ja jin ndayaa i nuu ja u'vi ma. Nuu ni ka ndakokuiñi de ji'in Jesús ma ñuu Nazaret ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka ndakuan‑ta'vi José ma ji'in María ma nuu Su'si ma te ni ka sa'a de sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Iya Tátnuni ma, te ni ka ndakokuiñi de ji'in Jesús ma ñuu Galilea ma onde ñuu Nazaret ma, ñuu maa de ma. 


text:
Te ve kua'nu ya, te ve kundee ve kundatnu ya, te ve kundichi ya, te tnu'u vii tnu'u mani Su'si ma iyo ji'in ya. Luluu-ni Jesús ma, te ni kivi ya ini veñu'u ka'nu ma 


text:
Te nuu yi'i Jesús ma uxi uu kuiya ma, ni jan koo de ji'in ya ñuu Jerusalén ma, sukan ka sa'a i viko yukan ma. 


text:
Kivi nuu ni jinu ma, te ni ka ndakokuiñi de ve'e de ma, te Jesús ma, ni kendoo ya ñuu Jerusalén ma, te ñatuu ni ka jini yuva ya ma, 


text:
te ka jani ini de ja Jesús ma, kuan no'o ya ne'un ñayii ma. Nuu jâ ni kuu in kivi ja ka jika de ma, sani te ni ka ndanduku de ya ne'un tna'a de ma, ji'in ñayii ka jini de ma. 


text:
Te ñatuu ni ka ndani'i de ya, te ni ka ndakokuiñi de ñuu Jerusalén ma, sukan‑va'a jin ndanduku de ya yukan. 


text:
Te nuu uni kivi ma, saa ni ka ndani'i de ya, núkoo ya ne'un tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, niniso'o ya ja ka ka'an de ma, te jikan‑tnu'u ya de. 


text:
Nuu ni ka jini yuva ya ma sukan sa'a ya ma, te ni ka sa'vi‑nka ini de, te si'i ya ma, jiña'a ña: ―‍Sa'ya maa ri, ¿nava'a ni sa'a ro sa'a? Yuva ro a ji'in ru'u ya, ka ndanduku ña'a ri, te ka ndi ini xeen ri ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a ka ndanduku ña'a ni? ¿Ñatuu ka jini ni ja jiniñu'u ja satniñu sa tniñu iyo nuu Yuva sa ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te kuan no'o ya ji'in de ñuu Nazaret ma, te ni yo kandija ya ndaka nuu yuva ya ma. Te si'i ya ma, ni yo tava'a ña ini anua ña ma ndaka nawa kúu ma. 


text:
Te Jesús ma, ve kundichi‑ka ya, te ve kua'nu‑ka ya, te ja sa'a ya ma játna ini Su'si ma te ka jatnu'u ini ña'a ñayii ma.<pb/>


text:
Te kuiya ku‑ja'un ja tátnuni tee kúu emperador nani Tiberio ma ñuu Roma ma, te Poncio Pilato ma tátnuni ñuu Judea ma, te Herodes tetrarca ma tátnuni ñuu Galilea ma, te ñani de Felipe tetrarca ma tátnuni ñuu Iturea ma ji'in Traconite ma, te tee nani Lisanias ma tátnuni ñuu Abilinia ma, 


text:
te Anás ma ji'in Caifás ma ka kuu tee ka tatnuni nuu sutu ma. Te kivi yukan ni ka'an Su'si ma nuu Juan sa'ya Zacarías ma, onde nuu masu nawa iyo kuiti ma. 


text:
Te Juan ma, kua'an de ndaka ichi yu'u yute Jordán ma, jiña'a de ñayii ma ja na jin ndakani jín ndaka'vi ini i nuu Su'si ma, te jín kuandute i, sukan‑va'a Su'si ma, ndasakanu ini ya kuechi i ma. 


text:
Te ja sukan ni yo sa'a de ma, te ni kuu sukan ni tee Isaías ma tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ja ká'an sa'a ma:<pb/>“In tee káyu'u onde nuu masu nawa iyo kuiti ma:<pb/>Jin satu'va ni ichi Iya Tátnuni ma,<br/>jin ndakune ni in ichi ndaa.<pb/> 


text:
Ndaka ndu'va kunu ma, jin ndachitu i,<br/>te ndaka yuku ma ji'in tinduu ma, jin ndundaa i,<br/>te ichi kua'an yakua kua'an yo'o ma, jin ndundaa i,<pb/> 


text:
<pb/>Nuu ni ka kenda koo ñayii ma sukan‑va'a skuandute ña'a Juan ma, te jiña'a de: ―‍¡Sukan ka kuu koo ma ka kuu ni! ¿Na in ni kaxtnu'u nuu ni ja jin kaku ni ja ma xndo'o xneni ña'a Su'si ma? 


text:
Jin ko sa'a ni ja va'a, sukan‑va'a kona'a ndija ja ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ni te ni ka ndakokuiñi ni nuu Su'si ma. Te másu ko jin ka'an ni: “¡Yo'o chi jin ndani'i ta'vi o, vaa sa'ya tata Abraham ma ka kuu o!” Vaa ja ndaa ká'an sa ja visi yuu ya'a chi kuu ndasa'a Su'si ma sa'ya tata Abraham ma. 


text:
Te ká'an sa ja jâ iyo kaa ma xuu yutnu ma, ja ka'nde i onde yo'o tnu ma. Ndaka yutnu masu kúun javixi va'a ma, jin te'nde tnu, te jin koo tnu nuu ñu'u ma, te jin kayu jin koko tnu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ñayii ma, ni ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Te nú sukan, nawa jin sa'a sa? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Juan ma, ni ndakone'e de: ―‍Nú nde ni neva'a uu muda sa'ma ni, jin kua'a ni in ñayii ñatuu nawa neva'a i ma, te nde ni neva'a ja jin kaa ni, jin kua'a ni vala ñayii ñatuu nawa ka neva'a i ja jin kaa i ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Suni ni ka jan tu'va ña'a tee ka ndake'en ya'vi ja ka xiko ñayii ma, sukan‑va'a skuandute ña'a Juan ma, te ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍Teskua'a, ¿nawa jin sa'a saña? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Juan ma, jiña'a de: ―‍Máko jin ndake'en ya'vi kua'a‑ka ni ja sukan iyo ja jin ndake'en ya'vi ni ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Suni jaku tee ka kuu soldado ma, ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍Te saña, ¿nawa jin sa'a sa? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ndakone'e de: ―‍Máko jin xtandee ni nuu ni‑in ñayii ma nawa ka neva'a i ma, ni a jin xsiu'u ni i, ni a jin xtekuechi ni i tna'a ja masu nawa ni ka sa'a i ma. Jin koo sii ini ni ji'in ja ka ke'en ya'vi ni ma‑ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ñayii ka iyo ma, ka ndi ini i, te ka jikan‑tnu'u tna'a i xi saa Juan ma kúu Cristo iya tetniñu Su'si ma. 


text:
Kovaa Juan ma, jiña'a de nuu ndaka ñayii ma: ―‍Saña chi ja ndaa kúu ja skuandute ña'a sa ji'in ndute, kovaa kenda iya neva'a‑ka tnu'u ndee tnu'u ndatnu sana saña, kovaa ni a ñií ndijan ya ma masu kaa masu iyo sa ja ndaji sa. Te maa ya chi skuandute ña'a ya ji'in Xtumani Ndios ma, nuna jin kachi ni. Te nú ña'a, iyo ya ja chunee ña'a ya nuu ñu'u i'ni ndú'va ma. 


text:
Vaa yinda'a ya ja ndasavii ya triu ma, te sa'a siin ya paja ma, te tava'a ya triu ma nuu ku'un i ma. Te ka'mi ya paja ma in nuu ñu'u ja masu nda'va kuiti i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te sa'a ji'in kua'a‑ka ja ni ka'an‑so'o Juan ma, te ni kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a nuu ñayii ma. 


text:
Te suni ni ndonda de nuu Herodes tee tátnuni ma, vaa Herodes ma, ni ndakueka de ña'a kúu Herodías ma, ñasi'i ñani de Felipe ma, te suni kua'a‑ka ja u'vi ni yo sa'a de ma. 


text:
Te Herodes ma, ndaka ja u'vi ni yo sa'a de ma, te ni sa'a‑ka de in‑ka ja u'vi, vaa ni chinee de Juan ma vekaa ma. Jesús ma, ni jandute ya 


text:
<pb/>Kivi yikuu Juan ma skuandute de ndaka ñayii ma, suni ni kenda tna Jesús ma, te ni jandute ya. Te nani jikan‑ta'vi ya ma, te ni ndanune andivi ma, 


text:
te sukan kaa in sata kaa Xtumani Ndios ma, ni nuu ya, te ni jakoxtnee ya siki Jesús ma. Te ni ka jiniso'o ñayii ma ja sa'a ká'an Su'si ma onde andivi ma: ―‍Ro'o kúu Sa'ya maa ri, te kútoo ña'a ri, te játna ini ri ja sa'a ro a ―‍kúu ya jiña'a ya. Tee ka kuu tna'a Jesucristo ma tee jana'a‑ka ma 


text:
<pb/>Jesús ma yi'i ya oko uxi (30) kuiya nuu ni keja'a ya satniñu ya ja ni tatnuni Su'si ma. Te ñayii ma, ka ka'án i ja sa'ya José ma kúu ya, vaa ni yo jito de ya ja ni ja'nu ya ma. Te José ma ni yo kuu sa'ya Elí ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Matat ma, sa'ya tee ni yo kuu Leví ma, sa'ya tee ni yo kuu Melqui ma, sa'ya tee ni yo kuu Jana ma, sa'ya tee ni yo kuu José ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Matatías ma, sa'ya tee ni yo kuu Amós ma, sa'ya tee ni yo kuu Nahúm ma, sa'ya tee ni yo kuu Esli ma, sa'ya tee ni yo kuu Nagai ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Maat ma, sa'ya tee ni yo kuu Matatías ma, sa'ya tee ni yo kuu Semei ma, sa'ya tee ni yo kuu Josec ma, sa'ya tee ni yo kuu Judá ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Joanán ma, sa'ya tee ni yo kuu Resa ma, sa'ya tee ni yo kuu Zorobabel ma, sa'ya tee ni yo kuu Salatiel ma, sa'ya tee ni yo kuu Neri ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Melqui ma, sa'ya tee ni yo kuu Adi ma, sa'ya tee ni yo kuu Cosam ma, sa'ya tee ni yo kuu Elmadam ma, sa'ya tee ni yo kuu Er ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Josué ma, sa'ya tee ni yo kuu Eliezer ma, sa'ya tee ni yo kuu Jorim ma, sa'ya tee ni yo kuu Matat ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Leví ma, sa'ya tee ni yo kuu Simeón ma, sa'ya tee ni yo kuu Judá ma, sa'ya tee ni yo kuu José ma, sa'ya tee ni yo kuu Jonam ma, sa'ya tee ni yo kuu Eliaquim ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Melea ma, sa'ya tee ni yo kuu Mena ma, sa'ya tee ni yo kuu Matata ma, sa'ya tee ni yo kuu Natán ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu David ma, sa'ya tee ni yo kuu Isaí ma, sa'ya tee ni yo kuu Obed ma, sa'ya tee ni yo kuu Booz ma, sa'ya tee ni yo kuu Sala ma, sa'ya tee ni yo kuu Naasón ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Aminadab ma, sa'ya tee ni yo kuu Admín ma, sa'ya tee ni yo kuu Arní ma, sa'ya tee ni yo kuu Esrom ma, sa'ya tee ni yo kuu Fares ma, sa'ya tee ni yo kuu Judá ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Jacob ma, sa'ya tee ni yo kuu Isaac ma, sa'ya tee ni yo kuu Abraham ma, sa'ya tee ni yo kuu Taré ma, sa'ya tee ni yo kuu Nacor ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Serug ma, sa'ya tee ni yo kuu Ragau ma, sa'ya tee ni yo kuu Peleg ma, sa'ya tee ni yo kuu Heber ma, sa'ya tee ni yo kuu Sala ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Cainán ma, sa'ya tee ni yo kuu Arfaxad ma, sa'ya tee ni yo kuu Sem ma, sa'ya tee ni yo kuu Noé ma, sa'ya tee ni yo kuu Lamec ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Matusalén ma, sa'ya tee ni yo kuu Enoc ma, sa'ya tee ni yo kuu Jared ma, sa'ya tee ni yo kuu Mahalaleel ma, sa'ya tee ni yo kuu Cainán ma, 


text:
sa'ya tee ni yo kuu Enós ma, sa'ya tee ni yo kuu Set ma, sa'ya tee ni yo kuu Adán ma, sa'ya maa Su'si ma.<pb/>


text:
Jesús ma, ûni iyo ndija ya ji'in Xtumani Ndios ma, te nuu ni ndakokuiñi ya ja ni ja'an ya yute Jordán ma, te Xtumani Ndios ma, ni jan xsia'a ya ya ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma. 


text:
Te yukan ni iyo ya uu xiko (40) kivi. Te tachi ma, ni kenda i ja ni jitotnuni i ya, te ñatuu nawa ni jaa ya ndaka kivi yukan. Chukan kúu ja ni keja'a kókon ya. 


text:
Sani te tachi ma, jiña'a i: ―‍Nu ndija ja Sa'ya Su'si kúu ni, te tatnuni ni ja yuu ya'a, nduu i xtatila ja kaa ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Tnu'u Su'si a ká'an: “Masu maa in‑ni ja kaa ja ko'o o ma sa'a ja koteku o chi su'va ja kandija o ndaka tnu'u ká'an káchi Su'si ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tachi ma, ni ja'an i ji'in ya in nuu sukun‑ka, te ni kaxtnu'u i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, 


text:
te jiña'a i: ―‍Saña ni ndani'i ndaka ja iyo ñuu ñayivi a ji'in jayiñu'u iyo a, vaa maa sa tátnuni, te kua'a sa na in kúni sa ja kua'a sa, te kuu taa sa. 


text:
Nuna jinkuiñi jiti ni nuu sa ja ndachiñu'u ña'a ni, te ndaka ko kuu kuenda maa ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndonda ya nuu tachi ma, te sa'a jiña'a ya: ―‍Kuán ndiyo ki'in ro, vaa tnu'u Su'si a ká'an: “Maa in‑ni Su'si Iya Tátnuni ma ndachiñu'u ro, te kunukuechi ro nuu maa in‑ni ya” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tachi ma, ni jan xsia'a i ya ñuu Jerusalén ma, te ni skaa i ya in nuu sukun xini veñu'u ka'nu ma, te jiña'a i: ―‍Nu ndija ja Sa'ya Su'si kúu ni, onde ya'a, te skee ni maa ni onde kunu ma, 


text:
vaa tnu'u Su'si ma ká'an:<pb/>Su'si ma, tatnuni ya nuu ángel ya ma ja jin ko koto ña'a i,<br/>te jin ndachituu ña'a i 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Suni tnu'u Su'si a ká'an: “Masu kototnuni ro Su'si ro Iya Tátnuni ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ña ni ni'i‑ka tachi ma naxe kototnuni‑ka i Jesús ma, te ni kujika i nuu ya, te ndetu tuku i in‑ka jichi ja xtna'a i ya. Jesús ma, ni keja'a ya tniñu ya ñuu Galilea ma 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndenda ya ñuu Galilea ma. Te ûni iyo ndija ya ji'in Xtumani Ndios ma ji'in ya, te ni‑ka'nu yu'u ñuu ma ka ka'an vii i ja kuu ya. 


text:
Te káxtnu'u ya ini veñu'u lilikin ndaka ñuu ma, te ndaka i ni ka ndachiñu'u ya. Jesús ma, sa'a ni sa'a ya ñuu Nazaret ma 


text:
<pb/>Jesús ma, kua'an ya ñuu Nazaret ma, ñuu nuu ni ja'nu ya ma. Te in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni kivi ya veñu'u luluu ma, sukan ni yo jatna ini ya ja ko sa'a ya ma. Te ni ndokuiñi ya, sukan‑va'a ka'vi ya tnu'u Su'si ma. 


text:
Te ni ka wa'a i tutu ja ni tee tee kúu Isaías ma. Ja ni ndakune ya ma, te ni ndani'i ya nuu sa'a ká'an ma:<pb/> 


text:
Maa Xtumani Iya Tátnuni ma iyo siki sa a, vaa ni sa'a siin ña'a ya,<br/>sukan‑va'a ki'in sa jin kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a nuu ñayii ka ndo'o ka neni nuu ja u'vi ma,<br/>te ni tetniñu ña'a ya ja kaxtnu'u sa naxe jin ndayaa ñayii ka ndesi va'a ma,<br/>te sa'a sa ja jin ndundijin nuu ñayii inukuaa ma,<br/>te ndaxsiaa sa ndaka ñayii ka ndo'o ka neni ja sa'a ña'a in‑ka ñayii ma,<pb/> 


text:
ji'in ja kaxtnu'u sa ja jâ ni kenda kuiya vava'a,<br/>ja sa'a Iya Tátnuni ma ja jin ndani'i ta'vi i. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni ndakasi ya tutu ma, te ni ndakua'a ya nuu tee kúcargu veñu'u ma, te ni nukoo ya. Ndaka ñayii ka iyo yukan, ka nde'ya i ya. 


text:
Te ni keja'a ya ká'an ya, te jiña'a ya: ―‍Vitna jâ ni kenda nuu ni a ja ko kuu sukan ndee tnu'u Su'si a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ndaka ñayii ma ka ka'an ja va'a ja kuu Jesús ma, te ni ka sa'vi‑nka ini i ndaka ja vii sa'a ya ma, te ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Masu tee ya'a kúu sa'ya José ma? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa kúu ja jin ka'an ni nuu sa: “Tee tatna, satatna ni maa ni.” Te suni jin ka'an ni: “Tna'a ja ni ka jiniso'o sa ja ni sa'a ni ñuu Capernaum ma, te suni sa'a tna ni ñuu ni a” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka'an‑ka ya: ―‍Ja ndaa kúu ja ni‑in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si a, te jin ndakuan‑ta'vi i de ñuu de ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja ka iyo kua'a ña'a ñuu Israel ya ja ni ka ji'i yii ña ma, te kivi ni iyo Elías ma tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, nuu ñatuu ni kuun savi uni kuiya yo sava ma, te ni ka yo kokon xeen ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. 


text:
Kovaa Elías ma, ñatuu ni ja'an de nuu ni‑in ña'a ñuu Israel ya ja ni ka ji'i yii ña ma sukan‑va'a sa'a Su'si ma ja koo ja jin kaa ña ma, yika‑ni ja nuu in ña'a ñuu Sarepta ma, yatni ñuu Sidón ma. 


text:
Suni ka iyo ñayii ñuu Israel ma ja ka ku'u i lepra kivi nuu ni iyo Eliseo ma, kovaa masu na in ni nduva'a, yika‑ni ja Naamán ma, tee ñuu Siria ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o i sukan ma, ndaka ñayii ka iyo ini veñu'u luluu ma, ni ka ndakiti xeen ini i. 


text:
Ni ka ndokuiñi i, te ni ka kene'e i ya ini ñuu ma, ni jan koo i ji'in ya onde nuu yuku sukun‑ka ma, yuku ndenee ñuu ma, sukan‑va'a onde sukun ma te jin skee i ya. 


text:
Kovaa Jesús ma, ni ndee ya me'ñu ñayii ma, te kua'an ya. Ni ndasava'a Jesús ma in tee yinee ña'a in tachi 


text:
<pb/>Jesús ma, kua'an ya ñuu Capernaum ma in ñuu maa Galilea ma. Te in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te káxtnu'u ya nuu ñayii ma. 


text:
<pb/>―‍¡Kuá'an ni! ¿Nava'a kívi nduu ni nuu ka iyo saña, Jesús iya vee ñuu Nazaret ma? ¿Vee ni ja xnaa ña'a ni? Saña chi jini ña'a sa, te jini sa ja iya ii vee nuu Su'si ma kúu ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni ndonda ya nuu tachi ma, te jiña'a ya: ―‍Kasiyu'u, te xndoo tee ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te tachi ma, ni skana i tee yukan nuu ñu'ú ma nuu ka iyo ndaka ñayii ma, te ni kee i de, te ñatuu na ja u'vi ni sa'a i de. 


text:
Ndaka ñayii ma ni ka yu'u, te ka ka'an ndi‑in ndi‑in i: ―‍¿Na tnu'u kúu cha'a? Vaa tee ya'a chi ûni tátnuni de nuu tachi ma ja na jin ke koo i, te ka ke koo i ―‍ka kuu ñayii ma ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ni ka yo ka'an va'a, ni ka yo ka'an vii ñayii ma ja kuu Jesús ma ni‑ka'nu ñuu ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya si'i xiso Simón Pedro ma 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndee ya ini veñu'u luluu ma, te ni kivi ya ini ve'e Simón Pedro ma. Te si'i xiso Simón Pedro ma, ku'u ña. Yi'i xeen ña'a ka'ni, te ka jikan‑ta'vi i nuu Jesús ma ja na ndasava'a ya ña. 


text:
Jesús ma, ni jinkoo jiti ya nuu kátuu ña ma, te ni ndonda ya nuu ka'ni ma, te ka'ni ma, ni ndee ña'a i. Sani te ni ndakoo ña, te ni satu'va ñukuun ña nawa kaa ya ji'in ñayii ka iyo ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya kua'a ñayii ka ku'u 


text:
<pb/>Nuu ve ñini ma ndaka ñayii ka neva'a ñayii ka ku'u ndi‑in ndi‑in kue'e ma, ni jan koo i nuu Jesús ma, te ni sonee ya nda'a ya siki ndi‑in ndi‑in ñayii ma, te ni ndasava'a ya i. 


text:
Te kua'a ñayii ka ku'u ma, ni ka ke koo tna ña'a tachi ma, te ka kayu'u tachi ma ka ka'an i: ―‍¡Ndijin kúu Sa'ya Su'si ma! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Kovaa Jesús ma, ni ndonda ya nuu tachi ma, te ñatuu ni wa'a ya tnu'u ja jin ka'an i, vaa ka jini i ja suu ya kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma ini veñu'u lilikin 


text:
<pb/>Ja ve ndii ma Jesús ma, ni kee ya ini ñuu ma, te kua'an ya in nuu masu nawa iyo kuiti. Kovaa ñayii ma chi ka ndanduku i ya, te ni jan koo i nuu iyo ya ma. Ka kuni i ja jin sunkani i ya, sukan‑va'a ma ki'in‑ka ya. 


text:
Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Suni ki'in sa in‑ka ñuu kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma siki ja sukan tatnuni ya ma, vaa chukan kúu ja ni tetniñu ña'a Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja kua'an Jesús ma káxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a ma ini veñu'u lilikin ñuu Judea ma.<pb/>


text:
In kivi iyo Jesús ma yu'u mar nani Genesaret ma, te ñayii ma, ûni ka jexni'ni i ya, vaa ka kuni i ja jin koniniso'o i tnu'u Su'si ma. 


text:
Jesús ma, ni jini ya uu barcu yu'u mar ma. Ñatuu na in ka ñunee, vaa tee ka tava tiaka ma, ni ka nu koo de ka ndakate de ñunu de ma. 


text:
Jesús ma, ni kaa ya in nuu barcu ma, te kuenda Simón ma kúu tnu, te ni ka'an yu'u ya nuu Simón Pedro ma ja na skaka‑ka de tnu jaku nuu ndute ma. Sani te ni jinkoo ya nuu barcu ma, te onde yukan ni keja'a ya káxtnu'u ya nuu ñayii ma. 


text:
Nuu ni jinu ni ka'an ya ma, te jiña'a ya Simón ma: ―‍Kuá'an ni ji'in barcu ni a nuu ñu'u kunu‑ka ndute a, te skee ni ñunu ni a, sukan‑va'a tava ni tiaka ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Simón ma, ni ndakone'e de: ―‍Teskua'a, niñu ka yikuu sa ka satniñu sa, te ñatuu na tiaka ni ka tava sa, kovaa maa ni tátnuni, te skee sa ñunu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ni ka sa'a de sukan ma, te ni ka jaku'un kua'a xeen tiaka, te onde ñunu ma ve te'nde, ja kua'a ti kúu ma. 


text:
Sani te ni ka sa'a seña nuu tna'a de, nuu tee ka ñunee nuu in‑ka barcu ma, sukan‑va'a ki koo de ki chindee de tee ma. Ni jan koo de, te ni ka ndaxchitu kuiti de ndunduu barcu ma, te vala‑nka ja jin sa'vi tna tnu nuu ndute ma kuechi ja kua'a xeen tiaka ma kúu. 


text:
Ja ni jini Simón ma sukan ma, te ni jinkoo jiti de nuu Jesús ma, te jiña'a de ya: ―‍¡Iya Tátnuni, má ki tu'va ña'a ni, vaa saña chi in tee ndiso kuechi kúu sa! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Suni ka iyo tna Santiago ma ji'in Juan ma, sa'ya Zebedeo ma, tee ka ndikin tna'a ji'in Simón ma. Kovaa Jesús ma, jiña'a ya Simón ma: ―‍Má koyu'u ni. Onde vitna, te ko kuu ni in tee ndaxtutu ñayii ja jin kondikin i maa sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni jan koo de ji'in barcu ma, ni ka jani de tnu onde yatni nuu ñu'ú ma, te ni ka xndoo de ndaka, te kuan koo de ji'in Jesús ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya in tee ku'u kue'e nani lepra 


text:
<pb/>In kivi iyo Jesús ma in ñuu iyo yukan, te ni kenda in tee ndo'o kue'e lepra. Ja ni jini de Jesús ma, ni jakindeyi de onde nuu ñu'ú ma, te jikan‑ta'vi de: ―‍Iya Tátnuni, nú kúni maa ni, ndasavii ña'a ni kue'e ndó'o sa ya ―‍kúu de jiña'a de ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni sonee ya nda'a ya siki de, te jiña'a ya: ―‍Kúu ini sa ja nduva'a ni. ¡Kendoo vii ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ora yukan, te ni nduva'a tee ku'u lepra ma. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni tatnuni ya: ―‍Másu ko kuña'a ni ni‑in nuu ñayii ma, su'va kuá'an ni, te kaxtnu'u ni ñií ni a nuu sutu ma, te kinda'a ni ja ndakua'a ni nuu Su'si ma ja ndakuan‑ta'vi ni nuu ya ja jâ ni nduvii ni a, sukan ni tatnuni Moisés ma, sukan‑va'a ndaka i jin kuni ja ni nduvii ni kue'e ndo'o ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa su'va kua'a xeen‑ka ñayii ma ka ndaka'an milagru sa'a Jesús ma. Te ni ka ndututu kua'a ñayii ma yukan, sukan‑va'a jin koniniso'o i ja ká'an ya ma, te sukan‑va'a jin nduva'a i kue'e ka ndo'o ka tna'a i ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, ni yo kesiin ya, te ni yo ja'an ya ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, te ni yo jikan‑ta'vi ya nuu Yuva ya Su'si ma. Jesús ma, ni xnaa ya kuechi in tee ñatuu kúu kanda de, te ni nduva'a de 


text:
<pb/>In kivi ja yikuu Jesús ma káxtnu'u ya nuu ñayii ma tnu'u ya ma, te suni ka nukoo tna tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ja ve koo de ndaka yu'u ñuu Galilea ma, ji'in Judea ma, ji'in Jerusalén ma. Te tnu'u ndee tnu'u ndatnu Su'si ma iyo ji'in Jesús ma, te ndásava'a ya ñayii ka ku'u ma. 


text:
Sani te ni ka kenda koo tee ka ndiso in tee ñatuu kúu kanda de. Ka kuni de ja jin chinee de tee ma ini ve'e ma, te jin kakin tuu de tee ma nuu Jesús ma, 


text:
kovaa ñatuu ka jini de nde ichi jin kivi koo de, vaa iyo kua'a xeen ñayii ma. Te chukan kúu ja ni ka ka koo de onde xini ve'e ma, te ni ka ndakana de jaku teja ma, sukan‑va'a ndanune. Te ni ka nune'e de nuu yoxtnee tee ku'u ma me'ñu ndaka ñayii ma nuu iyo Jesús ma. 


text:
Te nuu ni jini Jesús ma ja ka kukanu ini xeen de ya ma, te jiña'a ya nuu tee ku'u ma: ―‍Ndijin, ndaka kuechi ni ma jâ ni ka naa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka jani ini de: “¿Na in kúu tee ya'a ja ká'an de tnu'u ya'a ja masu játna ini Su'si ma? Vaa maa in‑ni Su'si ma kuu xnaa kuechi o ma”, ka kuu de ka ka'an de. 


text:
Kovaa Jesús ma chi ni jinitnuni ya ndaka ja ka jani ini de ma, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Nava'a ka jani ini ni sukan? 


text:
¿Nde a kúu ja yii‑ka ja kuña'a o tee ku'u a? ¿Yii‑ka ja kuña'a o ja: “Kuechi ni ma jâ ni ka naa”, o xi yii‑ka ja kuña'a o: “Ndakoo ni, te ndakaka ni”? 


text:
Te káxtnu'u sa ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin naa kuechi ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te jiña'a ya tee ku'u ma: ―‍Nuu ndijin ká'an sa, ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni ve'e ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ora yukan ni ndakoo tee ñatuu kúu kanda ma nuu ka iyo ndaka ñayii ma, te ni ndake'en de nuu ni katuu de ma, te ndáchiñu'u de Su'si ma, kuan no'o de ve'e de ma. 


text:
Ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma, te ka ndachiñu'u i Su'si ma, kovaa ni ka yu'u xeen i, te ka ka'an i: ―‍Vitna, te ni ka jini o tna'a ja masu nama uun kúu ma ―‍ka kuu i ka ka'an i. Jesús ma, ni ndatnu'u ya ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma 


text:
<pb/>Ja ni jinu sukan ma, Jesús ma, ni kee ya, te ni jini ya in tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma nuu ñayii ka kivi koo ini ñuu ma ja jin xiko i ndatniñu i nuya'vi ma, te nani de Leví. Te núkoo de nuu ka ndake'en ya'vi de ma. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>In kivi Leví ma, ni sa'a de ve'e de ma in viko jayiñu'u maa Jesús ma, te kua'a tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma ji'in kua'a‑ka ñayii ma ka nukoo nuu mesa ma. 


text:
Kovaa tee ka kuu fariseo tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in jaku‑ka tee ka kuu fariseo ma, ni ka keja'a de ka ka'an de tnu'u tee ka ndikin Jesús ma. Te ka jiña'a de: ―‍¿Nava'a ka jaa ka ji'i ni ji'in kui'na ka ndake'en ya'vi ja ka xiko ñayii ma, ji'in ñayii ka ndiso kuechi a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ñayii ka iyo va'a ma chi ñatuu ka jiniñu'u i tee tatna ma chi yika‑ni ja ñayii ka ku'u ma. 


text:
Saña chi masu vee sa ja ndakana sa ñayii ka jani ini ja ñayii va'a ka kuu i ma chi vee sa ja ndakana sa ñayii ka ndakunitnuni ja ka ndiso kuechi i ma, sukan‑va'a jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin ndakokuiñi i nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ñatuu ka iyo ndite tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de Jesús ma: ―‍Tee ka ndikin Juan ma ji'in tee ka ndikin tee ka kuu fariseo a, kua'a jichi ka iyo ndite de ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma, kovaa tee ka ndikin ña'a ndijin a chi ndimaa ka jaa ka ji'i de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin, ¿xi kuu jin sa'a ni ja jin koo ndite ñayii ka iyo viko tnánda'a ma, te vitna ja ka iyo‑ka i ji'in suchi yii tnánda'a ma? 


text:
Kovaa kenda in kivi ja jin xtandiyo i suchi tnanda'a ma. Nuna kenda kivi yukan, sana jin koo ndite ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja in ja jaa ma chi masu ndáketna'a i ji'in ja tu'u ma 


text:
<pb/>Sani te ni ka'an ya in tnu'u vijin: ―‍Masu na in ka'nde vala sa'ma jaa i te ndachu'un i in nuu sa'ma tu'u ma, te nuna sa'a i sukan, skenaa i sa'ma jaa ma. Suni ja vala sa'ma jaa ma, masu kendoo va'a i nuu sa'ma tu'u ma. 


text:
Ni masu tnaa o ndute uva yika ni kuva'a ma nuu ñií kiti jâ ni kuu kii iyo ma, vaa ndute uva ma chi sa'a de ja te'nde ñií ma, te skenaa o ndute ma ji'in ñií ma. 


text:
Ñatuu ni‑in ñayii ja ji'i i ndute uva jâ ni kuu kii‑ka ma, te kúni i ja ko'o i ndute yika ni kuva'a ma, vaa ká'an i: “Ndute ni kuu kii‑ka ma, ji'i asi‑ka de” ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te kua'an Jesús ma ne'un itu ma, te tee ka ndikin ya ma, ka tnu'u de yoko triu ma, te ka skoyo de nuu nda'a de ma, te ka jaa de triu ma. 


text:
Sani te jaku tee ka kuu fariseo ma, ni ka jikan‑tnu'u de nuu Jesús ma: ―‍¿Nava'a ka sa'a ni in ja masu kuu sa'a o kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Ñatuu nama ni ka ka'vi ni ja ni sa'a David ma in jichi nuu ka kokon de ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in de ma? 


text:
Te ni kenda de ve'e Su'si ma, te ni ke'en de xtatila ii Su'si ma, te ni ka jaa de ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in de ma, te vitna ja maa‑ni sutu ma kuu jin kaa xtatila yukan ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a tna ya: ―‍Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa siki ja kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ndasava'a Jesús ma in tee ni yichi nda'a de 


text:
<pb/>In‑ka kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, Jesús ma, ni kivi ya ini veñu'u luluu ma, te ni keja'a ya káxtnu'u ya. Yinee in tee ni yichi nda'a kua'a de ma. 


text:
Te tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka jito yu'u de Jesús ma, sukan‑va'a na jin kuni de nú ndasava'a ya nda'a tee ma kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te sukan‑va'a kuu jin xtekuechi de ya. 


text:
Kovaa maa ya chi jini ya nawa ka jani ini de ma, te jiña'a ya tee ni yichi nda'a ma: ―‍Ndokuiñi ni, te jinkuiñi ni me'ñu a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee ma, ni ndokuiñi de. 


text:
Te Jesús ma, jiña'a ya nuu tee ka kuu fariseo ma: ―‍In ja kakan‑tnu'u ña'a sa: ¿Nde a iyo ja kuu sa'a o kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a? ¿Ja va'a ma, xi ja u'vi ma? ¿Sa'a o ja koteku in ñayii, xi xnaa o i? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te nde'ya ya ndaka ñayii ka nukoo xiñi ya ma, te jiña'a ya tee ñatuu kúu kanda nda'a ma: ―‍Ndaskuili ni nda'a ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni sa'a de sukan, te ni nduva'a nda'a de ma. 


text:
Kovaa jaku ñayii ma, ni ka ndakiti xeen ini i, te ni ka keja'a i ka ndatnu'u tna'a i naxe jin sa'a i Jesús ma. Ni kaji Jesús ma uxi uu tee tetniñu ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma 


text:
<pb/>Ne'un kivi yukan Jesús ma, ni ja'an ya in yuku, sukan‑va'a kakan‑ta'vi ya, te niñu yikuu ya jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma. 


text:
Te nuu ni ndii ma, te ni kana ya tee ka ndikin ya ma, te ni ndakaji ya uxi uu de, te tee yukan ni xnani ya apóstol, (ja kúni ka'an “tee tetniñu maa ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u maa ya ma”). 


text:
Te tee ya'a ni ka yo kuu Simón tee ni ndaxnani ya Pedro ma, ji'in Andrés ma ñani Simón ma, ji'in Santiago ma, ji'in Juan ma, ji'in Felipe ma, ji'in Bartolomé ma, 


text:
ji'in Judas ma sa'ya Santiago ma, ji'in Judas Iscariote ma tee ke'en‑su'va Jesús ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu kua'a ñayii 


text:
<pb/>Jesús ma, ni nuu ya ji'in tee ka ndikin ya ma, te ni jinkuiñi ya in nuu ndaa. Ka iyo kua'a ñayii ka ndikin ya ma, ji'in kua'a ñayii ñuu Judea ma, ji'in ñayii ñuu Jerusalén ma, ji'in ñayii ichi yu'u mar ñuu Tiro ma ji'in Sidón ma. Ni ka kenda koo i ja jin koniniso'o i ja ká'an Jesús ma, ji'in ja jin nduva'a i kue'e ka ndo'o i ma. 


text:
Chukan kúu ja ndaka ñayii ma, ka kuni i ja jin kaki'i i Jesús ma, sukan‑va'a jin nduva'a i na kue'e ka ndo'o i ma, vaa Jesús ma, iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma. Ñayii jin koo vii jin koo va'a ma ji'in ñayii jin kuxii ini ma 


text:
<pb/>Jesús ma, nde'ya ya ñayii ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Ja vava'a ka kuu ndijin ja ka kunda'vi ni a, vaa jin koo ni ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma. 


text:
<pb/>’Ja vava'a ka kuu ndijin ja vitna ka kokon ka yichi ni a, vaa jin ndani'i jin ndatna'a ni. ’Ja vava'a ka kuu ndijin ja vitna ka nda'yu ni a chi jin ndusii ini ni. 


text:
<pb/>’Ja vava'a ka kuu ndijin kivi jin ndakiti ini ñayii ma nuu ni ma, kivi jin taji ña'a i nuu ka iyo i ma, kivi jin tee ña'a i tnu'u ma, te jin saxiko ña'a i kuenda tnu'u ja in ñayii sa'a ja u'vi ka kuu ni, kuechi ja ka kandija ña'a ni saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Jin kutachi xeen ni kivi yukan, vaa ndijin chi kua'a xeen ja va'a ja vii jin nduta'vi ni ja ka iyo onde andivi ma, te jin kona'a ni ja sukan ka sa'a ndeva'a ña'a ñayii a, sukan ni ka yo sa'a ndeva'a yuva i ma tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni jiña'a tna ya: ―‍Kovaa nda'vi maa ndijin ñayii ka kuu xiku, vaa jâ ni ka iyo sii ini ni ñuu ñayivi ya. 


text:
<pb/>’Nda'vi maa ndijin ja vitna ka ni'i ka tna'a ni a, vaa jin ndakokon jin ndayichi ni. ’Nda'vi maa ndijin ja vitna ka kusii ini ni, kovaa jin ndanda'yu ni ja jin kuxii ini ni. 


text:
<pb/>’Nda'vi maa ndijin ja ndaka ñayii ñuu ñayivi a, ka chiñu'u ña'a i a, vaa sukan ni ka yo sa'a yuva i ñayii jana'a ma ja ni ka yo chiñu'u de tee ni ka yo xnda'vi ña'a ja tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ka kuu de ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin kutoo o ñayii ñatuu ka kunimani nuu o ma 


text:
<pb/>’Kovaa ndijin ja ka niniso'o ni ja ká'an sa a: Jin kutoo ni ñayii ñatuu ka kunimani nuu ni ma. Jin sa'a ni ja va'a nuu ñayii ka kiti ini nuu ni ma. 


text:
Jin ka'an va'a ni ja jin kuu ñayii ka ka'an u'vi ja jin kuu ni ma. Jin kakan‑ta'vi ni ja jin kuu ñayii ka tee ña'a tnu'u ma. 


text:
Nú na in kani in yikinuu ni a, kua'a ni tnu'u, te kani i in‑ka yikinuu ni ma. Te nú na in xtandee sa'ma ndii ni a, kua'a ni tnu'u te ki'in i ji'in su'nu ni a. 


text:
<pb/>’Nú ndijin, ka kutoo ni yika‑ni ja ñayii ka kutoo ña'a ma, ¿nawa ka sa'a‑ka ni ja ñatuu ka sa'a ñayii ñatuu ka kandija ja ká'an Su'si ma? Vaa onde ñayii ka ndiso kuechi ma, sukan‑ni ka sa'a tna i. 


text:
Te nú ka sa'a ni ja va'a nani nuu ñayii ka sa'a ña'a ja va'a ma, ¿nawa ka sa'a‑ka ni ja ñatuu ka sa'a ñayii ka ndiso kuechi ma? Suni ñayii ka ndiso kuechi ma, sukan‑ni ka sa'a tna i. 


text:
Te nú ka wanuu ni nani ñayii ka ndetu ni ja nawa jin taa i ma, ¿nawa ka sa'a‑ka ni ja ñatuu ka sa'a ñayii ka ndiso kuechi ma? Vaa suni ñayii ka ndiso kuechi ma, ka wanuu tna'a i, te ka ndetu i ja kua'a‑ka jin ndakua'a ñayii ma. 


text:
Ndijin, jin kutoo ni ñayii ñatuu ka kunimani nuu ni ma, te jin sa'a ni ja va'a ma, te jin kuanuu ni, kovaa má jin kondetu ni ja nawa jin ndachunaa i. Te sukan kua'a‑ka ndataa Su'si ma. Te nú sukan ka sa'a ni, jin ko kuu ni sa'ya Su'si onde sukun ma, vaa Su'si ma chi suni kúnda'vi ini ya ñayii ndee ini ma, visi ñatuu sa'a i ja va'a ma, kovaa ndetu ya ja ndasa'a i kuenda. 


text:
Jin kava va'a ini ni sukan va'a ini Yuva o Su'si ma. Máko jin ndanduku o naxe sa'a naxe kúu in‑ka ñayii ma 


text:
<pb/>’Máko jin ndanduku ni kuenda naxe ka sa'a ka kuu in‑ka ñayii ma, sukan‑va'a máko ndanduku Su'si ma kuenda naxe ka sa'a ka kuu ni a. Máko jin xtekuechi ni in‑ka ñayii ma, sukan‑va'a Su'si ma, masu ndaxtekuechi ña'a ya ndijin. Jin sakanu ini ni nawa ka sa'a ña'a in‑ka ñayii ma, sukan‑va'a Su'si ma, sakanu ini ña'a ya. 


text:
Jin kua'a ni nawa kúu ja ka jiniñu'u ñayii ma, te Su'si ma, taa ya nawa ka jiniñu'u ni, te ûni kua'a‑ka ndataa ya. Su'si ma chi sukan jin sa'a jin kuu ni in‑ka ñayii ma, te sukan ndasa'a ña'a ya ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin ya'a: ―‍¿Naku xi kuu in tee kuaa ma, te skaka de in‑ka tee kuaa ma? Vaa ka jini o ja nú iyo in kava chi nduu de jin kê koo. 


text:
Ñatuu ni‑in tee yika yikuu skua'a nawa káxtnu'u teskua'a de ma, jini‑ka de sana teskua'a de ma. Kovaa nuna skua'a ñukuun de chi kenda de sukan kúu teskua'a de ma. 


text:
<pb/>’¿Te nava'a nde'ya ni in mi'i ñunee nuu tna'a ni a, te ñatuu nukonde'ya ni in vitu ka'nu ñunee nuu maa ni a? 


text:
Te nú ñatuu jini ni vitu ka'nu ñunee nuu ni a, ¿nava'a kusaa ini ni jiña'a ni nuu tna'a ni a: “Taa ni tnu'u, te tava sa in mi'i ñunee nuu ni a”? Masu ndása'a ni kuenda tnu'u ká'an ni a, vaa ká'an ni, te masu sa'a ni. Xinañu'u‑ka tava ni vitu ka'nu ñunee nuu maa ni a, te sukan saa konde'ya va'a ni, sukan‑va'a ndatava ni mi'i ñunee nuu tna'a ni ma. Ja sukan ka sa'a ka kuu ñayii ma, te ndakuni o nawa ñu'u ini anua i ma 


text:
<pb/>’Nú in yutnu kui'i te kúun nde'ya iya, te masu kuu ka'an o ja in yutnu kui'i va'a kúu tnu, ni a in yutnu kui'i kúun nde'ya va'a ma, te ndakuun nde'ya iya ma. 


text:
Ndi‑in ndi‑in yutnu kui'i ma, ka kuun nde'ya tnu, te ka jini o na yutnu kui'i ka kuu tnu. Masu kuu kuun higo nuu tnu iñu ma, ni a ndaxtutu o uva nuu tnu iñu yiki ma. 


text:
Ñayii va'a ma, ká'an i tnu'u va'a, vaa tnu'u va'a ñu'u ini anua i ma, te ñayii ká'an ja u'vi ma, sukan ká'an i, vaa ja u'vi ma ñu'u ini anua i ma. Vaa ja ñu'u ini anua ñayii ma kúu ja ká'an yu'u i ma. Ñayii niniso'o te sa'a i sukan ká'an Jesús ma chi koo va'a i 


text:
sukan kúu in tee ni sa'a in ve'e de, sukan kúu i. Vaa xinañu'u ni jate kunu de, te ni jani va'a de ja jin kituu ve'e sa'a de nuu toto ma. Nuu ni kee ndeñu'u ma te ni chitu yute ma, te ndute ma, ni jan kani ndee ni'i de ve'e ma, kovaa ñatuu ni kundee de skanda de i, vaa ni kuva'a va'a i. 


text:
Kovaa nú na in jiniso'o ja ká'an sa a te ñatuu sa'a i ja ká'an sa a, sukan kúu in tee ni sa'a ve'e de nuu ñu'ú ma‑ni kúu i, vaa ñatuu ni skee kunu de ja kituu ve'e de ma. Te nuu ni kee ndute ñu'u ma te ni chitu yute ma te ni jan kani ndee ni'i de ve'e ma, te ni ndatnana ndi'i kuiti i ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te yukan iyo in tee tátnuni nuu cientu soldado. Te iyo in suchi jinukuechi nuu de, te kútoo xeen de i. Te ku'u ka'vi xeen i, te kuenda kûu i kúni i. 


text:
Nuu ni jiniso'o tee tátnuni nuu cientu soldado ma ja ka ka'an i ja sa'a Jesús ma, te ni tetniñu de tee ka kuu ja'nu ñuu judío ma, ja na jin koo de jin kakan‑ta'vi de nuu ya te na kii ya ve'e de ma, ndasava'a ya suchi jinukuechi nuu de ma. 


text:
Te ni jan koo tee yukan nuu Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍Tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ká'an de ja sa'a ni tnu'u mani, vaa iyo tna de ja chindee ni de, 


text:
<pb/>Jesús ma, kua'an ya ji'in de. Kovaa nuu jâ ni kuyatni ya ve'e tee tátnuni nuu cientu soldado ma, te maa de chi ni tatnuni de nuu tna'a de ma ja jin koo i jin kuña'a i Jesús ma sa'a: ―‍Señor, má ko ndi ini ni ja kii ni onde ve'e sa a, vaa masu kaa masu iyo sa ja kivi ni ini ve'e sa a. 


text:
Chukan kúu ja ñatuu ni kusaa ini maa sa ja jan nu nduku ña'a sa. Yika‑ni ja tatnuni ni nuu kue'e a ja jín ndiyo i, sukan‑va'a nduva'a suchi jinukuechi nuu sa a. 


text:
Vaa saña tna chi ka iyo tee ka tatnuni nuu sa, te ka iyo soldado ja tátnuni sa nuu de ma. Te nuna kuña'a sa in de ma: “Kuá'an ni”, te kua'an de, te nuna kuña'a sa in‑ka de ma: “Ne'e ni”, te kíi de. Te nuna tatnuni sa nuu suchi jinukuechi nuu sa a: “Sa'a cha'a”, te sa'a i, kúu de ká'an de ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni sa'vi‑nka ini ya ja ni jiniso'o ya sukan ma, te nde'ya ya ñayii ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa kúu ja ni a ñuu Israel ya ñatuu ni ndani'i sa ñayii ka kukanu ini xeen ña'a sukan kúkanu ini ña'a tee ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka ndakokuiñi i ve'e ma, te ni ka ndani'i i suchi jinukuechi ma ja jâ ni nduva'a i. Jesús ma, ni ndaxteku ya sa'ya in ña'a ni ndoo ja ni ji'i yii ña ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu sukan ma, Jesús ma, kua'an ya ñuu nani Naín ma. Kua'an ya ji'in tee ka ndikin ya ma ji'in kua'a‑ka ñayii. 


text:
Ja ni kenda ya yatni ñuu ma, ni jini ya ja kuan koo i kuan chu'u i in ndiyi. Te sa'ya in ña'a ni ji'i yii kúu i, te maa in maa tnu'u‑ni i iyo nuu si'i i ma. Te kua'a xeen ñayii ñuu ma ka ndikin kuan koo i. 


text:
Ja ni jini Jesús ma, ni kunda'vi ini ya ña'a ma, te jiña'a ya: ―‍Má konda'yu ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni jan tu'va ya, te ni tnii ya nuu ka ndiso i suchi ni ji'i ma, te ni ka jinkuiñi i. Jesús ma, jiña'a ya suchi ni ji'i ma: ―‍Ro'o ká'an ri: ¡Ndakoo! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te suchi ni ji'i ma, ni ndakoo i, te ni keja'a i ká'an i. Te jiña'a Jesús ma nuu si'i i ma: ―‍Ya'a ni sa'ya ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka jini ñayii ma sukan, ndaka i ni ka yu'u, te ni ka keja'a i ka ndachiñu'u i Su'si ma, te ka ka'an i: ―‍In tee kanuu‑ka ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma, ni kijaa de ne'un o ya ―‍ka kuu i ka ka'an i. Te ka ka'an tna i: ―‍Maa Su'si ma ni kenda, chíndee ya ñayii ñuu maa ya a ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ni‑ka'nu ñuu Judea ma ji'in yu'u ñuu ma, ni ka jini i sukan ni sa'a Jesús ma. Juan tee skuandute ma, ni tetniñu de tee ni ka jikan‑tnu'u Jesús ma 


text:
<pb/>Juan ma, ni jiniso'o de ndaka sukan ma, vaa tee ka ndikin tna'a ji'in de ma, ni ka ndakani de sukan. Ni kana de uu tee ma, 


text:
Te tee ni tetniñu Juan ma, ni ka jan tu'va de nuu Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍Juan tee skuandute ma, ni tetniñu ña'a de ja jin kakan‑tnu'u ña'a sa, nú ndijin kúu iya kii ma xi jin kondetu‑ka sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te maa ora yukan‑ni, Jesús ma, ni ndasava'a ya kua'a ñayii ka ndo'o ka neni ja ka ku'u i ma, ji'in ñayii xndo'o xneni ña'a tachi ma, te ni ndasava'a ya nuu ñayii inukuaa ma. 


text:
Sani te ni ndakone'e ya: ―‍Kuán koo ni, te jin kuña'a ni Juan ma ja ni ka jini ni a ji'in ja ni ka jiniso'o ni a. Jin ndakani ni ja ñayii kuaa ma, jâ ni ka ndundijin nuu i ma, te ñayii ñatuu kúu jin kaka i ma, jâ ni ka ndakaka i, te ñayii ka ndo'o lepra ma, jâ ni ka nduvii i, te ñayii inuso'o ma, jâ ni ka ndakuniso'o i, te ñayii ni ka ji'i ma, ni ka ndateku i, te nuu ñayii nda'vi ma káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a naxe jin ndani'i ta'vi i ma. 


text:
<pb/>Nuu kuan nu koo tee ni tetniñu Juan ma, Jesús ma, ni keja'a ya ká'an ya siki Juan ma nuu ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍¿Naxe kaa tee ni ka ke koo ni, ka nde'ya ni nuu masu nawa iyo kuiti ma? ¿Sukan kúu in tnuyoo ja skanda kajin yi'i ma? 


text:
¿Xi in tee ne'nu sa'ma va'a xeen? ¿Naxe kaa tee ni ka ke koo ni, ka nde'ya ni ma? Ndijin chi ka jini ni ja ñayii ka ne'nu sa'ma va'a xeen ma te ka sa'a i sukan ka jatna ini maa i ma, te ka iyo i ve'e tee ka kuu rey ma. 


text:
¿Kovaa naxe kaa tee ni ka ke koo ni ka nde'ya ni ma? ¿Xi ka jani ini ni ja in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de? Ja ndaa kúu ja suu de, te in tee kanuu‑ka sana in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu Juan ma. 


text:
Te ja kuu Juan ma kúu ja ká'an tnu'u Su'si ma sa'a:<pb/>Tetniñu ri in tee koxtnuu nuu ro, sukan‑va'a satu'va de ichi ki'in ro ma. 


text:
<pb/>’Te ká'an sa ja ne'un ndaka ñayii a, ñatuu ni‑in ñayii kanuu‑ka sana Juan ma, kovaa nuu tatnuni Su'si ma, te ñayii jani ini ja masu ñayii kanuu‑ka kúu i ne'un ndaka i ma ko kuu ñayii kanuu‑ka sana Juan ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ndaka ñayii ka jiniso'o ja ká'an Juan ma, onde tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ni ka sa'a de ja ni skuandute ña'a Juan ma, te sukan saa ni ka ndakunitnuni de ja Su'si ma kúu iya sa'a ja ndaa ma. 


text:
Kovaa tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ñatuu ni ka wa'a de tnu'u ja skuandute ña'a Juan ma. Sukan ni ka saxiko de ja kúni Su'si ma ja jin ko kuu de ma. 


text:
Sukan ka kuu suchi jaa ka jinkoo i nuya'vi ma, te ka kayu'u i ka jiña'a nuu tna'a i sa'a: “Ka tivi ri flauta, kovaa ñatuu ka jitaja'a ro. Ka jita ri yaa xii ini, kovaa ñatuu ka nda'yu ro”, ka kuu i ka ka'an i, 


text:
te sukan kuiti ka kuu tna ni. Vaa ni kenda Juan tee skuandute ñayii ma, te ñatuu jaa de xtatila ni ñatuu ji'i de ndute uva, te ndijin, ka ka'an ni ja yinee ña'a tachi ma. 


text:
Sani te ni kenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, te jaa sa xtatila te ji'i sa ndute uva ma, te ka ka'an ni ja tee jaa te ji'i xeen kúu sa te kétna'a ini sa ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma ji'in kui'na ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ka ka'an ni. 


text:
Kovaa ñayii ka kandija tnu'u ndichi Su'si ma chi ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. Te sukan, te ka jini o ja vava'a kúu tnu'u ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ka'an Jesús ma ve'e tee kúu Simón tee kúu fariseo ma 


text:
<pb/>In tee kúu fariseo ma, ni kana de Jesús ma ja jin kaa de xita ji'in ya. Te Jesús ma, ni ja'an ya ve'e de ma, te núkoo ya nuu mesa ma. 


text:
Te ni kenda in ña'a ni yo kuneé ni yo ku‑uun ña, iyo ña ñuu yukan, vaa ni jini ña ja Jesús ma, jaa ya xita ji'in tee kúu fariseo ma. Te ni kenda ña ji'in in nuu ñu'u ndute jáxiko asi ma, te nanimaa vidriu alabastru kúu i. 


text:
Te ni jinkoo ña nuu ja'a ya ma, te nda'yu ña, te ni keja'a ña ndákate ña ja'a ya ma ji'in ndute nuu ña ma. Sani te ni ndaxsichi ña ji'in ixi ña ma, te chítu chítu‑nka ña nuu ja'a ya ma, te chíso ña ndute jáxiko asi ma. 


text:
Te tee kúu fariseo ma tee ni kana Jesús ma ve'e de ma, ja ni jini de sukan ma, ni jani ini de: “Nute tee ya'a, in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ndija ma kúu de chi kunitnuni de na in kúu ña'a ke'e ña'a a, vaa in ña'a ndiso kuechi kúu ña”, jani ini de. 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya fariseo ma: ―‍Simón, iyo in ja ká'an sa nuu ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee kúu fariseo ma, ni ndakone'e de: ―‍Ka'an ni, teskua'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni keja'a ya ndákani ya sa'a: ―‍Uu tee, ka tavi de xu'un nuu in tee ni wanuu. In de tavi u'un cientu (500) denario, te in‑ka de ma uu xiko uxi (50). 


text:
Kovaa ñatuu kúu jin ndakua'a de ma, te chukan kúu ja tee ni wanuu ma, ni sakanu ini de ja ka tavi nduu de ma. Vitna ka'an ni, ¿ja nduu de ma, na nde de kunimani‑ka nuu tee ni wanuu xu'un ma te kutoo‑ka de tee ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Simón ma, ni ndakone'e de: ―‍Jani ini sa ja tee tavi kua'a‑ka ma ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Va'a‑ni jani ini ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te nde'ya Jesús ma ña'a ma, te jiña'a ya nuu Simón ma: ―‍¿Nde'ya ni ña'a ya'a? Ni kivi sa ve'e ni a, te ñatuu ni taa ni ndute ndondoo ja'a sa a. Kovaa ña'a ya'a, ni ndakate ña ja'a sa a ji'in ndute nuu ña a, te ni ndaxsichi ña ji'in ixi ña a. 


text:
Ñatuu ni chitu ni yikinuu sa a, kovaa ña'a ya'a chi onde nuu ni kijaa sa ma, ñatuu sunkani ña ja chitu ña ja'a sa a. 


text:
Ñatuu ni chiso ni aceite xini sa a, kovaa ña'a ya'a chi ni chiso ña ndute jáxiko asi a siki ja'a sa a. 


text:
Te chukan kúu ja ká'an sa ja visi kua'a xeen kuechi ni yo ndiso ña'a ya'a, kovaa sa'a, te ka jini o ja jâ ni ka naa ndaka kuechi ña ma, vaa ja ni sa'a ña'a ña sukan a, chi ja káxtnu'u ña kúu ja kútoo xeen‑ka ña'a ña. Kovaa ñayii vala‑ni kuechi i náa ma, vala‑ni kútoo ña'a i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñayii ka iyo tna yukan, ni ka keja'a i ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Na in kúu tee ya'a, ja onde kuechi ñayii ma xnaa de? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, sa'a ni jiña'a ya nuu ña'a ma: ―‍Ja ni kukanu ini ña'a ni a, te ni ndani'i ta'vi ni. Kuán no'o sii ini ni ―‍kúu ya jiña'a ya ña.<pb/>


text:
Ja ni jinu sukan ma, Jesús ma, kua'an ya ndaka ñuu ma, te káxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma. Te ndi‑uxi uu apóstol ma ka ndikin ya, 


text:
te suni ka ndikin ña'a jaku ña'a ni ndene'e ya tachi ni ka yo ñunee ini anua ña ma, ji'in ña'a ni ndasava'a ya ma. Te ne'un ña'a yukan kua'an María ña'a ka xnani i Magdalena ma ña'a ni ka nde koo uja tachi ma. 


text:
Suni Juana ñasi'i tee kúu Cuza ma tee ni yo tnii kuenda ve'e Herodes ma, ji'in Susana ma, ji'in kua'a‑ka ña'a ni ka yo ndi ini nawa jin kaa de ji'in ya ma. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin tee ni saka triu ma 


text:
<pb/>Kua'a ñayii ñuu ma ni ka ke koo, ka nde'ya i Jesús ma. Te ni ka ndututu kua'a ñayii. Sani te ni ka'an ya in tnu'u vijin: 


text:
<pb/>―‍In tee, ni kee de kuan saka de triu. Te ja ni saka de ma, jaku ni ka jinkava ichi jika de ma, te jaku ni ka jiñu ñayii ma, te jaku ni ka jaa lasaa ma. 


text:
Jaku‑ka i ni ka jinkava ne'un yuu ma, te nuu ni ka jite i ma, ni ka yichi i, vaa ñatuu na ko'yo iyo. 


text:
Kovaa jaku tna'a ja ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ma, te ni ka ja'nu i, te na'nu na'nu yoko ni ka kana koo i, te ni ka chitu va'a i. Onde cientu triu ma ni ka nduu ja in triu ma. ―Sa'a jiña'a Jesús ma, te ni ka'an nini'i ya: ―‍Nde ni iyo so'o ja koniniso'o ni, te koniniso'o va'a ni ―‍kúu ya ká'an ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ni ka'an ya tnu'u vijin ma 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Ndijin chi Su'si ma, káxtnu'u ya naxe tatnuni ya ma. Kovaa nuu ndaka‑ka ñayii ma chi ká'an sa tnu'u vijin, sukan‑va'a visi na jin konde'ya‑ka i, kovaa ma jin kuni i, te visi na jin koniniso'o‑ka i, kovaa ma jin jaku'ni ini i. Ni kaxtnu'u Jesús ma nawa kúni ka'an tnu'u vijin tee ni saka triu ja ni ka'an ya ma 


text:
te jaku ja ni ka jinkava ichi ma ka kuu ñayii ka jiniso'o tnu'u vii tnu'u va'a ma, kovaa kénda tachi ma, te xtandiyo i tnu'u ni jakun‑nee ini anua ñayii ma, sukan‑va'a ma jin kandija i te ma jin ndani'i ta'vi i. 


text:
Te triu ni ka jinkava ne'un yuu ma ka kuu ñayii ni ka jiniso'o tnu'u vii tnu'u va'a ma, te sii ini ni ka jiniso'o i, kovaa ñatuu ni ka ni'i yo'o va'a i. Ka kandija i jaku‑ni kivi, kovaa kénda kivi ja jitotnuni ña'a tachi ma, te ka ndakakayata i, te ka xndoo i ichi Su'si a. 


text:
Te triu ni ka jinkava ne'un iñu ma ka kuu ñayii ka jiniso'o ma, kovaa ka wa'a i tnu'u ja ka ndi ini xeen i siki ja na jin kuxiku i ma, ji'in ja na jin koo sii ini i ma. Te sukan, te ñatuu na ja vii ja va'a ka sa'a i. 


text:
Kovaa triu ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ma ka kuu ñayii inuva'a ini ma, te ni‑yu'u ni‑anua i ka niniso'o i tnu'u Su'si ma, te ka sa'a i sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te ñatuu ka xndoo i ichi ya a, te ndimaa ja vii ja va'a ka sa'a i. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki in ja ndú'va ja xtnuu i nuu o 


text:
<pb/>’Masu na in xndu'va in ñu'u te chísa'vi va'a i xi chínee i chii jito i ma chi ña'a. Su'va sónee sukun i, sukan‑va'a xtnuu i nuu ñayii jin kivi koo ma. 


text:
Suni maa i kúu ja ndaka ja iyo yu'u ma chi ndatuu i, te ndaka ja iyo yu'u ja ñatuu ka jini o ma chi kenda kivi ja jin kuni ndaka o sukan kaa sukan iyo i ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin koniniso'o va'a ni, vaa ñayii neva'a kua'a‑ka ja vii ja luu ni skuta'vi ña'a Su'si ma chi su'va ni'i kua'a‑ka i, kovaa ñayii ñatuu nawa neva'a i ma chi su'va xtandiyo ya onde ja jani ini i ja neva'a i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma nde ñayii kúu si'i ya ma ji'in ñani ya 


text:
<pb/>Si'i Jesús ma ji'in ñani ya ma ni ka kenda koo nuu iyo Jesús ma, kovaa ñatuu kúu jin kivi koo i jin tu'va i ya, chi vaa ka iyo kua'a ñayii ma. 


text:
Te in ñayii ma jiña'a nuu ya ma: ―‍Si'i ni ma ji'in ñani ni ma ka iyo i ke'e ma, te ka kuni i ja jin kuni ña'a i ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Nú na in koniniso'o tnu'u ká'an Su'si ma te sa'a i sukan ká'an ya ma, ñayii yukan ko kuu si'i sa ma ji'in ñani sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasa'a nañii ya kajin yi'i ma ji'in ndute ma 


text:
<pb/>In kivi ni kaa Jesús ma in nuu barcu ji'in tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jín koo o in‑ka yu'u mar ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te kuan koo de ji'in ya. 


text:
Nani ka ya'a de nuu ndute ma, Jesús ma, ni kixi ya. Sani te ni keja'a yi'i xeen kajin nuu ndute ma, te barcu ma ve jaku'un ndute, te vala‑nka ja sa'vi tnu nuu ndute ma. 


text:
Sani te ni ka xndoto de Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍¡Teskua'a! ¡Teskua'a! ¡Jin sa'vi o nuu ndute a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, ni ndakoo ya, te ni tatnuni ya nuu kajin yi'i ma ji'in nuu ndute ma ja na jin ndunañii i. Te ndaka ni ndukuee, te nañii kuiti ni kuu. 


text:
Sani te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Ñatuu jin kukanu ini‑ka ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Kovaa maa de chi ni ka yu'u de, te ni ka sa'vi‑nka ini de, te ka jikan‑tnu'u tna'a ndi‑in ndi‑in de: ―‍¿Na in kúu tee ya'a, ja tátnuni de nuu kajin yi'i a ji'in nuu ndute a, te ka kandija i a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Ni ndasava'a Jesús ma in tee ja ka yinee ña'a tachi 


text:
Ja ni nuu Jesús ma nuu ñu'ú ma, te ni kenda in tee ñuu yukan ja ka yinee ña'a tachi, te ni jan tu'va de ya. Jâ ni kuu kii ja ñatuu na sa'ma ne'nu‑ka de ni a koo de in ve'e‑ka, su'va ne'un nuu ka yinee ndiyi ma ni yo iyo de. 


text:
Nuu ni jini de Jesús ma, ni jinkoo jiti de nuu ya, te káyu'u de jiña'a de: ―‍¡Máko kivi nduu ni ji'in sa, Jesús, Sa'ya Su'si onde sukun ma! ¡Jikan‑ta'vi sa ja má xndo'o ña'a ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sa'a ni jiña'a de, vaa Jesús ma, tátnuni ya nuu tachi ma ja na xndoo i de, vaa kua'a jichi ni yo sa'a ndeva'a i tee yukan. Te visi ñayii ma, ni ka yo ju'ni i nda'a de ja'a de ma ji'in yo'o kaa, sukan‑va'a konu'ni va'a de, kovaa ni yo ja'nde de. Te tachi ma, ni yo sa'a i ja na ki'in de nuu masu nawa iyo kuiti ma, koo de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Naxe nani ro? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ndakone'e tachi ma: ―‍Legión nani sa ―‍kúu i jiña'a i. Sa'a jiña'a i, vaa kuechi ja kua'a i ka kuu ja ka yinee ini de ma. 


text:
Te yuku yukan ka iyo kua'a chikini ja ka jaa ti, te chukan kúu ja ka jiña'a tachi ma ja kua'a ya tnu'u, te jín ndivi koo i chikini ma. Te Jesús ma, ni wa'a ya tnu'u. 


text:
Sani te tachi ma, ni ka nde koo i ini tee yukan, te ni ka ndivi koo i ini chikini ma. Te chikini ma, ka jinu ti ni ka nu koo ti nuu ndute mar ma, te ni ka kê koo ti nuu ndute ma, te ni ka kandee ti, te ni ka ji'i ti. 


text:
<pb/>Te tee ka jito chikini ma, ni ka jini de ja ni kuu ma, te ka jinu de ni jan koo de nuu ñayii ñuu ma ji'in ñayii ka iyo ichi yuku ma, te ni ka ndakani de. 


text:
Te ñayii ma, ni ka ke koo i ka nde'ya i sukan ni kuu ma. Te ni ka kenda koo i nuu iyo Jesús ma, te ni ka ndani'i i tee ni ka yo yinee ña'a tachi ma ja núkoo de nuu ja'a Jesús ma. Ne'nu de sa'ma de ma, te jâ ni ndukaji ini de. Te ja ni ka jini i sukan ni kuu ma, te ni ka yu'u i. 


text:
Te ñayii ka iyo yukan ja ni ka jini i sukan ni kuu ma, ni ka ndakani i sukan ni nduva'a tee ni ka yo yinee ña'a tachi ma. 


text:
Ndaka ñayii ñuu Gerasa ma, ni ka keja'a i ka jikan‑ta'vi i nuu Jesús ma ja na ki'in ya, te máko koo‑ka ya ñuu yukan, vaa ka yu'u xeen i ja sukan ni kuu ma. Chukan kúu ja Jesús ma, ni ndaa ya nuu barcu ma, te kuan no'o ya. 


text:
Te tee ni ka yinee ña'a tachi ma, ni jikan‑ta'vi de ja na kua'a ya tnu'u ja na kondikin de ya. Kovaa Jesús ma, ni tatnuni ya ja na ndoo de, te jiña'a ya: 


text:
<pb/>―‍Kuán no'o ni ve'e ni ma, te ndakani ni ja ni sa'a Su'si ma ji'in ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee yukan, kuan no'o de, te ni ndakani de nuu ndaka ñayii ñuu ma ja ni ndasava'a ña'a Jesús ma. Ni ndaxteku Jesús ma sasi'i tee nani Jairo ma, te ni ndasava'a ya in ña'a 


text:
<pb/>Nuu ni ndenda Jesús ma in‑ka yu'u ndute ma, ñayii ma, ni ka ndusii ini xeen i, vaa ndaka i ka ndetu ya. 


text:
Sani te ni kenda in tee nani de Jairo, tee jito veñu'u luluu ma kúu de. Te tee ya'a chi ni jinkoo jiti de nuu ja'a Jesús ma, te ni jikan‑ta'vi de ja na ki'in ya ve'e de ma, 


text:
vaa iyo in sasi'i de, te maa in maa tnu'u‑ni i kúu, te uxi uu kuiya yi'i i, te ku'u ka'vi i, te ûni kûu i kúni i. Nani Jesús ma, kua'an ya, te ka jexni'ni tna'a ñayii ma, vaa kua'a xeen i ka ndikin ya ma. 


text:
Te ne'un ñayii ma kua'an in ña'a ja iyo uxi uu kuiya ja ku'u ña, vaa jati ña'a niñi, te ni ndi'i ndaka ja neva'a ña ma ni jatniñu ña nuu tee tatna ma, te ñatuu ni kuu nduva'a ña. 


text:
Te ña'a ya'a, ni jan tu'va ña Jesús ma ichi yata ya ma, te ni tnii ña yu'u sa'ma ndii ya ma. Te maa ora yukan‑ni ni jinkuiñi ja jati ña'a niñi ña ma. 


text:
Sani te Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na in kúu ja ni kaki'i ña'a ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Ndaka ñayii ma ka jiña'a ja ñatuu na in ni kaki'i ya, te chukan kúu ja Pedro ma, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ñayii a chi ka tunda'a tna'a i, te ka jexni'ni tna'a i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a jiña'a ya: ―‍Iyo in ñayii ni tnii yu'u sa'ma sa a, vaa jâ ni jinitnuni sa ja ini anua sa a ni kee tnu'u ndee tnu'u ndatnu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ña'a ma, ja ni jini ña ja masu kuu naxe chu'u ña ma, te nini'i‑nka ña ni jinkoo jiti ña nuu ja'a Jesús ma, te ni ndaka'an ña nuu ndaka ñayii ma nava'a ni tnii ña yu'u sa'ma ya ma ji'in sukan ni nduva'a ña ora yukan‑ni ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Sa'ya sa, ja ni kukanu ini ña'a ni a, te ni nduva'a ni. Kuá'an sii ini ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, nuu ni kenda in tee iyo ve'e tee tátnuni veñu'u luluu ma, te jiña'a de nuu tee ma: ―‍Sa'ya ni ma, jâ ni ji'i i. Má xtna'a‑ka ni teskua'a a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni jiniso'o ya, te jiña'a ya: ―‍Má koyu'u ni. Yika‑ni ja kukanu ini ña'a ni, te sa'ya ni ma chi kaku i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka kenda koo de ji'in ya ve'e de ma, ñatuu ni wa'a ya tnu'u ja na in kivi‑ka, yika‑ni ja Pedro ma, ji'in Juan ma, ji'in Santiago ma, ji'in yuva suchi ni ji'i ma, ji'in si'i i ma. 


text:
Ndaka ñayii ma, ka nda'yu i ja ka kuxii ini i ja ni ji'i suchi si'i ma. Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Máko jin konda'yu‑ka ni. Suchi si'i a, masu ni ji'i i chi kixi i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te Jesús ma, ni tnii ya nda'a i ma, te ûni nini'i ni ka'an ya sa'a: ―‍¡Suchi jaa, ndakoo! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ndateku i, te ni ndakoo kunu i. Te Jesús ma, ni tatnuni ya ja na jin kua'a de ja kaa i. 


text:
Te yuva i ma, ni ka sa'vi‑nka ini de. Kovaa Jesús ma, ni tatnuni ya ja má jin ndakani de nuu ni‑in ñayii ja sukan ni kuu ma.<pb/>


text:
Jesús ma, ni ndaxtutu ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni wa'a ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu, sukan‑va'a jin tatnuni de nuu tachi ma, te jin xndoo i ñayii ka yinee i ma, te jin kakan‑ta'vi de nuu Su'si ma, te jin nduva'a ñayii ka ku'u ma. 


text:
Te ni tetniñu ya de ja jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma, te jin kakan‑ta'vi de nuu Su'si ma, te jin nduva'a ñayii ka ku'u ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Máko jin kinda'a ni ndatniñu jin koo ni. Ni a karroti ni, ni a bolsa ni, ni a xita jin kaa ni, ni a xu'un, ni a sa'ma jin ndaxsama ni maa ni. 


text:
Te ndeva'a‑ni ñuu ñatuu ka kuni i ja jin kuan‑ta'vi ña'a i ma, te jin nde koo ni ñuu yukan, te jin skoyo ni ñuyaka ja'a ni ma, sukan‑va'a ñayii yukan, jín kona'a i ja jâ ni ka xtu'va ni i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni ka ke koo de, te kuan koo de ni‑ka'nu yu'u ñuu ma, ka kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma, te ka nduva'a ñayii ka ku'u ma. Ndí ini tee kúu Herodes ma 


text:
<pb/>Te tee kúu rey Herodes ma, ni jiniso'o de ja ka ka'an i ndaka sukan kúu ma, te ñatuu ní'i ini de naxe kani ini de. Vaa jaku i ka ka'an ja Juan ma ni ndateku, 


text:
te jaku‑ka i ka ka'an ja ni ndenda Elías ma, te jaku‑ka i ka ka'an ja in tee jana'a ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ni ndateku. 


text:
Kovaa Herodes ma, ká'an de: ―‍Vitna ja maa o ni tetniñu ja jin ka'nde i xini Juan ma, ¿na in kúu tee ya'a ja jiniso'o o ja kua'a xeen ja ka ndakani i ja kuu de ma? ―‍kúu de ká'an de. Chukan kúu ja Herodes ma, ni yo nduku de naxe kuni de Jesús ma. Ni sa'a Jesús ma ja ni ndukua'a xtatila ma ji'in tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa u'un mil tee 


text:
<pb/>Nuu ni ka ndenda koo tee ka kuu apóstol ma, ni ka ndakani de nuu Jesús ma ja ni ka sa'a de ma. Sani te ni jeka ya de, te kua'an ya ji'in maa‑ni de in ñuu nani Betsaida. 


text:
Kovaa nuu ni ka jini ñayii ma ja kua'an ya ma, te ni ka ndikin i ya, te Jesús ma, ni jan‑ta'vi ya i, te ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma, te ni ndasava'a ya ñayii ka ku'u ma. 


text:
<pb/>Nuu ve kukuee ma, ni ka jan tu'va ña'a ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ka jiña'a de: ―‍Ndakuan‑ta'vi ni nuu ñayii a, sukan‑va'a jín koo i jín ndatatu i, te jín nduku i nawa jin kaa i ichi yu'u ñuu ma ji'in ichi yuku ma, vaa nuu ka iyo o a chi masu nawa iyo kuiti ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jin kua'a maa ni ja jin kaa i ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Masu nawa ka neva'a sa, yika‑ni ja u'un‑ni xtatila te uu‑ni tiaka, te nú sukan te jín koo sa jin kuaan sa ja jin kaa ndaka ñayii ya'a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te visi u'un mil tee ka iyo. Kovaa Jesús ma, jiña'a ya tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin sa'a ni ja jin kunukoo uu xiko uxi (50), uu xiko uxi (50) ñayii a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te Jesús ma, ni tnii ya ndi‑u'un xtatila ma ji'in nduu tiaka ma, te ni ndonenuu ya ichi andivi ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja ndaka ja ni wa'a ya ja jin kaa de ma, te ni ta'vi ya. Sani te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma, sukan‑va'a jin kua'a de ja jin kaa ndaka ñayii ma. 


text:
Ndaka ñayii ma, ni ka jaa i onde ni ka ndutu chii i ma, te ni ka ndaxtutu de ndaka‑ka ja ni kendoo ma, te ni ka ndachitu uxi uu‑ka chika. Pedro ma, ni ka'an de ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Su'si ma 


text:
<pb/>In kivi, te yikuu maa in‑ni Jesús ma jikan‑ta'vi ya, te ka iyo tna tee ka ndikin ya ma, te ni jikan‑tnu'u ya de: ―‍¿Na in kúu sa, ka ka'an ñayii ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Jaku ñayii ma, ka ka'an i ja Juan tee skuandute ma kúu ni, te jaku‑ka i ma ka ka'an ja Elías ma kúu ni, te jaku‑ka tuku i ma ka ka'an ja in tee jana'a ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ni ndateku ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍Te ndijin, ¿na in kúu sa, ka ka'an ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ndijin kúu Cristo iya vee nuu Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni sacargu xeen ya de ja máko jin kuña'a de sukan nuu ni‑in ñayii ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi iyo sa ja ndo'o neni sa, te jin saxiko ña'a tee ka ndanuu ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te jin ka'ni ña'a de. Kovaa nuu uni kii ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya nuu ndaka de ma: ―‍Nú na in kúni ja kondikin ña'a i, máko sa'a i sukan játna ini maa i ma, su'va kondikin vava'a ña'a i ndaka kivi, visi ndó'o néni i sukan ndó'o néni ñayii jiso krusi i ma te kua'an i nuu kûu i ma. 


text:
Vaa ñayii kúni ja koo va'a i ñuu ñayivi ya chi skenaa i anua i ma. Kovaa nú na in, visi na kûu i ñuu ñayivi ya ja kuechi ja káxtnu'u i tnu'u maa sa a chi ndani'i ta'vi i. 


text:
Te nú nde ni na kukan‑nuu ja maa sa iyo ji'in ni te kukan‑nuu ni ja jini ni tnu'u ni kaxtnu'u sa a, ne'un ñayii tiempu ya'a ja ndimaa ka sa'a i ja u'vi ma te ka ndiso kuechi i ma, te jin kona'a ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndakukan‑nuu ña'a sa kivi ndii sa ji'in jayiñu'u maa sa ma, ji'in jayiñu'u Yuva sa ma, ji'in jayiñu'u ndaka ángel ka jinukuechi nuu ya ma. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja ka iyo jaku ni ja ka iyo ni ya'a ja masu jin kûu ni onde jin kuni ni sukan tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Su'si ma ja Sa'ya maa ya kúu Jesús ma 


text:
<pb/>Nuu una kii ja ni ka'an ya sukan ma, Jesús ma, ni ja'an ya in yuku, ja kakan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te ka ndikin ña'a Pedro ma, ji'in Santiago ma, ji'in Juan ma. 


text:
Te vivii yé'e ni'ni nuu ka iyo de ji'in ya ma, sukan kaa nuu iyo maa Su'si ma. Te ka ndatnu'u de ji'in ya sukan ndo'o ya ñuu Jerusalén ma, ji'in sukan ndaa ya no'o ya andivi ma. 


text:
Visi Pedro ma ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in de ma, jin kusu xeen de ka kuni de, kovaa ni ka yo ndito de, te ni ka jini de jayiñu'u Jesús ma ji'in nduu tee ka iyo ji'in ya ma. 


text:
Nuu ni ka ndusiin tee yukan ji'in Jesús ma, Pedro ma, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ¡va'a‑ni ja ka iyo sa ya'a! Jín sa'a sa uni ve'e nda'a yutnu, in kuenda maa ni, te in‑ka kuenda Moisés ma, te in‑ka kuenda Elías ma ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa Pedro ma, masu ni ndasa'a de kuenda nawa kúu ja ká'an de ma. 


text:
<pb/>Nani ká'an de ma, te ni kenda in viko, ni nukun‑tuu i de. Te ja ka iyo de me'ñu viko ma, ni ka yu'u xeen de. 


text:
Sani te onde ne'un viko ma, te ni ka jiniso'o de ja sa'a ni ka'an Su'si ma: ―‍Sa'ya sa kúu iya ya'a, iya ni kaji maa sa kúu ya: Te jin koniniso'o ni ja ká'an ya a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te ora nuu ni ka jiniso'o de ja ká'an ya ma, Jesús ma, ni kendoo maa in‑nka ya. Te ne'un kivi yukan, tee ka ndikin ya ma, ñatuu ni ka ka'an de nuu ni‑in ñayii ja ni ka jini de ma. Jesús ma, ni kene'e ya tachi ni yo saneé in suchi jaa, te ni nduva'a i 


text:
<pb/>Kivi xtnee ma nuu ni ka nu koo de yuku ma, kua'a xeen ñayii ni ka ke koo ja jin ndatna'a i ji'in Jesús ma. 


text:
Te ne'un ñayii yukan iyo in tee, káyu'u de jiña'a de: ―‍Teskua'a, jikan‑ta'vi sa nuu ni ja kii ni te kuni ni sukan ndó'o sa'ya sa a, vaa kútoo sa i, te maa in maa tnu'u‑ni i neva'a sa. 


text:
Te tachi ma, iyo naxe, te sa'a i ja káyu'u neé káyu'u uun suchi a, te skiki ña'a i, te jáa ti‑iñu yu'u i a. Te sa'a ndeva'a i suchi a, te ñatuu kúni i ja xndoo i suchi a. 


text:
Ni ka jikan‑ta'vi sa nuu tee ka ndikin tna'a ji'in ni a, ja na jin kene'e de tachi ma, kovaa ñatuu ni kuu jin sa'a de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a ñatuu ka kukanu ini ña'a ni, te so'o xeen ka ndaa ni? ¿Na saa‑ka kii jiniñu'u ja koo sa ji'in ni? ¿Te na saa‑ka kii kanda sa ja sukan‑ni ka kuu ni a? Ki xsia'a ni sa'ya ni a ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni kenda yatni suchi ma, te tachi ma, ni skana ña'a i nuu ñu'ú ma, te ni skiki tuku ña'a i. Kovaa Jesús ma, ni ndonda ya nuu tachi ma, te ni xndoo i suchi ma. Te sukan te ni ndasava'a ya i, te ni ndakua'a ya i nuu yuva i ma. 


text:
Te ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja ndaka kúu sa'a Su'si ma. Cha'a kúu ja ku‑uu jichi ja ni kaxtnu'u Jesús ma ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>―‍Jin koniniso'o va'a ni ja ká'an sa a. Máko jin ndunaa ni. Vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin ndaxsia'a ña'a i nuu nda'a tee ka tatnuni ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ñatuu ni ka jaku'ni ini de ja ká'an ya ma, vaa Su'si ma, ñatuu ni wa'a ya tnu'u ja jin jaku'ni‑ni ini de. Suni ka yu'u de ja jin ndakan‑tnu'u tuku de Jesús ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma na in ko kuu ja kanuu‑ka nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin ya ma, ni ka keja'a de ka jikan‑tnu'u tna'a de na nde de ko kuu tee kanuu‑ka. 


text:
Jesús ma, ja ni jinitnuni ya ja ka ka'an de ma, ni tnii ya nda'a in suchi luluu, te ni jani ya i xiñi ya ma, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Nú na in kuan‑ta'vi suchi luluu ya'a ja maa sa ma, te jan‑ta'vi ña'a i maa sa. Te nú na in jan‑ta'vi ña'a maa sa a, te jan‑ta'vi i iya ni tetniñu ña'a ma. Chukan kúu ja nú nde ni jani ini ja masu in ñayii kanuu‑ka kúu ni sana ndaka‑ka ni a, te suu ni ko kuu tee kanuu‑ka nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma ja ñayii ñatuu ndákiti ini nuu o ma chi kétna'a ini i ji'in o 


text:
<pb/>Juan ma, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ni ka jini sa in tee ja ndákune'e ña'a de maa ni, te ndónda de nuu tachi ma, te ka nde koo i, te ka nduva'a ñayii ma. Te ni ka ja'nu ndee sa, te ka jiña'a sa ja máko sa'a‑ka de sukan, vaa masu tee ka ndikin tna'a ji'in o a kúu de ―‍kúu Juan ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Máko jin sunkani ni ja ma ka'an‑ka de, vaa nú na in ñatuu ndákiti ini nuu o a chi iyo i ji'in o ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ndónda ya nuu Santiago ma ji'in Juan ma 


text:
<pb/>Nuu ve kuyatni ja kenda kivi ja no'o Jesús ma andivi ma, ûni ni jani ini ya ja ki'in ya ñuu Jerusalén ma. 


text:
Te ni tetniñu ya tee jin koxtnuu jin koo de ñuu Samaria ma, sukan‑va'a jin nduku de ndenu koo ya ja kenda ya ma. 


text:
Kovaa ñayii ñuu Samaria ma, ñatuu ni ka kuni i ja jin kuan‑ta'vi i ya, vaa ni ka jinitnuni i ja ichi ñuu Jerusalén ma kua'an ya ma. 


text:
Nuu ni ka jini tee ka ndikin ya ma ja ñatuu ni ka jan‑ta'vi i ya ma, te ka jiña'a Santiago ma ji'in Juan ma: ―‍Señor, ¿kúni ni ja jin tatnuni sa ja kuun ñu'u i'ni andivi ma, te xnaa i ñayii ya'a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Nani kuan koo de ji'in ya ichi ma, te in tee, jiña'a de Jesús ma: ―‍Señor, kúni sa ja kondikin ña'a sa ndeva'a‑ni ndenu ki'in maa ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ñukuii ma, ka iyo yavi ti, te lasaa ma, ka iyo taka ti, kovaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ñatuu ndenu iyo nuu ndatatu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya in‑ka de: ―‍Kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Kovaa ni ndakone'e de: ―‍Señor, kachi ni, te xinañu'u chu'u sa yuva sa ma, sana kondikin ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Xndoo ni ñayii ñatuu ka kachi ja sa'a Su'si ma ja jin koteku i ma, te jín chu'u i ñayii ni ka ji'i ma. Te ndijin, kuá'an ni, te kaxtnu'u ni sukan tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>In‑ka tuku de jiña'a nuu ya sa'a: ―‍Señor, kúni sa ja kondikin ña'a sa, kovaa xinañu'u, kachi ni, te ki'in sa jin nu kuan‑ta'vi sa nuu ñayii ve'e sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú na in tníi nda'a arado i ma, masu kuu ndakonenuu yata i, vaa ñayii jani uu jani uni‑ni ini i ma, masu kuu i koo i ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Ja ni jinu sukan ma, Iya Tátnuni ma, ni kaji ya uni xiko uxi uu‑ka (72) tee, te ni tetniñu ya ndi‑uu ndi‑uu de ja jin koxtnuu de jin koo de nuu ndaka ñayii ñuu nuu ki'in ya ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa kúu ja ka iyo kua'a xeen ñayii ja jin ndaxtutu o sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi i, kovaa ñayii jin kaxtnu'u tnu'u vii tnu'u va'a Su'si a nuu ñayii yukan, masu kua'a i ka kuu. Chukan kúu ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Iya Tátnuni ma, sukan‑va'a tétniñu ya ñayii jin satniñu ja jin kaxtnu'u i tnu'u ya ma nuu ñayii ma. 


text:
Kuán koo ni. Te jin kona'a ni ja saña tétniñu ña'a, te sukan ka iyo ndikachi ma ne'un ndiva'u ma, sukan jin koo ni ne'un ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Má jin kinda'a ni bolsa, ni a nuu ñu'u xu'un ni, ni a ndijan ni, te má jin kuiñi ni ichi ma ja jin kua'a ni nchuxi ni‑in ñayii ma. 


text:
Nú ni ka kenda koo ni in ve'e, xinañu'u jin kua'a ni nchuxi, te jin kuña'a ni: “Ja va'a jín ko kuu ñayii ka iyo ve'e ya'a.” 


text:
Te nú yukan ka iyo ñayii inuva'a ini, te jin koo va'a i, kovaa nú ñatuu inuva'a ini i, te masu ko kuu sukan. 


text:
Jin kendoo ni maa ve'e yukan, te má jin saxiko ni te jin kaa ni ndeva'a‑ni nawa jin taa i ma, vaa ñayii satniñu ma, iyo i ja ke'en ya'vi i. Má jin koo ni ndi‑ve'e ndi‑ve'e. 


text:
Nú ni ka kenda koo ni in ñuu nuu jin kuan‑ta'vi ña'a i ma, te jin kaa ni ndeva'a‑ni nawa jin taa i ma. 


text:
Te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, te jin nduva'a ñayii ka ku'u ka iyo yukan, te jin kuña'a ni: “Jâ ni kenda ja tátnuni maa Su'si ma nuu ñayii ñuu ya'a.” 


text:
Kovaa nuna kenda koo ni in ñuu nuu ma jin kuan‑ta'vi ña'a i ma, te jin nde koo ni ichi ma, te jin kuña'a ni: 


text:
“¡Onde ñuyaka ñuu ni a ja ni ka tnii ja'a sa a, jin skoyo sa, vaa saña chi jâ ni ka ka'an sa tnu'u Su'si ma, te jin ko kuu kuechi maa ni! Kovaa jin kona'a ni ja kivi nukoo Su'si ma ja tatnuni ya ma jâ iyo yatni.” 


text:
Te ká'an sa ja kivi yukan chi ka'vi‑ka jin ndo'o jin neni ñayii ñuu yukan sana ñayii ñuu Sodoma ma ji'in Gomorra ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan jin ndo'o ñayii ñuu ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te ká'an tuku ya: ―‍¡Nda'vi ni, ñayii ñuu Corazín! ¡Nda'vi ni, ñayii ñuu Betsaida! Vaa nute ñuu Tiro ma ji'in ñuu Sidón ma ni ka iyo milagru tna'a ja ni ka iyo nuu ni a, onde ndende kii ma jâ ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i, te jin ndakokuiñi i, te jin ndandikin i Su'si iya téku ma, te jin nukone'nu i sa'ma tindayi, te jin kunukoo i nuu yaa nuu ñu'u i ma, ja ka kaxtnu'u i sukan ka ndakani ka ndaka'vi ini i ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Kovaa ndijin, kivi ndakan Su'si ma kuenda ma, te ka'vi‑ka xndo'o xneni ña'a ya sana ñayii ñuu Tiro ma ji'in ñuu Sidón ma. 


text:
Te ndijin, ñayii ñuu Capernaum ma, ¿ka jani ini ni ja ki ndone'e ña'a Su'si ma te jin nu koo ni onde andivi ma? ¡Ña'a chi onde nuu kunu‑ka ma skee ña'a ya! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Nú na in, na koniniso'o ña'a i ndijin, kuenda tnu'u ja niniso'o ña'a i maa sa. Nú na in, saxiko ña'a i ndijin, suni saxiko ña'a i saña. Nú na in, saxiko ña'a i saña, suni saxiko tna i iya ni tetniñu ña'a ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka ndakokuiñi uni xiko uxi uu (72) tee ni tetniñu ya ma 


text:
<pb/>Ni ka ndakokuiñi sii ini xeen uni xiko uxi uu (72) tee ni tetniñu Jesús ma, te ka jiña'a de ya: ―‍¡Señor, ni ka ndakune'e sa ja nani maa ni a, te onde tachi ma, ni ka kundee sa ni ka ndene'e sa i ini anua ñayii ma! ―‍ka kuu de ka jiña'a de ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saa vi, vaa ni jini sa ja tachi ma, ni jinkava i andivi ma sukan kúu ora káni tajan ma. 


text:
Te jin kona'a ni ja maa sa ni taa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, te jin kuiñu ni koo ma ji'in tisu'ma ma, kovaa maa ni chi masu nawa jin ndo'o kuiti ni, vaa jin kundee ni nuu ndaka ja u'vi kúni tachi ma ja sa'a ña'a i ma. 


text:
Kovaa máko jin kutachi ni ja ni ka kundee ni nuu tachi ma, su'va jin kutachi ni ja jâ ni ka jakoxtnee ja ka nani ni a nuu tutu Su'si ma andivi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kutachi ya 


text:
<pb/>Te ora yukan Jesús ma, ni kutachi xeen ya ni sa'a Xtumani Ndios ma, te sa'a ni ndachiñu'u ya Yuva ya ma: ―‍Ndáchiñu'u ña'a sa, Yuva sa, iya tátnuni andivi a ji'in nuu ñu'ú a, vaa ni kaxtnu'u ni nuu ñayii ka kuu sukan ka kuu suchi kuechi ma ja ka ndakunitnuni i ja ka jiniñu'u ña'a i maa ni ma, ndaka ja ñatuu ni kaxtnu'u ni nuu ñayii ka jani ini ja ka jini‑ka i te ka jaku'ni‑ka ini i ma te ñatuu ka ndanduku ña'a i maa ni ma. Saa vi, Yuva sa, vaa sukan ni kuni maa ni ja ko kuu. 


text:
<pb/>’Yuva sa ma, ni taa ya ndaka. Ñatuu na in jini ña'a ja kúu sa Sa'ya ya a, yika‑ni ja maa ya ja kúu ya Yuva sa ma. Ñatuu na in jini Yuva sa ma, yika‑ni ja maa sa ja kúu sa Sa'ya ya a, ji'in ñayii kúni sa ja kaxtnu'u sa na in kúu Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni ndakonenuu ya nuu tee ka ndikin ya ma, te nuu maa‑ni de jiña'a ya: ―‍Ja vava'a ka kuu ñayii ka nde'ya ja ka nde'ya ni a. 


text:
Vaa ká'an sa ja kua'a tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in rey ma, ni ka yo kuni de ja jin konde'ya de ja ka nde'ya ni a, kovaa ñatuu ni ka jini de. Te ni ka yo kuni de ja jin koniniso'o de ja ka niniso'o ni a, kovaa ñatuu ni ka jiniso'o de ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin sukan jiniñu'u ja jin kutoo tna'a o ma 


text:
<pb/>In tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, kúni de ja kototnuni de Jesús ma, te ni ndokuiñi de, te jiña'a de: ―‍Teskua'a, ¿nawa kúu ja sa'a sa, sukan‑va'a koteku sa ni‑kani ni‑jika? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nawa ndee nuu tutu ndee tnu'u ni tatnuni Su'si ma? ¿Nawa ká'an ja ká'vi ni ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ni ndakone'e de: ―‍“Ni‑yu'u ni‑ini o kutoo o Su'si ma, ji'in ndaka tu'u tnu'u ndee tnu'u ndatnu o a, ji'in ndaka ja jani ini o a, te kutoo o in‑ka ñayii ma sukan kútoo o maa o ma” ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Va'a‑ni ni ndakone'e ni. Sa'a ni sukan, sukan‑va'a koteku ni ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, sa'a de tnu'u ja tee sa'a ja va'a kúu de, te jiña'a de nuu Jesús ma: ―‍¿Naxe sa'a sa ja kuni sa ja kútoo sa ñayii ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni keja'a Jesús ma jiña'a ya sa'a: ―‍In tee, ni kee de ñuu Jerusalén ma kua'an de ichi ñuu Jericó ma, te ni ka tnii ña'a kui'na, te ni ka sakui'na i ndatniñu de ma, te ni ka xtandee i onde sa'ma de ma, te ni ka kani i de. Sani te kuan koo i, te ni ka xndoo i de, kuenda ndiyi‑nka kúu de. 


text:
Sani te ni ya'a in sutu ichi yukan. Kovaa ja ni jini de tee ni tnakue'e ma, te ni sa'a de tnu'u ja ñatuu ni jini de tee ma, te ni ya'a ndita de, kua'an de. 


text:
Sani te ni ya'a tna in sa'ya tata Leví ma nuu kátuu tee yukan. Te nuu ni jini de ma, suni ni sa'a de tnu'u ja ñatuu ni jini de tee ni tnakue'e ma, te ni ya'a ndita tna de, kua'an de. 


text:
Kovaa in tee ñuu Samaria ma, kua'an de ichi yukan. Ja ni jini de tee kátuu ma, ni kunda'vi ini de tee ma. 


text:
Te ni jan tu'va de tee ma, te ni ndakate de nuu ni tnakue'e tee ma ji'in aceite ji'in ndute uva, te ni chutuu de in sa'ma nuu ni tnakue'e tee ma. Sani te ni skaa de tee ma siki kiti kua'an ji'in de ma, te ni jan xsia'a de tee ma in ve'e nuu ka ndatatu ñayii ma, te ni jito de tee ma. 


text:
Te kii xtnee ma, tee ñuu Samaria ma, ni tava de uu xu'un denario, te ni wa'a de tee xi‑ve'e ma, te jiña'a de: “Ko koto ni tee ya'a, te ndaka ja kuatniñu ni ja kuu de ma ndataa maa sa kivi ndakokuiñi sa ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Va'a‑ni, ¿te naxe jani ini ni, ja ndinuni tee ya'a, nde de ni kutoo in‑ka ñayii ma, ja sukan ni ka sa'a de ji'in tee ni ka sa'a ndeva'a ña'a kui'na ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ni ndakone'e de: ―‍Tee ni kunda'vi ini ña'a ma ―‍kúu de jiña'a de. Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuá'an ni, te sa'a tna ni sukan ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ja'an ya ve'e María ma ji'in Marta ma 


text:
<pb/>Jesús ma, nuu kua'an ya ichi ma ji'in tee ka ndikin ya ma, te ni kenda ya in ñuu luluu, te ña'a nani Marta ma, ni kana ña Jesús ma ve'e ña ma. 


text:
Marta ma, iyo in ku'u ña nani María. Ña'a yukan, ni jinkoo ña nuu ja'a Jesús ma, sukan‑va'a koniniso'o ña ja ká'an ya ma. 


text:
Kovaa Marta ma, ndí ini xeen ña ndaka tniñu sa'a ña ma, te ni jan tu'va ña Jesús ma, te jiña'a ña: ―‍Señor, ¿nava'a ñatuu jiña'a ni ku'u sa a ja na chindee ña'a ña, te vitna ja ndaka tniñu a ni xndoo ña nuu sa a? ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
Kovaa María a, ja jatanuu ña ja ká'an sa a chi ja va'a‑ka kúu, vaa ni kaji ña ja kanuu xeen‑ka ma, te ñatuu na in xtandiyo nuu ña ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Sani te in‑ka kivi ma, te yikuu Jesús ma jikan‑ta'vi ya. Te nuu ni jinu ma, te in tee ndikin ya ma, jiña'a de: ―‍Señor, kaxtnu'u ni naxe jin kakan‑ta'vi sa nuu Su'si ma, sukan ni kaxtnu'u Juan ma nuu tee ni ka yo ndikin maa Juan ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Ora jin kakan‑ta'vi ni ma, te sa'a jin kuña'a ni:<pb/>Yuva sa ja iyo ni andivi a,<br/>jayiñu'u kóo nuu maa ni a.<pb/>Ka kuni sa ja kenda kivi ja tatnuni ni ñuu ñayivi a,<br/>te sukan ka sa'a i ja kúu ini maa ni andivi a, te sa'a ni ja sukan jín sa'a tna sa ñuu ñayivi a.<pb/> 


text:
Te sakanu ini ni ndaka kuechi sa nuu ni ma,<br/>vaa saña chi sukan ka sa'a tna sa, vaa ka sakanu ini sa ñayii ka sa'a ña'a ja u'vi ma.<pb/>Te máko kua'a ni tnu'u ja ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a sa ja u'vi ma,<br/>su'va chindee ña'a ni ja na jin kaku sa nuu ja u'vi ma. ‍Sa'a jin kakan‑ta'vi ni ―kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tuku Jesús ma: ―‍Na ko ka'an o ja nde ni, te iyo in ñayii ka ketna'a ini ji'in ni, te sava ñuu ma, te ki'in ni ve'e i ma, te kuña'a ni: “Ndijin, tanuu ni uni xtatila, 


text:
vaa in tee kétna'a ini ji'in sa ma, ni kijaa de ve'e sa ma, te jika vee de, te ñatuu nawa neva'a sa ja kua'a sa ja kaa de.” 


text:
Te ndakone'e i onde ini ve'e i ma: “Máko xtna'a ña'a ni. Jâ ndesi ye'e a, te jâ ka ndatatu ndaka sa ji'in sa'ya sa a. Masu kuu ndakoo sa ja taa sa”, ka'an i. 


text:
Te visi na ndakoo i ja taa i ma, kovaa masu kuechi ja kúu i in ñayii kétna'a ini ji'in ni ma kúu chi kuechi ja jikan jikan ni nuu i ma, te chukan kúu ja ndakoo i ja taa i ndaka ja jiniñu'u ni ma. 


text:
Chukan kúu ja saña chi ká'an sa ja jin kakan jin kakan ni nuu Su'si ma, te maa ya chi taa ya. Jin nduku jin nduku ni, te sa'a Su'si ma ja jin ni'i ni. Jin skajan jin skajan ni ye'e ma, te maa ya chi ndakune ya, te jin ni'i ni ja ka jikan ni ma. 


text:
Vaa nú na in jikan chi ni'i i. Te ñayii ndúku ma chi ni'i i. Te ñayii skajan ye'e ma chi ndanune, te ni'i i ja kúni i ma. 


text:
<pb/>’Nde ndijin ja kúu ni yuva in suchi luluu, te kakan i in xtatila, te ¿chi'i ni in yuu nda'a i? Xi kakan i in tiaka, te ¿kua'a ni in koo? 


text:
Vaa nú ndijin ja masu inuva'a ini ni ma, te ka jini ni jin kua'a ni ja va'a sa'ya ni ma, ¡nde‑ka tu ja Yuva o iya va'a ini ma iya iyo onde andivi ma chi skuta'vi ña'a ya Xtumani Ndios ma ndaka ñayii kakan Xtumani Ndios ma! ―‍kúu ya jiña'a ya. Ñayii ñatuu ka kandija ja káxtnu'u Jesús ma, ka ka'an i ja tachi ma wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma 


text:
<pb/>Jesús ma, ni tatnuni ya nuu in tachi ni ndasañi'i in tee ja na xndoo i de. Te nuu ni kee tachi ma, te tee ñi'i ma, ni keja'a de ká'an de. Te ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma. 


text:
Kovaa jaku‑ka i ka ka'an: ―‍Beelzebú suchi tátnuni nuu ndaka‑ka tachi ma ni wa'a tee ya'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e de tachi ma ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Jaku‑ka i, ja jin ke'en‑su'va i ya ka kuni i, te ni ka jikan i ja sa'a ya in milagru, sukan‑va'a jin kuni i, te nú vee ndija ya andivi ma nuu iyo Su'si ma. 


text:
Kovaa maa ya, jâ jini ya ja ka jani ini i ma, te jiña'a ya: ―‍Ka jini ni ja ndaka ñuu ñatuu ka ketna'a ini ñayii ma chi jin xnaa i maa i. Te in ve'e nuu ñatuu ka ketna'a ini ñayii ka iyo ma, masu kuu jin koo ka'nu ndaka i. 


text:
Suni maa i kúu ji'in tachi ma. Vaa nú masu jin ketna'a ini ndaka i ma, masu jin kundee i jin tatnuni i nuu ñayii ma. Cha'a kúu ja ká'an sa, vaa ndijin chi ûni ka ka'an ni ja maa tachi Beelzebú ma, ni taa i tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e sa tachi ma. 


text:
Kovaa nú sukan, ¿te tee ka ndikin ña'a ndijin a, na in wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ka kene'e de tachi ma? Chukan kúu ja maa de ka kaxtnu'u ja ndijin, masu ka jini ni ja ka ka'an ni a. 


text:
Kovaa saña chi maa Su'si ma ni taa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e sa tachi ma. Te sa'a, te jin kuni ni ja jâ ni kenda ja tátnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te sa'a jiña'a ya: ―‍Nú in tee ndatnu xeen te ndiso xeen de, te jito de ve'e ka'nu neva'a de ma, te ndaka ja jani ini de ja kuenda maa de kúu ma, ka iyo va'a i, jani ini de. 


text:
Kovaa nuna kenda in‑ka tee ndatnu xeen‑ka, te kundee de xtandee de ja xeen kukanu ini tee ma, te ndake'en de ndaka ja ni sakui'na tee ma, te ndakua'a de nuu tna'a de ma. Sukan sa'a sa ja ni kenda sa a, vaa maa sa ndaxtandee ndi'i ja ni sakui'na tachi ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú na in ñatuu iyo ji'in sa chi ñatuu kúnimani i nuu sa. Te nú na in ñatuu ndáxtutu ji'in sa, te su'va jatenuu i. Sukan sa'a tachi ma nuna ndakokuiñi i ini anua ñayii nuu ni kee i ma 


text:
<pb/>’Kovaa ñayii kándija ña'a te kúkanu ini ña'a i maa sa ma, chi tachi ni yo ñunee ini anua i ma chi kée i, te kua'an vee i nuu yichi ma kúu i, te ndánduku i ndenu ndatatu i. Kovaa nú ñatuu ní'i i ma, te jani ini i: “Ndákokuiñi o ve'e nuu ni kee o ma.” 


text:
Te nú ni ndenda i, te ni ndani'i i ini anua ñayii ma ja sukan kaa in ve'e nuu jâ ni ndaxtaa jâ ni nduvivii, sukan kaa, kovaa nune, vaa ñatuu ndí ini i ja sa'a i sukan kúni Su'si ma. 


text:
Sani te tachi ma, ki'in i jin nu xtutu i uja‑ka tachi ka'vi‑ka ka sa'a i sana maa i ma, te jin ndivi koo tutu ndaka i ja jin koo i ini anua ñayii yukan, te su'va ka'vi‑ka nduu ñayii yukan sana sukan ni yo kuu i onde xinañu'u ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma nde ñayii jin koo sii ini xeen 


text:
<pb/>Nani ká'an Jesús ma sukan, in ña'a ni kayu'u ne'un ñayii ma: ―‍¡Ja vava'a kúu ña'a ja ni ñunee ni chii ña ma te ni skaxi ña'a ña ma! ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍¡Ja vava'a‑ka ka kuu ñayii ka niniso'o ja ká'an Su'si ma te ka kandija i ma! ―‍kúu ya jiña'a ya. Ñayii masu ka sa'a ja va'a ma, ni ka jikan i in milagru nuu Jesús ma 


text:
<pb/>Te ve kukua'a‑ka ñayii ka ndututu xiñi Jesús ma, te ni keja'a ya ká'an ya: ―‍Ñayii tiempu ya'a, masu ka sa'a i ja va'a. Ka jikan i in milagru, kovaa masu kua'a Su'si ma milagru ka jikan i ma, yika‑ni ja milagru ni sa'a ya ji'in Jonás ma. 


text:
Vaa sukan ni sa'a Su'si ma milagru ji'in Jonás ma nuu ñayii ñuu Nínive ma, te sukan sa'a tna ya ji'in saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, te jin kuni ñayii tiempu ya'a. 


text:
Te kivi ndakan Su'si ma kuenda ma, te ña'a ni yo kuu reina ni yo tatnuni in ñuu jika ichi nuu vee ma, ndokuiñi ña nuu ñayii tiempu ya'a, te ndaxtekuechi ña i. Vaa ña'a ya'a chi jika xen‑xeen onde nuu ni kee ña ni kii ña ma, sukan‑va'a koniniso'o ña tnu'u ndichi ni yo ka'an Salomón ma te sa'a ña ja va'a ma. Te vitna chi ya'a iyo iya kanuu‑ka sana tee kúu Salomón ma, te masu na in ndí ini ja koniniso'o i ja ká'an ya a. 


text:
Suni maa i ko kuu ji'in ñayii ñuu Nínive ma. Jin ndokuiñi i kivi ndakan ya kuenda nuu ñayii tiempu ya'a, te jin ndaxtekuechi i ñayii tiempu ya'a, chi vaa kivi ni kaxtnu'u Jonás ma tnu'u Su'si ma, ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i, te ni ka ndakokuiñi i, te ni ka ndandikin i Su'si iya téku ma, nuu ni ka jiniso'o i ja ni kaxtnu'u Jonás ma. Te vitna chi ya'a iyo iya kanuu‑ka sana Jonás ma, kovaa masu na in ndí ini ja koniniso'o i ja ká'an ya a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan kúu ñu'u ndú'va ja xtnuu i nuu o ma, kúu nduchinuu o a nuu yikikuñu o a 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tna ya: ―‍Ñatuu na in xndu'va in ja ndú'va ñu'u te chinee i in nuu yiyu'u, ni a chii kajoo ma. Su'va sónee i in nuu sukun, sukan‑va'a nú na in na kivi ve'e ma, te kotnuu nuu i. 


text:
Nduchinuu ni a, sukan kúu in ja ndú'va ñu'u ja xtnuu i nuu o ma ka kuu i ne'un yikikuñu ni a. Nú nduchinuu ni ma, ja va'a ka kuu i, te ni‑ka'nu yikikuñu ni ma kotnuu, te masu nawa ko kuyu'u. Kovaa nú nduchinuu ni ma, ja u'vi ka kuu i, te ni‑ka'nu yikikuñu ni ma, iyo nuu nee ma. 


text:
Vaa nú ni‑ka'nu yikikuñu ni a tnuu ñu'u ma, chi konde'ya kaji kaji ni ndaka ja iyo ja kúu ma, vaa ni a vala‑ka ja nee ma iyo nuu ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma ja tee ka kuu fariseo ma ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ñatuu ka sa'a ndaa ka sa'a ndija de 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an Jesús ma, in tee kúu fariseo ma, ni kana de Jesús ma ja kaa ya xita ji'in de ve'e de ma. Te Jesús ma, ni kivi ya, te ni jinkoo ya nuu mesa ma. 


text:
Te tee kúu fariseo ma, ni sa'vi‑nka ini de ja ni jini de ja ñatuu ni sa'a ya sukan ka sa'a de ja ka ndanda'a de ma, vaa sukan ka sa'a ñayii judío ma xinañu'u‑ka sana ka jaa i xita ma. 


text:
Kovaa Iya Tátnuni ma, jiña'a ya: ―‍Ndijin tee ka kuu fariseo, ka ndasavii ni yika vasu ni ma, ji'in ko'o ni ma. Kovaa ichi ini anua ni a chi ka ñu'u chitu ja u'vi, vaa ndimaa ka sakui'na ni. 


text:
¡Ni masu ka ndasa'a ni kuenda ja ka sa'a ni a! ¿Ñatuu ka jini ni ja iya ni sa'a yikikuñu ni a, ni sa'a tna ya ini anua ni a? 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni, ndijin, tee ka kuu fariseo! Ka sasiin ni minu xtila ma, ji'in ruda ma, ji'in ndaka yuku kuii ma, ja jin ndakua'a ni diezmo ni ma nuu Su'si ma, sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma. Te ñatuu ka sanuu ni ja jin sa'a ni ja va'a ma, ni a jin kutoo ni Su'si ma. Te vitna ja ndaka cha'a jiniñu'u ja jin sa'a ni, te suni jin sa'a ni ndaka tna'a ja ka sa'a ni a. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni, tee ka kuu fariseo!, ja ka kuni ni ja jin kunukoo ni onde nuu ka ndanuu‑ka ini veñu'u lilikin ma, te ka kuni ni ja jin koo respetu ñayii ma nuu ni te jin taa i nchuxi ichi ma. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi ndaka ni! Sukan ka kuu nuu ka yinee ndiyi ma ja vivii ka na'a i ichi ke'e ma, kovaa ichi ini i ma nanimaa ja kini ja tne'e ka ñu'u, te sukan ka kuu ni. Vaa vivii ka ka'an ni, te ka kandija ñayii ma, vaa ñatuu ka jini i naxe ka kuu ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e in tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma: ―‍Teskua'a, ja ká'an ni sukan, suni ká'an ni ja jin kuu tna sa, te ñatuu ka jatna ini sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¡Nda'vi tna ndijin, tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma! Vaa ka skuiso ni ñayii a ja ma jin kundee i jin sa'a i ma. Kovaa maa ni, ni a in xninda'a ni a masu ka skanda ni ja jin chindee ni i. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi ni!, ja ka sa'a ni nuu ka yinee tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, tee ni ka ja'ni tna'a ni ñayii jana'a ma. 


text:
Ja ka sa'a ni a, te jaku'ni ini sa ja inuu‑ni ka ketna'a ini ni ji'in tna'a ni ñayii jana'a ma. Vaa ni ka ja'ni i tee ma, te ndijin, ka sa'a ni nuu ka yinee de ma. 


text:
<pb/>’Ndaa ndaa‑ni ni ka'an tnu'u ndichi Su'si ma ja ká'an sa'a ma: “Tetniñu o tee jin ndakaxtnu'u tnu'u maa o a nuu ñayii ma, te tetniñu o in‑ka jichi apóstol, te jaku de jin ka'ni i, te jaku de jin sondikin i.” Sa'a ni ka'an tnu'u ndichi Su'si ma. 


text:
Te nuu ndijin ja ka iyo ni tiempu ya'a ndakan Su'si ma kuenda niñi tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, tee ni ka ja'ni i ma, onde kii ni keja'a ñuu ñayivi a, 


text:
onde niñi Abel ma te onde niñi Zacarías ma, tee ni ka ja'ni i me'ñu altar ma ji'in veñu'u ka'nu ma. Ja ndaa ká'an sa ja Su'si ma, ndakan ya kuenda nuu ñayii ka iyo vitna ja ni ka ji'i tee yukan. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni, tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ja ka sa'a ni tnu'u ja ka jini‑ka ni sana ndaka‑ka ñayii ma! Kovaa ñatuu ni ka kutu'va va'a maa ni tnu'u Su'si ma, te ñayii ka kuni ja jin kutu'va i tnu'u Su'si ma chi ñatuu ni ka yo wa'a ni tnu'u ja jin kutu'va i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni jiña'a Jesús ma sukan, te tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ni ka ndakiti xeen ini de, te ni ka keja'a de kua'a ja ka jikan‑tnu'u de ya, te ka xtna'a de ya. 


text:
Sani te ni ka ndututu kua'a mil ñayii, vaa ûni kua'a xeen i kúu ma, te ka jexni'ni tna'a ndi‑in ndi‑in i. Jesús ma, ni keja'a ya ká'an ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin ko koto va'a ni maa ni nuu levadura tee ka kuu fariseo ma. Másu ko jin kuikin ni xiko de ma, chi vaa ka ka'an de ja ka jini de ja va'a ma te masu ka sa'a de ma. 


text:
Chukan kúu ja ndaka nawa jin ka'an yu'u ni ma, visi ka jani ini ni ja masu na in jini, kovaa ndijin ndandaa kona'a kuenda kuu nduu ma, te ja ni ka ka'an yu'u ni ichi ini ve'e ma chi jin kayu'u i onde xini ve'e ma. Na in jin koyu'u o 


text:
<pb/>’Ndijin ñayii ka ketna'a ini ji'in sa a, ja ká'an sa kúu ja má jin koyu'u ni ñayii ka kuni ja jin ka'ni ña'a i ma. Vaa jinu, te masu nawa kuu jin sa'a‑ka i. 


text:
Ká'an sa na in jin koyu'u ni a: Jin koyu'u ni iya kuu chunee ña'a nuu andeya ma kivi jin kûu ni ma, nú ma jin kandija ni sukan ká'an ya ma. Saa vi, ¡jin koyu'u ni iya yukan! 


text:
Te ja jin kuu maa ni, onde ixi xini ni a na'a ya na saa kúu. Chukan kúu ja masu jin koyu'u ni chi ndijin chi ka ndee ya'vi xeen‑ka ni sana in lasaa ma. Máko jin ndakukan‑nuu o ja ka ndikin o Jesucristo ma 


text:
<pb/>’Ja ká'an sa kúu ja, ndeva'a‑ni na in na ka'an nuu ñayii ma ja ndikin ña'a i maa sa, suni saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ndaka'an sa nuu ángel Su'si ma ja iyo sa ji'in i. 


text:
Kovaa ndeva'a‑ni na in na ka'an nuu ñayii ma ja masu ndikin ña'a i ma, suni ndaka'an sa nuu ángel Su'si ma ja masu iyo sa ji'in i. 


text:
Su'si ma, sakanu ini ya nuu ñayii ka ka'an ndeva'a siki sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kovaa masu sakanu ini ya ñayii ka ka'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma. 


text:
Ndijin ja ka ndikin ña'a ni maa sa a, nuna jin koo i jin xsia'a ña'a i ini veñu'u lilikin ma, xi nuu tee ka ja'nde tniñu ma, xi nuu tee ka netniñu ma, máko jin ko ndi ini ni nawa jin sa'a jin kuu ni, xi nawa jin ka'an jin kachi ni. 


text:
Vaa maa Xtumani Ndios ma kaxtnu'u naxe jin ka'an ni ora yukan ―‍kúu ya jiña'a ya. Yika iyo ja ko ndiyo ini o ja kua'a ja koneva'a o ma 


text:
<pb/>Iyo in tee ne'un ñayii ma, jiña'a de Jesús ma: ―‍Teskua'a, kuña'a ni ñani sa ma, te ndaka'nde de ja ni xndoo yuva sa ma ja jin kuta'vi sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin, ¿na in ká'an ja saña kúu in tee ja'nde tniñu, xi in tee ja'nde ñu'ú? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Suni jiña'a tna ya: ―‍Jin kani va'a ini ni nasa yukan, te jin ndiyo xeen ini ni ja jin koneva'a ni kua'a xeen ndatniñu, vaa masu ja koneva'a kua'a o ndatniñu ma, te sa'a i ja ndani'i ta'vi o ja koteku o ni‑kani ni‑jika chi ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka'an ya in tnu'u vijin: ―‍Iyo in tee xiku, te itu de ma, ni kuu xeen ndaka ja ni chi'i de ma. 


text:
Te tee xiku ma, ni keja'a de jani ini de: “¿Nawa sa'a o? Masu ndenu tnaa‑ka o ndaka ja ni ni'i o a.” 


text:
Te ka'án de: “Jâ jini o naxe sa'a o. Ndákana o ndaka yaka nuu ka ñu'u triu o a, te ndása'a o ja na'nu‑ka, sukan‑va'a tava'a o ndaka ja neva'a o a ji'in ja ni ni'i‑ka o a. 


text:
Sani te ka'an o: Neva'a o kua'a xeen ndatniñu ni tava'a o a, jâ kanda i kua'a xeen kuiya. Ndátatu o, káa o, kó'o o, kóo sii ini o”, kúu de ká'an de. 


text:
Kovaa Su'si ma, jiña'a ya: “Ñatuu jani va'a ini ni ja jani ini ni sukan. Vaa jakuaa vitna, te kûu ni, te ja ni tava'a ni a, ¿na in xi‑kuenda ko kuu?” 


text:
Sukan kúu ndaka ñayii xtutu kua'a i ja koneva'a i ma, kovaa kúnda'vi i nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Iyo Yuva o Su'si ma ja jito ña'a ya 


text:
<pb/>Ni jinu, te jiña'a Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Sa'a‑ni ká'an sa: Máko jin ko ndi ini ni nawa jin kaa ni ja jin koteku ni, ni a nawa jin kondii jin konama ni. 


text:
Ka jini ni ja maa Su'si ma ni sa'a ja ka teku ni a, te kuu sa'a ya ja jin ni'i ni ja jin kaa ni ma. Te ka jini ni ja maa Su'si ma ni sa'a yikikuñu ni a, te kuu sa'a ya ja jin ni'i ni ja jin kondii jin konama ni. 


text:
Jin konde'ya ni lakaka ma, ja masu ka chi'i ti itu, ni a jin ndaxtutu ti nawa jin kaa ti, ni a jin ko ndi ini ti ja jin tava'a ti in nuu yaka. Kovaa Su'si ma chi wa'a ya ja jin kaa ti. ¡Nde‑ka tu ka kuu ndijin chi ko ndi ini Su'si ma ja jin kaa ni, vaa ka ndanuu‑ka ni sana lasaa ma! 


text:
Te visi na jin ko ndi ini xeen ni, masu kuu jin sa'a ni ja jin kua'nu‑ka ni nú jâ ni ka ja'nu ni sukan‑ni kúni maa Su'si ma. 


text:
Te chukan kúu ja, nú masu kuu jin sa'a ni ni‑in ja luluu‑ka ma, ¿nava'a ka ndi ini ni ndaka ja na'nu‑ka ma? 


text:
<pb/>’Jin konde'ya ni naxe ka ja'nu ita a. Ni masu ka satniñu i, ni masu ka kene'e i yu'va ja jin kuu sa'ma i ma. Kovaa ká'an sa ja ni a rey Salomón ma, ja ndaka ja va'a ni yo neva'a de ma, masu ni yo ne'nu de sukan vivii ka ndaa ita a. 


text:
Vaa Su'si ma, sa'a ya ja vivii ka ndaa ita ja ka iyo ichi yuku ma, kovaa in‑ka kii ma, te jin kayu i nuu ñu'u ma‑ni. ¡Te nú sukan vivii jito ya ita ma, naka tu ndijin, suni vivii skondii skonama ña'a ya! ¿Nava'a vala‑ni ka kukanu ini ni ya? 


text:
Te chukan kúu ja má jin ko ndi ini ni te jin ko kuxii ini ni ja ma jin ni'i ni nawa jin kaa ni nawa jin ko'o ni. 


text:
Vaa ndaka cha'a ka ndi ini ñayii ñuu ñayivi a. Kovaa ndijin, ka neva'a ni in Yuva o ja jini ya nawa ka jiniñu'u ni a. 


text:
Ndijin, jin ndanduku ni xinañu'u kuiti‑ka sukan tátnuni Su'si ma ja jin sa'a ni ma, te ndaka cha'a, te kenda koo kuee‑ka ndi‑tna'a ka jiniñu'u ni ma. Jín sa'a o ja va'a ja ndaa vaa chukan chi masu ja naa kúu 


text:
<pb/>’Máko jin koyu'u ni, ndijin ja ka kuu ni ndikachi sa a. Masu kua'a ni kúu, kovaa Yuva o Su'si ma, jâ ni jani va'a ini ya ja jin koo ni nuu koo ya ja tatnuni ya ma. 


text:
Jin xiko ni ja ka neva'a ni a, te jin kua'a ni ñayii ka jiniñu'u ma. Te ndaka ja vii ja va'a ka sa'a ni ma, te jin koo va'a i in nuu bolsa ja masu naa masu te'nde onde andivi ma. Vaa yukan masu na kui'na kivi koo, ni a tikixin ja jin xnaa ti. 


text:
Vaa nuu iyo ndaka ja va'a ka neva'a ni ma, te yukan tna jin ku'un ini ini anua ni a. Jín koo tu'va o ja ndenda iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a 


text:
Jin ko kuu ni sukan ka kuu ñayii ka jinukuechi, ja ka ndetu i jito'o i ma, ja ndenda de ja ni ja'an de in viko tnánda'a ma, sukan‑va'a nú ni ndenda de te skajan de ye'e ma, te ñama ñama jin ndakune i. 


text:
Vava'a jin kendoo ñayii ka jinukuechi ma, nú jito'o i ma, ndenda de te ndani'i ña'a de ja ka ndito i ma. Ja ndaa ká'an sa ja maa tee kúu jito'o i ma, satu'va de, te ndasunkoo ña'a de nuu mesa ma, te maa de kani ko'o nuu i ma. 


text:
Vava'a jin kendoo i, nuna ndani'i ña'a jito'o i ma ja ka ndito‑ka i, visi na ndenda de sava ñuu xi nuu ve ndii‑nka ma. 


text:
Ka jini ni sa'a: Vaa nú in tee xi‑ve'e ma, te jini de na ora kenda kui'na ve'e de ma, masu kua'a de tnu'u ja kivi i ve'e de ma ja sakui'na i. 


text:
Ndijin tna, jin koo tu'va ni, vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ndii sa ora masu ka jani ini ni ja ndenda sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Tee jinukuechi va'a ma ji'in tee ñatuu jinukuechi va'a ma 


text:
<pb/>Pedro ma, ni jikan‑tnu'u de: ―‍Señor, ¿ni ndakani ni tnu'u vijin ya'a ja jin kuu maa sa, xi ja jin kuu ndaka ñayii a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Iya Tátnuni ma, jiña'a ya: ―‍Jin ndasa'a ni kuenda te jin ko kuu ni sukan kúu tee ñukuun ñukuun jinukuechi va'a nuu jito'o de ma. Chukan kúu ja ni sacargu ña'a jito'o de ma ja na katanuu de kuá'a de ja jin kaa ndaka ñayii ve'e jito'o de ma maa ora jiniñu'u ja jin kaa i ma. 


text:
Ja vava'a kúu tee jinukuechi nuu jito'o de ma, nuna ndenda jito'o de ma te ndani'i ña'a de ja yikuu de sa'a de sukan ni tatnuni tee ma. 


text:
Kovaa nú tee yukan, te jani ini de ja kukuee‑ka jito'o de ma sana ndenda de, te keja'a de sa'a ndeva'a de ñayii ka jinukuechi ma, te keja'a de kaa de ko'o de, te ndajini de, 


text:
te kivi ñatuu jani ini de ja ndenda jito'o de ma te ora ñatuu jini de ma, te ndenda jito'o de ma. Te jito'o de ma, taji ña'a de, te chunee ña'a de ichi nuu ndo'o neni de ma. Sukan jin ndo'o ndaka ñayii ñatuu ka kandija ja ká'an Su'si ma. 


text:
<pb/>’Tee jinukuechi ma, nú jini de nawa kúni jito'o de ma ja sa'a de ma, kovaa nú ñatuu iyo tu'va de, ni a ñatuu kándija de ma, xndo'o xneni‑ka ña'a jito'o de ma. 


text:
Kovaa tee jinukuechi ma, te ñatuu jini de te sa'a de ja ñatuu játna ini jito'o de ma, tee yukan, suni ndo'o tna de, kovaa jaku‑ni. Nú na in kua'a‑ka ni kunda'a i, suni kua'a‑ka ndakan Su'si ma kuenda nuu i. Te ñayii kua'a‑ka sacargu ya i ma, kua'a xeen‑ka ndakan ya kuenda nuu i. Ñayii ñatuu ka kandija Jesús ma chi masu jin ketna'a‑ka ini i ji'in ñayii ka kandija ya ma 


text:
<pb/>’Saña chi vee sa ja xndu'va sa ñu'u ñuu ñayivi a, te nawa kuu vâa jâ ndu'va ndu'va‑nka ñu'u ma kúni sa. 


text:
¿Ka jani ini ndijin ja ni kijaa sa ñuu ñayivi a, te jin koo sii ini ñayii a? Ká'an sa ja ña'a, su'va ni kijaa sa ja jin ndusiin ñayii jin kondikin ña'a maa sa a ji'in ñayii masu jin kondikin ña'a ma. 


text:
Vaa onde vitna te kivi ki'in o a, u'un ñayii ka iyo in ve'e ma, te jin ndusiin uu tna'a i ja ma jin ketna'a ini i, te jin ndakiti ini i nuu uni‑ka tna'a i ma. 


text:
Su'va su'va jin ndakiti ini nuu tna'a tee ma ji'in sayii de ma, te ña'a ma ji'in sasi'i ña ma, te suni sukan jin ko kuu tna ña'a kúu si'i xiso ma ji'in janu ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jiniñu'u ja ndasa'a o kuenda na tiempo kúu ja ka iyo o a 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a tna ya nuu ñayii ma: ―‍Ndijin chi nú ka jini ni viko ma ja ndenda koo i ichi nuu kée kandii ma, te ka ka'an ni ja kuun savi, te sukan kúu. 


text:
¡Sanda'vi‑nka ja ka jini ni te masu ka ndasa'a ni kuenda nawa sa'a Su'si ma in kivi in kivi a! Nú ka jini ni sukan kúu andivi ma ji'in nuu ñu'ú a, ¿nava'a ñatuu ka ndasa'a ni kuenda na tiempu kúu ja ka iyo ni a? Jin ndaka'an mani tna'a ni ji'in ñayii ñatuu ka iyo mani ji'in ni ma 


text:
<pb/>’¿Nava'a ñatuu ka ndasa'a ni kuenda nú ja va'a kúu ja ka sa'a ka kuu ni a te jin kendoo va'a ni? 


text:
Te nú na in na kua'a kuenda nuu tee ka netniñu ma ja ni kanaa ni ji'in i, te ora kua'an ni ji'in i ichi ma, te ko ndi ini ni ja jin ndatnu'u‑mani ni ji'in i, te jin sakanu ini nuu tna'a ni, te jin ndumani ni, sukan‑va'a ma jin xsia'a ña'a i nuu tee ja'nde tniñu ma. Vaa nú ña'a, te tee ja'nde tniñu ma, tatnuni de nuu tee kúu soldado ma, te jin chinee va'a ña'a de vekaa ma. 


text:
Te ká'an sa ja jâ ni skenaa ni maa ni kúu, vaa masu ndee ni vekaa ma, onde ndachunaa ndi'i kuiti ni ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Maa tiempu yukan‑ni ni jan koo jaku ñayii ni ka jan koto i Jesús ma. Te ni ka ndakani i ja tee kúu Pilato ma, ni ja'ni de jaku tee ñuu Galilea ma, te ni sakanuu de niñi tee ma ji'in niñi kiti ni ka ja'mi de nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Ka jani ini ndijin ja sukan ni ka kuu tee ñuu Galilea ma kuechi ja ka ndiso kuechi‑ka de sana ndaka‑ka ñayii ñuu de ma? 


text:
Ká'an sa ja ña'a. Te nuu ndijin ká'an sa a, nú ma jin ndakani jin ndaka'vi ini ni te jin ndakokuiñi ni te jin ndandikin ni Su'si a chi jin skenaa ni maa ni ni‑kani ni‑jika. 


text:
¿Xi ka jani ini ni ja ja'un uni (18) tee ni ka ji'i nuu ni jinkava ve'e sukun ichi Siloé ma siki de ma, ka ndiso kuechi‑ka de sana ndaka‑ka ñayii ka iyo ñuu Jerusalén ma? 


text:
Ká'an sa ja ña'a. Kovaa nuu ndijin ká'an sa a, nú ma jin ndakani jin ndaka'vi ini ni te jin ndakokuiñi ni te jin ndandikin ni Su'si a chi jin skenaa tna ni maa ni ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin ja kuu in tnu higo ñatuu ni kuun higo 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin: ―‍In tee, neva'a de in tnu higo, núkoo tnu ne'un itu tnu uva de ma. Te ni ja'an de ni jan koto de nú ni kuun higo ma, kovaa ni‑in ñatuu ni ndani'i de. 


text:
Chukan kúu ja ni jiña'a de tee jito itu tnu uva de ma: “Jini ni ja jâ ni kuu uni kuiya kíi sa kí koto sa tnu higo a nú ni kuun higo. Kovaa ni a in ñatuu ni ndani'i sa. Ka'nde ni tnu, vaa ¿nava'a ko satneñu tnu itu a, te masu nawa kúun?”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa tee jito itu ma, ni ndakone'e de: “Señor, xndoo ni tnu kuiya ya'a‑ka. Te ndaxtaya sa ñu'ú xuu tnu a, te ndatnaa sa ja'an xuu tnu a. 


text:
Xi saa sukan, te kuun higo, te nú ña'a, te ka'nde ni tnu”, kúu de jiña'a de. ―‍Sa'a ni ndakani ya. In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, Jesús ma, ni ndasava'a ya in ña'a ni iyo titoso 


text:
<pb/>In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni kenda Jesús ma ini veñu'u luluu ma, te káxtnu'u ya sukan kúni Su'si ma ja jin ko kuu ñayii ma. 


text:
Te iyo in ña'a ku'u, te jâ iyo ja'un uni (18) kuiya ja ku'u ña. Te in tachi, ni ndasa'a titoso i ña, te ñatuu kúu ndundaa‑ka yata ña ma. 


text:
Nuu ni jini Jesús ma ña, ni kana ya ña, te jiña'a ya: ―‍Ndijin, jâ ni nduva'a ni kue'e ndó'o ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni sonee ya nda'a ya yata ña ma, te ora yukan, te ni ndundaa yata ña ma, te ni keja'a ña ndáchiñu'u ña Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa tee tátnuni veñu'u yukan, ni ndakiti ini de, vaa Jesús ma, ni ndasava'a ya ña'a yukan in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te jiña'a de ñayii ma: ―‍Iyo iñu kivi ja satniñu o a. Ki koo ni kivi yukan ja jin nduva'a ni, te kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma, má ki koo ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Iya Tátnuni ma, ni ndakone'e ya: ―‍Masu ka sa'a ni ja ka ka'an ni a. ¿Ñatuu ka ndaji ndijin xndiki ni ma xi burru ni ma kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a, ja jin ko'o ti ndute? 


text:
Vaa ña'a ya'a, tna'a Abraham ma kúu ña, te tachi ma, ni ju'ni i ña, te jâ iyo ja'un uni (18) kuiya ja ku'u ña. ¿Xi ma kuu jin ndaxsiaa o ña nuu nda'a tachi ma kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka'an Jesús ma sukan, ndaka tee ñatuu ka kunimani nuu ya ma, ni ka kukan‑nuu de. Kovaa ndaka ñayii ma, ka kutachi i ja ni ka jini i ja va'a ja vii sa'a ya ma. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in ndikin tnu mostaza 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a tna ya: ―‍¿Na nde a kuu jin sketna'a o ja inuu kúu i ji'in sukan tatnuni Su'si ma, ka jani ini ni? 


text:
Sukan kúu in ndikin tnu mostaza ma ja luluu ti'i‑ni i ma te skee ñayii ma ini itu i ma, te jite i, te ja'nu in yutnu kui'i, te sukun sukun kúu tnu, te onde lasaa ma, ka sa'a ti taka ti nuu nda'a tnu ma, sukan ko kuu ja tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin levadura ma 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Na nde a kuu sketna'a ji'in sa sukan tatnuni Su'si ma, ka jani ini ni? 


text:
Ká'an sa sa'a, ja sukan kúu levadura ma, sukan ko kuu ja tatnuni Su'si ma. Vaa nú in ña'a, ni sakanuu ña levadura ma ji'in uni jichi ñujan triu ma, te levadura ma ni‑ka'nu kivi i, onde kundee i xsjaa i ni‑ka'nu ñujan ña ma. Sukan ko kuu ja tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jín tnuñu o ja jin kivi koo o ye'e tuu ma 


text:
Te in tee, ni jikan‑tnu'u de ya: ―‍Señor, ¿jaku‑ni ñayii jin ndani'i ta'vi? ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ndakone'e ya: 


text:
<pb/>―‍Jin tnuñu ni ja jin kivi koo ni ye'e tuu ma, vaa ká'an sa ja kua'a ñayii jin kuni i ja jin kivi koo i, te ma kuu jin kivi koo i. 


text:
Vaa nuna ndokuiñi iya xi‑ve'e ma, ja ndakasi ya ye'e ma, nde ni ja ni ka kendoo ichi ke'e ma, jin skajan jin skajan ni, te jin kuña'a ni: “Señor, ndakune ni ye'e a.” Kovaa ndakone'e ya: “Masu jini sa ndenu ve koo ni.” 


text:
Sani te jin keja'a ni jin kuña'a ni: “¿Te masu kaa ni ka yo jaa, ni ka yo ji'i o ma, te ni yo kaxtnu'u ni tnu'u vii tnu'u va'a nuu sa ichi nuu ka ndatna'a sa ñuu sa ma?” 


text:
Kovaa ndakone'e ya: “Masu jini sa ndenu ve koo ni. ¡Kuán koo ni kuán koto ni nde ichi jin koo ni! ¡Ñayii ka sa'a ja u'vi ma ka kuu ni!” 


text:
Sani te kene'e ña'a ya ichi ke'e ma, te yukan jin ndanda'yu jin ndanda'yu ni, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i ni nu'u ni, ja jin ndakani ini ni ja ñatuu ni ka kandija ni ya ma, te jin kuni ni in‑ka nuu iyo Abraham ma ji'in Isaac ma ji'in Jacob ma ji'in ndaka tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ja ka iyo de ji'in Su'si ma nuu tátnuni ya ma. 


text:
Vaa ki koo ñayii ichi ninu ma, ichi nuu vee ma, ichi nuu kána kandii ma, ichi nuu kée kandii ma, sukan‑va'a jin kunukoo i nuu mesa ja jin kaa jin ko'o i ji'in ya nuu tatnuni ya ma. 


text:
Sani te jaku ñayii ka jani ini i ja masu ka ndanuu i vitna ma, te suu i jin ko kuu ñayii ka ndanuu‑ka yukan, te jaku ñayii ja ka kuni i ja xinañu'u‑ka jin ko kuu i vitna ma, te sandi'i‑nka jin ko kuu i kivi yukan ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kuxii ini Jesús ma ja kuu ñuu Jerusalén ma 


text:
<pb/>Sani te suni ni ka kenda koo tee ka kuu fariseo ma, te ka jiña'a de Jesús ma: ―‍Kuá'an ni in‑ka ñuu, vaa tee kúu Herodes ma chi kúni de ja ka'ni ña'a de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Kuán koo ni, te jin kuña'a ni nuu ñukuii yukan ja: “Vitna ji'in yutnee ma kene'e sa ini anua ñayii ma tachi ma te ndasava'a sa ñayii ka ku'u ma, te isa, te jinu ja satniñu sa a.” 


text:
Kovaa vitna, yutnee ma, isa ma chi iyo‑ka ja sa'a sa sukan sa'a sa ma, vaa masu kuu ja in tee ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma, te masu kûu de ñuu Jerusalén ma. 


text:
<pb/>’¡Ñayii ñuu Jerusalén, ja ka wa'a‑yuu ni tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma onde ka ja'ni ni de ma! ¡Te suni sukan ka sa'a ni ji'in ñayii ni tetniñu ya nuu ni ma! ¡Na saa‑ka jichi ni kuni sa ja ndaxtutu ña'a sa, sukan ndaxtutu tila ma chili ti ma chii ndijin ti ma! Kovaa ñatuu ni ka kuni ni. 


text:
Jin kuni ni ja ve'e ni ma chi jin kendoo nda'vi jin kendoo kee i. Te ká'an sa ja masu nde jin kuni‑ka ña'a ni onde kenda kivi ja jin ka'an maa ni: “¡Ja va'a kúu iya vee nuu Iya Tátnuni ma!” ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Sani te in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ja'an Jesús ma ja kaa ya xita ve'e tee kúu fariseo ma ja kúu de tee tátnuni ñuu yukan. Te jaku‑ka tee ka kuu fariseo ma, ka jito yu'u de ya. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya nuu tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma ji'in nuu tee ka kuu fariseo ma: ―‍¿Kuu ndasava'a o in ñayii ku'u a kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma, xi ña'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ndaka de ni ka jasiyu'u kuiti. Sani te ni tnii ya tee ku'u ma, te ni ndasava'a ya de, te jiña'a ya ja na no'o de. 


text:
Te nuu tee ka kuu fariseo ma jiña'a ya: ―‍Nde ndijin, nú ni kêe in sa'ya ni ma in soko kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma, ¿te ma ndatava yachi‑ni ni i? Xi in xndiki ni ma, ¿te ma ndatava yachi‑ni ni ti kuechi ja kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma kúu? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñatuu ka ni'i ini de nawa jin ndakone'e de. Ndenu jin kunukoo o in viko ma, te na in jin kana o viko jin sa'a maa o ma 


text:
<pb/>Ja ni jini Jesús ma ja tee ni jan koo viko ma, ni ka kaji de nuu ka nukoo ñayii ka ndanuu‑ka ma ni ka jinkoo de, te sa'a ni ndaka'an‑so'o ya nuu de: 


text:
<pb/>―‍Nú na in na kana ña'a in viko tnánda'a ma, máko jinkoo ni nuu jin kunukoo ñayii ka ndanuu‑ka ma, vaa kenda in‑ka ñayii kanuu‑ka sana ndijin ma, 


text:
te tee ni kana ña'a nduu ni ma, nasa kii de te ka'an de: “Kua'a ni nuu núkoo ni a kunukoo ñayii ya'a.” Sani te ndokuiñi ni, te kukan‑nuu ni, te ki'in ni kunukoo ni nuu ka nukoo ñayii sandi'i‑nka ma. 


text:
Su'va nú na in na kana ña'a i ja ki'in ni in viko ma, te jinkoo ni onde sandi'i‑nka ma, sukan‑va'a nú ni kenda ñayii ni kana ña'a ma, te kuu ka'an i: “Ndijin, ki ya'a ni, te kunukoo ni nuu ka nukoo ñayii ka ndanuu‑ka ma.” Te sukan, te vivii jin ka'an i ja kuu ni, te jin kuni ñayii ka nukoo ji'in ni nuu mesa ma. 


text:
Vaa nú na in sa'a tnu'u ja kanuu‑ka i ma, suni kendoo nda'vi i, te kukan‑nuu i. Te ñayii sa'a tnu'u ja masu ñayii kanuu‑ka kúu i ma, te ñayii yukan, nduu i in ñayii kanuu‑ka ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jiña'a tna ya nuu tee ni kana ña'a ve'e de ma: ―‍Ndijin, nuna sa'a ni in viko te kua'a ni ja jin kuxe'ñu ñayii ma xi jin kuxini i, kovaa máko kana ni ñayii ka ketna'a ini ji'in ni ma, ni a ñani ni ma, ni a tna'a ni ma, ni a ñayii xiku ka iyo yatni ji'in ni ma. Vaa ñayii yukan chi kuu jin ndakana ña'a i, te sukan, te jin kendoo inuu ni ji'in i. 


text:
Kovaa nuna sa'a ni in viko, te kana ni ñayii nda'vi ma, ñayii ñatuu kúu jin satniñu i ma, ñayii cojo ma, ñayii inukuaa ma, 


text:
te koo sii ini ni, vaa ñayii yukan, masu kuu jin ndachunaa i. Te ja sa'a ni sukan ma chi ndataa Su'si ma nuu ni kivi jin ndateku ñayii ka sa'a ja va'a ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki in viko ni satu'va in tee ja jin kuxini ñayii ma 


text:
<pb/>Ja ni jiniso'o in tee núkoo nuu mesa ma, te jiña'a de Jesús ma: ―‍¡Ja va'a‑ka jin ko kuu ñayii jin koo viko kivi tatnuni Su'si ma! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍In tee, ni sa'a de in viko, te kua'a de ja jin kuxini ñayii ma, te ni tatnuni de nuu tee jinukuechi nuu de ma ja na jin kana de kua'a xeen ñayii ma. 


text:
Te nuu ni kenda ora ja jin kuxini i ma, ni tatnuni de nuu tee jinukuechi nuu de ma, ja na ki'in de jín kuña'a de sa'a nuu ñayii ni kana de ma: “¡Ne'e koo ni! ¡Jâ iyo tu'va ndaka!” 


text:
Kovaa ndaka ñayii ni kana de ma, ni ka keja'a i ka nduku i nawa jin xtekuechi i ja ma jin koo i viko ma. Tee xinañu'u ma, jiña'a de: “Yika ni jaan sa in ñu'ú, te jiniñu'u ja ki'in sa jin koto sa. Jikan‑ta'vi sa ja sakanu ini ni”, kúu de jiña'a de. 


text:
In‑ka de jiña'a: “Ni jaan sa u'un yunta xndiki sa, te kúni sa ja kototnuni sa ti nú kuu jin kutu ti. Te jikan‑ta'vi sa ja sakanu ini ni”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ndenda tee jinukuechi ma, te ni ndakani de ndaka nuu jito'o de ma. Sani te jito'o de ma, ni ndakiti ini de, te jiña'a de nuu tee jinukuechi ma: “Kuá'an kunu ni nuya'vi ma ji'in ichi ka iyo ini ñuu ma, te kii ni ji'in ñayii nda'vi ma, ji'in ñayii ñatuu kúu jin satniñu i ma, ji'in ñayii kuaa ma, ji'in ñayii cojo ma.” 


text:
Te nuu ni jinu ma, te jiña'a tee jinukuechi ma nuu jito'o de ma: “Señor, jâ ni sa'a sa sukan ni tatnuni ni ma, te iyo‑ka nuu jin kunukoo i”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te tee kúu jito'o de ma, jiña'a de nuu tee jinukuechi ma: “Kuá'an ni ichi ka'nu ma ji'in ichi kuechi ma, te xtetuu ni jaku‑ka ñayii ma ja na ki koo i, sukan‑va'a na chitu nuu iyo tu'va ja jin kunukoo i ini ve'e sa a. 


text:
Vaa ká'an sa ja ndaka ñayii ni kana sa xinañu'u ma, ni‑in i masu kua'a sa tnu'u ja kii i ki kuxini i ve'e sa a”, kúu de jiña'a de. ―Sa'a ni ndakani ya. Sukan tnundo'o ja kondikin o Cristo ma 


text:
<pb/>―‍Nú na in vee nuu sa te kútoo‑ka i yuva i ma, xi si'i i ma, xi ñasi'i i ma, xi ñani i ma, xi ku'va i ma sana saña, te nú ndí ini‑ka i ja koo va'a maa i ñuu ñayivi a, te masu kuu ko kuu i ñayii kondikin ña'a i maa sa. 


text:
Nú ma kachi i ja ndo'o neni i, sukan ndó'o ñayii jiso krusi i ma te kua'an i nuu kûu i ma, masu kuu ko kuu i ñayii kondikin ña'a. 


text:
Xi nde ni kúni ja sa'a ni in ve'e sukun, ¿masu xinañu'u jinkoo ni te tava ni kuenda na saa kuatniñu ni, sukan‑va'a kuni ni nú iyo ja jinu ve'e ni ma? 


text:
Vaa nú ña'a, visi na keja'a ni, te ma kuu jinu, te ndaka ñayii ka nde'ya ma, te jin jakundee ña'a i, 


text:
Xi nde in rey iyo ja ki'in de jin kanaa de ji'in in‑ka rey, ¿masu xinañu'u jinkoo de te ndakani vava'a ini de nú kuu ja uxi‑ni mil soldado de ma ki'in ji'in de ja jin kanaa de nuu ka iyo oko mil soldado ma? 


text:
Te nú jini de ja ma kundee de ma, te nú jika‑ka vee in‑ka rey ma, te tetniñu de in tee jin kuña'a de ja jin ndumani de. 


text:
Chukan kúu ja, ndeva'a‑ni nde ni, nú ma xndoo ni ndaka ja neva'a ni ma, masu kuu ko kuu ni in ñayii kondikin ña'a. Nuna ndu‑uun ñii ma masu jiniñu'u‑ka i 


text:
<pb/>’Vaa ka jini o ja ñii ka jaa o ma chi ja va'a kúu i, kovaa nuna ndu‑uun i, ¿naxe kuu kuatniñu‑ka ña'a ñayii ma? 


text:
Masu nde jiniñu'u‑ka i, ni a nuu ñu'ú a, ni a nduu i ja'an. Su'va siin nuu jin skuita i ñii ma, vaa masu nde jiniñu'u‑ka i. Nde ni iyo so'o ja koniniso'o ni, te koniniso'o va'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Ndaka tee ni ka yo ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ji'in ñayii masu ka sa'a ja va'a ma, ni ka jan tu'va i Jesús ma, sukan‑va'a jin koniniso'o i ja ká'an ya ma. 


text:
Te tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka ka'an de tnu'u ya, te sa'a ka ka'an de: ―‍Tee ya'a, jan‑ta'vi de ñayii ka ndiso kuechi a, te jaa de xita ji'in i ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>―‍Nde in tna'a ni ma ja neva'a de cientu ndikachi de ma te ni ski'in de in ti, ká'an sa ja xndoo de kuun xiko ja'un kuun (99) ti ma yuku ma, te ki'in de jin nu nduku de in kiti ni ski'in de ma onde ndani'i de ti. 


text:
Te ja ndenda de ve'e de ma, ndaxtutu de ñayii ka ketna'a ini ji'in de ma ji'in ñayii ka iyo yatni ji'in de ma, te kuña'a de: “Jín koo sii ini o, vaa ni ndani'i sa ndikachi kiti jâ ni ski'in sa nkuu ma.” 


text:
Te ká'an sa ja sa'a ka kusii ini xeen i andivi ma ja in ñayii ndiso kuechi ma, te ndákani ndáka'vi ini i te ndákokuiñi i te ndándikin i Su'si ma te sakanu ini ya kuechi i ma, sana kuun xiko ja'un kuun‑ka (99) ñayii ja ka jani ini i ja ñayii ka sa'a ja va'a ka kuu i ma te ñatuu jiniñu'u ja jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin ndakokuiñi i te jin ndandikin i Su'si ma te sakanu ini ya kuechi i ma. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in ña'a ni ndani'i xu'un ni ski'in ña ma 


text:
<pb/>’Xi nde in ña'a ja neva'a ña uxi xu'un te ski'in ña in xu'un ña ma, ká'an sa ja xndu'va ña in ñu'u, te ndaxtaa ña ve'e ña ma, te ndanduku vivii ña onde ndani'i ña. 


text:
Te nú ni ndani'i ña ma, ndaxtutu ña ña'a ka ketna'a ini ji'in ña ma, te kuña'a ña: “Jín koo sii ini o, vaa ni ndani'i sa xu'un jâ ni ski'in sa nkuu ma.” 


text:
Te ká'an sa ja suni sa'a ka kusii ini ángel Su'si ma ja in ñayii ndiso kuechi ma, te ndákani ndáka'vi ini i, te ndákokuiñi i, te ndándikin i Su'si ma, te sakanu ini ya kuechi i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in tee ni ndakokuiñi sa'ya de suchi ni kee te kua'an i ma 


text:
Te suchi lule‑ka ma, jiña'a i yuva i ma: “Taa, taa ni ja ko kuu ta'vi sa ma”, kúu i jiña'a i. Sani te yuva i ma, ni ja'nde de ja neva'a de ma, te ni wa'a de nduu i. 


text:
Sani te jaku‑ni kii ma, sa'ya de suchi lule‑ka ma, ni xiko i ja ni wa'a yuva i ma, te ni ni'i i xu'un ma, te kua'an jika i onde in‑ka ñuu. Te ndeva'a ndekuu‑ni ni yo jatniñu i, te ni xndi'i i ndaka ja ni ni'i i ma. 


text:
Kovaa nuu jâ ni ndi'i kuiti ni jatniñu i ma, te ni kenda in tnama xeen ñuu yukan, te ñatuu ni yo ni'i‑ka i ja kaa i. 


text:
Ni ja'an i ni jan kakan‑tniñu i nuu in tee ñuu yukan. Te ni tetniñu de i yuku ma, ja ko koto i chikini de ma. 


text:
Te kúni i ja kaa i visi tna'a ja ka jaa chikini ma te ndutu chii i, kovaa ñatuu na in ni yo wa'a ja kaa i. 


text:
Sani te ni ndiku'ni ini i, te jani ini i: “¡Kua'a ñayii ka satniñu ve'e yuva o ma, te iyo kua'a ja ka jaa i, te yo'o ya'a, kûu o ja kókon yíchi o a! 


text:
Ndakokuiñi o ve'e yuva o ma, te kuña'a o de sa'a: Yuva maa sa, ni jiso kuechi sa nuu Su'si ma ji'in nuu maa ni. 


text:
Masu kaa masu iyo‑ka sa ja xnani ña'a ni sa'ya ni. Sa'a ña'a ni sukan kúu in ñayii jinukuechi nuu ni a, kuña'a o”, jani ini i. 


text:
Sani te ni ndake'en i ichi, te kuan no'o i ve'e yuva i ma. ’Te onde jika‑ka kuan no'o i ma, te yuva i ma, ni jini de i. Te ni kunda'vi ini de i, te jinu de ni jan nu tna'a de i, te ni ndakanuni'ni de i, te ni chitu de yikinuu i ma. 


text:
Te jiña'a i de: “Yuva maa sa, ni jiso kuechi sa nuu Su'si ma ji'in nuu maa ni. Masu kaa masu iyo‑ka sa ja xnani ña'a ni sa'ya ni”, kúu i jiña'a i. 


text:
Kovaa yuva i ma, ni tatnuni de nuu ñayii ka jinukuechi nuu de ma, te jiña'a de: “Jin kene'e kunu ni sa'ma va'a‑ka ma, te jin xndinuu ni i, te jin chunee ni in xe'e xninda'a i a, te jin chi'i ni ndijan ja'a i a. 


text:
Sani te jin ko kunu ni jin kene'e ni serru va'a‑ka ma, te jin ka'ni ni ti, te jin kaa o ti, vaa jin sa'a o in viko. 


text:
Vaa sa'ya sa ya'a, kuenda tnu'u ja jâ ni ji'i i te ni ndateku i. Jâ ni skenaa sa i nkuu, te ni ka ndani'i o i”, kúu de jiña'a de. Te ni ka keja'a de viko ma. 


text:
<pb/>’Te sa'ya de suchi java'a‑ka ma, nuu ve ndii i ja ni ja'an i yuku ma, te nuu ve nduyatni i ve'e i ma, ni jiniso'o i ja kúu yaa te ka jitaja'a ñayii ve'e i ma. 


text:
Te tee jinukuechi ma, jiña'a de: “Vaa ñani ni ma, ni ndenda i, te yuva ni ma, ni tatnuni de ja jin ka'ni sa in serru kiti vava'a‑ka ma, vaa ni ndenda va'a ni ndenda teku i”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te ni ndakiti xeen ini suchi java'a‑ka ma, te ñatuu kúni i ndivi i ve'e i ma. Chukan kúu ja ni kee yuva i ma, te xtetuu de i ja na ndivi i. 


text:
Te jiña'a i nuu yuva i ma: “Jini ni ja ni kuu kua'a kuiya jinukuechi sa nuu ni, te ndimaa kándija ña'a sa, te ñatuu nama táa ni in ndixi'yu luluu ma, sukan‑va'a sa'a sa in viko ji'in ñayii ka ketna'a ini ji'in sa a. 


text:
Kovaa vitna ni ndenda sa'ya ni a, ja ni jatniñu ndeva'a ndekuu i xu'un ni ma ji'in ña'a ka kuneé ka ku‑uun ma, te ni ja'ni ni serru kiti vava'a‑ka ma”, kúu i jiña'a i. 


text:
Te yuva i ma, ni ndakone'e de: “Sa'ya maa ri, ro'o chi ndimaa iyo ro ji'in ri, te ndaka ja neva'a ri a chi kuenda maa ro kúu. 


text:
Kovaa vitna jiniñu'u ja jin sa'a o in viko, te jín koo sii ini o. Vaa ñani ro a, kuenda tnu'u ja jâ ni ji'i i te ni ndateku i. Jâ ni skenaa ri i nkuu, te ni ka ndani'i o i”, kúu yuva i ma jiña'a de.<pb/>


text:
Jesús ma, ni ndakani tna ya sa'a nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Iyo in tee xiku, te neva'a de in tee jito ndaka ja neva'a de ma. Te ni jan koo i ni jan kuña'a i nuu tee kúu jito'o ma ja yikuu tee jinukuechi ma sa'a ndeva'a de ja ni kucargu de ma. 


text:
Te jito'o de ma, ni kana de tee jinukuechi nuu de ma, te jiña'a de: “¿Nawa kúu ja ka ka'an i ja sa'a ni a? Ndataa ni kuenda siki tniñu ni a, vaa masu ko kuu‑ka ni tee jito ve'e sa a.” 


text:
Te tee jito ve'e ma, ni keja'a de jani ini de: “¿Nawa sa'a o vitna? Vaa jito'o o ya, kene'e ña'a de, te masu na tniñu‑ka o koo. Te vitna ja masu kúndee‑ka o ja satniñu o nuu ñu'ú ma. Te kúkan‑nuu o ja kakan o karidaa. 


text:
Aan, jâ jini o ja sa'a o, sukan‑va'a jin kuan‑ta'vi ña'a ñayii ma ve'e i ma, nuna kendoo o ja ñatuu na tniñu‑ka sa'a o”, jani ini de. 


text:
Sani te, ni kana de ndi‑in ndi‑in ñayii ka tavi nuu jito'o de ma. Te ni jikan‑tnu'u de tee xinañu'u ma: “¿Na saa tavi ni nuu jito'o sa ma?”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ndakone'e tee ma: “Tavi sa cientu kisi na'nu aceite.” Te jiña'a tee jito ve'e jito'o de ma: “Ya'a ni tutu ndee ja tavi ni a. Jinkoo yachi ni, te ndasa'a ni nuu tutu a ja uu xiko uxi‑ni (50) kúu.” 


text:
Sani te ni jikan‑tnu'u de in‑ka de ma: “Te ndijin, ¿na saa tavi ni?”, kúu de jiña'a de. Te tee ya'a, jiña'a de: “Cientu jichi triu”, kúu de jiña'a de. Te jiña'a de tee ma: “Ya'a ni tutu yoxtnee ja tavi ni ma. Te ndatee ni ja kuun xiko‑ni (80) tavi ni”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te tee kúu jito'o de ma, ni ndakunitnuni de ja tee ñatuu ni jito va'a ve'e de ma, ni jini va'a de naxe ni sa'a de ji'in ja neva'a jito'o de ma. Ñayii ñuu ñayivi a, ka jini va'a‑ka i naxe jin kuatniñu i ja ka ni'i ka tna'a i ñuu ñayivi a, sukan‑va'a masu nawa jin skenaa kuiti i, kovaa ñayii ka iyo nuu tnuu ñu'u Su'si ma, ñatuu. Vaa ñatuu ka jini i naxe jin kuatniñu i ja ka ni'i ka tna'a i ma ja wa'a Su'si ma. 


text:
<pb/>’Ká'an sa ja ndaka ja ka ni'i ka tna'a ñayii ma ñuu ñayivi a masu ja va'a ka kuu, su'va sa'a i ja jin skenaa o maa o. Chukan kúu ja jin kuatniñu va'a ni ja ka ni'i ka tna'a ni ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin koo ñayii jin ketna'a ini ji'in ni. Te kivi ndi'i ja iyo ñuu ñayivi a, te jin ndakuan‑ta'vi ña'a ñayii ma nuu jin koo ni ni‑kani ni‑jika ma, nuu masu naa ma. 


text:
<pb/>’Ñayii sa'a ja va'a ji'in jaku‑ni ja neva'a i ma, suni sukan sa'a tna i ji'in ja kua'a‑ka ja koneva'a i ma. Te ñayii ñatuu sa'a ja va'a ma ji'in jaku‑ni ja neva'a i ma, suni sukan tna sa'a i ji'in ja kua'a‑ka ja koneva'a i ma. 


text:
Te chukan kúu ja nú ñatuu jito va'a ni tna'a ja ni'i ja tna'a ni ñuu ñayivi a tna'a ja sa'a ja skenaa ñayii ma maa i ma, ¿na in kusaa ini ja taa i nuu iyo nanimaa ja va'a ja vii ndija ma? 


text:
Te nú ñatuu ni jatniñu va'a ni tna'a ja masu koo ji'in ni ni‑kani ni‑jika ma, ¿na in ndataa ja ko kuu kuenda maa ni ni‑kani ni‑jika ma? 


text:
<pb/>’Ni a in ñayii, masu kuu kunukuechi i nuu uu jito'o i ma chi kuni u'vi i nuu in jito'o i ma te kutoo‑ka i in‑ka jito'o i ma, xi katanuu i ja ká'an in jito'o i ma te saxiko i ja ká'an in‑ka de ma. Te chukan kúu ja masu kuu kunukuechi o nuu Su'si ma te ko kunukuechi o nuu ndaka ja iyo ñuu ñayivi ya ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Tee ka kuu fariseo ma, ka jatna ini de xu'un ma, te ni ka jiniso'o de sukan ni ka'an Jesús ma, te ka jakundee de ya. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndijin, ka sa'a ni tnu'u ja ñayii va'a‑ka ka kuu ni sana in‑ka ñayii ma, kovaa Su'si ma, jini ya naxe ka iyo ini anua ni a. Vaa iyo ja ka jani ini ñayii ma ja ja va'a‑ka kúu, kovaa Su'si ma, saxiko ya ndaka chukan. Tnu'u ni yo kaxtnu'u Moisés ma ji'in tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>’Tnu'u tátnuni Su'si ma, ji'in ja ni ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ni ka yo kaxtnu'u de onde ni kenda tee kúu Juan ma tee ni skuandute ñayii ma. Te onde kivi yukan, sani te ka kaxtnu'u i naxe tatnuni maa Su'si ma ini anua ñayii ma. Te ndaka i ka tnuñu, sukan‑va'a kuu jin jaku'ni ini i sukan tatnuni Su'si ma ini anua i ma. 


text:
Yachi‑ka jin naa andivi ma ji'in ñuu ñayivi a sana naa in tnu'u ni tatnuni Su'si ma, vaa ndaka tnu'u ni tatnuni Su'si ma onde ko kuu sukan ni ka'an ya ma. Jesús ma, ni tatnuni ya ja ñayii ni ka tnanda'a ma, máko jin xndoo tna'a i 


text:
<pb/>’Nú in tee, xndoo de ñasi'i de ma te ndakueka de in‑ka ña'a ma, kuiso kuechi de, vaa ni kivi nduu de ji'in in‑ka ña'a ma. Te tee ndakueka ña'a ni xndoo tee yukan, suni kuiso kuechi de, vaa ni kivi nduu de ji'in ñasi'i in‑ka tee ma. Tee kúu Lázaro ma ji'in tee kúu xiku ma 


text:
<pb/>’Iyo in tee xiku, te ni yo ne'nu de sa'ma vii sa'ma va'a, te ndaka kivi ni yo sa'a de viko, te ni yo sa'a ka'nu xeen de. 


text:
Ni iyo tna in tee nda'vi xeen ni yo nani de Lázaro, te ni ka yo ndee kua'a ndi'yi te'yu ñií de ma, te ni yo nukoo de ye'e tee kúu xiku ma. 


text:
Tee nda'vi ya'a, ni yo kuni de ja ndutu chii de ji'in ja ni ka yo jinkava chii mesa xiku ma. Te onde la‑ina ma, ni yo jan koo ni ka yo yundee ti ndi'yi te'yu ndee de ma. 


text:
<pb/>’In kivi, te ni ji'i tee nda'vi nani Lázaro ma, te ángel Su'si ma, ni ka ndakueka i de, te kuan nu koo i ji'in de onde nuu iyo Abraham ma. Sani te ni ji'i tna tee kúu xiku ma, te ni jan koo ñayii ma ni ka chu'u i de. 


text:
Tee xiku ma, ndó'o néni de iyo de nuu ka iyo ñayii ñatuu ni ka kandija Su'si ma te ni ka ji'i i ma. Te ni ndonenuu de, te ni jini de in nuu vivii onde jika xeen‑ka nuu iyo Abraham ma, ñundee de Lázaro ma. 


text:
Sani te káyu'u de jiña'a de: “¡Yuva sa Abraham, kunda'vi ini ña'a ni! Tetniñu ni Lázaro a, xndoyo de xini nda'a de a, te kii de ndaxndoyo de yaa sa a. Vaa ndó'o néni sa nuu ñu'u i'ni a”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa Abraham ma, ni ndakone'e de: “Sa'ya sa, ndaka'án ni sukan va'a sukan vii ni iyo ni ñuu ñayivi ma, te Lázaro a, nda'vi xeen ni yo kuu de ma. Te vitna chi ni ndusii ini de ya'a, te ndijin ndó'o néni. 


text:
Te in‑ka kúu ja iyo in kava ka'nu xen‑xeen me'ñu nduu o a. Te chukan kúu ja nú na in kúni ja ya'a i ichi ya'a, masu kuu kii i, ni a ñayii ka iyo ya'a, suni masu kuu ya'a i onde jiña”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Te tee kúu xiku ma, jiña'a de: “Jikan‑ta'vi sa nuu ni, yuva sa Abraham, ja tetniñu ni Lázaro a ve'e yuva sa ma 


text:
nuu ka iyo u'un‑ka ñani sa ma, te xtu'va de i, sukan‑va'a má ki koo tna i ya'a nuu ndó'o néni sa a”, kúu de jiña'a de. 


text:
Abraham ma, jiña'a de: “Jâ ka neva'a i tnu'u Su'si ma ja ni tatnuni Moisés ma, ji'in ja ni ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. Te na jin kandija maa i tnu'u yukan”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te tee ni yo kuu xiku ma, ni ndakone'e de: “Saa vi, yuva sa Abraham, kovaa nuna ndateku in ñayii ni ji'i ma te ndenda i chi jin kandija‑ka ña'a i”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa Abraham ma, jiña'a de: “Nú ma jin kandija i tnu'u Su'si ma ja ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in ja ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, suni masu jin kandija i, visi in ñayii ni ji'i ma, te ndateku i te ndenda i ja kaxtnu'u i nuu ñayii ma sukan kúni Su'si ma ja jin sa'a i ma”, kúu de jiña'a de. Sa'a ni ndakani Jesús ma.<pb/>


text:
Jesús ma, jiña'a ya tee ka ndikin ya ma: ―‍Ndimaa jin koo ja jin sa'a ja jin kuiso kuechi ni, kovaa ¡nda'vi‑nka maa ñayii sa'a ja jin kuiso kuechi ñayii ma! 


text:
Va'a‑ka kúu ja nute jin ku'ni i in yoso ka'nu mulinu ma sukun i, te jin skee ña'a i nuu mar ma, sana ja sa'a i ja kuiso kuechi in ñayii yika ni kandija tnu'u Su'si ma. 


text:
¡Jin ko koto va'a ni maa ni! ’Nú in tna'a ni ma, ndasa'a i ja u'vi, ndonda ni nuu i. Te nuna ndakunitnuni i te ndakani ndaka'vi ini i nuu Su'si ma, sakanu ini ni i. 


text:
Visi uja jichi na sa'a ña'a i ja u'vi in kivi ma te ndakunitnuni i te ndaka'an i ja masu sa'a‑ka i, te sakanu ini ni i ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan kuu jin sa'a o nuna jin kukanu ini o Iya Tátnuni ma 


text:
<pb/>Tee ka kuu apóstol ma, ka jikan‑ta'vi de nuu Iya Tátnuni ma: ―‍Sa'a ni ja jin kukanu ini xeen ña'a sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Iya Tátnuni ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nute ndijin, ka kukanu ini ña'a ni, visi sukan kaa in ndikin tnu mostaza ma‑ni, kuu jin kuña'a ni tnu neñu ya'a: “Kana, te ki'in ro kunukoo ro nuu mar ma”, te tnu neñu a, kandija tnu ja jin kuña'a ni ma. Sukan ko kuu in ñayii jinukuechi nuu Su'si ma 


text:
<pb/>’Nde in tna'a ni ja neva'a de in suchi jinukuechi nuu de, te ndenda i ja ni ja'an i yuku ma ni jan kutu i xi ni yo jito i kiti de ma, masu kuña'a de i: “Ne'e, te kunukoo ro, te kaa ro xita.” 


text:
Su'va kuña'a de i: “Satu'va ja kuxini ri, te ko ndi ini ja katanuu ña'a ro, nani jaa ji'i ri, sana nú ni jinu ni jatanuu ña'a ro, te kaa maa ro”, kuña'a de i. 


text:
Te masu ndakuan‑ta'vi de nuu suchi jinukuechi ma ja ni sa'a i sukan ni tatnuni de ma, kuenda tnu'u ja masu in ja kanuu xeen kúu ja ni sa'a i ma. 


text:
Te suni sukan jin ku'un tna ini ni nú ni ka kundee ni, ni ka sa'a ni ndaka ja ni tatnuni Su'si ma, te jin ka'an ni: “Ñayii masu nde ka jiniñu'u ka kuu o, vaa yika‑ni ja iyo ja jin sa'a o ma‑ni ni ka sa'a o.” Sa'a‑ni jin ka'an ni ―‍kúu ya jiña'a ya. In‑ni tee ni nduva'a ma, ni ndakokuiñi de, te ni ndachiñu'u de Su'si ma 


text:
Ni kenda ya yu'u in ñuu ma, te ni ka kenda koo uxi tee ka ku'u kue'e lepra, te jika‑ka ni ka jinkuiñi de, 


text:
<pb/>Nuu ni jini Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni, te jin kaxtnu'u ni maa ni nuu sutu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te nani kuan koo de ma, te ni ka nduvii de kue'e ka ndo'o de ma. 


text:
<pb/>In de ma, ja ni jini de ja ni nduvii de ma, ni ndakokuiñi de, káyu'u de ndáchiñu'u de Su'si ma. 


text:
Nuu ni ndenda de nuu iyo Jesús ma, ni jinkoo jiti de, te ni jakindeyi de onde nuu ñu'ú ma. Ndákuan‑ta'vi de nuu ya. Te tee ya'a chi tee ñuu Samaria ma kúu de. 


text:
Te ni jikan‑tnu'u Jesús ma: ―‍¿Te masu uxi tee ni ka nduvii kue'e lepra ka ndo'o de ma? ¿Ndenu ka iyo‑ka iin‑ka de ma? 


text:
¿In vaa in tnu'u‑ni de ni ndakokuiñi ndáchiñu'u de Su'si a, te vitna ja masu ñayii ñuu Israel ya kúu de? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya tee yukan: ―‍Ndokuiñi ni, te kuán no'o ni. Ja ni kukanu ini ña'a ni a, te chukan kúu ja ni nduva'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Tee ka kuu fariseo ma, ka jikan‑tnu'u de nuu Jesús ma naxe kenda kivi tatnuni Su'si ma ñuu ñayivi ya 


text:
<pb/>Te tee ka kuu fariseo ma, ni ka jikan‑tnu'u de Jesús ma na kivi kenda kivi tatnuni Su'si ma ñuu ñayivi ya. Te ni ndakone'e ya: ―‍Kivi tatnuni Su'si ma ñuu ñayivi ya, masu kenda ndijin i. 


text:
Masu jin ka'an i: “Ya'a iyo, xi yukan iyo.” Vaa ja tátnuni Su'si ma jâ iyo ne'un ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Kovaa kenda kivi ja jin kuu ini ni ja visi ja in kivi jin kuni ñayivi ña'a ni te koo sa ñuu ñayivi a ji'in ni, ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi ya, kovaa masu kuu jin kuni ñayivi‑ka ña'a ni. 


text:
Visi jaku i jin ka'an: “Ya'a iyo ya, xi yukan iyo ya”, kovaa másu ko jin kandija ni i te jin kondikin ni i. 


text:
Vaa sukan kúu ora jándute ma ja ndijin andivi ma in lado ma onde in‑ka lado ma, sukan ko kuu kivi ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Sukan ni kuu kivi ni iyo Noé ma, sukan ko kuu tna kivi ndii sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Ñayii ma chi ni ka yo jaa, ni ka yo ji'i i, ni ka yo xtnanda'a tna'a i, te ñatuu ni ka yo ndasa'a i kuenda, onde ni kenda kivi ni kivi Noé ma nuu arca ma, te ni kuun xeen savi ma, te ni chitu ndute ñuu ñayivi a, te ni ka ji'i ndaka ñayii ma. 


text:
Te suni sukan ni kuu kivi ni iyo Lot ma. Ñayii ma, ka jaa i ka ji'i i, ka jaan i ka xiko i, ka chi'i i itu i ma, ka sa'a i ve'e i ma. 


text:
Kovaa Lot ma, ni kee de ñuu Sodoma ma, te onde andivi ma ni kuun ñu'u ji'in azufre, te ni ka kayu i, te ni ka ji'i ndaka i. 


text:
<pb/>’Kivi yukan, nú ka iyo ni xini ve'e ma te ka iyo ndatniñu ni ini ve'e ma, má jin nu koo ni ja jin kene'e ni. Nú na in iyo yuku ma, má ndakokuiñi i ve'e i ma. 


text:
Nú na in kúni ja kaku i te koteku i chi skenaa i maa i. Kovaa nú na in kúkanu ini ña'a chi visi na kûu i chi ndani'i ta'vi i. 


text:
<pb/>Sani te ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Señor, ndenu ko kuu sukan? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ndakone'e ya: ―‍Ndeva'a‑ni nuu kátuu in kiti ni ji'i ma, te yukan ka ndatna'a loti ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin, sukan‑va'a jin kutu'va de ja ndimaa jin kakan‑ta'vi de, te máko jin kuñaña de, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Iyo in tee ni yo ja'nde tniñu, te ni masu ni yo kandija de Su'si ma, ni a ñatuu na respetu de nuu ñayii ñuu yukan. 


text:
Te maa ñuu yukan iyo in ña'a ni ji'i yii, te iyo in ñayii ni kanaa ji'in ña. Te ni ja'an ña ni jan kakan ña ja na ka'nde de tniñu ña ma ji'in ñayii ni kanaa ji'in ña ma. 


text:
Kua'a xeen kivi ñatuu ni kuni tee ja'nde tniñu ma katanuu de ña. Kovaa ni jani ini de: “Visi ñatuu kándija o Su'si ma te ñatuu na respetu o nuu ñayii ya'a, 


text:
kovaa ña'a ya'a kii kii‑ni ña ki xtna'a ña'a ña. Ká'nde o tniñu ña, sukan‑va'a máko kii‑ka ña. Nú ña'a, te ma kanda o”, kúu de ká'an de. ―Sa'a ni ndakani Jesús ma. 


text:
<pb/>Te jiña'a tna Iya Tátnuni ma: ―‍Jin ndasa'a ni kuenda sukan ni jani ini tee ja'nde tniñu ma, visi tee sa'a ja u'vi kúu de. 


text:
Va'a‑ni, suni sukan sa'a tna Su'si ma, te chindee ya ñayii ni ndakaji ya ma ja ka ndakune'e i ya nduu ñuu ma. ¡Masu kukuee ya ja chindee ña'a ya! 


text:
Ká'an sa ja yachi yachi chindee ña'a ya. Kovaa nuna kenda kivi ndii sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ¿kuiti ja ndani'i‑ka sa ñayii ñuu ñayivi ya ja ka kukanu ini ña'a i? ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin tee kúu fariseo ma, ji'in tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an ya in‑ka tnu'u vijin, ja kaxtnu'u ya nuu ñayii ka jani ini ja ñayii va'a‑ka ka kuu i te ka saxiko i jaku‑ka ñayii ma, te sa'a ni ka'an ya: 


text:
<pb/>―‍Uu tee, ni jan koo de veñu'u ka'nu ma, ka jikan‑ta'vi de. In de kúu fariseo, te in‑ka de kúu tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma. 


text:
Tee kúu fariseo ma, núkuiñi de, te sa'a jikan‑ta'vi de: “Su'si, kuta'vi sa nuu ni, vaa masu kúu sa sukan ka kuu‑ka ñayii ma, ja ka sakui'na i ma, ja ka sa'a i ja u'vi ma, ja ka kivi nduu i ji'in in‑ka ña'a ma, te masu kúu sa sukan kúu tee yukan tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma. 


text:
<pb/>’Kovaa tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, jika‑ni ni jinkoo jiti de. Te ni ñatuu ndonenuu de ichi andivi ma, su'va wa'a de pechu de ma, te ká'an de: “¡Su'si, kunda'vi ini ña'a ni! ¡In tee ndiso kuechi kúu sa!”, kúu de jiña'a de. 


text:
Ká'an sa ja tee ndáke'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, nuu kuan no'o de ve'e de ma, te jâ ni sakanu ini ña'a Su'si ma, kovaa tee kúu fariseo ma, ñatuu. Vaa nú na in sa'a tnu'u ja maa i ma kúu ja kuu‑ka vaa va'a‑ni sa'a va'a‑ni kúu i, jani ini i, chi suni kendoo nda'vi‑ka i te ndatna'a i ja kan‑nuu. Te ñayii jani ini ja masu nde jiniñu'u i ma vaa ja sa'a ja kúu i ma masu ja va'a kúu, ñayii yukan nduu in ñayii kanuu‑ka ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya naxe ko kuu in ñayii sana kivi i nuu tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>Suni ni jan koo i ji'in suchi kuechi ma nuu Jesús ma, sukan‑va'a sonee ya nda'a ya siki suchi kuechi ma. Kovaa tee ka ndikin ya ma, ni ka jini de, te ka ndonda de nuu ñayii ni jan koo ji'in suchi kuechi ma. 


text:
Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jin kua'a ni tnu'u, te kí koo maa suchi kuechi a, te máko jin ka'nu ndee ni, chi vaa sukan ka kuu suchi kuechi a sukan jin ko kuu ñayii jin koo ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma. 


text:
Ja ndaa ká'an sa, nú ma kachi in ñayii ma ja tatnuni ya nuu i sukan jan‑ta'vi in suchi luluu a nawa tátnuni o nuu i ma, te masu kuu koo i ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan yii ja ndani'i ta'vi ñayii ndí ini xeen‑ka xu'un i ma 


text:
<pb/>In tee netniñu ma, ni jikan‑tnu'u de nuu Jesús ma: ―‍Teskua'a va'a ini, ¿nawa sa'a sa, sukan‑va'a ndani'i ta'vi sa, te koteku sa ni‑kani ni‑jika? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a xnani ña'a ni teskua'a va'a ini? Masu na in va'a ini, nú masu ja maa in‑ni Su'si ma. 


text:
Jâ jini ni ndaka ja ni tatnuni ya ma: “Másu ko kivi nduu ni ji'in in‑ka ña'a ma. Másu ko ka'ni ni in‑ka ñayii ma. Másu ko sakui'na ni. Másu ko ka'an tnu'u ni siki in‑ka ñayii ma. Kava respetu ni nuu yuva ni ma ji'in nuu si'i ni ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee yukan, jiña'a de: ―‍Ndaka cha'a chi jâ sa'a ndi'i sa onde nuu jaa sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ja ni jiniso'o Jesús ma sukan, te ni ndakone'e ya: ―‍Kúni‑ka in‑ka ja sa'a ni a. Ndaxiko ni ndaka ja neva'a ni ma, te kua'a ni ñayii ka kunda'vi ma. Te sukan, te xiku ko kuu ni andivi ma. Sani te kii ni, te kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ja ni jiniso'o tee yukan sukan jiña'a ya ma, te ni kuxii xeen ini de, vaa in tee xiku xeen kúu de. 


text:
Ja ni jini Jesús ma sukan, te jiña'a ya: ―‍¡Naka yii kúu ja in ñayii xiku ma, kenda i ja koo i ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma! 


text:
Su'va yachi‑ka kuu kivi in kiti kúu camellu ma in yavi xuu yiki tiku ma sana ja in ñayii xiku ma, kenda i ja koo i ji'in Su'si ma nuu tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñayii ni ka jiniso'o ma, ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Na in kuu ndani'i ta'vi ja sukan? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Tna'a ja masu kuu ka jani ini ñayii ma, Su'si ma chi kuu sa'a ya ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de: ―‍Señor, saña chi ndaka ja ka neva'a sa ma ni ka xndoo sa, te ni ka ndikin ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ndeva'a‑ni na in xndoo ve'e i ma, ñasi'i i ma, ñani i ma, yuva i ma, ji'in sa'ya i ma, ja kuechi ja káxtnu'u i sukan tátnuni Su'si ma ini anua ñayii ma, 


text:
ndani'i kua'a xeen‑ka i ja koneva'a i ñuu ñayivi a, te kivi ki'in o ma ndani'i ta'vi i, te koteku i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja ku‑uni jichi ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Jesús ma, ni kana siin ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Vitna jín koo o ñuu Jerusalén ma, nuu ko kuu sukan ni ka tee tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma siki sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa jin koo i jin ndaxsia'a ña'a i nuu nda'a ñayii masu ñuu ya'a, te jin kosiki ndee ña'a i, te jin sa'a ndeva'a ña'a i, te jin tusii ña'a i, 


text:
<pb/>Kovaa masu ni ka jaku'ni kuiti ini de, ni masu ni ka jini de nawa kúu ja ká'an ya ma, vaa masu ni ka jakun‑tnuni ini de ja jiña'a ya ma. Ñuu Jericó ma, ni ndasava'a Jesús ma in tee kuaa 


text:
<pb/>Te ñayii ka yoxtnuu kuan koo i ma, ka ndonda i nuu de, sukan‑va'a na kasiyu'u de. Kovaa nini'i‑ka ni kayu'u de: ―‍¡Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni jinkuiñi ya, te ni tatnuni ya: ―‍Kuán koo ni kuán kueka ni de ―‍kúu ya jiña'a ya. Te nuu ni jan tna'a de ya ma, te ni jikan‑tnu'u ya: 


text:
<pb/>―‍¿Nawa kúni ni ja sa'a sa ja kuu ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Tee kuaa ma, ni ndakone'e de: ―‍Señor, kúni sa ja ndundijin nuu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¡Ndundijin nuu ni a! Te kuechi ja ni kukanu ini ña'a ni a, te chukan kúu ja ni ndundijin nuu ni a, te ni nduva'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te maa ora yukan‑ni, te ni ndundijin nuu de, te ni ndikin de Jesús ma, te ndáchiñu'u de Su'si ma. Te ndaka ñayii ni ka jini sukan ma, suni ka ndachiñu'u i Su'si ma.<pb/>


text:
Te yukan iyo in tee xiku nani de Zaqueo. Tee tátnuni nuu tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma kúu de. 


text:
Tee ya'a, kúu ini de ja kuni de Jesús ma. Kovaa ñatuu kúu kuni de ya, vaa ka iyo kua'a ñayii, te Zaqueo ma chi in tee ndi'i ndi'i‑ni kúu de. 


text:
Chukan kúu ja jinu de ni jakoxtnuu de, te ni jan kaa de in tnu sicómoro yatni nuu ya'a Jesús ma, sukan‑va'a kuu kuni de ya. 


text:
Nuu ni ya'a Jesús ma ichi yukan, nde'ya ya ichi sukun ma, te ni jini ya Zaqueo ma, te jiña'a ya: ―‍Zaqueo, ki nuu kunu ni kii ni, chi vaa kanuu ja ki'in sa ve'e ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Ja ni ka jini ñayii ma sukan, ndaka i ni ka keja'a ka ka'an i tnu'u Jesús ma. Ka ka'an i: ―‍¿Nava'a ni kivi de ve'e in tee ndiso kuechi a? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Zaqueo ma, ni ndokuiñi de, te jiña'a de nuu Iya Tátnuni ma: ―‍Jini ni, Señor, ndakua'a sa ñayii nda'vi ma sava ja neva'a sa a. Te nú na in xi‑nuu ni sakui'na sa, te ndakua'a sa kuun jichi‑ka ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Vitna jin ndani'i ta'vi ñayii ve'e ya'a, vaa tee ya'a tna chi in sa'ya tata Abraham ma kúu de. 


text:
Vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, vee sa ve ndi nduku sa ñayii jâ ni ka skenaa i maa i ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi i ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki ñayii ni ka kunda'a xu'un ja jin satniñu ji'in i ma 


text:
<pb/>Ka niniso'o i tna'a ja ká'an Jesús ma, te Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin, vaa yatni iyo ya ñuu Jerusalén ma, te ni ka jani ini i ja sani te kenda kivi tatnuni Su'si ma ñuu ñayivi ya. 


text:
Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Iyo in tee kanuu xeen, te ni kee de kua'an de in ñuu jika, sukan‑va'a ni'i de tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ko kuu de rey ma. Te sana ndii de ja tatnuni de ñuu de ma. 


text:
Te ni kana de uxi tee ka jinukuechi nuu de ma, te ni wa'a de kua'a xu'un nuu ndi‑in ndi‑in de, te jiña'a de: “Jin satniñu ni ji'in xu'un ya'a onde kivi ndenda sa ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa ñayii ñuu de ma, ka kiti ini i nuu de, te nani kua'an de ma, te ni ka tetniñu i in jichi ñayii kuan koo i, te ka jiña'a i: “Masu ka kuni sa ja tee ya'a ko kuu rey tatnuni nuu sa ma”, ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>’Kovaa maa de ni kana ja ko kuu de rey ma, te ni ndenda de ñuu de ma. Nuu ni ndenda de ma, te ni ndakana de ndaka tee ni wa'a de xu'un ma, tee ka jinukuechi nuu de ma, sukan‑va'a kuni de na saa ni ka ni'i ndi‑in ndi‑in de ma. 


text:
Tee xinañu'u ma, ni kenda de, te jiña'a de: “Señor, xu'un ni a chi ni ni'i i uxi‑ka jichi sukan ni taa ni ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te rey ma, ni ndakone'e de: “Va'a‑ni, vaa ñayii jinukuechi va'a kúu ni. Ja ni jito va'a ni jaku ja ni taa sa ma, te vitna, te tatnuni ni nuu uxi ñuu a”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te ni kenda in‑ka de, te jiña'a de: “Señor, xu'un ni a ni nduu u'un‑ka jichi ja ni taa ni ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Kovaa ni kenda in‑ka de ma, te jiña'a de: “Señor, ya'a iyo xu'un ni a. Ni tava'a sa i in nuu pañu, 


text:
vaa yu'u ña'a sa, vaa ndijin chi in tee ndákan‑ndoo kuenda kúu ni, vaa ndáke'en ni ja masu ni sonee ni ma, te ndáxtutu ni itu nuu masu ni chi'i ni ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te jiña'a rey ma: “Tee masu jinukuechi va'a kúu ni. Maa tnu'u ni ka'an ni a, te ndáka'an sa nuu ni. Nú jini ni ja in tee ndákan‑ndoo kuenda kúu sa ja ndáke'en sa ja masu ni sonee sa ma te ndáxtutu sa itu nuu masu ni chi'i sa ma, 


text:
¿nava'a ñatuu ni jan xsia'a ni xu'un sa a nuu ñayii jin taa sa'ya xu'un ma, sukan‑va'a ja ndenda sa ma, ndataa ni xu'un sa ma ji'in sa'ya xu'un sa ma?”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te jiña'a de ñayii ka iyo yukan: “Jin ndaxtandee ni xu'un sa a, te jin ndakua'a ni tee ni ni'i uxi‑ka jichi ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa rey ma, ni ndakone'e de: “Ká'an sa nuu ni ja nú na in neva'a kua'a‑ka, su'va kua'a‑ka skuta'vi ña'a Su'si ma. Kovaa nú na in ñatuu nawa neva'a i ma, onde ja vala neva'a i ma ndake'en Su'si ma. 


text:
Te ñayii ñatuu ka kunimani nuu sa ma ja ñatuu ka kuni i ja ko kuu sa rey nuu i ma, kuán koo ni kuán kueka ni i, te konde'ya sa, te jin ka'ni ni i”, kúu de jiña'a de. ―Sa'a ni ndakani Jesús ma. Jesús ma, yoso ya in burru ni kivi ya ñuu Jerusalén ma 


text:
Nuu sani te kenda ya ñuu Betfagé ma ji'in ñuu Betania ma yatni yuku nani Yuku Tnu Olivo ma, ni tetniñu ya uu tee ka ndikin ya ma, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni yu'u ñuu iyo jiyo ma, te nú ni ka kenda koo ni ma, te jin ndani'i ni in burru nu'ni ti ja ñatuu na in kakoso‑ka ti. Te jin ndaji ni ti, te ki koo ni ji'in ti. 


text:
Te nú na in kakan‑tnu'u nava'a ka ndaji ni ti, te jin kuña'a ni: “Maa Señor ma jiniñu'u ti”, jin kuña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Nani ka ndaji de burru ma, te ñayii xi‑burru ma, ni ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Nava'a ka ndaji ni burru a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni ka sonee de sa'ma siki burru ma, te ni jan koo de ji'in ti nuu iyo Jesús ma, te ni ka chindee de ya ni kakoso ya ti. 


text:
Te nuu ni kuyatni ya ja nuu ya Yuku Tnu Olivo ma, ndaka ñayii ka ndikin ya ma, ni ka keja'a i ka kusii ini i, te ka chiñu'u i Su'si ma ja ndaka milagru ni ka jini i ma, 


text:
te ka ka'an i: ―‍¡Jayiñu'u kúu rey vee nuu Iya Tátnuni ma! ¡Ka kusii ini i andivi ma, te jayiñu'u kúu onde sukun ma! ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Sani te jaku tee ka kuu fariseo ma ja ka iyo de ne'un ñayii ma, ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, ka'an ni nuu ñayii ka ndikin ña'a a, te má jin kayu'u‑yu'u i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ká'an sa ja nú ñayii ya'a, jin kasiyu'u i, yuu a jin kayu'u ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni kenda yatni ya ñuu Jerusalén ma, ja ni jini ya ñuu ma, Jesús ma, nda'yu ya ja kuu ñuu ma, 


text:
te ká'an ya: ―‍¡Nute ni ka jaku'ni ini ni, visi ja vitna, sukan sa'a sa ja jin koo va'a ni ma! Kovaa vitna chi iyo yu'u, te masu kuu jin kuni ni. 


text:
Vaa ki koo kivi u'vi siki ni a, ja ñayii ñatuu ka kunimani nuu ni a, jin sa'a i ja jin ndesi va'a ni, te ni‑ka'nu ñuu a, jin ndakonduu ña'a i, te jin ka'ni ña'a i, 


text:
te jin xnaa ndi'i kuiti i ñuu ni a. Jin ka'ni ña'a i, te ni ma jin xndoo‑ka i ni‑in‑ka yuu siki in‑ka yuu ja jin koxtna'a i, vaa ñatuu ni ka ndasa'a ni kuenda ora nuu ni kii Su'si ma ja sa'a ya ja jin kaku ni ma ―‍kúu ya ká'an ya. Jesús ma, ni ndasavii ya ini veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Ja ni jinu sukan ma, Jesús ma, ni kivi ya veñu'u ka'nu ma, te ni keja'a ya kéne'e ya ñayii ka xiko ma, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma ká'an: “Ve'e sa a chi ko kuu i ve'e kakan‑ta'vi ñayii ma nuu Su'si ma.” Sukan ndee nuu tutu Su'si ma. Kovaa ndijin chi ni ka ndasa'a ni in yavi nuu ka ñu'u kui'na ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni jinu ni ndasavii ya ma, te ndaka kivi Jesús ma, káxtnu'u ya tnu'u maa ya ma ini veñu'u ma, te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka netniñu ñuu yukan, ka nduku de naxe jin ka'ni de ya. 


text:
Kovaa ñatuu ka ni'i ini de naxe jin sa'a de, vaa ndaka ñayii ma, ka niniso'o ñukuun i ja ká'an ya ma.<pb/>


text:
In kivi nani káxtnu'u Jesús ma nuu ñayii ma ini veñu'u ka'nu ma, te káxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a naxe jin ndani'i ta'vi o ma, te ni ka kenda koo tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, 


text:
te ka jiña'a de: ―‍¿Na in tátnuni ja sa'a ni sukan? ¿Xi na in ni tatnuni sa'a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Ni ka keja'a de ka ndatnu'u tna'a ndi‑in ndi‑in de: ―‍Nuna jin kuña'a o ja Su'si ma ni tetniñu Juan ma, kovaa ka'an de: “¿Nava'a ñatuu ni ka kandija ni ja ká'an de ma?” 


text:
Te ni masu kuu jin kuña'a o ja ñayii ma ni tetniñu Juan ma, vaa ñayii ma chi jin kua'a‑yuu ña'a i, te jin ka'ni ña'a i, vaa ndaka i ka jani ini ja Juan ma, in tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni ka ndakone'e de ja masu ka jini de na in ni tetniñu Juan ma ja skuandute de ma. 


text:
Sani te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Suni ma ka'an tna sa na in ni tatnuni ja sa'a sa sa'a ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin ñayii masu inuva'a ini, ja ka jito i itu tnu uva ma 


text:
<pb/>Sani te ni keja'a Jesús ma ká'an ya nuu ñayii ma, te ni ka'an ya tnu'u vijin ya'a: ―‍In tee, ni sunkoo de tnu uva ini itu de ma, te ni sacargu de jaku ñayii ja jin satniñu i, te kua'an jika xeen de. 


text:
Te kivi jâ ni kuaan uva ma, te ni tetniñu de in tee jinukuechi nuu de ma, ja na jin nu ndakan de jaku uva ma ja kúu kuenda de ma nuu ñayii ka jito itu de ma. Kovaa ñayii yukan, ni ka kani i tee ma, te ni ka ndatetniñu i de su'va‑ni kuan no'o de. 


text:
Kovaa tee xi‑ñu'u ma chi ni ndatetniñu tuku de in‑ka tee jinukuechi nuu de ma. Kovaa suni tee ya'a, ni ka ka'an ndeva'a i nuu de, te ni ka kani i de, te ni ka ndatetniñu i de su'va‑ni tna kuan no'o de. 


text:
Te ni tetniñu tuku de in‑ka de, kovaa ñayii ka jito itu de ma, suni ni ka xtnakue'e i tee ma, te ni ka kene'e i de yu‑itu ma. 


text:
<pb/>’Saa ni jani ini tee xi‑ñu'u ma, te ká'án de: “¿Nawa sa'a o? Va'a‑ka ja tetniñu o sa'ya o suchi kútoo o a, xi saa jin kandija ña'a i”, ká'án de. 


text:
Kovaa ni ka jini ña'a ñayii ka jito itu ma, te ni ka ka'an ndi‑in ndi‑in i: “Suchi ya'a ko kuu suchi nduta'vi ñu'ú ya'a. Jín ka'ni o i, sukan‑va'a jin nduu kuenda maa o ñu'ú a”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Chukan kúu ja ni ka kene'e i sa'ya de ma yu'u itu ma, te ni ka ja'ni ña'a i. ’¿Te nawa ka jani ini ndijin ja sa'a tee xi‑ñu'u ma? 


text:
Ki'in de, te ka'ni de ñayii ka jito itu de ma, te kua'a de ñu'ú de ma in‑ka ñayii ―‍kúu ya jiña'a ya. Ja ni ka jiniso'o i sukan ma, te ka jiña'a i: ―‍¡Chukan chi ña'a kuiti! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, nde'ya ya, te jiña'a ya: ―‍¿Nawa kúni ka'an ja ndee tnu'u Su'si ma sa'a?:<pb/>Yuu ni ka saxiko ñayii ka sa'a ve'e ma,<br/>ni nduu i yuu kanuu‑ka. 


text:
Ndeva'a‑ni ñayii nduva siki yuu ma, kukuechi kulikin ñayii ma. Te nú yuu ma jinu siki in ñayii ma, ñuyaka‑nka‑ni nduu ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ni ka jinitnuni de ja ni ka'an ya tnu'u vijin ya'a ja jin kuu maa de, te chukan kúu ja ka kuni de ja jin tnii de Jesús ma maa ora yukan‑ni, kovaa ka yu'u de ñayii ma. Jesús ma, ni ka'an ya nawa jin kua'a o nuu gobiernu ma, ji'in nawa jin ndakua'a o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Ni ka tetniñu de ñayii ja jin kototnuni i Jesús ma, te ni ka sa'a i tnu'u ja ñayii ka sa'a ja va'a ka kuu i. Te ka nduku i naxe jin ni'i ichi i ja jin xtekuechi i Jesús ma, sukan‑va'a jin koo i jin xsia'a i ya nuu tee ka tatnuni ñuu ma. 


text:
Te ka jikan‑tnu'u i ya: ―‍Teskua'a, ka jini sa ja ja ká'an ni a ji'in ja káxtnu'u ni a chi ja ndaa kúu, te masu ndí ini ni nde ñayii ka niniso'o. Ndijin chi káxtnu'u ndaa ni sukan kúni Su'si ma ja jin ko kuu o nuu ya ma. 


text:
¿Te naxe ká'an ni? ¿Va'a‑ni ja jin ndachuya'vi sa xu'un no'o ñuu Roma ma nuu tee tátnuni nani César ma, xi ña'a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>―‍Jin kaxtnu'u ni xu'un a. ¿Na in xi‑yunuu ndenee, te na in nani sukan ndenee a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e i: ―‍Yunuu tee nani César ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Te jin ndakua'a ni nuu César ma tna'a ja kúu kuenda maa de ma, te nuu Su'si ma jin ndakua'a ni tna'a ja kúu kuenda maa ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñatuu ni‑in ja ni ka'an ya nuu ñayii ma ni ka ndani'i ñayii kuan koo kuan kototnuni ya ma ja jin xtekuechi i ya, sukan‑va'a jin tnii i ya ma. Chukan kúu ja ni ka sa'vi‑nka ini i ja ni ndakone'e ya ma, te ni ka jasiyu'u i. Ni ka jikan‑tnu'u tee ka kuu saduceo ma naxe ko kuu ñayii ndateku ma 


text:
<pb/>Ni jan koo jaku tee saduceo ma ni ka jan koto de Jesús ma. Tee ya'a chi ka ka'an de ja masu jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma. Te chukan kúu ja ni ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍Teskua'a, Moisés ma, ni xndoo de nuu tutu ká'an, nú in tee ma, ni tnánda'a de te ni ji'i de te ñatuu na sa'ya de ji'in ñasi'i de ma ni iyo, te ñani tee ni ji'i ma ndakueka ñasi'i de ma, sukan‑va'a koo sa'ya ña, te ko kuu i sa'ya tata tee ni ji'i ma. 


text:
Ni iyo in jichi ja uja de ndi‑tna'a ñani de ma. Tee xinañu'u ma, ni tnanda'a de, kovaa ni ji'i de, te ñatuu na sa'ya de ji'in ñasi'i de ma ni iyo. 


text:
Te kivi jin ndateku ñayii ma, ¿nde de xi‑ñasi'i ko kuu ña'a ya'a, nú ndi‑uja de ni iyo ji'in ña ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
kovaa ñayii jin ndani'i ta'vi ma, te ja jin ndateku i ma te jin kenda koo i ñuu ñayivi jaa ma, kúu tee kúu ña'a, masu jin ndatnanda'a‑ka i, 


text:
vaa masu jin kûu‑ka i. Vaa sukan ka kuu ángel Su'si ma, sukan jin ko kuu i, te sa'ya Su'si ma jin ko kuu i, vaa ñayii ni ka ndateku ka kuu i. 


text:
Te onde maa tee kúu Moisés ma ni kaxtnu'u sukan ni jiña'a Su'si ma nuu ni ka'an ya ji'in de nuu iyo tnu iñu káyu káyu‑nka ma, te yukan ni ka'an maa Iya Tátnuni ma ja maa ya kúu Su'si Abraham ma, Su'si Isaac ma, Su'si Jacob ma. Visi ni ka ji'i tee ya'a, kovaa ka teku de nuu Su'si ma. 


text:
¡Vaa Su'si ma, masu Su'si ñayii ni ka ji'i ma kúu ya, chi Su'si ñayii ka teku ma kúu ya, vaa ja maa ya, te ndaka i ka teku! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jaku tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka jiña'a de: ―‍Va'a‑ni ká'an ni, teskua'a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ñatuu ni ka kusaa‑ka ini de ja jin kakan‑tnu'u‑ka de ya. Maa Su'si ma ni tetniñu Cristo ma 


text:
<pb/>Jesús ma, jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Te nava'a ka ka'an i ja Sa'ya tata David ma kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma? 


text:
Te vitna ja David ma, nuu tutu ni tee de salmo ma ni ka'an de:<pb/>Iya Tátnuni ma jiña'a nuu iya tátnuni nuu sa a:<pb/>“Kunukoo ro xiñi kua'a ri a,<pb/> 


text:
te onde nú ni kundee ri skendoo ri<br/>ndaka suchi ñatuu ka kunimani nuu o a chii ja'a ro a”, sa'a ni jiña'a ya ma. 


text:
Kovaa ¿naxe ko kuu Sa'ya tata David ma Cristo ma, te vitna ja maa David ma, ni xnani de ya iya tátnuni nuu de ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma ja tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ñatuu ka sa'a ndaa ka sa'a ndija de 


text:
<pb/>―‍Jin konee ni cuidado nuu tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma chi ka jatna ini de ja jin kone'nu de sa'ma nani, te ka kuni de ja jin kava respetu i nuu de ma te jin kua'a i de nchuxi nuya'vi ma. Ka nduku de nuu jin kunukoo de nuu ka nukoo ñayii ka ndanuu‑ka ini veñu'u ma. Te nuu ka kuu viko ma, ka kunuu maa de ja jin kunukoo de nuu mesa ka ndanuu‑ka ma. 


text:
Te ka xnda'vi de ña'a ni ka ji'i yii ma, sukan‑va'a jin ni'i de nawa ka neva'a ña ma, te jin kaa jin ko'o de. Te ja ñatuu na in kunitnuni, te ka sa'a de tnu'u ja na'a xeen‑ka ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma. Tee ya'a chi jin chunaa xeen‑ka de nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Jesús ma, nde'ya ya tee ka kuu xiku ma, ja ni jan koo de ni ka chunee de xu'un ka ndakua'a de nuu Su'si ma, 


text:
Sani te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ña'a nda'vi ni ji'i yii ma, ni wa'a kua'a‑ka ña sana ndaka‑ka ñayii ma, 


text:
chi vaa ndaka i, ni ka wa'a i ja ni kendoo‑nka ma, kovaa ña'a ya'a, visi kunda'vi ña te jiniñu'u xeen‑ka ña ma, kovaa ni wa'a ña ndaka ja neva'a ña ja koteku ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja veñu'u ka'nu ma chi ndatnana i 


text:
<pb/>Jaku ñayii ka ndatnu'u ja vivii ka ndaa yuu ka yinee yika veñu'u ma, ji'in ndaka ja ka ndakua'a ñayii ma nuu Su'si ma ja ka ndasavii‑ka i veñu'u ma. Jesús ma, jiña'a ya: 


text:
<pb/>―‍Kenda kivi ja ndaka cha'a ja ka nde'ya ni vitna ya, ma kendoo ni‑in‑ka yuu siki in‑ka yuu a, su'va ndi'i i ndatnana ―‍kúu ya jiña'a ya. Na seña ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Sani te ni ka jikan‑tnu'u tee ka ndikin ya ma: ―‍Teskua'a, ¿na kivi ko kuu sukan? ¿Na nde a ko kuu seña ja sani te ko kuu? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jin konee ni cuidado, sukan‑va'a ma jin xnda'vi ña'a ñayii ma. Vaa ki koo kua'a i, te jin sa'a i tnu'u ja maa sa ka kuu i. Jin ka'an i: “Saña kúu Cristo ma”, te jin ka'an i: “Jâ ve kuyatni tiempu ma”, jin ka'an i. Kovaa ndijin, má jin kondikin ni i. 


text:
Te nú ni ka jiniso'o ni ja ka kanaa ñayii in ñuu ji'in in‑ka ñuu ma, te ka kanaa ñayii ka iyo in ñuu ma ji'in ñayii ka tatnuni maa ñuu i ma, máko jin koyu'u ni, vaa sa'a ko kuu xinañu'u‑ka, kovaa masu jâ ni jinu kúu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jiña'a tna ya: ―‍Vaa in ñuu ka'nu, kanaa i ji'in in‑ka ñuu ka'nu, te in ñayii tátnuni in ñuu ka'nu ma, kanaa i ji'in ñayii tátnuni in‑ka ñuu ka'nu ma. 


text:
Te kua'a ñuu jin tnaa xeen, te jin ndatnana kua'a ve'e ma. Te koo soko koo tnama, te kenda kue'e xeen ya'a yukan ñuu ñayivi a. Te andivi a jin kuni i ja masu nama ka jini i, te jin koyu'u i. 


text:
Kovaa xi'na‑ka ja ko kuu sa'a, ndijin chi jin tnii ña'a i, te jin sondikin ña'a i. Te jin koo i jin xsia'a ña'a i nuu tee ka kuu rey ma, ji'in nuu gobiernu ma, ja kuechi ja ka kandija ña'a ni maa sa, 


text:
vaa maa sa taa tnu'u va'a tnu'u ndichi jin ka'an ni, sukan‑va'a ni‑in ñayii ñatuu kunimani nuu ni ma, masu jin kundee i nuu ni, su'va jin ndasa'a i kuenda ja ja ka ka'an ni ma ja ndaa kúu. 


text:
Kovaa ndijin, onde yuva ni ma, jin ke'en‑su'va ña'a de, ji'in ñani ni ma, ji'in tna'a ni ma, ji'in ñayii ka ketna'a ini ji'in ni ma. Jaku ni chi jin ka'ni ña'a i, 


text:
¡Jin kanda ni, má jin koyu'u ni, te jin konukuiñi va'a ni, sukan‑va'a jin kaku ni nuu ja u'vi kenda ma! 


text:
<pb/>’Nú ni ka jini ni ñuu Jerusalén ma ja ni ka konduu soldado ma, suni jin kuni ni ja sani te jin xnaa de ñuu ma. 


text:
Sani te ñayii ka iyo ñuu Judea ma, jín kunu i ichi yuku ma. Ñayii ka iyo ñuu Jerusalén ma, jín kunu i jín koo i, te ñayii ka iyo yuku ma, má jin ndakokuiñi‑ka i ini ñuu a. 


text:
Vaa jâ ni kenda kivi ja maa Su'si ma xndo'o xneni ñayii ñatuu ni ka kandija ya ma, te ko kuu ndaka sukan ká'an nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma. 


text:
¡Nda'vi‑nka ña'a ka ñu'u lulu ma ji'in ña'a ka skaxi lulu ma! Vaa kivi yukan jin ndo'o jin neni xeen ñayii ñuu ya'a. 


text:
Jaku ñayii ma, jin ka'ni ña'a i ji'in yuchi kúu espada, te jaku ñayii ma, jin koo i jin chinee ña'a i vekaa ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Te ñayii masu ñuu ya'a ma, jin sa'a ndeva'a i ñuu Jerusalén ya onde jinu kivi ja ni kachi Su'si ma ja jin sa'a i sukan ma. Kivi ndii Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Koo seña kandii ma ji'in yoo ma ji'in tiuxini ma. Te ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, jin koyu'u i ja îyo xeen kúu yu'u ndute ñu'u nuu mar ma, te ni ma jin ni'i ini i nawa jin sa'a i. 


text:
Te ndaka ñayii ma, ñatuu na tnu'u ndee tnu'u ndatnu‑ka i jin koo, ja kuechi ja jin koyu'u i ja ka ndi ini i naxe ko kuu ñuu ñayivi a. Te ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu iyo andivi ma, jin ndakanda i. 


text:
Sani te jin kuni ñayii ma ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ja ndenda sa nuu viko ma ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa ma, ji'in jayiñu'u sa ma. 


text:
Nú ni keja'a kúu sukan, te in‑ni ja jin kani ini ni, te jin kukanu ini ni Su'si ma, te jin ndonenuu ni, vaa sani te sa'a Su'si ma ja jin kaku ni nuu ndaka ja u'vi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Suni ni ka'an ya tnu'u vijin ya'a: ―‍Jin konde'ya ni tnu higo ma ji'in ndaka yutnu kui'i ka nukoo a. 


text:
Nú ka jini ni ja ve jin nana koo nda'a tnu ma, te ka jini ni ja ve kuyatni kivi ndukuii ñuu ñayivi a. 


text:
Suni sukan ko kuu nú ka jini ni ja jâ yikuu ndaka ja ká'an sa a, te jin kona'a ni ja jâ ve kuyatni ja tatnuni Su'si ma. 


text:
<pb/>’Jin ko koto va'a ni maa ni. Má jin kua'a ni tnu'u ja jin nduso'o jin ndundee ini ni ja kuechi ndaka ja u'vi iyo ñuu ñayivi a, tna'a ja ka ndajini ñayii ma, ji'in ja ka ndi ini ñayii ma ja jin ko ni'i jin ko tna'a i ñuu ñayivi a. Jin ko koto va'a ni maa ni, nasa yukan, te kenda yachi kivi yukan nuu ka iyo ni a. 


text:
Sukan sanaa sanaa ka tnii i in kiti ma, sukan sanaa sanaa‑ni ndenda Su'si ma nuu ndaka ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. 


text:
Chukan kúu ja jin koo tu'va maa ni ndi‑kivi ndi‑ñuu. Te jin kakan‑ta'vi jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, sukan‑va'a kuu jin kaku ni nuu ndaka ja iyo ja ko kuu ma, sukan‑va'a kuu jin kenda koo ni nuu iyo sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a te jin ndatna'a o ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, káxtnu'u ya nduu ma ini veñu'u ka'nu ma, te jakuaa ma ni yo ndoo ya yuku nani i Yuku Tnu Olivo ma. 


text:
Jâ iyo yatni kivi ja ko kuu viko ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma, te viko ya'a kúu ja nani Viko Pascua ma. 


text:
Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka nduku de naxe jin ka'ni de Jesús ma, kovaa ka yu'u de ñayii ma. 


text:
<pb/>Sani te ni kivi tachi ma ini anua Judas tee ni ka yo xnani i Iscariote ma. Te tee ya'a chi in tee ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma kúu de. 


text:
Te Judas ma ni ja'an de ni jan koto de tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka jinukuechi veñu'u ka'nu ma, te ni jiña'a de naxe ke'en su'va de ya ma te ndakua'a de ya nuu nda'a tee yukan. 


text:
Te ni jan‑ta'vi Judas ma, te ni keja'a de ndúku de ora ñatuu na ñayii ñuu ma ka iyo, sukan‑va'a ke'en su'va de ya ma. Kivi ni kuxini ñukuun Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Ni kenda kivi viko ja ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma, kivi iyo ja jin ka'mi i in ndikachi jaa ja ka ndakua'a i nuu Su'si ma. 


text:
Jesús ma, ni tetniñu ya Pedro ma ji'in Juan ma, te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni kuán satu'va ni ja jin kuxini o Viko Pascua a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nuu jin kivi koo ni ini ñuu ma, jin ndatna'a ni ji'in in tee ndiso de in kiyi ñu'u ndute. Te jin kondikin ni de onde ve'e ndivi de ma, 


text:
te jin kuña'a ni tee xi‑ve'e ma: “Teskua'a o ma, sa'a ká'an ya: ¿Ndenu iyo ve'e nuu kuxini sa Viko Pascua a ji'in ndaka tee ka ndikin tna'a ji'in sa a?” 


text:
Te kaxtnu'u de in ve'e ka'nu nuu jâ ni nduvii iyo ichi sukun ma. Yukan jin satu'va ni ja jin kuxini o ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni jan koo de, te ni ka ndani'i de ndaka sukan jiña'a Jesús ma, te ni ka satu'va de ja jin kuxini de Viko Pascua ma. 


text:
Vaa ká'an sa ja masu jin ndakuxini‑ka o viko ya'a, nú masu ja onde nuu tatnuni Su'si ma nuu ko kuu ndi'i ko kuu tu'u sukan kúni ka'an viko ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni tnii ya nuu ñu'u ndute uva ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te jiña'a ya nuu de: ―‍Jin tnii ni, te jin ko'o ni vala vala, 


text:
<pb/>Sani te ni tnii ya xtatila ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te ni ta'vi ya, te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya nuu de: ―‍Cha'a kúu yikikuñu sa a ja jin kunda'a ñayii ma te jin ka'ni ña'a i nuu tniñu ni ma sukan‑va'a jin ndani'i‑ta'vi ni. Jin ko sa'a ni sa'a, te jin ndaka'án ni sukan ndo'o neni sa nuu tniñu ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka kuxini de ji'in ya ma, te suni sukan ni sa'a ya ji'in nuu ñu'u ndute uva ma, te jiña'a ya: ―‍Ndute uva ya'a kúu niñi sa ja kati ma, sana jin ndani'i ta'vi ni ma, sukan ni skuiso Su'si ma ja sa'a ya, sana jin nduu ni ñayii ñuu ya ma. 


text:
Ja ndaa ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, vee sa ja ndo'o neni sa sukan ni jani ini maa Su'si ma, kovaa ¡nda'vi maa tee ke'en su'va ña'a ma! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka keja'a ndi‑in ndi‑in de ka jikan‑tnu'u tna'a de nde de ko kuu ja ke'en su'va ya ma, vaa ka ndi ini tna de ma. Nde in ko kuu ja kanuu‑ka nuu tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te kuee‑ka ma, tee ka ndikin ya ma, ni ka keja'a de ka tetna'a de na nde in ko kuu ja kanuu‑ka ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ñayii ñatuu ka kandija Su'si ma, ka tatnuni xeen rey ma nuu i, te ñayii ñuu ma, ka ndachiñu'u i de ja tee ka sa'a ja va'a ka kuu rey ma. 


text:
Kovaa ndijin, masu sukan jin ko kuu ni. Su'va nde ni kanuu‑ka ma, kani ini ni ja in ñayii masu kanuu xeen kúu ni. Te nde ni tatnuni‑ka ma, ko kuu ni sukan kúu in ñayii jinukuechi ma. 


text:
Vaa ¿na in kúu ja kanuu‑ka? ¿Ñayii jinkoo nuu mesa ma ja kaa i xita ma, xi ñayii jinukuechi nuu ñayii ni jinkoo ma? ¿Xi masu ka jani ini ni ja ñayii jinkoo nuu mesa ma kúu ñayii kanuu‑ka? Kovaa saña chi iyo sa ne'un ni a sukan kúu in ñayii jinukuechi. 


text:
Te ndaka ni, jin kaa jin ko'o ni nuu mesa sa ma kivi tatnuni sa ma. Te jin kunukoo ni nuu ka nukoo ñayii ka tatnuni ma, te maa ni jin ko kuu ñayii jin ka'nde tniñu ndi‑uxi uu jichi ñayii ñuu Israel ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja Pedro ma, uni jichi ka'an de ja masu jini de ya 


text:
<pb/>Jiña'a tna Iya Tátnuni ma: ―‍Simón, Simón, káxtnu'u sa nuu ni ja koto va'a ni maa ni, vaa tachi ma, ni jikan ña'a i ndaka ni, sukan‑va'a kototnuni ña'a i sukan ka xndechi de triu ma. 


text:
Kovaa jâ ni jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja kuu ni, sukan‑va'a ñatuu nawa kasi ja ma kukanu ini‑ka ña'a ni ma. Te ndijin, nuna ndakokuiñi ni te ndandikin ña'a ni, te chindee ni ñani ni a ja jin koo va'a de nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Simón ma, jiña'a de: ―‍Señor, iyo sa ja ki'in sa ji'in ni onde vekaa ma te visi na kûu sa ji'in ni ―‍kúu Simón ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Pedro, ká'an sa ja xtnee ne'e ma, ni ñatuu kana‑ka li'li ma, te jâ ni kuu uni jichi ka'an ni ja ñatuu jini ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma sukan ndo'o ya ma 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jikan‑tnu'u ya: ―‍Nuu ni tetniñu ña'a sa ma te ni tatnuni sa ja ma jin kinda'a ni bolsa ni ma, ni a xu'un, ni a ndijan ni ma, ¿ni iyo nawa ni ja'ni ña'a i? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Ñatuu nawa ni ja'ni ña'a i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya: ―‍¿Kovaa vitna naxe ka jani ini ni? ¿Nú na in neva'a in bolsa, te kínda'a i, te suni kínda'a i nuu ñu'u xu'un i ma? ¿Te nú na in ñatuu na yuchi kúu espada ma neva'a i, te ndáxiko i sa'ma ndii i ma, te kuáan i in, ka jani ini ni? 


text:
Kovaa jin kona'a ni ja sa'a ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Jin sa'a ñayii ma tnu'u ja in ñayii sa'a ja u'vi kúu sa.” Te ká'an sa ja sukan ko kuu ja ndo'o sa ma. Vaa ndaka ja ndee nuu tnu'u Su'si ma ja kuu sa ma jiniñu'u ja ko kuu sukan ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Señor, ya'a iyo uu yuchi kúu espada ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ndakone'e ya: ―‍Jâ ni kuu na. Má jin ko kuu‑ka ni sukan ka ka'an ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Nuu nani Getsemaní ma, ni ja'an Jesús ma ni jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te ni kee Jesús ma, te kua'an ya Yuku Tnu Olivo ma, sukan játna ini ya sa'a ya ma. Te tee ka ndikin ya ma, ni ka ndikin tna de ya. 


text:
Nuu ni kenda koo de ji'in ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, sukan‑va'a ma ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a ni ja u'vi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te kua'an‑ka ya, te ni kujika‑ka ya vala sukan kenda in yuu ja kani o ji'in nda'a o a, te ni jinkoo jiti ya, te jikan‑ta'vi ya, 


text:
te sa'a jiña'a ya: ―‍Yuva sa, nú kúni ni, te sa'a ni ja kaku sa nuu tnundo'o tnuneni ya'a. Kovaa máko sa'a ni sukan kúni maa sa, su'va kó kuu sukan kúni maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te yikuu ya kuxii kunda'vi xeen ini ya, te jikan‑ta'vi jikan‑ta'vi‑nka ya nuu Yuva ya Su'si ma, te kuun kuun‑nka ña'a tnaa ya ma, te kuenda niñi kúu i, jinkoo i nuu ñu'ú ma. 


text:
<pb/>Nuu ni ndokuiñi ya ja ni jikan‑ta'vi ya ma, te kuan no'o ya nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma. Te ni ndani'i ya de ja ka kixi de, vaa ni ka kuita de ja ka kuxii xeen ini de ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka kixi ni? Jin ndakoo ni, te jin kakan‑ta'vi ni, sukan‑va'a ma ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a ni ja u'vi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka tnii de Jesús ma 


text:
<pb/>Yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, te ni ka kenda koo kua'a ñayii ma. Te tee ni yo nani Judas ma, in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma, kúu tee yoxtnuu nuu ñayii ma, te ni jan tu'va de Jesús ma ja chitu de yikinuu ya ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Sa'a‑ni chítu ni yikinuu sa a, sukan‑va'a ke'en‑su'va ña'a ni saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ja ni ka jini tee ka ndikin ya ma sukan kúu ma, te ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍Señor, ¿jin kene'e sa yuchi kúu espada ma, te jin kanaa o? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te in de ma, ni xtnakue'e de in tee jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma, vaa ni ja'nde de so'o kua'a tee ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ni kuu na. Má jin sa'a‑ka ni de sukan ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni tenee ya nda'a ya ma so'o tee jinukuechi nuu sutu ma, te ni nduva'a. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka jito veñu'u ka'nu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, vaa ndaka tee ya'a ka kuu tee ni jan koo ja jin koo de ji'in ya ma: ―‍¿Nava'a ve koo ni ji'in yuchi kúu espada ji'in yutnu, kuenda tnu'u ja in kui'na kúu sa? 


text:
Ndaka kivi ni yo iyo sa ji'in ndaka ni veñu'u ka'nu ma, te ni ñatuu ni ka tnii ña'a ni, kovaa vitna kúu ora ka sa'a ni ja ka kuni maa ni a, vaa ni kundee maa ja u'vi iyo nuu nee ma nuu ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Pedro ma ja masu jini de Jesús ma 


text:
<pb/>Sani te ni ka tnii de Jesús ma, te ni jan koo de ji'in ya ve'e tee tátnuni nuu sutu ma. Te Pedro ma, ndikin jika de. 


text:
Te sasava nuke'e ma ni ka xndu'va ñayii ma ñu'u, te ni ka jinkoo i yu'u ñu'u ma. Te Pedro ma, ni jinkoo tna de ne'un ñayii ma. 


text:
Sani te ni jini in suchi si'i jinukuechi ma ja núkoo Pedro ma yu'u ñu'u ma, te nde'ya vava'a i de, te jiña'a i: ―‍Suni tee ya'a ni yo iyo ji'in Jesús ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Nuu ni kunuu‑ka ma in‑ka ñayii jiña'a nuu Pedro ma sa'a: ―‍Ndijin tna chi tee ka ndikin tna'a ji'in tee yukan kúu ni ―‍kúu i jiña'a i. Kovaa Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ña'a, masu nama ka ndikin tna'a sa ji'in de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ya'a visi in ora, te in‑ka ñayii ni jiña'a: ―‍Koo tee ya'a chi ni yo ndijin de Jesús ma vi, vaa in tee ñuu Galilea ma kúu de ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de: ―‍Ndijin, masu jini sa nawa kúu ja ká'an ni a ―‍kúu de jiña'a de. Te maa ora yukan‑ni, nani yikuu‑ka Pedro ma ká'an de ma, te ni kana in li'li ma. 


text:
Sani te Iya Tátnuni ma, ni konenuu ya, te nde'ya ya Pedro ma, te Pedro ma, ni ndaka'án de ja sa'a ni jiña'a Iya Tátnuni ma: “Ni ñatuu kana‑ka li'li ma, te jâ ni ku‑uni jichi ja ka'an ni ja ñatuu jini ña'a ni.” 


text:
Sani te ni ndee Pedro ma yukan, te ni nda'yu nda'vi, ni nda'yu kee de, ja ni ndakani ini de ma. Ka sa'a ndeva'a i Jesús ma 


text:
Ni ka jasi de nuu ya ma, te ka jiña'a de: ―‍¡Ndaka'an ni na in ni kani ña'a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ndeva'a xeen ka jiña'a de ya. Ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma 


text:
<pb/>Nuu ni ndii ma, ni ka ndututu tee judío ka kuu ja'nu ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma. Te ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍Ka'an ni nú ndijin kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ndakone'e ya: ―‍Nuna ka'an sa ja suu sa kúu, masu jin kandija ni, 


text:
Kovaa ká'an sa ja onde vitna saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kunukoo sa xiñi kua'a Su'si iya kúu sa'a ndaka ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka jikan‑tnu'u ndaka de: ―‍¿Nú sukan, ndijin, Sa'ya Su'si ma kúu ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Maa ni ka ka'an ja suu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ka ka'an de: ―‍Masu jiniñu'u ja jin nduku‑ka o ñayii jin ndaka'an nawa ni yo sa'a de ma, vaa maa o ni ka jiniso'o ja yu'u maa de ká'an de in ja masu játna ini Su'si ma ―‍ka kuu de ka ka'an de.<pb/>


text:
nuu núkoo tee kúu Pilato ma, te ni ka keja'a i ni ka xtekuechi i ya, te ka jiña'a i: ―‍Ni ka ndani'i sa tee ya'a ja ska'an de ni‑ka'nu ñuu o a. Ká'an de ja masu jin ndachuya'vi sa nuu tee tátnuni ñuu Roma ma, te suni ká'an de ja suu de kúu Cristo ma te suu de kúu rey ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Pilato ma, jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndijin kúu rey nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiña'a de. ―‍Maa ni ká'an ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Pilato ma, jiña'a de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma ji'in nuu ñayii ma: ―‍Masu na ja u'vi ndáni'i sa ja sa'a tee ya'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa ñayii ma, ndendee i ka jiña'a i: ―‍Ja káxtnu'u de ma, yikuu de ska'an de ndaka ñayii a. Ni keja'a de ñuu Galilea ma, te vitna yikuu de ñuu Judea a ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Ni jan koo i ni ka jan xsia'a i Jesús ma nuu Herodes ma 


text:
Te nuu ni ka jiña'a de ja suu ya ma, ni tetniñu de ya nuu Herodes ma, vaa suu de kúu tee tátnuni ñuu Galilea ma. Te suni iyo tna de kivi yukan ñuu Jerusalén ma. 


text:
Ja ni jini Herodes ma Jesús ma, ni kutachi xeen de, vaa ni kuu ini xeen de ja kuni de ya, vaa ni jiniso'o de ja ka ka'an i ja kuu ya ma, te ndetu de ja kuni de ja sa'a ya in milagru. 


text:
Suni ka iyo tna tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te ka xtekuechi ka xtekuechi de ya. 


text:
Sani te Herodes ma ji'in soldado de ma, ni ka ka'an ndeva'a de nuu ya, te ni ka skondii de ya sa'ma va'a xeen sukan ndii rey ma ja ni ka kasiki ndee de ya. Sani te Herodes ma, ni ndatetniñu tuku de ya nuu Pilato ma. 


text:
Kivi yukan ni ka ndumani Pilato ma ji'in Herodes ma, vaa xi'na‑ka ma chi ñatuu ni ka iyo mani de. Ni ka kundee maa ñayii ma, te ni tatnuni Pilato ma ja jin ka'ni i Jesús ma 


text:
<pb/>Pilato ma, ni ndaxtutu de tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka netniñu ma, ji'in ñayii ñuu ma, 


text:
te jiña'a de: ―‍Ndijin, ni ki koo ni ni ki xsia'a ni tee ya'a, te ka ka'an ni ja ska'an de ñayii ñuu ya'a. Kovaa saña, jâ ni xndichi sa de nuu ndaka ni a, te ñatuu ni ndani'i sa ni‑in kuechi de ja ka xtekuechi ni de a. 


text:
Ni a Herodes ma, ñatuu nawa ni ndani'i de. Chukan kúu ja ni ndatetniñu tuku de tee a nuu sa a, te ni ka jini maa ni ja masu ni ndani'i sa ni‑in kuechi de ja sa'a ja kûu de. 


text:
<pb/>Kovaa ndaka ñayii ma, ka kayu'u i ka jiña'a i: ―‍¡Xnaa ni tee jiña! ¡Te xsiaa ni Barrabás ma! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Tee kúu Barrabás ma, ni ka chinee de tee ma vekaa ma, kuechi ja ni ka kanaa de ji'in gobiernu ñuu yukan ji'in kuechi ja ni ja'ni de ñayii ma. 


text:
Kovaa ndaka ñayii ma, ka kayu'u xeen‑ka i ka jiña'a i: ―‍¡Skuita kaa ni de nuu krusi ma! ¡Skuita kaa ni de nuu krusi ma! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Ja ku‑uni jichi ni jiña'a Pilato ma: ―‍¿Na in ja u'vi ni sa'a de? Saña, masu ni ndani'i sa ni‑in kuechi ja sa'a ja kûu de. Xndo'o sa de, te jinu, te xsiaa sa de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa vi'i‑ka ka kayu'u i, ka jikan i ja na skuita kaa de ya nuu krusi ma. Te ja ka kayu'u xeen i ma, ni ka kundee i ja ka kúni i ma. 


text:
Chukan kúu ja ni xsiaa de tee ni ka kaji i ma, tee yinee vekaa ma kuechi ja ni kanaa de ji'in gobiernu ma ji'in kuechi ja ni ja'ni de ñayii ma, te ni ndaxsia'a Pilato ma Jesús ma nuu nda'a soldado ma, te jin xndo'o de ya sukan ka kuni maa ñayii ma. Ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma 


text:
<pb/>Nuu kuan koo de ji'in Jesús ma ja jin skuita kaa de ya nuu krusi ma, ni ka tnii de in tee ñuu Cirene ma nani de Simón ja ve ndii de ja ni ja'an de yuku, te ni ka skuiso de tee ma krusi ndiso Jesús ma, te kondikin de yata Jesús ma. 


text:
Te ka ndikin kua'a ñayii ñuu ma, ji'in kua'a ña'a ja ka nda'yu te ka kayu'u ña ja ka kuxii ini ña ja kuu ya ma. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, nde'ya ya, te jiña'a ya: ―‍Ña'a ñuu Jerusalén, má jin konda'yu ni ja kuu sa, su'va jin konda'yu ni ja jin kuu maa ni ji'in sa'ya ni ma. 


text:
Vaa kenda kivi ja jin ka'an ni ja va'a‑ka ka kuu ña'a masu ni kuu jin koo sa'ya ña ma te ni masu na suchi ni ka skaxi ña ma. 


text:
Sani te jin keja'a ñayii ma jin kuña'a i yuku ma: “Jin kun‑kava siki ri a, sukan‑va'a jín kûu ri.” Te jin kuña'a i tinduu ma: “Jin chisa'vi ña'a, sukan‑va'a jín kaku ri.” 


text:
Vaa nú sukan ka sa'a ña'a i saña ja kúu sa kuenda tnu'u ja in yutnu kui'i iyo kuii a, ¿nde‑ka tu jin sa'a ña'a i ndijin ja ka kuu ni sukan ka kuu yutnu ni ka yichi ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Suni kuan koo i ji'in uu tee ni ka sa'a ja u'vi, sukan‑va'a jin skuita kaa i de ji'in Jesús ma nuu krusi ma. 


text:
Nuu ni ka kenda koo i nuu nani Yiki Xini Ndiyi ma, ni ka skuita kaa i Jesús ma ji'in tee ni ka sa'a ja u'vi ma nuu krusi ma, in de xiñi kua'a ya ma, te in‑ka de xiñi satni ya ma. 


text:
Jesús ma, sa'a ni ka'an ya nuu Yuva ya ma: ―‍Yuva sa, sakanu ini ni ñayii a, vaa ñatuu ka jini i nawa ka sa'a i a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te soldado ma, ka chu'un de suerte, sukan‑va'a jin ndaka'nde de sa'ma Jesús ma. 


text:
Te ñayii ka iyo ma, ka nde'ya i, te onde tee ka netniñu ma, ka jakundee de ya, te ka ka'an de: ―‍Ni sa'a de ja ni ka kaku in‑ka ñayii, te na sa'a de ja kaku maa de vitna, nú ndija de ja Cristo iya ni kaji Su'si ma kúu de ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te tee ka kuu soldado ma, ka jakundee tna de Jesús ma. Ni ka jan tu'va de ya, te ni ka wa'a de ja ko'o ya ndute uva ni jiya, 


text:
te ni ka jiña'a de: ―‍¡Nú ndijin kúu rey nuu ñayii judío a, sa'a ni ja kaku maa ni! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>In tee ni yo sa'a ja u'vi ndenee nuu krusi ma xiñi ya ma, jiña'a de ya: ―‍¡Nú ndijin kúu Cristo ma, sa'a ni ja kaku maa ni, te sa'a tna ni ja jin kaku tna sa a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa in‑ka de ma, ndonda de nuu tna'a de ma, te jiña'a de: ―‍Ndijin, ¿masu yu'u ni Su'si ma? Te vitna ja ka iyo o ja jin kûu o a. 


text:
Yo'o chi ka ndo'o ka neni o, kovaa va'a‑ni, vaa yo'o chi ka ndachunaa o ja u'vi ni ka sa'a maa o ma, kovaa tee ya'a chi masu na ja u'vi sa'a de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tuku de nuu Jesús ma: ―‍Ndaka'án ña'a ni kivi keja'a ni tatnuni ni ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja vitna koo ni ji'in sa nuu vava'a nani paraíso ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ji'i Jesús ma 


text:
Sani te ni kayu'u nini'i Jesús ma, te ká'an ya: ―‍Yuva sa, nuu nda'a maa ni xndoo sa anua sa ya ―‍kúu ya jiña'a ya. Te nuu ni jinu ni ka'an ya sukan ma, sani te ni ji'i ya. 


text:
<pb/>Nuu ni jini tee tátnuni nuu soldado Roma ma sukan ni kuu ma, ni ndachiñu'u de Su'si ma, te ká'an de: ―‍Ja ndaa kúu ja tee ya'a chi masu na kuechi de ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ka iyo ma, ja ni ka jini i ja ni kuu ma, ni ka ndakokuiñi i, te ka kani ka kani i pechu i ma kuan nu koo i, vaa ka ndakunitnuni i ja masu va'a‑ni ni ka sa'a i ma. 


text:
Kovaa ña'a ñuu Galilea ma ja ni ka yo ndikin ña ya ma, ji'in ndaka‑ka ñayii ka jini Jesús ma, ni ka kendoo ndaka i yukan, ka nde'ya jika i ja sukan ni kuu ma. Sukan ni ka chu'u i Jesús ma 


text:
Iyo in tee va'a tee vii ini, nani de José, te in tee ñuu Arimatea ma ja iyo i ñuu Judea ma kúu de. Te in tna tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma kúu de. Tee kúu José ma, ndetu de kivi tatnuni Su'si ma ñuu ñayivi ya, te ñatuu ni jatna ini de ja ni ka ndatnu'u tna'a tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma ja jin sa'a de Jesús ma. 


text:
Te ni nune'e de ya nuu krusi ma, te ni chutuu de ya in sa'ma kuijin vava'a, te ni jan chinee de ya in yavi ndenee chii toto ma, nuu ñatuu na in kinee‑ka ma. 


text:
Kivi ka satu'va i ja ko kuu kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu kivi yukan, te ve kuyatni ja kenda ora keja'a kivi ñatuu ka satniñu ñayii ma. 


text:
Te ña'a ni ka ndikin ya onde ñuu Galilea ma, ni jan koo tna ña, te ni ka jini ña yavi nuu ni ka chinee de ya ma, te ka nde'ya ña sukan ni ka chinee de ñunde'yu ya ma. 


text:
Nuu ni ka ndenda koo ña ve'e ña ma, ni ka satu'va ña ndute jáxiko asi, ja jin koo ña jin chi'i ña ñunde'yu ya ma. Te ni ka ndatatu ña kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma.<pb/>


text:
Sani te kivi xinañu'u kivi kéja'a smana ma, suni maa ña'a ni ka yo ndikin ya ma, ne'e xeen ni jan koo ña yavi nuu yinee Jesús ma, te ka yinda'a ña ndute jáxiko asi ja ni ka satu'va ña ma. 


text:
Te ni ka yu'u xeen ña, te ñatuu ka ni'i ini ña nawa jin sa'a ña. Sani te ni ka jini ña kuenda tnu'u ja uu tee ka nukuiñi te ka ne'nu de sa'ma kuijin kuijin te jándute xeen. 


text:
Te ka yu'u xeen ña, te ni ka jakindeyi ña onde nuu ñu'ú ma, kovaa tee yukan, ka jiña'a de: ―‍¿Nava'a ka ndanduku ni iya téku ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma? 


text:
Ñatuu na iya iyo ya'a chi ja ni ndateku ya. Jin ndaka'án ni ja sa'a ni ka'an ya nuu iyo‑ka ya ji'in ni ñuu Galilea ma: 


text:
“Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, jin ndaxsia'a ña'a i nuu nda'a tee ka ndiso kuechi ma, te jin skuita kaa ña'a de nuu krusi ma, te nuu uni kivi ma, te ndateku sa.” Sa'a ni ka'an ya ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de ña. 


text:
Ja ni ka ndakokuiñi ña ma, ni ka ndakani ndi'i ña nuu ndi‑uxi in tee ni ka yo ndikin ya ma, ji'in nuu ndaka‑ka ñayii ma. 


text:
Ña'a ni jan koo ni ka ndakani nuu tee ni ka yo ndikin ya ma ka kuu María Magdalena ma, ji'in Juana ma, ji'in María si'i Santiago ma, ji'in jaku‑ka ña'a ma. 


text:
Kovaa tee ni ka yo ndikin ya ma, ka jani ini de ja ka ku'u ña, te ñatuu ni ka kandija de ja ka ka'an ña ma. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma, jinu de kua'an de yavi nuu ni yinee ya ma, te ni jito ni'ni de, te ni jini de yika‑nka‑ni ja sa'ma ni ñutuu ya ma. Sani te kuan no'o de ve'e de ma, te kua'an‑nka ini de ja ni jini de sukan ni kuu ma. Ni kenda Jesús ma nuu uu ñayii ichi kuan koo i ñuu Emaús ma 


text:
<pb/>Maa kivi yukan uu ñayii ni ka yo ndikin ya ma, kuan nu koo i in ñuu nani Emaús visi uxi in mil metro jika ja onde ñuu Jerusalén ma. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Nawa ka ndatnu'u ni ichi ve koo ni a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka kuxii ini i. 


text:
Te tee nani Cleofas ma, ni ndakone'e de: ―‍¿Maa in‑ni ndijin kúu ñayii ni ya'a ñuu Jerusalén ya ja ñatuu jini ni ja ni kuu ne'un kivi ya'a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Nawa ni kuu? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka jiña'a i: ―‍Ja ni ndo'o Jesús tee ñuu Nazaret ma, vaa in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de, te ja ni yo sa'a de ma ji'in tnu'u ká'an de ma ja va'a kúu nuu Su'si ma ji'in nuu ndaka ñayii ma. 


text:
Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka netniñu ñuu o ma, ni ka ndakua'a de tee ma nuu Pilato ma, sukan‑va'a tatnuni de ja jin ka'ni i de. Te ni ka skuita kaa i de nuu krusi ma. 


text:
Saña chi ni ka jani ini sa ja suu de ko kuu tee sa'a ja kaku ñuu Israel ya, te ka ndetu sa, te vitna kúu kii ku‑uni ja ni kuu ndaka sa'a. 


text:
Kovaa jaku ña'a ka ndikin tna'a ji'in sa ma, ni ka xsiu'u ña'a ña, vaa ne'e xeen ni jan koo ña yavi nuu ni ka chu'u i de ma, 


text:
kovaa ñatuu ni ka ndani'i ña ñunde'yu de ma. Te ni ka ndakokuiñi ña ve'e ma, te ka ndakani ña ja ni ka jini ña uu ángel, te ka jiña'a i ja téku de, ka ka'an ña. 


text:
Ni jan koo jaku tna'a sa ma sukan ni ka yo ndikin sa de ma, te ni ka ndani'i de sukan ni ka jiña'a ña ma, kovaa ñatuu ni ka ndani'i de Jesús ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¡Ndijin ja ñatuu ka jaku'ni ini ni te kuee ka kandija ni ndaka ja ni ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma! 


text:
¿Xi masu onde sa'a ndo'o neni Cristo ma xi'na‑ka, te sana ndani'i ya jayiñu'u ya ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni keja'a ya onde tnu'u ni tee Moisés ma ji'in tnu'u ni ka tee ndaka tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ndáka'an ya ndaka sukan ká'an ja kuu maa ya ma. 


text:
Kovaa ka xtetuu i ya ja kendoo ya, te ka jiña'a i: ―‍Kendoo ni, vaa jâ ni kukuee, sani te kunee ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Jesús ma, ni kivi ya, sukan‑va'a kendoo ya ji'in i. 


text:
<pb/>Nuu ka nukoo i ji'in ya nuu mesa ma, ni ke'en ya xtatila ma, te ni jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te ni ta'vi ya, te ni wa'a ya i. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndanune nuu i ma, te ni ka ndakuni i ya, kovaa sani te ñatuu ni ka jini‑ka i ya. 


text:
Te ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Masu ja ndaa kúu ja ñatuu ka ni'i ini o naxe jin kani ini o ma, nani yikuu ya ká'an ya ichi nuu ve koo o ma te káxtnu'u ya sukan ká'an tnu'u ndee tutu Su'si ma? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te maa ora yukan‑ni sani te ni ka ndakokuiñi i ñuu Jerusalén ma, te ni ka ndani'i i ndi‑uxi in tee ni ka yo ndikin ya ma, ka iyo tutu de ji'in ndaka‑ka ñayii ka iyo ji'in de ma. 


text:
Te ka ka'an de: ―‍Ja ndaa kúu ja ni ndateku Iya Tátnuni ma, te ni jini ña'a Simón a ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndakani nduu i sukan ni ka ndo'o i ichi kuan nu koo i ñuu Emaús ma te onde nuu ni ta'vi ya xtatila ma saa ni ka ndakuni i ya ma. Jesús ma, ni kenda ya nuu tee ni ka yo ndikin ya ma 


text:
<pb/>Nani ka yikuu‑ka de ka ndatnu'u de sukan ni kuu ma, te ni kenda‑ni Jesús ma, ni jakun‑nee ya me'ñu ndaka de ma, te jiña'a ya: ―‍Jin koo sii ini ndaka ni, te má jin ko ndi ini‑ka ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka yu'u xeen de, te ka jani ini de: “Kuiti ja suu ya, ¿xi anua ya kúu ja ka nde'ya o ya?” 


text:
Jin konde'ya ni nda'a sa a ji'in ja'a sa a. Te jin ke'e ña'a ni, te jin kuni ni ja maa sa kúu. Vaa nute anua sa ma kúu chi masu na yikikuñu sa ya koo, sukan ka nde'ya ña'a ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Kovaa maa de ma, ja ka iyo sii ini xeen de te ni ka sa'vi‑nka ini de, te kuenda ñatuu ka kandija de ja suu ya kúu. Te chukan kúu ja jiña'a ya: ―‍¿Ka neva'a ni jaku ja jin kaa o? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te jiña'a ya: ―‍Cha'a ka kuu tnu'u ni kaxtnu'u sa nuu ni ma, nuu ni ka yo iyo o ma, ja jiniñu'u ja ko kuu ndaka sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja ni kaxtnu'u Moisés ma ja kuu sa ma, ji'in sukan ndee nuu tutu tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in sukan ndee nuu tutu salmo ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Sukan ndee nuu tutu Su'si ma ja Cristo a, jiniñu'u ja kûu ya, te nuu uni kivi ma te ndateku ya, 


text:
te ja maa sa, te jin kaxtnu'u ni nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a, te jin kuña'a ni ja nuna jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin xndoo i ja u'vi ni ka yo sa'a i ma, te jin ndakokuiñi i, te jin ndandikin i Su'si ma, te jin naa kuechi i ma. Te jin keja'a ni onde ñuu Jerusalén ya. 


text:
Te maa sa tetniñu Xtumani Ndios ma siki ndaka ni sukan ni skuiso Yuva sa Su'si ma, kovaa jin kendoo ndaka ni ini ñuu Jerusalén ya onde nú ni ka ni'i ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu kuun onde sukun ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ndaa Jesús ma kuan no'o ya andivi ma 


text:
<pb/>Te ni kene'e ya de onde ñuu Betania ma, te ni ndone'e ya nda'a ya ma, te ni jikan‑ta'vi ya ja jin ni'i de ja vii ja va'a. 


text:
Te ndi‑kivi ndi‑ñuu ni ka yo yinee de veñu'u ka'nu ma, ni ka yo jita de ka ndachiñu'u de Su'si ma. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Cha'a kúu tutu ndáka'an ja ka nani sa'ya tata ñayii jana'a ma, te ne'un yukan ni kenda Jesucristo ma. Te Jesucristo ma chi ni kenda ya ne'un sa'ya tata David ma, te David ma chi sa'ya tata Abraham ma kúu de. 


text:
Te Abraham ma kúu yuva Isaac ma, te Isaac ma kúu yuva Jacob ma, te Jacob ma kúu yuva Judá ma ji'in ndaka‑ka ñani de ma. 


text:
Te Judá ma, ni iyo sa'ya de ji'in ña'a kúu Tamar ma, te Fares ma ji'in Zara ma ka kuu de. Te Fares ma kúu yuva Esrom ma, te Esrom ma kúu yuva Aram ma. 


text:
Te Aram ma kúu yuva Aminadab ma, te Aminadab ma kúu yuva Naasón ma, te Naasón ma kúu yuva Salmón ma. 


text:
Te Salmón ma, ni iyo sa'ya de ji'in ña'a kúu Rahab ma, te Booz ni yo nani de. Te Booz ma, ni iyo sa'ya de ji'in ña'a kúu Rut ma, te Obed ni yo nani de. Te Obed ma kúu yuva Isaí ma. 


text:
Te Isaí ma kúu yuva rey David ma. Te rey David ma, ni iyo sa'ya de ji'in ña'a ni yo kuu ñasi'i tee kúu Urías ma, te Salomón ni yo nani de. 


text:
Te Josías ma kúu yuva Jeconías ma; maa tiempu ni ka jeka ñayii ñuu Babilonia ma ñayii ñuu Israel ma, ni ka kâku Jeconías ma ji'in jaku‑ka ñani de ma. 


text:
<pb/>Te nuu ni ka nde koo ñayii Israel ma ñuu Babilonia ma, te ni iyo sa'ya tee kúu Jeconías ma, te nani de Salatiel, te Salatiel ma kúu yuva Zorobabel ma. 


text:
Te Zorobabel ma kúu yuva Abiud ma, te Abiud ma kúu yuva Eliaquim ma, te Eliaquim ma kúu yuva Azor ma. 


text:
Te Jacob ma kúu yuva José ma, yii ña'a kúu María ma, te si'i Jesús ma kúu ña, te Jesús ma kúu iya nani Cristo ma iya ni tetniñu Su'si ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja uxi kuun jichi ñayii ma kúu onde Abraham ma te onde David ma, te uxi kuun‑ka jichi i kúu onde David ma te onde kivi kuan koo i ñuu Babilonia ma, te uxi kuun‑ka jichi i ka kuu onde kivi kuan koo i ñuu Babilonia ma te onde kivi ni kâku Cristo iya ni tetniñu Su'si ma. Sa'a ni kuu kivi ni kâku Jesucristo ma 


text:
<pb/>Te sa'a ni kuu kivi ni kâku Jesucristo ma. Iyo suchi kúu María ma, ndetu i ja tnanda'a i ji'in José ma, te nuu ñatuu jin kueka tna'a‑ka i ma, te María ma, ni ni'i sa'ya i sukan ni kuni maa Xtumani Ndios ma. Te ni jinitnuni José ma ja ñu'u sa'ya i ma. 


text:
Te José ma, in suchi va'a ini kúu i, te ñatuu kúni i ja jin ka'an ndeva'a ñayii ma ja kuu María ma, te chukan kúu ja jani ini i ja yuyu'u‑ni xndoo i suchi ma. 


text:
Te sukan jani ini i. Sani te nuu ni kixi i ma, te ni jininuu i ja ni kenda in ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma nuu iyo i ma, te jiña'a ángel ma: ―‍José sa'ya tata David, má koyu'u ro ja kueka ro María suchi ko kuu ñasi'i ro ma, vaa sa'ya i suchi ñu'u ma, Sa'ya maa Xtumani Ndios ma kúu ya. 


text:
Te kâku sa'ya i ma, te xnani ro ya Jesús, vaa ja maa ya te jin kaku ñayii ñuu ya ma te ma jin kondiso kuechi‑ka i ―‍kúu ángel ma jiña'a i. 


text:
<pb/>Ndaka cha'a ni kuu, sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an Iya Tátnuni ma nuu tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a ya ma, nuu ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Jin kuni ni ja in suchi jaa, ku'un sa'ya i,<br/>te kâku in suchi yii,<br/>te jin xnani i suchi ma Emanuel, kúu de ká'an de. Te Emanuel ma kúni ka'an “Su'si ma iyo ji'in o”. 


text:
<pb/>Te ni ndoto José ma ja ni kixi i ma, te ni sa'a i sukan ni tatnuni ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma, te ni jeka i María ma ja ko kuu ñasi'i i suchi ma. 


text:
Kovaa masu ni yo kixi i ji'in María ma, chi ni yo ndetu i onde nuu ni kâku sa'ya María ma suchi xinañu'u ma, te ni xnani José ma lulu ma Jesús, sukan ni jiña'a ángel ma.<pb/>


text:
Nuu ni kâku Jesús ma ñuu nani Belén ma ja iyo i ñuu Judea ma, ne'un kivi yukan tátnuni rey Herodes ma. Te ini ñuu Jerusalén ma, ni ka kenda koo jaku tee inundichi ve koo ñuu ka iyo ichi nuu kána kandii ma. 


text:
Te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Ndenu iyo suchi ko kuu rey ñayii judío ma ja jâ ni kâku i ma? Vaa nuu ka iyo sa ñuu sa ma ichi nuu kána kandii ma, te ni ka jini sa tiuxini káxtnu'u ja jâ ni kâku i ma, te ve koo sa ja jin ndachiñu'u sa i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ni jiniso'o rey Herodes ma ja sukan ka ka'an de ma, te ni ndi ini xeen de, te sukan ni ka ndi ini ndaka ñayii ñuu Jerusalén ma. 


text:
Te ni ndaxtutu Herodes ma ndaka tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in ndaka tee ka skua'a tnu'u Moisés ma ja ka iyo de ñuu yukan ma, te ni jikan‑tnu'u de ndenu iyo ja kâku Cristo iya tetniñu Su'si ma. 


text:
Te ni ka ndakone'e tee ma: ―‍Ñuu nani Belén ma ja iyo i ñuu Judea ma, vaa sukan ni kaxtnu'u tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, te sa'a nde a ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Te ro'o ñuu Belén ja iyo ro ñuu Judá ma,<br/>masu in ñuu luluu‑ni kúu ro ja iyo ro ne'un tee ka tatnuni ñuu Judá ma,<br/>vaa ne'un ro'o kee iya kaxtnu'u sukan jin sa'a ñayii ma,<br/>te suu ya ko koto ñuu ri a ja kuu Israel ya. ―Sa'a ni ka ndakone'e de. 


text:
<pb/>Sani te yuyu'u‑ni ni kana Herodes ma tee inundichi ma, te ni jikan‑tnu'u vava'a de na nde kivi ni kenda tiuxini ma. 


text:
Te ni tetniñu de tee ma ñuu Belén ma, te jiña'a de: ―‍Kuán koo ni, te jin ke'en tnu'u vava'a ni siki ja suchi luluu ni kâku ma te ndenu iyo i, te nú ni ka ndani'i ni i, te jin kaxtnu'u ni, sukan‑va'a ki'in tna sa jin ndachiñu'u sa i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ni jinu ni ka jiniso'o de ja jiña'a rey ma, te kuan koo de, te tiuxini ni ka jini de nuu ka iyo de ñuu de ma kúu seña ja ka ndikin de kuan koo de onde nuu ni ka kenda koo de ve'e nuu iyo lulu ma, vaa yukan ni jinkuiñi tiuxini ma. 


text:
Te ni ka kivi koo de ini ve'e ma, te ni ka jini de lulu ma ji'in si'i ya María ma, te ni ka jinkoo jiti de, te ni ka ndachiñu'u de Jesús ma, vaa ka jini de ja iya kanuu kúu ya. Sani te ni ka ndakune de ja ka yinda'a de kuan koo de ma, te ni ka skuta'vi de lulu ma mirra ji'in ja jáxiko asi ji'in oro. 


text:
Te nuu ni kunee ma te ni ka kixi de ma, te ni xsjani ña'a Su'si ma ja máko jin ndakokuiñi‑ka de nuu iyo Herodes ma, te chukan kúu ja in‑ka ichi kuan nu koo de ñuu de ma. Ni ka xsiyo de Jesús ma ñuu Egipto ma 


text:
<pb/>Sani te nuu ni ka ya'a de kuan nu koo de ma, te nuu ni kixi José ma, te ni kenda in ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma, te jiña'a i: ―‍Ndakoo ni, te kueka ni lulu a ji'in si'i ya a, te kuán koo ni ñuu Egipto ma, te jin koo ni yukan‑ni onde kaxtnu'u maa sa kivi ndi koo ni ma, vaa sa'a ko kuu ja Herodes ma chi nduku de lulu a ja ka'ni de ya ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni ndoto José ma, te ni jeka de lulu ma ji'in si'i ya ma, te kuan koo jakuaa de ñuu Egipto ma. 


text:
Te yukan ni ka iyo de onde ni ji'i Herodes ma, sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an Iya Tátnuni ma nuu tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u Su'si ma ja ni ka'an de ma: “Onde ñuu Egipto ma ni ndakana sa Sa'ya sa ma.” Sa'a ni ka'an de ma. 


text:
<pb/>Sani te nuu ni jinitnuni Herodes ma ja ni ka xnda'vi ña'a tee inundichi ma, te ni ndakiti xeen ini de, te ni tatnuni de ja jin ka'ni soldado ma ndaka suchi yika ni ka kâku ma te onde suchi uu kuiya ma, ja ka iyo i ñuu Belén ma ji'in ndaka yu'u ñuu ma. 


text:
Sukan, te ni kuu sukan ni ka'an Jeremías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma nuu sa'a ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Ni ka jiniso'o i ja kúu yu'u in ña'a ñuu Ramá ma,<br/>nda'yu ña te tnána ña ja kúxii xeen ini ña.<pb/>Raquel ma kúu ña, te nda'yu ña ja jin kuu sa'ya ña ma,<br/>te masu na in kúndee ja ndaka'an mani i ña,<br/>vaa kuechi ja ni ka ji'i sa'ya ña ma. Sa'a ni ka'an de ma. Kuan nu koo de ji'in Jesús ma ñuu Nazaret ma 


text:
<pb/>Kovaa nuu ni ji'i Herodes ma, sani te ni kenda in ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma nuu kixi José ma ñuu Egipto ma, 


text:
te jiña'a i: ―‍Ndakoo ni, te ndakueka ni Jesús a ji'in si'i ya a, te kuán nu koo ni ñuu Israel ma, vaa jâ ni ka ji'i ñayii ka nduku ja jin ka'ni i ya ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
Kovaa ni ni'i tnu'u de ja tee kúu Arquelao ma, tátnuni de ñuu Judea ma nuu tniñu yuva de Herodes ma, te chukan kúu ja ni yu'u José ma ja no'o de yukan. Kovaa Su'si ma, ni kaxtnu'u ya nuu de ora kixi de ma nawa sa'a de. Sani te kuan nu koo de ji'in ya ñuu Galilea ma. 


text:
Te ni ka kenda koo de ji'in ya yukan, te ni ka iyo de ji'in ya ñuu nani Nazaret ma ja iyo i ñuu Galilea ma, sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma nuu ni ka'an de ja konani ya nazareno ma.<pb/>


text:
Ne'un kivi yukan, te ni kenda Juan tee skuandute ñayii ma ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, te káxtnu'u de tnu'u Su'si ma nuu ñayii ñuu Judea ma ja jan koo i nuu iyo de ma. 


text:
Te jiña'a de: ―‍Jin ndakani jin ndaka'vi ini ni, te jin xndoo ni ja u'vi ka sa'a ni ma, te jin ndandikin ni Su'si ma, vaa jâ ve kuyatni ja tatnuni iya iyo andivi ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Vaa Juan ma kúu tee ni ka'an Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, nuu ni ka'an de ma:<pb/>Kayu'u in tee onde nuu masu nawa iyo kuiti ma, te ka'an de:<pb/>“Jin satu'va ni ichi Iya Tátnuni ma,<br/>jin ndakune ni in ichi ndaa.” Sa'a ka'an de. 


text:
<pb/>Te Juan ma, ne'nu de sa'ma ixi kiti kúu camellu ma, te chii de ma ni yo nu'ni in ñií. Te ni yo jaa de tika langosta ji'in nduxi ni yo ni'i de yuku ma. 


text:
Te ni yo jan koo ñayii ka iyo ñuu Jerusalén ma, ji'in ni‑ka'nu ñuu Judea ma, ji'in ni‑ka'nu yuyute Jordán ma nuu iyo Juan ma. 


text:
Te ni ka yo ndaka'an, ni ka yo ndakachi i kuechi i ma nuu Su'si ma, te ni yo skuandute de i yute Jordán ma. 


text:
<pb/>Te nuu ni jini de ja kua'a tee ka kuu fariseo ma ji'in tee ka kuu saduceo ma ni kenda koo ja skuandute de tee ma, te jiña'a de: ―‍¡Sukan ka kuu koo ma ka kuu ni! ¿Na in ni kaxtnu'u nuu ni ja jin kaku ni ja ma xndo'o xneni ña'a Su'si ma? 


text:
Jin sa'a ni ja va'a, sukan‑va'a kona'a ndija ja jâ ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ni nuu Su'si ma. 


text:
Te másu ko jin kani ini ni: “¡Yo'o chi jin ndani'i‑ta'vi o, vaa sa'ya tata Abraham ma ka kuu o!” Kovaa ja ndaa kúu ja visi yuu ka ndaa ya'a chi kuu ndasa'a Su'si ma sa'ya tata Abraham ma. 


text:
Te jâ iyo tu'va kaa ma xuu yutnu ma ja ka'nde i onde yo'o tnu ma. Ndaka yutnu masu kúun javixi va'a ma, jin te'nde tnu, te jin koo tnu nuu ñu'u ma, te jin kayu jin koko tnu. Te sa'a sa'a ya ji'in ñayii ñatuu ka sa'a sukan játna ini ya ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja saña chi skuandute ña'a sa ji'in ndute a‑ni, sukan‑va'a na jakona'a ja jâ ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ni nuu Su'si ma. Kovaa kuee‑ka, te kenda iya iyo‑ka tnu'u ndee tnu'u ndatnu‑ka ya sana saña, te saña, va ni a ndijan ya ma masu kaa masu iyo sa ja kinda'a sa. Te maa ya chi iyo ya ja taa ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu vaa sa'a ya ja jin koo ni ji'in Xtumani Ndios ma, te nú ma jin kandija ni ja ká'an ya ma chi iyo ya ja chunee ña'a ya nuu ñu'u i'ni ma. 


text:
Te jâ yinda'a ya ja xndechi ya triu ma te nduvii i, te sa'a siin ya paja ma, te ndatava'a ya triu ma nuu ku'un va'a i ma. Te ka'mi ya paja ma in nuu ñu'u ja masu nda'va kuiti i ―‍kúu de jiña'a de. Sukan ni jandute Jesús ma 


text:
<pb/>Te kivi yukan Jesús ma, ni kee ya ñuu Galilea ma, te kua'an ya nuu iyo Juan ma yuyute Jordán ma, sukan‑va'a skuandute de ya. 


text:
Kovaa Juan ma, ñatuu kúni de, te jiña'a de: ―‍Saña, jiniñu'u ja maa ni skuandute ña'a, ¿te nava'a saa su'va maa ni vee ja skuandute ña'a sa? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Kachi ni ve, vaa jiniñu'u ja sa'a jin sa'a o, vaa Su'si ma chi, kúni ya ja jin sa'a o ja va'a ja ndaa nuu ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni kachi Juan ma, te ni skuandute de ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni jinu ni jandute Jesús ma, te ni nana ya nuu ndute ma. Sani te ni ka ndanune andivi ma, te ni jini ya ja ni nuu Xtumani Ndios ma sukan kaa in sata, te ni jakoxtnee ya siki maa Jesús ma. 


text:
Te ni ka jiniso'o ñayii ma ja sa'a ká'an Su'si ma onde andivi ma: ―‍Iya ya'a kúu Sa'ya maa sa, te kútoo sa ya, te játna ini xeen sa ja sa'a ya a ―‍kúu ya ká'an ya.<pb/>


text:
Sani te Jesús ma, ni jan xsia'a ña'a Xtumani Ndios ma ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, sukan‑va'a kototnuni ña'a tachi ma, sukan‑va'a jin kuni o ja masu nawa kuu sa'a tachi ma. 


text:
Te ni kenda tachi ma ja kototnuni i ya ma, te jiña'a i: ―‍Nú ndija ja Sa'ya Su'si ma kúu ni, te tatnuni ni ja yuu ya'a, jín nduu i xtatila ja kaa ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Tnu'u Su'si ma ká'an: “Masu maa in‑ni ja kaa ja ko'o o ma sa'a ja koteku o chi su'va ja kandija o ndaka tnu'u ká'an káchi Su'si ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tachi ma, ni jeka i Jesús ma, te kua'an i ji'in ya onde ñuu ii nani Jerusalén ma, te ni skaa i ya in nuu sukun xini veñu'u ka'nu ma, 


text:
te jiña'a i: ―‍Nú ndija ja Sa'ya Su'si ma kúu ni, onde ya'a, te skee ni maa ni onde kunu ma, vaa tnu'u Su'si ma ká'an:<pb/>Su'si ma, tatnuni ya nuu ángel ya ma ja jin chindee ña'a i,<br/>te jin ndatnii i nda'a ni ma,<br/>sukan‑va'a ma jinu ni nuu in yuu ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Suni tnu'u Su'si a ká'an: “Másu ko kototnuni ro Su'si ro Iya Tátnuni ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tachi ma, ni ja'an i ji'in ya in nuu sukun‑ka, te ni kaxtnu'u i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ji'in ndaka ja vii ja luu iyo ñuu ñayivi a, 


text:
te jiña'a i: ―‍Taa sa ndaka cha'a, nuna jinkuiñi jiti ni nuu sa a te ndachiñu'u ña'a ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndonda ya nuu tachi ma, te sa'a jiña'a ya: ―‍Kuán ndiyo ki'in ro nuu iyo ri a, vaa tnu'u Su'si a ká'an: “Maa in‑ni Su'si Iya Tátnuni ma kúu iya ndachiñu'u ro, te nuu maa in‑ni ya kunukuechi ro” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tachi ma, ni xndoo i ya, te ni ka kenda koo ángel ma, te ni ka jinukuechi i nuu ya. Jesús ma, ni keja'a ya tniñu ya ñuu Galilea ma 


text:
Te ñatuu ni ndoo ya ñuu Nazaret ma chi kua'an ya onde ñuu Capernaum ma ja kátuu yu'u mar iyo ñuu Zabulón ma ji'in Neftalí ma, 


text:
sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, nuu ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Ñuu Zabulón ma ji'in ñuu Neftalí ma,<br/>ja ka iyo i ichi yu'u mar ma, in‑ka yu'u yute Jordán ma,<br/>ja ka kuu i ñuu Galilea ma, ñuu ñayii masu ñayii judío ka kuu i ma.<pb/> 


text:
Ñuu iyo nuu nee ma, ni jini i in ñu'u ka'nu ndú'va,<br/>te ñayii ka iyo ja sani te jin kûu i ma,<br/>te in ñu'u ni ndandu'va nuu ka iyo i ma. Sa'a ni ka'an de. 


text:
<pb/>Te onde kivi ni ndenda Jesús ma ñuu Galilea ma, te ni keja'a ya káxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍Jin ndakani jin ndaka'vi ini ni, te jin xndoo ni ja u'vi ka sa'a ni ma, te jin ndandikin ni Su'si iya iyo andivi ma, vaa jâ ni kuyatni ja tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kana ya kuun tee ka tava tiaka ja jin kondikin de ya 


text:
<pb/>Kua'an Jesús ma yu'u mar ñuu Galilea ma, te ni jini ya uu tee ndi‑tna'a ñani de. In de ma nani Simón, tee ni ka yo xnani i Pedro ma, te ñani de ma, Andrés nani de. Te ka yikuu de ka skee de ñunu de ma ja jin tava de tiaka nuu mar ma, vaa tee ka tava tiaka ka kuu de. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Ne'e koo ni, te jin kondikin ña'a ni, te sa'a sa ja jin ko kuu ni sukan ka kuu tee ka tava tiaka ma, te jin ndaxtutu ni ñayii ja jin kandija i ja ká'an sa a, te jin kondikin ña'a i maa sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ya'a ya kua'an ya yukan, te ni jini ya uu‑ka tee ndi‑tna'a ñani de, Santiago ma ji'in ñani de Juan ma, tee ka kuu sayii Zebedeo ma. Ka iyo de nuu barcu yuva de Zebedeo ma, ka yikuu de ka ndakiku de ñunu ka jatniñu de ma. Te ni kana ña'a ya. 


text:
Te ni ka xndoo kunu de barcu de ma ji'in yuva de ma, te kuan koo de, te ni ka ndikin de ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu kua'a ñayii 


text:
<pb/>Te ni‑ka'nu ñuu Galilea ma ni ndakonduu ya, te ndaka veñu'u lilikin ma nuu ka ndatna'a ñayii judío ma, káxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma ji'in sukan tatnuni ya ma. Te ni ndasava'a ya ñayii ka ku'u ndeva'a‑ni kue'e ma ji'in ndaka ja ka ndo'o ka neni ñayii ñuu yukan. 


text:
Te ni‑ka'nu ñuu Siria ma ni ka jini i sukan sa'a sukan kúu ya ma, te ni ki koo i ni ki xsia'a i ndaka ñayii ka ndo'o ka neni ndeva'a‑ni nuu kue'e ma, ji'in ñayii ka ndo'o ka neni nuu tachi ma, ji'in ñayii ka nduneé xini i ma, ji'in ñayii ñatuu kúu jin kanda i ma, te ni yo ndasava'a ya i. 


text:
Te ni ka ndikin ña'a kua'a xeen ñayii ñuu Galilea ma, ji'in ñayii ñuu Decápolis ma, ji'in ñayii ñuu Jerusalén ma, ji'in ñayii ñuu Judea ma, ji'in ñayii ka iyo in‑ka yu'u yute Jordán ma, te kuan koo i ji'in ya.<pb/>


text:
Te ja ni jini Jesús ma kua'a xeen ñayii ma, te ni kaa ya ichi sukun‑ka yuku ma, te ni jinkoo ya. Te ni jan koo tee ka ndikin ya ma, ni ka jan nu tna'a‑ka de ya. 


text:
<pb/>―‍Vava'a jin kendoo ñayii ka ndakunitnuni ja ka jiniñu'u i Su'si ma, vaa kivi tatnuni Su'si ma, nuu koo ya ma, yukan jin koo i ji'in ya. 


text:
<pb/>’Vava'a jin kendoo ñayii ni‑yu'u ni‑ini i ka ndanduku i ja va'a ja ndaa tátnuni Su'si ma ja jin ko sa'a i ma, vaa jin ni'i ndija i ja ka jiniñu'u anua i ma. 


text:
<pb/>’Vava'a jin kendoo ñayii ka ndi ini te ka nduku i naxe jin koo mani ñayii ma chi suu i jin konani sa'ya Su'si ma. 


text:
<pb/>’Vava'a jin kendoo ñayii ka sondikin ña'a ñayii ma kuechi ja ka sa'a i ja va'a ma te ka ndo'o ka neni i ma chi ñayii yukan jin koo nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
<pb/>’Vava'a jin kendoo maa ni, nú kuechi ja ka kandija ña'a ni a, te jin ka'an ndeva'a i nuu ni, te jin sondikin ña'a i, te jin xtekuechi ña'a i ja ka sa'a ni ndaka ja u'vi tna'a ja masu sukan ka sa'a ni ma. 


text:
Jin kusii ini ni, te jin kutachi ni, vaa iyo ja ka'nu ka'nu ja jin kuta'vi ni ja iyo i onde andivi ma, te jin kona'a ni ja sukan ka sondikin ña'a ñayii a, sukan ni ka yo sondikin i tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, tee ni ka yo iyo onde xi'na‑ka ma. Sukan kúu ñii jaa o ma ka kuu o 


text:
<pb/>’Ndijin chi sukan kúu ñii jaa o ma sukan ka kuu ni ja ka kandija ni tnu'u Su'si ma te ka iyo ni ñuu ñayivi a. Chukan kúu ja jin ko koto vava'a ni maa ni, chi vaa ka jini maa ni ja nú ñii ma, ñatuu u'wa‑ka i ma, masu nawa kuu sa'a o ja ndu‑u'wa‑ka i, te ni masu jiniñu'u‑ka i. Yika ja skana o i te jin kuiñu ña'a maa ñayii ma. Sukan kúu ñu'u ndú'va ja xtnuu i nuu o ma, sukan ka kuu o 


text:
<pb/>’Ndijin chi sukan kúu ñu'u ndú'va vava'a ja xtnuu i nuu o ma, sukan ka kuu tna ni ñuu ñayivi a, te suni sukan kúu in ñuu iyo onde xini yuku ma ja masu kuu chu'u i ma, sukan ka kuu tna ni. 


text:
Vaa ka jini maa ni ja nú ni xndu'va o in ñu'u ma chi masu ja chinee va'a o i in chii kajoo ma kúu, su'va nú ni xndu'va o i chi sonee sukun o i nuu candileru ma, sukan‑va'a xtnuu va'a‑ka i nuu ndaka ñayii ka iyo ve'e ma. 


text:
Sukan kúu ñu'u ndú'va ma, sukan jin ko kuu ni nuu ñayii ma, sukan‑va'a ja jin kuni i ja va'a ka sa'a ni ma, te jin ndasa'a i kuenda ja kuechi ja ka iyo ni ji'in Su'si ma kúu ja ka sa'a ni sukan, te jin ndachiñu'u i Yuva o Su'si ma iya iyo andivi ma. Jiniñu'u ja jin sa'a o sukan káxtnu'u Jesús ma 


text:
<pb/>’Másu ko jin kani ini ni ja vee sa ja xtandiyo sa ja ni ndakaxtnu'u Moisés ma xi ja ni ka yo kaxtnu'u tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. Masu vee sa ja xtandiyo sa, chi ña'a, su'va vee sa ja xsinu sa ja kaxtnu'u vava'a sa sukan kúni Su'si ma ja jin ko sa'a jin ko kuu ni. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja nani ka iyo‑ka andivi ma ji'in ñu'ú ya, chi ndaka tna'a ja ni tatnuni Su'si ma onde ndi'i kuiti ko kuu, te ni masu yanduu ni‑in letra lilikin. 


text:
Te chukan kúu ja nú na in te ñatuu sa'a ndi'i sa'a tu'u i ndaka tnu'u tátnuni sa ya te suni sukan‑ni káxtnu'u i nuu ñayii ma ja máko jin sa'a tna i ndaka sukan tátnuni sa ma, te kóna'a i ja masu in ñayii kanuu ko kuu i nuu tatnuni Su'si ma. Kovaa nú na in na sa'a ndaka tu'u tnu'u káxtnu'u sa ya te káxtnu'u tna i ja sukan jin sa'a ndi'i jin sa'a tu'u tna ñayii ma, te kóna'a i ja in ñayii kanuu ko kuu i nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Chukan kúu ja ká'an sa ja kanuu ja jin sa'a va'a jin sa'a ndaa‑ka ni sana tee ka skua'a tnu'u ni yo kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, vaa nú ña'a, te masu kuu jin kivi koo tna ni nuu tatnuni Su'si ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin ndaka'an mani nuu tna'a o 


text:
<pb/>’Ni ka jiniso'o ni ja sa'a ni ka kaxtnu'u ñayii jana'a ma: “Másu ko ka'ni ni ñayii ji'in ni ma, vaa ñayii ni ja'ni in ndiyi ma, jâ ni jiso kuechi i te ndachunaa maa i ja ni sa'a i ma.” 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa ja nú na in na ndakiti ini nuu tna'a i ma, suni kuiso kuechi tna i te ndakan Su'si ma kuenda nuu i. Te nú na in jani ini ja maa i kúu‑ka ma te kuña'a i nuu tna'a i ma ja masu nde jiniñu'u ñayii yukan ma, te jâ ni jiso kuechi i te ndakua'a i kuenda nuu Su'si ma kivi ndenda i nuu núkoo ya ja ka'nde ya tniñu ñayii ma. Te ñayii ûni ká'an u'vi nuu in‑ka ñayii ma, jâ iyo i ja ki'in i nuu andeya ma ja ndachunaa i ja ni sa'a i ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú vee ni ve xsia'a ni ja ndakua'a ni nuu Su'si ma te ndaka'án ni ja iyo kuechi ni nuu tna'a ni ma, 


text:
te ja sa'a ni kúu ja xndoo ni ja yinda'a ni ma nuu iyo altar ma, te ki'in ni, te ndaka'an mani ni tna'a ni ma, te nú ni jinu, sani te kii ni te ndakua'a ni nuu Su'si ma ja vee ni ve xsia'a ni ma nkuu. 


text:
<pb/>’Ñama ni, te vitna iyo ja kuu‑ka te ndaka'an mani ni ñayii ñatuu iyo mani ji'in ni ma. Nú ña'a te kua'a i kuenda nuu tee ja'nde tniñu ma, te tee ya'a tatnuni de nuu tee ka kuu ndaja'a ma, te jin koo de jin chinee va'a ña'a de vekaa ma. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja nú na in na kivi vekaa ma, masu ndee‑ka i onde ndachunaa ndi'i kuiti i ja ni sa'a i ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja ja u'vi kúu ja ko ndiyo ini o in‑ka ñayii masu ni tnanda'a ji'in o ma 


text:
<pb/>’Ni ka jiniso'o ni ja ni ka yo ka'an i ma: “Máko kivi nduu ni ji'in in‑ka ñayii masu ni tnanda'a ji'in ni ma.” 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa ja nú in tee, te konde'ya de in ña'a te ndiyo ini de ja kivi nduu de ji'in ña ma, jâ ni jiso kuechi de, vaa jâ ni jani ini de sukan ma, te nuu Su'si ma chi kuenda tnu'u ja jâ ni kivi nduu de ji'in ña kúu. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú nduchinuu kua'a ni a kúu ja sa'a ja kuiso kuechi ni ma, tava ni i te skana ni i chi va'a‑ka ja skenaa ni in nduchinuu ni a sana ni‑ka'nu ni skenaa maa ni nuu andeya ma. 


text:
Te nú nda'a kua'a ni a kúu ja sa'a ja kuiso kuechi ni, ka'nde ni i te skana ni i chi va'a‑ka ja skenaa ni in nda'a ni a sana ni‑ka'nu ni skenaa maa ni nuu andeya ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja máko xndoo tee ma ñasi'i de ma 


text:
<pb/>’Suni ni ka yo ka'an tna i: “Nú tee ma, te ndásaxiko de ñasi'i de ma te xndoo de ña kúni de, te kuu xndoo de ña ma, te kuá'a de in tutu ká'an ja jâ ni xndoo de ña.” 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa, nú tee ma, te ndásaxiko de ñasi'i de ma te xndoo de ña ma, nú masu kuechi ja ni kivi nduu ña ji'in in‑ka tee kúu, chi sa'a de ja kivi nduu ña ji'in in‑ka tee, te sa'a de ja kuiso kuechi ña. Te tee ndakueka ña'a ni ndoo ma, kuiso kuechi tna de, vaa téku yii ña ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin ka'an ndaa o ma 


text:
<pb/>’Te suni ni ka jiniso'o ni ja ni ka ka'an tna i nuu ñayii jana'a ma: “Má ndakune'e ni Su'si ma te xnda'vi ni tna'a ni ma, su'va sa'a ni ja ni skuiso ni nuu Iya Tátnuni ma.” 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa, máko jin skuiso ni ja maa andivi ma te jin sa'a ni, vaa andivi ma iyo nuu núkoo Su'si ma ja tátnuni ya ma. 


text:
Ni a ko jin ka'an ni ja maa ñu'ú ya'a te jin sa'a ni, vaa nuu ka yoxtnee ja'a ya ma kúu. Ni a ko jin ka'an ni ja maa ñuu Jerusalén ma te jin sa'a ni, vaa ñuu Jerusalén ma kúu ñuu iya kúu Rey Kanuu ma. 


text:
Ni a ko jin ka'an ni ja maa xini ni a te jin sa'a ni, vaa masu kuu jin ndasa'a kuijin ni xi jin ndasa'a tnuu ni ni‑in ixi xini ni a. 


text:
Kovaa su'va in‑ni ja jin ka'an ni: nú saa te jin ka'an ni “saa”, te nú ña'a te jin ka'an ni “ña'a”, vaa nuna jin skaa‑ka ni ja jin ka'an ni ma, ja u'vi ko kuu i. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin kutoo o ñayii ñatuu ka kunimani nuu o ma 


text:
<pb/>’Suni ni ka jiniso'o ni ja sa'a ni ka yo ka'an i: “Nuna xtnakue'e ñayii ma nduchinuu ni ma, te suni ndaxtnakue'e ni nduchinuu i ma. Nuna kene'e i nu'u ni ma, te suni ndakene'e ni nu'u i ma.” Te nú sukan ma, chi ja ni ka yo sa'a ña'a in‑ka ñayii ma, te suni sukan ni ka yo ndasa'a tna ni i ma. 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa, nú na in kúni ja sa'a ña'a i ja u'vi, máko sunkani ni i, te ko kuu maa i. Te nú na in ni kani yikinuu ni ichi kua'a ma, kua'a ni tnu'u, te káni maa i in‑ka yikinuu ni ma. 


text:
Nú na in kúni ja kanaa i ji'in ni te xtandee i su'nu ni ma, suni kua'a tna ni su'nu ka'nu ndii ni ma. 


text:
Nú na in xtetuu ña'a nawa kondiso ni te ki'in jika ni ji'in i, su'va uu jichi jika‑ka ki'in ni ji'in i. 


text:
Nú na in jikan, te kua'a ni nawa jikan i ma. Te nú na in jikan nuu, te máko ka'an ni ja ma kuanuu ni. 


text:
<pb/>’Ni ka jiniso'o ni ja sa'a ni ka yo ka'an i ma: “Kutoo ni tna'a ni ma, te saxiko ni nuu ñayii kúni u'vi nuu ni ma.” 


text:
Kovaa saña chi ká'an sa: Jin kutoo ni ñayii ka kuni u'vi nuu ni ma, te jin ka'an va'a jin ka'an vii ni ja jin kuu ñayii ka ka'an u'vi ja jin kuu ni ma, te jin ko sa'a ni ja va'a ja jin kuu ñayii ka saxiko ña'a ma, te jin kakan‑ta'vi ni ja jin kuu ñayii ka nduku ja jin sa'a ña'a i ja u'vi ma, 


text:
sukan‑va'a jin ko kuu ni sa'ya Yuva o iya iyo onde andivi ma. Vaa maa ya chi sa'a ya ja kána kandii ma nuu ka iyo ñayii ka sa'a ja va'a ma, ji'in nuu ka iyo ñayii ka sa'a ja u'vi ma, te suni sa'a ya ja kúun savi nuu ka iyo ñayii ka sa'a ja u'vi ma ji'in nuu ka iyo ñayii ka sa'a ja va'a ma. 


text:
Vaa nú ka kutoo ni yika‑ni ñayii ka kutoo ña'a ma, ¿nawa ka ndetu ni ja jin kuta'vi ni ja taa Su'si ma? Vaa sukan kuiti‑ni tna ka sa'a ñayii ka sa'a ja u'vi ma. 


text:
Te nú ka wa'a ni nchuxi nani ñayii ni ka nduu ji'in ni sa'ya Su'si ma, ¿nawa kúu ja ka sa'a‑ka ni? ¿Masu sukan ka sa'a tna ñayii ñatuu ka jini Su'si ma, ja vivii ka kuu i ji'in ñayii ka ketna'a ini ji'in i ma‑ni? 


text:
Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si ma, su'va jin ku'un ini ni ja ndimaa ja va'a ja vii jin ko sa'a ni, sukan sa'a Yuva o iya iyo onde andivi ma ja ndimaa ja va'a ja vii sa'a ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―‍Másu ko jin ku'un ini ni ja ora ka sa'a ni ja va'a ma, te onde jin kuni ña'a ñayii ma, sukan‑va'a jin ndachiñu'u ña'a i. Vaa nú sukan na jin sa'a ni, te masu nawa jin kuta'vi ni nuu Yuva o iya iyo onde andivi ma. 


text:
Chukan kúu ja nuna jin chindee ni ñayii nda'vi ma, má jin sa'a ni ja jin kuni ndaka‑ka ñayii ma, sukan ka sa'a ñayii ka kutneñu maa i te masu ka sa'a i ja ka ka'an i ma. Vaa nú ka iyo i veñu'u lilikin ma xi nú ka iyo i ichi ma, te sukan ka sa'a i, sukan‑va'a jin kuni ñayii ma ja sukan ka sa'a i ma te jin ndachiñu'u ña'a i ma. Ja ndaa ká'an sa ja jâ ni ka ni'i i ja jin kuta'vi i ma, te masu nawa jin ni'i‑ka i. 


text:
Kovaa ndijin, nuna jin chindee ni ñayii nda'vi ma, má kuni nda'a ni satni ma ja sa'a nda'a ni kua'a ma, 


text:
sukan‑va'a ñatuu na in kuni ja ni chindee ni ñayii nda'vi ma, te Yuva o iya iyo onde andivi ma ja nde'ya ya ja va'a ni sa'a ni ma visi ñatuu na ñayii nde'ya ña'a ma, chi maa ya sa'a ja jin kuni ndaka ñayii ma ja vii ja va'a ndataa ya nuu ni ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin kakan‑ta'vi o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>’Te ora jikan‑ta'vi ni ma, máko kuu ni sukan ka kuu ñayii ka ka'an te masu ka sa'a i ma, vaa ñayii ya'a chi ka jatna ini i ja jin konukuiñi i te jin kakan‑ta'vi i ini veñu'u lilikin ma ji'in nuu ka ndatna'a ichi ma, sukan‑va'a jin kuni ñayii ma sukan ka sa'a i ma te jin ndachiñu'u ña'a i. Ja ndaa ká'an sa ja ñayii ka sa'a sukan ma jâ ni ka ni'i i ja jin kuta'vi i ma, te masu nawa jin ni'i‑ka i. 


text:
Kovaa ndijin, ora jikan‑ta'vi ni ma, ndivi ni ini ve'e ni ma, te kasi ni ye'e ni ma sukan‑va'a ñatuu na in kuni ña'a, te kakan‑ta'vi ni nuu Yuva ni Su'si ma. Vaa Yuva ni iya nde'ya ja va'a sa'a ni ma visi ñatuu na ñayii nde'ya ña'a ma, chi maa ya sa'a ja jin kuni ndaka ñayii ma ja vii ja va'a ndataa ya ma. 


text:
<pb/>’Te ora jikan‑ta'vi ni ma, máko ndaka'an ndaka'an‑ni ni tnu'u masu ka jiniñu'u ma, sukan ka sa'a ñayii ñatuu ka kukanu ini Su'si ma, vaa ka jani ini i ja kuechi ja kua'a tnu'u ka ka'an ka ka'an i ma, te kuniso'o‑ka Su'si ma. 


text:
Máko jin sa'a ni sukan ka sa'a i ma, vaa visi ñatuu jin kakan‑ta'vi‑ka ni nawa ka jiniñu'u ni ma, kovaa Yuva o Su'si ma chi jâ jini ya nawa ka jiniñu'u ni. 


text:
Chukan kúu ja, ndijin chi sa'a jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma:<pb/>Yuva sa ja iyo ni andivi a,<br/>jayiñu'u kóo nuu maa ni a.<pb/> 


text:
Ka kuni sa ja kenda kivi ja tatnuni ni ñuu ñayivi a,<br/>te sukan ka sa'a i ja kúu ini maa ni andivi a, te sa'a ni ja sukan jín sa'a tna sa ñuu ñayivi a.<pb/> 


text:
Te sakanu ini ni na ja u'vi ka sa'a sa nuu ni ma, vaa saña tna chi ka sakanu ini sa ñayii ka sa'a ña'a ja u'vi ma.<pb/> 


text:
Te máko kua'a ni tnu'u ja ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a sa ja u'vi ma, su'va chindee ña'a ni ja na jin kaku sa nuu ja u'vi ma.<pb/>Vaa maa ni kúu iya tátnuni, te maa ni iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ji'in jayiñu'u ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>’Vaa nuna jin sakanu ini ni ñayii ka sa'a ña'a ja u'vi ma, suni sakanu ini tna ña'a Yuva o iya iyo andivi ma. 


text:
Kovaa nú ma jin sakanu ini ni ñayii ka sa'a ña'a ja u'vi ma, suni masu sakanu ini tna ña'a Yuva o ma ndaka ja u'vi ni ka sa'a ni nuu ya ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma sukan jin koo ndite o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>’Ora ka iyo ndite ni nuu Su'si ma, má jin sa'a ni ja ka kuxii, ka kunda'vi ini ni, sukan ka sa'a ñayii ka ka'an te masu ka sa'a i sukan ka ka'an i ma, vaa ka sa'a i tnu'u ja ka kuxii, ka kunda'vi ini i, sukan‑va'a jin kuni ñayii ma ja ka iyo ndite i nuu Su'si ma te jin ndachiñu'u ña'a i. Ja ndaa ká'an sa ja jâ ni ka ni'i i ja jin kuta'vi i ma, te masu na jayiñu'u‑ka jin ni'i i nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa ndijin, ora iyo ndite ni nuu Su'si ma, te koo sii ini ni, te ndakate ni nuu ni a, te vivii ndasa'a ni maa ni, 


text:
sukan‑va'a ñatuu na in kuni ja iyo ndite ni nuu Su'si ma, te maa Yuva ni Su'si ma, iya nde'ya nawa sa'a ni ma visi ñatuu na ñayii nde'ya nawa ni sa'a ni ma chi maa ya sa'a ja jin kuni ndaka ñayii ma ja vii ja va'a skuta'vi ña'a ya ma. Jín sa'a o ja va'a ja ndaa vaa chukan chi masu ja naa kúu 


text:
<pb/>’Máko ku'un xeen ini ni ja koneva'a ni kua'a xeen ndatniñu ñuu ñayivi a nuu kána tikixin, ji'in nuu nána xe'e ndatniñu ma, ji'in nuu kuu jin kivi koo kui'na ini ve'e ni ma te jin sakui'na i. 


text:
Su'va jin ku'un ini ni ja jin sa'a ni ja va'a ja ndaa ma, vaa ndaka chukan chi onde andivi ma jin koo va'a. Vaa yukan masu kana tikixin ma, ni a nana xe'e ja koneva'a ni ma, te yukan masu na kui'na ka kivi koo ja jin sakui'na i ma. 


text:
Vaa nuu iyo ndaka ja ñu'u ini o ja neva'a o ma, yukan tna jatanuu‑ka ini anua o ma. Sukan kúu ñu'u ndú'va ma kúu nduchinuu o a nuu yikikuñu o a 


text:
<pb/>’Nduchinuu ni a, sukan kúu in ñu'u ndú'va ja xtnuu i nuu o ma, sukan ka kuu i ne'un yikikuñu ni a. Chukan kúu ja nú nduchinuu ni a, ja va'a ka kuu i, te ni‑ka'nu yikikuñu ni a, kotnuu i, te ni'i ini ni ja sa'a ni ja va'a ma. 


text:
Kovaa nú nduchinuu ni a, ja u'vi ka kuu i, te ni‑ka'nu yikikuñu ni a, iyo i nuu nee ma. Te nú sukan, nda'vi maa ni vaa ni‑ka'nu yikikuñu ni a iyo nuu nee kuiti ma. Masu kuu kunukuechi o nuu Su'si ma ji'in nuu ndaka ja iyo ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Ni‑in ñayii, masu kuu kunukuechi i nuu uu jito'o i ma chi kuni u'vi i nuu in jito'o i ma te kutoo‑ka i in‑ka jito'o i ma, xi katanuu i in de ma te saxiko i in‑ka de ma. Masu kuu kunukuechi o nuu Su'si ma ji'in nuu ndaka ja iyo ñuu ñayivi a. Máko jin ko ndi ini xeen o naxe jin ni'i o ja jin koteku o a 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja ká'an sa: Máko jin ko ndi ini ni nawa jin kaa jin ko'o ni ja jin koteku ni, ni a nawa jin kondii jin konama ni. Ka jini maa ni ja Su'si ma ni sa'a ja ka teku ni a, te kuu sa'a ya ja jin ni'i ni ja jin kaa ni ma. Te ka jini maa ni ja Su'si ma, ni sa'a ya yikikuñu ni a, te kuu sa'a ya ja jin ni'i ni ja jin kondii jin konama ni. 


text:
Jin konde'ya ni lasaa ka ndava ichi andivi a, ja masu na itu ka chi'i ti, ni a jin ndaxtutu ti nawa jin kaa ti, ni a jin ko ndi ini ti ja jin tnaa va'a ti in nuu yaka ja jin kaa ti ma. Kovaa maa Yuva o iya iyo andivi ma na'a nawa jin kaa ti. ¡Te nú sukan sa'a ya ji'in lasaa ma, nde‑ka tu ndijin chi ko ndi ini Su'si ma ja jin ni'i ni ja jin kaa ni, vaa ka ndanuu‑ka ni sana lasaa ma! 


text:
<pb/>’¿Te nava'a ka ndi ini xeen ni nawa jin kone'nu ni a? Jin konde'ya ni ja ita ma, vivii ka ja'nu i. Te ni masu ka satniñu i, ni masu ka kene'e i yu'va ja jin kuva'a sa'ma i ma. 


text:
Kovaa ká'an sa ja ni a rey Salomón ma, ja ndaka ja va'a ni yo neva'a de ma, masu ni yo ne'nu de sukan vii ka ndaa ita a. 


text:
Vaa Su'si ma sa'a ja vivii ka ndaa ita ja ka iyo ichi yuku ma in kii ma, te kivi yutnee ma, te jin kayu i nuu ñu'u ma‑ni. ¡Te nú sukan vivii jito ya ita ma, naka tu ndijin ja ka kuu ni sa'ya ya ma, suni vivii skondii skonama ña'a ya! ¿Nava'a vala‑ni ka kukanu ini ni ya? 


text:
Te chukan kúu ja má jin ko ndi ini ni te jin ko kuxii ini ni te jin ka'an ni: “¿Nawa jin kaa o? xi ¿nawa jin ko'o o? xi ¿nawa jin kondii jin konama o a?” 


text:
Vaa ndaka cha'a ka ndi ini ñayii ñuu ñayivi a, kovaa ndijin, ka neva'a ni in Yuva o iya iyo ichi andivi ma ja jini ya ja ndaka cha'a ka jiniñu'u ni a. 


text:
Ndijin, jin ndanduku ni xinañu'u kuiti‑ka sukan tátnuni Su'si ma, ji'in sukan sa'a ndaa ya ma, te ndaka cha'a, te kenda koo kuee‑ka ndi‑tna'a ka jiniñu'u ni ma. 


text:
Chukan kúu ja máko jin ko ndi ini ni nawa ko kuu kivi yutnee ma, vaa kenda siin maa i ji'in tnundo'o i ma, te chukan kúu ja jin katanuu ni nawa iyo ja jin sa'a ni in kivi in kivi ma‑ni ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―‍Máko jin ndanduku ni naxe ka sa'a ka kuu in‑ka ñayii ma, sukan‑va'a máko ndanduku Su'si ma naxe ka sa'a ka kuu maa ni a. 


text:
Vaa sukan ka ka'an ni ja jin kuu tna'a ni ma, te sukan ndaka'an tna Su'si ma ja jin kuu maa ni, te tnu'u ja ka jiña'a ni nuu in‑ka tna'a ni ma ndaka'an tna Su'si ma nuu ni. 


text:
¿Te nava'a nde'ya ni in mi'i ñunee nuu tna'a ni ma, te ñatuu núkonde'ya ni vitu ka'nu ñunee nuu maa ni a? 


text:
¿Te nava'a jiña'a ni nuu tna'a ni ma: “Taa ni tnu'u, te tava sa in mi'i ñunee nuu ni a”, te vitna ja nuu maa ni a ñunee in vitu ka'nu ma? 


text:
Masu ndasa'a ni kuenda tnu'u ká'an ni a, vaa ká'an ni te masu sa'a ni sukan ká'an ni ma. Xinañu'u‑ka tava ni vitu ka'nu ñunee nuu maa ni a, te sukan saa kuu konde'ya va'a ni, sukan‑va'a kuu ndatava ni mi'i ñunee nuu tna'a ni ma. Má jin kaxtnu'u‑ka o tnu'u vii tnu'u va'a Su'si a nuu ñayii ñatuu kúu ini i ja kandija i ma 


text:
<pb/>’Má jin kua'a ni ja ii ma nuu la‑ina ma, nasa jin ndakokuiñi ti te jin sa'a kuechi jin sa'a likin ña'a ti. Te má jin tnaa ni perla vivii ma nuu chikini ma, nasa jin kuiñu ti. Kúu ini Su'si ma ja jin kakan o nawa ka jiniñu'u o ma 


text:
<pb/>’Jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, te taa ya. Jin nduku ni, te jin ni'i ni. Jin skajan ni ye'e ma, te ndanune, te kuu jin kivi koo ni. 


text:
Vaa nú na in jikan ma chi ni'i i. Te ñayii ndúku ma chi ni'i i. Te ñayii skajan ma, te ndanune ye'e ma, te ni'i i ja kúni i ma. 


text:
<pb/>’¿Nde ndijin ja kúu ni ñayii a, te nuna kakan sa'ya ni ma in xtatila, te chi'i ni in yuu nda'a i? 


text:
Vaa nú ndijin ja masu inuva'a ini ni ma, te ka jini ni jin kua'a ni ja va'a sa'ya ni ma, ¡nde‑ka tu ja Yuva o iya iyo onde andivi ma, ûni skuta'vi ya ja va'a ndaka ñayii kakan nuu ya ma! Jín sa'a o nuu ñayii ma sukan kúni o ja jin sa'a ña'a i maa o ma 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja ndaka ja va'a ka kuni ni ja jin sa'a ña'a ñayii ma, te sukan jin sa'a ni ja va'a ja jin kuu i, vaa nú sa'a o sa'a chi yikuu o sa'a o ndaka sukan ni ka yo kaxtnu'u Moisés ma ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. Jín kivi koo o ye'e tuu ma 


text:
<pb/>’Jin ku'un ini ni ja jin kivi koo ni ichi ye'e tuu ma, vaa ye'e jite ma ji'in ichi ka'nu ma, ichi ki'in o nuu skenaa o maa o ma kúu, te kua'a xeen ñayii ka kivi koo ye'e yukan. 


text:
Kovaa ye'e tuu ma ji'in ichi kuiñi ma ichi ki'in o ja koteku o ni‑kani ni‑jika kúu, te jaku‑ni ñayii ka kuu ñayii ka ndani'i ye'e yukan. Ja sukan ka sa'a ka kuu ñayii ma, te ndakuni o i na in ka kuu i 


text:
<pb/>’Jin konee ni cuidado, vaa ka iyo ñayii ka sa'a tnu'u ja ñayii ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ka kuu i, te ka sa'a i tnu'u ja sukan ka kuu ndikachi ma ka kuu i, kovaa ini anua i ma chi sukan ka kuu ndiva'u ka kokon xen‑xeen ma, sukan ka kuu i. 


text:
Te ja sukan ka sa'a ka kuu i ma, te jin ndakuni o na in ka kuu i. ¿Xi ndáxtutu o uva nuu tnu iñu ma, xi ndáxtutu o higo nuu iñu xkuindivi ma? 


text:
Vaa ka jini ni ja ndaka yutnu kui'i va'a ma chi ka wa'a tnu nde'ya va'a, kovaa ndaka yutnu kui'i masu va'a ma, masu ka wa'a tnu nde'ya va'a. 


text:
Nú in yutnu kui'i ja ndimaa nde'ya iya kúun, te masu kuu ka'an o ja in yutnu kui'i vava'a kúu tnu. Vaa ni a in yutnu kui'i ja kúun nde'ya vava'a, te kúun tna nde'ya iya ma. Te sa'a, te ka jini o nú yutnu va'a xi masu yutnu va'a kúu tnu. 


text:
Te chukan kúu ja yutnu kui'i masu kúun nde'ya va'a ma chi te'nde tnu, te ki'in tnu kayu tnu nuu ñu'u ndú'va ma. 


text:
Te suni sukan ka kuu tna ñayii ma. Vaa ja ka sa'a ka kuu i ma, te ndakuni o na in ka kuu i, nú ñayii va'a xi ñayii u'vi ka kuu i. Nde ñayii jin kivi koo nuu tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>’Masu ndaka ñayii ka ka'an nuu sa a: “Señor, Señor” ma, jin kivi koo nuu tatnuni Su'si ma, nú masu ja yika‑ni ja ñayii ka sa'a sukan kúni Yuva sa Su'si ma iya iyo onde andivi ma. 


text:
Kivi yukan kua'a xeen i jin ndaka'an nuu sa a: “Señor, Señor, ¿masu ja maa ni, te ni ka ndakaxtnu'u sa tnu'u maa ni a nuu ñayii ma? ¿Te masu ja maa ni, te ni ka kene'e sa tachi ka yinee ini anua ñayii ma? ¿Te masu ja maa ni, te ni ka sa'a kua'a sa milagru ma?” 


text:
Kovaa sani te ndakuña'a sa nuu ñayii yukan: “Masu nama uun ni jini ña'a sa. ¡Kuán koo ni kuán jin ndiyo ni nuu iyo sa a! ¡Vaa ndijin chi ñayii ka sa'a ja u'vi ma ka kuu ni!”, kuña'a sa i. Ñayii niniso'o te sa'a i sukan ká'an Jesús ma chi koo va'a i 


text:
<pb/>’Ndeva'a‑ni na in na koniniso'o tnu'u ya'a te sa'a i sukan ká'an sa a, te ká'an sa ja ñayii jani va'a ini kúu i, sukan kúu in tee sa'a ve'e de siki nuu toto ma, sukan kúu i. 


text:
Visi ni kuun savi ma te ni kee ndeñu'u yute ma, te ni yi'i xeen tachi ma, te ni jan kani ndee ni'i ndute ma yika ve'e ma, kovaa masu ni kotuu ve'e ma, vaa siki toto ma yoxtnee i. 


text:
Kovaa nú na in koniniso'o tnu'u ya'a te ma sa'a i sukan ká'an sa a, te ndaka'an sa ja in ñayii masu jani va'a ini kúu i, sukan kúu in tee ni sa'a ve'e de ma siki nuu ñuti ma, sukan kúu i. 


text:
Vaa ni kuun savi ma, te ni kee ndeñu'u, te ni yi'i xeen tachi ma, te ni jan kani ndee ni'i ndute ma yika ve'e ma, te ve'e kátuu nuu ñuti ma, ni kotuu i, te kua'a xeen ja ni skenaa ñayii xi‑ve'e ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni jinu ni ka'an Jesús ma tnu'u ya'a, te ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i sukan káxtnu'u ya ma. 


text:
Vaa maa ya chi ûni jini ya ja káxtnu'u ya ma, te masu ni yo jani uu ni yo jani uni ini ya ja ni yo ka'an ya ma, sukan ni ka yo jani uu ni ka yo jani uni ini tee ka skua'a tnu'u Moisés ma.<pb/>


text:
Te ni kenda in tee ndó'o lepra, te ni jinkoo jiti de nuu ya, te sa'a jikan‑ta'vi de nuu ya: ―‍Iya Tátnuni, nú kúni maa ni, te ndasavii ña'a ni kue'e ndó'o sa ya ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni sonee ya nda'a ya siki de, te jiña'a ya: ―‍Kúni sa ja nduva'a ni. ¡Kendoo vii ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ora yukan, te ni nduva'a tee ku'u kue'e lepra ma, 


text:
te Jesús ma, sa'a ni tatnuni ya: ―‍Másu ko kuña'a ni ni‑in nuu ñayii ma, su'va kuá'an ni, te kaxtnu'u ni ñií ni a nuu sutu ma, te kinda'a ni ja ni tatnuni Moisés ma ja ndakua'a ni nuu Su'si ma ja ndakuan‑ta'vi ni nuu ya ja jâ ni nduvii ni a, sukan‑va'a ndaka i jin kuni ja jâ ni nduvii ni nuu kue'e ni ndo'o ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasava'a ya in suchi jinukuechi nuu tee tátnuni nuu cientu soldado ma 


text:
<pb/>Ni kivi Jesús ma ñuu Capernaum ma, te ni kenda in tee tátnuni nuu cientu soldado ma, te jikan‑ta'vi de nuu ya, 


text:
te jiña'a de: ―‍Señor, suchi jinukuechi nuu sa ma, kátuu i ve'e sa ma, te ñatuu kúu kanda‑ka i, te ndó'o néni xen‑xeen i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e tee tátnuni nuu cientu soldado ma, te jiña'a de: ―‍Señor, masu kaa masu iyo sa ja kivi ni ini ve'e sa ma. Va'a‑ka onde ya'a‑ni te tatnuni ni nuu kue'e ma ja jin ndiyo i, te nduva'a suchi jinukuechi nuu sa ma. 


text:
Vaa suni saña chi tee tátnuni kúu sa, te tátnuni sa nuu soldado ma. Te nuna kuña'a sa in de ma: “Kuá'an ni”, te kua'an de, te nuna kuña'a sa in‑ka de ma: “Ne'e ni”, te kii de. Te nuna tátnuni sa nuu suchi jinukuechi nuu sa a: “Sa'a cha'a”, te sa'a i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ja ni jiniso'o Jesús ma, kua'an‑nka ini ya, te jiña'a ya ñayii ka ndikin ya ma: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ni a maa ñuu Israel ya, masu ni ndani'i sa ñayii ka kukanu ini ña'a sukan kúkanu ini ña'a tee ya'a. 


text:
Te ká'an sa ja ki koo kua'a ñayii ichi nuu kána kandii ma ji'in ichi nuu kée kandii ma, te jin kunukoo i ji'in Abraham ma ji'in Isaac ma ji'in Jacob ma nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Kovaa sa'ya ya ja ka iyo ja jin koo i nuu tatnuni ya ma nkuu, chi kene'e ya i ichi ke'e ma, te chunee ya i nuu nee ma, te yukan, te jin ndanda'yu i, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i kuechi ja ñatuu ni ka kandija i ja ká'an ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a Jesús ma nuu tee tátnuni nuu cientu soldado ma: ―‍Kuá'an ni. Vaa ja ni kukanu ini ña'a ni a, te ko kuu sukan ni jikan‑ta'vi ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te suchi jinukuechi nuu de ma, ni nduva'a i maa ora yukan‑ni. Jesús ma, ni ndasava'a ya si'i xiso Pedro ma 


text:
<pb/>Sani te ni kivi Jesús ma ini ve'e Pedro ma, te ni jini ya ja si'i xiso Pedro ma, kátuu ña in nuu jito, te yi'i xeen ña'a ka'ni. 


text:
Te ni sonee ya nda'a ya ma siki nda'a ña ma, te ni ndee ña'a ka'ni ma, te ni ndakoo ña, te ni satu'va ñukuun ña nawa kaa ya ji'in tee ka ndikin ya ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya kua'a ñayii ka ku'u 


text:
<pb/>Nuu ve kunee ma, ni jan koo ñayii ni ka jan xsia'a i kua'a ñayii ka yinee tachi ini anua i ma, nuu Jesús ma, ja na ndasava'a ña'a ya. Te ni tatnuni ya nuu tachi ma, te ni ndene'e ya i ini anua ñayii ma, te ni ndasava'a ya ndaka ñayii ka ku'u ma, 


text:
sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma: “Maa ya ni jiso kue'e o ma ji'in ndenu u'vi o ma.” Ñayii ka kuni ja jin kondikin i Jesús ma 


text:
<pb/>Ni jini Jesús ma ja ni ka ndututu kua'a xeen ñayii nuu iyo ya ma, te chukan kúu ja ni tatnuni ya nuu tee ka ndikin ya ma ja na jin koo de ji'in ya onde in‑ka yu'u mar ma. 


text:
Te ni jan tu'va ña'a in tee skua'a tnu'u Moisés ma, te jiña'a de: ―‍Teskua'a, kúni sa ja kondikin ña'a sa ndeva'a‑ni ndenu ki'in maa ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ñukuii ma, ka iyo yavi ti, te lasaa ma, ka iyo taka ti, kovaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ñatuu ndenu iyo in nuu ndatatu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>In‑ka tee ka ndikin ya ma, jiña'a de ya: ―‍Señor, kachi ni, te xinañu'u chu'u va'a sa yuva sa ma, sana kii sa, te kondikin ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Kondikin ña'a ni, te xndoo ni ñayii ñatuu ka kachi ja sa'a Su'si ma ja jin koteku i ma, te jin chu'u maa i ñayii ni ka ji'i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasa'a nañii ya kajin yi'i ma ji'in ndute ma 


text:
Nani ka ya'a de nuu ndute ma, te ni keja'a yi'i xeen tachi nuu ndute ma, te barcu ma jâ ve jaku'un ndute, te vala‑nka ja sa'vi tnu nuu ndute ma. Kovaa Jesús ma, kixi ya. 


text:
Sani te ni ka xndoto kunu de Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍¡Señor! ¡Chindee ña'a ni! ¡Nú ña'a, te jin sa'vi o nuu ndute a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka yu'u ni? ¿Ñatuu jin kukanu ini‑ka ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni ndakoo ya, te ni tatnuni ya nuu tachi yi'i ma ji'in nuu ndute ma ja na jin ndunañii i, sani te nañii kuiti ni nduu nuu ndute ma. 


text:
Te tee ka ndikin ya ma, ni ka sa'vi‑nka ini de, te ka ka'an de: ―‍¿Na tee kúu tee ya'a, ja ka kandija ña'a tachi yi'i a ji'in ndute a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Ni ndasava'a Jesús ma uu tee ja ka yinee ña'a tachi 


text:
<pb/>Sani te ni ka kenda koo de in‑ka yu'u mar ma ñuu ñayii gadareno ma. Te ni ka ke koo uu tee ichi nuu ka chu'u i ndiyi ma, te ka yinee tachi ini anua de ma, te ni ka jan tu'va de Jesús ma. Te îyo ka sa'a de, te chukan kúu ja ñatuu kúu jin ko ya'a ñayii ma ichi yukan ma. 


text:
Sani te ka kayu'u de ka jiña'a de: ―‍¡Máko kivi nduu ni ji'in sa! ¿Vaa Sa'ya Su'si ma kúu ni, te vee ni ja xndo'o xneni ña'a ni? ¡Te vitna ja ñatuu kenda‑ka kivi ja sa'a ni sukan! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
te chukan kúu ja tachi ma, ka jiña'a i: ―‍Nuna ndene'e ña'a ni, te taa ni tnu'u, te jin ndivi koo sa chikini ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¡Kuán koo, nusaa! ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te tachi ma, ni ka xndoo i tee yukan, te ni ka ndivi koo i ini chikini ma, te ndaka chikini ma, te ka jinu ti ni ka nu koo ti onde nuu ndute mar ma, te ni ka kê koo ti nuu ndute ma, te ni ka kandee ti, te ni ka ji'i ti. 


text:
<pb/>Te tee ka jito chikini ma, ni ka jinu de kuan koo de, te ni ka ndivi koo de ini ñuu ma, te ni ka ndakani de ndaka sukan ni kuu ji'in tee ni ka yo yinee ña'a tachi ma. 


text:
Te ñayii ka iyo ñuu ma, te ni ka ke koo i te kuan koo i kuan tna'a i Jesús ma. Te ja ni ka kenda koo i nuu iyo ya ma, te ni ka jikan‑ta'vi xeen i nuu ya ja na ki'in ya, te máko koo‑ka ya ñuu yukan.<pb/>


text:
Chukan kúu ja Jesús ma, ni ndaa ya nuu barcu ma, te ni ndaya'a ya onde in‑ka yu'u mar ma, kuan no'o ya. 


text:
<pb/>Te ni ka kenda koo ñayii ji'in in tee ñatuu kúu kanda de, te ka ndiso i jito nuu yoxtnee de ma. Te nuu ni jini Jesús ma ja ka kukanu ini xeen i ya ma, te jiña'a ya nuu tee ku'u ma: ―‍Sa'ya sa, máko kuxii‑ka ini ni, vaa ndaka kuechi ni ma jâ ni ka naa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jaku tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka jani ini de: “Tnu'u ká'an tee ya'a chi ñatuu játna ini Su'si ma”, ka kuu de ka ka'an de. 


text:
Kovaa Jesús ma chi jâ ni jinitnuni ya ndaka ja ka jani ini de ma, te ni jikan‑tnu'u ya de: ―‍¿Nava'a ka jani ini ni sukan? 


text:
¿Nde a kúu ja yii‑ka? ¿Ja kuña'a o tee ku'u a ja: “Kuechi ni ma jâ ni ka naa”? ¿Xi ja kuña'a o de: “Ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni”? 


text:
Te káxtnu'u sa sa'a, sukan‑va'a jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa ñuu ñayivi a, te sakanu ini sa kuechi ñayii ma, te xnaa sa ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te jiña'a ya tee ku'u ma: ―‍Ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni ve'e ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te ndaka ñayii ka iyo ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma, te ni ka jakondee i ka ndachiñu'u i Su'si ma, vaa suu ya ni wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma ñayii ma. Jesús ma, ni ndatnu'u ya ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma 


text:
<pb/>Nuu ni ya'a Jesús ma ichi nuu kua'an ya ma, te ni jini ya tee kúu Mateo ma, ja núkoo de ja ndáke'en ya'vi de xu'un no'o ñuu Roma ma nuu ndaka ñayii ka kivi koo ini ñuu ma ja jin xiko i ndatniñu i nuya'vi ma. Te jiña'a ya: ―‍Kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya de. Te ni ndokuiñi tee kúu Mateo ma, te ni ndikin de ya. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, nuu ni jinkoo ya ini ve'e ma ja kaa ya xita ma, te ni ka kenda koo tna kua'a tee ka ndake'en ya'vi xu'un ja no'o Roma ma ji'in kua'a tna ñayii ñatuu ka sa'a ja va'a ma. Ka nukoo tna i nuu mesa nuu núkoo Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma. 


text:
Te jaku tee ka kuu fariseo ma, ni ka jini de Jesús ma ja núkoo ya ne'un ndaka ñayii yukan ma, te ka jiña'a de nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Nava'a teskua'a ni a, ka nukoo kaa de ka jaa de ndeyu ji'in kui'na ka ndake'en ya'vi xu'un ma, ji'in ndaka‑ka ñayii ñatuu ka sa'a ja va'a a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa ni jiniso'o Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Ñayii ka iyo va'a ma chi ñatuu ka jiniñu'u i tee tatna ma, chi yika‑ni ja ñayii ka ku'u ma. 


text:
Kuán koo ni, te jin skua'a ni nawa kúni ka'an tnu'u Su'si a nuu ká'an ma: “Masu kúni sa ja jin ka'mi ni kiti jin ndataa ni nuu sa, su'va ja kúni sa kúu ja na jin kunda'vi ini ni tna'a ni ma.” Te saña chi masu vee sa ja ndakana sa ñayii ka jani ini ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu i ma, chi vee sa ja ndakana sa ñayii ka ndakunitnuni i ja ka ndiso kuechi i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ñatuu ka iyo ndite tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin Juan ma, ni ka jan tu'va de Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍¿Nava'a saña ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka iyo ndite sa ji'in de te ka jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma, te tee ka ndikin ña'a ndijin a chi ñatuu ka sa'a de sukan? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Xi jin koo ndite ñayii ka iyo viko tnánda'a ma, te vitna ja ka iyo‑ka i ji'in suchi yii tnánda'a ma? Kovaa kenda kivi ja jin xtandiyo i suchi tnánda'a ma. Te nuna kenda kivi yukan, sana jin koo ndite ñayii ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja in ja jaa ma chi masu ndáketna'a i ji'in ja tu'u ma 


text:
<pb/>’Ni‑in ñayii ndasa'a i in sa'ma tu'u te ndachu'un i in sa'ma jaa, chi vaa sa'ma jaa ma chi ndatiyi i, te kachi i ja tu'u ma, te ka'vi‑ka te'nde i. 


text:
Te ni masu tnaa o ndute uva yika ni ju'ni o ma in nuu ñií kiti jâ ni kuu kii iyo ma, vaa ndute uva ma chi sa'a de ja te'nde ñií ma, te skenaa o ndute uva ma ji'in ñií ma. Chukan kúu ja tnaa o ndute uva yika ni ju'ni o ma in nuu ñií jaa ma, te jin kendoo va'a nduu nduu i ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ndaxteku Jesús ma sasi'i tee nani Jairo ma, te ni ndasava'a ya in ña'a 


text:
<pb/>Yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, te ni kenda in tee tátnuni veñu'u luluu ma, te ni jinkoo jiti de nuu ya, te jiña'a de: ―‍Sasi'i sa ma chi vitnañu'ni ni ji'i i, te vee sa. Ne'e ni, te jín koo o, te sonee ni nda'a ni a siki i, sukan‑va'a ndateku i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te iyo in ña'a ja jâ ni kuu uxi uu kuiya ja ku'u ña ja jati ña'a niñi. Te ni jan tu'va ña ichi yata Jesús ma, te ni ke'e ña yu'u sa'ma ndii ya ma, 


text:
Kovaa Jesús ma, ni konenuu ya, te ni jini ya ña, te jiña'a ya: ―‍Sa'ya sa, koo sii ini ni. Jâ ni nduva'a ni, vaa kuechi ja ni kukanu ini ña'a ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ora yukan‑ni, te ni nduva'a ña. 


text:
<pb/>Te nuu ni kivi Jesús ma ini ve'e tee tátnuni veñu'u luluu ma, te ni jini ya ja ka kayu'u ñayii ma ja ka nda'yu i ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Jin ke koo ni ke'e ma. Chi suchi si'i a chi masu ni ji'i i chi kixi i ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ndaka ñayii ma chi ni ka jakundee i Jesús ma. 


text:
Kovaa Jesús ma chi nuu ni ka ke koo ñayii ma, te ni kivi ya nuu kátuu suchi si'i ma, te ni tnii ya nda'a i ma, te ni ndakoo i. 


text:
Te ni jitenuu tnu'u ja sukan ni sa'a ya ma ni‑ka'nu ñuu ma. Ni ndasava'a Jesús ma nduchinuu uu tee inukuaa 


text:
<pb/>Ni ya'a Jesús ma yukan, te ni ka ndikin ña'a uu tee inukuaa, te ka kayu'u de ka jiña'a de: ―‍¡Kunda'vi ini ña'a ni, Sa'ya tata David! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ni kivi ya ini ve'e ma, te ni ka kenda koo tee inukuaa ma, te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Ka kukanu ini ña'a ni ja kuu ndasava'a ña'a sa? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Ka kukanu ini ña'a sa, Señor ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni kiin nda'a ya nuu de ma, te jiña'a ya: ―‍Sukan ka kukanu ini ña'a ni a, te ko kuu sukan ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni ka ndanune nduchinuu tee yukan, te Jesús ma, ñukuun ni tatnuni ya nuu de ja ñatuu na in jin kuña'a de. 


text:
Kovaa ni ka nde koo de yukan, te ni ka kaxtnu'u de nuu ñayii ni‑ka'nu ñuu ma. Ni sa'a Jesús ma ja ni ndaka'an in tee ni ndasañi'i ña'a in tachi ma 


text:
Te Jesús ma, ni kene'e ya tachi ma, te tee ñatuu kúu ka'an ma, ni kuu ni ndaka'an de. Te ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i, te ka ka'an i: ―‍Masu nama uun ka jini o ja sa'a ko kuu ñuu Israel ya ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa tee ka kuu fariseo ma, ka ka'an de: ―‍Ja maa tachi tátnuni‑ka nuu ndaka‑ka tachi ma te ni kene'e de tachi ya'a ―‍ka kuu de ka ka'an de, kuechi ja ñatuu ka kandija de ya ma. Ni ka'an Jesús ma ja kua'a xeen tniñu iyo ja jin sa'a o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakonduu ya ni‑ka'nu yu'u ñuu Jerusalén ma, te káxtnu'u ya ini veñu'u lilikin ka iyo in in ñuu ma tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma, te ndásava'a ya ñayii ma ndaka kue'e ka ndo'o i ma ji'in ndaka ndenu inu‑u'vi i ma. 


text:
Te ja ni jini ya kua'a xeen ñayii ma, te ni kunda'vi ini ya i, vaa masu na in jito ña'a, te ni ka jitenuu i sukan ka kuu ndikachi kiti ñatuu na in jito ña'a ma. 


text:
Sani te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Kua'a xeen ja jin ndaxtutu o iyo, kovaa jaku‑ni ñayii jin satniñu ka iyo. 


text:
Chukan kúu ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Iya Tátnuni ma ja na tetniñu‑ka ya ñayii jin satniñu, sukan‑va'a kuu ndututu ndi'i ndaka ja kúu kuenda ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Sani te ni kana Jesús ma uxi uu tee jin kondikin ya ma, te ni wa'a ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja maa ya, te kuu jin kene'e de tachi ka yinee ini anua ñayii ma, te kuu jin ndasava'a de ñayii ka ku'u ndeva'a‑ni kue'e ma ji'in ndaka nuu inu‑u'vi i ma. 


text:
Te sa'a ka nani ndi‑uxi uu tee ni kana ya ma, te apóstol ni xnani ya ndi‑uxi uu de ma, (te apóstol ma kúni ka'an “tee ni tetniñu maa ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u maa ya ma”): Xinañu'u‑ka iyo tee kúu Simón tee ni nukonani Pedro ma, te iyo tna ñani de Andrés ma, ji'in Jacobo sa'ya Zebedeo ma, ji'in ñani de tee kúu Juan ma, 


text:
ji'in Felipe ma, ji'in Bartolomé ma, ji'in Tomás ma, ji'in Mateo tee ni yo ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ji'in Jacobo sa'ya Alfeo ma, suni tna Lebeo ma tee nani tna Tadeo ma, 


text:
ji'in Simón tna'a tee ka nani cananita tee ni ka yo kanaa ji'in tee ñuu Roma ma, ji'in Judas Iscariote ma tee ke'en‑su'va Jesús ma. Ni tetniñu Jesús ma tee ka ndikin ya ma, ja na jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma 


text:
<pb/>Te ndi‑uxi uu tee ya'a ni tetniñu Jesús ma, te ni tatnuni ya nuu de sukan jin sa'a de ma, te jiña'a ya: ―‍Máko jin koo ni nuu ka iyo ñayii masu ñayii ñuu Israel ya ka kuu i ma, ni a ñuu ñayii samaritano ma. 


text:
Te ja ni taa Su'si ma ja ni ka kuta'vi ni ma, te jin ndaskuta'vi tna ni ñayii ma. Te jin kakan‑ta'vi ni nuu ya, te jin nduva'a ñayii ka ku'u ma, te jin nduvii ñayii ka ndo'o kue'e lepra ma, te jin ndaxteku ni ñayii ni ka ji'i ma, te jin kene'e ni tachi ka yinee ini anua ñayii ma. 


text:
ni a jin kinda'a ni ja jin kuatniñu ni ichi ma, ni a jin kinda'a ni sa'ma ja jin ndaxsama ni maa ni, ni a ndijan ni ja jin ndaxsama ni, ni a yutnu jin kinda'a ni ja jin kituu ni, vaa ñayii satniñu ma chi iyo i ja koo ja kaa i nuu kenda i ma. 


text:
<pb/>’Te ndeva'a‑ni nde ñuu xi nde yu'u ñuu jin kivi koo ni, te jin ndanduku ni na in iyo ja kuu kuan‑ta'vi ña'a i, te jin kendoo ni ve'e yukan onde kenda kivi jin nde koo ni ñuu yukan. 


text:
Te nú ñayii ka iyo ve'e yukan, ka iyo i ja kuu koo tnu'u mani ma ji'in i, te kéndoo tnu'u mani ma ji'in i, te nú ña'a, te ndákokuiñi tnu'u mani yukan, te jin nduta'vi maa ni. 


text:
Te nú ñatuu na in kúni ja koniniso'o i tnu'u ka kaxtnu'u ni ma, jin nde koo ni ve'e yukan xi ñuu yukan, te jin kaja ni'ni ni ñuyaka ja'a ni ma. 


text:
Te ja ndaa ká'an sa ja kivi ndakan Su'si ma kuenda ma chi jin ndo'o xeen‑ka ñayii ñuu yukan sana ñayii ñuu Sodoma ma ji'in Gomorra ma. Kua'a tnundo'o jin kuni ñayii ka kandija Jesús ma nuu nda'a ñayii ñatuu ka kandija ya ma 


text:
<pb/>’Ya'a te tétniñu ña'a sa sukan ka kuu ndikachi ma nuu ka iyo ndiva'u ma, te chukan kúu ja jin kuni ni nawa jin sa'a ni sukan sa'a koo ma, ja nú ni jini ti ja iyo yika ti ma chi ñama‑ni kua'an ti, te jin ko kuu tna ni sukan ka kuu sata ma ja masu na ja u'vi ka sa'a ti ma. 


text:
<pb/>’Te jin ko koto va'a ni maa ni nuu ñayii ma, vaa jin koo i jin xsia'a ña'a i nuu ka iyo tee ka netniñu ma, te ini veñu'u lilikin ma jin kua'a ña'a i. 


text:
Ja kuechi maa sa te jin koo i jin xsia'a ña'a i nuu tee ka netniñu ñuu teyu ni ma ji'in nuu tee ka kuu rey ma, sukan‑va'a jin kaxtnu'u ni na in kúu sa nuu tee yukan ji'in nuu ñayii masu ñuu Israel ka kuu i ma. 


text:
Kovaa nuna jin koo i jin xsia'a ña'a i yukan, máko jin ko ndi ini ni nawa jin kuña'a ni, vaa maa ora yukan‑ni, te maa Su'si ma sa'a ja jin ni'i ini ni nawa jin ka'an ni, 


text:
vaa masu maa ni jin ka'an, chi vaa maa Xtumani Yuva o ma kaxtnu'u naxe jin ka'an jin kachi ni ora yukan. 


text:
<pb/>’Te jin koo tee ja jin xtekuechi de ñani de ma, sukan‑va'a jin ka'ni ñayii ma ñani de ma, te suni jin koo tna tee ma ja sukan jin sa'a de ji'in sayii de ma, te suni jin koo tna sayii tee ma ja jin ndakanaa i ji'in yuva i ma, te jin sa'a i ja jin ka'ni ñayii ma yuva i ma. 


text:
Te ja kuechi ja ka kandija ña'a ni maa sa a te jin saxiko ña'a ndaka ñayii ma ndijin, kovaa nú na in na kanda onde jinu ma chi ndani'i‑ta'vi i. 


text:
Nú ka sondikin ña'a i ñuu ya'a, te jin koo ni in‑ka ñuu ma, vaa ja ndaa ká'an sa ja masu ndi'i jin ndakonduu ni ndaka ñuu Israel ya, te ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>’Ñatuu ni‑in tee ja yika yikuu de kútu'va de nawa kaxtnu'u tee skua'a ña'a ma, te jini‑ka de sana tee skua'a ña'a ma, te ñayii jinukuechi ma, masu kanuu‑ka i sana tee kúu jito'o i ma. 


text:
Kovaa nú tee yika yikuu kútu'va ma, te skua'a ñukuun de chi kenda de ja ko kuu de sukan kúu tee skua'a ña'a ma. Te suni ja va'a xeen kuu nú ñayii jinukuechi ma, te kenda i ko kuu i sukan kúu jito'o i ma. Te chukan kúu ja má jin sanuu ni, vaa nú saña, te ni ka xnani ña'a i Beelzebú ja nani suchi tátnuni nuu ndaka‑ka tachi ma, te kuiti kua'a‑ka ja u'vi jin ka'an i ja jin kuu ni ja ka kuu ni tee ka ndikin ña'a maa sa a. Na in jin koyu'u o 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja másu ko jin koyu'u ni, vaa masu nawa iyo ja kuu koo yu'u, su'va ndaka ndatuu, te ñatuu nawa iyo yu'u ja masu jin kuni o. 


text:
Te tna'a ja ká'an sa nuu maa ni a vitna ja ñatuu na ñayii ka niniso'o a, te jin ndaka'an ni nuu ka ndatna'a ñayii ma, te tna'a ja ká'an yu'u sa nuu ni a, te onde xini ve'e ma te jin kayu'u ni ja jin ndaka'an ni, sukan‑va'a jín kuni ñayii ma. 


text:
Te má jin koyu'u ni ñayii kuu ka'ni ña'a ma, vaa yika‑ni ja yikikuñu ni a‑ni kuu ka'ni i, kovaa ini anua ni ma, masu kuu ka'ni i. Su'va jin koyu'u ni iya ndakan kuenda nuu ni ma nawa ni ka yo sa'a ni ka yo kuu ni ma, vaa maa ya chi kuu chunee ña'a ya nuu andeya ma te xnaa ya anua ni a ji'in yikikuñu ni a. 


text:
Vaa jâ ka jini ni ja uu lasaa ma, jaku‑ni xu'un ka ndee ya'vi ti. Kovaa visi masu kiti ka ndee ya'vi ka kuu ti, kovaa nú masu kua'a maa Yuva o Su'si ma tnu'u chi masu kuu jin kun‑kava ni‑in ti nuu ñu'ú a. 


text:
Ndeva'a‑ni na in ma koyu'u te ndaka'an i nuu ñayii ma ja kándija ña'a i maa sa a, suni ndaka'an tna sa nuu Yuva o Su'si iya iyo andivi ma ja iyo sa ji'in i. 


text:
Kovaa ndeva'a‑ni na in na kuña'a nuu ñayii ma ja masu kándija ña'a i maa sa a, suni saña tna ndaka'an sa nuu Yuva o Su'si iya iyo andivi ma ja masu iyo sa ji'in i. Ñayii ñatuu ka kandija Jesús ma chi masu jin ketna'a‑ka ini i ji'in ñayii ka kandija ya ma 


text:
<pb/>’Má jin kani ini ndijin ja ni kijaa sa ñuu ñayivi a, te jin koo mani ndaka ñayii a. Vaa ja ni kijaa sa ya masu jin koo mani ndaka i, chi su'va su'va jin ko kuu i. 


text:
Vaa ja ni kenda sa a, chi ñayii masu ka kandija tnu'u ká'an sa a chi su'va su'va jin ndakiti ini i nuu tna'a i ma, te tee ma kanaa de ji'in yuva de ma, te ña'a ma ji'in si'i ña ma, te suni sukan jin ko kuu tna ña'a kúu janu ma ji'in si'i xiso ña ma. 


text:
Te chukan kúu ja tna'a ni ñayii ka iyo ve'e ni ma ka kuu ñayii masu jin kunimani nuu ni ma ja kuechi ja ni kandija ña'a ni ma. 


text:
Nú na in kútoo‑ka yuva i ma ji'in si'i i ma sana saña, chi masu iyo i ja kuu kondikin ña'a i maa sa. Te nú na in kútoo‑ka sa'ya i ma sana saña, masu iyo i ja kuu kondikin ña'a i maa sa. 


text:
Te nú ma kachi i ja ndo'o neni i, sukan ndó'o ñayii jiso krusi i ma te kua'an i nuu kûu i ma, masu iyo i ja kuu ko kuu i ñayii kondikin ña'a i maa sa. 


text:
Nú na in ndí ini ja koo va'a i ñuu ñayivi ya te ma kuan‑ta'vi ña'a i maa sa chi skenaa i maa i. Kovaa nú na in visi na jin ka'ni ña'a i ñuu ñayivi ya ja kuechi ja ndikin ña'a i maa sa chi ndani'i‑ta'vi i. Sukan ndaskuta'vi Su'si ma ñayii sa'a ja va'a ma 


text:
<pb/>’Te nú na in na kuan‑ta'vi ña'a ve'e i ma ndijin, suni jan‑ta'vi ña'a i maa sa. Te nú na in na kuan‑ta'vi ña'a maa sa chi suni jan‑ta'vi i iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Te nú na in na kuan‑ta'vi ve'e i ma in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma vaa kuechi ja tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de, te ñayii ya'a, inuu jin ni'i i ji'in tee ya'a ja skuta'vi ña'a Su'si ma. Te nú na in na kuan‑ta'vi ve'e i ma in tee sa'a ja va'a kuechi ja in tee sa'a ja va'a kúu de ma, te ñayii ya'a, inuu jin ni'i i ji'in tee ya'a ja skuta'vi ña'a Su'si ma. 


text:
Te nú na in na kua'a visi in vasu ndute vijin ja ko'o in ñayii ya'a ja masu kanuu i ma vaa kuechi ja in ñayii ndikin ña'a i maa sa kúu i, ja ndaa ká'an sa ja masu skenaa i ta'vi i iyo nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Nuu ni jinu ja ni tatnuni Jesús ma tnu'u ya'a nuu tee ka ndikin ya ma, sani te kua'an ya kuan kaxtnu'u ya tnu'u maa ya ma nuu ñayii ka iyo ñuu tee ni kaji ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u maa ya ma. 


text:
Te Juan tee ni yo skuandute ma, yinee de vekaa ma, te ni jiniso'o de ndaka sukan ni yo sa'a Cristo iya ni tetniñu Su'si ma, te ni tetniñu de tee ka ndikin tna'a ji'in de ma, 


text:
te ni jan koo tee ma nuu Jesús ma ni ka jikan‑tnu'u de ya nú suu ya kúu iya iyo ja kii ma xi jín kondetu de in‑ka ya. 


text:
Te ni ndakone'e Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni, te jin kuña'a ni Juan ma ja ni ka jini ni a ji'in ja ni ka jiniso'o ni a. 


text:
Jin ndakani ni ja ñayii kuaa ma, jâ ni ka ndundijin nuu i ma, te ñayii ñatuu kúu jin kaka i ma, jâ ni ka ndakaka i, te ñayii ka ndo'o kue'e lepra ma, jâ ni ka nduvii i, te ñayii inuso'o ma, jâ ni ka ndakuniso'o i, te ñayii ni ka ji'i ma, ni ka ndateku i, te nuu ñayii ka kunda'vi ma, káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a naxe jin ndani'i‑ta'vi i ma. 


text:
<pb/>Nuu kuan nu koo tee ni tetniñu Juan ma, te Jesús ma, ni keja'a ya ká'an ya ja kuu Juan ma nuu ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍¿Naxe kaa tee ni ka ke koo ni, ni ka yo nde'ya ni nuu masu nawa iyo kuiti ma? ¿Sukan kúu in tnuyoo ja skanda kajin yi'i ma? 


text:
¿Xi in tee ne'nu sa'ma va'a xeen ni ka jini ni ma? ¿Naxe kaa tee ni ka ke koo ni, ni ka yo nde'ya ni ma? Ndijin chi ka jini ni ja ñayii ka ne'nu sa'ma va'a xeen ma, te ka iyo i ve'e tee ka kuu rey ma. 


text:
¿Naxe kaa tee ni ka ke koo ni, ni ka yo nde'ya ni ma? ¿In tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de? Ja ndaa ká'an sa ja suu de, kovaa tniñu ni sa'a de ma chi kanuu‑ka sana sukan ni ka yo sa'a tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. 


text:
Te ja kuu Juan ma kúu ja ká'an tnu'u Su'si ma sa'a:<pb/>Tetniñu ri in tee koxtnuu nuu ro,<br/>sukan‑va'a satu'va de ichi ki'in ro ma. 


text:
<pb/>’Te ja ndaa ká'an sa ja ne'un ndaka ñayii a, ni‑in ñayii kanuu‑ka sana Juan ma, kovaa nuu tatnuni Su'si ma, te ñayii jani ini ja masu in ñayii kanuu‑ka kúu i ne'un ndaka i ma, te suu i ko kuu ñayii kanuu‑ka sana Juan ma. 


text:
<pb/>’Onde kivi ni yo kaxtnu'u Juan tee skuandute ñayii ma te onde vitna, te ñayii ka jani ini ja ka jaku'ni va'a ini i tnu'u Su'si ma, te ka kaxtnu'u i sukan ka kuni maa i ma, te ka ja'nu ndee i ja jin jaku'ni ndaa ini ñayii ma sukan tatnuni Su'si ma. 


text:
Vaa tnu'u tátnuni Su'si ma ji'in ja ni ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ni ka yo ndaka'an i onde ni kenda tee kúu Juan ma. 


text:
Te nú ka kuni ni ja jin kuan‑ta'vi ni tnu'u ka'an sa a, te ja ndaa kúu ja Juan tee ni yo skuandute ma kúu Elías tee iyo ja ndenda de ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>’¿Naxe ka kuu ñayii tiempu ya'a, ka jani ini ni, ja ni‑in ja ñatuu ka jatna ini i? Sukan ka kuu suchi jaa ka jinkoo nuya'vi ma, te ka kayu'u i ka jiña'a nuu tna'a i ma: 


text:
“Ka tivi ri flauta, kovaa ñatuu ni ka jitaja'a ro. Ka jita ri yaa xii ini, kovaa ñatuu ni ka nda'yu ro”, ka kuu i ka jiña'a i ma, 


text:
te sukan kuiti ka kuu ñayii tiempu ya'a. Vaa ni kenda Juan ma, te ñatuu jaa de xtatila ni ñatuu ji'i de ndute uva ma, te ka ka'an ñayii a ja tachi yinee ña'a, ja kúu de sukan. 


text:
Sani te ni kenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a ja jaa sa xtatila te ji'i sa ndute uva ma, te ka ka'an i ja tee jaa xeen tee ji'i xeen kúu sa te kétna'a ini sa ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma ji'in kui'na ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ka ka'an i. Kovaa ká'an sa ja ñayii ka kandija tnu'u ndichi Su'si ma chi ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. Te sukan, te ka jini o ja vava'a kúu tnu'u ndichi Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan jin ndo'o ñayii ñuu ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te ni keja'a ya xtekuechi ya ñayii ñuu nuu ni yo sa'a ya kua'a milagru ma, vaa ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ñayii ma, te jiña'a ya: 


text:
<pb/>―‍¡Nda'vi ni ñayii ñuu Corazín a! ¡Nda'vi ni ñayii ñuu Betsaida a! Vaa nute ñuu Tiro ma ji'in ñuu Sidón ma ni ka iyo milagru tna'a ja ni ka iyo nuu ni a, onde ndende kivi ma jin ndakani jin ndaka'vi ini i nkuu, te jin xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma te jin ndandikin i Su'si iya teku ma nkuu, te jin kone'nu i sa'ma tindayi, te jin kunukoo i nuu yaa nuu ñu'u i ma ja ka kaxtnu'u i sukan ka ndakani ka ndaka'vi ini i ma nkuu. 


text:
Kovaa ndijin chi ká'an sa ja kivi ndakan Su'si ma kuenda, te ka'vi‑ka xndo'o xneni ña'a ya sana ñayii ñuu Tiro ma ji'in ñuu Sidón ma. 


text:
Te ndijin tna, ñayii ñuu Capernaum a, ¿ka jani ini ni ja ki ndone'e ñukuun ña'a Su'si ma te jin nda koo ni onde andivi ma? ¡Ña'a chi onde nuu kunu‑ka ma skee ña'a ya! Vaa nute ñuu Sidón ma ni ka iyo milagru tna'a ja ni ka iyo nuu ni a chi onde ndende kii ma ja jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma nkuu, te ñuu yukan chi koo i onde vitna, te masu naa i nkuu. 


text:
Te ká'an sa ja kivi ndakan Su'si ma kuenda, te ka'vi‑ka jin ndo'o jin neni tna ndijin sana ñayii ñuu Sodoma ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jín kinee o chii yugu Jesús ma te jin ndatatu o 


text:
<pb/>Te ora yukan Jesús ma, jiña'a ya nuu Yuva ya Su'si ma: ―‍Ndáchiñu'u ña'a sa, Yuva sa, iya tátnuni andivi a ji'in nuu ñu'ú a, vaa ni kaxtnu'u ni nuu ñayii ka ndakunitnuni ja ka jiniñu'u ña'a i ma ndaka ja ñatuu ni kaxtnu'u ni nuu ñayii ka jani ini ja ka jini‑ka i te ka jaku'ni‑ka ini i ma te ñatuu ka jiniñu'u ña'a i ma. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya nuu ñayii ma: ―‍Yuva sa ma, ni taa ya ndaka. Ñatuu na in jini ña'a ja kúu sa Sa'ya ya a, yika‑ni ja maa ya ja kúu ya Yuva sa ma. Te ñatuu na in jini Yuva sa ma, yika‑ni ja maa sa ja kúu sa Sa'ya ya a, ji'in ñayii kúni sa ja kaxtnu'u sa na in kúu ya ma. 


text:
<pb/>’Ne'e koo ni nuu iyo sa ya, ndaka ni ja ka ndo'o ka neni ni ja sa'a ja iyo ñuu ñayivi a, te sa'a maa sa ja jin ndatatu ni. 


text:
Jin kinee ni chii yugu sa a, te jin kutu'va ni sukan káxtnu'u sa a, vaa kaa kuee ini sa, te iyo sa ja koniniso'o sa nawa jin ka'an ni, sukan‑va'a jin ndatatu ini anua ni a na tnundo'o tnuneni ka tna'a ni. 


text:
Chukan kúu ja masu vee yugu sa a, te masu yii ja jin kinee ni chii yugu sa a ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te kivi yukan, in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te kua'an Jesús ma in ne'un itu. Te tee ka ndikin ya ma, ka kokon de, te ka tnu'u de yoko triu ma, te ka jaa de kuan koo de. 


text:
Te tee ka kuu fariseo ma chi ni ka jini de, te sa'a ka jiña'a de ya: ―‍¡Konde'ya ni ja tee ka ndikin ña'a maa ni a, ka sa'a de ja masu kuu sa'a o kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa maa ya chi jiña'a ya: ―‍¿Ñatuu nama ni ka ka'vi ni sukan ni ka sa'a David ma ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in de ma in jichi ma? Vaa ñatuu ndenu jin ni'i de ja jin kaa de ma, te ka kokon xeen de ma. 


text:
Te ni kenda David ma ve'e Su'si ma, te ñatuu nawa iyo ja jin kaa de ma, te kuiti ni ka jaa de xtatila iyo nuu Su'si ndija ma, te vitna ja maa‑ni tee ka kuu sutu ma kuu jin kaa ma. 


text:
¿Te ñatuu nama ni ka ka'vi ni sukan ni tatnuni Moisés ma? Vaa ni tatnuni de ja kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma, te tee ka kuu sutu ma ja ka jinukuechi de ini veñu'u ka'nu ma, kuu jin sa'a maa de ja masu kuu jin sa'a ñayii ma, te ñatuu na kuechi jin kuiso de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Kovaa ndijin chi jâ ni ka xtekuechi ni tee ñatuu na ja u'vi ni ka sa'a de ma, vaa ñatuu ka jaku'ni ini ni nawa kúni ka'an tnu'u ndee nuu tnu'u Su'si ma ja ká'an sa'a ma: “Masu kúni sa ja jin taa ni in kiti ja jin ka'mi ni nuu sa a. Su'va kúni sa ja na jin kunda'vi ini ni tna'a ni ma.” 


text:
Vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa siki ja kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ndasava'a Jesús ma in tee ni yichi nda'a de 


text:
Te yukan yinee in tee, te in nda'a de ma chi ni yichi i. Te jaku tee ñatuu ka kunimani nuu Jesús ma, ka jitotnuni de ya, te sa'a ni ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Va'a‑ni ja ndasava'a o ñayii ma kivi ñatuu ka satniñu o ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Sukan ni ka jiña'a de, sukan‑va'a xi ma kuu naxe jin xtekuechi de ya. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Te ndijin, nú in tna'a maa ni ma, te iyo in‑ni ndikachi de ma, te kêe ti in yavi kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma, kuiti ki'in de jin nu tava de ti. 


text:
¿Te masu ndee ya'vi xeen‑ka in ñayii ma sana in ndikachi ma? Chukan kúu ja kuu jin sa'a o ja va'a kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya tee ni yichi nda'a ma: ―‍Ndaskuili ni nda'a ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee yukan chi ni ndaskuili de nda'a de ma, te ni nduva'a sukan iyo va'a in‑ka nda'a de ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka nde koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka keja'a de ka ndatnu'u tna'a de naxe jin ka'ni de Jesús ma. Jesús ma kúu iya ni kaji maa Su'si ma ja kaxtnu'u ya naxe jani ini maa Su'si ma 


text:
<pb/>Te ni jini Jesús ma sukan ka ndatnu'u de ma, te chukan kúu ja ni kee siin ya, te kua'an ya in‑ka ichi. Te ni ka ndikin ña'a kua'a xeen ñayii, te ni ndasava'a ya ndaka ñayii ka ku'u ma. 


text:
Sukan ni sa'a ya, sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma nuu sa'a ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Iya ya'a kúu iya jinukuechi nuu sa a, te ni kaji sa ya,<br/>te kútoo sa ya, te játna ini sa sukan sa'a ya ma.<pb/>Te Xtumani maa sa a koo ji'in ya,<br/>te kaxtnu'u ya nuu ñayii masu ñuu Israel ya ka kuu i ma<br/>sukan ndakan ndaa sa kuenda nuu ñayii ma.<pb/> 


text:
Te masu kanaa ya ji'in ñayii ma, te ni masu kayu'u ya nuya'vi ma,<br/>sukan‑va'a ñatuu na in kuni.<pb/> 


text:
Masu ka'nu ya ndoo yi kue'e ja sani te tna'nu tnu ma,<br/>ni masu nda'va ya ñu'u vivi'i‑nka‑ni ndu'va i ja sani te nda'va i ma,<br/>nú masu ja onde ko kuu sukan ká'an tnu'u ndaa tnu'u ndija ya ma,<br/>te kundee ya nuu ja u'vi ma.<pb/> 


text:
Te ñayii masu ñuu Israel ka kuu i ma, jin kukanu ini i maa ya. Sa'a ni ka'an tee kúu Isaías ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma naxe ndo'o ñayii ká'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma 


text:
<pb/>Sani te ni ka kenda koo i nuu ya ma ji'in in tee yinee ña'a in tachi, te ni sa'a i ja ni ndukuaa de, te ká'an titete de. Te Jesús ma, ni kene'e ya tachi ma, te ni ndasava'a ya de, te ni kuu ni ndakonde'ya de, te ni kuu ni ndaka'an va'a de. 


text:
Te ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma, te ka ka'an i: ―‍Tee ya'a, ¿masu Sa'ya tata tee kúu David ma kúu de? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa ni ka jiniso'o tee ka kuu fariseo ma sukan ni sa'a ya ma, te ka ka'an de: ―‍Tee ya'a chi masu maa de kéne'e tachi ma ini anua ñayii ma. Chi Beelzebú suchi tátnuni nuu ndaka‑ka tachi ma kúu suchi wa'a tee ya'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e de tachi ma ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ni jinitnuni ya sukan ka jani ini de ma, te jiña'a ya: ―‍Vaa nú in ñuu, te ka iyo nanimaa ñayii ka ndakiti ini nuu tna'a ma, te ¿naxe kuu jin koo ka'nu ndaka i ma? Te suni maa i kúu ji'in ñayii ka iyo in‑ni ve'e ma, te nú jin ko ndakiti ini nuu tna'a i ma, te ¿naxe kuu jin koo ka'nu ndaka i? 


text:
Sukan tna kúu tachi ma, nuna kene'e i tna'a maa i ma ini anua ñayii ma chi masu kundee i tatnuni i nuu ñayii ma, sukan kúni i ma. 


text:
<pb/>’Te nú sukan ka ka'an ni ja sa'a saña, ¿te tee ka ndikin ña'a ndijin a, na in wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ka kene'e de tachi ma? Maa de na jin ndaka'an, vaa nú Su'si ma wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ka sa'a de sukan ma, chi ndátuu ja ndijin chi masu ka jini ni ja ka ka'an ni a. 


text:
Kovaa maa Xtumani Ndios ma táa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e sa tachi ma. Te sa'a, te jin kuni ni ja jâ ni kenda ja tátnuni Su'si ma. 


text:
<pb/>’Ñatuu ni‑in ñayii ja kuu kivi i ini ve'e ka'nu neva'a in tee ndatnu xeen te ndaxtandee i nawa ni sakui'na tee ndatnu xeen ma, nú masu ja xinañu'u‑ka ku'ni i de. Te onde sukan, sana kuu ndaxtandee i nawa ni sakui'na de ma. Sukan ndáxtandee sa ñayii ni sakui'na ña'a tachi ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú na in ñatuu iyo ji'in sa chi ñatuu kúnimani i nuu sa, te nú na in ñatuu ndáxtutu ji'in sa, chi su'va jatenuu i. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja ká'an sa: Su'si ma chi sakanu ini ya ndaka kuechi ñayii ma ji'in ndaka ja u'vi ka ka'an i ma, nuna jin ndakani jin ndaka'vi ini i. Kovaa ñayii ka ka'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma chi masu sakanu ini ya i. 


text:
Te Su'si ma, sakanu ini ya nuu ñayii ka ka'an ndeva'a ja kuu saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kovaa masu sakanu ini ya ñayii ká'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma, ni a tiempu ya'a ni a kivi ki'in o ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin ndasa'a maa ni kuenda. Vaa nú yutnu kui'i va'a kúu tnu, chi wa'a tnu nde'ya va'a. Te nú masu yutnu kui'i va'a kúu tnu, te masu kua'a tnu nde'ya va'a. Chukan kúu ja onde kuun nde'ya tnu ma, te kuni o nú yutnu kui'i va'a kúu tnu xi ña'a. 


text:
¡Kovaa ndijin chi sa'ya tata koo ma ka kuu ni! Vaa ini anua ni a ka ñu'u chitu ja u'vi, te chukan kúu ja masu kuu jin ka'an ni tnu'u va'a. Vaa ja ñu'u chitu ini anua o ma kúu ja ká'an yu'u o a. 


text:
Vaa ñayii va'a ma, ka ka'an i tnu'u va'a, vaa tnu'u va'a ka ñunee ini anua i ma. Te ñayii ka ka'an ja u'vi ma, sukan ka ka'an i, vaa ja u'vi ma ka ñunee ini anua i ma. 


text:
<pb/>’Ká'an sa nuu ni ja kivi ka'nde Su'si ma tniñu ñayii ma, chi ndakan ya kuenda ndaka tnu'u ni ka ka'an ndeva'a ñayii ma. 


text:
Vaa ja tnu'u ká'an ni ma, te ndatuu maa ni nú ñayii sa'a ja va'a kúu ni te koo va'a ni xi ñayii sa'a ja u'vi kúu ni te ndachunaa maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ñayii masu ka sa'a ja va'a ma, ni ka jikan i in milagru 


text:
<pb/>Sani te jaku tee ka skua'a tnu'u ni yo ndakaxtnu'u Moisés ma ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, ka kuni sa ja na sa'a ni in milagru ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ñayii tiempu ya'a, masu ka sa'a i ja va'a. Ka jikan i in milagru, kovaa masu kua'a Su'si ma milagru ka jikan i ma, vaa jâ ni ka jini i milagru ni sa'a ya ji'in Jonás tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. 


text:
Vaa sukan ni kuu Jonás ma ja uni kivi nduu ñuu ni ñunee de chii tiaka ka'nu ma, te sukan tna ko kuu saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi uni kivi nduu ñuu kinee sa chii ñu'ú a, te sani te ndateku sa, kovaa ni a sukan, ma jin kandija ña'a ñayii tiempu ya'a. 


text:
Chukan kúu ja kivi ndakan Su'si ma kuenda nuu ñayii tiempu ya'a, te ñayii ñuu Nínive ma, jin ndokuiñi i, te jin ndaxtekuechi i ñayii tiempu ya'a, chi vaa maa i chi kivi ni kaxtnu'u Jonás ma tnu'u Su'si ma, te nuu ni ka jiniso'o i sukan ni kaxtnu'u de ma chi ni ka ndakani ni ka ndaka'vi ini i, te ni ka xndoo i ja u'vi ni ka yo sa'a i ma, te ni ka ndandikin i Su'si ndija ma. Te vitna chi ya'a iyo iya kanuu‑ka sana Jonás ma, kovaa masu na in ndí ini ja kandija i ja ká'an ya a. 


text:
Te suni sukan sa'a tna ña'a ni yo kuu reina ni yo tatnuni in ñuu jika ichi nuu vee ma, vaa kivi yukan chi ndokuiñi ña nuu ñayii tiempu ya'a, te ndaxtekuechi ña i, vaa ña'a ya'a chi jika xen‑xeen onde nuu ni kee ña ni kii ña ma, sukan‑va'a koniniso'o ña tnu'u ndichi ni yo ka'an Salomón ma te sa'a ña ja va'a ma. Kovaa vitna chi ya'a iyo iya kanuu‑ka sana tee ni yo kuu Salomón ma, te masu na in ndí ini ja kandija i ja ká'an ya a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan sa'a tachi ma nuna ndakokuiñi i ini anua ñayii nuu ni kee i ma 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tna Jesús ma: ―‍Ñayii kandija ña'a ma te kukanu ini ña'a i ma chi tachi ni yo ñunee ini anua i ma chi kée i, te kua'an vee i nuu yichi ma kúu i, te ndánduku i ndenu ndatatu i. Kovaa nú ñatuu ní'i i ma, 


text:
te jani ini i: “Ndakokuiñi o ve'e nuu ni kee o ma.” Te nú ni ndenda i, te ni ndani'i i ini anua ñayii ma ja sukan kaa in ve'e nuu jâ ni ndaxtaa jâ ni nduvivii, sukan kaa, kovaa nune, vaa ñatuu nde ndí ini i ja sa'a i sukan kúni Su'si ma. 


text:
Sani te tachi ma, ki'in i jin nu xtutu i uja‑ka tachi ka'vi‑ka ka sa'a i sana maa i ma, te jin ndivi koo tutu ndaka i ja jin koo i ini anua ñayii yukan, te su'va ka'vi‑ka nduu ñayii yukan sana sukan ni yo kuu i onde xinañu'u ma. Te sukan jin ndo'o ñayii tiempu ya'a, vaa ndimaa ja u'vi ka kuni i ja jin sa'a i, te vitna ja jâ ni ka jini i ja ndaa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma nde ñayii kúu si'i ya ji'in ñani ya ji'in ku'va ya 


text:
<pb/>Nuu yikuu Jesús ma káxtnu'u ya nuu ñayii ma, te ichi ke'e ma ka ndetu si'i ya ma ji'in ñani ya ma, te ka kuni i ja jin ndatnu'u i ji'in ya. 


text:
<pb/>Te in ñayii ma, ni jan kuña'a i Jesús ma: ―‍Si'i ni ma ji'in ñani ni ma, ka iyo i ke'e ma, te ka kuni i ja jin ndatnu'u i ji'in ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya, te jiña'a ya nuu ñayii ni jan kaxtnu'u nuu ya ma: ―‍¿Na in kúu si'i sa ma ji'in ñani sa ma, jani ini ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni skuili ya nda'a ya ichi nuu ka iyo ñayii ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Maa ñayii ya'a ka kuu si'i sa ji'in ñani sa, 


text:
chi vaa ndeva'a‑ni ñayii ja sa'a i sukan játna ini Yuva sa iya iyo andivi ma, ñayii yukan kúu ñani sa ma, ji'in ku'va sa ma, ji'in si'i sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te ni ka ndututu kua'a xeen ñayii, te chukan kúu ja ni kaa Jesús ma in nuu barcu iyo nuu ndute ma, te ni jinkoo ya, te ka iyo ñayii ma yu'u ndute ma. 


text:
Te ni keja'a ya kua'a tnu'u vijin ni ka'an ya, te in tnu'u vijin ya'a ni ka'an ya, te jiña'a ya: ―‍Jin koniniso'o ni ja ká'an sa a. In tee, ni kee de kuan saka de triu. 


text:
Te ja ni saka de ma, jaku ni ka jinkava ichi jika de ma, te ni ka kenda koo lasaa ma, te ni ka jaa ti. 


text:
Te jaku‑ka ni ka jinkava ne'un yuu ma, nuu masu iyo kokon ñu'ú ma. Triu yukan chi ni ka jite yachi i, chi vaa masu ñu'ú kokon ni ka ni'i i ma. 


text:
Kovaa nuu ni jinu kandii ma, te ni ka kayu i, te ni ka yichi i, chi vaa masu ni ka ni'i yo'o va'a i. 


text:
Te jaku‑ka triu ma ni ka jinkava ne'un iñu ma, te ni ka ja'nu iñu ma, te ni ka skue'ne i triu ma. Te chukan kúu ja ñatuu ni ka kuu triu ma. 


text:
Kovaa jaku tna'a ja ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ñu'ú kokon ma, te triu yukan chi ni ka ja'nu i, te na'nu na'nu yoko ni ka kana koo i, te ni ka chitu va'a i chi sava yoko i ma ni ka chitu cientu triu, te sava yoko i ma chi uni xiko (60), te sava‑ka yoko i ma oko uxi (30) triu ni ka chitu i. 


text:
Nde ni iyo so'o ja koniniso'o ni, te koniniso'o va'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ni ka'an ya tnu'u vijin ma 


text:
<pb/>Te ni ka jan tu'va tee ka ndikin ya ma, te ni ka jiña'a de ya: ―‍¿Nava'a ká'an ni tnu'u vijin nuu ñayii ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Su'si ma, jâ ni kaxtnu'u ya nuu ndijin naxe tatnuni ya ma. Kovaa nuu ñayii ñatuu ka kandija ya ma chi ñatuu. 


text:
Vaa ñayii neva'a kua'a‑ka ja vii ja luu ni skuta'vi ña'a Su'si ma chi su'va ni'i kua'a‑ka i, kovaa ñayii ñatuu nawa neva'a i ma chi su'va xtandiyo ya onde jaku ja neva'a i ma. 


text:
Chukan kúu ja tnu'u vijin ká'an sa nuu i ma, vaa visi ka nde'ya i, kovaa ñatuu ka jini i, te visi ka jiniso'o i, kovaa ñatuu ka jaku'ni ini i. 


text:
Te ka ndo'o i ndaka sukan ni ka'an tee kúu Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma:<pb/>Jin koniniso'o ni, kovaa masu jin jaku'ni ini ni.<pb/>Te jin konde'ya ni, kovaa masu jin kuni ni.<pb/> 


text:
Vaa ini anua ñayii ya'a chi ni ka ndukaji,<br/>te so'o i ma ni ka nduvee,<br/>te nduchinuu i ma chi ni ka ndandesi,<br/>sukan‑va'a ma kuu jin konde'ya i ji'in nduchinuu i ma,<br/>te ma jin koniniso'o i ji'in so'o i ma,<br/>te ma jin jaku'ni ini i ma,<br/>te ma jin ndasama ja ka jani ini i ma,<br/>te ma jin nduva'a i. 


text:
<pb/>’Kovaa ndijin chi ja vava'a ka kuu nduchinuu ni a, vaa ka jini i, te ja vava'a ka kuu so'o ni a, vaa ka jiniso'o i. 


text:
Vaa ja ndaa ká'an sa ja kua'a tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma, ni ka yo kuni i ja jin konde'ya i ja ka nde'ya ni a, kovaa ñatuu ni ka jini i, te ni ka yo kuni i ja jin koniniso'o i ja ka niniso'o ni a, kovaa ñatuu ni ka jiniso'o i ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nawa kúni ka'an tnu'u vijin tee ni saka triu ja ni ka'an ya ma 


text:
<pb/>Te jiña'a Jesús ma: ―‍Chukan kúu ja jin koniniso'o ni, te káxtnu'u sa nawa kúni ka'an tnu'u tee ni saka triu ma. 


text:
Te ñayii ka jiniso'o tnu'u sukan tátnuni Su'si ma, te nú ñatuu ka ndi ini i ja jin jaku'ni va'a ini i ma, te kénda tachi ma, te xtandiyo i tnu'u ni jakun‑nee ini anua ñayii ma. Ñayii ya'a ka kuu sukan ka kuu triu ni ka jinkava ichi ma. 


text:
Te jaku ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava ne'un yuu ma ka kuu i. Vaa ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, te sii ini ka niniso'o i. 


text:
Kovaa ñatuu ka ni'i yo'o va'a i, te ñatuu kuu jin konukuiñi va'a i. Te nú ka ndo'o ka neni i, xi jin sondikin ña'a i ja kuechi tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, sani te ka xndoo i te ñatuu ka kandija‑ka i sukan ká'an ya ma. 


text:
Jaku‑ka ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava ne'un iñu ma ka kuu i. Ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a ma, kovaa ndaka tniñu iyo ñuu ñayivi ya'a, ka xndi ini xeen ña'a i, te ka ndi ini xeen i ja jin koo xu'un i, te ndaka cha'a, kívi ña'a i te xnda'vi ña'a i, te ka ndunaa i tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, te chukan kúu ja ñatuu kuu ja jin sa'a i sukan kúni Su'si ma. 


text:
Kovaa in jichi‑ka ñayii ma chi ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, te ka kandija i, te vivii ka sa'a i sukan kúni Su'si ma. Te ñayii ya'a chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ma, sukan ka kuu i. Vaa jaku i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka wa'a i cientu triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko ni ka wa'a uni xiko (60) triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko ni ka wa'a oko uxi (30) triu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin triu ma ji'in yi'i ma 


text:
<pb/>Ni ka'an ya in‑ka tnu'u vijin, te jiña'a ya: ―‍Sukan tátnuni Su'si iya iyo andivi ma, inuu kúu i ji'in in tee ni saka ini itu de ma triu va'a. 


text:
Te nani kixi de ma, ni kii suchi ñatuu kétna'a ini ji'in de ma, te ni xsiava i ndikin yi'i ne'un triu ma, te kua'an i. 


text:
Te tee ka jinukuechi nuu tee xi‑itu ma, ni ka kenda koo de, te ka jiña'a de: “Señor, ¿masu triu va'a ni saka ni ini itu ni ma? ¿Te nava'a ni ka jite kua'a yi'i ma?”, ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Te maa tee xi‑itu ma jiña'a: “In suchi ñatuu kétna'a ini ji'in sa ni sa'a sa'a.” Te ka jiña'a tee ka jinukuechi nuu de ma: “¿Kúni ni ja jin koo sa jin tnu'u sa?”, ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Jin kua'a ni tnu'u, te jin kua'nu kaa maa i te onde kivi jin ndaxtutu o triu ma, te kuña'a sa tee jin ka'nde ma: Jin ndaxtutu ni xinañu'u‑ka yi'i ma, te in nu'ni in nu'ni jin ku'ni ni, sukan‑va'a jín kayu i. Kovaa triu ma chi jin ndaxtutu ni, te jin ndatnaa va'a ni.” Sa'a kuña'a tee xi‑itu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in ndikin tnu mostaza 


text:
<pb/>Te ni ka'an Jesús ma in‑ka tnu'u vijin, te jiña'a ya: ―‍Sukan kúu in ndikin tnu mostaza, sukan ko kuu ja tatnuni Su'si iya iyo andivi ma. Te in tee, ni tnii de ndikin tnu mostaza ma, te ni skee de itu de ma. 


text:
Te ndikin ma chi in ja luluu ti'i‑ni kúu i ne'un ndaka‑ka ndikin iyo ñuu ñayivi a, kovaa nuu ni jite i ma, te ni ja'nu in yutnu kui'i, te kúu sukun sukun tnu, te suu tnu sukun xeen‑ka sana ndaka‑ka ja ka sunkoo ñayii ma nuu huerta i ma, te lasaa ka ndava andivi ma chi kuu jin sa'a ti taka ti ne'un nda'a tnu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin levadura ma 


text:
<pb/>Te ni ka'an Jesús ma in‑ka tnu'u vijin, te jiña'a ya: ―‍Sukan sa'a levadura ma, sukan ko kuu nuu tatnuni Su'si ma. Vaa nú in ña'a, ni sakanuu ña levadura ma ji'in uni jichi ñujan triu ma, te levadura ma ni‑ka'nu kivi i, onde kundee i xsjaa i ni‑ka'nu ñujan ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni yo ka'an Jesús ma tnu'u vijin ma nuu ñayii ñatuu ka jan‑ta'vi sii ini tnu'u ya ma 


text:
<pb/>Te ni ka'an Jesús ma ndaka tnu'u vijin ya'a nuu ñayii ma. Te ni‑in tnu'u ni yo ka'an ya ma ñatuu ni yo kaxtnu'u ndijin ya, su'va ndimaa tnu'u vijin ni yo ka'an ya. 


text:
Te sukan ni yo sa'a ya, sukan‑va'a ko kuu ndaka sukan ni ka'an tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma:<pb/>Ka'an sa tnu'u vijin nuu ñayii ma.<pb/>Kaxtnu'u sa tnu'u ka iyo yu'u onde nuu ni sa'a Su'si ma ñuu ñayivi ya, ‍kúu de ká'an de. Ni kaxtnu'u Jesús ma nawa kúni ka'an tnu'u vijin triu ma ji'in yi'i ma 


text:
<pb/>Sani te ni ndakuan‑ta'vi Jesús ma ñayii ma, te ni ndivi ya ini ve'e ma. Te ni ka jan tu'va ña'a tee ka ndikin ya ma, te ka jiña'a de: ―‍Ndakaxtnu'u ni nawa kúni ka'an tnu'u vijin ja ni ka'an ni ja kuu yi'i ni kana itu triu ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya, te jiña'a ya: ―‍Tee ni saka triu ma kúu saña, ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Te itu ma kúu ñuu ñayivi a. Te triu va'a ma ka kuu ñayii jin kivi koo nuu tatnuni Su'si ma, te yi'i ma ka kuu ñayii ka sa'a sukan kúni tachi ma. 


text:
Te suchi ni xsiava ndikin yi'i ma kúu tachi ma, te kivi jin ndaxtutu ñayii ma kúu kivi xnaa Su'si ma ñuu ñayivi a. Te ñayii jin ndaxtutu ma ka kuu ángel ma. 


text:
Te sukan jin ndaxtutu i yi'i ma te jin ka'mi i nuu ñu'u ndú'va ma, sukan ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a. 


text:
Te maa sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, tetniñu sa ángel sa ma, te jin ndaxtutu i ndaka ñayii ni ka yo sa'a ja u'vi ma te ni ka yo ska'an i ñayii ma ja jin sa'a tna i ja u'vi ma, sukan‑va'a ma jin koo‑ka i nuu tatnuni sa ma. 


text:
Te jin tnaa i ñayii yukan ma nuu káyu kóko ñu'u i'ni ma, vaa yukan kúu nuu jin ndanda'yu i, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i ma. 


text:
Sani te ñayii ka sa'a ja va'a ma, vivii jin kona'a i nuu tatnuni Yuva o Su'si ma, sukan yé'e ni'ni kandii ma, sukan jin kona'a i. ’Te nde ni iyo so'o ja koniniso'o ni, te koniniso'o va'a ni. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki in ja ndee ya'vi xeen ja yinee yu'u i ini itu ma 


text:
<pb/>’Te suni nuu tatnuni Su'si ma kúu sukan kúu in ja ndee ya'vi xeen, te yinee yu'u i ini itu ma. Chukan kúu ja in tee, ni ndani'i de ja ndee ya'vi xeen yinee ini itu yukan ma, te ni ndachu'u va'a‑ka de, te ni ja'an sii ini de ni jan nu xiko de ndaka ja neva'a de ma, te ni ndakuaan de ñu'ú yukan. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki yuu vivii nani perla ma 


text:
<pb/>’Te suni inuu kúu nuu tatnuni Su'si ma ji'in in tee ndákuaan yuu vivii nani perla ma te ndáxiko de ma. 


text:
Te ni ndani'i de in perla vivii xeen‑ka kaa, te suni ni ja'an de, te ni ndaxiko de ndaka ja neva'a de ma, te ni jaan de perla vivii‑ka kaa ma. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki ñunu táva tiaka ma 


text:
<pb/>’Te suni sukan kúu in ñunu táva tiaka ma, sukan kúu nuu tatnuni Su'si ma, vaa ni ka skee i ñunu ma nuu mar ma, te ni ka jakun‑nee ndaka jichi tiaka ma. 


text:
Te nuu jâ ni chitu ñunu ma, te ni ka ndatava i. Te ni jan koo i yu'u ndute ma, te ni ka ndakaji i tiaka va'a ma, te ni ka ndatnaa i ti nuu chika ma. Te kiti masu ka iyo va'a ma, ni ka skana i ti. 


text:
Te suni sukan ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a chi kenda koo ángel ma, te jin ndaxtutu i ndaka ñayii ka sa'a ja u'vi ma ne'un ñayii ka sa'a ja va'a ma. 


text:
Te jin skee i ñayii ni ka yo sa'a ja u'vi ma nuu káyu kóko ñu'u i'ni ma, te jin ndanda'yu i, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki ja jaa ma ji'in ja jâ ni kuu kii‑ka iyo ma 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Ni ka jaku'ni ini ni ndaka ja ká'an sa a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te maa de ni ka ndakone'e: ―‍Ni ka jaku'ni ini sa, Señor ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍Chukan kúu ja ndaka tee ka skua'a tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te nuna jin kutu'va‑ka de sukan tátnuni Su'si iya iyo andivi ma, te jin ko kuu de sukan kúu in tee va'a in tee ndichi jito va'a ñayii ka iyo ve'e de ma, te kéne'e de ja vava'a neva'a de ma, ja jaa ma ji'in ja jâ ni kuu kii‑ka iyo ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ñayii ka iyo ñuu maa Jesús ma chi masu nde ka kandija i ya 


text:
Nuu ni ndenda ya ma, te ni keja'a ya káxtnu'u ya tnu'u ya ma nuu ñayii ka iyo ini in veñu'u luluu ma. Te ni ka sa'vi‑nka ini i, te ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Ndenu ni kutu'va suchi ya'a ndaka tnu'u ndichi ká'an i a ji'in milagru sa'a i a? 


text:
¿Masu suchi ya'a kúu sa'ya carpinteru ma? ¿Masu si'i i kúu ña'a nani María ma? ¿Te masu ñani i ka kuu Santiago ma, José ma, Simón ma, ji'in Judas ma? 


text:
¿Te masu ya'a ka iyo tna ku'va i a ne'un ndaka o a? ¿Ndenu ni kutu'va i ndaka cha'a ja ká'an i a ji'in ja sa'a i a? ―‍ka kuu ñayii ma ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakiti ini i ja ká'an ya ma. Kovaa jiña'a Jesús ma: ―‍Ni‑ka'nu ñuu ñayivi a chi ka chiñu'u i in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma, kovaa ñuu maa de ma ji'in ñayii ve'e de ma, masu na nde ka chiñu'u i de. Te sukan ka sa'a ña'a ni vitna ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te jiña'a de nuu tee ka jinukuechi nuu de ma: ―‍Tee ya'a kúu Juan tee skuandute ñayii ma, te ni ndateku de ne'un ñayii ni ka ji'i ma, te chukan kúu ja iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu nuu de a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Vaa Herodes ma kúu tee ni tnii Juan ma, te ni ju'ni de Juan ma ji'in yo'o kaa, te ni chinee de tee ma vekaa ma, ja kuechi ña'a kúu Herodías ma, ñasi'i ñani de tee kúu Felipe ma. 


text:
Vaa Juan ma, ni yo jiña'a de: ―‍Masu va'a‑ni ja koo ni ji'in ña'a jiña, vaa téku‑ka yii ña ma ―‍ni yo kuu de ni yo jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Herodes ma, ni yo kuni de ja ka'ni de tee ma, kovaa ni yo yu'u de ñayii ñuu ma, vaa ka ka'an i ja Juan ma, in tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de. 


text:
<pb/>Kovaa kivi yikuu viko kivi ndí'i Herodes ma kuiya ma, te ni kivi sasi'i Herodías ma nuu ka iyo ndaka ñayii ma, te ni jitaja'a i, te ni jatna ini xeen Herodes ma. 


text:
Te suchi si'i ma, jâ ni ska'an ña'a si'i i ma xinañu'u‑ka, te jiña'a i: ―‍Taa ni xini Juan tee skuandute ñayii ma in nuu ko'o ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te rey ma, ni kuxii ini de, kovaa kuechi ja jâ ni skuiso de ma te ni ka jiniso'o ñayii ka nukoo ji'in de nuu mesa ma, chukan kúu ja ni jiña'a de ja jin sa'a i sukan jiña'a suchi si'i ma. 


text:
Te ni ki koo i ni ki xsia'a i ko'o ñunee xini Juan ma nuu nda'a suchi si'i ma, te ni jan xsia'a i nuu si'i i ma ja na kuni ña. 


text:
Sani te ni ki koo tee ni ka yo ndikin Juan ma, te ni ka ndake'en de ñunde'yu tee ma, te ni ka chu'u de, te kuan koo de, te ni ka ndakaxtnu'u de nuu Jesús ma ja sukan ni kuu ma. Ni sa'a Jesús ma ja ni ndukua'a xtatila ma ji'in tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa u'un mil tee 


text:
<pb/>Te Jesús ma, nuu ni jiniso'o ya ja sukan ni ji'i Juan ma, te kua'an ya ji'in tee ka ndikin ya ma in nuu barcu in nuu kuu jin koo‑ni maa de ji'in ya. Kovaa kua'a ñayii ni ka jiniso'o ja kuan koo de ji'in Jesús ma. Sani te ni ka ke koo i ñuu i ma, te ni ka ndikin i ya, te kuan koo i ichi kua'an ya ma. 


text:
Ja ni nuu Jesús ma nuu barcu ma, te ni jini ya kua'a xeen ñayii ma, te ni kunda'vi ini ya i, te ni ndasava'a ya ñayii ka ku'u kuan koo ji'in i ma. 


text:
<pb/>Kovaa nuu ve kukuee‑ka ma, te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, te ka jiña'a de: ―‍Jâ ve kukuee, te nuu ka iyo o ya chi in nuu masu nawa iyo kuiti kúu. Ndakuan‑ta'vi ni nuu ñayii a, sukan‑va'a jín koo i ichi yu'u ñuu a, na jin kuaan i ja jin kaa i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Masu jiniñu'u ja jin koo i. Jin kua'a maa ni ja jin kaa i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Yika‑ni ja u'un‑ni xtatila ji'in uu‑ni tiaka ka neva'a sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni tatnuni ya ja jin kunukoo ñayii ma nuu yi'i ma. Sani te ni ke'en ya u'un xtatila ma ji'in uu tiaka ma, te ni ndonenuu ya ichi andivi ma, sukan‑va'a ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja iyo ja jin kaa de ma, te ni ta'vi ya xtatila ma. Sani te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma, te ni ka wa'a de ja jin kaa ñayii ma. 


text:
Ndaka ñayii ma, ni ka jaa i onde ni ka ndutu chii i ma. Te su'va ni ndoo‑ka, te ni ka ndachitu uxi uu‑ka chika ta'vi xtatila ma ji'in tiaka ma. 


text:
Te ñayii ni ka jaa ma chi u'un mil tee ma ni yo kúu. Te masu ni ka ka'vi i ña'a ma ji'in suchi kuechi ma. Jesús ma, ni jika ya nuu ndute mar ma 


text:
<pb/>Ni jinu, te ni sa'a Jesús ma ja tee ka ndikin ya ma, jin koxtnuu de jin nda koo de nuu barcu ma, sukan‑va'a xi'na‑ka de jin ya'a in‑ka yu'u mar ma, sana ki'in ya nani ndakuan‑ta'vi ya nuu ñayii ma. 


text:
Te nuu ni jinu ni ndakuan‑ta'vi ya nuu ñayii ma, te kua'an maa in‑ni ya ichi yuku ma, ja ndatnu'u ya ji'in Yuva ya Su'si ma. Te nuu ni kunee ma, te ni kendoo maa in‑ni ya ichi yuku ma. 


text:
Te barcu ma chi jâ ni kujika tnu kuan no'o tnu nuu ndute ma. Te jánee jándita tnu sa'a nuu ndute ma, vaa kajin yi'i ma chi su'va vee i ichi nuu kuan nu koo de ji'in tnu ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka jini de ya ja jika ya nuu ndute ma, te ni ka yu'u de, vaa ka ka'án de ja in ñi'na kúu, te ni ka kayu'u de ja ni ka yu'u de. 


text:
<pb/>Kovaa sani te ni ka'an ya, te jiña'a ya: ―‍Jin koneva'a ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu chi maa sa kúu, te má jin koyu'u ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi ni ndakone'e de: ―‍Señor, nú maa ni kúu, tatnuni ni ja na kuu kaka sa nuu ndute a te jan tu'va ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ne'e ni. Sani te Pedro ma chi ni nuu de nuu barcu ma, te jika de nuu ndute ma kua'an de nuu iyo Jesús ma. 


text:
Kovaa ni jini de ja yi'i xeen kajin ma, te kuan kêe de nuu ndute ma nkuu, te ni kayu'u de jiña'a de: ―‍¡Señor! ¡Má kua'a ni tnu'u ja kêe sa nuu ndute a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ora yukan Jesús ma, ni skuili ya nda'a ya ma, te ni ndatnii ya Pedro ma, te jiña'a ya: ―‍¡Ndijin chi vala‑ni kúkanu ini ña'a ni! ¿Nava'a ñatuu ûni ni kukanu ini ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te tee ka iyo ini barcu ma, ni ka ndachiñu'u de ya, te ka jiña'a de: ―‍Ja ndaa kúu ja Sa'ya Su'si ma kúu ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, ni ndasava'a ya ñayii ka ku'u ja ka iyo i ñuu Genesaret ma 


text:
Te tee ñuu yukan, ni ka ndakuni de Jesús ma, te ni ka kaxtnu'u de nuu ñayii ni‑ka'nu ñuu yukan, te ni ki koo ñayii ma ji'in ndaka ñayii ka ku'u ma. 


text:
Te ûni ka jikan‑ta'vi xeen i nuu ya ja na kua'a ya tnu'u ja na jin kaki'i nda'a ñayii ka ku'u ma visi yika ja yu'u sa'ma ndii ya ma te jin nduva'a i. Te ndaka ñayii ni ka yo kaki'i nda'a yu'u sa'ma ndii ya ma chi ni ka yo nduva'a i.<pb/>


text:
Sani te ni ka kenda koo tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ja ka iyo de ñuu Jerusalén ma. Te ni ka jan tu'va de Jesús ma, te ni ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍¿Nava'a tee ka ndikin ña'a ndijin ma, ñatuu ka ndikin de sukan ni ka yo sa'a tna'a o tee jana'a‑ka ma? Vaa ñatuu ka ndanda'a de nú jin kaa de xita ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a ka ndi ini xeen‑ka ni tna'a ja ka jani ini maa ni ja játna ini Su'si ma, te ñatuu ka sa'a ni ja ni tatnuni ndija ya ma ja jin sa'a ni ma? 


text:
Te Su'si ma, ni ka'an ya: “Jin kava respetu ni nuu yuva ni ma ji'in nuu si'i ni ma”, te “Ñayii ká'an u'vi i ja kuu yuva i ma xi ká'an u'vi i ja kuu si'i i ma, ñayii yukan chi ûni kûu i”, ni tatnuni ya ma. 


text:
Kovaa maa ni chi ka ka'an ni ja in ñayii chi kuu kuña'a i nuu yuva i ma xi nuu si'i i ma: “Ma kuu chindee‑ka ña'a sa, chi vaa ndaka ja neva'a sa ya chi jâ ni ndakua'a sa nuu Su'si ma.” 


text:
Te suni ka ka'an ni ja nú in ñayii ká'an sukan ma chi masu nawa kuu‑ka ja kava respetu i nuu yuva i ma xi nuu si'i i ma. Te sukan, te ka xnaa ni ja ni tatnuni Su'si ma, kuechi ja ka jatanuu ni ja jin sa'a ni sukan ka jani ini maa ni ma. 


text:
<pb/>’¡Masu ka sa'a ni sukan ka ka'an ni a! Va'a‑ni ni ka'an tee kúu Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ja jin kuu ni nuu ni ka'an de sa'a ma:<pb/> 


text:
Ñayii ya'a chi ñií yu'u‑ni i a ka chiñu'u ña'a i,<br/>kovaa ini anua i ma chi jika‑ni ka iyo i nuu sa a.<pb/> 


text:
Masu nde jiniñu'u ja ka sa'a i tnu'u ja ka chiñu'u ña'a i ma,<br/>vaa ja ka kaxtnu'u i ma, ndimaa ja ka tatnuni ñayii ma kúu. Sa'a ni jiña'a Su'si ma te ni ndaka'an Isaías ma, ―kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni kana ya ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍Jin koniniso'o ndaka ni, te jin jaku'ni ini ni. 


text:
Vaa masu ja kivi yu'u o a kúu ja satne'e i ini anua o a, su'va ndaka ja u'vi ñu'u ini anua ñayii ma kúu ja sa'a ja satne'e ña'a i nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, te ka jiña'a de: ―‍¿Jini ni ja sukan‑ni ma, te tee ka kuu fariseo ma, ni ka ndakiti ini de ja ni ka jiniso'o de ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te maa ya chi ni ndakone'e ya, te jiña'a ya: ―‍Ndaka yutnu ja ñatuu ni sunkoo Yuva sa iya iyo andivi ma, tava ya tnu. 


text:
Má jin sanuu ni, vaa ñayii inukuaa ka kuu de, te ka kuni de ja jin skaka de in‑ka ñayii kuaa ma. Vaa ka jini maa ni ja nú in tee kuaa ma, te skaka de in‑ka tee kuaa ma, te nú iyo in kava chi nduu de jin kê koo ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi ni ndakone'e de, te jiña'a de: ―‍Kaxtnu'u ni nuu sa nawa kúni ka'an tnu'u vijin ni ka'an ni ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Vaa onde ini anua ñayii ma ka ñu'u ndaka ja u'vi ma, te chukan kúu ja kénda ja ka jani ini i ma, ja jin ka'ni i tna'a i ma, ji'in ja ñayii ni ka tnanda'a ma, te ka kivi nduu i ji'in in‑ka ñayii ma, ji'in ja jin kivi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ñayii ñatuu ni ka tnanda'a ji'in i ma, ji'in ja jin sakui'na i ma, ji'in ja ka ka'an i tnu'u ñayii ma, ji'in ja ka ka'an kini i ma. 


text:
Ndaka tnu'u ya'a ka kuu ja ka sa'a ja kútne'e ini anua ñayii ma te ka jiso kuechi i nuu Su'si ma. Kovaa ja ñatuu ndánda'a ñayii ma te kaa i xita ma, masu sa'a i ja kútne'e ñayii ma nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. In ña'a masu judía ma, ni kukanu ini ña ja Jesús ma chi kuu chindee ña'a ya 


text:
Sani te ni kenda in ña'a ñuu Canaán ma ja iyo ña ñuu yukan, te káyu'u ña jiña'a ña: ―‍Jesús, Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni. Sasi'i sa ma chi ndó'o néni i ja yinee ña'a in tachi ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, masu nawa ni ndakone'e ya. Te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, te ni ka xtetuu de ya ka jiña'a de: ―‍Tatnuni ni ja na ki'in ña chi káyu'u káyu'u ña ndikin ña vee ña ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Te ka jani ini ni ja ni tetniñu ña'a Su'si ma sukan‑va'a chindee sa maa in‑ni ñayii ñuu Israel ma ja ka kuu i sukan ka kuu ndikachi ni ka ski'in maa ti ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ña'a ma, ni jan tu'va ña Jesús ma, te ni jinkuiñi jiti ña nuu ya ma, te jiña'a ña: ―‍Señor, chindee ña'a ni ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Masu va'a ja xtandee o ja ka jaa suchi kuechi ma te kua'a o ja jin kaa la‑ina ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa maa ña chi jiña'a ña: ―‍Saa vi, Señor, kovaa onde la‑ina ma ka jaa ja ka ndaxtutu ti ja ka sunkava jito'o ti ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin chi ûni ni jaku'ni ini ni te kúkanu ini ña'a ni. Te na ko kuu sukan kúni ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te maa ora yukan, te ni nduva'a sasi'i ña ma. Ni ndasava'a Jesús ma kua'a xeen ñayii 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ya'a ya yukan, te ni kenda ya yu'u mar ñuu Galilea ma, te ni kaa ya yuku ma, te ni jinkoo ya yukan. 


text:
Te ni ka jan tu'va ña'a kua'a ñayii ma, te kuan koo i ji'in ñayii inucojo ma, ji'in ñayii inukuaa ma, ji'in ñayii masu kuu jin ka'an i ma, ji'in ñayii ñatuu ka kanda nda'a i ma, ji'in ñayii ka ku'u ndeva'a‑ni kue'e ma, te ni ka jan xsia'a i ndaka ñayii ka ku'u ma nuu iyo ya ma, te ni ndasava'a ya i. 


text:
Te ûni ni ka sa'vi‑nka ini ñayii ma ja ni kuu ni ka ndaka'an ñayii ñatuu kuu jin ka'an ma, ji'in ñayii ñatuu ka kanda nda'a i ma, te ni kuu ni ka ndakanda nda'a i ma, te ñayii inucojo ma, ni kuu ni ka ndakaka va'a i, te ñayii inukuaa ma, ni kuu ni ka ndundijin nuu i ma, te ndaka i ka ndachiñu'u Su'si ñuu Israel ma. Ni sa'a Jesús ma ja ni ndukua'a xtatila ma ji'in tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa kuun mil tee 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Kúnda'vi ini sa ndaka ñayii ya'a, vaa ni kuu uni kii ka iyo o ji'in i, te ñatuu nawa ka neva'a i ja jin kaa i. Te masu kúni sa ja ndatetniñu sa i jin nu koo i ve'e i ma, vaa ñatuu jin kaa‑ka i a, te nasa jin kuita i ichi jin nu koo i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ni ka ndakone'e de: ―‍¿Naxe kuu jin ni'i o ja jin kaa ñayii a? Chi vaa in nuu masu nawa iyo kuiti kúu nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na saa xtatila ka neva'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. ―‍Uja xtatila ji'in jaku‑ni tiaka lilikin ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Te ni tnii ya ndi‑uja xtatila ma ji'in tiaka ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja iyo xtatila jin kaa ñayii ma. Te ni ta'vi ya, te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma. Te tee yukan, ni ka wa'a de ja jin kaa ñayii ma. 


text:
Te ni ka jaa ndaka ñayii ma onde ni ka ndutu chii i. Te ni ka ndaxtutu de ja ni ndoo‑ka ma, te ni ndachitu uja‑ka chika. 


text:
Te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu ñayii ma, te ni ndaa ya nuu barcu ma ji'in tee ka ndikin ya ma, te kua'an ya ichi ñuu nani Magadán ma.<pb/>


text:
Ni ka kenda koo tee ka kuu fariseo ma ji'in tee ka kuu saduceo ma, te ka jikan de ja na sa'a Jesús ma in milagru kua'a Su'si iya iyo andivi ma, vaa ja ka jitotnuni de ya ma kúu, sukan‑va'a jin kuni de nú vee ndija ya nuu Su'si ma. 


text:
Te ni ndakone'e ya: ―‍Nú ve kunee ma, te ka ka'an ni: “Va'a‑ni iyo tiempu a, vaa andivi a chi iyo kua'a.” 


text:
Te xtnee ma, te ka ka'an ni: “Ki'i xeen kajin, vaa iyo viko, te iyo kua'a andivi a”, ka kuu ni ka ka'an ni. ¡Kovaa sanda'vi‑nka ja ka jini ni te masu ka ndasa'a ni kuenda! Ka nde'ya ni ichi andivi ma, te ka jini ni nawa ko kuu, kovaa masu ka ndasa'a ni kuenda nawa yikuu Su'si a sa'a ya in kivi in kivi a. 


text:
Chukan kúu ja ñayii tiempu ya'a, masu ka sa'a i ja va'a. Ka jikan i in milagru, kovaa masu kua'a‑ka ya, yika‑ni ja milagru ni sa'a ya ji'in tee kúu Jonás ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni xndoo ya de, te kua'an ya. Ni xtu'va Jesús ma tee ka ndikin ya ma ja na jin konee de cuidado tnu'u ka kaxtnu'u tee ka kuu fariseo ma 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, kuan koo de in‑ka yu'u mar ma, kovaa ni ka ndunaa de ja jin kinda'a de ja jin kaa de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, sa'a ni jiña'a ya: ―‍Jin ko koto va'a ni maa ni, ja ma jin kuatniñu ni levadura tee ka kuu fariseo ma ji'in levadura tee ka kuu saduceo ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ka ndaxtekuechi tna'a de, te ka ka'an de: ―‍Kuechi ja masu na xtatila ka yinda'a o ma, chukan kúu ja ká'an ya sukan ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ni jinitnuni Jesús ma, te chukan kúu ja jiña'a ya: ―‍Ndijin chi vala‑ni ka jaku'ni ini ni, te ñatuu ka kukanu ini va'a ña'a ni. ¿Nava'a ka ndi ini ni ja ñatuu na xtatila ma ka yinda'a ni a? 


text:
¿Nava'a ñatuu ka ndasa'a ni kuenda? ¿Ñatuu ka na'a ni ja u'un‑ni xtatila ma, te ni wa'a sa ja ni ka jaa u'un mil tee ma? ¿Te ñatuu ka na'a ni na saa‑ka chika xtatila ma ni ka ndaxtutu ni ja ni ndoo ma? 


text:
Te nuu ni wa'a sa ja ni ka jaa kuun mil tee ma, te suni uja‑ni xtatila ma te ni kanda ma, te ¿na saa‑ka chika ni ka ndaxtutu ni ma? 


text:
¿Te nava'a ñatuu ni ka jaku'ni ini ni ja ni ka'an sa nuu ni a? Vaa masu ja kuu xtatila ma kúu ja ni ka'an sa sukan ma. Jin konee ni cuidado ji'in levadura tee ka kuu fariseo ma ji'in levadura tee ka kuu saduceo ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka jaku'ni ini de ja ñatuu ni jiña'a ya ja jin konee de cuidado ji'in levadura ja xsjaa xtatila ma, su'va ja jin konee de cuidado ji'in tnu'u ka kaxtnu'u tee ka kuu fariseo ma ji'in tee ka kuu saduceo ma kúu ja ni jiña'a ya ma. Pedro ma, ni ka'an de ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te kua'an Jesús ma ichi ñuu Cesarea ma ja iyo ñuu Filipo ma, te ichi kua'an ya ji'in de ma, te ni jikan‑tnu'u ya tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Nawa ka ka'an ñayii ma, na in kúu saña, ja ni kenda ñayivi sa ñuu ñayivi a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Jaku ñayii ma, ka ka'an i ja Juan tee skuandute ma kúu ni, te jaku‑ka i ma ka ka'an ja Elías ma kúu ni, te jaku‑ka tuku i ma ka ka'an ja tee kúu Jeremías ma xi in‑ka tna'a tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ndijin kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma, te Sa'ya Su'si iya téku ma kúu ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Vava'a kendoo ni, Simón sa'ya Jonás, vaa masu in ñayii ni kaxtnu'u tnu'u ya'a nuu ni a, su'va Yuva sa iya iyo andivi ma ni kaxtnu'u nuu ni a na in kúu sa. 


text:
Te saña tna, ká'an sa ja ndijin kúu Pedro ma, te sukan kúu in toto ko kuu ni, te siki toto ma jin ndatna'a ñayii jin nduu sa'ya Su'si ma, te visi na jin kûu i ma, te masu nawa kundee ja sa'a ja jin koo ñayii ya'a nuu ka iyo ñayii ni ka ji'i te ni ka skenaa i maa i ma, su'va ñayii ya'a, jin ndateku i te jin koo i ji'in Su'si ma ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te nuu nda'a ndijin xndoo sa ja kaxtnu'u ni naxe jin kivi koo ñayii ma nuu tatnuni Su'si ma. Te ndaka ja tatnuni ni ja kuu jin sa'a ñayii ma nuu ñu'ú ya, te sukan kendoo tna ini Su'si ma, te ndaka ja tatnuni ni ja masu kuu jin sa'a ñayii ma nuu ñu'ú ya, te sukan kendoo tna ini Su'si ma iya iyo onde andivi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni tatnuni Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma ja másu ko jin kuña'a de nuu ni‑in ñayii ma ja suu ya kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Te onde kivi yukan, te Jesús ma, ni keja'a ya káxtnu'u ya nuu tee ka ndikin ya ma ja jiniñu'u ja ki'in ya ñuu Jerusalén ma, te jin xndo'o jin xneni ña'a tee ka ndanuu ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. Te sa'a jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin ka'ni ña'a de, kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Pedro ma, ni kene'e siin de ya in lado, te ni keja'a de ndónda de nuu ya, te jiña'a de: ―‍Señor, ¡ma yuu kuatundi'ya Su'si ma ja sukan ndo'o neni ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakonenuu ya, te jiña'a ya Pedro ma: ―‍¡Kuán ndiyo ni nuu sa, vaa sukan kúu tachi ma kúu ni! Vaa ja'nu ndee ni ja sa'a sa sukan játna ini Su'si ma. Ndijin chi masu jani ini ni sukan jani ini Su'si ma chi ja ka jani ini ñayii a‑ni jani ini ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya tee ka ndikin ya ma: ―‍Nú na in kúni ja kondikin ña'a i maa sa, máko sa'a i sukan játna ini maa i ma, su'va kóndikin ña'a i, visi na ndo'o neni i sukan ndó'o néni in ñayii ndiso krusi i ma te kua'an i nuu kûu i ma. 


text:
Vaa ñayii kúni ja koo va'a i ñuu ñayivi ya chi skenaa i anua i ma. Kovaa nú na in visi na kûu i ñuu ñayivi ya ja kuechi ja ndikin ña'a i maa sa a chi ndani'i‑ta'vi i. 


text:
¿Na nde jiniñu'u ja in ñayii ma, te visi na koneva'a i ndaka ja iyo ñuu ñayivi a te skenaa i anua i ma? Te nute kuu sa'a i ja ndani'i‑ta'vi i ma chi kuiti ndakua'a ndi'i i ndaka ja neva'a i ma. 


text:
Chi vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndii sa ji'in jayiñu'u Yuva sa ma, ji'in ndaka ángel ka jinukuechi nuu ya ma, te kivi yukan, te ndakua'a sa nuu ndi‑in ndi‑in ñayii ma sukan ni ka sa'a ni ka kuu i ma. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja ka iyo jaku ni ja ka iyo ni ya'a ja masu jin kûu ni onde jin kuni ni sukan ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a ja kúu sa iya tátnuni a ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te ni ya'a nuu iñu kii ma, te Jesús ma chi ni jeka ya Pedro ma, ji'in Santiago ma, ji'in ñani de Juan ma, te ni ka ka koo de ji'in ya in yuku sukun sukun, te ka iyo maa‑ni de ji'in ya. 


text:
Te yukan, sani te ni ndasama ya nuu ndinuni tee kuan koo ji'in ya ma. Te nuu ya ma ni nduu sukan ndíi kandii ma, te sa'ma ya ma ni ndukuijin kuijin sukan yé'e ni'ni in nuu ndú'va ñu'u ma. 


text:
Te Pedro ma, jiña'a de nuu Jesús ma: ―‍Señor, ¡va'a‑ni ja ka iyo sa ya'a! Nú kúni ni, te jín sa'a sa uni ve'e nda'a yutnu, in kuenda maa ni, te in‑ka kuenda Moisés ma, te in‑ka kuenda Elías ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ñatuu jinu‑ka ja ká'an de ma, te ni kenda in viko ûni jandute, te ni nukun‑tuu i de. Te onde ne'un viko ma, te ni ka jiniso'o de ja sa'a ni ka'an Su'si ma: ―‍Sa'ya sa kúu iya ya'a, te kútoo sa ya. Jin koniniso'o ni ja ká'an ya a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o tee ka ndikin ya ma, ni ka jakindeyi de onde ni ka jinu tnee de nuu ñu'ú ma, vaa ka yu'u xeen de. 


text:
<pb/>Sani te, Jesús ma, ni jan tu'va ña'a ya, te ni sonee ya nda'a ya siki de ma, te jiña'a ya: ―‍Jin ndokuiñi ni, te máko jin koyu'u‑ka ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndonenuu de, te ni ka jini de ja maa in‑ni‑nka Jesús ma iyo. Te ñatuu ni ka jini‑ka de ni a in‑ka ñayii, nú masu ja maa in‑ni‑nka ya. 


text:
<pb/>Nani ni ka nu koo de yuku ma, Jesús ma, ni sacargu ya de, te jiña'a ya: ―‍Máko jin ndakani ni ni‑in nuu ñayii ja ni ka jini ni ma, onde nú ni ndateku sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u de Jesús ma: ―‍¿Nava'a ka ka'an tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma ja xinañu'u‑ka ndii Elías ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya, te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa kúu ja Elías ma kii xinañu'u‑ka, te maa de ndasava'a ndaka. 


text:
Kovaa maa sa chi ká'an sa ja jâ ni kii Elías ma, te ñayii a, ñatuu ni ka ndakuni i de, su'va ni ka sa'a i de ndaka sukan ni ka kuni maa i. Te suni sukan jin xndo'o jin xneni ña'a i saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka jinitnuni de ja Jesús ma, ni ka'an ya siki Juan tee skuandute ñayii ma. Jesús ma, ni kene'e ya tachi ni yo saneé in suchi jaa, te ni nduva'a i 


text:
<pb/>Nuu ni ka ndenda koo de ji'in Jesús ma nuu ka iyo kua'a xeen ñayii ma, sani te in tee, ni kenda de nuu iyo ya ma, te ni jinkoo jiti de nuu ya, te jiña'a de: 


text:
<pb/>―‍Señor, kunda'vi ini ni sa'ya sa ya, vaa nduneé i, te ndó'o xeen i, vaa kua'a jichi ndúva i nuu ñu'u ndú'va ma ji'in nuu ndute ma. 


text:
Te ni kii sa ni ki xsia'a sa i nuu ka iyo tee ka ndikin tna'a ji'in ni a, kovaa ñatuu ni kuu jin ndasava'a de i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a ñatuu ka kukanu ini ña'a ni, te so'o xeen ka ndaa ni? ¿Na saa‑ka kii jiniñu'u ja koo sa ji'in ni? ¿Te na saa‑ka kii kanda sa ja sukan ka kuu ni a? Ki xsia'a ni suchi yukan ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndonda ya nuu tachi ma, te tachi ma, ni kee i, te kua'an i. Te suchi yukan, ora yukan‑ni, te ni nduva'a i. 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍¿Nava'a saña, ña ni kuu jin kene'e sa tachi ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a Jesús ma: ―‍Vaa jaku‑ni ka kukanu ini ña'a ni. Ja ndaa ká'an sa nuu ni a, nute ndijin, te jin kukanu ini ña'a ni, visi sukan kaa in ndikin tnu mostaza ma, kuu jin kuña'a ni yuku ya'a: “Ya'a onde jiyo ma”, te yuku a, ya'a i. Te ndaka kuu jin sa'a ni. 


text:
Kovaa tna'a tachi yukan, ma jin ke koo i, nú masu ja onde jin koo ndite ni te jin kakan‑ta'vi jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Cha'a kúu ja ku‑uu jichi ja ni kaxtnu'u Jesús ma ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Te nuu kuan koo de ji'in Jesús ma ichi ñuu Galilea ma, te jiña'a ya de: ―‍Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin kunda'a ña'a ñayii ma, 


text:
te jin ka'ni ña'a i. Kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te tee ka ndikin ya ma, ni ka kuxii xeen ini de. Ni ka wa'a Jesús ma ji'in Pedro ma xu'un ja kuu veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Nuu ni kenda koo de ñuu Capernaum ma, te ni ka kenda koo tee ka ndake'en ya'vi xu'un ja kuu veñu'u ma, te ka jikan‑tnu'u de: ―‍Teskua'a ni a, ¿masu chúya'vi de xu'un ja iyo ja jin chuya'vi o veñu'u ma vi? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Pedro ma, jiña'a de: ―‍Má jin ko ndi ini ni chi chúya'vi de ―‍kúu de jiña'a de. Te nuu ni ndivi de ini ve'e ma, te xinañu'u‑ka Jesús ma ni ka'an, te jiña'a ya: ―‍¿Naxe jani ini ni, Simón? Tee ka kuu rey ñuu ñayivi a, ¿na in xi‑nuu ka ndake'en ya'vi de xu'un ja jin kuu maa de ma, ka jani ini ni? ¿Nuu sa'ya de ma, xi nuu ñayii masu ñuu de ka kuu i ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Nuu ñayii masu ñuu de ma ―‍kúu de jiña'a de. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Chukan kúu ja sa'ya de ma, masu jiniñu'u ja jin ndakua'a i. 


text:
Kovaa sukan‑va'a ma jin ndakiti ini de, te kua'an ni nuu mar ma, te skee ni kaa táva o tiaka ma, te tiaka xinañu'u tava ni ma, te ndakune ni yu'u ti ma, te ndani'i ni xu'un ja kua'a ni ja jin kuu ndunduu o ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Maa ora yukan‑ni, ni ka kenda koo tee ka ndikin Jesús ma nuu iyo ya ma, te ka jiña'a de: ―‍¿Na in kúu ja kanuu‑ka nuu tatnuni Su'si ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ka'an sa nuu ndijin ja nú masu jin nduu ini ni sukan kúu ini suchi luluu ya'a chi masu kuu jin kivi koo ni nuu tatnuni Su'si iya iyo andivi ma. 


text:
Chukan kúu ja ndeva'a‑ni na in na ndakunitnuni ja jiniñu'u i Su'si ma sukan kúu suchi luluu ya'a, chi ñayii yukan kúu ja kanuu‑ka nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Te nú nde ni te ja maa sa, te kuan‑ta'vi ni in suchi luluu sukan kúu suchi luluu ya'a, te jan‑ta'vi ña'a ni maa sa. Ni ka'an Jesús ma sukan yika ja jin ndakuiso kuechi o ma 


text:
<pb/>’Kovaa ndeva'a‑ni na in sa'a ja ndakuiso kuechi in ñayii yika ni kandija tnu'u Su'si ma, va'a‑ka kúu nute jin ku'ni i in yoso ka'nu mulinu ma sukun i te jin skee ña'a i nuu kunu‑ka ñu'u ndute mar ma, sana ja ndo'o neni i nuu Su'si ma ja ni sa'a i ja ni ndakuiso kuechi in‑ka ñayii ma. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi‑nka ñayii ka iyo ñuu ñayivi ya'a, kuechi ja ndaka ja ka sa'a ka kuu i ma, te ka sa'a i ja ka jiso kuechi jaku‑ka ñayii ma! Vaa kuiti ndimaa jin koo ja jin sa'a ja jin kuiso kuechi ñayii ma, kovaa ¡nda'vi‑nka maa na in sa'a ja jin kuiso kuechi ñayii ma! 


text:
Te nú nda'a ni a xi ja'a ni a sa'a ja kuiso kuechi ni ma, ka'nde ni i te skana ni i, chi va'a‑ka ja ñatuu na nda'a ni a xi ja'a ni a te kivi ni koteku ni nuu Su'si ma, te sana ja skee ña'a Su'si ma ji'in nduu nda'a ni a ji'in nduu ja'a ni a nuu ñu'u i'ni ndú'va ni‑kani ni‑jika ma. 


text:
Te nú nduchinuu ni a sa'a ja kuiso kuechi ni ma, tava ni i te skana ni i, chi va'a‑ka ja ñatuu na nduchinuu ni a te kivi ni te koteku ni nuu Su'si ma, te sana ja skee ña'a Su'si ma ji'in nduu nduchinuu ni a nuu ñu'u i'ni ndú'va ni‑kani ni‑jika ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in tee ni ndani'i ndikachi ni ski'in de ma 


text:
<pb/>Te jiña'a tna Jesús ma: ―‍Jin konee ni cuidado ja másu ko jin saxiko ni ni‑in suchi luluu ma, vaa ká'an sa ja ángel ka jito suchi kuechi ma, ka iyo i nuu Yuva sa iya iyo andivi ma, te ka jini i nawa ka ndo'o ka neni suchi kuechi ma. 


text:
Vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, vee sa sukan‑va'a jin ndani'i‑ta'vi ñayii jâ ni ka skenaa i maa i ma nkuu. 


text:
¿Nawa ka jani ini maa ni a? Nú in tee, te neva'a de cientu ndikachi de ma, te nú in ti, te ni ski'in ti maa ti ma, te ¿masu xndoo de kuun xiko ja'un kuun‑ka (99) ti ma yuku ma, te ki'in de jin nu nduku de in kiti ni ski'in maa ti ma? 


text:
Te nú ni ndani'i de ti, te ja ndaa ká'an sa ja kusii ini xeen‑ka de ja kuu kiti yukan sana ja jin kuu kuun xiko ja'un kuun‑ka (99) kiti ñatuu ni ka ski'in ti maa ti ma. 


text:
Te sukan tna, Yuva o iya iyo andivi ma, masu kua'a ya tnu'u ja ski'in ya ni‑in ñayii yika ve kua'nu i nuu Su'si ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma naxe jin ka'an o ji'in ñani o ma nú ni sa'a ña'a i in ja u'vi ma 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú tna'a ni ma sa'a ña'a i in ja u'vi, va'a‑ka kuá'an ni, te nduu‑ni maa ni ji'in i, te kuña'a ni nde a kúu ja u'vi ni sa'a ña'a i ma. Te nuna koniniso'o i ja ka'an ni ji'in i ma te ndakani ndaka'vi ini i chi jâ ni kundee ni ja ni ndumani ni ji'in i. 


text:
Kovaa nuna ma koniniso'o i ja kuña'a ni ma, te kana ni in uu tna'a ni ma, sukan‑va'a ko kuu uu uni tna'a ni ma ja jin kuni ja jin ndatnu'u ni ma. 


text:
Te xi nú ma koniniso'o i ja jin ka'an‑so'o tna tna'a ni ma, te kuña'a ni nuu ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, ja ka ndatna'a ni veñu'u ma. Te xi nú ma koniniso'o i ja ka ka'an ndaka‑ka tna'a ni ma, te jin ka'an ni ja sukan kúu in ñayii ñatuu kándija Su'si ma xi in ñayii xnda'vi ña'a kúu i. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja ndaka ja jin ka'an ni ja kuu jin sa'a ñayii ma nuu ñu'ú ya, te sukan kendoo tna ini Su'si ma, te ndaka ja jin ka'an ni ja masu kuu jin sa'a ñayii ma nuu ñu'ú ya, te sukan kendoo tna ini Su'si iya iyo andivi ma. 


text:
In‑ka jichi ká'an sa, nú uu ñayii jin ndatnu'u tna'a nuu ñu'ú ya nde a jin kakan i ma, chi jin ni'i i ja maa Yuva sa iya iyo onde andivi ma. 


text:
Vaa nuu ka ndatna'a uu uni ñayii ka kandija ña'a i maa sa ma, te yukan iyo sa me'ñu i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin uu tee ka tavi xu'un 


text:
<pb/>Sani te Pedro ma, ni jan tu'va de Jesús ma, te jiña'a de: ―‍Señor, ¿na saa jichi sakanu ini sa tna'a sa ma, nuna sa'a ña'a i in ja u'vi? ¿Onde uja jichi? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Masu ká'an sa ja onde uja‑ni jichi, su'va onde uja jichi uni xiko uxi (7 × 70) jichi ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te sa'a jiña'a ya: ―‍Chukan kúu ja nuu tátnuni Su'si ma, inuu kúu i ji'in in rey ja ni ndakan de kuenda nuu ñayii ka jinukuechi nuu de ma. 


text:
Te tee ya'a chi masu nawa neva'a de ja ndachunaa de ja tavi de ma, te ni tatnuni jito'o de ma ja na jin koo i jín xiko i tee yukan, ji'in ñasi'i de ma, ji'in sa'ya de ma, ji'in ndaka ja neva'a de ma, sukan‑va'a nukun‑naa ja tavi de ma. 


text:
Sani te ni jinkoo jiti tee tavi ma, te ni jikan‑ta'vi de nuu jito'o de ma, te jiña'a de: “Señor, kava kuee ini ni, te ndachuya'vi sa ndaka”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te jito'o de ma, ni kunda'vi ini de tee ma, te ni sakanu ini de ja tavi tee jinukuechi ma, te ni wa'a de tnu'u te kua'an maa tee ma. 


text:
<pb/>’Kovaa tee jinukuechi ma, ja ni kee de kua'an de ma, te ni ndani'i de in tee ja jinukuechi ji'in de ma, te tee yukan chi tavi de jaku‑ni xu'un nuu de, te ni jan tnii de sukun su'nu tee ma, te skue'ne de tee ma, te jiña'a de: “Ndataa ni ja tavi ni ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te tee yukan, ni jinkoo jiti de nuu ja'a tee ma, te ni jikan‑ta'vi de nuu tee ma, te jiña'a de: “Kava kuee ini ni, te ndachuya'vi kuee sa ndaka”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa maa de chi masu ni kachi de, su'va ni jan chinee de tee ma vekaa ma, onde kundee de ja ndachuya'vi ndi'i tee ma ja tavi de ma. 


text:
<pb/>’Te ni ka jini tee ka jinukuechi ji'in de ma ja sukan ni sa'a de ma, te ni ka kuxii xeen ini de, te ni jan koo de, ni ka jan nu kani de nuu jito'o de ma ndaka sukan ni ka jini de ma. 


text:
Sani te ni kana ña'a jito'o de ma, te jiña'a de nuu tee tavi nuu de ma nkuu: “Tee jinukuechi tee sa'a ja u'vi kúu ni. ¿Masu ndaka ja tavi ni ma ni sakanu ini sa ma, vaa ni jikan‑ta'vi ni nuu sa ja na sakanu ini ña'a sa ma? 


text:
¿Te masu ndijin tna, suni jiniñu'u ja kunda'vi ini ni tna'a ni tee tavi nuu ni ma nkuu, sukan ni kunda'vi ini ña'a sa ma?”, kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te ni ndakiti ini jito'o de ma, te ni jan xsia'a de tee ma nuu nda'a tee ka jito vekaa ma, ja jin xndo'o jin xneni de tee ma onde ndachunaa ndi'i kuiti de ja tavi de ma. 


text:
Suni sukan sa'a tna Yuva sa iya iyo andivi ma, nú ma jin sakanu ini ndija nuu tna'a ndi‑in ndi‑in ni kuechi ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te nuu ni jinu ni kaxtnu'u Jesús ma tnu'u ya'a, te ni ndee ya ñuu Galilea ma, te kua'an ya ichi ñuu Judea ma ja iyo i in‑ka yu'u yute Jordán ma. 


text:
Te jaku tee ka kuu fariseo ma, ni ka jan tu'va de ya, sukan‑va'a jin kototnuni de ya, te ka jikan‑tnu'u de ya nú va'a‑ni ja in tee te xndoo de ñasi'i de ma, nú yika‑ni ja kuni de ja sa'a de ña sukan. 


text:
Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Ñatuu jin ka'vi‑ka ni nuu sa'a ká'an tnu'u Su'si ma ja kivi ni sa'a ya ñayii ma, te “tee ji'in ña'a ni sa'a ya” ma? 


text:
Te ká'an tna ya ja: “Chukan kúu ja tee ma, xndoo de yuva de ma ji'in si'i de ma, te kueka tna'a de ji'in ñasi'i de ma, te nduu de ma jin ko kuu in‑nka‑ni ñayii ma.” 


text:
Chukan kúu ja masu uu ñayii ka kuu‑ka i chi in‑nka‑ni ñayii ka kuu nduu i ma. Te chukan kúu ja ñayii ma, másu ko ndasasiin i ja ni xtnatna'a Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Nusaa, te ¿nava'a Moisés ma, ni kachi de ja kuu xndoo tee ma ñasi'i de ma, te kua'a de in tutu nuu ká'an ja jâ ni xndoo de ña ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuechi ja inuso'o ka ndaa ni a, te Moisés ma, ni kachi de ja kuu jin xndoo ni ñasi'i ni ma. Kovaa onde xinañu'u ma nuu ni sa'a Su'si ma ñayii ma, te masu sukan ni jani ini ya ma. 


text:
Te ká'an sa nuu ni ja nú ñatuu ni kivi nduu ñasi'i in tee ma ji'in in‑ka tee ma, te nú xndoo de ña ma te ndatnanda'a de ji'in in‑ka ña'a ma, jâ ni jiso kuechi de, vaa sukan ka sa'a tee ka kivi nduu ji'in in‑ka ña'a ma, sukan ni sa'a tna de ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a tee ka ndikin ya ma: ―‍Nú sukan ko kuu tee ma ji'in ñasi'i de ma, saa‑nka nú ma tnanda'a o ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya: ―‍Masu ndaka ñayii ma, ka iyo i ja jin kandija i tnu'u ya'a, yika‑ni ja ñayii chíndee ña'a Su'si ma ja jin jaku'ni ini i ma. 


text:
Vaa ka iyo tee ja onde chii si'i de ma, jâ ve koo de ja masu jin tnanda'a de ma, te ka iyo tee ja kuechi ñayii ma, te masu kuu jin tnanda'a de, te ka iyo ñayii ja ni ka jani ini i ja masu jin tnanda'a i, ja kuechi ja jin kunukuechi ñukuun i nuu Su'si iya iyo andivi ma. Te nú na in iyo ja sa'a i sa'a, te kuán‑ta'vi i, te kúnukuechi va'a i ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya naxe ko kuu in ñayii sana kivi i nuu tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>Ni jan koo i ji'in suchi kuechi ma nuu Jesús ma, sukan‑va'a sonee ya nda'a ya siki suchi kuechi ma te kakan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja jin kuu i. Te tee ka ndikin ya ma, ka ndonda de nuu ñayii ni jan koo ji'in suchi kuechi ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jin kua'a ni tnu'u, te kí koo maa suchi kuechi a, te máko jin ka'nu ndee ni, chi vaa sukan ka jani vii ka jani va'a ini suchi kuechi a, sukan jiniñu'u ja jin ko sa'a jin ko kuu ñayii jin kivi koo nuu tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni sonee ya nda'a ya siki i ma ja na jin kuta'vi i ja vii ja va'a. Sani te kua'an ya. Sukan yii ja ndani'i ta'vi ñayii ndí ini xeen‑ka xu'un i ma 


text:
<pb/>Sani te in tee jaa, ni jan tu'va de Jesús ma, te jiña'a de: ―‍Teskua'a, ndijin ja sa'a ni ja va'a, kaxtnu'u ni nde a va'a sa'a sa, sukan‑va'a ndani'i ta'vi sa te koteku sa ni‑kani ni‑jika ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Nava'a jikan‑tnu'u ni nuu sa siki ja va'a ma? Masu na in‑ka sa'a ja va'a chi maa in‑ni Su'si ma. Kovaa nú kúni ni ja ndani'i ta'vi ni te koteku ni ni‑kani ni‑jika, te kandija ni ndaka sukan ni tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a de: ―‍¿Nde tnu'u kandija sa? ―‍kúu de jiña'a de. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Másu ko ka'ni ni ni‑in ñayii. Másu ko kivi nduu ni ji'in in‑ka ña'a ma. Másu ko sakui'na ni. Másu ko ka'an tnu'u ni siki in‑ka ñayii ma. 


text:
Kava respetu ni nuu yuva ni ma ji'in nuu si'i ni ma. Kutoo ni tna'a ni ma, sukan kutoo ni maa ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee yukan, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ndaka cha'a chi jâ sa'a ndi'i sa. ¿Te kúni‑ka in‑ka ja sa'a sa? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Nú kúni ni ja sa'a ndi'i ni ndaka sukan kúni Su'si ma, te kuá'an ni, te xiko ni ndaka ja neva'a ni ma, te kua'a ni ñayii ka kunda'vi ma. Te sukan, te xiku ko kuu ni andivi ma. Sani te kii ni, te kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te Jesús ma, jiña'a ya tee ka ndikin ya ma: ―‍Ja ndaa ká'an sa nuu ni a ja yii xeen kúu ja in tee kuxiku ma, te kivi de nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Te ndáka'an sa nuu ni in‑ka tuku jichi ja yachi‑ka kuu kivi in kiti kúu camellu ma in yavi xuu yiki tiku ma, sana ja in ñayii kúu xiku ma, te kuu kivi i nuu tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, nuu ni ka jiniso'o de sukan ma, te ni ka sa'vi xeen‑nka ini de, te ka ka'an maa de: ―‍¿Na in kuu ndani'i ta'vi ja sukan? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te nde'ya Jesús ma de, te jiña'a ya: ―‍Yii kúu jani ini ñayii ma. Kovaa maa Su'si ma chi ñatuu nawa iyo ja yii ja ma kuu sa'a ya ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Saña chi ndaka ja ka neva'a sa ma ni ka xndoo sa, te ni ka ndikin ña'a sa. ¿Te iyo ja jin ndani'i‑ta'vi sa? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja kivi ndujaa ñuu ñayivi ya, kivi ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, te kunukoo sa nuu iyo jayiñu'u sa ma, te ndijin tna ja ka ndikin ña'a ni a, suni koo uxi uu nuu jin kunukoo ndi‑in ndi‑in ni ja jin ka'nde ni tniñu nuu ndi‑uxi uu jichi ñayii ñuu Israel ya. 


text:
<pb/>’Te ndeva'a‑ni na in ni xndoo ve'e i ma, ñani i ma, ku'va i ma, ku'u i ma, ji'in yuva i ma, si'i i ma, ñasi'i i ma, sa'ya i ma, ji'in ñu'ú i ma, ja kuechi ja ndikin ña'a i saña ma chi ndani'i i vi'i‑ka cientu jichi sana ja ni xndoo i ma, te ndani'i‑ta'vi i, te koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te ñayii ka ndanuu‑ka ma te ka jani ini i ja xinañu'u‑ka ka kuu i vitna ma, chi nuu Su'si ma chi sandi'i‑nka jin ko kuu i, te ñayii ka jani ini ja masu ñayii ka ndanuu ka kuu i, te sandi'i‑nka ka kuu i vitna ma chi suu i jin ko kuu ñayii xinañu'u‑ka nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―‍Nuu tatnuni Su'si iya iyo andivi ma, inuu kúu i ji'in in tee tátnuni ve'e de ma, te ni kee de xtnee ma kuan nduku de tee jin satniñu itu tnu uva de ma. 


text:
Te nuu ni ni'i de tee jin satniñu ma, te ni ka kendoo de ji'in tee ma sukan jin ke'en ya'vi tee ma in kivi ma, te ni tetniñu de tee ma itu de ma. 


text:
Te sukan ka iin xtnee ma ni kee tuku de in‑ka jichi, te ni jini de jaku‑ka tuku tee ka nune, ka iyo de nuya'vi ma. 


text:
Te ni jan kuña'a de tee ma: “Kuan koo tna ndijin, te jin satniñu ni itu sa ma, te chuya'vi sa sukan iyo ja jin ke'en ya'vi ni ma”, kúu de jiña'a de. Sani te kuan koo tee ma. 


text:
Sani te ni kee tuku de uu‑ka jichi, in nuu sava nduu ma te in‑ka nuu ka uni jañini ma, te suni sukan ni sa'a de. 


text:
Te ni kee tuku de nuu ka u'un jañini ma, te ni ndani'i tuku de jaku tee ñatuu na tniñu ka sa'a de ma, te jiña'a de: “¿Nava'a ni kuu ni‑nduu a ka iyo ni ya'a, te ñatuu nawa ka sa'a ni?”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ka jiña'a tee ma: “Vaa masu na in ká'an ja taa i tniñu jin sa'a sa”, ka kuu de ka jiña'a de. Te jiña'a de: “Kuán koo tna ni itu sa ma, te jin satniñu ni, te chuya'vi sa sukan iyo ja jin ke'en ya'vi ni ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Nuu ni kunee ma, te jiña'a de nuu tee kúkanu ini de ve'e de ma: “Kana ni tee ni ka satniñu ma, te chuya'vi ni sukan jin ke'en ya'vi de ma. Te keja'a ni chuya'vi ni tee ni kija koo sandi'i‑nka ma, te ndenda ni onde tee ni kija koo xinañu'u‑ka ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te nuu ni kenda ora ja chuya'vi de tee ni ka kenda koo ka u'un jañini ma, te in in de ni ka ni'i ya'vi sukan jika in kivi ma. 


text:
Chukan kúu ja nuu ni ka kenda koo tee ni jan koo xinañu'u nuu tniñu ma, ni ka jani ini de ja jin ke'en ya'vi‑ka de. Kovaa suni sukan jika in kivi ma‑ni, ni ka ni'i ya'vi de. 


text:
Te nuu jâ ni ka ke'en ya'vi de ma, te ni ka jakondee de ka ka'an ndeva'a de ja kuu tee xi‑nuu ni ka satniñu de ma. 


text:
Te ka jiña'a de tee ma: “Tee ya'a, ja ni ki koo de sandi'i‑nka ma, te in‑nka‑ni ora ni ka satniñu de, te inuu ni chuya'vi ña'a ni ji'in de, te vitna ja saña chi ni ka kanda sa ni‑nduu a, te vitna ja i'ni te tnundo'o”, ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Te ni ndakone'e tee tátnuni ve'e ma, te jiña'a de nuu in de ma: “Ndijin, masu na ja u'vi ni sa'a ña'a sa. ¿Masu ni ka kendoo o ja sukan ke'en ya'vi ni in kivi ma? 


text:
Ke'en ni ja kuu kuenda maa ni a, te kuá'an ni, chi vaa saña chi kúni sa ja chuya'vi sa tee ni ki koo sandi'i‑nka a sukan ni chuya'vi ña'a sa ndijin a. 


text:
¿Masu va'a‑ni ja sa'a sa ji'in xu'un sa a sukan kúni maa sa? ¿Xi kukueñu ini ni ja va'a ini sa a?”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja ñayii xinañu'u ma chi sandi'i‑nka jin ko kuu i, te ñayii sandi'i ma chi xinañu'u‑ka jin ko kuu i. Chi vaa kua'a xeen i kana ya, kovaa masu ndaka i ndakaji ya ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja ku‑uni jichi ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Jesús ma, kua'an ya ichi ñuu Jerusalén ma. Te ni ndaxtutu siin ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te nuu kuan koo de ichi ma, te jiña'a ya: 


text:
<pb/>―‍Ka jini maa ni ja jin koo o ñuu Jerusalén ma. Te yukan kúu nuu saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, jin koo ñayii yukan jin xsia'a ña'a i nuu nda'a tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in nuu nda'a tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te jin ka'an i ja kûu sa, 


text:
te jin ndaxsia'a ña'a i nuu nda'a ñayii masu ñuu israelita a ka kuu i ma, sukan‑va'a jin kosiki ndee ña'a i, te jin skuita kaa ña'a i nuu krusi ma, te kûu sa. Kovaa nuu uni kii ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. Santiago ma ji'in Juan ma, ni ka jikan de ja jin kunukoo de xiñi Jesús ma 


text:
<pb/>Sani te si'i Santiago ma ji'in Juan ma sa'ya tee kúu Zebedeo ma, ni ka jan tu'va ña ji'in de nuu iyo Jesús ma, te ni jinkoo jiti ña, te jikan‑ta'vi ña nuu ya. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Nawa kúni ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te jiña'a ña: ―‍Tatnuni ni ja jin kunukoo sa'ya sa a, in de xiñi kua'a ni ma te in‑ka de xiñi satni ni ma nuu tatnuni ni ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Masu ka jini ni ja ka jikan ni a. ¿Xi kuu jin ko'o ni ja uwa ja ko'o sa ma? ¿Te kuu jin kuandute ni sukan kuandute sa ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te cha'a chi ja ndo'o neni ya ma kúu ja ni jiña'a ya ma. Te ka jiña'a de: ―‍Kuu. 


text:
<pb/>Te jiña'a Jesús ma: ―‍Ja ndaa kúu ja jin ko'o ni ja uwa ja ko'o sa ma, te jin kuandute ni sukan kuandute sa ma chi kúu, kovaa ja kunukoo in ni xiñi kua'a sa ma te in‑ka ni xiñi satni sa ma, chukan chi masu saña iyo ja taa, nú masu ja maa Yuva sa ma kua'a nuu ñayii ja ni satu'va ya ja jin ni'i i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o uxi‑ka tee ka ndikin ya ma, te ni ka ndakiti ini de nuu nduu tee ndi‑tna'a ñani de ma. 


text:
Kovaa Jesús ma chi ni kana ya de, te jiña'a ya: ―‍Ka jini ni ja ne'un ñayii ñuu ñayivi a, ka iyo ñayii ka jani ini maa i ja kuu jin tatnuni i nuu ndaka ñayii ma, te ñayii ka ndanuu‑ka ma, ûni ka tatnuni kuiti i nuu ñayii ma. 


text:
Kovaa ne'un ndijin, masu sukan ko kuu, su'va nú na in kúni ja ko kuu i in ñayii kanuu‑ka ne'un ndaka ni a, ja sa'a i kúu ja kunukuechi‑ka i nuu ndaka ni, 


text:
te nú ne'un ndaka ni a, te kúni in ni ja ko kuu ni xinañu'u‑ka, te ja sa'a ni kúu ja kunukuechi xeen‑ka ni nuu ndaka‑ka ni a. 


text:
Jin sa'a ni sukan sa'a sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ja masu vee sa ja jin kunukuechi i nuu sa chi su'va vee sa ja kunukuechi maa sa te kua'a sa tnu'u ja jin ka'ni ña'a i, te sukan chunaa sa nuu tniñu ñayii ma, te jin ndani'i‑ta'vi kua'a xeen i ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasava'a ya uu tee inukuaa 


text:
Te ka iyo uu tee inukuaa, ka nukoo de yu'u ichi ma. Te ja ni ka jiniso'o tee inukuaa ma ja ni ya'a Jesús ma kua'an ya ichi ma, te ûni ka kayu'u de ka jiña'a de ya: ―‍Señor, Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te kua'a ñayii ma ka jiña'a ja jin kasiyu'u de. Kovaa su'va ka kayu'u nini'i‑ka de: ―‍Señor, Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni jinkuiñi Jesús ma, te kána ya de, te jiña'a ya: ―‍¿Nawa ka kuni ni ja sa'a sa ja jin kuu ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee inukuaa ma, ka jiña'a de: ―‍Señor, ka kuni sa ja jin ndundijin nduchinuu sa a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni kunda'vi ini ya de, te ni sonee ya nda'a ya ma nuu de, te ora yukan‑ni, te ni kuu ni ka ndakonde'ya de. Sani te ni ka ndandikin de Jesús ma.<pb/>


text:
Nuu ni ka kuyatni de ji'in Jesús ma ñuu Jerusalén ma, te ni jan koo de ji'in ya ñuu Betfagé ma, ja iyo yatni i ji'in yuku nani Yuku Tnu Olivo ma, te Jesús ma, ni tetniñu ya uu tee ka ndikin ya ma, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni yu'u ñuu ichi jiyo a, te jin ndani'i ni in burra nu'ni ti, te iyo tna in burru jaa luluu‑ka. Te jin ndaji ni ti, te ki koo ni ji'in ti. 


text:
Te nú na in kakan‑tnu'u naku ka sa'a ni sukan, te jin kuña'a ni: “Maa Señor ma jiniñu'u ti, te sani te ndataa ya ti”, jin kuña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ndaka sa'a ni kuu, sukan‑va'a ko kuu sukan ni ka'an tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, nuu ni ka'an de ma:<pb/> 


text:
Kuña'a ni nuu sasi'i ñuu nani Sion ma:<pb/>“Konde'ya ja vee rey tátnuni nuu ro a,<br/>te iya kuee ini kúu ya, te yoso ya in burru jaa sa'ya in burra kiti jâ jiso.” Sa'a ni ka'an de. 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin Jesús ma, kuan koo de, te ni ka sa'a de sukan ni tatnuni Jesús ma nuu de ma. 


text:
Te ni ka jan xsia'a de burra ma ji'in sa'ya ti ma nuu iyo Jesús ma, te ni ka sonee de sa'ma de ma siki kiti jaa ma, te Jesús ma, ni kaa ya siki ti ma, te yoso ya ti kua'an ya. 


text:
Te kua'a ñayii ma, ka skuili i sa'ma ka ndii i ma, te jaku‑ka i ma, ka ja'nde i nda'a yutnu ma, te ka skuili i ichi kua'an ya ma. 


text:
Te ñayii ka yoxtnuu kuan koo i ma ji'in ñayii ka ndandikin ma, ka kayu'u i ka ka'an i: ―‍¡Hosanna kó kuu nuu Sa'ya David ma! ¡Jayiñu'u kúu rey vee nuu Iya Tátnuni ma! ¡Hosanna! ¡Jayiñu'u kó kuu nuu tátnuni Su'si ma onde sukun ma! ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te nuu ni kivi ya ñuu Jerusalén ma, ndaka ñayii ma, ni ka ndakanda, te ka ka'an i: ―‍¿Na in kúu tee ya'a? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ñayii ma, ka jiña'a i: ―‍Tee ya'a kúu Jesús tee ndákaxtnu'u tnu'u wa'a Su'si ma, te ñuu Nazaret ma ja iyo i ñuu Galilea ma kúu ñuu de ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Jesús ma, ni ndasavii ya ini veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni kivi ya veñu'u ka'nu ma, te ni kene'e ya ndaka ñayii ka xiko ma ji'in ñayii ka jaan ma. Te ni chindeyi ya mesa ñayii ka sama xu'un ma, ji'in nuu ka xiko i sata ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Jâ ka jini ni ja nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma ká'an: “Ini ve'e sa a chi ko kuu i in ve'e nuu kenda koo ñayii ndaka ñuu ma ja jin kakan‑ta'vi i nuu Su'si ma.” Vaa sukan ni jani ini ya. Kovaa ndaka ndijin chi ni ka ndasa'a ni in yavi nuu ka ñu'u kui'na ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñayii ñatuu ka kundijin nuu ma, ji'in ñayii ñatuu kuu jin kaka ma, ni ka jan tu'va i ya ini veñu'u ma, te ni ndasava'a ya i. 


text:
Kovaa tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni yo tatnuni Moisés ma, ni ka jini de milagru ni sa'a ya ma, ji'in sukan ka kayu'u suchi kuechi ma ini veñu'u ma ja ka ka'an i: “¡Hosanna! ¡Ja va'a kúu Sa'ya tata David ma!”, ka kuu i ka ka'an i. Te ni ka ndakiti xeen ini de, 


text:
te ka jiña'a de: ―‍¿Jiniso'o ni ja ka ka'an suchi ya'a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jiniso'o sa. ¿Ñatuu nama uun jin ka'vi‑ka ni nuu tnu'u Su'si ma ja ká'an sa'a ma?:<pb/>Yu'u suchi kuechi ma ji'in yu'u suchi ka jaxi ma<br/>ni satu'va ni ja jin ndachiñu'u ña'a i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni xndoo ya de, te kua'an ya ichi ñuu Betania ma, te yukan ni ndoo ya. Jesús ma, ni ka'an u'vi ya ja kuu in tnu higo 


text:
Te ni jini ya in tnu higo yu'u ichi ma. Kovaa ñatuu na nde'ya tnu ma ni ni'i ya chi nanimaa nda'a tnu ma kúu. Sani te jiña'a ya nuu tnu higo ma: ―‍¡Masu kuun‑ka higo ro! ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ora yukan‑ni, te ni yichi tnu. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ni ka jini de sukan ni ndo'o tnu higo ma, te ni ka sa'vi‑nka ini de, te ka ka'an de: ―‍¿Nava'a tnu higo a, yachi‑ni ni yichi tnu? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa, nú jin kukanu ini ni Su'si ma, te ñatuu ka jani uu ka jani uni ini ni ma, te masu yika‑ni ja jin sa'a ni sukan ni sa'a sa ji'in tnu higo a chi su'va nuna jin kuña'a ni yuku yukan: “Kuán ndiyo jiña, te skee maa ro nuu mar ma”, sani te ko kuu sukan. 


text:
Te ndaka ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, te nú ka kukanu ini ndija ni ya ja taa ya ma chi jin ni'i ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka jikan‑tnu'u de na in ni tatnuni ja sa'a Jesús ma sukan 


text:
<pb/>Te nuu ni ndenda Jesús ma ini veñu'u ka'nu ma, te nuu káxtnu'u ya nuu ñayii ma, te ni ka jan tu'va ña'a tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma. Te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Na in ni tatnuni ja sa'a ni sukan a? ¿Xi na in ni ka'an ja kuu sa'a ni sukan a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya, te jiña'a ya: ―‍Xinañu'u maa sa kakan‑tnu'u ña'a, te nuna jin ndakone'e ni, te sana ka'an sa na in ni tatnuni ja sa'a sa sukan. 


text:
Ja ni yo skuandute Juan ma, ¿Su'si iya iyo andivi ma ni tetniñu Juan ma ja sa'a de sukan, xi ñayii ma ni tetniñu ña'a ja sa'a de sukan? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka ndakan‑tnu'u tna'a de: ―‍Nuna jin kuña'a o ja maa Su'si iya iyo andivi ma ni tetniñu Juan ma, kovaa ka'an de: “¿Te nava'a ñatuu ni ka kandija ni ja ni ka'an de ma?” 


text:
Kovaa nuna jin kuña'a o ja ñayii ma ni tetniñu de, masu kuu vaa ka yu'u o ñayii a, chi vaa ndaka i ka jani ini ja Juan ma, in tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de, te jin ndakiti ini i nuu o ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja sa'a ni ka ndakone'e de nuu Jesús ma: ―‍Ñatuu ka jini sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Sani te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Suni ni ma ka'an tna sa na in ni tatnuni ja sa'a sa sa'a ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin nduu sayii in tee ma 


text:
<pb/>Kovaa sani te jiña'a Jesús ma: ―‍¿Naxe ka jani ini ni? In tee, te iyo uu sayii de, te ni jan tu'va de suchi xinañu'u ma, te jiña'a de: “Sayii, kuá'an, te satniñu ro vitna itu tnu uva ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ndakone'e i, te jiña'a i: “Masu ki'in sa”, kúu i jiña'a i. Kovaa kuee‑ka ma, te ni ndakani, ni ndaka'vi ini i, te kua'an i itu ma. 


text:
Te ni jan tu'va tuku de in‑ka sayii de ma, te jiña'a de sukan ni jiña'a de suchi xinañu'u ma. Te suchi ya'a chi ni ndakone'e i: “Kuu tna vi, taa”, kúu i jiña'a i, kovaa masu ni ja'an i itu ma. 


text:
Te jin ka'an ni, ¿nde i ja nduu i ma ni sa'a sukan kúni yuva i ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka jiña'a de: ―‍Suchi xinañu'u ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ji'in ña'a ka kuneé ka ku‑uun ma, ka yoxtnuu‑ka de ji'in ña jin kivi koo de nuu tatnuni Su'si ma sana ndijin. 


text:
Vaa ni kenda Juan ma nuu ni, ja ni kaxtnu'u de ichi ndaa ma, te ñatuu ni ka kandija ni. Kovaa tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ji'in ña'a ka kuneé ka ku‑uun ma chi ni ka kandija ña ji'in de, te ni ka jini ni ja ni ka kandija de ji'in ña ma, te ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ni ja jin kandija tna ni ja ká'an Juan ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin ñayii masu inuva'a ini, ja ka jito i itu tnu uva ma 


text:
<pb/>Te jiña'a Jesús ma: ―‍Jin koniniso'o ni in‑ka tnu'u vijin a: In tee, ni sunkoo de ni‑ka'nu itu de ma tnu uva, te ni jasi de yu'u itu de ma. Te ni satu'va de in nuu taxi uva ma kivi kuaan i ma, te ni sa'a de in ve'e sukun sukun, sukan‑va'a kuu ko koto de ni‑ka'nu itu de ma. Sani te ni nduku de jaku ñayii ja jin ko koto i itu de ma, te kivi kuaan uva de ma, te sasava jin kuu de ji'in i. Sani te kua'an jika de. 


text:
Te maa kivi kuáan i ma, te ni tetniñu de tee ka jinukuechi nuu de ma ja jin koo de jin nu ke'en de jaku uva ja ni kuaan ma nuu ñayii ka jito itu de ma. 


text:
Kovaa ñayii ka jito ma, ni ka tnii i tee ma, te in de ma ni ka kani i, te in‑ka de ma ni ka ja'ni i, te in‑ka tuku de ma, ni ka wa'a yuu i de. 


text:
Kovaa tee xi‑ñu'ú ma chi ni ndatetniñu tuku de kua'a‑ka tee ka jinukuechi nuu de ma ja jin koo de sana tee ni jan koo xinañu'u ma. Kovaa tee ni jan koo‑ka ma chi sukan ni ka sa'a i tee xinañu'u ma, sukan ni ka sa'a i de. 


text:
Te sandi'i‑nka ma, te ni tetniñu de sa'ya maa de ma. Vaa jani ini de: “Jin kava respetu i nuu sa'ya o a nuna tetniñu o i, vaa sa'ya maa o kúu i.” 


text:
Kovaa ñayii ka jito itu de ma, ni ka jini i ja vee sa'ya tee ma, te ni ka ndatnu'u tna'a i: “Suchi ya'a kúu suchi nduta'vi ñu'ú ya'a. Jín ka'ni o i, te jin ndani'i o ñu'ú i a”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Chukan kúu ja ni ka tnii i sa'ya de ma, te ni ka kene'e i sa'ya de ma yu'u itu ma, te ni ka ja'ni i sa'ya de ma. 


text:
<pb/>’Te nuna ndenda tee xi‑ñu'ú ma, te ¿nawa ka jani ini ndijin ja sa'a de ji'in suchi ka jito itu de ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ka jiña'a de: ―‍Xndo'o xneni de suchi ka jito itu de ma, te ka'ni de i, te kua'a de ñu'ú de ma siin‑ka ñayii ja jin satniñu i, te jin ndakua'a i ja kee itu de ma kivi kuaan i ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Ñatuu jin ka'vi‑ka ni tnu'u ya'a ja ndee nuu tutu Su'si ma nuu sa'a ká'an ma?:<pb/>Yuu ni ka saxiko ñayii ka sa'a ve'e ma, ni nduu i yuu kanuu‑ka.<pb/>Sa'a ni sa'a maa Iya Tátnuni ma, te ñatuu nama uun ni ka jani ini o ja sukan ko sa'a ya. Sa'a ká'an tnu'u Su'si ma. 


text:
Te chukan kúu ja ká'an sa nuu ni a ja ja tatnuni Su'si ma nuu ñayii ka kuu ñuu ya ma, xtandiyo ya nuu nda'a ni a, te ndakua'a ya nuu jaku‑ka ñayii ja jin sa'a i sukan játna ini ya ma. 


text:
Te yuu ma, ndeva'a‑ni ñayii nduva siki i ma, kukuechi kulikin ñayii ma. Te nú yuu ma jinu siki in ñayii ma, ñuyaka‑nka‑ni nduu ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ni ka jiniso'o de tnu'u vijin ni kaxtnu'u ya ma, te ni ka jinitnuni de ja tnu'u vijin ni ka'an ya ma chi ja jin kuu maa de kúu. 


text:
Te ka kuni de ja jin tnii de Jesús ma. Kovaa ka yu'u de ñayii ma, vaa ndaka ñayii ma, ka jani ini i ja in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu Jesús ma.<pb/>


text:
<pb/>―‍Nuu tatnuni Su'si iya iyo andivi ma, inuu kúu i ji'in in rey ja ni sa'a de in viko tnanda'a sayii de ma. 


text:
Te ni tatnuni de nuu tee ka jinukuechi nuu de ma ja jín koo de jín kueka de ñayii jâ ni kana de i ja ki koo i viko tnanda'a sayii de ma, kovaa ñayii yukan, ñatuu ni ka kuni i ja jin koo i. 


text:
Sani te ni tatnuni de nuu jaku‑ka tee ka jinukuechi nuu de ma, te sa'a jiña'a de: “Jin kuña'a ni ñayii jâ ni kana sa i ma ja jâ ni satu'va sa ndeyu ma, vaa jâ ni ka ji'i xndiki sa ma ji'in kiti vava'a‑ka ni satu'va sa ma, te jâ iyo tu'va ndaka, te kí koo i viko tnanda'a sayii sa ya”, kúu de jiña'a de. 


text:
Kovaa ñayii ni ka kana de ja jin koo i viko ma, masu ni ka kandija i ja jin koo i, su'va jaku i kuan koo nuu itu i ma, te jaku‑ka i ma kuan koo i kuan xiko i ndatniñu ka xiko i ma, 


text:
te jaku‑ka i ma, ni ka tnii i tee ka jinukuechi nuu rey ma, te ni ka sa'a ndeva'a i de, te ni ka ja'ni i de. 


text:
Te nuu ni jiniso'o rey ma, te ni ndakiti ini de, te ni tetniñu kua'a de soldado de ma. Ni jan koo i, te ni ka xnaa i tee ni ka ja'ni tee ka jinukuechi nuu de ma, te ni ka ja'mi i ñuu yukan. 


text:
Sani te jiña'a de nuu tee ka jinukuechi nuu de ma: “Ja ndaa kúu ja viko tnanda'a sayii sa ya chi jâ iyo tu'va, kovaa ñayii ni kana sa ja ki koo i ma, masu ka iyo i ja ki koo i. 


text:
Kuán koo ni nuu ka ndatna'a ichi ma, te jin kuña'a ni ndaka ñayii ka ya'a i ichi ma ja kí koo i viko tnanda'a sayii sa ya”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ka ke koo tee ka jinukuechi ma, te kuan koo de nuu ka ndatna'a ichi ma, te ni ka ndaxtutu de ndaka ñayii ni ka ndatna'a ji'in de ma, ka kuu i ñayii ka sa'a ja va'a xi ja u'vi, te kuan koo i ji'in de. Te sukan, te ni chitu viko tnanda'a sayii de ma. 


text:
<pb/>’Te sani te ni kivi rey ma nuu ka iyo ñayii ni kana de ma, te ni jini de in tee ja masu ne'nu de sa'ma vivii sukan ka ne'nu ñayii ni jan koo viko ma. 


text:
Te jiña'a de: “¿Ndijin, naxe ni kivi ni ya'a? Te vitna ja masu ne'nu ni sa'ma ka ne'nu ñayii ni kana sa a”, kúu de jiña'a de. Kovaa masu ni ka'an kuiti tee ma. 


text:
Sani te jiña'a rey ma nuu tee ka jinukuechi ma: “Jin ku'ni ni nda'a de ja'a de, te jin koo ni jin xsia'a ni de ke'e ma nuu nee ma, vaa yukan kúu nuu jin ndanda'yu ñayii ñatuu ni ka iyo tu'va ma, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i”, kúu de jiña'a de. 


text:
Suni sukan kúu nuu tatnuni Su'si ma, vaa kua'a ñayii ma ni kana ya, kovaa jaku‑ni i ni ka kachi ja ni ka nduu i ñayii ni ndakaji ya ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya nawa jin kua'a o nuu gobiernu ma, ji'in nawa jin ndakua'a o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te kuan koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka ndatnu'u tna'a de naxe kuu jin xnda'vi de Jesús ma, ja na ka'an ya in tnu'u, te kuu jin xtekuechi de ya. 


text:
Te ni ka tetniñu de jaku tee ka ndikin tna'a ji'in maa de ma, ji'in jaku tee ka ndikin tna'a ji'in tee kúu Herodes ma, ja na jin koo de jin kuña'a de Jesús ma sa'a: ―‍Teskua'a, ka jini sa ja ja ndaa kúu ja ká'an ni a, te káxtnu'u ndaa ni sukan kúni Su'si ma ja jin ko kuu o nuu ya ma. Te masu ndí ini ni nawa ka jani ini ñayii ja ká'an ni a. Te ni masu ndí ini ni na nde ñayii ka niniso'o ma. 


text:
Chukan kúu ja, ¿nawa ká'an ni? ¿Va'a‑ni ja jin chuya'vi sa ja ka satniñu sa ma nuu tee nani César tátnuni ñuu Roma ma, xi ña'a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi jini ya ja masu ja va'a ka ñu'u ini de ja sukan ka jikan‑tnu'u de ya ma, te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka jitotnuni ña'a ni? ¡Masu ka sa'a ni sukan ka ka'an ni a! 


text:
Jin kaxtnu'u ni in xu'un ja ka chuya'vi ni nuu tee nani César ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka wa'a de in xu'un denario, 


text:
te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Na in xi‑yunuu ndenee a, te na in nani sukan ká'an yika i a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Yunuu tee nani César tee tátnuni ñuu Roma ma kúu ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Sani te jiña'a Jesús ma: ―‍Te jin ndakua'a ni nuu César ma tna'a ja kúu kuenda maa de ma, te nuu Su'si ma jin ndakua'a ni tna'a ja kúu kuenda maa ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o de ja sukan ni ndakone'e Jesús ma, te ni ka sa'vi‑nka ini de, te ñatuu ni ka ka'an kuiti de, te kuan nu koo de. Ni ka jikan‑tnu'u tee ka kuu saduceo ma naxe ko kuu ñayii ndateku ma 


text:
<pb/>Kivi yukan ni jan koo jaku tee saduceo ma nuu iyo Jesús ma. Tee ya'a chi ka ka'an de ja masu ka ndateku ñayii ni ka ji'i ma. Te chukan kúu ja ni ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍Teskua'a, Moisés ma, ni xndoo de tutu ká'an ja nú in tee ma, ni tnanda'a de te ni ji'i de te ñatuu na sa'ya de ji'in ñasi'i de ma ni iyo, te ñani tee ni ji'i ma ndakueka ñasi'i de ma, sukan‑va'a koo sa'ya ña, te ko kuu i sa'ya tata tee ni ji'i ma. 


text:
Te sukan ni kuu ja uja tee ndi‑tna'a ñani de ma. Tee xinañu'u ma, ni tnanda'a de, te ñatuu na sa'ya de ji'in ñasi'i de ma ni iyo, te ni ji'i de, te chukan kúu ja ni ndoo ñasi'i de ma, te ni ndakueka ña ñani de ma. 


text:
Te suni sukan ni kuu ji'in tee ku‑uu ma, ji'in tee ku‑uni ma, te onde ndi‑uja de ma ni ka yo ndeka ña. 


text:
Va'a‑ni, te nú jin ndateku ñayii ma, ¿na nde de xi‑ñasi'i ko kuu ña'a yukan kivi jin ndateku de ma? Vaa ndi‑uja de ma ni ka iyo ji'in ña ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Ndijin chi masu ka jini ni ja ka ka'an ni a. Masu ka jini ni sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma, ni a ndaka ja kuu sa'a Su'si ma masu ka jini ni. 


text:
Kivi jin ndateku ñayii ma, tee ma ji'in ña'a ma, masu jin ndatnanda'a‑ka de, vaa sukan ka kuu ángel ka iyo andivi ma, sukan jin ko kuu de. 


text:
“Maa sa kúu Su'si Abraham ma ji'in Isaac ma ji'in Jacob ma.” Te chukan kúu ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, vaa Su'si ma, masu Su'si ñayii ni ka ji'i ma kúu ya chi Su'si ñayii ka teku ma kúu ya ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ka iyo ma, nuu ni ka jiniso'o i tnu'u ya'a, te ni ka sa'vi‑nka ini i ja káxtnu'u ya ma. Uu tnu'u ya'a ni tatnuni Su'si ma, ja ka ndanuu xeen‑ka i 


text:
<pb/>Te tee ka kuu fariseo ma, ni ka jiniso'o de ja tee ka kuu saduceo ma chi ñatuu ni kuu jin ndakone'e de ja ni ka'an Jesús ma. Chukan kúu ja ni ka ndatna'a de. 


text:
Te in de ma, ja kúu de tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ni kuni de ja kototnuni de nawa ka'an Jesús ma, te ni jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍Teskua'a, ¿nde tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja ni ndakaxtnu'u Moisés ma kúu ja kanuu xeen‑ka ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍“Jín kutoo o Su'si o ma ji'in ndaka tu'u ini anua o a, ji'in ndaka ja ka jani ini o a.” 


text:
Te in‑ka tna tnu'u kanuu ni tatnuni Su'si ma kúu ja: “Jin kutoo ni tna'a ni ma, sukan ka kutoo ni maa ni ma.” 


text:
Nú ka kandija ni te ka sa'a ni sukan ká'an nduu tnu'u ya'a, ka yikuu ni ka sa'a ni ndaka tnu'u ni ka yo kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Maa Su'si ma ni tetniñu Cristo ma 


text:
<pb/>―‍¿Nawa ka ka'an ni ja kuu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma? ¿Na in xi‑sa'ya kúu ya? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka jiña'a de: ―‍Sa'ya tata David ma kúu ya ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a Jesús ma: ―‍¿Na kachi kúu ja David ma chi ni ska'an ña'a Xtumani Ndios ma, te ni xnani de ya ja iya tátnuni nuu de ma kúu ya? Vaa ni ka'an David ma:<pb/> 


text:
Su'si Iya Tátnuni ma jiña'a nuu iya tátnuni nuu sa a:<pb/>“Kunukoo ro xiñi kua'a ri a,<br/>te onde nú ni kundee ri ni skendoo ri<br/>ndaka suchi ñatuu ka kunimani nuu o a chii ja'a ro a”,<br/>kúu ya jiña'a ya nuu iya tátnuni nuu sa a. Sa'a ni ka'an David ma. 


text:
<pb/>’Kovaa ¿naxe kuu ko kuu Sa'ya tata David ma Cristo ma nú sukan, te vitna ja maa David ma, ni xnani de ya iya tátnuni nuu de ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñatuu ni kuu jin ndakone'e de ni‑in tnu'u. Te onde kivi yukan, te ñatuu na in ni kusaa ini ja jin kakan‑tnu'u‑ka i ya.<pb/>


text:
<pb/>―‍Nuu ni yo nukoo Moisés ma, ka nukoo tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma. 


text:
Chukan kúu ja nde a va'a ka kaxtnu'u de ma ja jin sa'a ni ma, te jin sa'a ni. Kovaa másu ko jin ko sa'a ni sukan ka sa'a ka kuu maa tee yukan, chi vaa ka ka'an de te masu ka sa'a de. 


text:
Kovaa ka tatnuni ka tatnuni de sukan jin ko sa'a ñayii ma, te sukan ka skuiso de i ndaka, kovaa maa de ma, masu ka skanda de ni‑in xninda'a de ma ja jin chindee de ñayii ma naxe jin sa'a jin kuu i ma. 


text:
Ja ka kuni de kúu ja jin kuni ndaka ñayii ma ja ka sa'a de ma, te ûni ka ndenee in tutu ká'an tnu'u Su'si ma tnee de ma, te vivii ka ndaskuili de yu'va sa'ma de ma. 


text:
Te nú kuan koo de viko ma xi ini veñu'u lilikin ma, te ka kunuu maa de ja jin kunukoo de nuu mesa ka ndanuu‑ka ma. 


text:
<pb/>’Kovaa ndijin, másu ko jin kua'a ni tnu'u ja ko jin xnani ña'a i teskua'a, vaa maa‑ni Cristo ma kúu teskua'a, te ndaka ndijin, ndi‑tna'a ñani ni, ndi‑tna'a ku'va ni. 


text:
Te másu ko jin kuña'a ni yuva sa ni‑in ñayii ñuu ñayivi ya, vaa in‑ni Yuva o iyo, te iya iyo onde andivi ma kúu Yuva o ma. 


text:
Másu ko jin kua'a ni tnu'u ja ko jin xnani ña'a i tee ka kaxtnu'u, vaa maa in‑ni Cristo ma kúu iya káxtnu'u ndaka. 


text:
Vaa nú na in jani ini ja kanuu‑ka i sana ndaka‑ka ñayii ma chi ndatna'a i ja kan‑nuu. Te nú na in jani ini ja in ñayii masu kanuu kúu i chi in ñayii kanuu‑ka ko kuu i nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>’Kovaa ¡nda'vi maa ni ja ka kuu ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa ka ja'nu ndee ni ja jin kivi koo ñayii ma nuu tátnuni Su'si ma, vaa ni masu ka kivi koo ni, te ni masu ka wa'a ni tnu'u ja jin kivi koo ñayii ka kuni ja jin kivi koo i ma. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa ka xnda'vi ni ña'a ni ka ji'i yii ma, te ka ndaxtandee ni ve'e ña ma, te ka sa'a ni tnu'u ja tee ka sa'a ja va'a ka kuu ni, kuechi ja nana'a ka jikan‑ta'vi ni ma. Chukan kúu ja jin chunaa xeen‑ka ni. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Te kuan koo ni ve koo ni nuu ñu'ú ya nuu mar ma ka kuu ni, sukan‑va'a jin kundee ni ja kandija in ñayii ma sukan ka kaxtnu'u ni a, te nú ni kandija i ma, jâ ni ka kundee ni ja ka'vi‑ka ndo'o neni i nuu andeya ma sana maa ni. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni ja ka kaxtnu'u ni, te masu ka jini ni ja ka kaxtnu'u ni a! Vaa ka ka'an ni: “Nú na in na skuiso ja maa veñu'u ka'nu ma, te masu nawa kúu, kovaa nú na in na skuiso ja maa oro iyo ini veñu'u ma, te sukan ni ka'an i ma, te sukan na sa'a i.” 


text:
¡Tee ñatuu ka jaku'ni ini ka kuu ni! Vaa ¿nde a kúu ja kanuu‑ka: oro ma xi maa veñu'u ma? Vaa veñu'u ma kúu ja sa'a ja oro ma, ni nduu i in ja ii. 


text:
<pb/>’Te suni ka ka'an ni: “Nú na in skuiso ja maa nuu altar ma chi masu nawa kúu, kovaa nú na in na skuiso ja maa ja ka ndakua'a ñayii ma ja yoxtnee nuu altar ma chi tavi i ja sa'a i sukan ni skuiso i ma.” 


text:
¡Ñayii ñatuu ka jaku'ni ini ka kuu ni, te ñatuu ka kundijin nuu ni a! Vaa kanuu‑ka altar ma sana ja ka ndakua'a ñayii ma, vaa altar ma kúu ja sa'a ja nduu in ja ii ja ka ndakua'a ñayii ma nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú na in na skuiso ja maa nuu altar ma, suni skuiso i ja ndaka ja yoxtnee nuu altar ma, te chukan kúu ja iyo i ja sa'a i ja ni ka'an i ma. 


text:
Te nú na in na skuiso ja maa veñu'u ka'nu ma, suni skuiso tna i ja ndaka ja iyo ini veñu'u ma, te suni iyo tna i ja sa'a i ja ni ka'an i ma. 


text:
Te nú na in na skuiso ja maa andivi ma, te suni skuiso tna i nuu núkoo Su'si ma, ji'in maa ya ja núkoo ya ma, te kuiti iyo tna i ja sa'a i ja ni ka'an i ma. Kovaa masu sukan ka kaxtnu'u ni ma. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa saa ka jatanuu ni ja onde minu xtila ma ji'in anís ma ji'in cominu ma ka ndakua'a tu ni diezmo ni ma nuu Su'si ma, kovaa ni ka xndoo ni tna'a cha'a ja ka kuu i ja ka ndanuu‑ka ja ni tatnuni Su'si ma ja jin sa'a ni ma, ja jin kunda'vi ini ni tna'a ni ma, ji'in ja jin kukanu ini ni Su'si ma, ji'in ja jin ko sa'a ni ja va'a ja ndaa ma. Te vaa ndaka cha'a ka ndanuu‑ka ja jin sa'a ni, te suni nini ja jin ndakua'a tna ni nuu Su'si ma ndaka ja jâ ka ndakua'a ni ma. 


text:
<pb/>’Vaa ja sukan ka sa'a ka kuu ni a, te sukan ka kuu tee ka ndasijin tiukun lilikin ma kovaa ka kokon de kiti ka kuu camellu ma, sukan ka kuu ni. Te chukan kúu ja masu kuu jin ko kuu ni tee jin kaxtnu'u nuu in‑ka ñayii ma. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa ka ndasavii ka ndasandoo ni maa ni, kovaa ichi ini anua ni a chi ka ñu'u chitu ja ka sakui'na ni ma ji'in ja u'vi ka sa'a ni ma. Te sukan ka kuu ñayii ka ndakate yika ñajin i ma ji'in yika ko'o i ma, kovaa ichi ini i ma chi ka ndaa tne'e ma, sukan ka kuu ni. 


text:
Tee ka kuu fariseo, ni masu ka ndasa'a ni kuenda ja ka sa'a ni a. Jin ndasavii ni ini anua ni a, sukan‑va'a jin nduvii ni‑ka'nu ni‑tu'u ni. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa sukan ka kuu nuu ka yinee ndiyi ma ja kuijin kuijin ka ndaka'yu i ichi siki i ma ichi ke'e ma, te sukan ka kuu ni. Te ja ndaa kúu ja vivii ka na'a nuu ka yinee ndiyi ma, kovaa ichi ini i ma ka ñu'u chitu yiki ndiyi ma, te ñu'u ndaka ja tne'e ja kini ma. 


text:
Suni sukan tna ka kuu ni, vaa ja ka nde'ya ña'a ñayii ma chi vivii ka na'a ni, vaa ja ndaa kúu ja ka sa'a ni tnu'u ja tee ka sa'a ja va'a ka kuu ni, kovaa ini anua ni a chi ka ñu'u chitu ndaka ja u'vi ka sa'a ni a, vaa ka ka'an ni ja va'a te masu ka sa'a ni. 


text:
<pb/>’¡Nda'vi maa ni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo a, ja ka ka'an ni te masu ka sa'a ni! Vaa ka sava'a ni nuu ka yinee tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, te ka ndasakutu ni nuu ka yinee ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma. 


text:
Te ka ka'an ni: “Nute ni ka iyo o kivi ni ka iyo ndi yuva o ma chi masu jin ketna'a ini o ji'in de ja jin ka'ni o tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma.” 


text:
Te ja sukan ka ka'an ni a, ka ndaka'an ni ja jin kuu maa ni, vaa sa'ya tata tee ni ka ja'ni tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ka kuu ni. 


text:
<pb/>’¡Sukan ka kuu koo ma ka kuu ndaka ni! Masu jin kaku‑ka ni, vaa jâ iyo ja jin ndachunaa ni nuu andeya ma. 


text:
Chukan kúu ja maa sa tetniñu tee jin ndakaxtnu'u tnu'u kua'a Su'si ma ji'in tee inundichi ji'in teskua'a. Te tee yukan, jaku de jin ka'ni ni, te jaku de ma jin skuita kaa ni nuu krusi ma, te jaku‑ka de ma, jin kani xeen ni de ini veñu'u lilikin ma, te jin sondikin ni de in ñuu in ñuu. 


text:
Sukan‑va'a ndaka maa ni jin kuiso kuechi niñi ndaka ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma te ni ka ja'ni ni i nuu ñu'ú ya, onde niñi Abel suchi ni yo sa'a ja va'a ma, te onde niñi Zacarías sayii tee kúu Berequías ma tee ni ka ja'ni ni me'ñu veñu'u ka'nu ma ji'in nuu altar nuu ka ndachiñu'u ni Su'si ma. 


text:
Ja ndaa ndáka'an sa ja ndaka cha'a jin koo siki ndaka maa ni a. Ni kuxii ini Jesús ma ja kuu ñuu Jerusalén ma 


text:
<pb/>’¡Ñayii ñuu Jerusalén, ñayii ñuu Jerusalén, ja ka wa'a‑yuu ni tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma onde ka ja'ni ni de! ¡Te suni sukan ka sa'a ni ji'in ñayii ni tetniñu ya nuu ni ma! ¡Na saa jichi ni kuni sa ja ndaxtutu ña'a sa, sukan ndáxtutu tila ma chili ti ma chii ndijin ti ma! Kovaa ñatuu ni ka kuni ni. 


text:
Vaa ká'an sa ja onde vitna, te masu nde jin kuni‑ka ña'a ni maa sa onde kenda kivi ja jin ka'an maa ni: “¡Ja va'a kuu iya vee nuu Iya Tátnuni ma!” ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Ja ni ndee Jesús ma ini veñu'u ka'nu ma, te kua'an ya, te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, ja na jin kaxtnu'u de naxe vii ka ndaa ve'e sukun ka ndatuu nuu iyo veñu'u ka'nu ma. 


text:
Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Ka nde'ya ni ni‑ka'nu veñu'u a? Kovaa ja ndaa ká'an sa nuu ni ja ni‑in‑ka yuu masu kendoo siki in‑ka yuu a, ja ndi'i kuiti i ndatnana ―‍kúu ya jiña'a ya. Na seña ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ja ni kenda ya Yuku Tnu Olivo ma, te ni jinkoo ya, te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, te ni ka kene'e siin de ya, te ka jikan‑tnu'u siin de ya na nde kivi ko kuu sukan ká'an ya ma, te nde a ko kuu seña, ja sani te ndenda ya te naa ñuu ñayivi a. 


text:
chi vaa ki koo kua'a xeen i ja jin sa'a i tnu'u ja maa sa ka kuu i, te sa'a jin ka'an i: “Maa sa kúu Cristo ma”, te jin xnda'vi i kua'a xeen ñayii. 


text:
<pb/>’Te jin kuniso'o ni ja jin kanaa ñayii in ñuu ma ji'in in‑ka ñuu ma ya'a yukan. Kovaa máko jin koyu'u ni, chi vaa sukan ko kuu, kovaa masu jâ ni jinu kúu. 


text:
Vaa in ñuu ka'nu ma, kanaa i ji'in in‑ka ñuu ka'nu ma, te in ñayii tátnuni in ñuu ka'nu ma, kanaa i ji'in in‑ka ñayii tátnuni in‑ka ñuu ka'nu ma, te kua'a ñuu jin tnaa xeen, te jin ndatnana kua'a ve'e, te koo soko koo tnama. 


text:
<pb/>’Sani te jin tnii ña'a i ndijin, te jin xsia'a ña'a i nuu ñayii ma, te jin xndo'o jin xneni ña'a i, te onde jin ka'ni ña'a i, te ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, jin saxiko ña'a i ndaka ni kuechi ja ka ndikin ña'a ni maa sa. 


text:
Kivi yukan, kua'a ñayii, jin ndakakayata i nuu Su'si ma, te ndi‑in ndi‑in i jin ke'en‑su'va nuu tna'a, te jin saxiko nuu tna'a i. 


text:
Te kenda koo kua'a tee jin xnda'vi ña'a ja tee ka ndakaxtnu'u tnu'u wa'a Su'si ma ka kuu de, te jin xnda'vi de kua'a ñayii. 


text:
Te suni onde ni‑ka'nu ñuu ñayivi a jin kenda koo i jin kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a sukan tatnuni Su'si ma, sukan‑va'a jin kuni ñayii ndaka ñuu ma sukan ká'an ma. Te sani te naa ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja nú ni ka jini ni in ja masu kunimani i nuu Su'si ma ja ni jinkoo i nuu altar ii ini veñu'u ka'nu iyo ñuu Jerusalén ma, sukan ni ka'an tee kúu Daniel ma, tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, (na in ká'vi tnu'u ya'a, te skua'a ñukuun i, sukan‑va'a jaku'ni ini i nawa kúni ka'an), 


text:
Chukan kúu ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, ja má ko kuu sukan kivi vijin ma, xi kivi ñatuu ka satniñu o ma, 


text:
chi vaa kivi yukan chi kivi tnundo'o tnuneni xeen ko kuu, ûni in tnundo'o ja masu nama ni yo kuu sukan onde kivi ni sa'a Su'si ma ñuu ñayivi a, te onde kenda kivi kenda tnundo'o tnuneni ja ni jani ini Su'si ma ja ko kuu ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te nú ni jinu ma, ni masu sa'a‑ka ya sukan. 


text:
Te nú Iya Tátnuni ma, ma ndaka'nde sava ya kivi yukan, kivi tnundo'o ma, masu na in kaku, kovaa kuechi ja kútoo ya ndaka ñayii ni ndakaji maa ya ma, chukan kúu ja ndaka'nde sava ya kivi yukan. 


text:
<pb/>’Te nú jin ka'an i nuu ni: “Jin konde'ya ni ja ya'a iyo Cristo ma”, xi “Jin konde'ya ni ja yukan iyo ya”, másu ko jin kandija ni. 


text:
Vaa ki koo tee jin xnda'vi ña'a ja Cristo ma ka kuu de, xi jin xnda'vi ña'a de ja tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ka kuu de, te jin sa'a kua'a de milagru, sukan‑va'a jin xnda'vi ña'a de, te jin ku'un ini de ja onde ñayii ni ndakaji Su'si ma jin ndaxnda'vi de. 


text:
Chukan kúu ja nú ka ka'an i: “Jin konde'ya ni jâ ni kenda ya nuu masu nawa iyo kuiti ma”, kovaa másu ko jin ke koo ni te jin koo ni. Te nú ka ka'an i: “Iyo ya onde ini ve'e onde sukun ma”, te másu ko jin kandija ni. 


text:
Vaa sukan kúu ora jándute ichi nuu kána kandii ma chi tnuu ni'ni onde ichi nuu kée kandii ma, te sukan ko kuu kivi ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa ka jini tu maa ni ja ndeva'a‑ni nuu kátuu in kiti ni ji'i ma, te yukan ka ndatna'a loti ma. Te sukan ko kuu kivi jin ndatna'a o ma, vaa nuu iyo sa ma ndenda koo ni. Kivi ndii Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Nú ni jinu kunu ja ni ya'a tnundo'o yukan, sani te kandii ma chi masu kotnuu‑ka i, te masu ndii‑ka, te yoo ma, suni masu kotnuu‑ka i, te tiuxini ma chi jin kun‑kava i andivi ma, te ndaka ja ka iyo andivi ma chi ndaskanda Su'si ma. 


text:
Sani te onde andivi ma kenda seña sa ja kuu sa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a, te sani te jin ndanda'yu ñayii ka iyo ndaka ñuu ma ja ñatuu ka iyo tu'va i ma, te jin kuni ñayii ma ja saña ja kúu sa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a, ja ndenda sa nuu viko ma ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa ji'in jayiñu'u sa ma. 


text:
Sani te tatnuni sa nuu ángel sa ma ja jin tivi nini'i i trompeta ma, te tetniñu sa ángel sa ma ni‑ka'nu ñuu ñayivi a onde nuu jakituu andivi ma ji'in ñu'ú a, te jin ndaxtutu i ndaka ñayii ni ndakaji sa te ni ka kanda i ni ka yo ndikin ña'a i ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin kutu'va ni tna'a ja káxtnu'u sa siki tnu higo ma. Nú ni ka ndi'i nda'a tnu ma ve jin nana koo i ma te ni ka nduyute nda'a tnu ma, te ka jini ni ja ve kuyatni kivi ndukuii ñuu ñayivi a. 


text:
Suni sukan ko kuu nú ka jini ni ja ka yikuu ndaka tna'a ja ni ka'an sa a, te jin kona'a ni ja sani te saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jâ iyo yatni sa ye'e ma. 


text:
Andivi ma ji'in ñuu ñayivi a chi jin naa i, kovaa tnu'u ká'an sa a chi masu yanduu ja sukan ko kuu. 


text:
<pb/>’Kovaa ja kivi ma ji'in ora ma, masu na in jini, ni a ángel Su'si ma ja ka iyo i andivi ma, ni a saña ja kúu sa Sa'ya ya a chi maa in‑ni Yuva o Su'si ma na'a na kivi ko kuu sukan. 


text:
<pb/>’Sukan ni kuu kivi ni iyo Noé ma, sukan ko kuu tna kivi ndii sa ja kúu sa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa kivi ni iyo Noé ma, nuu ñatuu kenda‑ka ja kuun savi ma, te ndaka‑ka ñayii ma chi ni ka yo jaa, ni ka yo ji'i i, ni ka yo xtnanda'a tna'a i, te ni masu ni ka yo sanuu i ja ká'an Noé ma, onde ni kenda kivi ni kivi Noé ma nuu arca ma, 


text:
te ni kuun xen‑xeen savi ma, te ni chitu ndute ñuu ñayivi a, te ni ka ji'i ndaka ñayii ma. Vaa ñatuu ni ka ndasa'a maa i kuenda ma. Te sukan jin ndo'o maa ñayii ñatuu ka ndi ini ja ká'an sa a, kivi ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin konde'ya va'a ni, te jin koo tu'va ni, te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, vaa masu na in jini na kivi ndenda sa ja kúu sa iya tátnuni nuu ni ja ka kuu ni ñayii ve'e sa ma. 


text:
<pb/>’Jin ndasa'a ni kuenda: Nú in tee xi‑ve'e ma, te jini de na ora kenda kui'na ve'e de ma, masu kua'a de tnu'u ja kivi i ve'e de ma ja sakui'na i ma. 


text:
Ndijin tna, jin koo tu'va ni, vaa saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ndenda sa ora masu ka jani ini ni ja ndenda sa ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin ndasa'a ni kuenda te jin ko kuu ni sukan kúu tee ñukuun ñukuun jinukuechi va'a nuu jito'o de ma. Chukan kúu ja ni sacargu ña'a jito'o de ma ja na katanuu de kuá'a de ja jin kaa ndaka ñayii ve'e jito'o de ma maa ora jiniñu'u ja jin kaa i ma. 


text:
Ja vava'a ko kuu tee jinukuechi nuu jito'o de ma, nuna ndenda jito'o de ma te ndani'i ña'a de ja yikuu de sa'a de sukan ni tatnuni tee ma ja sa'a de ma. 


text:
te keja'a de sa'a ndeva'a de ñayii ka jinukuechi ma, te keja'a de kaa de ko'o de ji'in tee ka ndajini ma, 


text:
te xndo'o xneni ña'a jito'o de ma, te taji de tee ma, ki'in maa de nuu ka iyo ñayii ni ka yo ka'an te ñatuu ni ka yo sa'a i ma, vaa yukan ko kuu nuu jin ndanda'yu i, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i.<pb/>


text:
’Sani te nuu tatnuni Su'si ma ko kuu sukan ka kuu uxi suchi jaa ñatuu jin koo‑ka yii i, ja ni ka ke'en i kandili i ma, te ni ka ke koo i ka ndetu i suchi iyo ja tnanda'a i ma. 


text:
U'un suchi jaa ma chi ka ñu'u vii ka ñu'u va'a ini i ja ka sa'a i ma, te u'un‑ka i ma chi ka ku‑uun ka kusu'va‑ni ini i. 


text:
Te suchi ka ku‑uun ka kusu'va‑ni ini i ma chi ka yinda'a i kandili i ma, kovaa masu ni ka ke'en i aceite ku'un nuu kandili i ma. 


text:
Kovaa suchi ka ñu'u vii ka ñu'u va'a ini ja ka sa'a i ma chi ni ka ke'en i kandili i ma ji'in aceite ku'un nuu kandili i ma. 


text:
<pb/>’Te sava ñuu ma ka kayu'u ñayii ma ja jâ ni kenda suchi tnanda'a ma, te jín ke koo i ja jin kondetu i ja na kivi i ve'e ma. 


text:
Suchi ka ku‑uun ka kusu'va‑ni ini i ma, sa'a ka jiña'a i nuu suchi ka ñu'u vii ka ñu'u va'a ini ja ka sa'a i ma: “Jin taa vala aceite ro a, vaa ve jin nda'va kandili ri a”, ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Kovaa sa'a ni ka ndakone'e suchi ka ñu'u vii ka ñu'u va'a ini ja ka sa'a i ma: “Va'a‑ka kuán koo maa ro, te jin kuaan ro aceite ja jin ku'un nuu kandili ro a, sukan‑va'a ma ndi'i aceite nuu ndaka o”, ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>’Kovaa nani kuan koo i kuan kuaan i ma, te ni kenda‑ni suchi tnanda'a ma, te suchi ka iyo tu'va ma chi ni ka kivi koo i ji'in suchi tnanda'a ma viko ma, sani te ni ndandesi ye'e ma. 


text:
Te saa ni ka ndenda koo u'un‑ka suchi jaa ñatuu ni ka iyo tu'va ma, te ka jiña'a i: “Señor, señor, ndakune ni ye'e a”, ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Chukan kúu ja jin ku'un vii jin ku'un va'a ini ni naxe jin ko kuu ni, vaa ñatuu ka jini ni na kivi na ora ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. Jesús ma, ni ka'an ya in tnu'u vijin xu'un ni xndoo tee kúu rey ma nuu nda'a ñayii ka jinukuechi nuu de ma 


text:
<pb/>’Vaa nuu tatnuni Su'si ma inuu kúu i ji'in in tee ja ki'in jika de, te ni kana de ñayii ka jinukuechi nuu de ma, te ni wa'a de jaku ja neva'a de ma. 


text:
In tee ma, ni wa'a de u'un xu'un, te in‑ka de ma, uu, te in‑ka de ma, in‑ni, vaa ndi‑in ndi‑in de ma ni wa'a de sukan jini de ja kuu jin ko koto tee ma, te sani te kua'an jika de. 


text:
Sani te tee ni wa'a de u'un xu'un ma, te ni ja'an tee ma, te ni chiya'vi de ja ko xiko de ma, te ni ndindoso u'un‑ka xu'un ma. 


text:
Kovaa tee ni ni'i in‑ni xu'un ma chi ni ja'an de, te ni jate de chii ñu'ú ma, te ni chinee va'a de in xu'un ni wa'a jito'o de ma. 


text:
<pb/>’Sani te ni ya'a kua'a xeen kivi ma, te ni ndenda tee kúu jito'o tee ka jinukuechi ma, te ni ndakan de kuenda nuu tee ma. 


text:
Te ni kenda tee ni kunda'a u'un xu'un ma, te yinda'a de u'un‑ka xu'un ni ndindoso ma, te jiña'a de: “Señor, ni taa ni u'un xu'un ma, te vitna ni ni'i sa u'un‑ka sa'ya xu'un ni a, ja ni ndindoso siki xu'un yukan ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te jiña'a jito'o de ma: “Va'a‑ni ni sa'a ni, vaa in tee jinukuechi va'a kúu ni, te kúkanu ini ña'a sa, vaa visi jaku‑ni ni taa sa, kovaa ni kuu ni, ni jito va'a ni, te su'va kua'a‑ka sacargu ña'a sa ja ko koto va'a ni. Ne'e ni, te kivi ni, te jín koo sii ini o”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Te ni kenda tna tee ni kunda'a uu xu'un ma, te jiña'a de: “Señor, uu xu'un ni taa ni ma, te ni ni'i sa uu‑ka sa'ya xu'un ni a, ja ni ndindoso siki xu'un yukan ma”, kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>’Kovaa sani te ni kenda tna tee ni kunda'a in xu'un ma, te jiña'a de: “Señor, jâ jini ña'a sa ja in tee ndee ini kúu ni, vaa ndaxtutu ni nuu masu maa ni ni chi'i ma, ji'in nuu masu maa ni ni saka ma. 


text:
Chukan kúu ja ni yu'u ña'a sa, te ni jan kate sa chii ñu'ú ma, te ni chu'u sa xu'un ni taa ni ma. Te ya'a iyo xu'un ni a”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ndakone'e jito'o de ma, te jiña'a de: “Masu tee jinukuechi va'a kúu ni. Tee kuxi kúu ni. Vaa nú jini ni ja ndáxtutu sa nuu masu ni chi'i sa ma ji'in nuu masu ni saka sa ma, 


text:
te chukan kúu ja nute ni jan xsia'a ni xu'un sa a nuu tee ka jito bancu ma, te ndenda sa ma chi ndani'i sa xu'un sa ma ji'in sa'ya xu'un sa ma nkuu”, kúu de jiña'a de. 


text:
Te jiña'a tna de nuu ñayii ka iyo ma: “Jin ndaxtandee ni xu'un yinda'a de a, te jin ndakua'a ni nuu tee yinda'a uxi xu'un ma. 


text:
Chukan kúu ja nú na in jâ neva'a i ma chi ni'i‑ka i, te koneva'a kua'a‑ka i, te nú na in ñatuu nawa neva'a i ma chi onde jaku‑ni ja neva'a i ma chi siin‑ka ñayii ndunda'a. 


text:
Te tee jinukuechi a, ja masu jiniñu'u de a, jin chunee ni de ke'e ma nuu nee ma, vaa yukan kúu nuu jin ndanda'yu ñayii ma, te jin ndakandi'i jin ndakandi'i i nu'u i ma ja jin ndo'o jin neni i”, kúu de jiña'a de. Sukan ndakan Jesús ma kuenda nuu ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Kivi ndenda sa ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a ji'in jayiñu'u sa ma ji'in ndaka ángel sa ja ka sa'a i ja va'a ma, sani te jinkoo sa nuu tatnuni sa ma, nuu iyo jayiñu'u sa ma. 


text:
Te yukan jin ndututu ndaka ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te ndasasiin sa ndi‑in ndi‑in ñayii ma, sukan sa'a tee jito kiti ma, ja ndasasiin de ndikachi ma ji'in ndixi'yu ma. 


text:
<pb/>’Sani te saña ja kúu sa rey ma, kuña'a sa nuu ñayii ka iyo xiñi kua'a sa ma: “Ja vava'a ka kuu ni nuu Yuva sa ma, te ne'e koo ni, te jin koo ni nuu tátnuni ya ma nuu ni satu'va ya onde nuu ni keja'a ñuu ñayivi a ja jin ko kuu ta'vi ni ma. 


text:
Vaa nuu ni yo kokon sa ma, te ni ka taa ni ja ni jaa sa, te nuu ni yo yichi sa ndute ma, te ni ka taa ni ndute ni ji'i sa, te ni ka jan‑ta'vi ña'a ni ve'e ni ma kuenda tnu'u ja in tee in‑ka ñuu kúu sa. 


text:
Te nuu ni iyo vichi sa ma, te ni ka taa ni sa'ma ni yo ne'nu sa ma, te nuu ni yo ndo'o, ni yo tna'a sa in kue'e ma, te ni ka jan koto ña'a ni ma, te nuu yinee sa vekaa ma, te ni ka jan koto ña'a ni ma”, kuña'a sa. 


text:
<pb/>’Sani te ñayii ni ka sa'a ja va'a ma, jin ka'an i: “Señor, ¿na kivi ni ka jini ña'a sa ja kókon ni te ni ka taa sa ja ni jaa ni, xi ni ka jini ña'a sa ja yíchi ni ndute te ni ka taa sa de ni ji'i ni? 


text:
¿Te nde kivi ni ka jini ña'a sa ja sukan kúu in tee in‑ka ñuu kúu ni, te ni ka jan‑ta'vi ña'a sa ve'e sa ma, xi iyo vichi ni te ni ka skone'nu ña'a sa sa'ma ma? 


text:
¿Xi na kivi ni ka jini ña'a sa ja ku'u ni xi ja yinee ni vekaa ma, te ni jan koo sa ni ka jan koto ña'a sa?” Sa'a jin ka'an i. 


text:
<pb/>’Te ndakone'e sa, te kuña'a sa: “Ja ndaa ká'an sa ja sukan ni ka sa'a ni ja kuu in ñayii kúnda'vi kúkee ma ja kándija i ja ká'an sa a, te kuenda tnu'u ja nuu maa sa ni ka sa'a ni”, kuña'a sa. 


text:
<pb/>’Sani te kuña'a tna sa ñayii ni sa'a siin sa ka iyo ichi xiñi satni sa ma: “Kuán koo ni kuán jin ndiyo ni nuu iyo sa a. Kuán koo ni nuu ñu'u i'ni ndú'va ni‑kani ni‑jika ma, nuu iyo tu'va ja ki'in tachi ma ji'in ángel ka ndikin i ma chi ñayii ka sa'a ja u'vi ka kuu ni. 


text:
Vaa ni yo kokon sa, te ñatuu ni ka taa ni ja kaa sa, te ni yo yichi sa, te ñatuu ni ka taa ni ndute ko'o sa. 


text:
Te ni yo kuu sa sukan kúu in ñayii in‑ka ñuu ma, te ñatuu ni ka jan‑ta'vi ña'a ni, te ni yo iyo vichi sa, te ñatuu ni ka taa ni sa'ma kone'nu sa. Nuu ni yo ndo'o ni yo tna'a sa in kue'e ma, te ñatuu ni ka jan koto ña'a ni, te ni yinee sa vekaa ma, te ñatuu ni ka yo jan koto ña'a ni”, kuña'a sa. 


text:
<pb/>’Sani te jin ndakone'e tna i, te jin ka'an i: “Señor, ¿te nama ni ka jini ña'a sa ja ni yo kokon, ni yo yichi ni, xi sukan kúu ñayii in‑ka ñuu ni yo kuu ni, xi ni iyo vichi ni, xi ni yo ku'u ni, xi ni yinee ni vekaa ma, te ñatuu ni ka jatanuu ña'a sa?”, jin ka'an i. 


text:
<pb/>’Sani te ndakone'e sa, te kuña'a sa: “Kuechi ja ñatuu ni ka chindee ni ni‑in ñayii ka kunda'vi ka kukee ma, te kuenda tnu'u ja maa sa ñatuu ni ka jatanuu ni kúu ja sukan ni ka yo sa'a ni ñayii yukan ma”, kuña'a sa. 


text:
<pb/>’Te chukan kúu ja ñayii ya'a jin koo i nuu jin ndo'o jin neni i ni‑kani ni‑jika ma, kovaa ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma, jin koo i nuu jin koteku i ni‑kani ni‑jika ma ―‍kúu ya ká'an ya.<pb/>


text:
<pb/>―‍Jâ ka jini ni ja uu‑nka kivi kúni, te ko kuu Viko Pascua ma, te jin ndaxsia'a ña'a i saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a nuu nda'a tee jin skuita kaa ña'a nuu krusi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ni ka ndatna'a de nuke'e ve'e tee kúu Caifás tee tátnuni nuu sutu ma. 


text:
Kovaa ka ka'an de: ―‍Masu kuu ne'un viko ma. Nú ña'a, te ñayii ma, jin ndakiti ini i nuu o, te jin kana jin kayu'u i nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka ka'an de. In ña'a, ni chiso ña ndute jáxiko asi xini Jesús ma 


text:
Te ni jan tu'va in ña'a nuu núkoo Jesús ma, te yinda'a ña in botella, te nanimaa vidriu nani alabastru kúu i, te yukan ñu'u ndute jáxiko asi ma. In ja ndee ya'vi xeen kúu i. Te ni chiso ña ndute jáxiko asi ma xini Jesús ma, nani núkoo ya nuu mesa ma. 


text:
Te ni ka jini tee ka ndikin ya ma, te ni ka ndakiti ini de, te ka ka'an de: ―‍¿Nava'a ni xtivi ña ndute jáxiko asi a? 


text:
Va'a‑ka nute ni kuya'vi de, vaa ndee ya'vi xeen de, te kuu jin chindee o ñayii nda'vi ma nkuu ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jini ya nawa ka ka'an de ma, te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka xtna'a ni ña'a a? Vaa ña'a ya'a chi tna'a ja ni sa'a ña'a ña a chi in ja va'a kúu. 


text:
Vaa ñayii nda'vi ma chi kuu jin koo i ji'in ni ni‑kani ni‑jika, kovaa saña chi kenda kivi ja masu koo‑ka sa ñuu ñayivi ya ji'in ni. 


text:
Te ja sukan ni chi'i ña'a ña ndute jáxiko asi a, te cha'a kúu ja ni satu'va ña yikikuñu sa a, sukan‑va'a koo tu'va i kivi jin chu'u ña'a ni ma. 


text:
Te ja ndaa ká'an sa ja ndeva'a‑ni nuu jin kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a káxtnu'u sa a, suni jin ndaka'an jin ndakachi i tna'a ja ni sa'a ña'a ña'a ya'a, te sukan, te jin ndaka'án i ja vii ja va'a ni sa'a ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Judas ma, ni ke'en‑su'va de Jesús ma 


text:
<pb/>Sani te in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma, ja nani de Judas Iscariote ma, ni ja'an de ni jan kuña'a de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma, 


text:
te sa'a jiña'a de: ―‍¿Nawa jin taa ni, nuna nduku sa naxe kuu kaxtnu'u sa te jin tnii ni Jesús ma? ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ka wa'a tee yukan oko uxi (30) xu'un plata. 


text:
Te ora yukan ni keja'a Judas ma nduku de na ora ko kuu ja ke'en‑su'va de Jesús ma. Kivi ni kuxini Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Kivi ni keja'a viko ja ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma, te tee ka ndikin Jesús ma, ni ka jan tu'va de ya, te ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndenu kúni ni ja jin satu'va sa ja jin kuxini o Viko Pascua a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni ini ñuu ma, te jin ndatna'a ni ji'in in tee, te jin kuña'a ni: “Teskua'a o ma, sa'a ká'an ya: Jâ ni kuyatni ora ndo'o neni sa a. Chukan kúu ja ve'e ni ma, jin kuxini sa Viko Pascua ya, ji'in ndaka tee ka ndikin tna'a ji'in sa a”, jin kuña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ni tetniñu ya ma, ni ka sa'a de sukan ni tatnuni ya nuu de ma, te ni ka satu'va de ja jin kuxini de ji'in ya Viko Pascua ma. 


text:
Nani ka kuxini de ji'in ya ma, te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja in ni ke'en‑su'va ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka kuxii ini de, te ni ka keja'a ndi‑in ndi‑in de ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍Señor, ¿saña kúu? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nde ni xndoyo xtatila ni a ji'in sa nuu ko'o a ko kuu tee ke'en‑su'va ña'a ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndo'o sa sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma ja iyo ja ndo'o sa ma, kovaa ¡nda'vi maa na in ke'en‑su'va ña'a ma! Va'a‑ka ko kuu i, nute ñatuu ni kenda i ñuu ñayivi ya nkuu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Judas tee ke'en‑su'va ya ma, ni ndakone'e de: ―Teskua'a, ¿saña kúu? ―‍kúu de jiña'a de. Te jiña'a ya: ―‍Kúu‑nka chi maa ni ká'an, masu saña ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nani ka kuxini de ji'in ya ma, te Jesús ma, ni tnii ya xtatila ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te ni ta'vi ya, te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jin tnii ni, te jin kaa ni. Cha'a kúu yikikuñu sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni tnii ya in nuu ñu'u ndute uva ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma. Te ni xsia'a ya nuu tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jin ko'o ndaka ni vala vala de. 


text:
Vaa cha'a kúu niñi sa ja kati ma, sana jin ndani'i‑ta'vi kua'a xeen ñayii ma, te onde sa'a, te sakanu ini Su'si ma kuechi i ma. Cha'a kúu in tnu'u jaa tátnuni Su'si ma naxe jin koo va'a ni nuu ya. 


text:
Kovaa ká'an sa nuu ni ja vitna‑nka‑ni, te masu ko'o‑ka sa ndute uva ya'a chi onde kivi jin ndututu o nuu tatnuni Yuva o Su'si ma te jin ko'o o ndute uva jaa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja Pedro ma, uni jichi ka'an de ja masu jini de ya 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jakuaa vitna, te ndaka ndijin chi ma jin kukanu ini‑ka ña'a ni, te jin xndoo ña'a ni, vaa sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Ka'ni sa tee jito ndikachi ma, te ndaka ndikachi ma, jin kuitenuu ti.” 


text:
Kovaa kivi ndateku sa ma, te koxtnuu sa ki'in sa ñuu Galilea ma, te sana jan koo maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, ni ndakone'e de, te jiña'a de: ―‍Visi ndaka de na jin xndoo ña'a, kovaa saña chi masu xndoo ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja jakuaa vitna, ni ñatuu kana‑ka li'li ma, te jâ ni kuu uni jichi ja ka'an ni ja ñatuu jini ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi jiña'a de: ―‍Visi na kûu sa ji'in ni, kovaa masu ka'an sa ja ñatuu jini ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de, te ndaka tee ka ndikin ya ma ka jiña'a sukan tna. Nuu nani Getsemaní ma, ni ja'an Jesús ma ni jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te ni jan koo de ji'in ya in nuu nani Getsemaní ma, te Jesús ma, jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin kunukoo ni ya'a, nani ki'in sa jin kakan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni jeka ya Pedro ma ji'in nduu sa'ya Zebedeo ma, te kuan koo de ji'in ya, te ni keja'a ya kúxii kúnda'vi ini ya, 


text:
te jiña'a ya de: ―‍Jini sa ja onde ini anua sa a, kúxii xeen ini i, te ûni kuenda kûu sa kúni sa. Jin kendoo ni ya'a. Másu ko jin kusu ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te kua'an‑ka Jesús ma, te ni kujika‑ka ya vala ma, te ni jinkoo jiti ya, te ni jakindeyi ya onde nuu ñu'ú ma, te jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te sa'a jiña'a ya: ―‍Yuva maa sa, nú kuu, te má ndo'o neni sa. Kovaa má ko kuu sukan kúni maa sa chi kó kuu sukan kúni maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma, te ni ndani'i ya de ja ka kixi de, te jiña'a ya Pedro ma: ―‍¿Ni ñatuu ni kuu jin kondito ni visi ja in ora? 


text:
Chukan kúu ja jin kondito ni, te jin ku'un vii jin ku'un va'a ini ni naxe jin ko kuu ni, te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, sukan‑va'a má ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a ni ja u'vi ma. Ka jani va'a ini ni, kovaa yikikuñu ni a chi vita xeen i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te kua'an ya in‑ka jichi kuan kakan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te jiña'a ya: ―‍Yuva maa sa, nú jiniñu'u ja ndo'o neni sa, te kó kuu sukan kúni maa ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo de ma, te ni ndani'i tuku ya de ja ka kixi de, vaa ûni ka ndandesi‑nka nduchinuu de ma, ja jin kusu de ka kuni de. 


text:
<pb/>Te ni xndoo ya de, te kua'an ya kuan kakan‑ta'vi ya ja ku‑uni jichi ma, te suni maa i ni jiña'a ya nuu Su'si ma. 


text:
Te ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍¿Ka yikuu‑ka ndijin ka kixi ni? ¿Ka ndatatu ni? Jin konde'ya ni ja vitna, te jâ ni kenda ora ja jin ke'en‑su'va ña'a i saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, te jin kunda'a ña'a tee ka ndiso kuechi ma. 


text:
Jin ndakoo ni, te jín koo o chi jâ ve kuyatni tee ke'en‑su'va ña'a ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka tnii de Jesús ma 


text:
<pb/>Yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, nuu ni kenda Judas ma, ja kúu de in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma. Te ni kenda de, te ka ndikin tna'a de ji'in kua'a ñayii ka ndiso xeen, te ka yinda'a i yuchi ka kuu espada ji'in karroti. Ñayii ya'a ka kuu ñayii ni ka tetniñu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma. 


text:
<pb/>Judas tee ni ke'en‑su'va ya ma, ni wa'a de in seña, te jiña'a de: ―‍Tna'a tee chitu sa yikinuu de ma, tee yukan kúu de, te jin tnii ni de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni jan tu'va de Jesús ma, te jiña'a de: ―‍Iyo va'a ni, teskua'a ―‍kúu de jiña'a de. Te ni chitu de yikinuu ya ma. 


text:
Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndijin, ¿na tniñu ni kijaa ni ya'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni ka tani'ni ñayii ma, te ni ka tnii i ya, te kuan koo i ji'in ya. 


text:
<pb/>Kovaa in tee ndikin ya ma, ni tava de yuchi kúu espada ma, te ni jan ka'nde de in so'o tee jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma. 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndachunee va'a ni yuchi kúu espada ni a nuu ñunee i ma, vaa ñayii yinda'a yuchi kúu espada ma chi suni jin ka'ni ña'a i ji'in yuchi kúu espada. 


text:
¿Kovaa naxe ko kuu sukan ká'an tnu'u Su'si ma? Te vitna ja jiniñu'u ja ko kuu sukan ká'an ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ora yukan, Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya ñayii ma: ―‍¿Nava'a ve koo ndijin ji'in yuchi kúu espada a ji'in karroti ja jin tnii ña'a ni, kuenda tnu'u ja kúu in kui'na kúu sa? Ndaka kivi ni yo nukoo sa ini veñu'u ka'nu ma, ni yo kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ma, ¿te nava'a ñatuu ni ka tnii ña'a ni? 


text:
<pb/>Kovaa ndaka cha'a chi sa'a kúu sukan‑va'a ko kuu sukan ká'an tutu ndee tnu'u ni ka yo ndakaxtnu'u tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ndaka tee ka ndikin ya ma, ni ka jinu de, te ni ka xndoo de maa in‑nka Jesús ma. Ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma 


text:
<pb/>Ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee tátnuni nuu sutu ma tee nani Caifás ma, te ni ka ndututu tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma. 


text:
Pedro ma, ndikin jika de ya onde nuke'e ve'e tee tátnuni nuu sutu ma, te ni kivi de, te ni jinkoo de nuu ka iyo tee ka jito veñu'u ka'nu ma, sukan‑va'a kuni de ndaka sukan jin sa'a de Jesús ma. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ji'in ndaka tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma, ni ka nduku de in ja kuu jin skuiso kuechi de Jesús ma te jin ka'ni de ya. 


text:
Visi kua'a de ma ka ka'an tnu'u ja ni yo sa'a ya ma, kovaa ñatuu ni ka ndani'i de in ja kuu jin xtekuechi de ya. Kovaa nuu ve jinu‑nka ma, te ni ka ndokuiñi uu tee inutnu'u, 


text:
te ka jiña'a de: ―‍Tee ya'a chi ni ka'an de: “Saña chi kuu ndakana sa veñu'u ka'nu nuu ka ndachiñu'u o Su'si ma, te nuu uni kii ma, te ndasa'a sa i”, ni ka'an de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te maa tee tátnuni nuu sutu ma, ni ndokuiñi de, te jiña'a de ya: ―‍¿Ñatuu nawa ndákone'e ni? ¿Nawa kúu ja ka ka'an ñayii a ja kuu ni a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ni jasiyu'u ya. Te maa tee tátnuni nuu sutu ma, jiña'a de ya: ―‍Ja maa Su'si iya téku ma, tátnuni sa nuu ni ja ka'an ni nuu sa nú ndijin kúu Cristo Sa'ya Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Maa ni ká'an, te sukan iyo. Kovaa ká'an tna sa nuu ndijin ja onde vitna, te jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kunukoo sa xiñi kua'a Su'si iya kúu sa'a ndaka ma, te jin kuni tna ni ja kenda kivi ja ndenda sa onde nuu viko ka iyo andivi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee tátnuni nuu sutu ma, ni kachi de sa'ma de ma, ja káxtnu'u de ja ni ndakiti xeen ini de, te jiña'a de: ―‍¡Tnu'u masu játna ini Su'si ma ni ka'an de! ¿Nawa kúu ja jin nduku‑ka o ñayii jin ndaka'an nawa ni yo sa'a de a? Jâ ni ka jiniso'o ndaka ni ja jâ ni ka'an de tnu'u ja masu játna ini Su'si ma. 


text:
¿Naxe ka ka'an ni? ―‍kúu de jiña'a de nuu ndaka‑ka tee ka iyo ma. Te ni ka ndakone'e tee ma, te ka jiña'a de: ―‍Iyo de ja kuiti kûu de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
te ka jiña'a de ya: ―‍Ndijin ja kúu ni Cristo ma, ¡ka'an ni na in ni kani ña'a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Ni ka'an Pedro ma ja masu jini de Jesús ma 


text:
<pb/>Te Pedro ma, iyo de ichi ke'e ma, nuke'e tee tátnuni nuu sutu ma. Te ni jan tu'va ña'a in ña'a jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma, te jiña'a ña: ―‍Ndijin tna chi ni yo ndikin ni Jesús tee ñuu Galilea ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi nuu ka iyo ndaka ñayii ma, te jiña'a de: ―‍Masu jini sa nawa kúu ja ká'an ni a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni kee de ye'e ke'e ma. Sani te in‑ka ña'a jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma, ni jini tna ña Pedro ma, te jiña'a ña ndaka‑ka ñayii ka iyo ma: ―‍Tee ya'a chi ni yo ndikin de Jesús tee ñuu Nazaret ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi in‑ka jichi ni jiña'a de: ―‍Chunaa maa sa, nú masu ndija ja ká'an sa ja masu jini sa tee yukan ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni kukuee‑ka ma, te ñayii ka iyo yukan ma, ka jiña'a tuku i Pedro ma: ―‍Ja ndaa ndija ja ndijin kúu in tna'a tee ni ka yo ndikin Jesús ma, vaa sukan ka ka'an de ma, sukan ká'an tna ni ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te Pedro ma, ni keja'a de jiña'a de: ―‍Chunaa maa sa, nú masu ndija ja ká'an sa ja masu jini sa tee yukan ―‍kúu de jiña'a de. Te ora yukan‑ni, te ni kana in li'li ma. 


text:
Te ni ndaka'án Pedro ma ja sa'a ni jiña'a Jesús ma: “Ni ñatuu kana‑ka li'li ma, te jâ ni kuu uni jichi ja ka'an ni ja ñatuu jini ña'a ni.” Te ni ndee de yukan, te ni nda'yu nda'vi, ni nda'yu kee de, ja ni ndakani ini de.<pb/>


text:
Nuu jâ ve ndii in‑ka kii ma, te ni ka ndututu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, te ni ka ndatnu'u tna'a de naxe jin xtekuechi de Jesús ma te jin ka'ni de ya. 


text:
Te ni ka ju'ni de Jesús ma, te kuan koo de ji'in ya, te ni ka ndaxsia'a de ya nuu nda'a tee kúu Pilato ma, ja kúu de gobiernu ñuu yukan ma. Sukan ni ji'i tee kúu Judas ma 


text:
<pb/>Sani te nuu ni jini Judas tee ni ke'en‑su'va Jesús ma ja jin ka'ni de Jesús ma, te ni ndakani ini de, te kuan nu ndakone'e de oko uxi xu'un plata ma nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in nuu tee ka kuu ja'nu ma. 


text:
Te jiña'a de: ―‍Ni jiso kuechi sa ja ni ke'en‑su'va sa in tee ñatuu na kuechi de ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa tee yukan, ka jiña'a de: ―‍¿Na jin ko ndi ini saña? ¿Naxe sa'a maa ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Judas ma, ni ndaskana ndee de xu'un ma ini veñu'u ka'nu ma, te ni kee de, te kua'an de, te ni jan skue'ne de maa de, te yukan‑ni ni ji'i de. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ni ka ndake'en de xu'un ma, te ka ka'an de: ―‍Xu'un ya'a chi masu va'a‑ni ja jin ndachunee o i nuu ñu'u xu'un ka ndakua'a ñayii ma nuu Su'si ma, vaa cha'a kúu ja ni ka chuya'vi o ja kûu in ñayii ma ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ni jinu ni ka ndatnu'u tna'a de ma, te ni ka jani ini de ja jin ndakuaan de ñu'ú tee sa'a kisi tee sa'a ko'o ma, sukan‑va'a yukan koo jin chu'u i ñayii masu ñayii ñuu yukan ka kuu i ma. 


text:
<pb/>Te sukan, te ni kuu sukan ni ka'an Jeremías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, kivi ni ka'an de ma: “Ni ka ndake'en de oko uxi xu'un plata ni ka jani ini ñayii ñuu Israel ma ja kondee ya'vi ja kûu ya ma. 


text:
Te ji'in xu'un yukan ni ka ndakuaan de ñu'ú tee sa'a kisi ma. Sa'a jin sa'a ñayii ñuu Israel ma, ni ka'an Iya Tátnuni ma nuu sa a”, sa'a ni ka'an tee kúu Jeremías ma. Pilato ma, ni xndichi de Jesús ma 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ka sunkani de ya nuu tee kúu gobiernu ma, te ni jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndijin kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiña'a de. Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Maa ni ká'an ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ndaka tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, kua'a xeen ja ka xtekuechi de ya, kovaa masu nawa ni ndakone'e ya. 


text:
Sani te Pilato ma, ni jikan‑tnu'u de ya in‑ka jichi: ―‍¿Ñatuu jiniso'o ni ja kua'a xeen ja ka xtekuechi ña'a i a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa ni‑in tnu'u ñatuu ni ndakone'e ya. Chukan kúu ja tee kúu gobiernu ma, ni sa'vi xeen‑nka ini de. Ni ka kundee maa ñayii ma, te ni tatnuni Pilato ma ja jin ka'ni i Jesús ma 


text:
<pb/>Ne'un Viko Pascua ma, te ndi‑kuiya ndi‑kuiya ma Pilato ma chi ni yo kachi de ja kene'e de in ñayii vekaa ma, ndeva'a‑ni na in ka ka'an maa ñayii judío ma. 


text:
Te in tee nani Barrabás ma, yinee de vekaa ma, te ni ka yo jini ndaka ñayii ma ndaka ja u'vi ni yo sa'a de ma. 


text:
Te ni ka ndututu ñayii ma, te jiña'a Pilato ma: ―‍¿Na in ka kuni ni ja xsiaa sa a vitna a? ¿Tee kúu Barrabás ma, xi tee kúu Jesús ma ja ka ka'an i ja Cristo iya ni tetniñu Su'si ma kúu de ma? ―‍kúu de jiña'a de, 


text:
chi vaa ni jinitnuni Pilato ma ja tee ka tatnuni nuu sutu ma chi ni ka ndaxsia'a de Jesús ma nuu de ma kuechi ja ka kukueñu ini de sukan vivii káxtnu'u ya ma. 


text:
<pb/>Te nani núkoo de nuu ja'nde de tniñu ma, te ñasi'i de ma, ni tetniñu ña in ñayii ni jan kuña'a i de: “Masu nawa ko sa'a ro tee jiña, vaa masu na kuechi ndiso de, vaa ja ni kuu jakuaa a chi ni skoto ña'a Su'si ma ja kuu tee jiña”, kúu ña jiña'a ña. 


text:
Kovaa tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma chi ni ka jiña'a de ñayii ma ja jín kayu'u i jín kakan i ja xsiaa Pilato ma Barrabás ma te ka'ni de Jesús ma. 


text:
Te jiña'a Pilato ma nuu ñayii ka kayu'u ma: ―‍¿Ja nduu de a, na nde de ka kuni ni ja xsiaa sa? ―‍kúu de jiña'a de. Te ka jiña'a ñayii ma: ―‍Tee kúu Barrabás ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te jiña'a tee kúu Pilato ma: ―‍¿Kovaa nawa ka kuni ni ja sa'a sa ji'in tee kúu Jesús ma, ja ka ka'an i ja Cristo iya ni tetniñu Su'si ma kúu de ma? ―‍kúu de jiña'a de. Te ka jiña'a ndaka ñayii ma: ―‍¡Kata kaa ni de nuu krusi ma! ―‍ka kuu i ka kayu'u i nuu Pilato ma. 


text:
<pb/>Te jiña'a Pilato ma: ―‍¿Nava'a? ¿Na kuechi de? ¿Na nde a u'vi ni sa'a de? ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa ñayii yukan chi ndaka i ni ka kayu'u nini'i‑ka, ka jiña'a i de: ―‍¡Kata kaa ni de nuu krusi ma! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jâ ni jini Pilato ma ja ma kundee de ma, vaa ñayii ma, su'va ni ka ndakiti‑ka ini i. Te chukan kúu ja ni jikan de ndute ma, te ni ndanda'a de nuu ndaka ñayii ñuu ma, te jiña'a de: ―‍Ñatuu na kuechi kuiti kondiso saña ja jin ka'ni ni tee nda'vi ya'a. Kuechi maa ni jin ko kuu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e ndaka ñayii ñuu ma, te ka jiña'a i: ―‍Má ko ndi ini ni, niñi tee jiña jín kuiso ndaka maa sa ji'in sa'ya tata sa a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Pilato ma chi ni xsiaa de Barrabás ma kua'an maa de. Te ni jinu, te Jesús ma, ni ndaxsia'a de ya nuu nda'a soldado ma, sukan‑va'a jín kani de ya te jín kata kaa de ya nuu krusi ma, sukan ka jiña'a maa ñayii ma. 


text:
<pb/>Sani te tee ka kuu soldado ma, ni jan koo de ji'in Jesús ma nuke'e palaciu ma, te ni ka ndututu ndaka‑ka soldado ma. 


text:
Te ni ka sa'a de in corona iñu, te ni ka sonee de xini ya ma, te ni ka chi'i de nda'a ya in tnu yoo. Te ka jinkuiñi jiti de nuu ya kuenda tnu'u ja ka iyo xeen respetu de nuu ya, te ni ka kasiki ndee de ya, te ka ka'an de: ―‍¡Suchi ya'a kúu rey tátnuni nuu ñayii judío ma, vee! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ka tusii de ya, te ni ka ndake'en de tnu yoo ni ka chi'i de nda'a ya ma, te ni ka kuun de tnu xini ya ma. 


text:
Te nuu ni jinu ni ka kasiki ndee de ya ma, te ni ka xtandiyo de sa'ma kua'a tnuu ni ka skondii de ya ma, te ni ka ndaskone'nu de ya sa'ma maa ya ma, te ni ka kene'e de ya, ja jin koo de jin kata kaa de ya nuu krusi ma. Ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma 


text:
<pb/>Te ichi kuan koo de ji'in ya ma, ni ka ndani'i de in tee ñuu Cirene ma te Simón nani de. Te ni ka xtetuu de tee ma ja na kuiso de krusi Jesús ma. 


text:
Te ni ka wa'a de ya vala ndute uva ja ni jiya, te ni ka sakanuu de ji'in ndute kava kiti, sukan‑va'a ndajijin yikikuñu ya ma. Te Jesús ma, yika ja ni jitotnuni ya‑ni, te ñatuu ni kuni ya ja ko'o ya. 


text:
Sani te tee ka kuu soldado ma, ni ka jata kaa de ya nuu krusi ma. Te ni ka keja'a de ka chu'un de suerte sa'ma Jesús ma, sukan‑va'a nde sa'ma ya ma jin ndani'i ndi‑in ndi‑in de ma. 


text:
Te ichi xini ya ma ni ka tenee de in tabla ja ká'an: “Tee ya'a kúu Jesús tee kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a”, vaa kuechi ja chukan kúu ja ni ka jata kaa de ya ma. 


text:
Sani te ni ka jata kaa de uu kui'na in in nuu krusi ma, in de xiñi kua'a ya ma te in de xiñi satni ya ma. 


text:
te ka jiña'a i: ―‍Ndijin ja ká'an ni ja ndakana ni veñu'u ka'nu ma te nuu uni kii ma te ndajinu ndasa'a ni ma, nú ndija ni ja Sa'ya Su'si ma kúu ni, te sa'a maa ni ja kaku ni, te ki nuu ni nuu krusi a ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ka kasiki ndee de ya, te ka ka'an de: 


text:
<pb/>―‍Siin‑ka ñayii, ni sa'a de ja ni ka kaku i nuu tnundo'o ma, te maa de a, ñatuu kúu naxe sa'a de ja kaku de nuu tnundo'o tnuneni a. Te nú tee kúu rey tátnuni nuu ñayii ñuu Israel ya kúu de, te kí nuu de nuu krusi a, sukan‑va'a jín kandija o ja ká'an de a. 


text:
Nú kúkanu ini de Su'si ma, te jín ko koto o nuna kii ya ki koto ya de. Vaa ni ka'an de ja Sa'ya Su'si ma kúu de ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te onde kui'na ka ndakaa nuu krusi ma xiñi ya ma, suni ka ka'an ndeva'a de nuu ya. Sukan ni ji'i Jesús ma 


text:
<pb/>Te nuu ve kusava nduu ma, te ni‑ka'nu ñuu ñayivi ma ni kunee, onde nuu ni kuu ka uni jañini ma. 


text:
Te maa ora yukan kúu ora ni kayu'u nini'i Jesús ma ni ka'an ya: ―‍Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? Te tnu'u ya'a kúni ka'an, “Su'si maa sa, Su'si maa sa, ¿nava'a ni xndoo ña'a ni?” 


text:
<pb/>Te sava ñayii ka iyo yukan, ni ka jiniso'o i ja ni ka'an Jesús ma, te ka ka'an i ja Elías ma kána ya. 


text:
Sani te in tee yukan, jinu de ni jan nduku de vala kachi, te ni chunee de nuu vinagre ma. Te ni chitnii de in nuu tnu yoo, te ni tenee de yu'u Jesús ma, xi ma ko'o ya. 


text:
Kovaa ndaka‑ka ñayii ma, ka ka'an i: ―‍Ni kuu na. Máko jin xtna'a‑ka o de, te jín ko koto o nú kii Elías ma te sa'a de ja kaku tee ya'a ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Sani te sa'ma ndakaa nuu ii ini veñu'u ka'nu ma chi ni ndata sasava i, ni keja'a onde sukun ma, te ni kenda i onde ja'a sa'ma ma. Te ni jakondee tnaa, te ni ka ta'vi toto ma. 


text:
Te ni ka ndanune ndaka yavi ndiyi ma, te kua'a ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma te jâ ni ka ji'i i ma, ni ka ndateku i ora yukan. 


text:
Te ni ka nde koo ñayii ni ka ndateku ma nuu yavi ni ka yinee i ma, kovaa ni ka yo ndetu i onde nuu ni ndateku maa Jesús ma, te saa ni kuu ni ka ndivi koo i ini ñuu ii ma, te ni ka ndakuni tna'a ñayii ka teku ma ji'in ñayii ni ka ndateku ma. 


text:
<pb/>Te tee tátnuni nuu ciento soldado ma, ji'in ndaka‑ka tee ka iyo ji'in de ja ka jito de Jesús ma ndákaa ya nuu krusi ma, ni ka jini de ja ni tnaa xeen ma, ji'in ndaka‑ka ja ni kuu ma, te ni ka yu'u xen‑xeen de, te ni ka keja'a de ka ka'an de: ―‍Ja ndaa ndija kúu ja iya ya'a chi Sa'ya Su'si ma kúu ya ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Suni ka iyo kua'a ña'a ka nde'ya jika ma. Ña'a ya'a chi ni ka yo ndikin ña Jesús ma, te ni ka yo jinukuechi ña nuu ya nuu vee ya onde ñuu Galilea ma. 


text:
Ne'un ndaka ña'a ma iyo María Magdalena ma, ji'in María si'i Santiago ma ji'in José ma, ji'in si'i sa'ya tee kúu Zebedeo ma. Sukan ni ka chu'u i Jesús ma 


text:
<pb/>Nuu ve kunee ma, te ni kenda in tee xiku iyo ñuu Arimatea ma, nani de José, te suni ni yo ndikin de Jesús ma. 


text:
Te ni ja'an de nuu Pilato ma, te ni ndakan de ñunde'yu Jesús ma. Sani te Pilato ma chi ni wa'a de tnu'u ja nune'e de ñunde'yu Jesús ma. 


text:
Sani te ni nune'e José ma ñunde'yu Jesús ma, te ni ke'en de in sa'ma va'a xeen nani i lino, te ni chutuu de ya sa'ma ma. 


text:
Te ni jan chinee de ya in yavi jaa ndenee yika toto ma, ja jâ ni jate maa de ma, te ni jasi de ji'in in yuu ka'nu ka'nu, te kua'an de. 


text:
Te María Magdalena ma, ji'in in‑ka ña'a nani María ma, ka nukoo ña ichi jiyo nuu iyo yavi yinee ñunde'yu ya ma, te ni ka jini ña. Sukan ni ka yo jito va'a soldado ma nuu ni ka chu'u de Jesús ma 


text:
<pb/>Te in‑ka kii ma, kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te ni ka ndututu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma nuu iyo Pilato ma. 


text:
Te ka jiña'a de: ―‍Señor, ni ka ndaka'án sa ja tee xnda'vi ñayii ma, ni ka'an de kii nuu téku‑ka de ma ja nuu uni kii ma, te ndateku de ma. 


text:
Chukan kúu ja ka kuni sa ja tetniñu ni soldado a ja jin ko koto va'a de nuu yinee Jesús ma uni kii. Chi vaa nasa ki koo tee ni ka yo ndikin de ma ora kunee ma, te jin ndene'e de ñunde'yu tee ma, te jin ka'an de nuu ñayii ka iyo ini ñuu ma ja ni ndateku de te masu ni kendoo de nuu ka iyo ñayii ni ka ji'i ma. Nú ña'a, te cha'a ko kuu in ja jin kandija xeen ñayii ma, te ka'vi‑ka ko kuu sana ja ni ka'an de ja Sa'ya Su'si ma kúu de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a Pilato ma: ―‍Jiña ka iyo soldado a, te kuán koo ni ji'in de. Te jin kuña'a maa ni de ja jin ko koto va'a de, sukan ka kuni ni a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, kuan koo de ji'in soldado ma, te ni ka satu'va vava'a de sukan jin ko koto soldado ma yavi nuu yinee Jesús ma. Te ni ka tenee de in sellu yika yuu ma, te ni ka xndoo de soldado ma ja jin ko koto de ma.<pb/>


text:
Te nuu jâ ni ya'a kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te nuu ve ndii kivi kéja'a smana ma, ni jan koo María Magdalena ma, ji'in in‑ka ña'a nani María ma, kuan koto ña yavi yinee Jesús ma. 


text:
Te ni tnaa xeen, vaa in ángel ni tetniñu Iya Tátnuni ma, ni nuu i andivi ma, te ni kenda i nuu yinee Jesús ma, te ni xtandiyo i yuu ka'nu ka'nu ndesi ma, te ni jinkoo i siki yuu ma. 


text:
Te soldado ma, ni ka yu'u xen‑xeen de ja ni kenda ángel ma, te ni ka jakondee de ka ni'i ka ni'i‑nka de, te ni ka kuita de, kuenda tnu'u ja ni ka ji'i de. 


text:
Sani te ángel ma, jiña'a i nuu ña'a ka iyo ma: ―‍Máko jin koyu'u ndijin, vaa jini sa ja ka ndanduku ni Jesús iya ni ka jata kaa i nuu krusi ma. 


text:
Masu na iya yinee‑ka ya'a, chi vaa jâ ni ndateku ya, sukan ni ka'an ya ma. Ne'e koo ni, te jin konde'ya ni nuu ni ka tava'a i ya ma, ja ñatuu na iya yinee‑ka. 


text:
Ni kuu na, te kuán koo ni, te jin kuña'a ni tee ni ka yo ndikin ya ma, ja jâ ni ndateku ya ne'un ñayii ni ka ji'i ma, te yoxtnuu ya kua'an ya ñuu Galilea ma. Te yukan jin kuni ni ya. Te vitna, te jâ ni kaxtnu'u sa nuu ni a ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te ni ka nde koo kunu ña ye'e yavi ma, te kuenda ni ka yu'u ña, kovaa ka iyo sii ini xeen ña ja ni ka jini ña ja jâ ni ndateku Jesús ma. Te ka jinu ña kuan koo ña kuan nu kaxtnu'u ña nuu ndaka ñayii ni ka yo ndikin ya ma sukan ni jiña'a ángel ma. Te nani kuan koo ña kuan nu kaxtnu'u ña nuu ñayii ni ka yo ndikin ya ma, 


text:
te ni jan tna'a ña'a Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍¡Vava'a ka kuu ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. Te maa ña, ni jan koo ña ni ka jan tu'va ña ya, te ni ka kanuni'ni ña ja'a ya ma, te ni ka chiñu'u ña ya. 


text:
Te maa Jesús ma, jiña'a ya ña: ―‍Máko jin koyu'u ni, su'va kuán koo ni, te jin kaxtnu'u ni nuu ñani sa ma ja jâ ni ndateku sa, te jín koo de ñuu Galilea ma, te yukan jin ndakuni tna'a sa ji'in de ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ka sa'a soldado tee ni ka yo jito nuu ni ka chu'u i Jesús ma 


text:
<pb/>Te kuan nu koo ña, te in jichi tee ni ka yo jito nuu ni ka chu'u i ya ma, ni jan nu koo de ini ñuu ma ja jin ndakaxtnu'u de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma ndaka sukan ni yo kuu ma. 


text:
Te ni ka ndututu tna tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, te ni ka chutna'a tnu'u de ja jin kua'a de kua'a xu'un nuu soldado ma, 


text:
te ka jiña'a de nuu soldado ma: ―‍Kuán koo ni, te jin ka'an ni ja maa tna'a tee ni ka yo ndikin de ma, ja in jakuaa ni ki koo de ni ka sakui'na de ñunde'yu ma ora ka kixi ni ma. 


text:
Te nú tnu'u ka'an o ja cha'a na kuniso'o tee kúu gobiernu ma, te máko jin koyu'u ni, chi vaa maa sa jin ka'an ji'in de, sukan‑va'a jin kaku ni nuu de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka tnii soldado ma xu'un ma, te ni ka sa'a de ndaka sukan ka jiña'a tee ma. Te tnu'u ya'a, ni jitenuu i ne'un ñayii judío ma, te sukan ka jani ini i onde kivi vitna. Ni tatnuni Jesús ma sukan jin sa'a tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Kovaa ndi‑uxi in tee ni ka yo ndikin ya ma, ni jan koo de ñuu Galilea ma, nuu yuku ni tatnuni maa Jesús ma. 


text:
Te nuu ni ka jini de ya ma, ni ka ndachiñu'u de ya, kovaa sava de ma, ka jani uu ka jani uni ini de ma. 


text:
Te Jesús ma, ni jan tu'va ya de, te jiña'a ya: ―‍Jâ ni taa Su'si ma ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja tátnuni sa andivi ma ji'in nuu ñu'ú ya. 


text:
Chukan kúu ja jin koo ni ni‑ka'nu ni‑tu'u ñuu ñayivi a, te jin kaxtnu'u ni nuu ñayii ma ja na jin kandija i tnu'u maa sa a te jín kondikin vii jín kondikin va'a ña'a i maa sa, te jin ndakune'e ni Yuva sa Iya Tátnuni ma, ji'in maa sa ja kúu sa Sa'ya ya ma, ji'in Xtumani Ndios ma, te sukan jin skuandute ni i. 


text:
Te jin kaxtnu'u tna ni ja jin sa'a i ndaka sukan ni tatnuni sa nuu ni a, te maa sa koo ji'in ndaka ni ndi‑kivi ndi‑ñuu onde kii naa ñuu ñayivi a, te jin kona'a ni ja masu xndoo ña'a sa ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan kó kuu.<pb/>


text:
<pb/>Vaa sa'a ndee tnu'u maa Su'si ma nuu tutu Isaías ma, tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma:<pb/>Tetniñu ri in tee kaxtnu'u de nuu ñayii ma,<br/>te koxtnuu de ja satu'va de ichi ro ma.<pb/> 


text:
Te tee tetniñu ri ma chi kenda de ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma,<br/>te kayu'u de ka'an de:<pb/>“Jin satu'va ni ichi kenda Iya Tátnuni ma,<br/>jin ndakani jin ndaka'vi ini ni<br/>te jin ndakaka ndaa ni ichi Su'si ma.” Sa'a ni ka'an Su'si ma ja ko kuu kivi kenda Sa'ya ya Jesucristo ma, te ni tee Isaías ma nuu tutu de ma. 


text:
<pb/>Te sukan ni ka'an Su'si ma, sukan ni kuu ja tee kúu Juan ma chi ni kenda de ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, te ni skuandute de ñayii ni jan koo nuu de ma, te jiña'a de nuu ñayii ma ja na jin ndakani jín ndaka'vi ini i, te jín xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma, te jín ndandikin i Su'si ma, te jín kuandute i, sukan‑va'a xnaa Su'si ma ndaka kuechi i ma. 


text:
Ndaka ñayii ka iyo ñuu Jerusalén ma, ji'in ndaka ñayii ka iyo ni‑ka'nu ñuu Judea ma chi ni ka kenda koo i nuu iyo Juan ma. Te yukan, te ni ka yo ndaka'an, ni ka yo ndakachi i nuu Su'si ma ndaka kuechi i ma. Te Juan ma, ni yo skuandute de i yute nani Jordán ma. 


text:
<pb/>Te sa'ma Juan ma chi ni kuva'a i ji'in ixi kiti kúu camellu ma, te in ñií ni yo nu'ni chii de ma. Te ni yo jaa de tika langosta ji'in nduxi ni yo ni'i de yuku ma. 


text:
Te sa'a ni yo kaxtnu'u de: ―‍Xinañu'u‑ka saña vee, te ndandikin‑ka maa ya ja neva'a‑ka ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu sana saña, va ni a ñií ndijan ya ma masu kaa masu iyo sa ja ndaji sa. 


text:
Saña chi ni skuandute ña'a sa ndaka ni a ji'in ndute, kovaa maa ya chi taa ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu, vaa jin koo ni ji'in Xtumani Ndios ma ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, ni jandute ya 


text:
<pb/>Te ne'un kivi yukan, te Jesús ma, ni kee ya in ñuu luluu nani i Nazaret iyo i ñuu Galilea ma, te kua'an ya. Te ja ni kenda ya yute Jordán ma, te ni skuandute ña'a Juan ma. 


text:
Nuu ni nana Jesús ma nuu ndute ma, te ni jini ya ja nune andivi ma, te sukan kaa in sata kaa Xtumani Ndios ma, ni nuu ya siki Jesús ma. 


text:
Te ni ka'an Su'si ma onde andivi ma, te jiña'a ya: ―‍Ro'o kúu Sa'ya maa ri, te kútoo ña'a ri, te játna ini ri ja sa'a ro a ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma ni jitotnuni ña'a tachi ma 


text:
Yukan ni iyo Jesús ma uu xiko (40) kivi, te ni yo iyo ya ne'un kiti xeen ka iyo yukan. Te yukan ni kenda tachi ma, ja ni jitotnuni ña'a i ma. Kovaa sani te ni ka kenda koo ángel ma, ni ka jinukuechi i nuu ya ma. Jesús ma, ni keja'a ya tniñu ya ñuu Galilea ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ja ni ka chinee i Juan ma vekaa ma, te ni ja'an Jesús ma ñuu nani i Galilea ma, ja kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a ká'an Su'si ma. 


text:
Te ni ka'an ya: ―‍Jâ ni kenda kivi, te jâ ni kuyatni ja tatnuni maa Su'si ma. Jin ndakani jin ndaka'vi ini ni, te jin xndoo ni ja u'vi ka sa'a ni ma, te jin ndandikin ni Su'si ma, te jin kandija ni tnu'u vii tnu'u va'a maa ya a ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kana ya kuun tee ka tava tiaka ja jin kondikin de ya 


text:
<pb/>Jesús ma, jika ya kua'an ya yu'u mar ñuu Galilea ma. Te ni jini ya in tee nani Simón ma, ji'in tee kúu ñani de tee nani Andrés ma. Tee yukan chi tee ka tava tiaka ka kuu de, te ka yikuu de ka chunee de ñunu de ma nuu ndute ma. 


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―‍Ne'e koo ni, te jin kondikin ña'a ni, te sa'a sa ja jin ko kuu ni tee jin nduku ñayii ja jin kondikin i maa sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka jika‑ka de vala ji'in ya, te ni jini Jesús ma in tee nani Santiago, ji'in ñani de Juan ma, sa'ya tee kúu Zebedeo ma. Te ka ñunee de in nuu barcu, te ka yikuu de ka ndasa'a de ñunu de ma ja jin tava de tiaka. 


text:
Sani te ni kana ña'a ya, te ni ka xndoo de yuva de Zebedeo ma nuu barcu ma, ji'in tee ka jinukuechi nuu de ma, te maa de chi kuan koo de ji'in Jesús ma. Ni ndasava'a Jesús ma in tee yinee ña'a in tachi 


