# verses

text:
<pb/>Te ni ka kenda koo Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma in ñuu nani i Capernaum, in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te ni kivi ya in veñu'u luluu, te ni jakondee ya káxtnu'u ya nuu ñayii ma. 


text:
Te ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i sukan iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ja káxtnu'u ya ma, vaa Jesús ma chi jini ya nawa kúu ja ká'an ya ma, te masu sa'a ya sukan ka sa'a tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. 


text:
<pb/>Te veñu'u luluu kátuu ñuu yukan chi iyo in tee, te ini anua de ma yinee in tachi, te ñatuu wa'a i tnu'u ja kandija de tnu'u ká'an Jesús ma, te káyu'u i jiña'a i ya: 


text:
<pb/>―‍¿Nava'a kivi nduu ni nuu ka iyo saña, Jesús tee ñuu Nazaret ma? ¿Vee ni ja xnaa ña'a ni? Saña chi jini ña'a sa, te jini sa ja iya ii vee nuu Su'si ma kúu ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te tachi ma chi ni skisi ni'ni i de, te ni xtuu ni xndii i de, te ni kayu'u nini'i de, te ni kee i ini anua de ma, te kua'an i. 


text:
Ndaka ñayii ma ni ka yu'u, te ni ka jakondee i ka jikan‑tnu'u tna'a ndi‑in ndi‑in i: ―‍¿Nawa kúu ja ni ka jini o a? Tnu'u ya'a chi tnu'u jaa kúu, vaa tee káxtnu'u a chi iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu de, te jini ndija de ndaka tnu'u ká'an de a. Onde nuu tachi ma ni tatnuni de, te ni ka kandija i nuu de ―‍ka kuu ñayii ma ka ka'an i. 


text:
<pb/>Ñama xeen ni jitenuu tnu'u Jesús ma ni‑ka'nu ñuu Galilea ma, ndaka tna'a ja sa'a ya ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya si'i‑xiso Simón Pedro ma 


text:
<pb/>Nuu ni ka nde koo de ji'in ya veñu'u luluu ma, te Jesús ma, kua'an ya ji'in Santiago ma ji'in Juan ma ve'e Simón ma ji'in Andrés ma. 


text:
Te si'i‑xiso Simón ma, kátuu ña in nuu jito, yi'i xeen ña'a ka'ni. Te tee ka iyo ma, ni ka jiña'a de Jesús ma, 


text:
te ni jan tu'va ya ña, te ni tnii ya nda'a ña ma, te ni ndone'e ya ña, te ora yukan‑ni, te ni ndee ña'a ka'ni ma. Te ni jakondee ña ñukuun ni wa'a ña ja kaa ya ji'in tee ka ndikin ya ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya kua'a ñayii ka ku'u 


text:
<pb/>Nuu jâ ni kêe kandii ma te ve kunee ma, ni jan koo ñayii ni ka jan xsia'a i ndaka ñayii ka ku'u ma, ji'in ndaka ñayii ka yinee tachi ini anua i ma, nuu Jesús ma, ja na ndasava'a ña'a ya. 


text:
Jesús ma, ni ndasava'a ya kua'a ñayii ka ku'u ndeva'a‑ni na kue'e ma. Te ni ndene'e ya kua'a xeen tachi ini anua ñayii ma. Kovaa ñatuu ni wa'a ya tnu'u ja jin ka'an tachi ma, vaa ni ka yo jini i na in kúu ya ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma ini veñu'u lilikin ma 


text:
<pb/>Te nuu ve ndii ma nuu ndatinee‑ka ma, te ni ndakoo Jesús ma, te ni kee ya yu'u ñuu ma, te kua'an ya in nuu koo maa‑ni ya ji'in Yuva ya Su'si ma, sukan‑va'a kuu ndatnu'u ya ji'in Yuva ya Su'si ma. 


text:
Te nuu ni ka ndani'i de ya ma, te ka jiña'a de: ―‍Ndaka ñayii ma, ka ndanduku ña'a i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa maa ya chi ni ndakone'e ya: ―‍Jín koo o ndaka‑ka ñuu yatni‑ka ma, jín kaxtnu'u o tnu'u vii tnu'u va'a nuu ñayii ma, chi vaa chukan kúu ja vee sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni yo ja'an Jesús ma ni‑ka'nu ñuu Galilea ma, te ni yo kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a nuu ñayii ma ini veñu'u lilikin ndaka ñuu ma, te ni yo kene'e ya tachi ma ini anua ñayii ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya in tee ku'u kue'e nani lepra 


text:
<pb/>In tee ku'u lepra, ni jan tu'va de Jesús ma, te ni jinkuiñi jiti de, te jiña'a de: ―‍Nú kúni maa ni, te ndasavii ña'a ni kue'e ndó'o sa ya ―‍kúu de jiña'a de ya. 


text:
<pb/>Jesús ma chi ni kunda'vi ini ya tee yukan, te ni sonee ya nda'a ya siki de ma, te jiña'a ya: ―‍Kúu ini sa ja nduva'a ni. ¡Kendoo vii ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>―‍Másu ko kuña'a ni ni‑in nuu ñayii ma, su'va kua'an ni, te kaxtnu'u ni ñií ni a nuu sutu ma, te kinda'a ni ja ndakua'a ni nuu Su'si ma ja ndakuan‑ta'vi ni nuu ya ja jâ ni nduvii ni a, sukan ni tatnuni Moisés ma, sukan‑va'a ndaka i jin kuni ja ni nduvii ni nuu kue'e ni ndo'o ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa tee yukan chi kua'an de, te ni keja'a de ndákani de nuu ndaka ñayii ma sukan ni kuu ma. Te chukan kúu ja Jesús ma chi ñatuu ni kuu kivi ndeva'a ya ni‑in ñuu ma, te chukan kúu ja ni kendoo ya ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, kovaa maa ñayii ni‑ka'nu ñuu ma chi ni ka yo jan koo i nuu iyo ya ma.<pb/>


text:
Te ni ya'a kivi ma, te ni ndivi tuku Jesús ma ñuu Capernaum ma. Te ni ka jiniso'o ñayii ma ja ni ndajaa ya ma. 


text:
Te ni ka ndatna'a kua'a xeen ñayii ma, te ûni ñatuu nde kánda‑ka ye'e ma ja jin koo ñayii ma. Te ni jakondee ya káxtnu'u ya tnu'u maa ya ma. 


text:
Kovaa ka iyo kua'a xeen ñayii ma, te ñatuu kúu jin kenda koo de ji'in tee ku'u ma onde nuu iyo Jesús ma. Te ni ka ka koo de onde xini ve'e ma, te ni ka ndakana de vala xini ve'e ma, sukan‑va'a ndanune, te kuu jin skee de nuu yoxtnee tee ku'u ma onde nuu iyo Jesús ma. 


text:
<pb/>Te nuu ni jini Jesús ma ja ka kukanu ini xeen de ya ma, te jiña'a ya nuu tee ku'u ma: ―‍Sa'ya sa, ndaka kuechi ni ma jâ ni ka naa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka iyo de yukan, ka nukoo de, te ka jani ini de: 


text:
“¿Nava'a ká'an tee ya'a sa'a? Te tnu'u ká'an de ya chi ñatuu játna ini Su'si ma. Vaa maa in‑ni Su'si ma kuu xnaa kuechi o ma”, ka kuu de ka ka'an de. 


text:
¿Nde a kúu ja yii‑ka kuña'a o tee ku'u a? ¿Yii‑ka ja kuña'a o ja: “Kuechi ni ma jâ ni ka naa”, o xi yii‑ka ja kuña'a o: “Ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni”? 


text:
Vitna te jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin naa kuechi ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te jiña'a ya tee ku'u ma: 


text:
<pb/>―‍Nuu ndijin ká'an sa, ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni ve'e ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ndakoo de, te ni ndake'en de nuu ni katuu de ma, te ni ndee de ve'e Pedro ma me'ñu ndaka ñayii ka iyo ma. Sani te ndaka ñayii ka iyo ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma, te ni ka jakondee i ka ndachiñu'u i Su'si ma, te ka ka'an i: ―‍Ñatuu nama uun ni ka jini o sa'a ―‍ka kuu i ka ka'an i. Jesús ma, ni ndatnu'u ya ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma 


text:
<pb/>Sani te kua'an Jesús ma in‑ka jichi yu'u mar ma. Te ñayii ma chi ni jan koo i ni ka jan tu'va ña'a i, te maa ya chi ni kaxtnu'u ya tnu'u Su'si ma. 


text:
Te ichi nuu kua'an ya ma, te ni jini ya tee kúu Leví ma sa'ya tee kúu Alfeo ma, vaa núkoo de ndáke'en ya'vi de xu'un no'o ñuu Roma ma nuu ndaka ñayii ka kivi koo ini ñuu ma, ja jin xiko i ndatniñu i nuya'vi ma. Te jiña'a ya: ―‍Kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ndokuiñi tee kúu Leví ma, te ni ndikin de ya. 


text:
<pb/>Sani te ni kana Leví ma Jesús ma ve'e de ma ja jin kaa de ji'in ya xita, te kua'a tee ka ndake'en ya'vi xu'un no'o ñuu Roma ma, ji'in kua'a tna ñayii ñatuu ka sa'a ja va'a ma ka nukoo tna nuu mesa nuu núkoo Jesús ma ji'in tee ni kaji ya ja ka ndikin de ya ma. Vaa kua'a xeen ñayii ma ka ndikin ya. 


text:
Te jaku tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, tee ni ka yo kuu fariseo ma, ni ka jini de Jesús ma, ja núkoo ya ne'un ndaka ñayii yukan ma, te ka jiña'a de nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Nava'a teskua'a ni a, jaa de ndeyu ji'in kui'na ka ndake'en ya'vi xu'un a, ji'in ndaka‑ka ñayii ñatuu ka sa'a ja va'a a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Ñayii ka iyo va'a ma chi ñatuu ka jiniñu'u i tee tatna ma, chi yika‑ni ja ñayii ka ku'u ma. Saña chi masu vee sa ja ndakana sa ñayii ka jani ini i ja ñayii va'a‑ka ka kuu i ma chi vee sa ja ndakana sa ñayii ka ndakunitnuni i ja ka ndiso kuechi i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ñatuu ka iyo ndite tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>In jichi, te tee ka ndikin Juan ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka iyo ndite de, sukan‑va'a jin chiñu'u de Su'si ma. Te jaku ñayii ni jan koo nuu Jesús ma, ka jiña'a i: ―‍¿Nava'a tee ka ndikin Juan ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ka iyo ndite de ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma, te tee ka ndikin ña'a ndijin a chi ñatuu ka sa'a de sukan? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Jesús ma chi ni ndakone'e ya: ―‍¿Xi jin koo ndite ñayii ka iyo viko tnánda'a ma, te vitna ja ka iyo‑ka i ji'in suchi yii tnánda'a ma? Nú iyo‑ka suchi yii tnánda'a ma chi masu kuu ja jin koo ndite ñayii ma. 


text:
Kovaa kenda in kivi ja jin xtandiyo i suchi tnánda'a ma. Nuna kenda kivi yukan, sana jin koo ndite ñayii ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma ja in ja jaa ma chi masu ndaketna'a i ji'in in ja tu'u ma 


text:
<pb/>’Ñatuu ni‑in ñayii ndása'a in sa'ma tu'u te ndachu'un i in sa'ma jaa, chi vaa sa'ma jaa ma chi ndatiyi i, te kachi i ja tu'u ma, te ka'vi‑ka te'nde i. 


text:
Ni masu tnaa o ndute uva yika ni ju'ni o ma in nuu ñií kiti jâ ni kuu kii iyo i ma, vaa ndute uva ma chi sa'a de ja te'nde ñií ma, te skenaa o ndute uva ma ji'in ñií ma. Chukan kúu ja tnaa o ndute uva yika ni ju'ni o ma in nuu ñií jaa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya nde a kanuu‑ka ja sa'a o kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma 


text:
<pb/>In kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te kua'an Jesús ma in ne'un itu triu, te tee ka ndikin ya ma, ka tnu'u de yoko triu ma te ka jaa de kuan koo de. 


text:
Te tee ka kuu fariseo ma, sa'a ka jiña'a de Jesús ma: ―‍¡Konde'ya ni! ¿Nava'a ka sa'a tee ka ndikin ña'a a sukan? ¿Xi ñatuu jini ni ja masu kuu sa'a o sukan kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa maa ya chi jiña'a ya: ―‍¿Ñatuu nama ni ka ka'vi ni sukan ni ka sa'a David ma, ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in de ma, in jichi ma? Vaa ñatuu ndenu jin ni'i de ja jin kaa de ma, te ka kokon de ma. 


text:
Te kivi ni yo kuu Abiatar ma tee tátnuni nuu sutu ma, te ni kenda David ma ve'e Su'si ma, te ni jaa de xtatila iyo nuu Su'si ma, te suni ni wa'a tna de ni ka jaa ndaka tee kuan koo ji'in de ma, te vitna ja maa‑ni tee ka kuu sutu ma kuu jin kaa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te suni jiña'a tna ya: ―‍Ni sa'a Su'si ma in kivi ni tatnuni ya ja ma jin satniñu ñayii ma. Kovaa masu ni kuni Su'si ma ja jin ndo'o jin neni ñayii ma, ja kuechi kivi ma. 


text:
Chukan kúu ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni tna sa siki ja kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Ni kivi Jesús ma in‑ka jichi ini veñu'u luluu ma, te yinee in tee, te in nda'a de ma chi ni yichi i. 


text:
Te tee ñatuu ka kunimani nuu Jesús ma, ka jito yu'u de ya nú ndasava'a ya tee yukan ma, sukan‑va'a jin ni'i ini de naxe jin xtekuechi de ya, vaa kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu kivi yukan. 


text:
Te jiña'a Jesús ma nuu tee ni yichi nda'a ma: ―‍Ndokuiñi ni, te jinkuiñi ni me'ñu a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni jikan‑tnu'u ya nuu tee ka iyo ma: ―‍¿Nde a iyo ja kuu sa'a o kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a? ¿Ja va'a ma xi ja u'vi ma? ¿Sa'a o ja koteku in ñayii, xi sa'a o ja na kûu i? ―‍kúu ya jiña'a ya. Kovaa tee yukan chi ñatuu ni ka ka'an de. 


text:
Jesús ma chi nde'ya ya, te ni ndakiti ini ya nuu tee ka iyo ma. Te ni kuxii ini ya, ja ñatuu ka kuni de ja jin jaku'ni ini de ma. Te jiña'a ya tee ni yichi nda'a ma: ―‍Ndaskuili ni nda'a ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee yukan chi ni ndaskuili de nda'a de ma, te ni nduva'a. 


text:
Kovaa nuu ni ka nde koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka keja'a de ka ndatnu'u tna'a de ji'in tee ka ndikin tee kuu Herodes ma, naxe jin ka'ni de Jesús ma. Ni ka ndikin kua'a ñayii Jesús ma yu'u mar ma 


text:
<pb/>Jesús ma chi kua'an ya ji'in tee ka ndikin ya ma yu'u mar ma, te ka ndikin kua'a ñayii ñuu Galilea ma kuan koo i. 


text:
Nuu ni ka jiniso'o ñayii ma ndaka milagru ni sa'a ya ma, te ni jan koo tna kua'a ñayii ñuu Jerusalén ma, ji'in ñayii ni‑ka'nu ñuu Judea ma, ja jin kuni i ya, suni ñayii ñuu Idumea ma, ji'in ñayii in‑ka yu'u yute Jordán ma, ji'in ñayii ñuu Tiro ma, ji'in ñayii ñuu Sidón ma. 


text:
Kovaa Jesús ma chi ni sacargu ya tee ka ndikin ya ma ja na koo tu'va in barcu, sukan‑va'a máko jin kuexni'ni xeen ña'a ñayii ma, 


text:
chi vaa ndaka ñayii ka ku'u ma, ûni ka jakoxtna'a i siki ya ma ja na jin kaki'i i ya, sukan‑va'a jin nduva'a i, sukan ni ndasava'a ya kua'a xeen ñayii ka ku'u ma. 


text:
<pb/>Te ni ka jini tachi ma, te ni ka jinkuiñi jiti i nuu ya, te ka kayu'u i ka jiña'a i: ―‍Ndijin chi Sa'ya Su'si ma kúu ni ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ni ndonda xeen ya nuu i, sukan‑va'a máko jin ka'an i na in kúu ya ma. Ni kaji Jesús ma uxi uu tee tetniñu ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma 


text:
Te ni kaji ya ne'un ndaka ñayii ma uxi uu tee jin kondikin ya ma. Te ndaka tee yukan ni xnani ya apóstol, (ja kúni ka'an “tee tetniñu maa ya ja jin kaxtnu'u de tnu'u maa ya ma”). Te jin koo de ji'in ya, te kaxtnu'u ya tnu'u maa ya ma, te sana jin ndakaxtnu'u de nuu ñayii ma. 


text:
Te jin koneva'a de tnu'u ndee tnu'u ndatnu, ja sukan jin ndene'e de tachi ka yinee ini anua ñayii ma. 


text:
Ndaka tee ya'a ka kuu uxi uu tee ni ndakaji Jesús ma: Simón ma kúu in tee ni ndaxsama ya ja nani de, te ni nukonani de Pedro. 


text:
Te Santiago ma ji'in ñani de Juan ma sa'ya tee kúu Zebedeo ma, te ni xnani ya de Boanerges, ja kúni ka'an “sa'ya ja ka'ndi ma”, vaa kuechi ja inuyachi yu'u de ma. 


text:
Te Andrés ma, ji'in Felipe ma, ji'in Bartolomé ma, ji'in Mateo ma, ji'in Tomás ma, ji'in tee nani Santiago ma sa'ya tee kúu Alfeo ma, suni tna Tadeo ma, ji'in Simón tna'a tee ka nani cananita tee ni ka yo kanaa ji'in tee ñuu Roma ma, 


text:
ji'in Judas Iscariote tee ke'en‑su'va Jesús ma. Ni kaxtnu'u Jesús ma naxe ndo'o ñayii ká'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma 


text:
<pb/>Sani te ni kivi Jesús ma ini ve'e ma, te in‑ka jichi ni ka ndututu kua'a xeen ñayii ma, te ni ñatuu kúu kaa ñukuun ya xita ji'in tee ka ndikin ya ma. 


text:
Te ni ka jini tna'a kuikin ya ma, te ni ka kenda koo i, ja jin nu koo i ji'in ya, chi vaa ka ka'an i ja jâ ni nduneé ya. 


text:
<pb/>Te suni tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ja ka iyo de ñuu Jerusalén ma, te ni ka kenda koo de nuu iyo Jesús ma, te sa'a ka ka'an de: maa Beelzebú suchi tátnuni nuu ndaka‑ka tachi ma, yinee i ini anua Jesús ya, te suu i wa'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kéne'e de tachi ma, ka kuu de ka ka'an de. 


text:
Te Jesús ma chi ni kana ya ndaka tee ka jani ini sukan ma, te ni ka'an ya in tnu'u vijin, te jiña'a ya: ―‍¿Naxe kuu ndene'e tachi nani Satanás ma tachi ji'in i ma? 


text:
Vaa nú in ñuu, te ka iyo nanimaa ñayii ka ndakiti ini nuu tna'a i ma, te ¿naxe kuu jin koo ka'nu ndaka i ma? 


text:
Te suni maa i kúu ji'in ñayii ka iyo in‑ni ve'e ma, te nú jin ndakiti ini nuu tna'a i ma, te ¿naxe kuu jin koo ka'nu ndaka i? 


text:
Sukan tna tachi ma, nuna jin ndakanaa maa i ma, masu kuu jin koo ka'nu i, te masu jin kundee i nawa jin sa'a i ñuu ñayivi a, su'va jin xnaa i maa i ma. 


text:
<pb/>’Ñatuu ni‑in ñayii ja kuu kivi i ini ve'e ka'nu neva'a in tee ndatnu xeen te xtandee i nawa ni sakui'na tee ndatnu xeen ma, nú masu ja xinañu'u‑ka ku'ni i de. Onde sukan, sana kuu ndaxtandee i nawa ni sakui'na de ma. 


text:
<pb/>’Ja ndaa ká'an sa ja Su'si ma chi sakanu ini ya ndaka kuechi ñayii ma, ji'in ndaka ja u'vi ka ka'an i ma. 


text:
Kovaa ñayii ká'an ndeva'a ja kuu Xtumani Ndios ma chi masu sakanu ini ya i chi su'va ndakuiso kuechi‑ka maa i, te sukan koo i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sukan jiña'a Jesús ma, chi vaa ndaka maa tee yukan chi ni ka ka'an de ja yinee tachi ma ini anua ya ma. Ni ka'an Jesús ma nde ñayii kúu si'i ya ji'in ñani ya ji'in ku'va ya 


text:
<pb/>Te ni ka kenda koo si'i Jesús ma, ji'in ñani ya ma, kovaa ni ka kendoo ña ichi ke'e ma, te ni ka tetniñu ña in ñayii ja na kana i ya. 


text:
Te ñayii ka nukoo xiñi Jesús ma ka jiña'a nuu ya ma: ―‍Si'i ni ma, ji'in ñani ni ma, ka iyo i ke'e ma, te ka ndanduku ña'a i ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍¿Na in kúu si'i sa ma, ji'in ñani sa ma, ka jani ini ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te nde'ya ya ndaka ñayii ka nukoo xiñi ya ma, te jiña'a ya: ―‍Ndaka maa ñayii ya'a ka kuu si'i sa a, ji'in ñani sa a, 


text:
chi vaa ndeva'a‑ni ñayii ja sa'a i sukan játna ini Su'si ma, ñayii yukan kúu ñani sa ma, ji'in ku'va sa ma, ji'in si'i sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
In‑ka jichi ni keja'a Jesús ma káxtnu'u ya tnu'u ya ma nuu ñayii ma yu'u mar ma. Te ni ka ndututu kua'a xeen ñayii, te chukan kúu ja ni kaa Jesús ma in nuu barcu iyo nuu ndute ma, te ni jinkoo ya, te ka iyo ñayii ma yu'u ndute ma. 


text:
Te jaku‑ka ni ka jinkava ne'un yuu ma, nuu masu iyo kokon ñu'ú ma. Triu yukan chi ni ka jite yachi i, chi vaa masu ñu'ú kokon ni ka ni'i i ma, 


text:
kovaa nuu ni jinu kandii ma, te ni ka kayu i, te ni ka yichi i, chi vaa masu ni ka ni'i yo'o va'a i. 


text:
Kovaa jaku tna'a ja ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ñu'ú kokon ma, te triu yukan chi ni ka ja'nu i, te na'nu na'nu yoko ni ka kana koo i, te ni ka chitu va'a i. Sava yoko i ma ni ka chitu oko uxi (30) triu, ji'in uni xiko (60) triu, te sava‑ka yoko i ma chi cientu triu ni ka chitu i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tna Jesús ma: ―‍Nde ni iyo so'o ja jin koniniso'o ni, te jin koniniso'o va'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nava'a ni ka'an ya tnu'u vijin ma 


text:
<pb/>Nuu ni kukuee‑ka ma, te nuu ni kendoo maa‑nka Jesús ma ji'in ñayii ka iyo yatni‑ka ya ma ji'in ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni ka jikan‑tnu'u i nawa kúni ka'an tnu'u vijin ni ka'an ya ma. 


text:
Te ni ndakone'e ya: ―‍Su'si ma, jâ ni kaxtnu'u ya nuu ndijin naxe tatnuni ya ma. Kovaa nuu ñayii ñatuu ka kandija ma chi kuña'a o ndaka kuenda tnu'u vijin, 


text:
sukan‑va'a visi na jin konde'ya‑ka i, kovaa ma jin kuni i, te visi na jin koniniso'o‑ka i, kovaa ma jin jaku'ni ini i, chi vaa ñatuu ka kuni i ja jin ndakokuiñi i te jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin ndandikin i Su'si ma te sakanu ini ya kuechi i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma nawa kúni ka'an tnu'u vijin tee ni saka triu ja ni ka'an ya ma 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍¿Ñatuu ka jaku'ni ini ni tnu'u vijin ya'a? ¿Naxe jin jaku'ni ini ni ndaka‑ka tnu'u vijin ja ká'an sa a? 


text:
Ka iyo ñayii ka kuu sukan ka kuu triu ni ka jinkava ichi ma, chi vaa ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, kovaa jínu ka jiniso'o i ma, te kénda tachi nani Satanás ma, te xtandiyo i tnu'u ni ka jakun‑nee ini anua ñayii ma, te ñatuu ka kandija‑ka i tnu'u Su'si ma. 


text:
Te jaku ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava ne'un yuu ma ka kuu i. Ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te sii ini ka jan‑ta'vi i, 


text:
kovaa ñatuu ka ni'i yo'o va'a i, te ñatuu kúu jin konukuiñi va'a i. Te nú ka ndo'o ka neni i, xi ka sondikin ña'a i ja kuechi tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, sani te ñatuu ka kandija‑ka i tnu'u Su'si ma. 


text:
Jaku‑ka ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava ne'un iñu ma ka kuu i. Ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, 


text:
kovaa ndaka tniñu iyo ñuu ñayivi ya'a, ka xndi ini xeen i, te ka ndi ini xeen i ja jin koo xu'un i, te ka ndiyo ini i ja jin koneva'a i ndaka ndatniñu ma, te ndaka cha'a, kívi ña'a i te xnda'vi ña'a i, te ka ndunaa i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te chukan kúu ja ñatuu kúu ja jin sa'a i sukan kúni Su'si ma. 


text:
Kovaa in jichi‑ka ñayii ma chi ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te ka kandija i, te vivii ka sa'a i sukan kúni Su'si ma. Ñayii ya'a chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava nuu ñu'ú va'a ma, sukan ka kuu i. Jaku i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka wa'a i oko uxi (30) triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka wa'a i uni xiko (60) triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka wa'a i cientu triu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin siki in ja ndú'va ja xtnuu i nuu o 


text:
<pb/>Suni jiña'a ya: ―‍¿Na in ñayii, ja xndu'va i in ñu'u, te ke'en i, te chinee i chii kajoo ma xi ichi chii jito i ma? Ña'a chi in ja ndú'va ñu'u ma chi koxtnee i in nuu sukun, sukan‑va'a xtnuu va'a i. 


text:
Suni maa i kúu ja ndaka ja iyo yu'u ma chi ndatuu i, te ndaka ja iyo yu'u ja ñatuu ka jini o ma chi kenda kivi ja jin kuni ndaka o sukan kaa sukan iyo ma. 


text:
<pb/>Suni jiña'a ya: ―‍Jin koniniso'o va'a ni, te jin ndasa'a ni kuenda nawa ká'an sa a, vaa ndaka ja va'a ka sa'a ka kuu nuu tna'a o ma, te sukan ndataa Su'si ma, te su'va kua'a‑ka ndataa ya nuu o. 


text:
Vaa ñayii neva'a kua'a‑ka ja vii ja luu ni skuta'vi ña'a Su'si ma chi su'va ni'i kua'a‑ka i. Kovaa ñayii ñatuu nawa neva'a i ma chi su'va xtandiyo ya onde jaku ja neva'a i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin sukan ja'nu triu ma 


text:
<pb/>Jesús ma chi ni ka'an tna ya: ―‍Suni nuu tatnuni Su'si ma chi sukan kúu in tee sáka triu nuu ñu'ú ma kúu. 


text:
Visi kixi de jakuaa ma te ndito de nduu ma, kovaa triu ma chi jite i, te ja'nu i, te ni masu jini maa de naxe kúu i, 


text:
chi vaa kúu maa i nuu ñu'ú ma, vaa xinañu'u jite i kuenda tnu'u ja yi'i kúu i, te ja'nu i, te saa kána yoko i. Sani te kuee‑ka ma, te saa ka chitu yoko i ma ji'in triu ma. 


text:
Te saa nú ni jija i te ve kuaan i, sani te ja'nde de, vaa jâ ni kenda kivi ndututu i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma in tnu'u vijin in ndikin tnu mostaza 


text:
<pb/>Suni jiña'a Jesús ma: ―‍¿Na nde a kúu jin sketna'a o ja inuu kúu i ji'in sukan tatnuni Su'si ma, ka jani ini ni? 


text:
Sukan kúu in ndikin tnu mostaza ja skee o nuu ñu'ú ma kúu ja tatnuni Su'si ma, vaa in ja luluu ti'i‑ni kúu i ne'un ndaka‑ka ndikin ja iyo ñuu ñayivi a, 


text:
kovaa nuna skee o i, te jite i, te ve kua'nu i, te kuu i in yutnu kui'i, te ja'nu xeen‑ka tnu sana ndaka‑ka ja ka saka ñayii ma nuu huerta i ma, te na'nu xeen ka kuu nda'a tnu ma, ja onde lasaa ma chi kuu jin sa'a ti taka ti ne'un nda'a tnu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni yo ka'an Jesús ma tnu'u vijin ma nuu ñayii ñatuu ka jan‑ta'vi sii ini tnu'u ya ma 


text:
<pb/>Te sukan kua'a tnu'u vijin ni yo ka'an Jesús ma, ja káxtnu'u ya tnu'u maa ya ma, vaa ñatuu ni ka yo jan‑ta'vi sii ini ñayii ma tnu'u ya ma. 


text:
Chukan kúu ja ñatuu nawa ni yo kaxtnu'u ndijin ya ma, su'va ndimaa tnu'u vijin ni yo ka'an ya. Te saa ni yo ndakaxtnu'u ya nuu maa in‑ni tee ka ndikin ya ma nawa kúni ka'an ja ni yo ka'an ya ma. Jesús ma, ni ndasa'a nañii ya kajin yi'i ma ji'in ndute ma 


text:
<pb/>Te nuu ve kunee kivi yukan, te jiña'a Jesús ma tee ka ndikin ya ma: ―‍Jín koo o in‑ka yu'u ndute ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka xndoo de ñayii ma, te kuan koo de ji'in Jesús ma nuu barcu nuu ñunee ya ma. Te suni ka ndikin‑ka ña'a sava‑ka barcu ma. 


text:
Te ni jakondee yi'i xeen kajin, te ni jaku'un kua'a xeen ndute ini barcu ma, ûni ve chitu de, te ve sa'vi tnu. 


text:
Kovaa Jesús ma chi ni chi'i ya in sa'ma xini ya te ni kixi ya ichi yata barcu ma. Te ni ka xndoto de ya, te ka jiña'a de ya: ―‍Teskua'a, ¿ñatuu ndí ini ni ja ve jin sa'vi o nuu ndute a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakoo ya, te ni tatnuni ya nuu kajin yi'i ma ji'in nuu ndute ma, te jiña'a ya: ―‍Ndukuee. Koo nañii ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ndukuee kajin yi'i ma, te nañii kuiti ni kuu. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Nava'a ka yu'u xeen ni? ¿Ni ñatuu jin kukanu ini‑ka ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ndaka tee ka ndikin ya ma chi ni ka yu'u xeen de, te ni ka jakondee de ka jikan‑tnu'u tna'a ndi‑in ndi‑in de: ―‍¿Na in kúu tee ya'a, ja onde kajin yi'i a ji'in ndute ya, ni ka kandija i ja ká'an de a? ―‍ka kuu de ka ka'an de.<pb/>


text:
Te nuu ni nuu Jesús ma nuu barcu ma, te ni jan tu'va ña'a in tee ja yinee ña'a tachi. Tee ya'a chi vee de ichi nuu ka yinee ndiyi ma, 


text:
Visi kua'a jichi ni ka yo ju'ni i nda'a de ja'a de ji'in yo'o kaa ma, kovaa ndimaa ni yo sa'a kuechi, ni yo sa'a likin de. Te ni‑in ñayii ñatuu ni yo kundee nuu de. 


text:
Kua'an vee de nduu ma ji'in jakuaa ma ichi yuku ma ji'in nuu ka yinee ndiyi ma. Ni yo kayu'u de, ni yo ke'en de yuu, te ni yo wa'a de maa de, ûni ni yo xtnakue'e de maa de. 


text:
<pb/>Nuu ni jini de onde jika‑ka ja vee Jesús ma, te jinu de kuan tna'a de ya, te ni jinkuiñi jiti de nuu ya, 


text:
te kayu'u de jiña'a de: ―‍¡Máko kivi nduu ni ji'in sa, Jesús! ¡Te kuechi ja Sa'ya Su'si onde sukun ma kúu ni, te jikan‑ta'vi xen‑xeen sa nuu ni ja má xndo'o ña'a ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Naxe nani ro? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ndakone'e tachi ma: ―‍Legión nani sa, vaa kua'a xeen sa kúu ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te jikan‑ta'vi xeen i nuu Jesús ma ja máko tetniñu ya ndaka tachi ma ja jin ke koo i ñuu yukan. 


text:
te ka jikan‑ta'vi ndaka tachi ma ka jiña'a i: ―‍Tetniñu ña'a ni nuu ka iyo chikini ma, te kachi ni, te jin ndivi koo sa ti ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni wa'a Jesús ma tnu'u, te ndaka tachi ma, ni ka nde koo i ini tee yukan, te ni ka ndivi koo i ini chikini ma. Te visi uu mil chikini ma ka kuu, te ka jinu ti ni ka nu koo ti onde nuu ndute mar ma, te ni ka kê koo ti nuu ndute ma, te ni ka kandee ti, te ni ka ji'i ti. 


text:
<pb/>Te ñayii ka jito ti ma, ni ka ke koo kunu i, te kuan koo i ka ndakani i ni‑ka'nu ñuu ma sukan ni kuu ma. Te ñayii ñuu ma, ni jan koo i ni jan koto i nawa ni kuu ma. 


text:
Te nuu ni ka kenda koo i nuu iyo Jesús ma, te ni ka jini i ja núkoo tee ni ka yo yinee ña'a kua'a xeen tachi ma, ja jâ ni ndinuu de sa'ma de ma, te jâ ni ndukaji ini de. Te ñayii ma, ja ni ka jini i sukan ni kuu ma, te ni ka yu'u i. 


text:
Te ñayii ka iyo yukan, ja ni ka jini i sukan ni kuu ji'in tee ni ka yo yinee ña'a tachi ma, ji'in sukan ni ka kuu chikini ma, ni ka ndakani i nuu ndaka‑ka ñayii ma. 


text:
Te ndaka ñayii ma, ni ka jakondee i ka jikan‑ta'vi i nuu Jesús ma ja na kee ya ñuu yukan te kí'in ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndaa ya nuu barcu ma, te tee ni ka yinee ña'a tachi ma, te jikan‑ta'vi de ja na kua'a Jesús ma tnu'u ja na ki'in de ji'in ya. 


text:
Kovaa Jesús ma, ña ni wa'a ya tnu'u, su'va jiña'a ya: ―‍Kuán no'o ni ve'e ni ma ji'in nuu tna'a ni ma, te ndakani ni ndaka ja ni sa'a ña'a Iya Tátnuni ma, sukan ni ndakunda'vi ini ña'a ya a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee yukan chi kuan no'o de, te ni keja'a de ndákani de nuu ndaka ñayii ñuu Decápolis ma sukan ni ndasava'a ña'a Jesús ma. Te ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i. Ni ndaxteku Jesús ma sasi'i tee nani Jairo ma, te ni ndasava'a ya in ña'a 


text:
<pb/>Nuu ni ndenda Jesús ma ji'in barcu ma in‑ka yu'u mar ma, te ni ka ndututu kua'a ñayii, te ni kendoo ya yukan. 


text:
Sani te ni kenda in tee tátnuni veñu'u luluu ma nani de Jairo, te ja ni jini de Jesús ma, te ni jinkoo jiti de, 


text:
te jikan‑ta'vi xeen de nuu Jesús ma jiña'a de: ―‍Sasi'i sa ma chi yikuu i ji'i i, te vee sa. Ne'e ni, te jín koo o, te sonee ni nda'a ni a siki i ma, sukan‑va'a nduva'a i te koteku i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te kua'an Jesús ma ji'in yuva i ma, te kua'a xeen ñayii ni ka ndikin ña'a, te ûni ka jexni'ni i ya. 


text:
Te kúxii xeen ini ña ni ka sa'a tee tatna ma, vaa ni ndi'i ndaka ja neva'a ña ma, ni jatniñu ña nuu tee tatna ma. Kovaa ni ñatuu ni nduva'a ña, su'va ve saka'vi‑ka ja ndó'o ña ma. 


text:
Nuu ni jiniso'o ña ja ka ka'an i ja iyo Jesús ma, te ni jan tu'va ña ichi yata ya ma ne'un ñayii ma, te ni kaki'i ña sa'ma ndii ya ma, 


text:
Te nuu ni kaki'i ña sa'ma ya ma, te ni jinkuiñi ja jati niñi ña ma, te ni jini yikikuñu ña ma ja jâ ni nduva'a ña ma. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni jini ya ja maa ya ni sa'a ja ni nduva'a in ñayii ma, te ni konenuu ya nde'ya ya ñayii ma, te jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na in kúu ja ni kaki'i sa'ma ndii sa a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a tee ka ndikin ya ma: ―‍Jini maa ni ja kua'a ñayii ka iyo a, te ka jexni'ni tna'a i. ¿Te nava'a jikan‑tnu'u ni: “¿Na in kúu ja ni kaki'i sa'ma ndii sa a?” ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi yikuu yikuu‑ni ya nde'ya ya ni‑ka'nu nuu ka iyo ñayii ma, sukan‑va'a nde ñayii ni kaki'i ña'a ma. 


text:
Te ña'a yukan chi ni'i ni'i‑nka ña ja yu'u ña, chi vaa na'a ña ja maa ña ni nduva'a ma. Te ni ja'an ña, te ni jinkuiñi jiti ña nuu ya ma, te ni ndakani ndaa ña ndaka. 


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―‍Sa'ya sa, ni nduva'a ni, kuechi ja ni kukanu ini ña'a ni ma. Kuán no'o sii ini ni chi jâ ni nduva'a ni kue'e ni ndo'o ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, te ni ka kenda koo tee ve koo ve'e tee tátnuni veñu'u luluu ma, te ka jiña'a de nuu tee ma: ―‍Sa'ya ni ma chi jâ ni ji'i i. Máko xtna'a‑ka ni teskua'a a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ñatuu ni ke'en‑kuenda ya ja ka ka'an tee yukan, te jiña'a ya nuu tee tátnuni veñu'u luluu ma: ―‍Má koyu'u ni; yika‑ni ja kukanu ini ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ñatuu ni kachi ya ja jin kondikin ña'a ñayii ma chi yika‑ni ja Santiago ma, ji'in ñani de Juan ma, ji'in Pedro ma‑ni kua'an ji'in ya. 


text:
Te nuu ni ka kenda koo de ji'in ya ve'e tee tátnuni veñu'u luluu ma, te ni jini ya ja ka kayu'u ji'in ja ka nda'yu ñayii ma. 


text:
Te ni kivi ya, te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka kayu'u ni te ka nda'yu ni sukan? Suchi si'i a chi masu ni ji'i i chi yika‑ni ja kixi i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ma chi ni ka jakundee i Jesús ma. Kovaa Jesús ma chi ni kene'e ya ñayii ma ke'e ma. Te ni jeka ya yuva suchi ni ji'i ma, ji'in si'i i ma, ji'in tee ka ndikin ya ma, te ni kivi ya ji'in ndaka tee yukan ve'e ma nuu kátuu suchi ni ji'i ma. 


text:
Sani te ni tnii ya nda'a i ma, te jiña'a ya: ―‍Talita cum ―‍kúu ya jiña'a ya. Sa'a kúni ka'an tnu'u ya'a: “Ro'o ká'an ri, ndakoo”. 


text:
<pb/>Nuu ni jiña'a ya sukan ma, te suchi yi'i uxi uu kuiya ma chi ni ndakoo i, te ni jakondee i jika i. Te ndaka ñayii ka iyo ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja ni ndateku suchi ma. 


text:
Kovaa Jesús ma chi sa'a ni tatnuni ya: ―‍Máko jin ndakani ni nuu ni‑in ñayii ma ja ni kuu suchi si'i a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni tatnuni ya ja jin kua'a i ja kaa suchi si'i ma.<pb/>


text:
Te ni ndee Jesús ma ñuu yukan, te kuan no'o ya ñuu nuu ni yo iyo ya ma, te tee ka ndikin ya ma, kuan koo de ji'in ya. 


text:
Nuu ni kenda kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni keja'a ya káxtnu'u ya ini veñu'u luluu ma tnu'u ya ma nuu ñayii ma. Te ka iyo kua'a xeen ñayii, te ka niniso'o ndaka i tnu'u ká'an Jesús ma, te ni ka sa'vi‑nka ini i, te ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Ndenu ni kutu'va suchi ya'a ndaka ja ká'an i a? ¿Ndenu ni kutu'va i ndaka tnu'u ndichi ká'an i a ji'in milagru sa'a i a? 


text:
¿Masu suchi ya'a kúu carpinteru sa'ya María ma? ¿Te masu ñani i ka kuu Santiago ma, José ma, Judas ma, ji'in Simón ma? ¿Te masu ya'a ka iyo tna ku'va i a ne'un ndaka o a? ―‍ka kuu ñayii ma ka ka'an i. Te ni ka ndakiti ini i ja ká'an ya ma. 


text:
Kovaa jiña'a Jesús ma: ―‍Ni‑ka'nu ñuu ñayivi a chi ka chiñu'u i in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma, kovaa ñuu maa de ma, ji'in ne'un tna'a de ma, ji'in ne'un ñayii ve'e de ma, masu na nde ka chiñu'u i de, te sukan ka sa'a ña'a ni vitna ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ñatuu ni kuu sa'a ya milagru, yika‑ni ja jaku‑ni ñayii ka ku'u ma, ni kuu ni sonee ya nda'a ya siki i ma, te ni ka nduva'a i. 


text:
Te ni sa'vi‑nka ini maa ya ja ñayii yukan, masu nde ka kandija i ya ma. Ni tetniñu Jesús ma tee ka ndikin ya ma, ja na jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma 


text:
Ni kana ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni tetniñu ya ndi‑uu ndi‑uu de ja jin koo de jin kaxtnu'u de tnu'u maa ya ma. Te ni wa'a ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu naxe jin tatnuni de nuu tachi ma. 


text:
Te ni tatnuni ya ja masu nawa jin kinda'a de jin koo de ma, yika‑ni ja in yutnu jin kituu de‑ni. Má jin kinda'a de in bolsa, ni a jin kaa de ma, ni a xu'un, 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Nú ni ka kivi koo ni in ve'e, te jin kendoo ni yukan onde jin nde koo ni ñuu yukan. 


text:
Te nú ñatuu ka kachi ñayii ka iyo in ñuu ma ja jin koniniso'o i tnu'u ka ka'an ni ma, te jin nde koo ni yukan, te jin skoyo ni ñuyaka ja'a ni ma, sukan‑va'a ñayii yukan, jín kona'a i ja jâ ni ka xtu'va ni i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ke koo tee ka ndikin ya ma kuan koo de ka kaxtnu'u de nuu ndaka ñayii ma ja na jin ndakani jín ndaka'vi ini i, te jín xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma, te jín ndandikin i Su'si ma. 


text:
Suni ni ka kene'e kua'a de tachi ini anua ñayii ma, te ni ka yo chi'i de i aceite, te sukan ni ka yo nduva'a kua'a ñayii ma. Sukan ni ka ja'ni i Juan tee ni yo skuandute ñayii ma 


text:
<pb/>Te tee kúu rey Herodes ma, ni jiniso'o de ja ka ka'an ñayii ma ja kuu Jesús ma, chi vaa ni‑ka'nu ñuu ñayivi ma ni ka jiniso'o ndaka i ja va'a ni yo sa'a Jesús ma. Te ni jiniso'o de ja ka ka'an i: ―‍Jesús ma chi Juan tee ni yo skuandute ñayii ma kúu de, te jâ ni ndateku de. Chukan kúu ja sa'a de milagru. 


text:
<pb/>Te in jichi‑ka ñayii ma, ka ka'an i: ―‍Tee nani Elías ma, tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de. Suni in jichi‑ka tna'a i ma, ka ka'an i: ―‍Xi saa in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma sukan ni ka yo kuu tee ni ki koo xi'na‑ka ma kúu de ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa Herodes ma, nuu ni jiniso'o de sukan ka ka'an i ma, te ká'an de: ―‍¡Nú tee ya'a kúu Juan ma! Te vitna ja maa o ni tatnuni ja jin ka'nde i xini de ma, te vitna, ¡nú ni ndateku de! ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Vaa ja kuechi ña'a nani Herodías ma, te ni tetniñu Herodes ma ja jin tnii i Juan ma, te ni tatnuni de ja jin ku'ni va'a i de te jín chinee i de vekaa ma. Te ña'a nani Herodías ma chi ñasi'i tee kúu Felipe ñani tee kúu Herodes ma kúu ña, kovaa tee kúu Herodes ma, ni ndakueka de ña. 


text:
Te Juan ma, ni yo jiña'a de Herodes ma: ―‍Masu kuu kondeka ni ña'a jiña, chi vaa ñasi'i ñani ni ma kúu ña, vaa téku de ma ―‍ni yo kuu de ni yo jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ña'a kúu Herodías ma, ni ndakiti xeen ini ña nuu Juan ma, te ni yo kuni ña ja na kûu Juan ma. Kovaa ñatuu nde kundee ña, 


text:
chi vaa Herodes ma, ni yo yu'u de, vaa ni yo jini de ja Juan ma chi in tee ñatuu na ja u'vi sa'a kúu de, te sa'a de ja va'a ja ndaa. Te ni yo jito de tee ma, te ni yo niniso'o de ja ni yo ka'an Juan ma. Kovaa ñatuu ni yo ni'i ini de nawa sa'a de, yika‑ni ja ni yo kusii ini de ni yo niniso'o de ja ni yo ka'an Juan ma. 


text:
<pb/>Te Herodes ma, ni sa'a de in viko ja ni ndi'i de kuiya, te ni wa'a de ja ni ka jaa ñayii ka satniñu ve'e de ma, ji'in ñayii ka ndanuu‑ka ñuu Galilea ma. Te ni jani ini ña'a kúu Herodías ma ja kivi yukan ko kuu kivi kûu Juan ma. 


text:
Te sasi'i Herodías ma, ni kivi i nuu ka jaa de xita ma, te ni jitaja'a i, te ni ka jatna ini xeen Herodes ma ji'in ndaka ñayii ka nukoo ka jaa xita ji'in de ma sukan ni jitaja'a i ma. Te ni jiña'a rey ma nuu suchi si'i yukan: ―‍Kakan nawa kúni ro, te taa ri ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndaka'an de in uu jichi ja ma ndakani ini de ja kua'a de nawa na kakan i ma. Visi na kakan i sava ñuu nuu tátnuni de ma chi kua'a de i. 


text:
Te ni kee i ni jan kakan‑tnu'u i si'i i ma: ―‍¿Nawa kakan sa? ―‍kúu i jiña'a i. Te ni ndakone'e ña: ―‍Kakan xini Juan tee skuandute ñayii ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Te suchi si'i ma, jinu i ni ndivi i nuu iyo rey ma, te jiña'a i: ―‍Kúni sa vitnañu'ni ja taa ni xini Juan tee skuandute ñayii ma in nuu ko'o ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te rey ma chi ni kuxii xeen ini de, kovaa jâ ni ka'an de nuu ndaka ñayii ka nukoo ji'in de ma ja ma ndakani ini de, te ñatuu ni kuu kuña'a de i ja ma kua'a de ja jikan i ma. 


text:
Chukan kúu ja ni tetniñu yachi de in soldado, te ni tatnuni de nuu tee ma ja na ka'nde de xini Juan ma. 


text:
Te ni ja'an soldado ma vekaa ma, te ni ja'nde de xini Juan ma, te ñunee i in nuu ko'o kua'an ji'in de, te ni wa'a de suchi si'i ma. Te suchi yukan chi ni ndakua'a i si'i i ma. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jini tee ka ndikin Juan ma, te ni ka ndake'en de ñunde'yu Juan ma, te ni jan koo de ni ka chu'u de. Ni sa'a Jesús ma ja ni ndukua'a xtatila ma ji'in tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa u'un mil tee 


text:
<pb/>Sani te tee ni tetniñu Jesús ma, ni ka ndatna'a de ji'in ya ma, te ni ka ndakani de ndaka ja ni ka sa'a de ji'in ja ni ka kaxtnu'u de nuu ñayii ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ne'e koo ni, te jín koo o jín ndatatu o vala in nuu kuu jin koo‑ni maa o ―‍kúu ya jiña'a ya. Chi vaa kuan koo ve koo ñayii ma ka kuu i, te ni ñatuu kúu jin ni'i de tiempu ja jin kaa de xita. 


text:
Chukan kúu ja Jesús ma ji'in tee ni tetniñu ya ma, kuan koo de ji'in ya in nuu barcu in nuu kuu jin koo‑ni maa de ji'in ya. 


text:
Kovaa kua'a ñayii ni ka jini ja kuan koo de ji'in ya ma, te ni ka ndakuni i ja kuan koo de ji'in Jesús ma. Te sani te ndaka ñayii ndaka ñuu ma, ka jinu i kuan koo i ichi kua'an ya ma, te xinañu'u‑ka i ni ka kenda koo. 


text:
Ja ni nuu Jesús ma nuu barcu ma, te ni jini ya kua'a xeen ñayii ma, te ni kunda'vi ini ya i, chi vaa sukan ka kuu ndikachi kiti ñatuu na tee jito ña'a, sukan ka kuu i. Te ni keja'a ya kua'a ja káxtnu'u ya. 


text:
Kovaa nuu ve kukuee‑ka ma, te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tu'va de ya, te ka jiña'a de: ―‍Jâ ve kukuee, te nuu ka iyo o ya chi in nuu masu nawa iyo kuiti kúu. 


text:
Ndakuan‑ta'vi ni nuu ñayii a, sukan‑va'a jín koo i ichi yu'u ñuu a, na jin kuaan i ja jin kaa i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jin kua'a maa ni ja jin kaa i ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍¿Kúni ni ja jin koo sa jin kuaan sa uu cientu denario xtatila, sukan‑va'a jin kua'a o ja jin kaa i? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Na saa xtatila ka neva'a ni? Kuán koo ni kuán koto ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Te nuu ni ka jini de ma, te ka jiña'a de: ―‍U'un xtatila ji'in uu‑ni tiaka iyo ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Sani te ni ke'en Jesús ma u'un xtatila ma ji'in uu tiaka ma, te ni ndonenuu ya ichi andivi ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja iyo ja jin kaa de ma, te ni ta'vi ya xtatila ma. Sani te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma, sukan‑va'a jin kua'a de ja jin kaa ñayii ma. Te ni sakuechi ya nduu tiaka ma, te ni wa'a ya ja jin kaa ndaka ñayii ma. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ma, te ni sa'a Jesús ma ja tee ka ndikin ya ma, ja jin nda koo de nuu barcu ma, sukan‑va'a xi'na‑ka jin ya'a de nuu ndute ma ichi ñuu Betsaida ma, sana ki'in ya nani ndakuan‑ta'vi ya nuu ñayii ma. 


text:
Te nuu ni jinu ni ndakuan‑ta'vi ya nuu ñayii ma, te kua'an ya ichi yuku ma ja ndatnu'u ya ji'in Yuva ya Su'si ma. 


text:
<pb/>Te nuu ni kunee ma, te barcu ma chi yika sava‑ni nuu ndute ma kuan no'o tnu. Te Jesús ma, ni kendoo maa in‑ni ya nuu ñu'ú ma. 


text:
Te ni jini ya ja ndendee tee ka yinda'a yutnu ka xtanuu de ndute ma, vaa yi'i kajin ma, te su'va vee i ichi kuan nu koo de ma. Nuu ve ndii ma, te Jesús ma, jika ya kua'an ya nuu ndute ma ichi nuu ka iyo de ma, te ni sa'a ya ja ni ya'a ndita ya. 


text:
Kovaa nuu ni ka jini de ya ja jika ya nuu ndute ma, te ni ka jani ini de ja in ñi'na kúu, te ni ka kayu'u de, 


text:
chi vaa ndaka de ni ka jini, te ni ka yu'u de. Kovaa sani te ni ka'an ya te jiña'a ya: ―‍Jin koneva'a ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu chi maa sa kúu, te má jin koyu'u ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
chi vaa ñatuu jin jaku'ni‑ka ini de milagru ni sa'a ya ji'in xtatila ma, chi vaa ka iyo nee‑ka janitnuni de ma. Jesús ma, ni ndasava'a ya ñayii ka ku'u ja ka iyo i ñuu Genesaret ma 


text:
<pb/>Ni ka ya'a de ji'in ya nuu ndute ma, te ni ka kenda koo de ñuu Genesaret ma, te ni ka ju'ni de barcu de ma yu'u ndute ma. 


text:
Te ka jinu ndaka ñayii ñuu yukan kuan koo i ndenu ni ka jiniso'o i ja iyo Jesús ma, te ka yinda'a i jito nuu ka yoxtnee ñayii ka ku'u ma. 


text:
Ndeva'a‑ni nuu ni yo kivi ya ini ñuu kuechi ma, xi ini ñuu na'nu ma, xi yuku ma, ni ka yo jakin‑tuu i ñayii ka ku'u ma ichi kua'an ya ma. Te ni ka yo jikan‑ta'vi i nuu ya ja na kua'a ya tnu'u ja na jin kaki'i ñayii ka ku'u ma yu'u sa'ma ndii ya ma. Te ndaka ñayii ni ka yo kaki'i yu'u sa'ma ndii ya ma chi ni ka yo nduva'a i.<pb/>


text:
Te ni ka kenda koo tee ñuu Jerusalén ma, tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. Te ni ka jan tu'va de ji'in tee ka kuu fariseo ma nuu iyo Jesús ma. 


text:
Tee ya'a chi ja ni ka jini de ja sava tee ka ndikin Jesús ma, ñatuu ni ka ndanda'a de sukan ka sa'a ñayii judío ma, te ni ka jaa de xita ma. Chukan kúu ja ni ka ka'an de tnu'u tee ma, ja naku ñatuu ka sa'a de sukan ka sa'a maa de ma. 


text:
(Chi vaa tee ka kuu fariseo ma, ji'in ndaka tee ka kuu judío ma, ka ndikin de ja ni ka yo sa'a tna'a o tee jana'a‑ka ma, ja ma kuu jin kaa de xita, nú masu ja xi'na‑ka jin ndanda'a de sukan ni ka yo kaxtnu'u tna'a o tee jana'a‑ka ma. 


text:
Te nú ka ndenda koo de ja jan koo de nuya'vi ma, te ma kuu jin kaa de xita, nú masu ja xinañu'u‑ka jin ndanda'a de, vaa ka jani ini de ja kuechi ja ni ka ndatna'a de ji'in ñayii ma, te ni ka ndutne'e de nuu Su'si ma. Chukan kúu in ja ka sa'a de ma, kovaa sukan ka iyo kua'a xeen‑ka ja ka sa'a de ma, te suni sukan ka sa'a de ji'in ja ka jatniñu de ma, ja ka ndakate de vasu de ma, ji'in tindo'o de ma, ji'in kisi kaa de ma, ji'in jito nuu ka kixi de ma, te ka jani ini de ja sukan, te jin koo vii de nuu Su'si ma.) 


text:
Chukan kúu ja tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka jikan‑tnu'u de Jesús ma: ―‍¿Nava'a tee ka ndikin ña'a ndijin a, ñatuu ka ndikin de sukan ni ka yo sa'a tna'a o tee jana'a‑ka ma, vaa ñatuu ni ka ndanda'a de, te ni ka jaa de xita ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Tee kúu Isaías ma tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma chi ja ndandaa‑ni ni yo ndaka'an de ja masu ka sa'a ni sukan ka ka'an ni a, vaa sa'a ni tee de ma:<pb/>Ñayii ya'a chi ñií yu'u‑ni i a ka chiñu'u ña'a i,<br/>kovaa ini anua i a chi jika‑ni ka iyo i nuu sa a.<pb/> 


text:
Masu nde jiniñu'u ja ka chiñu'u ña'a i ma,<br/>vaa ja ka kaxtnu'u i ma, ndimaa ja ka tatnuni ñayii ma‑ni kúu. 


text:
Sukan ni ka'an de ja jin kuu ni, chi vaa ka xndoo ni ja ni tatnuni Su'si ma, te ka jatanuu ni ka ndikin ni sukan ka sa'a ñayii ma‑ni, ja jin ndondoo tindo'o ni ma ji'in vasu ja jin ku'un ja jin ko'o ni ma, te kua'a‑ka tna'a cha'a ka sa'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a tna ya: ―‍¿Ka jani ini ni ja va'a‑ni ja ka jatanuu ni sukan ka sa'a maa ni a, te ka xtandiyo ni ja ni tatnuni Su'si ma? 


text:
Te tee kúu Moisés ma, ni ka'an de: “Jin kava respetu ni nuu yuva ni ma ji'in nuu si'i ni ma”, te “Ñayii ká'an u'vi ja kuu yuva i ma, xi ká'an u'vi i ja kuu si'i i ma, ñayii yukan chi uni kûu i.” 


text:
Kovaa maa ni chi ka ka'an ni ja in ñayii chi kuu kuña'a i nuu yuva i ma, xi nuu si'i i ma: “Ma kuu chindee‑ka ña'a sa, chi vaa ndaka ja neva'a sa ya chi corbán kúu i.” Te tnu'u corbán ma chi kúni ka'an “ja jâ ni ndakua'a ndi'i sa nuu Su'si ma”. 


text:
Te suni ka ka'an ni ja nú in ñayii ká'an sukan ma chi masu nawa kúu‑ka ja chindee‑ka i yuva i ma, xi si'i i ma. Te sukan, te ka ndaxsama ni ja ni tatnuni Su'si ma ja ko koto o yuva o ma ji'in si'i o ma. 


text:
Te ndaka tnu'u ya'a ni ka ndakaxtnu'u ni nuu ñayii ma. Te iyo kua'a xeen‑ka tnu'u tna'a cha'a ja ka sa'a ni a. Te sukan, te ka xnaa ni ja ni tatnuni Su'si ma te ka jatanuu ni ja ka ka'an ñayii ma‑ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Ñatuu nawa kívi yu'u o a ja satne'e i ini anua o a, su'va ndaka ja u'vi ñu'u ini ñayii ma ja sa'a i ma kúu ja sa'a ja ñatuu iyo vii iyo ndoo ini anua ñayii ma nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Te nuu ni xndoo Jesús ma ñayii ma te ni kivi ya ini ve'e ma, te ka jikan‑tnu'u tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Nawa kúu ja ni kaxtnu'u ni ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍¿Te ni ndijin ñatuu ni ka jaku'ni ini ni? ¿Te ñatuu ka jaku'ni ini ni ja masu ja jaa o ma kúu ja sa'a siin ña'a i nuu Su'si ma? 


text:
Chi vaa masu kívi i ini anua o a chi chii o a kée i, te jínu, te ndée i ―‍kúu ya jiña'a ya. Chukan kúu ja Jesús ma chi ká'an ya ja ndaka ja jaa o ma chi ka ndaa vii i. 


text:
<pb/>Te ni jinu, te ni ka'an ya: ―‍Ndaka ja u'vi ñu'u ini anua ñayii ma, chukan kúu ja satne'e ña'a i nuu Su'si ma. 


text:
Vaa onde ini anua ñayii ma ka ñu'u ndaka ja u'vi ma, te chukan kúu ja kénda ja ka jani ini i ma, ja jin kivi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ñayii ñatuu ni ka tnanda'a ji'in i ma, ji'in ja jin sakui'na i ma, ji'in ja jin ka'ni tna'a i ma, 


text:
ji'in ja ñayii ni tnanda'a ma, te ka kivi nduu i ji'in in‑ka ñayii ma, ji'in ja ka ndiyo ini i ja jin koneva'a i ndaka ndatniñu ma, ji'in ja ka sa'a i ndaka ja u'vi ma, ji'in ja ka xnda'vi tna'a i ma, ji'in ja ka ka'an kini i ma, ji'in ja ka kukueñu ini i ma, ji'in ja ka ka'an i tnu'u ñayii ma, ji'in ja ka jani ini i ja maa in‑ni i ka kuu ja ka ndanuu‑ka ma, ji'in ja ñatuu ka ndasa'a i kuenda ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Ndaka tnu'u ya'a ka kuu ja ka ñu'u ini anua ñayii ma, te ndaka ja u'vi yukan kúu ja ka sa'a ja kútne'e ini anua ñayii ma nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. In ña'a masu judía ma, ni kukanu ini ña ja Jesús ma chi kuu chindee ña'a ya 


text:
<pb/>Sani te kua'an Jesús ma ichi ñuu nani Tiro ma. Te ni kivi ya in ve'e, vaa kúni ya ja ñatuu na in kuni ña'a, kovaa ñatuu ni kuu chu'u ya. 


text:
Vaa ni jini yachi‑ni si'i in suchi yinee ña'a in tachi, te ni ja'an ña, te ni jinkuiñi jiti ña nuu ja'a Jesús ma. 


text:
Te ña'a ya'a chi masu ña'a judía ma kúu ña chi ña'a ñuu Sirofenicia ma kúu ña. Te ni jikan‑ta'vi ña nuu Jesús ma ja na kene'e ya tachi yinee sasi'i ña ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kua'a ni tnu'u ja xi'na‑ka suchi kuechi ma jín kaa, chi vaa masu va'a ja xtandee o ja ka jaa suchi kuechi ma te kua'a o ja jin kaa la‑ina ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ña: ―‍Kovaa, Señor, onde la‑ina ma ka jaa ja ka ndaxtutu ti ja ka sunkava suchi kuechi ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Va'a‑ni ni ka'an ni. Kuán no'o ni chi tachi ni yinee sasi'i ni ma, jâ ni kee i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndenda ña'a yukan ve'e ña ma, ni ndani'i ña sasi'i ña ma, kátuu i nuu jito ma, kovaa tachi ma chi jâ ni kee ña'a i, te ni nduva'a i. Ni ndasava'a Jesús ma in tee so'o te ká'an titete de 


text:
<pb/>Ni ndee Jesús ma ñuu Tiro ma, te ni ndaya'a ya ichi ñuu Sidón ma ji'in ichi ñuu Decápolis ma, kuan no'o ya yu'u mar Galilea ma. 


text:
Te yukan ni ka jan xsia'a i in tee so'o te ka'an titete de, te ka jikan‑ta'vi i ja na sonee ya nda'a ya siki de ma. 


text:
Te Jesús ma, ni ja'an ya ji'in de in lado nuu ñatuu na ñayii ka iyo. Te ni skivi ya xninda'a ya ma so'o de ma, te ni chi'i ya ndute sii ya ma xninda'a ya ma, te ni tenee ya yaa de ma. 


text:
Te nde'ya ya ichi andivi ma, te ni jaka ini ya, te jiña'a ya tee yukan: ―‍Efata ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tnu'u Efata ma kúni ka'an “Ndanune”. 


text:
<pb/>Te ora yukan, te ni ka ndanune so'o de ma, te ni ndatnana yaa de ma, te ni kuu ni ndaka'an va'a de. 


text:
Jesús ma, ni tatnuni ya ja máko jin kuña'a de ni‑in ñayii ma. Kovaa visi ni jiña'a, ni jiña'a ya ja máko jin ndakani de ma, kovaa su'va ni ka yo ndakani, ni ka yo ndakani de nuu ñayii ma. 


text:
Ûni ni ka sa'vi‑nka ini ndaka ñayii ma, te ka ka'an i: ―‍Ndaka‑ni kúu sa'a de. Onde ñayii inuso'o ma, sa'a de ja kúu ka ndakuniso'o i, te ñayii ñatuu kúu jin ka'an ma, sa'a de ja kúu ka ndaka'an i ―‍ka kuu i ka ka'an i, vaa ñatuu ka ndakunitnuni i ja Su'si ma kúu ya.<pb/>


text:
In kivi yukan, kii ni ka ndututu tuku kua'a xeen ñayii ma, te ñatuu nawa jin kaa i, te ni kana Jesús ma tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: 


text:
<pb/>―‍Kúnda'vi ini sa ndaka ñayii ya'a, vaa ni kuu uni kii ka iyo o ji'in i, te ñatuu nawa ka neva'a i ja jin kaa i. 


text:
Te nuna ndatetniñu sa i jin nu koo i ve'e i ma te ñatuu jin kaa‑ka i ma chi jin kuita i ichi jin nu koo i ma, chi vaa kua'a i ve koo jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ni ka ndakone'e de: ―‍¿Naxe kuu jin kua'a o ja jin kaa ñayii a? Te vitna ja masu nawa iyo kuiti nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na saa xtatila ka neva'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. ―‍Uja ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni tatnuni ya nuu ñayii ma ja na jin kunukoo i nuu ñu'ú ma. Te ni tnii ya ndi‑uja xtatila ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja iyo xtatila jin kaa ñayii ma, te ni ta'vi ya, te ni wa'a ya tee ka ndikin ya ma. Te tee yukan, ni ka wa'a de ja jin kaa ñayii ma. 


text:
Suni ka neva'a de jaku tiaka. Te ni ndakuan‑ta'vi Jesús ma nuu Su'si ma ja iyo tiaka jin kaa i ma. Sani te ni tatnuni ya ja na jin kua'a de ja jin kaa ñayii ma. 


text:
Te ni ka jaa ndaka ñayii ma, onde ni ka ndutu chii i. Te ni ka ndaxtutu de ja ni ka ndoo‑ka ma, te ni ndachitu uja‑ka chika. 


text:
Te ni ndaa ya in nuu barcu ji'in tee ka ndikin ya ma, te kua'an ya ichi ñuu nani Dalmanuta ma. Tee ka kuu fariseo ma, ni ka jikan de ja sa'a Jesús ma in milagru 


text:
<pb/>Ni ka kenda koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka keja'a de ka tetna'a de ji'in Jesús ma. Te ni ka jitotnuni de ya nú vee ya nuu Su'si ma, te ka jikan de ja na sa'a ya in milagru kua'a Su'si ma, sukan‑va'a jin kuni de nú vee ndija ya nuu Su'si ma. 


text:
Te ni jaka ini Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a jikan ñayii ya'a in milagru? Kovaa ja ndaa ká'an sa ja ñatuu ni‑in milagru, ni ma kua'a Su'si ma ja jin kuni i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni xndoo ya de, te ni ndaa ya nuu barcu ma, te kua'an ya in‑ka yu'u mar ma. Ni xtu'va Jesús ma tee ka ndikin ya ma ja na jin konee de cuidado tnu'u ka kaxtnu'u tee ka kuu fariseo ma 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin Jesús ma, ni ka ndunaa de ja jin kinda'a de ja jin kaa de, te yika‑ni ja in‑ni xtatila ka yinda'a de ka iyo de nuu barcu ma. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, sa'a ni jiña'a ya ja ni xtu'va ya de: ―‍Jin ko koto va'a ni maa ni ja ma jin kuatniñu ni levadura tee ka kuu fariseo ma, ji'in levadura tee kúu Herodes ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, te ka ndaxtekuechi tna'a de naku ñatuu na xtatila ka yinda'a de ma, te chukan kúu ja ká'an ya ma, ka jani ini de. 


text:
Te ni jinitnuni Jesús ma, te chukan kúu ja jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka ka'an ni ja ñatuu na xtatila ka yinda'a ni? ¿Ñatuu jin jaku'ni‑ka ini ni, ni ñatuu jin ndasa'a‑ka maa ni kuenda? ¿Ka ndesi‑ka janitnuni ka neva'a ni a? 


text:
¿Ka neva'a ni nduchinuu ni a, te ñatuu ka nde'ya ni? ¿Ka iyo so'o ni, te ñatuu ka jiniso'o ni? ¿Ñatuu ka ndaka'án ni? 


text:
Nuu ni ta'vi sa u'un xtatila ma, te ni wa'a sa ja ni ka jaa u'un mil tee ma, ¿na saa‑ka chika xtatila ma ni ka ndaxtutu ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Uxi uu‑ka ma vi ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍Nuu ni ta'vi sa uja xtatila ma, te ni ka jaa kuun mil tee ma, ¿na saa‑ka chika ñu'u chitu ni ka ndaxtutu ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Uja‑ka ma vi ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a ya: ―‍¿Te ñatuu jin jaku'ni‑ka ini ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasava'a ya in tee kuaa ñuu Betsaida ma 


text:
<pb/>Sani te ni ka kenda koo de ji'in ya ñuu Betsaida ma, te ni jan koo i ji'in in tee kuaa nuu iyo Jesús ma. Te ka jikan‑ta'vi i nuu ya ja na tenee ya nda'a ya ma nuu tee kuaa ma, sukan‑va'a na nduva'a de. 


text:
Jesús ma, ni tnii ya nda'a tee kuaa ma, te ni kene'e ya de ini ñuu ma. Te ni chi'i ya nde sii ya ma nduchinuu de ma. Te ni sonee ya nda'a ya siki de ma, te ni jikan‑tnu'u ya de: ―‍¿Nde'ya ni jaku? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee kuaa ma, ni keja'a kúu ndákonde'ya de, te jiña'a de: ―‍Nde'ya sa ñayii ma. Sukan ka kuu yutnu ka kuu i kuan koo i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni tenee ya in‑ka jichi nda'a ya ma nuu de, te tee kuaa ma chi ûni ni yo nde'ya vava'a de, te ni nduva'a de. Te ndaka ja nde'ya de ma jini ndaa de. 


text:
Sani te Jesús ma, ni ndatetniñu ya de ja na no'o de ve'e de ma, te jiña'a ya: ―‍Má no'o ni ichi ini ñuu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Pedro ma, ni ka'an de ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te kua'an Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma ichi ñuu Cesarea ma ja iyo i ñuu Filipo ma, te ichi kua'an ya ji'in de ma, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na in kúu sa, ka ka'an ñayii ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Jaku ñayii ma, ka ka'an i ja Juan tee skuandute ma kúu ni. Te jaku‑ka i ma ka ka'an ja Elías ma kúu ni. Te jaku‑ka tuku i ma ka ka'an ja in tna'a tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍Te ndijin, ¿na in kúu sa, ka ka'an ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ndijin kúu Cristo iya ni tetniñu maa Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa ni tatnuni Jesús ma ja másu ko jin kuña'a de na in kúu ya nuu ni‑in ñayii ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Jesús ma, ni keja'a ya káxtnu'u ya ja iya vee ñayivi ñuu ñayivi a kúu ya, te ndo'o neni ya, te jin saxiko ña'a tee ka ndanuu ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. Te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin ka'ni ña'a de, kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sa'a ni xtu'va ndi'i ya de. Sani te Pedro ma, ni kene'e siin de ya in lado, te ni keja'a de ndónda de nuu ya. 


text:
Kovaa Jesús ma, ni ndakonenuu ya, te nde'ya ya tee ka ndikin ya ma, te ndónda ya nuu Pedro ma jiña'a ya: ―‍¡Kuán ndiyo ni nuu sa, tachi! Masu nde'ya ni sukan nde'ya Su'si ma chi ja ka nde'ya ñayii a nde'ya ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma ji'in ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍Nú na in kúni ja kondikin ña'a i, máko sa'a i sukan játna ini maa i ma, su'va kóndikin ña'a i, visi na ndo'o neni i sukan ndó'o néni ñayii ndiso krusi i ma te kua'an i nuu kûu i ma. 


text:
Vaa ñayii kúni ja koo va'a i ñuu ñayivi ya chi skenaa i anua i ma. Kovaa nú na in na kûu i ñuu ñayivi ya ja kuechi ja ndikin ña'a i maa sa, te káxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a ká'an sa a chi ndani'i ta'vi i. 


text:
Va'a‑ka ja na ndakua'a i ndaka ja neva'a i ma te ko sa'a i sukan játna ini Su'si ma, te ndani'i ta'vi i. 


text:
Te chukan kúu ja nú nde ni na kukan‑nuu ja ndikin ña'a ni te kukan‑nuu ni ja jini ni tnu'u ni kaxtnu'u sa a, ne'un ñayii tiempu ya'a ja ndimaa ka sa'a i ja u'vi ma te ka ndiso kuechi i ma, te jin kona'a ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndakukan‑nuu ña'a sa kivi ndii sa ji'in jayiñu'u Yuva sa ma, ji'in ndaka ángel ka jinukuechi nuu ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Suni jiña'a tna ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ka iyo jaku ni ja ka iyo ni ya'a ja masu jin kûu ni onde jin kuni ni sukan tatnuni Su'si ma ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni kaxtnu'u Su'si ma ja Sa'ya maa ya kúu Jesús ma 


text:
<pb/>Te ni ya'a nuu iñu kii ma, te Jesús ma chi ni jeka ya Pedro ma, ji'in Santiago ma, ji'in Juan ma, te ni ka ka koo de ji'in ya in yuku sukun sukun, te ka iyo maa‑ni de ji'in ya. Te yukan, sani te ni ndasama ya nuu ndinuni tee kuan koo ji'in ya ma. 


text:
Te sa'ma ya ma chi ûni kánda'a i ja jándute i, te ûni ni ndukuijin kuijin i, te ni‑in ñayii, visi na ndakate ndakate i sa'ma i ma, masu kuu ndasa'a kuijin i sukan kaa sa'ma ya ma. 


text:
Te Pedro ma, jiña'a de nuu Jesús ma: ―‍Teskua'a, ¡va'a‑ni ja ka iyo sa ya'a! Jín sa'a sa uni ve'e nda'a yutnu, in kuenda maa ni, te in‑ka kuenda Moisés ma, te in‑ka kuenda Elías ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te in viko ni nukun‑tuu ña'a. Te onde ne'un viko ma, te ni ka jiniso'o de ja sa'a ni ka'an Su'si ma: ―‍Sa'ya sa kúu iya ya'a, te kútoo sa ya. Jin koniniso'o ni ja ká'an ya a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndonenuu de, te ni ka jini de ja maa in‑ni‑nka Jesús ma iyo. Te ñatuu ni ka jini‑ka de ni a in‑ka ñayii, nú masu ja maa in‑ni‑nka ya. 


text:
<pb/>Nani ni ka nu koo de yuku ma, Jesús ma, ni sacargu ya de ja máko jin ndakani de nuu ni‑in ñayii ma ja ni ka jini de ma, onde nú ni ndateku maa ya ja kúu ya iya vee ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Chukan kúu ja ni ka yo na'a vava'a de tnu'u ni ka'an ya ma, visi ni ka yo jikan‑tnu'u tna'a de: ―‍¿Nawa kúni ka'an ja ndateku de ma? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u de nuu Jesús ma: ―‍¿Nava'a ka ka'an tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma ja xinañu'u‑ka ndii Elías ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa kúu ja ká'an tnu'u ndee tnu'u Su'si ma ja Elías ma kii xinañu'u‑ka, te maa de ndakani ichi va'a ndaka ñayii ma. Te ¿nava'a ká'an tnu'u Su'si ma ja iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo ja ndo'o neni ya ma ji'in ja ñatuu na in kunimani nuu ya ma, ka jani ini ni? 


text:
Kovaa maa sa chi ká'an sa ja jâ ni kii Elías ma, te ñayii a, ni ka sa'a i de ndaka sukan ni ka kuni maa i, sukan ká'an tnu'u Su'si ma sukan iyo ja ndo'o neni de ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kene'e ya tachi ni yo saneé in suchi jaa, te ni nduva'a i 


text:
<pb/>Nuu ni ka ndenda koo de ji'in ya nuu ka iyo ndaka‑ka tee ka ndikin ya ma, ni jini ya ja ni ka ndakonduu ña'a kua'a xeen ñayii nuu ka iyo de ma. Te ka iyo jaku tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te ka tetna'a de ji'in tee ka ndikin ya ma. 


text:
Te ndaka de ni ka jini Jesús ma, te ni ka sa'vi‑nka ini de, te ka jinu de kuan koo de kuan kua'a de nchuxi Jesús ma. 


text:
<pb/>In tee iyo tna yukan, ni ndakone'e de: ―‍Teskua'a, ya'a ni kijaa sa ji'in sa'ya sa ya, chi vaa yinee ña'a in tachi, te ni ndasa'a ñi'i ña'a i. 


text:
Ndeva'a‑ni nuu iyo i ma, te tachi ma chi skiki ña'a i, te jaa ti‑iñu yu'u i ma, te ndakandi'i i nu'u i ma, te ndakiki kuiti i. Te ni jikan‑ta'vi sa nuu tee ka ndikin tna'a ji'in ni a ja na jin kene'e de tachi yukan, kovaa ñatuu ni kuu jin sa'a de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a ñatuu ka kukanu ini ña'a ni? ¿Na saa‑ka kii koo sa ji'in ni? ¿Te na saa‑ka kii kanda sa ja sukan ka kuu ni a? Ki koo ni ki xsia'a ni suchi yukan ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni jan koo de ni ka jan xsia'a de suchi yukan nuu Jesús ma. Kovaa nuu ni jini tachi ma Jesús ma, ni sa'a i ja ni ndaskiki tuku i suchi yukan. Te ni kotuu i nuu ñu'ú ma, kani nda'a kani si'in i, te jaa ti‑iñu yu'u i ma. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya yuva i ma: ―‍¿Ndende kii ni keja'a i ndó'o i sa'a? Te yuva i ma, ni ndakone'e de: ―‍Onde nuu luluu i ma. 


text:
Te tachi yukan, kua'a jichi chunee ña'a i nuu ñu'u i'ni ma ji'in nuu ndute ma, ja ka'ni ña'a i. Kovaa nú kuu naxe sa'a ni vala, kunda'vi ini ña'a ni, te chindee ña'a ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ká'an ni “nú kuu”? Ñayii kúkanu ini ña'a ma chi ndaka kuu sa'a sa ja kuu i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te yuva suchi yukan, káyu'u de jiña'a de: ―‍Kúkanu ini ña'a sa. Te chindee‑ka ña'a ni ja kukanu ini‑ka ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ja ni jini Jesús ma ja kua'a xeen ñayii ka iyo ma, te ni ndonda ya nuu tachi ma jiña'a ya: ―‍Tachi ñi'i tachi so'o, ru'u ya tátnuni ja na kee ro ki'in ro, te máko ndivi‑ka ro ini anua suchi ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tachi ma, ni kayu'u i, te ni sa'a i ja ni skiki‑ka ña'a i in‑ka jichi, te ni kee i kua'an i. Te suchi yukan, ni kendoo i kuenda tnu'u ja ni ji'i i. Te chukan kúu ja ñayii ma, ka ka'an i ja ni ji'i suchi yukan. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni kivi ya in ve'e, te maa in‑ni ya ji'in tee ka ndikin ya ma ka iyo, te ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Nava'a saña, ña ni kuu jin kene'e sa tachi ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Tna'a tachi yukan ma, ma jin ke koo i, nú masu ja onde jin kakan‑ta'vi jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Cha'a kúu ja ku‑uu jichi ja ni kaxtnu'u Jesús ma ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Te ni ka nde koo de ji'in ya yukan, te kuan koo de ji'in ya ichi ñuu Galilea ma, kovaa ñatuu kúni ya ja ni‑in ñayii kuni ja yukan iyo ya ji'in tee ka ndikin ya ma, 


text:
chi vaa yikuu ya káxtnu'u ya nuu de ma, te jiña'a ya: ―‍Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin kunda'a ña'a ñayii ma, te jin ka'ni ña'a i. Kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa tee ka ndikin ya ma, ñatuu ka jaku'ni ini de ja ká'an ya ma, te ka yu'u de ja jin kakan‑tnu'u de ya. Ni kaxtnu'u Jesús ma na in ko kuu ja kanuu‑ka nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Te nuu ni ka kenda koo de ji'in ya ñuu Capernaum ma, nuu jâ ka iyo de ji'in ya ini ve'e ma, te ni jikan‑tnu'u Jesús ma: ―‍¿Nawa kúu ja ka tetna'a ni ichi ve koo o ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ndaka de ni ka jasiyu'u, chi vaa ichi ve koo de ma, ka tetna'a de na nde de ma, ko kuu ja kanuu‑ka. 


text:
Sani te Jesús ma, ni jinkoo ya, te ni kana ya ndi‑uxi uu de ma, te jiña'a ya: ―‍Nú na in kúni ja ko kuu i ñayii kanuu‑ka, te kúnukuechi i nuu ndaka‑ka ñayii ma, te káni ini i ja masu ñayii kanuu kúu i ne'un ndaka i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>―‍Nú na in, ja maa sa, te kuan‑ta'vi i in suchi luluu sukan luluu suchi ya'a, te ja sukan sa'a i ma chi jan‑ta'vi ña'a i maa sa. Te nú na in jan‑ta'vi maa sa ma chi masu maa in‑ni sa jan‑ta'vi i, suni jan‑ta'vi i iya ni tetniñu ña'a ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka'an Jesús ma ja ñayii ñatuu ndákiti ini nuu o ma chi kétna'a ini i ji'in o 


text:
<pb/>Juan ma, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ni ka jini sa in tee ja ndákune'e ña'a de maa ni, te tátnuni de nuu tachi ma, te ka nde koo i, te ka xndoo i ñayii ma. Te ni ka ja'nu ndee sa, te ka jiña'a sa ja má ko sa'a‑ka de sukan, vaa masu tee ka ndikin tna'a ji'in o a kúu de ―‍kúu Juan ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Máko jin ka'nu ndee ni ja ma ka'an‑ka de, chi vaa masu na in ja ndákune'e i ja nani maa sa a te ko kuu in milagru ma, te jinu te ndaka'an u'vi i ja kuu sa. 


text:
Te onde ndeva'a‑ni na in taa visi in vasu ndute, kuechi ja ka ndikin ña'a ni a, ja ndaa ká'an sa ja masu skenaa i ta'vi i iyo nuu Su'si ma. Ni ka'an Jesús ma sukan yika ja jin ndakuiso kuechi o ma 


text:
<pb/>’Ndeva'a‑ni na in sa'a ja ndakuiso kuechi in ñayii yika ni kandija tnu'u Su'si ma, va'a‑ka kúu nute jin ku'ni i in yoso ka'nu mulinu ma sukun i te jin skee ña'a i nuu mar ma, sana ja ndo'o neni i ja ni sa'a i ja ni ndakuiso kuechi in‑ka ñayii ma. 


text:
Te nú nda'a ni a sa'a ja kuiso kuechi ni ma, ka'nde ni i, chi va'a‑ka ja ñatuu na nda'a ni a, te kivi ni te koteku ni nuu Su'si ma, te sana ki'in ni ji'in nduu nda'a ni a nuu andeya ma, nuu masu nda'va kuiti ñu'u ma, 


text:
Te nú ja'a ni a sa'a ja kuiso kuechi ni ma, ka'nde ni i, chi vaa va'a‑ka ja kivi cojo ni te koteku ni nuu Su'si ma, te sana ja skee ña'a ya ji'in nduu ja'a ni a nuu andeya ma, 


text:
Te nú nduchinuu ni a sa'a ja kuiso kuechi ni ma, tava ni i, chi va'a‑ka ja kivi ni ji'in in‑ni nduchinuu ni nuu tátnuni Su'si ma, te sana ja skee ña'a ya ji'in nduu nduchinuu ni a nuu andeya ma, 


text:
<pb/>’Chi vaa jiniñu'u ja ndaka ñayii ma, jin ko kuu i sukan kanuu ñii ma, te jin ko kuu i sukan kanuu ñu'u xtnuu nuu o ma. Te chukan kúu ja ndaka ja ndakua'a o nuu Su'si ma ko kuu ja jaxiko asi, sukan jaxiko ndeyu ja'an va'a ñii ma. 


text:
Vaa ka jini o ja ñii ka jaa o ma chi ja va'a kúu i. Kovaa nuna ndu‑uun i ma, masu kuu kuatniñu‑ka o ja ku‑asi ndeyu o ma. Jin ko kuu ni kuenda kuu ñii va'a ma, te jin koo mani ni ji'in tna'a ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Jesús ma, ni ndee ya ñuu Capernaum ma, te kua'an ya ichi ñuu Judea ma, in‑ka yu'u yute Jordán ma. Yukan ni ka ndututu tuku ñayii ma, te ni keja'a ya káxtnu'u ya, sukan játna ini ya sa'a ya nuu ka ndatna'a ñayii ma. 


text:
Jaku tee ka kuu fariseo ma, ni ka jan tu'va de ya, sukan‑va'a jin kototnuni de ya, te ka jikan‑tnu'u de ya nú va'a‑ni ja in tee, te xndoo de ñasi'i de ma. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Moisés ma, ni yo kachi de ja xndoo tee ma ñasi'i de ma, te kua'a de in tutu ká'an ja jâ ni xndoo de ña ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuechi ja inuso'o ka ndaa ni a, te Moisés ma, ni tatnuni de sukan ka ka'an ni a. 


text:
te nduu de ma jin ko kuu in‑nka‑ni ñayii.” Chukan kúu ja masu uu‑ka ñayii ka kuu i chi in‑nka‑ni i kúu. 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin ya ma, nuu ni ka ndenda koo de ji'in ya ve'e ma, ni ka ndakan‑tnu'u tuku de siki ja ni kaxtnu'u ya ma. 


text:
Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Te tee xndoo ñasi'i de ma, te ndiyo ini de in‑ka ña'a ma, xi ndatnanda'a de ji'in in‑ka ña'a ma, jâ ni jiso kuechi de, vaa sukan ka sa'a tee ka kivi nduu ji'in in‑ka ña'a ma, sukan sa'a de ma. 


text:
Te nú ña'a ma, xndoo ña yii ña ma, te ndiyo ini ña in‑ka tee, xi ndatnanda'a ña ji'in in‑ka tee ma, te suni jâ ni jiso kuechi ña, vaa sukan ka sa'a ña'a ka kivi nduu ji'in in‑ka tee ma, sukan sa'a ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya naxe ko kuu in ñayii sana kivi i nuu tatnuni Su'si ma 


text:
<pb/>Ni jan koo i ji'in suchi kuechi ma nuu Jesús ma, sukan‑va'a sonee ya nda'a ya siki suchi kuechi ma. Te tee ka ndikin ya ma, ni ka keja'a de ka ndonda de nuu ñayii ni jan koo ji'in suchi kuechi ma. 


text:
Te ni jini Jesús ma sukan ka sa'a de ma, te ni ndakiti ini ya, te jiña'a ya: ―‍Jin kua'a ni tnu'u, te kí koo maa suchi kuechi a, te máko jin ka'nu ndee ni, chi vaa sukan ka jani vii ka jani va'a ini suchi kuechi a, sukan jiniñu'u ja jin ko kuu ñayii jin kivi koo nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Ja ndaa ká'an sa, nú in ñayii ma, ma kuan‑ta'vi i ja tatnuni Su'si ma nuu i ma sukan jan‑ta'vi in suchi luluu a nawa tátnuni o nuu i ma, te masu kuu kivi i nuu tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni kanundee ya suchi kuechi ma, te ni sonee ya nda'a ya siki i ma, te ni ka'an ya ja va'a ja vii ja jin ko kuu i. Sukan yii ja ndani'i ta'vi ñayii ndí ini xeen‑ka xu'un i ma 


text:
<pb/>Nuu ni kee ya ja ki'in tuku ya ma, te jinu in tee ni kenda de, te ni jinkuiñi jiti de nuu ya ma, te jikan‑tnu'u de: ―‍Teskua'a va'a ini, ¿nawa sa'a sa, sukan‑va'a ndani'i ta'vi sa, te koteku sa ni‑kani ni‑jika? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nava'a xnani ña'a ni teskua'a va'a ini? Masu na in‑ka va'a ini chi maa in‑ni Su'si ma. 


text:
Jâ jini ni ndaka ja ni tatnuni ya ma: “Másu ko ka'ni ni ni‑in ñayii. Másu ko kivi nduu ni ji'in in‑ka ña'a. Másu ko sakui'na ni. Másu ko ka'an tnu'u ni siki in‑ka ñayii ma. Másu ko xnda'vi tna'a ni ma. Kava respetu ni nuu yuva ni ma ji'in nuu si'i ni ma” ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee yukan, jiña'a de: ―‍Teskua'a, ndaka cha'a chi jâ sa'a ndi'i sa onde nuu jaa sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, nde'ya ya tee yukan, te ni kutoo ya de, te jiña'a ya: ―‍Kúni‑ka in‑ka ja sa'a ni a. Kuá'an ni, te xiko ni ndaka ja neva'a ni ma, te kua'a ni ñayii ka kunda'vi ma. Te sukan, te xiku ko kuu ni andivi ma. Sani te kii ni, te kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni tna u'vi ini tee yukan, ja ni jiniso'o de sukan jiña'a ya ma. Te kuan no'o xixii‑nka ini de, vaa xiku xeen kúu de. 


text:
Te Jesús ma, nde'ya ya ni‑ka'nu xiñi ya ma nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍¡Naka yii kúu ja tee ka kuu xiku ma, te jin kivi koo de nuu tátnuni Su'si ma! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka sa'vi‑nka ini tee ka ndikin ya ma ja ni ka'an ya sukan ma, kovaa ni ndaka'an ya in‑ka jichi: ―‍Sa'ya sa, ¡naka yii kúu ja in ñayii xiku ma, te kuu kivi i nuu tátnuni Su'si ma, kuechi ja kukanu ini i ndaka ja neva'a i ma! 


text:
Su'va yachi‑ka kuu kivi in kiti kúu camellu ma in yavi xuu yiki tiku ma, sana in ñayii xiku ma, kivi i nuu tátnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o de sukan ma, te ni ka sa'vi xeen‑nka ini de, te ka jikan‑tnu'u tna'a de: ―‍¿Na in kuu ndani'i ta'vi, ja sukan? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te nde'ya Jesús ma de, te jiña'a ya: ―‍Yii kúu jani ini ñayii ma. Kovaa nuu Su'si ma chi ñatuu nawa iyo ja yii kúu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, ni keja'a de jiña'a de: ―‍Saña chi ndaka ja ka neva'a sa ma ni ka xndoo sa, te ka ndikin ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ndeva'a‑ni na in ni xndoo ve'e i ma, ñani i ma, ku'va i ma, ku'u i ma, ji'in si'i i ma, ji'in yuva i ma, sa'ya i ma, ji'in ñu'ú i ma, ja kuechi ja ndikin ña'a i a, ji'in kuechi ja káxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a ká'an sa a nuu ñayii ma, 


text:
te vitna chi nuu ñuu ñayivi a ndani'i i vi'i‑ka cientu ve'e i ma, ji'in ñani i ma, ku'va i ma, ku'u i ma, si'i i ma, ji'in ñu'ú i ma, visi ka sondikin ña'a ñayii a. Te maa i chi kivi ki'in o ma, ndani'i ta'vi i, te koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te ñayii ka ndanuu‑ka ma te ka jani ini i ja xinañu'u‑ka ka kuu i vitna ma, chi nuu Su'si ma chi sandi'i‑nka jin ko kuu i, te ñayii ka jani ini ja masu ñayii ka ndanuu ka kuu i te sandi'i‑nka ka kuu i vitna ma chi suu i jin ko kuu ñayii xinañu'u‑ka nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Cha'a kúu ja ku‑uni jichi ja ni kaxtnu'u Jesús ma ja jin ka'ni i ya kovaa ndateku ya 


text:
<pb/>Kuan koo de ji'in ya ichi ñuu Jerusalén ma. Te yoxtnuu‑ka Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma. Te ni ka sa'vi‑nka ini de. Te tee kuan koo kuee‑ka ma, ka yu'u de ka ndikin de ya. Sani te Jesús ma, ni ndaxtutu siin ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni keja'a ya jiña'a ya sukan ko kuu ma: 


text:
<pb/>―‍Ka jini maa ni ja jin koo o ñuu Jerusalén ma. Te yukan kúu nuu saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, jin koo ñayii ma jin xsia'a ña'a i nuu nda'a tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in nuu nda'a tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te jin ka'an i ja kûu sa, te jin ndaxsia'a ña'a i nuu nda'a ñayii masu ñuu ya'a. 


text:
Te jin kosiki ndee ña'a i, te jin tusii ña'a i, te jin kua'a ña'a i, te jin ka'ni ña'a i, kovaa nuu uni kii ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiña'a ya. Santiago ma ji'in Juan ma, ni ka jikan de ja jin kunukoo de xiñi Jesús ma 


text:
<pb/>Santiago ma ji'in Juan sa'ya tee kúu Zebedeo ma, ni ka jan tu'va de Jesús ma, te ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, ka kuni sa ja kunda'vi ini ña'a ni in ja jin kakan‑ta'vi sa nuu ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Taa ni tnu'u ja nuu tatnuni vivii ni ma, jin kunukoo sa, in sa xiñi kua'a ni ma te in‑ka sa xiñi satni ni ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Masu ka jini ni ja ka jikan ni a. ¿Xi kuu jin ko'o ni ja uwa ko'o sa ma? ¿Xi kuu jin kuandute ni sukan kuandute sa ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te cha'a chi ja ndo'o neni ya ma kúu ja ni jiña'a ya ma. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Kuu. Te jiña'a Jesús ma: ―‍Jin ko'o ni ja uwa ja ko'o sa ma, te jin kuandute ni sukan kuandute sa ma, 


text:
kovaa ja kunukoo in ni xiñi kua'a sa ma te in‑ka ni xiñi satni sa ma, chukan chi masu saña iyo ja taa, nú masu ja maa Su'si o ma kua'a nuu ñayii jâ ka iyo tu'va i ja jin ni'i i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o uxi‑ka tee ka ndikin ya ma, te ni ka ndakiti ini de nuu Santiago ma ji'in nuu Juan ma. 


text:
Kovaa ne'un ndijin, masu sukan ko kuu, su'va nú na in kúni ja ko kuu i in ñayii kanuu‑ka ne'un ndaka ni a, ja sa'a i kúu ja kunukuechi‑ka i nuu ndaka ni. 


text:
Te nú ne'un ndaka ni a, te kúni in ni ja ko kuu ni xinañu'u‑ka, te ja ko sa'a ni ko kuu ja kunukuechi xeen‑ka ni nuu ndaka‑ka ni a, te ko kuu ni ñayii kanuu‑ka nuu Su'si ma. 


text:
Chi vaa ni a saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, masu vee sa ja jin kunukuechi ñayii ma nuu sa a chi su'va vee sa ja kunukuechi sa nuu ñayii ma, te kua'a sa tnu'u ja jin ka'ni ña'a i, te sukan ndachunaa sa kuechi ka sa'a ñayii ma, te onde sukan, te jin ndani'i ta'vi kua'a xeen ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ndasava'a ya tee kuaa nani Bartimeo ma 


text:
<pb/>Te ni ka kenda koo de ji'in ya ñuu Jericó ma, te nuu ni ndee ya ini ñuu ma ji'in tee ka ndikin ya ma, te ka ndikin kua'a ñayii. Te in tee kuaa nani de Bartimeo sa'ya tee kúu Timeo ma kúu de, te núkoo de yu'u ichi ma, jikan de karidaa. 


text:
Ja ni jiniso'o tee kuaa ma ja Jesús nazareno ma kúu iya ya'a kua'an ma, te ni keja'a de káyu'u de jiña'a de ya: ―‍Jesús, Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te kua'a ñayii ma ka jiña'a ja kasiyu'u de. Kovaa su'va kayu'u nini'i‑ka de: ―‍Sa'ya David, kunda'vi ini ña'a ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni jinkuiñi Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Jin kana ni de kíi de ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka kana i tee kuaa ma, te ka jiña'a i: ―‍Koo sii ini ni, te kukanu ini ni Su'si ma, te ndokuiñi ni chi kána ña'a de ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te tee kuaa ma, ni ke'en de sa'ma ndii de ma, ni skana de, te kandava de ni jan tna'a de Jesús ma. 


text:
Te Jesús ma, jikan‑tnu'u ya de: ―‍¿Nawa kúni ni ja sa'a sa ja kuu ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee kuaa ma, ni ndakone'e de: ―‍Teskua'a, kúni sa ja kuu ndakonde'ya sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jâ kuu no'o ni. Te kuechi ja ni kukanu ini ña'a ni a, te chukan kúu ja ni ndundijin nuu ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ora yukan‑ni, te ni kuu ni ndakonde'ya de. Sani te ni ndikin de Jesús ma.<pb/>


text:
Nuu ni ka iyo de ji'in ya ñuu Betfagé ma ji'in Betania ma, yatni ñuu Jerusalén ma ji'in yuku nani Yuku Tnu Olivo ma, Jesús ma, ni kana ya uu tee ka ndikin ya ma, 


text:
te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni yu'u ñuu ichi jiyo a, te ja jin kivi koo ni ñuu yukan, te jin ndani'i ni in burru nu'ni ti, te ni‑in‑ka ñayii ñatuu koso‑ka ti. Te jin ndaji ni ti, te ki koo ni ji'in ti. 


text:
Te nú na in kakan‑tnu'u naku ka sa'a ni sukan, te jin kuña'a ni: “Maa Señor ma jiniñu'u ti, te sana ndataa ya ti”, jin kuña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te kuan koo de, te ni ka ndani'i de burru ma nu'ni ti in ye'e yu'u ichi kuan koo de ma, te ni ka ndaji de ti. 


text:
Te ñayii ka iyo ma, ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Nawa ka sa'a ni? ¿Nava'a ka ndaji ni burru a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Te ni ka jan xsia'a de ti nuu iyo Jesús ma, te ni ka sonee de sa'ma de ma siki burru ma, te Jesús ma, ni kaa ya siki ti ma, te yoso ya ti kua'an ya. 


text:
Te kua'a ñayii, ka skuili i sa'ma ka ndii i ma, ji'in jaku‑ka i, ka skuili i nda'a ñuu ni ka ja'nde i ichi yuku ma. 


text:
Te ñayii ka yoxtnuu kuan koo i ma, ji'in ñayii ka ndandikin ma, ka kayu'u i: ―‍¡Hosanna! ¡Jayiñu'u kúu rey vee nuu Iya Tátnuni ma! 


text:
¡Jayiñu'u kúu ja sani te tatnuni tna'a yuva o David ma! ¡Hosanna! ¡Jayiñu'u kó kuu nuu tátnuni Su'si ma onde sukun ma! ―‍ka kuu i ka kayu'u i. 


text:
<pb/>Ni kivi Jesús ma ini ñuu Jerusalén ma, te kua'an ndita ya veñu'u ka'nu ma, te nde'ya ya ni‑ka'nu. Sani te kua'an ya ñuu Betania ma ji'in uxi uu tee ka ndikin ya ma, chi vaa ve kukuee ma. Jesús ma, ni ka'an u'vi ya ja kuu in tnu higo 


text:
Jika‑ka ni jini ya in tnu higo, te iyo kua'a nda'a tnu, te ni jan tu'va ya tnu, ja koto ya nú iñi higo. Kovaa ñatuu chi nanimaa nda'a tnu ma kúu, chi vaa masu tiempu higo ma kúu. 


text:
Sani te jiña'a ya tnu higo ma: ―‍¡Ñatuu na in ko kaa‑ka higo ro a! ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka jiniso'o tee ka ndikin ya ma. Jesús ma, ni ndasavii ya ini veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Nuu ni ka ndenda koo de ji'in ya ñuu Jerusalén ma, te Jesús ma, ni kivi ya veñu'u ka'nu ma, te ni keja'a ya kéne'e ya ndaka ñayii ka xiko ma ji'in ñayii ka jaan ma. Te ni chindeyi ya mesa ñayii ka sama xu'un ma, ji'in nuu ka xiko i sata ma. 


text:
Te ni keja'a ya káxtnu'u ya, te jiña'a ya: ―‍Jâ ka jini ni ja nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma ká'an: “Ini ve'e sa a chi ko kuu i ini ve'e nuu ki koo ñayii ndaka ñuu ma ja jin kakan‑ta'vi i nuu Su'si ma.” Vaa sukan ni jani ini ya. Kovaa ndaka ndijin chi ni ka ndasa'a ni in yavi nuu ka ñu'u kui'na ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te ni ka keja'a de ka nduku de naxe jin ka'ni de Jesús ma, chi vaa ka yu'u de nú ña'a te ndaka ñayii ma jin kandija ja ká'an ya ma, vaa ndaka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i ja káxtnu'u ya ma. 


text:
Kovaa ja ni kunee ma, te ni ndee Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma ini ñuu ma. Ni yichi tnu higo ni ka'an u'vi Jesús ma ja kuu tnu ma 


text:
<pb/>Nuu ne'e in‑ka kii ma, ni ka ya'a de ji'in ya yatni nuu núkoo tnu higo ma, te ni ka jini de ja ni yichi onde yo'o tnu ma. 


text:
Sani te Pedro ma, ni ndaka'án de sukan ni jiña'a Jesús ma tnu higo ma, te jiña'a de ya: ―‍Teskua'a, jini ni ja tnu higo ni ka'an u'vi ni ma, jâ ni yichi tnu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Te ja ndaa ká'an sa, nú na in na kuña'a i yuku yukan: “Kuán ndiyo jiña, te skee maa ro nuu mar ma”, te nú in‑ni ja ni jani ini i ma, te ñatuu jani uu jani uni ini i, su'va kukanu ini i ja sa'a Su'si ma ja ko kuu ja ká'an i ma, sani te ko kuu. 


text:
Chukan kúu ja ká'an sa, ndaka ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, te nú ka kukanu ini ni ya ja taa ya ma chi jin ni'i ni. 


text:
Te ora ka jikan‑ta'vi ni ma, te nú ni ka ndaka'án ni ja nawa ni ka sa'a ndeva'a ña'a ñayii ma, te jin sakanu ini ni i, sukan‑va'a sakanu ini tna ña'a Yuva o Su'si iyo andivi ma, te ndaxnaa ya kuechi ni ma. 


text:
Kovaa nú ma jin sakanu ini ni, suni Yuva o iyo andivi ma, masu sakanu ini ya kuechi ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka jikan‑tnu'u de na in ni tatnuni ja sa'a Jesús ma sukan 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndenda koo de ñuu Jerusalén ma. Nuu kua'an ya ichi veñu'u ka'nu ma, te ni ka jan tu'va ña'a tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma. 


text:
Te ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Na in ni tatnuni ja sa'a ni sukan? ¿Xi na in ni ka'an ja kuu sa'a ni sukan? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya, te jiña'a ya: ―‍Xinañu'u maa sa kakan‑tnu'u ña'a, te jin ndakone'e ni. Sana ka'an sa na in ni tatnuni ja sa'a sa sukan. 


text:
Ja ni yo skuandute Juan ma, ¿Su'si ma ni tetniñu Juan ma ja sa'a de sukan, xi ñayii ma ni tetniñu ña'a ja sa'a de sukan? Jin ndakone'e ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka ndatnu'u tna'a de: ―‍Nuna jin kuña'a o ja maa Su'si ma ni tetniñu Juan ma, kovaa ka'an de: “¿Nava'a ñatuu ni ka kandija ni ja ni ka'an de ma?” 


text:
Te ni masu kuu jin kuña'a o ja ñayii ma ni tetniñu Juan ma, vaa jin ndakiti ini ñayii ma nuu o a ―‍ka kuu de ka ka'an de. Chi vaa ka yu'u de ñayii ma, chi vaa ndaka ñayii ma ka jani ini ja Juan ma, ja ndaa ja in tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de. 


text:
Chukan kúu ja sa'a ni ka ndakone'e de nuu Jesús ma: ―‍Ñatuu ka jini sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Sani te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Suni ni ma ka'an tna sa na in ni tatnuni ja sa'a sa a ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Jesús ma, ni keja'a ya ká'an ya tnu'u vijin, te jiña'a ya: ―‍In tee, te ni sunkoo de ni‑ka'nu itu de ma tnu uva, te ni jasi de yu'u itu de ma. Te ni satu'va de in nuu taxi uva ma kivi kuaan i ma, te ni sa'a de in ve'e sukun sukun, sukan‑va'a kuu ko koto de ni‑ka'nu itu de ma. Sani te ni nduku de jaku ñayii ja jin ko koto i itu de ma, te kivi kuaan uva ma, te sasava jin kuu de. Sani te kua'an jika de. 


text:
Te maa kivi kuaan i ma, te ni tetniñu de in tee jinukuechi nuu de ma, ja ki'in de jin nu ke'en de jaku uva ja ni kuaan ma nuu ñayii ka jito itu de ma. 


text:
Kovaa ñayii ka jito ma, ni ka tnii i tee ma, te ni ka kani i de. Te ni ka ndatetniñu i de su'va‑ni kuan no'o de. 


text:
Kovaa tee xi‑ñu'ú ma chi ni ndatetniñu tuku de in‑ka tee jinukuechi nuu de ma. Kovaa tee ya'a chi ni ka ta'vi i xini de, te nde'e xeen ni ka jiña'a i de. 


text:
Te tee xi‑ñu'ú ma, ni ndatetniñu de in‑ka tee, te tee ya'a chi ni ka ja'ni i de. Kovaa tee xi‑ñu'ú ma, suni ni ndatetniñu kua'a‑ka de tee kuan koo kuan nu ndakan jaku uva ma. Kovaa masu ni ka ndi ini ñayii yukan chi jaku de ma ni ka kani i, te jaku de ma ni ka ja'ni i. 


text:
<pb/>’Sani te maa‑nka sa'ya de ma kéndoo, te kútoo xeen de tee ma. Kovaa ni tetniñu de tee ma. Vaa jani ini de: “Jin kava respetu i nuu sa'ya o a, nuna tetniñu o de, vaa sa'ya maa o kúu de.” 


text:
Kovaa ñayii ka jito itu de ma, ni ka ndatnu'u tna'a i: “Suchi ya'a kúu suchi nduta'vi ñu'ú ya'a. Jin ka'ni o i, te jin ndani'i o ñu'ú i a”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Chukan kúu ja ni ka tnii i sa'ya de ma, te ni ka ja'ni i de, te ni ka skana i yikikuñu de ma yu'u itu ma. 


text:
<pb/>’¿Nawa ka jani ini ndijin ja sa'a tee xi‑ñu'ú ma? Kuiti ki'in de, te ka'ni de ñayii ka jito itu de ma, te kua'a de ñu'ú de ma siin‑ka ñayii. 


text:
<pb/>’¿Ñatuu nama uun ka ka'vi ni nuu tnu'u Su'si ma, nuu ká'an sa'a ma?:<pb/>Yuu ni ka saxiko ñayii ka sa'a ve'e ma,<br/>ni nduu i yuu kanuu‑ka.<pb/> 


text:
Sa'a ni sa'a maa Iya Tátnuni ma, te ni ka sa'vi‑nka ini o a. Sukan ká'an nuu tnu'u Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka kuni de ja jin tnii de Jesús ma, vaa ka jini de ja tnu'u vijin ni ka'an ya ma chi ja jin kuu maa de ma kúu. Kovaa ka yu'u de ñayii ma. Chukan kúu ja ni ka xndoo de ya, te kuan koo de. Jesús ma, ni ka'an ya nawa jin kua'a o nuu gobiernu ma, ji'in nawa jin ndakua'a o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Ni ka tetniñu i jaku tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka ndikin Herodes ma nuu iyo Jesús ma, ja jin kototnuni de ya nawa ka'an ya ma, sukan‑va'a jin ni'i ini de ja jin xtekuechi de ya. 


text:
Tee ya'a, ni jan koo de, te ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, ka jini sa ja ja ndaa kúu ja ká'an ni a. Te masu ndí ini ni nawa ka jani ini ñayii ma ja ká'an ni a. Te ni masu ndí ini ni na nde ñayii ka niniso'o ma. Ndijin chi káxtnu'u ndaa ni sukan kúni Su'si ma ja jin ko kuu o nuu ya ma. ¿Te naxe ká'an ni? ¿Va'a‑ni ja jin chuya'vi sa ja ka satniñu sa ma nuu tee nani César tátnuni ñuu Roma ma, xi ña'a? ¿Jin sa'a sa, xi má jin sa'a sa sukan ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi jini ya sukan ka jani ini de ma, ja masu ka sa'a de sukan ka ka'an de ma, te jiña'a ya: ―‍¿Nava'a ka jitotnuni ña'a ni? Jin tanuu ni in xu'un ka yinda'a ni a, sukan‑va'a kuni sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka wa'a de, te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Na in xi‑yunuu ndenee a, te na in nani sukan ndee a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Yunuu tee nani César, tee tátnuni ñuu Roma ma, kúu ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a Jesús ma: ―‍Te jin ndakua'a ni nuu César ma tna'a ja kúu kuenda maa de ma, te nuu Su'si ma jin ndakua'a ni tna'a ja kúu kuenda maa ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka sa'vi‑nka ini de ja sukan ni ndakone'e ya ma. Ni ka jikan‑tnu'u tee ka kuu saduceo ma naxe ko kuu ñayii ndateku ma 


text:
<pb/>Ni jan koo jaku tee ka kuu saduceo ma ni ka jan koto de Jesús ma. Tee ya'a chi ka ka'an de ja masu ka ndateku ñayii ni ka ji'i ma. Te chukan kúu ja ni ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
Te sukan ni kuu ja uja tee ndi‑tna'a ñani de ma. Tee xinañu'u ma, ni tnanda'a de, te ñatuu na sa'ya de ji'in ñasi'i de ma ni iyo, te ni ji'i de. 


text:
Sani te tee ku‑uu ma, ni ndatnanda'a de ji'in ña'a ni ndoo ma. Suni ni ji'i tna de, te ñatuu na sa'ya de ji'in ña ni iyo. Suni maa i ni kuu ji'in tee ku‑uni ma. 


text:
Te sukan ni kuu ji'in ndi‑uja de ma ja ñatuu ni‑in de ña ni iyo sa'ya de ji'in ña, te ni ka ji'i de. Sani te ni ji'i ña'a ma. 


text:
Va'a‑ni, te nú jin ndateku ñayii ma, ¿na nde de xi‑ñasi'i ko kuu ña'a yukan? Vaa ndi‑uja de ma ni ka iyo ji'in ña ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Ndijin chi masu ka jini ni ja ka ka'an ni a. Masu ka jini ni sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma, ni a ndaka ja kúu sa'a Su'si ma masu ka jini ni. 


text:
<pb/>’¿Ñatuu nama ni ka ka'vi ni nuu libru Moisés ma, nuu ká'an ja núkoo in tnu iñu ma, te kánda'a kánda'a‑nka tnu ma, kovaa masu nde ndí'i tnu kayu ma? Te ni ka'an Su'si ma nuu Moisés ma: “Maa sa kúu Su'si Abraham ma, ji'in Isaac ma, ji'in Jacob ma”, kúu ya jiña'a ya. Te chukan kúu ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma. 


text:
Vaa Su'si ma, masu Su'si ñayii ni ka ji'i ma kúu ya chi Su'si ñayii ka teku ma kúu ya. Te chukan kúu ja ndijin, masu ka jini ni ja ka ka'an ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Uu tnu'u ya'a ni tatnuni Su'si ma ja ka ndanuu xeen‑ka i 


text:
<pb/>In tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ni jiniso'o de ja ka tetna'a Jesús ma ji'in tee ka kuu saduceo ma, te ni jini de ja va'a‑ni ni ndakone'e Jesús ma, te ni jan tu'va de ya, te ni jikan‑tnu'u de: ―‍¿Nde tnu'u ni tatnuni Su'si ma kúu ja kanuu xeen‑ka ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Tnu'u kanuu xeen‑ka ma kúu tnu'u ya'a: “Ñayii ñuu Israel, jin koniniso'o ni chi Su'si ka kandija o ma kúu iya tátnuni nuu o a. Te ñatuu na in‑ka ya iyo chi maa in‑ni Su'si o ma kúu Su'si ndija. 


text:
Jín kutoo o Su'si o ma ji'in ndaka tu'u ini anua o a, ji'in ndaka ja ka jani ini o a, ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu o a.” 


text:
Te in‑ka tna tnu'u kanuu ni tatnuni Su'si ma kúu ja: “Jin kutoo ni tna'a ni ma sukan ka kutoo ni maa ni ma.” Ñatuu na tnu'u kanuu xeen‑ka, nú masu ja nduu‑ni tnu'u ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, jiña'a de: ―‍Va'a‑ni, teskua'a. Ja ndaa kúu ja ká'an ni a. In‑ni Su'si iyo, te ñatuu na in‑ka ya iyo, chi vaa maa in‑ni ya iyo. 


text:
Te ja jín kutoo o Su'si ma ji'in ndaka tu'u ini anua o a, ji'in ndaka ja ka jani ini o a, ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu o a, ji'in ja jín kutoo tna'a o ma kuenda ka kutoo o maa o ma, játna ini xeen‑ka Su'si ma ja jin sa'a o sukan, sana ndaka kiti ndakua'a o nuu Su'si ma te ka'mi o ti nuu ya ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ja ni jini Jesús ma ja tee skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, va'a‑ni ni ndakone'e de ma, te jiña'a ya: ―‍Ndijin, iyo yatni ni nuu tátnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni‑in‑ka ñayii, ñatuu ni ka kusaa ini i ja jin kakan‑tnu'u‑ka i ya. Maa Su'si ma ni tetniñu Cristo ma 


text:
<pb/>Jesús ma, yikuu ya káxtnu'u ya na in kúu ya ma ini veñu'u ka'nu ma, te jikan‑tnu'u ya nuu ñayii ma: ―‍¿Te nava'a ka ka'an tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma ja Sa'ya tata David ma kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma? 


text:
Te vitna ja maa David ma chi ni ska'an ña'a Xtumani Ndios ma, te sa'a ni ka'an de ma:<pb/>Su'si Iya Tátnuni ma jiña'a nuu iya tátnuni nuu sa a:<pb/>“Kunukoo ro xiñi kua'a ri a,<br/>te onde nú ni kundee ri skendoo ri<br/>ndaka suchi ñatuu ka kunimani nuu o a chii ja'a ro a”,<br/>kúu ya jiña'a ya nuu iya tátnuni nuu sa a. 


text:
Kovaa ¿naxe kuu ko kuu Sa'ya tata David ma Cristo ma nú sukan, te vitna ja maa David ma, ni xnani de ya iya tátnuni nuu de ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te kua'a xeen ñayii ma ka iyo yukan, te ka niniso'o sii ini i ja ká'an Jesús ma. Ni ka'an Jesús ma ja tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ñatuu ka sa'a ndaa ka sa'a ndija de 


text:
<pb/>Jesús ma, ne'un ja káxtnu'u ya ma, te jiña'a ya: ―‍Jin konee ni cuidado ja másu ko jin ko sa'a ni sukan ka sa'a tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, vaa tee yukan chi ka jatna ini de ja jin kone'nu de sa'ma nani, te ka kuni de ja jin kava respetu i nuu de ma te jin kua'a i de nchuxi nuya'vi ma. 


text:
Ka nduku de nuu jin kunukoo de nuu ka nukoo ñayii ka ndanuu‑ka ma ini veñu'u ma. Te nuu ka kuu viko ma, ka kunuu maa de ja jin kunukoo de nuu mesa ka ndanuu‑ka ma. 


text:
Te ka xnda'vi de ña'a ni ka ji'i yii ma, sukan‑va'a jin ni'i de nawa ka neva'a ña'a ma te jin kaa jin ko'o de. Te ja ñatuu na in kunitnuni ma, te ka sa'a de tnu'u ja na'a xeen ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma. Tee ya'a chi sa'a Su'si ma ja jin chunaa xeen‑ka de ja sukan ka sa'a de ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ndakua'a ña'a nda'vi ni ndoo ja ni ji'i yii ma xu'un nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Jesús ma, núkoo ya in jichi yatni nuu iyo ja ka chunee i xu'un ja ka ndakua'a i nuu Su'si ma. Nde'ya ya sukan ka chunee ñayii ma xu'un ka ndakua'a i nuu Su'si ma. Te kua'a xiku ma chi ni ka chunee kua'a de xu'un. 


text:
Sani te ni kenda in ña'a ni ji'i yii ma, te kúnda'vi xeen ña. Te ni jan chunee ña uu xu'un lilikin, masu ka ndee ya'vi xeen i. 


text:
Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja ña'a nda'vi ni ji'i yii ma, ni ndakua'a kua'a‑ka ña nuu Su'si ma sana ndaka‑ka ñayii ni ka chunee xu'un i ma, 


text:
chi vaa ndaka i ni ka ndakua'a nuu Su'si ma ja ni kendoo‑nka ma‑ni. Kovaa ña'a ya'a, visi kúnda'vi ña te jiniñu'u xeen‑ka ña ma, kovaa ni ndakua'a ña nuu Su'si ma ndaka ja neva'a ña ja koteku ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Ja ni ndee Jesús ma ini veñu'u ka'nu ma, in tee ndikin ya ma, jiña'a de: ―‍¡Teskua'a, nde'ya ni ja vivii ka ndaa yuu ni ka kuva'a veñu'u a ji'in ja sukan sukun sukun veñu'u a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nde'ya ni ve'e na'nu ve'e sukun a? Kovaa ká'an sa ja ni‑in‑ka yuu masu kendoo siki in‑ka yuu ja ndi'i kuiti i jin ndatnana ―‍kúu ya jiña'a ya. Na seña ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Sani te kuan koo de ji'in ya Yuku Tnu Olivo ma kuan ndaya'a nuu kátuu veñu'u ka'nu ma. Te Jesús ma, ni jinkoo ya. Sani te Pedro ma, Santiago ma, Juan ma, ji'in Andrés ma, ni ka kene'e siin de ya, te ka jikan‑tnu'u de ya: 


text:
<pb/>―‍Na nde kivi ko kuu sukan, te nde a ko kuu seña ja sani te ko kuu ndaka sukan ká'an ni a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni keja'a ya jiña'a ya: ―‍Jin konee ni cuidado ja ñatuu ni‑in ñayii ko xnda'vi ña'a, 


text:
<pb/>’Nú ni ka jini ni ja ka ka'an i ja ka kanaa ñayii in ñuu ji'in in‑ka ñuu ya'a yukan ma, máko jin koyu'u ni, chi vaa sukan ko kuu, kovaa masu jâ ni jinu kúu. 


text:
Vaa in ñuu ka'nu kanaa ji'in in‑ka ñuu ka'nu, te in ñayii tátnuni in ñuu ka'nu ma, kanaa i ji'in in‑ka ñayii tátnuni in‑ka ñuu ka'nu ma, te kua'a ñuu jin tnaa xeen, te jin ndatnana kua'a ve'e, te koo soko koo tnama. Te ndaka cha'a chi yika kéja'a tnundo'o tnuneni ma‑ni kúu. 


text:
<pb/>’Ndijin, jin ko koto va'a ni maa ni, chi vaa jin tnii ña'a i, te jin xsia'a ña'a i nuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma, te jin kani ña'a i ini veñu'u lilikin ma. Te jin sa'a i ja jin koo ni onde nuu tee ka tatnuni ma, ji'in nuu rey ma, ja kuechi ja ka ndikin ña'a ni maa sa a. Kovaa sukan, te kuu jin kaxtnu'u ni nuu tee yukan sukan sa'a sukan kúu Su'si ma ji'in ñayii ma. 


text:
Chi xi'na‑ka jiniñu'u ja jin kaxtnu'u ni tnu'u vii tnu'u va'a ma nuu ndaka ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te sana ko kuu sukan. 


text:
Te nú ni ka jan xsia'a ña'a i nuu tee ka tatnuni ma, te máko jin ko ndi ini ni ja naxe jin ndakone'e ni ma chi ora yukan, te taa maa Su'si ma na tnu'u jin ka'an ni ma, chi vaa masu maa ni jin ka'an ma, su'va maa Xtumani Ndios ma ka'an ora yukan. 


text:
Te suni tee ndi‑tna'a ñani de ma, jin ndaxtekuechi tna'a de, sukan‑va'a jin ka'ni tna'a de. Te yuva i ma, xtekuechi de sa'ya de ma. Te maa i ja ka kuu i sa'ya de ma, jin ndakokuiñi i nuu de, te jin ka'ni i de. 


text:
Te ni‑ka'nu ñuu ñayivi a jin ndakiti ini i nuu ni ja kuechi ja ka ndikin ña'a ni a, kovaa nde ni kanda ja kondikin ña'a ni ma onde kivi xnaa sa ñuu ñayivi a chi ndani'i ta'vi ni. 


text:
<pb/>’Nú ni ka jini ni ja núkoo in ja masu kúnimani i nuu Su'si ma ini veñu'u ka'nu iyo Jerusalén ma nuu masu iyo ja koo i ma (na in ka'vi tnu'u ya'a, te skua'a ñukuun i, sukan‑va'a jaku'ni ini i nawa kúni ka'an ma), sani te ñayii ka iyo ñuu Judea ma, te jín kunu i yuku ma, 


text:
chi vaa kivi yukan chi kivi tnundo'o tnuneni xeen ko kuu. Ûni in tnundo'o ja masu nama ni yo kuu sukan onde kivi ni sa'a Su'si ma ñuu ñayivi a, te onde kenda kivi kenda tnundo'o tnuneni ja ni jani ini Su'si ma ja ko kuu ma ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Te nú ni jinu ma, ni masu sa'a‑ka ya sukan. 


text:
Te nú Iya Tátnuni ma, ma ndaka'nde sava ya kivi yukan, kivi tnundo'o ma, masu na in kaku. Kovaa kuechi ja kútoo ya ndaka ñayii ni ndakaji maa ya ma, chukan kúu ja ndaka'nde sava ya kivi yukan. 


text:
¡Chukan kúu ja jin konee ni cuidado! Ndaka jâ ni xtu'va ña'a sa a, sukan‑va'a ma jin xnda'vi ña'a i. Kivi ndii Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Kovaa ne'un kivi yukan, nú ni jinu ni ka ndo'o ni ka neni ñayii ma, te kandii ma chi masu kotnuu‑ka i, te masu ndii‑ka, te yoo ma, suni masu kotnuu‑ka i, 


text:
Sani te jin kuni ñayii ma ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ja ndenda sa nuu viko ma ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa ji'in jayiñu'u sa ma. 


text:
Te tetniñu maa sa ángel ma ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, onde nuu jakituu andivi ma ji'in ñu'ú a, te jin ndaxtutu i ndaka ñayii ni ndakaji sa te ni ka kanda i ni ka yo ndikin ña'a i ma. 


text:
<pb/>’Jin kutu'va ni tna'a ja káxtnu'u sa siki tnu higo ma. Nú ni ka ndaka'ndi nda'a tnu ma ja ve jin nana koo i ma te ni ka nduyute nda'a tnu ma, te ka jini ni ja ve kuyatni kivi ndukuii ñuu ñayivi a. 


text:
Suni sukan ko kuu nú ka jini ni ja ka yikuu ndaka tna'a ja ni ka'an sa a, te jin kona'a ni ja sani te saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jâ ve kuyatni sa ye'e ma. 


text:
<pb/>’Chukan kúu ja jin konde'ya va'a ni, te jin koo tu'va ni, te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, vaa masu na in jini na kivi ko kuu. 


text:
Cha'a chi sukan kúu in tee ja sani te ki'in de in‑ka ñuu, te sacargu de ñayii ka jinukuechi nuu de ma ja jin ko koto va'a i ve'e de ma. Te tátnuni de nuu ndi‑in ndi‑in i nde tniñu jin sa'a i ma, te ñayii jito ye'e ma, na ko koto va'a i. Sukan ko kuu kivi ndii sa ma. 


text:
Chukan kúu ja jin konde'ya va'a ni, te jin koo tu'va ni, vaa masu ka jini ni na ora ndenda sa ja kúu sa iya tátnuni nuu ni ja ka kuu ni ñayii ve'e sa ma, nú jâ ve kunee ma, xi sava ñuu ma, xi ora jâ ka kana li'li ma xi ora jâ ve ndii ma, 


text:
Sukan ká'an sa nuu ndaka ni a, te suni sukan ká'an sa nuu ndaka‑ka ñayii ma: ¡Jin koo tu'va ni, te jin ko koto va'a ni maa ni! ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Kúni‑ka uu‑ka kivi, te ko kuu Viko Pascua ma, kivi ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma. Tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka ndatnu'u tna'a de ka nduku de naxe jin xnda'vi de Jesús ma te jin tnii de ya te jin ka'ni de ya. 


text:
Kovaa jaku de ka ka'an: ―‍Masu kuu ne'un viko ma. Nú ña'a, te ñayii ma, jin ndakiti ini i nuu o, te jin kana jin kayu'u i nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka ka'an de. In ña'a, ni chiso ña ndute jáxiko asi xini Jesús ma 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ja'an ya ñuu Betania ma, ve'e tee kúu Simón ma, tee ni yo ndo'o kue'e lepra ma. Nani núkoo ya nuu mesa ma, ni kenda in ña'a, yinda'a ña in botella, te nanimaa vidriu nani alabastru kúu i, te yukan ñu'u ndute jáxiko asi nanimaa ita nani nardo ma. In ja ndee ya'vi xeen kúu i. Te ni ta'vi ña vidriu ma, te ni chiso ña ndute jáxiko asi ma xini Jesús ma. 


text:
Te jaku ñayii ka iyo ma, ni ka ndakiti ini i, te ka ka'an nuu tna'a i: ―‍¿Nava'a ni skenaa ña ndute jáxiko asi a? 


text:
Va'a‑ka nute ni kuya'vi de, vaa vi'i‑ka uni cientu denariu kondee de, te kuu jin chindee o ñayii nda'vi ma ―‍ka kuu i ka ka'an i, te ka ka'an i tnu'u ña'a yukan. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jin kua'a ni tnu'u. ¿Nava'a ka xtna'a ni ña? Vaa ña'a ya'a chi tna'a ja ni sa'a ña'a ña a chi in ja va'a kúu. 


text:
Vaa ñayii nda'vi ma chi jin koo i ji'in ni ni‑kani ni‑jika, te kuu jin chindee ni i ndeva'a‑ni na kii ka kuni ni ma, kovaa saña chi kenda kivi ja masu koo‑ka sa ñuu ñayivi ya ji'in ni. 


text:
Te ña'a ya'a chi ni sa'a ña'a ña ndaka ja iyo ja kuu sa'a ña ma, te vaa ja ni chi'i ña'a ña ndute jáxiko asi a, te cha'a kúu ja ni satu'va ña yikikuñu sa a, sukan‑va'a koo tu'va i kivi jin chu'u ña'a ni ma. 


text:
Te ja ndaa ká'an sa ja ndeva'a‑ni nuu jin kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a káxtnu'u sa a, suni jin ndaka'an i tna'a ja ni sa'a ña'a ña'a ya'a, te sukan, te jin ndaka'án i ja vii ja va'a ni sa'a ña ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Judas ma, ni ke'en‑su'va de Jesús ma 


text:
<pb/>Judas Iscariote ma, in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma kúu de, te ni ja'an de ni jan kuña'a de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma sukan ke'en‑su'va de Jesús ma, te ndakua'a de ya nuu nda'a tee yukan. 


text:
Ja ni ka jiniso'o tee yukan, te ni ka kutachi xeen de, te ni ka skuiso de ja jin kua'a de xu'un Judas ma. Te ni keja'a Judas ma nduku de na ora ko kuu ja ke'en‑su'va de Jesús ma. Kivi ni kuxini ñukuun Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Kivi ni keja'a viko ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma, kivi ka ja'ni i in ndikachi jaa ja ka ndakua'a i nuu Su'si ma ja ka ndakune'e i kivi ni ka ndayaa i nuu ñayii ñuu Egipto ma ja kúu i Viko Pascua ma, te tee ka ndikin Jesús ma, ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndenu kúni ni ja jin koo sa jin satu'va sa ja jin kuxini o Viko Pascua a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni tetniñu ya uu tee ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍Kuán koo ni ini ñuu ma. Yukan jin ndatna'a ni ji'in in tee ndiso de in kiyi ndute. Te jin kondikin ni de. 


text:
Te nuu ndivi de ma, te jin kuña'a ni nuu tee xi‑ve'e ma: “Teskua'a o ma, sa'a ká'an de: ¿Nde a kúu ve'e nuu jin kaa sa xita ji'in tee ka ndikin tna'a ji'in sa a? Vaa jin kuxini sa Viko Pascua a.” 


text:
Te tee yukan, kaxtnu'u de onde ve'e ichi sukun ma, in ve'e ka'nu nuu jâ ni nduvii ma. Te yukan jin satu'va ni ja jin kuxini o ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nduu tee ni tetniñu ya ma, ni ka ke koo de, te kuan koo de ini ñuu ma. Te ni ka ndani'i de sukan ni jiña'a Jesús ma, te ni ka satu'va de ja jin kuxini de ji'in ya Viko Pascua ma. 


text:
Nani ka jaa de xita nuu mesa ma, te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja in ni ja ka nukoo o ka jaa o xita a ke'en‑su'va ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka kuxii ini de, te ni ka keja'a ndi‑in ndi‑in de ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Saña kúu? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍In ni ja ndi‑uxi uu ni a kúu, te nde ni xndoyo xtatila ni a ji'in sa nuu ko'o a ko kuu. 


text:
Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndo'o sa sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma ja ndo'o sa a, kovaa ¡nda'vi maa na in ke'en‑su'va ña'a ma! Va'a‑ka ko kuu i, nute ñatuu ni kenda i ñuu ñayivi ya nkuu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni tnii ya in nuu ñu'u ndute uva ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma. Te ni xsia'a ya nuu tee ka ndikin ya ma, te ndaka de ni ka ji'i jaku jaku ndute uva ma. 


text:
Te jiña'a ya: ―‍Cha'a kúu niñi sa ja kati ma, sana jin ndani'i ta'vi kua'a xeen ñayii ma. Cha'a kúu in tnu'u jaa tátnuni Su'si ma naxe jin koo va'a ni ji'in ya. 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja masu ko'o‑ka sa ndute uva ya'a chi onde kivi jin koo tutu o nuu tatnuni Su'si ma te jin ko'o o ndute uva jaa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja Pedro ma, uni jichi ka'an de ja masu jini de ya 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndaka ndijin chi ma jin kukanu ini‑ka ña'a ni, te jin xndoo ña'a ni, vaa sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Ka'ni sa tee jito ndikachi ma, te ndaka ndikachi ma, jin kuitenuu ti.” 


text:
Kovaa sani te ni ndateku sa ma, te koxtnuu sa ki'in sa ñuu Galilea ma, te sana jan koo maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de: ―‍Visi ndaka de na jin xndoo ña'a, kovaa saña chi ña'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja jakuaa vitna, ni ñatuu kana‑ka li'li ma ja ku‑uu jichi ma, te jâ ni ku‑uni jichi ja ká'an ni ja ñatuu jini ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa maa de chi jiña'a de: ―‍Visi na kûu sa ji'in ni, kovaa masu ka'an sa ja ñatuu jini ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de, te ndaka‑ka de ka jiña'a sukan. Nuu nani Getsemaní ma, ni ja'an Jesús ma ni jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Sani te ni jan koo de ji'in ya in nuu nani Getsemaní, te Jesús ma, jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin kunukoo ni ya'a, nani ki'in sa jin kakan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni jeka ya Pedro ma, ji'in Santiago ma, ji'in Juan ma, te kuan koo de ji'in ya, te ni keja'a ya kúxii kúnda'vi ini ya, 


text:
te jiña'a ya de: ―‍Jini sa ja onde ini anua sa a, kúxii xeen ini i, te ûni kuenda kûu sa kúni sa. Jin kendoo ni ya'a. Másu ko jin ko kusu ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te kua'an‑ka Jesús ma, te ni kujika‑ka ya vala ma, te ni jinkoo jiti ya, te ni jakindeyi ya onde nuu ñu'ú ma, te jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja nú kuu, te má kenda ora ndo'o neni ya ma. 


text:
Te nani jikan‑ta'vi ya ma, te sa'a jiña'a ya: ―‍Yuva maa sa, ja maa ni chi kuu sa'a ni ndaka, te nú kúni ni, te má ndo'o neni sa. Kovaa má ko kuu sukan kúni maa sa chi kó kuu sukan kúni maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo de ma, te ni ndani'i ya de ja ka kixi de, te jiña'a ya Pedro ma: ―‍Simón, ¿kixi ni? ¿Ni ñatuu ni kuu kondito ni visi ja in ora? 


text:
Jin kondito ni, te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, sukan‑va'a má ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a ni ja u'vi ma. Ndaka ni chi ka jani va'a ini ni, kovaa yikikuñu ni a chi vita xeen i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te kua'an ya in‑ka jichi kuan kakan‑ta'vi ya nuu Su'si ma. Te suni maa sukan‑ni ni jiña'a ya ma, jiña'a tuku ya. 


text:
Nuu ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo de ma, te ni ndani'i tuku ya de ja ka kixi de. Te ñatuu ka ni'i ini de naxe jin kuña'a de ya, vaa ûni ka ndandesi‑nka nduchinuu de ma, ja jin kusu de ka kuni de. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakokuiñi ya ja ku‑uni jichi ma, te jiña'a ya: ―‍¿Ka yikuu‑ka ndijin ka kixi ni? ¿Ka ndatatu ni? Jâ ni kuu‑ni chi jâ ni kenda ora ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin ke'en‑su'va ña'a i, te jin kunda'a ña'a tee ka ndiso kuechi ma. 


text:
<pb/>Yikuu‑ka Jesús ma ká'an ya, nuu ni kenda Judas ma, in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma. Te ni kenda de, te ka ndikin tna'a de ji'in kua'a ñayii ka ndiso xeen ma, ka yinda'a i yuchi kúu espada ji'in karroti. Ñayii ya'a ka kuu ñayii ni ka tetniñu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma. 


text:
<pb/>Judas tee ni ke'en‑su'va ya ma, ni wa'a de in seña, te jiña'a de: ―‍Tna'a tee chitu sa yikinuu de ma, tee yukan kúu de, te jin tnii ni de, te jin ku'ni va'a ni de, te jin koo ni ji'in de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni jan tu'va de Jesús ma, te jiña'a de: ―‍Teskua'a ―‍kúu de jiña'a de. Te ni chitu de yikinuu ya ma. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya ñayii ma: ―‍¿Nava'a ve koo ndijin ji'in yuchi kúu espada ji'in karroti, ja jin tnii ña'a ni, kuenda tnu'u ja in kui'na kúu sa? 


text:
Ndaka kii ni yo iyo sa ne'un ndaka ni ma, ni yo kaxtnu'u sa tnu'u va'a ma ini veñu'u ka'nu ma, te ñatuu ni ka tnii ña'a ni, kovaa sa'a ko kuu, sukan‑va'a ko kuu sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Kovaa in suchi jaa, ndikin i ya kua'an i, ñutuu i in sa'ma, te ni ka tnii ña'a tee kuan koo ji'in ya ma. 


text:
Kovaa ni xsiaa i sa'ma i ma, te ni jinu vichi i kua'an i. Ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma 


text:
<pb/>Ni jan koo de ji'in Jesús ma nuu tee tátnuni nuu sutu ma, te ni ka ndututu ndaka tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. 


text:
Pedro ma, ndikin jika de ya onde nuke'e ve'e tee tátnuni nuu sutu ma, te ni jinkoo de nuu ka iyo tee ka jito veñu'u ka'nu ma, te ni kendoo de nduvixi de yu'u ñu'u ma. 


text:
<pb/>Tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in ndaka tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma, ka nduku de in ja kuu kuiso kuechi Jesús ma, te jin ka'ni de ya. Kovaa ñatuu ni ka ndani'i de na kuechi ya ma. 


text:
Visi kua'a de ma ka ka'an tnu'u te ñatuu ka ka'an ndaa de sukan ni yo sa'a ya ma, kovaa siin siin‑ka ka ka'an de. 


text:
<pb/>―‍Saña chi ni ka jiniso'o sa ja ni ka'an de: “Saña chi kuu ndakana sa veñu'u ka'nu ni ka sa'a ñayii a, te nuu uni kii ma te ndasa'a sa in‑ka, kovaa masu ñayii ma jin ndasa'a”, ni ka'an de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te maa tee tatnuni nuu sutu ma, ni ndokuiñi de ne'un ndaka de ma, te ni jikan‑tnu'u de Jesús ma: ―‍¿Ñatuu nawa ndákone'e ni? ¿Nawa kúu ja ka ka'an ñayii a ja kuu ni a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ni jasiyu'u ya, ni ñatuu nawa ni ndakone'e ya nuu tee tátnuni nuu sutu ma. Te maa tee tátnuni nuu sutu ma, ni ndakan‑tnu'u tuku de ya: ―‍¿Ndijin kúu Cristo Sa'ya Su'si iya iyo ja jin ndachiñu'u o ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saña kúu. Te ndijin chi jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kunukoo sa xiñi kua'a Su'si iya kúu sa'a ndaka ma, te kenda kivi ndii sa te jin kuni ni ja ndenda sa nuu viko ka iyo andivi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee tátnuni nuu sutu ma, ni kachi de sa'ma de ma, ja káxtnu'u de ja ni ndakiti xeen ini de, te jiña'a de: ―‍¿Naku jin nduku‑ka o ñayii jin ndaka'an nawa ni yo sa'a de a? 


text:
Jâ ni ka jiniso'o ndaka ni ja jâ ni ka'an de tnu'u ja masu játna ini Su'si ma. ¿Naxe ka ka'an ni? ―‍kúu de jiña'a de nuu ndaka tee ka iyo ma. Ndaka de ni ka kendoo ini ja iyo kuechi Jesús ma te kuiti kûu ya. 


text:
<pb/>Jaku de, ni ka keja'a de ka tusii de ya, te ni ka jasi de in sa'ma nuu ya ma, te ka kani de ya, te ka jiña'a de ya: ―‍¡Ka'an ni na in ni kani ña'a! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te tee ka jito veñu'u ma, ka wa'a de tikatu yikinuu ya ma. Ni ka'an Pedro ma ja masu jini de Jesús ma 


text:
<pb/>Pedro ma, iyo de ichi chii ma, nuke'e tee tátnuni nuu sutu ma. Te ni kenda in ña'a jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma. 


text:
Ja ni jini ña Pedro ma ja yikuu de nduvixi de yu'u ñu'u ma, te nde'ya ña de, te jiña'a ña: ―‍Ndijin tna chi ni yo ndikin ni Jesús tee ñuu Nazaret ma vi ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Te Pedro ma, jiña'a de: ―‍Masu jini sa tee yukan, te masu jini sa nawa kúu ja ká'an ni a ―‍kúu de jiña'a de. Te ni kee de ye'e ke'e ma. Sani te ni kana in li'li ma. 


text:
<pb/>Te ña'a jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma, ni jini tuku ña Pedro ma in‑ka jichi, te ni keja'a ña jiña'a ña nuu ndaka‑ka ñayii ka iyo ma: ―‍Tee ya'a chi in tna'a tee ni ka yo ndikin Jesús ma kúu de ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Kovaa Pedro ma chi in‑ka jichi ni jiña'a de ja ñatuu jini de Jesús ma. Te ni kukuee‑ka ma, te ñayii ka iyo yukan, ka jiña'a tuku i Pedro ma: ―‍Ja ndaa ndija ja ndijin kúu in tna'a tee ni ka yo ndikin tna'a ji'in Jesús ma, vaa in tee ñuu Galilea ma kúu ni ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te Pedro ma, jiña'a de: ―‍Chúnaa maa sa, nú masu ndija ja ká'an sa ja masu jini sa tee yukan ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ora yukan‑ni, te ni kana li'li ma ja ku‑uu jichi, te ni ndaka'án Pedro ma ja sa'a ni jiña'a Jesús ma: “Ni ñatuu kana‑ka li'li ma ja ku‑uu jichi ma, te jâ ni kuu uni jichi ja ká'an ni ja ñatuu jini ña'a ni.” Sani te ni keja'a de nda'yu de, ja ndákani ini de.<pb/>


text:
Nuu jâ ve ndii ma, te ni ka ndututu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in ndaka‑ka tee ka ja'nde tniñu ñayii ñuu judío ma. Te ni ka ju'ni de Jesús ma, te kuan koo de ji'in ya, te ni ka ndaxsia'a de ya nuu nda'a tee kúu Pilato ma. 


text:
Pilato ma, ni jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndijin kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Maa ni ká'an ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
te Pilato ma, ni jikan‑tnu'u de ya in‑ka jichi: ―‍¿Ñatuu nawa ká'an ni? Te kua'a xeen ja ka xtekuechi ña'a i a ―‍kúu de jiña'a de ya. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, masu ni ndakone'e ya. Chukan kúu ja Pilato ma, ni sa'vi‑nka ini de. Ni ka kundee maa ñayii ma, te ni tatnuni Pilato ma ja jin ka'ni i Jesús ma 


text:
<pb/>Ne'un ndaka Viko Pascua ma, te Pilato ma chi ni yo kachi de ja kene'e de in ñayii vekaa ma, ndeva'a‑ni na in ka ka'an maa ñayii judío ma. 


text:
Te in tee nani Barrabás ma, ji'in jaku‑ka tee ni ka xtutu tna'a ji'in de ma, ka yinee de vekaa ma kuechi ja ni ka ja'ni de in ñayii ne'un kivi ni ka kanaa de ji'in gobiernu ma. 


text:
Te ni ka kenda koo ñayii ñuu Israel ma, te ni ka keja'a i ka jikan i nuu Pilato ma ja sa'a de sukan sa'a de ndaka kuiya ma, te ka jiña'a i ja na kene'e de in ñayii yinee vekaa ma. 


text:
<pb/>Chi vaa ni jinitnuni de ja tee ka tatnuni nuu sutu ma chi ni ka ndaxsia'a de ya nuu Pilato ma kuechi ja ka kukueñu ini de ma. 


text:
Kovaa tee ka tatnuni nuu sutu ma chi ni ka jiña'a de ñayii ma ja jin kayu'u i ja jin kakan i ja xsiaa Pilato ma Barrabás ma. 


text:
Te jiña'a Pilato ma nuu ñayii ka kayu'u ma: ―‍¿Kovaa nawa ka kuni ni ja sa'a sa ji'in tee ka xnani ni rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka kayu'u ndaka ñayii yukan ma, te ka jiña'a i: ―‍Kata kaa ni de nuu krusi ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i nuu Pilato ma. 


text:
<pb/>Te jiña'a Pilato ma: ―‍¿Nava'a? ¿Na kuechi de? ¿Na nde a u'vi ni sa'a de? ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa ñayii yukan chi ndaka i ni ka kayu'u nini'i‑ka, te ka jiña'a i nuu de: ―‍Kata kaa ni de nuu krusi ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te Pilato ma chi ni kuni de ja kendoo va'a de ji'in ñayii ma. Te ni xsiaa de Barrabás ma, kua'an maa de. Te ni jinu, te ni ndaxsia'a de Jesús ma nuu nda'a soldado ma, sukan‑va'a jin kani de ya te jin kata kaa de ya nuu krusi ma. 


text:
<pb/>Tee ka kuu soldado ma, ni jan koo de ji'in Jesús ma nuke'e palaciu ma, te ni ka ndututu ndaka‑ka soldado ma. 


text:
Te ni ka skondii de ya in sa'ma kua'a tnuu, te ni ka sa'a de in corona iñu, te ni ka sonee de xini ya ma. 


text:
Sani te ni ka keja'a de ka kayu'u de ka ka'an de: ―‍¡Suchi ya'a kúu rey tátnuni nuu ñayii judío ma, vee! ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ka kuun de yutnu xini ya ma. Te ka tusii de ya, te ka jinkuiñi jiti de nuu ya kuenda tnu'u ja ka iyo xeen respetu de nuu ya. 


text:
Nuu ni jinu ni ka kasiki ndee de ya ma, te ni ka xtandiyo de sa'ma kua'a tnuu ni ka skondii de ya ma, te ni ka ndaskone'nu de ya sa'ma maa ya ma, te ni ka kene'e de ya ja jin koo de jin kata kaa de ya nuu krusi ma. Ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma 


text:
<pb/>In tee ñuu Cirene ma, nani de Simón. Yuva tee kúu Alejandro ma ji'in Rufo ma kúu de. Ni ndenda de ja ni ja'an de yuku ma. Te ja ni ndaya'a de yukan, te ni ka xtetuu de tee ma ja kuiso de krusi Jesús ma. 


text:
Te ni ka wa'a de ya vala ndute uva ni ka sakanuu de ji'in mirra, sukan‑va'a ndajijin yikikuñu ya ma, kovaa Jesús ma chi ñatuu ni kuni ya ja ko'o ya. 


text:
Sani te tee ka kuu soldado ma, ni ka skuita kaa de ya nuu krusi ma. Te ni ka keja'a de ka chu'un de suerte sa'ma Jesús ma, sukan‑va'a nde sa'ma jin ndani'i in in de ma. 


text:
Te ni ka tee de in nuu tabla kuechi ni ka xtekuechi de ya ma, te sa'a ká'an: “Tee ya'a kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a.” 


text:
Te suni ni ka skuita kaa de uu kui'na in in nuu krusi ma, in de xiñi kua'a ya ma, te in de xiñi satni ya ma. 


text:
<pb/>Te ñayii ka ya'a ma, ka ka'an ndeva'a i nuu ya, ka skuiko xini i, te ka jiña'a i: ―‍Ndijin ja ká'an ni ja ndakana ni veñu'u ka'nu ma te nuu uni kii ma te ndajinu ndasa'a ni ma, 


text:
<pb/>Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ka jakundee de ya, te ka ka'an de: ―‍Siin ñayii, ni sa'a de ja ni ka kaku i nuu tnundo'o ma, te maa de ma, ñatuu kuu naxe sa'a de ja kaku de nuu tnundo'o tnuneni a. 


text:
Te nú tee ya'a kúu Cristo tee kúu rey tátnuni nuu ñayii Israel ya, te kí nuu de nuu krusi a, sukan‑va'a jín kuni o te jín kandija o ja ká'an de ma ―‍ka kuu de ka ka'an de. Onde tee ka ndenee nuu krusi ma ji'in ya ma, ka ka'an ndeva'a de nuu ya. Sukan ni ji'i Jesús ma 


text:
<pb/>Te nuu ve kuu sava nduu ma, te ni‑ka'nu ñuu ñayivi ma ni kunee onde nuu ni kuu ka uni jañini ma. 


text:
Te maa ora yukan kuu ora ni kayu'u nini'i Jesús ma ni ka'an ya: ―‍Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? Te tnu'u ya'a kúni ka'an, “Su'si maa sa, Su'si maa sa, ¿nava'a ni xndoo ña'a ni?” 


text:
<pb/>Te sava ñayii ka iyo yukan, ni ka jiniso'o i ja ká'an Jesús ma, te ka ka'an i ja Elías ma kána ya. 


text:
Sani te in tee yukan, jinu de ni jan nu nduku de vala kachi, te ni chunee de nuu vinagre ma. Te ni chitnii de in nuu tnu yoo, te ni tenee de yu'u Jesús ma. Te ni ka'an de: ―‍Ni kuu na. Máko jin xtna'a‑ka o de, te jín ko koto o nú kii Elías ma ki nune'e de tee ya'a nuu krusi a ―‍kúu de ká'an de. 


text:
Sani te sa'ma ndakaa nuu ii ini veñu'u ka'nu ma chi ni te'nde sasava i, te ni keja'a onde sukun ma, te ni kenda i onde ja'a sa'ma ma. 


text:
<pb/>Te tee tátnuni nuu soldado ma, ni iyo de nuu Jesús ma, te ni jini de ja sukan ni kayu'u Jesús ma te ni ji'i ya ma, te ni ka'an de: ―‍Iya ya'a chi ja ndaa ndija ja Sa'ya Su'si ma kúu ya ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Suni ka iyo kua'a ña'a ka nde'ya jika ma. Ne'un ndaka ña ma iyo María Magdalena ma, ji'in Salomé ma, ji'in María ma ja kúu ña si'i tee kúu José ma ji'in Santiago tee lule‑ka ma. 


text:
Ña'a ya'a chi ni ka yo ndikin ña Jesús ma, te ni ka yo jinukuechi ña nuu ya nuu ni yo iyo ya ñuu Galilea ma. Suni ka iyo kua'a‑ka tna ña'a ni ka yo ndikin ya ja ni ja'an ya ñuu Jerusalén ma. Sukan ni ka chu'u i Jesús ma 


text:
<pb/>Nuu ve kunee ma, te vaa kivi ka satu'va ñayii ma ja kivi yutnee ma ko kuu kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, 


text:
te iyo in tee ñuu Arimatea ma nani de José, te in tee kanuu kúu de ne'un tee ka tatnuni nuu ñayii Israel ma. Te tee yukan chi ndetu de ja kenda kivi tatnuni Su'si ma. Te ni jani ini de naxe sa'a de ma, te ni ja'an de nuu Pilato ma, te ni ndakan de ñunde'yu Jesús ma. 


text:
Pilato ma chi ni kandava de ja ni jiniso'o de ja jâ ni ji'i ya ma, te ni kana de tee tátnuni nuu soldado ma, ja kakan‑tnu'u de na nkuu saa tiempu ja ni ji'i ya ma. 


text:
Te nuu ni jiña'a tee tátnuni nuu soldado ma sukan ni iyo ma, te tee nani Pilato ma, ni wa'a de tnu'u ja nune'e tee kúu José ma ñunde'yu Jesús ma. 


text:
Sani te ni jan kuaan de in sa'ma va'a nani i lino, te ni nune'e de ñunde'yu Jesús ma, te ni chutuu de ya sa'ma ma. Te ni jinu, te ni jan chinee de ya in yavi ndenee yika toto ma, te ni jasi de ji'in in yuu ka'nu ka'nu. 


text:
Te María Magdalena ma, ji'in María si'i José ma, ka nde'ya ña ndenu ni ka chinee de ñunde'yu ya ma.<pb/>


text:
Ni ya'a kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma. Te ña'a kúu María Magdalena ma, ji'in Salomé ma, ji'in María si'i Santiago ma, ni ka jaan ña in ndute jáxiko asi, ja jin koo ña jin chi'i ña ñunde'yu Jesús ma. 


text:
Sani te ne'e xtnee kivi keja'a smana ma, te nuu ve kana kandii ma, te kuan koo ña nuu yinee ñunde'yu Jesús ma. 


text:
Te ka ndatnu'u tna'a ña: ―‍¿Na in xtandiyo yuu ndesi ye'e yavi nuu yinee Jesús ma, ja jin kivi koo o ma? ―‍ka kuu ña ka ndatnu'u ña. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndonenuu ña, te ni ka jini ña ja yuu ka'nu ndesi ye'e yavi ma chi jâ ni kokoo i, te jâ nune ye'e yavi ma. 


text:
Te ni ka kivi koo ña yavi ma, te ni ka jini ña ja núkoo kuenda tnu'u ja in suchi jaa lado kua'a ma, ne'nu i in sa'ma kuijin kani kani, te ña'a yukan chi ni ka yu'u xeen ña. 


text:
Kovaa suchi yukan chi jiña'a i: ―‍Máko jin koyu'u ni chi jini sa ja ka ndanduku ni Jesús ni yo iyo ñuu Nazaret ma, iya ni ndakaa nuu krusi ma. Te jâ ni ndateku ya. Ñatuu na iya iyo ya'a. Jin konde'ya ni nuu ni yinee ya a, ja ñatuu ya. 


text:
Kuán koo ni, te jin kuña'a ni tee ni ka yo ndikin ya ma, te suni jin kuña'a ni Pedro ma ja maa ya chi jâ koxtnuu ya ki'in ya ñuu Galilea ma, sana jin koo ni. Te jin koo ni te yukan te jin kuni ni ya, vaa sukan ni ka'an ya ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te ni ka nde koo kunu ña, te ka jinu ña kuan nu koo ña, te ka ni'i ka ni'i‑nka ña ja ka yu'u ña. Te ñatuu ni ka ka'an ña nuu ni‑in ñayii ma, kuechi ja ka yu'u ña ma. Jesús ma, ni kenda ya xinañu'u nuu María Magdalena ma 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndateku ya nuu ve ndii kivi keja'a smana ma, te ni kenda ya xinañu'u nuu María Magdalena ma, ña'a ni ndene'e ya uja tachi ma. 


text:
Ni ja'an ña, te ni kaxtnu'u ña nuu tee ni ka yo ndikin ya ma, vaa ka kuxii xeen ini de, te ka nda'yu de. 


text:
Te ja ni ka jiniso'o de ja téku Jesús ma, vaa ni jini María Magdalena ma ya ma, kovaa masu nde ka kandija de. Jesús ma, ni kenda ya nuu uu ñayii ni ka yo ndikin ya ma 


text:
<pb/>Te nuu ni kuu sukan ma, sani te Jesús ma, tuku‑ka ni kenda ya nuu uu ñayii kuan koo ichi yuku ma. 


text:
Ñayii ya'a, ni jan koo i ni ka kaxtnu'u i nuu ndaka‑ka ñayii ni ka yo ndikin ya ma, kovaa ni ñatuu ni ka kandija tna i. Ni tatnuni Jesús ma sukan jin sa'a tee ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Te kuee‑ka ma, Jesús ma, ni kenda ya nuu ndi‑uxi in tee ka ndikin ya ma, nani ka nukoo de nuu mesa ma. Te ni ndonda ya nuu de: ―‍¿Nava'a ñatuu ka kandija ni te ñatuu ka jaku'ni ini ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Chi vaa ñatuu ni ka kandija de ja ka ka'an ñayii ma ja ni ka jini i ya ma, vaa jâ ni ndateku ya ma. 


text:
<pb/>Te ni tatnuni ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin koo ni ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te jin kaxtnu'u ni tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu ndaka ñayii ma. 


text:
Te ñayii kandija tnu'u vii tnu'u va'a ká'an sa a te kuandute i ma, ñayii yukan chi ndani'i ta'vi i. Kovaa ñayii masu kandija ma chi masu ndani'i ta'vi i. 


text:
Te milagru ya'a jin kuni ñayii ka kukanu ini ña'a i maa sa ma. Te jin ndakune'e ña'a i maa sa, te kuu jin ndene'e i tachi ka yinee ñayii ma. Te kuu jin ka'an i sa'an ja ñatuu ka ka'an i ma. 


text:
Te visi na jin tnii i koo ma, kovaa masu nawa sa'a ña'a ti. Te visi na jin ko'o i ja yi'i venenu ma, kovaa masu nawa jin ndo'o i. Te jin sonee i nda'a i siki ñayii ka ku'u ma, te jin nduva'a ñayii ma, vaa iyo sa ji'in i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ndaa Jesús ma kuan no'o ya andivi ma 


text:
<pb/>Te ni jinu ja ni ka'an ya nuu de ma, te ni ndaa ya kuan no'o ya andivi ma, te ni nukoo ya xiñi kua'a Su'si ma. 


text:
Te ndaka tee ka ndikin ya ma ni ka ke koo kuan koo de, te ka kaxtnu'u de tnu'u ni jiña'a ya ma ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Te maa Iya Tátnuni ma, chíndee ya de ja jin sa'a kua'a de milagru, sukan‑va'a jin kandija ñayii ma tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma ja ka kaxtnu'u de ma. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña ja kúu sa Pablo a, te yinee sa vekaa a ja kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo o a nuu ndaka ñayii a, te ka iyo sa ji'in ñani o Timoteo a. Te tée sa cha'a nuu ni, Filemón, vaa ka kutoo ña'a sa, vaa tee ka jinukuechi nuu Su'si ma ka kuu o. 


text:
Te sa'a kuña'a tna ni nuu ku'va o Apia ma, ña'a ka kutoo tna'a ji'in o ma, ji'in nuu ñani o Arquipo ma, tee ka ndo'o ka neni ji'in o ja ka kaxtnu'u o tnu'u Su'si o a, ji'in nuu ndaka‑ka tna'a o ja ka ndatna'a ve'e ni ma ja ka ndachiñu'u ni Su'si o a. 


text:
Te maa Yuva o Su'si ma, ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ma, te sa'a ya ja jin koo mani ni. Sukan kúkanu ini Filemón ma Su'si ma, ji'in sukan kútoo de ñayii ma 


text:
<pb/>Ndaka jichi jikan‑ta'vi sa nuu Su'si o a, ndimaa ndáka'án ña'a sa, te ndákuan‑ta'vi sa nuu ya ja sukan sa'a sukan kúu ni nuu ya ma. 


text:
Vaa jiniso'o sa sukan kútoo ni ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma, ji'in sukan kútoo ni Jesús iya tátnuni nuu o a, ji'in sukan ûni kúkanu ini xeen ni ya ma. 


text:
Te ja sukan sa'a ni a, sukan kúkanu ini ni ya a chi ja va'a xen‑xeen kúu, vaa sa'a i ja jin kuni ñayii ma ndaka ja vii ja va'a iyo nuu yo'o ja ka iyo o ji'in Cristo Jesús o a. 


text:
Te ni ka ndusii ini xeen sa, te ni ka ndani'i sa tnu'u kanu ini, ja sukan kútoo ni tna'a o a. Vaa ja sukan sa'a ni a, te ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma, ni ka ndani'i i tnu'u kanu ini. Pablo ma, jikan‑ta'vi de nuu Filemón ma ja na ndakuan‑ta'vi de Onésimo ma 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ja maa Cristo ma, te visi iyo sa ja kuu tatnuni sa ja sa'a ni sukan iyo ja sa'a ni ma, 


text:
kovaa ja ka kutoo tna'a o a, chukan kúu ja saña ja kúu sa Pablo a, ja jâ ni kuu nija'nu sa, te vitna ja yinee sa vekaa ya kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo a nuu ndaka ñayii ma, te jikan‑ta'vi sa ja sa'a ni ja vii ja va'a 


text:
ja kuu Onésimo ma, vaa maa sa ni kaxtnu'u tnu'u Su'si o a nuu de nuu yinee sa vekaa a, te chukan kúu ja sa'ya maa sa kúu de nuu Su'si ma. 


text:
Vaa nuu ñatuu kuni‑ka de tnu'u Su'si o a chi masu in tee jiniñu'u kúu de nkuu. Kovaa vitna chi in tee jiniñu'u ndija ni nduu de nuu ni ji'in nuu sa a, sukan kúni ka'an ja nani de ma. 


text:
Te maa de ndatetniñu sa ndajaa de nuu iyo ni a, te ndakuan‑ta'vi ni de kuenda tnu'u ja maa sa ni kenda. 


text:
Visi kúni sa ja na kendoo de ya'a te kunukuechi de nuu sa nuu tniñu maa ni, nani yinee sa vekaa ya, 


text:
kovaa ñatuu ni sa'a sa sukan, nú masu ja onde ndajaa de nuu iyo ni a, te nú kúni maa ni ja ndatetniñu ni de kii de ja chindee ña'a de, sukan‑va'a ko kuu sukan jani ini maa ni. Kovaa masu xtetuu ña'a sa ja sa'a ni sukan, su'va sa'a ni ja va'a sukan kúni maa ni. 


text:
<pb/>Xi saa ja ni kuu sa'a ma, in ja ni jani ini maa Su'si ma kúu, te ni jikayata de nuu ni jaku kivi ma, sukan‑va'a kuni de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, te ja ndakokuiñi de ma, te ndakuan‑ta'vi ni de ja koo ni ji'in de ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te másu ko kuu‑ka de tee xtetuu ni ja kunukuechi de nuu ni sukan ni yo sa'a ni onde xi'na‑ka ma. Vaa vitna chi in tee va'a jâ ni nduu de, te katanuu ñukuun ña'a de, vaa in ñani o kúu de, te ka kutoo tna'a xeen o ji'in de. Te sukan kúu de nuu maa sa a, te kuiti sukan tna ko kuu de nuu maa ni, vi Filemón, vaa ni iyo de ji'in ni kua'a kivi, te kuiti kútoo ni de, te vi'i‑ka ja vitna ja ka iyo o ji'in de nuu Iya Tátnuni a, kuiti kutoo xeen‑ka ni de. 


text:
Te maa sa ndachuya'vi, vaa suni tavi tna ni nuu sa, vaa saña ni ka'an tnu'u Su'si ma nuu ni, te ni jan‑ta'vi ni, te ni ndaxsama ña'a ya ja ni nduu ni in ñayii va'a. Te nda'a maa sa ja kúu sa Pablo a, tée sa ja maa sa iyo ja ndachuya'vi sa nuu ni. 


text:
Saa vi, ñani, te ja maa Iya Tátnuni ma, te jikan‑ta'vi sa nuu ni ja na ndataa ni tnu'u kanu ini ja sukan sa'a ni ma, te koo va'a sa. 


text:
<pb/>Te tée sa nuu ni, vaa kúkanu ini sa ja kandija ni ja ká'an sa a, te vaa jâ jini sa ja kua'a‑ka sa'a ni sana ja ká'an sa a. 


text:
Te suni satu'va ni nuu koo sa, vaa ndetu sa ja ko kuu sukan ka jikan‑ta'vi ni nuu Su'si o a, te jaan sa jan koto ña'a sa. Sukan ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ndaka tee ka iyo ji'in Pablo ma tee kúu Filemón ma 


text:
<pb/>Te ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Epafras tee ka yinee ji'in sa vekaa a ja kuechi ja ka kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Cristo Jesús o a, 


text:
ji'in Marcos ya, ji'in Aristarco ya, ji'in Demas ya, ji'in Lucas ya, tee ka jinukuechi ji'in sa nuu Su'si o a. 


text:
<pb/>Te maa ja vii ja va'a ja ni skuta'vi ña'a Jesucristo iya tátnuni nuu o a na koo ini anua ndaka ni a. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña kúu Pablo a, te ka iyo sa ji'in Timoteo a ja ka jinukuechi sa nuu Jesucristo o a. Te tée sa nuu ndaka ni ja ni ka kandija ni Cristo Jesús ma te ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a ni ma, ja ka iyo ni ñuu Filipos a, ji'in tee ka ndaka'an‑so'o nuu ni naxe jin ko sa'a jin ko kuu ni nuu Su'si ma, ji'in tee ka jinukuechi nuu ni a sukan‑va'a jin koo va'a ni nuu Su'si o a. 


text:
Te Yuva o Su'si ma ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, te jin koo mani ni. Sukan jikan‑ta'vi Pablo ma ja jin kuu ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ka iyo i ñuu Filipos ma 


text:
Vaa ni ka ketna'a ini o, te ka chindee tna'a o, ja jin kuni ñayii ma tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te onde nuu ni keja'a ni ka chindee tna'a o ma, te onde vitna ka ketna'a ini o. 


text:
Te Su'si ma, ni keja'a satniñu ya ini anua ni a ja jin sa'a ni ja va'a ma, te kukanu ini sa ja maa ya sinu tniñu ni keja'a ya ma, onde kivi ndenda Jesucristo ma. 


text:
Jani ini sa ja va'a‑ni ja jani ini sa sa'a ja jin kuu ni, chi vaa ñu'u xeen ini ña'a sa ndaka ni. Vaa visi yinee sa vekaa ya, xi yikuu sa kaxtnu'u sa ja ja ndaa kúu tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, kovaa ndaka ndijin ka jini sukan ni skuta'vi ña'a Su'si ma ndaka ja vii ja va'a ma yo'o, vaa ka chindee tna'a o ka jinukuechi o nuu ya ma. 


text:
Vaa Su'si ma, jini ya ja sukan kútoo xeen ña'a sa ndaka ni. Ûni kútoo ña'a sa sukan ni kutoo ña'a Jesucristo ma. 


text:
Te chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma, ja sukan ka kutoo tna'a o a, te jin kutoo tna'a‑ka o, te jin jaku'ni va'a ini o naxe jin ko sa'a jin ko kuu o, 


text:
te jin kuni ni jin ndakaji ni nde a kúu ja va'a‑ka ma, sukan‑va'a jin ko kuu ni ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma. Te ñatuu na in ko ka'an ja ñayii ka sa'a ja u'vi ka kuu ni kivi ndenda Cristo ma. 


text:
Te ja maa Jesucristo ma, te jin ko sa'a ni ja vii ja va'a ma, sukan‑va'a jin ka'an vii jin ka'an va'a ñayii ma ja kuu Su'si ma, te koo jayiñu'u ya. Saña chi nú téku sa chi ja kunukuechi sa nuu Cristo ma ko kuu 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, kúni sa ja jin kuni ni ja ndaka ja ni ndo'o, ni tna'a sa ma chi ni ka chindee ña'a i ja ni jitenuu‑ka tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o ya. 


text:
Te ndaka soldado ka jito palaciu ya, ji'in ndaka tu'u ñayii ma, ka jini i ja yinee sa vekaa a ja kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma. 


text:
Te kua'a‑ka tna'a o ja ni ka nduu i sa'ya Su'si o a, ja ni ka jini i ja yinee sa vekaa a, te ni ka ni'i‑ka i tnu'u ndee tnu'u ndatnu, te ka kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te masu ka yu'u i. 


text:
<pb/>Te ja ndaa ndija kúu ja jaku i chi ka kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma kuechi ja ka kukueñu ini i, te ka kuni i ja jin kundee i nuu sa. Kovaa jaku‑ka i ma chi ni‑yu'u ni‑anua i ka kaxtnu'u i tnu'u Su'si ma. 


text:
Ñayii ka kaxtnu'u tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma ja ka kukueñu ini i ma chi masu ja ka jinukuechi va'a i nuu Su'si ma kúu chi su'va ka jani ini i ja sukan, te ndo'o neni‑ka sa. 


text:
Kovaa ñayii ka jini ja yinee va'a sa vekaa a kuechi ja kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, chi su'va ñukuun ka kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma, vaa ka kutoo ña'a i. 


text:
Kovaa masu ndí ini sa, ndeva'a‑ni naxe ka ñu'u ini maa i ma te ka kaxtnu'u i ma. Nú ni‑yu'u ni‑ini maa i te ka kaxtnu'u i, xi ka kukueñu ini maa i, kovaa tnu'u Cristo ma ka kaxtnu'u i, te chukan kúu ja kúsii ini xeen sa, te su'va koo sii ini‑ka sa. 


text:
<pb/>Sukan ka jikan‑ta'vi ni nuu Su'si ma ja kuu sa ma, te kúkanu ini sa ja maa Xtumani Ndios ma chindee ña'a, te ndaka ja ndo'o sa a chi sa'a i ja kaku sa nuu ja u'vi ma. 


text:
Sukan ñu'u ini sa, te ndetu sa, te masu nawa kúkan‑nuu sa, vaa su'va kúkanu ini‑ka sa Su'si ma. Te visi na koteku sa xi na kûu sa, kovaa kuiti ja sukan ndo'o sa a chi koo jayiñu'u Cristo ma. 


text:
Vaa saña chi nú téku sa chi jinukuechi sa nuu Cristo ma, te nuna kûu sa chi jâ ni kundee sa kúu, vaa ndani'i ta'vi sa nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa nuna koteku‑ka sa chi ja va'a‑ka ko kuu, vaa kuu‑ka kunukuechi sa nuu Su'si ma, te ka'an‑ka sa tnu'u Su'si o ya, te jin ndukua'a‑ka o ja ka kuu o sa'ya Su'si ma. Te chukan kúu ja ñatuu jini sa naxe kani‑nka ini sa. 


text:
Kovaa ndeva'a‑ni nde a ko kuu, iyo sa ja kuan‑ta'vi sa, vaa kúu ini sa ja no'o sa nuu iyo Cristo ma, chi ja va'a xen‑xeen‑ka maa sa ko kuu. 


text:
Te kuiti kúkanu ini sa ja sa'a ko kuu, te jini sa ja kuiti koo‑ka sa ji'in ni, sukan‑va'a chindee‑ka ña'a sa ja jin kukanu ini‑ka ni Su'si ma, te jin koo va'a‑ka ni nuu ya, te jin koo sii ini‑ka ni. 


text:
<pb/>Yika‑ni ja kúni sa kúu ja jin ko sa'a jin ko kuu ni sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma, sukan‑va'a nú tnu ka'an o ja na jaan sa xi ña'a, kovaa kúni sa ja kuniso'o sa ja in‑ni ja ka jani ini ni, te ka nukuiñi va'a ni nuu Su'si ma, te vivii ka chindee tna'a ndaka ni, te ka kuu inuu ini ni, te ka satniñu xeen ni ja ka kaxtnu'u ni tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a ja ka kandija o a. 


text:
Te sa'a, te ka jini o ja Su'si ma sa'a ja ichi jin ndani'i ta'vi ni ma kuan koo ni. Chukan kúu ja másu ko jin koyu'u ni nawa ka sa'a ka kuu ña'a ñayii ñatuu ka kunimani nuu ni ma. Vaa sa'a, te ka jini o ja kuan koo maa i ichi nuu jin skenaa i maa i ma, ja sukan ka sa'a i ma. 


text:
Vaa in ja vii ja luu kúu ja ni ka ni'i o a, vaa masu yika‑ni ja jin kandija o ya te ni kuu‑ni chi suni tna ja jin ndo'o jin neni o ja kuechi ja ka kaxtnu'u o tnu'u maa ya a. 


text:
Vaa ka jini ni ja sukan ni ndo'o ni neni sa onde xi'na‑ka ma, ja kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a maa ya a, te suni ka jiniso'o ni ja onde vitna chi sukan‑ni yikuu sa ndo'o sa, te suni sukan jin ko kuu tna ni.<pb/>


text:
Chukan kúu ja nú ni ka ndani'i ni in tnu'u kanu ini ni sa'a Cristo ma vaa kútoo ña'a ya ma, te nú ka kutoo tna'a ndija ni ma vaa jâ ni taa ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, te jin kundee ni jin ndaka'an‑mani nuu tna'a ni ma. Te nú ka iyo ni ji'in Xtumani Ndios iya sa'a ja jin ketna'a ini ni ma, te jin kunda'vi ini nuu tna'a ni ma, 


text:
te nú ndaka cha'a ka sa'a ni ma, te ka sa'a ni ja iyo sii ini xen‑xeen sa. Te in‑ni ja jin kani ini o, te jín kutoo tna'a o, te jín ketna'a ini o, te in‑ni ja jín ku'un ini o. 


text:
Te ñatuu nawa jin ko sa'a ni ja jin ko kukueñu ini ni xi jin ko kuvixi ni chi su'va jin kani ini ni ja ka ndanuu‑ka ndaka‑ka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma sana maa ni ma, te vivii jin kuandetu ni nuu i. 


text:
Ñatuu nawa jin ko kani ini ni ja jin kuu maa‑ni ni chi su'va jin kani ini ni ja jin kuu ndaka‑ka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma. 


text:
Vaa su'va ni xndoo ya ndaka ja neva'a ya ma, te ni kii ya ñuu ñayivi a, te ni jinukuechi ya nuu ñayii ñuu ñayivi a, kuenda tnu'u ja in ñayivi. 


text:
Te nuu ni iyo ñayivi ya ma, te ni ka sa'a ndeva'a ña'a ñayii ma, te ni ka ja'ni ña'a i onde nuu krusi ma, te masu nawa ni ka'an kuiti ya. 


text:
Te chukan kúu ja Su'si ma chi ni wa'a ya jayiñu'u xen‑xeen‑ka Cristo ma sana ndaka‑ka ñayii ma ji'in ndaka‑ka ángel ma, te ni xnani ya Cristo ma iya tátnuni nuu ndaka ja iyo a. 


text:
Sukan‑va'a ndaka ja ka iyo andivi ma, ji'in ndaka ja ka iyo ñuu ñayivi a, ji'in ndaka ja ka iyo ichi chii ñu'ú a, jín konukuiñi jiti i nuu Jesús ma, te jín ndachiñu'u i ya. 


text:
Te ndaka i ma jín ndaka'an jín ndakachi ja Jesucristo ma kúu iya tátnuni nuu ndaka o, sukan‑va'a kóo jayiñu'u nuu Yuva o Su'si ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja ka kutoo tna'a o a, sukan ndimaa ka kandija ña'a ni ma, masu yika‑ni ja ora iyo sa ji'in maa ni ma chi su'va vitna ja iyo jika‑ka sa a, te jin kandija‑ka ni ja ká'an sa a, te jin koyu'u ni nasa yukan, te jin ko sa'a ni in ja ñatuu játna ini Su'si o a, vaa ka na'a ni ja iya ndakan kuenda nuu o kúu ya, te jin ko ndi ini ni naxe jin ndani'i ta'vi ni. 


text:
Vaa sukan kúni maa Su'si ma, te maa ya kúu iya sa'a ja jin kani va'a ini o naxe jin sa'a o ma, te maa ya chindee ña'a ja kuu jin sa'a o ma. 


text:
sukan‑va'a ñatuu nawa jin ndaxtekuechi ña'a ñayii ma. Te jín kava kuee ini o, sukan‑va'a jin ko kuu o sa'ya Su'si ma. Te ñatuu na ja u'vi jín ko sa'a o nani ka iyo o ñuu ñayivi a nuu ka iyo ñayii ka sa'a ja u'vi a, ja ñatuu ka kandija i Su'si ma. Jín ko kuu o sukan ka kuu tiuxini ma, ja ka ndu'va i ñuu ñayivi a. 


text:
Jin kotnii va'a ni tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, ja sa'a ja jin koteku ni ma, sukan‑va'a kivi ndenda Cristo ma, te koo sii ini xeen sa ja masu saneé sañuu‑ni kúu ja kua'an vee sa ni satniñu sa nuu Su'si o a. 


text:
Te kúsii ini sa, te kúni sa ja jin koo sii ini ndaka ni ji'in sa, vaa visi na kûu sa ja jinukuechi sa nuu Su'si ma, sukan‑va'a jin kandija‑ka ni ya, te ndaka ja jin ndakua'a ni nuu Su'si ma, te kenda nuu maa ya ma. 


text:
Sukan jin koo sii ini maa ni, te koo sii ini tna sa ji'in ni. Ni tetniñu Pablo ma Timoteo ma ji'in Epafrodito ma ja jin koo de ñuu Filipos ma 


text:
<pb/>Ja maa Cristo Jesús iya tátnuni nuu o a, te kúni sa ja kuu tetniñu yachi sa Timoteo a jaan de nuu ka iyo ni a, sukan‑va'a saña tna, na kuni sa naxe ka iyo ni a, te koo sii ini sa. 


text:
Vaa ñatuu na in‑ka ñayii ja jin ketna'a ini ji'in sa, ja ko ndi ini i sukan ndí ini ndija de ja jin kuu ni a. 


text:
Vaa ndaka‑ka ñayii a chi ka ndi ini i ja jin kuu maa i, te ñatuu ka ndi ini i ja sukan kúni Cristo Jesús ma ja jin sa'a i ma. 


text:
Vaa ndaka ni, jâ ka jini ni sukan kúu Timoteo a, ji'in sukan jinukuechi de ji'in sa ja ka kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, te chíndee ña'a de kuenda tnu'u ja sayii sa kúu de. 


text:
Chukan kúu ja nuna kuni sa naxe jin ka'an ñayii ka netniñu a naxe jin sa'a ña'a i, te tetniñu kunu sa de jaan de nuu ka iyo ni a. 


text:
<pb/>Kovaa jani ini sa ja jiniñu'u ja tetniñu tna sa ñani o Epafrodito a, tee ni ka tetniñu ni ja na kunukuechi de nuu sa nawa jiniñu'u sa ma, te ka chindee tna'a sa ji'in de ja ka kaxtnu'u sa tnu'u Su'si ma, visi ndimaa kúni tachi ma ja kanu‑ndee i, kovaa masu nde kundee i. 


text:
Vaa kúni xeen de ja kuni ña'a de ndaka ndijin, vaa ni kuxii xeen ini de ja ni ka jiniso'o ni ja ni ku'u de ma. 


text:
Ja ndaa ndija kúu ja ni ku'u xeen de ja sani te kûu de nkuu, kovaa Su'si ma, ni kunda'vi ini ya de, te masu maa in‑ni de chi suni ni kunda'vi ini tna ña'a ya maa sa a, sukan‑va'a masu kuxii xeen‑ka ini sa. 


text:
Chukan kúu ja tetniñu yachi sa de ja na jaan de nuu ka iyo ni a, sukan‑va'a jin ndakuni tna'a tuku ni ji'in de, te jin koo sii ini ni, sukan‑va'a máko kuxii‑ka ini sa. 


text:
Ja maa Iya Tátnuni ma, te jin kuan‑ta'vi ni de, te jin koo sii ini xeen ni, te jin kutoo ni ndaka tee ka kuu sukan kúu de a. 


text:
Vaa kuechi ja jinukuechi de nuu Cristo ma, vaa suu de táa ndaka nawa jiniñu'u sa ma, te suu de sa'a ndaka ja masu kuu jin sa'a ni ma, te chukan kúu ja ni iyo yika de ja vala ti'i‑nka, te kûu de nkuu ma.<pb/>


text:
Te chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, jin koo sii ini ni nuu Iya Tátnuni ma. Vaa saña chi masu kuñaña sa ja suni maa i tée sa nuu tutu tetniñu sa nuu ni a, vaa cha'a kúu ja ka jiniñu'u ni. 


text:
Jin koto va'a ni maa ni nuu tee ka kuu sukan ka kuu la‑ina ma, te masu ka kaxtnu'u ndaa de tnu'u Su'si ma, te ka kuni de ja jin chitnuni de yikikuñu ni ma. 


text:
Vaa masu nde jiniñu'u ndaka chukan ja jin ko sa'a o, vaa yo'o ndija ka kuu ñayii ka yitnuni nuu Su'si ma, ndaka yo'o ja ni‑yu'u ni‑ini o ka jinukuechi o nuu Su'si ma te ka kusii ini o nuu Cristo Jesús ma. Vaa masu nde ka kukanu ini o ja ka chitnuni ñayii ma yikikuñu i ma sana kuu jin koo va'a o nuu Su'si ma. 


text:
Vaa visi iyo ja kuu kukanu ini sa ja ka sa'a ñayii ma yikikuñu i ma, te nú na in jani ini ja kuu kukanu ini i ja ka chitnuni i yikikuñu i ma, te saña chi iyo ja kukanu ini‑ka sa. 


text:
Vaa ni ka chitnuni ña'a i nuu una kii ja ni kâku sa ma, te tee ñuu Israel ma kúu sa, te sa'ya tata tee kúu Benjamín ma kúu sa, vaa sa'ya tata tee ñuu hebreo ma kúu sa, te ni yo ndikin sa ni yo sa'a sa sukan ni tatnuni Moisés ma, sukan ka sa'a tee ka kuu fariseo ma. 


text:
Te ûni ni yo kuni sa ja ndaka ñayii ma jin ko kuu sukan kúu sa ma, te chukan kúu ja ni yo sondikin sa ñayii ka kandija Jesús ma. Te ûni ni yo kuni sa ja sa'a ndi'i sa'a tu'u sa sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. 


text:
<pb/>Kovaa ndaka cha'a ja ni‑yu'u ni‑ini sa ni yo sa'a sa ma, masu nawa ni chindee ña'a i, vitna ja iyo sa ji'in Cristo o a. 


text:
Vaa ndaka ja ni yo sa'a, ni yo kuu sa ma, masu nde jiniñu'u i, te ja ni xndoo sa, vaa ndása'a sa kuenda ja sukan ka kuu mi'i ma, sukan ka kuu ndaka ja ni yo sa'a sa ma. Kovaa vitna ja ni jini sa Cristo Jesús ya, te suu ya tátnuni nuu sa a, te ja kútoo sa ya, chukan kúu ja ni xndoo sa ndaka ja masu nde jiniñu'u ma, te ja ndí ini sa kúu ja koo sa ji'in ya te jatna ini ya ja sa'a sa a. 


text:
Te vitna ja ni ndatna'a sa ji'in Cristo o ya, te jini sa ja tnu'u ni tatnuni Moisés ma, masu ni chindee ña'a i ja ko sa'a sa ja va'a ja ndaa nuu Su'si ma. Kovaa vitna ja kukanu ini sa Cristo o a, te maa Su'si ma sa'a ja kuu sa'a sa ja va'a ja ndaa sukan kúni ya a, vaa kándija sa ya. 


text:
Te ja kúni sa kúu ja koo sa ji'in Cristo o a te kuni sa sukan iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ja ni ndateku ya ma. Te kúni sa ja ndo'o neni tna sa sukan ni ndo'o ya ma, te kenda sa ja kûu sa sukan ni ji'i ya ma, 


text:
Kovaa masu ja sa'a ká'an sa ya, te jâ ni kundee sa jâ ni ni'i sa ndaka kúu, chi su'va ja kúni sa kúu ja na chindee ña'a Su'si ma ja na kuu sa'a va'a sa'a ndija sa ndaka‑ka. Vaa ja kúni sa kúu ja ni'i sa ndaka ja ni skuiso maa Cristo Jesús ma ja skuta'vi ña'a ya ma, vaa sukan ni skuiso ya kivi ni ndani'i ña'a ya onde xinañu'u ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, masu ja kúni sa ka'an sa nuu ni ja jâ ni kundee sa kúu, chi ña'a. Kovaa in ja sa'a sa kúu ja jâ ni xndoo sa ndaka ja ni yo sa'a sa onde xi'na‑ka nuu ñatuu kuni‑ka sa Cristo Jesús o a, te ja sa'a‑ka sa kúu tna'a ja chindee ña'a ja kenda sa nuu iyo Su'si ma. 


text:
Te nde'ya sa ja kenda sa nuu iyo ja kenda sa ma. Te ja maa Cristo Jesús ma, te kundee sa ni'i sa ja ni skuiso Su'si ma nuu ni ndakana ña'a ya ma. 


text:
Sukan jín kani ini ndaka o ja ni ka kandija o Su'si ma. Nú nde ni sama‑ka jani ini ni, te sa'a na ndakaxtnu'u maa Su'si ma nuu ni. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, jin sa'a ni sukan sa'a sa a, te jin konde'ya ni nde in ka sa'a sukan ka sa'a sa a. 


text:
Vaa jâ ka iyo kua'a xeen ñayii ja ñatuu ka sa'a ndaa i, sukan ni ka'an sa kua'a xeen jichi ma. Te vitna chi nda'yu sa, te ká'an sa ja masu ñayii ka kunimani nuu Cristo iya ni ji'i nuu krusi ma ka kuu i. 


text:
Kovaa kenda kivi ja jin skenaa i maa i, vaa su'si i kúu ja ka ñu'u ini i ma, te jayiñu'u i ma kúu ja kan‑nuu ka ni'i i, vaa ndimaa ja iyo ñuu ñayivi a ka ñu'u ini i ma. 


text:
Kovaa yo'o chi masu ñuu ñayivi a jin koo o chi onde andivi ma iyo nuu jin koo o. Te suni ka ndetu o ja onde andivi ma ndii Jesucristo iya tátnuni nuu o a, iya ni sa'a ja ni ka kaku o nuu ja u'vi ma. 


text:
Te maa ya ndasajaa yikikuñu o a, tna'a ja masu nde jiniñu'u a, te nduvii nduva'a i sukan kaa yikikuñu maa ya ma. Vaa ja maa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, te ndasajaa ya yikikuñu o a, vaa maa ya tátnuni nuu ndaka ja iyo a.<pb/>


text:
Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, vaa kútoo xeen ña'a sa te ñu'u xeen ini ña'a sa, vaa maa ni ka sa'a ja iyo sii ini xeen sa, te ja maa ni ma, te ni'i sa ja iyo ja skuta'vi ña'a Su'si ma. Chukan kúu ja jin konukuiñi va'a ni nuu Su'si Iya Tátnuni ma. 


text:
<pb/>Te jikan‑ta'vi xeen sa nuu Evodia ma ji'in Síntique ma ja jin ketna'a ini ña sukan kúni iya tátnuni nuu o a. 


text:
Suni sukan jikan‑ta'vi tna sa nuu ni, ndijin ja ka ketna'a ini o a te konukuiñi va'a ni nuu Su'si o a, ja na chindee ni ña'a ya'a ja jin ketna'a‑ka ini ña, vaa ni ka chindee ña'a ña ni ka kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a. Te suni sukan tna ni yo sa'a ñani o Clemente ma, ji'in ndaka‑ka tee ni ka chindee tna'a ji'in sa ma. Te vaa ñani o a ji'in ku'va o a chi jâ ka yoxtnee ja ka nani de ma nuu tutu ka ndee ja ka nani ñayii jâ ni ka ndani'i ta'vi i ma. 


text:
<pb/>Ndimaa jín koo sii ini o nuu iya tátnuni nuu o a. In‑ka jichi ká'an sa ja jín koo sii ini o nuu ya. 


text:
Na jin ndakuni ña'a ndaka ñayii ma ja ñayii ka sa'a ja vii ja va'a ka kuu ni, vaa Iya Tátnuni ma chi jâ iyo yatni ya ja ndii ya. 


text:
Masu nawa jin ko ndi ini ni, su'va jin kakan‑ta'vi xen‑xeen ni nuu Su'si ma nawa ka jiniñu'u ni ndaka jichi ka ndakuan‑ta'vi ni nuu ya ma. 


text:
Te maa Su'si ma na sa'a ja jin koo mani ndaka o, vaa maa ya chi vivii sa'a ya, te ûni masu kuu jaku'ni ini o naxe sa'a ya ja kuu jin ketna'a ini o te jin koo mani o ma. Te maa tnu'u mani yukan na ko koto va'a ini anua o a ji'in janitnuni o a, ja maa Cristo Jesús ma. Ndimaa ja vii ja va'a ma jín ku'un ini o 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, jin kani ini ni sukan ka kuu ñayii ka sa'a ja ndaa ndija ma, ji'in ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma, ji'in ñayii in‑ni ja ka jani ini i ma, ji'in ñayii ka ka'an vii ka ka'an mani ma, ji'in ñayii ka ka'an vii ka ka'an va'a ñayii ma ja jin kuu i ma, ji'in ñayii ka sa'a ndaka ja va'a ja sa'a ja jin koo jayiñu'u i ma, te sukan jin ko kuu tna ni. 


text:
Te jin ko sa'a ni sukan ni kaxtnu'u sa ma, sukan ni tatnuni sa ma, sukan ni ka jiniso'o ni te ni ka jini ni ja ni yo sa'a sa ma. Te sukan jin ko sa'a ni, te maa Su'si iya sa'a ja jin koo mani o ma, koo ya ji'in ndaka ni a. Tna'a ja vii ja va'a ni ka ndakua'a ñayii ñuu Filipos ma nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Kúsii ini xeen sa nuu iya tátnuni nuu o a, ja ndaka ni ni ka ndaka'án ña'a te ni ka tetniñu ni ja jiniñu'u sa ma. Vaa masu ja ni ka ndunaa ña'a ni kúu chi kuechi ja ñatuu ni kuu naxe jin tetniñu ni ma kúu. 


text:
Kovaa masu ká'an sa sa'a kuechi ja iyo nawa jiniñu'u sa, vaa jâ ni kutu'va sa, te iyo sii ini sa, ndeva'a‑ni nú neva'a sa ja jiniñu'u sa ma xi ñatuu. 


text:
Te jini sa naxe kuu ja ko kunda'vi ko kukee o ma, te jini sa naxe kuu ja koneva'a o ndaka nawa jiniñu'u o ma. Jâ ni kutu'va sa ndaka naxe koteku sa ma, nú iyo kua'a ja kaa sa, xi ko kokon ko yichi sa, xi koneva'a kua'a‑ka sa sana nawa jiniñu'u sa ma, xi ja ñatuu nawa neva'a kuiti sa ma. 


text:
Vaa kivi ni kenda sa ñuu Macedonia ma ja kua'an sa in‑ka ñuu ma ja kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te maa in‑ni ni ja ka iyo ni ñuu Filipos a ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, ka kuu ñayii ni ka chindee ña'a ndaka nawa jiniñu'u sa ma. 


text:
Vaa suni nuu iyo sa ñuu Tesalónica ma, te suni in uu jichi ni ka tetniñu ni xu'un ja kuatniñu sa ma. 


text:
Vaa masu ndúku sa ja na jin taa kua'a ni ja kuatniñu sa chi su'va ja kúni sa kúu ja jin sa'a kua'a‑ka ni ja va'a nuu Su'si ma, sukan‑va'a koo kua'a‑ka ja ni ka sa'a ni nuu Su'si ma, te ndataa ya. 


text:
Vaa ni ndani'i sa ndaka ja ni ka tetniñu ni ji'in ñani o Epafrodito ma, te vitna chi neva'a kua'a‑ka sa, te ñatuu nawa jiniñu'u‑ka sa, vaa ni ndani'i sa ja ni ka tetniñu ni ji'in de ma, tna'a ja vii ja va'a ni ka ndakua'a ni nuu Su'si ma, ja jáxiko asi ma, tna'a ja játna ini Su'si ma. 


text:
Te maa Su'si o ma na taa ndaka nawa ka jiniñu'u ni, vaa maa ya chi neva'a ya ndaka ja kuu taa ya yo'o ja ka kandija o Cristo Jesús ma. 


text:
Nuu maa Yuva o Su'si ma na koo jayiñu'u ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. Sukan ka ndakan‑tnu'u ñaña'a de ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Filipos ma 


text:
<pb/>Ndákan‑tnu'u ñaña'a sa ndaka tna'a o ka iyo ji'in ni a ja ni ka kandija i Cristo Jesús ma, ja jâ ni ka xndoo i ja u'vi ma. Suni ndaka tna'a o ka iyo ji'in sa ya'a, ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña i. 


text:
Suni ndaka ñayii ja ni ka xndoo i ja u'vi ja ka iyo i ñuu ya'a, ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña i. Te ñukuun kuiti ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña ñayii ka jinukuechi nuu tee kúu César ma. 


text:
Te kóo ja vii ja va'a skuta'vi ña'a Jesucristo iya tátnuni nuu o a nuu ndaka ni. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Maa Su'si ma ni wa'a tnu'u ya'a nuu Jesucristo ma, ja ndákaxtnu'u ya nuu o ja ka jinukuechi o nuu ya a, tna'a ja jin ko kuu ma, te masu jin kukuee‑ka. Te maa Su'si ma ni tetniñu ángel ya ma, sukan‑va'a kaxtnu'u i nuu Juan tee jinukuechi nuu ya ma. 


text:
Te ni ndaka'an ni ndakachi de sukan ká'an tnu'u Su'si ma, te ni jini de sukan sa'a sukan kuu Jesucristo ma, te ndáka'an de ndaka sukan ni jini de ma. 


text:
Chukan kúu ja ñayii ká'vi tnu'u ndee nuu tutu ya'a ji'in ñayii niniso'o tnu'u ndee nuu tutu ya'a, ja vava'a kúu i nuna sa'a i ndaka sukan ká'an ma, vaa jini i sukan ká'an ja ko kuu ma. Te jâ ve kuyatni kivi a. Sukan ndákan‑tnu'u ñaña'a Juan ma ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ndi‑uja ñuu Asia ma 


text:
<pb/>Juan ma kúu sa, te tée sa nuu ni ja ka kuu ni ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a ni ndi‑uja ñuu ka iyo ñuu Asia ma. Kúni sa ja maa Su'si ma, ja iyo ya ji'in ndi‑uja ja vii ja va'a ñu'u ini anua ya ma ja ka iyo nuu núkoo ya ma, te na sa'a ya ja jin koo vii jin koo va'a ni te jin koo mani ni, vaa maa ya iyo vitna, te suni maa ya iyo onde xinañu'u ma, te maa ya ndii ma. 


text:
Te sukan tna na sa'a maa Jesucristo iya káxtnu'u ndaa ndaka sukan iyo ja ko kuu ma, iya ni ndateku xinañu'u ne'un ñayii ni ka ji'i ma, iya tátnuni nuu ndaka tee ka tatnuni ñuu teyu o a ja ka iyo de ñuu ñayivi a. Te maa ya kúu iya ni kutoo ña'a, te ni ndakate ya ndaka kuechi o ma ji'in niñi ya ma. 


text:
Te ni sa'a ya ja ni ka nduu o rey, te ni ka nduu o sutu, sukan‑va'a jin kunukuechi o nuu Yuva ya Su'si ma. Te nuu maa ya koo jayiñu'u, vaa maa ya kúu iya tátnuni ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. 


text:
Jin konde'ya ni ja ndenda ya nuu viko ma, te ndaka ñayii ma, jin kuni i sukan ndenda ya ma, onde ñayii ni ka ja'ni ya ma, jin kuni i. Te ndaka ñayii ka iyo ndaka ñuu ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, jin ndanda'yu i, kuechi ja sukan ni ndo'o ya ma. Saa vi, te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Te ka'an Su'si Iya Tátnuni ma: “Maa sa kúu letra xinañu'u ma, te maa sa kúu letra sandi'i‑nka ma, te maa sa ni skeja'a ndaka ja iyo a, te maa sa sinu ndaka”, kúu ya ká'an ya. Te maa ya iyo vitna, te maa ya iyo onde xinañu'u ma, te maa ya ndii ma, te maa ya kúu iya kúu sa'a ndaka ma. Sukan ni jininuu Juan ma Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi ya 


text:
<pb/>Saña, kúu sa Juan ma tee ka ketna'a ini ji'in ni ma, te ndó'o néni sa sukan ka ndo'o ka neni ni a, te kánda sa sukan ka kanda ni a ja maa Jesucristo ma. Te ja maa ya, te jin koo o nuu tatnuni ya ma. Iyo sa ñuu luluu nani Patmos ja iyo nuu ndute mar ma. Ni ki koo i ni ki xsia'a ña'a i ya'a, kuechi ja ni yo kaxtnu'u sa tnu'u Su'si a te ni yo ndaka'an sa sukan ni yo sa'a Jesucristo ma. 


text:
In kivi ndáchiñu'u o Iya Tátnuni ma, te yikuu sa ndáchiñu'u sa ya, te ni kenda Xtumani maa ya ma siki sa a, te ichi yata sa ma ni jiniso'o sa ja ni kuu yu'u sukan kúu yu'u in trompeta. 


text:
Te ni ka'an: ―‍Maa sa kúu letra xinañu'u ma, te maa sa kúu letra sandi'i‑nka ma, te maa sa kúu iya iyo onde xinañu'u ma, te maa sa kúu iya koo onde sandi'i‑nka ma, vaa maa sa tátnuni nuu ndaka tu'u. Te tee ni in nuu libru ndaka ja nde'ya ni a, te tetniñu ni nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndi‑uja ñuu ka iyo ñuu Asia ma: ñuu Éfeso ma, ji'in ñuu Esmirna ma, ji'in ñuu Pérgamo ma, ji'in ñuu Tiatira ma, ji'in ñuu Sardis ma, ji'in ñuu Filadelfia ma, ji'in ñuu Laodicea ma ―‍kúu ká'an. 


text:
<pb/>Te ni konenuu sa ja kuni sa na in ká'an ji'in sa ma, te nuu ni konenuu sa ma, ni jini sa uja candileru nanimaa oro. 


text:
Te me'ñu ndi‑uja candileru ma ni jini sa ja núkuiñi maa ya, te kaa ya sukan kaa ya nuu ni kii ñayivi ya ñuu ñayivi ya. Ne'nu ya in sa'ma kani te kénda onde nuu ja'a ya ma, te nu'ni in sa'ma oro anchu pechu ya ma. 


text:
Te xini ya ma ji'in ixi xini ya ma kuijin kuijin, sukan kuijin ixi ndikachi ma, xi sukan kuijin yu'va kúun ora kúvijin xeen ma. Te nduchinuu ya ma ka kanda'a sukan kánda'a ñu'u ndú'va ma. 


text:
Te ja'a ya ma, ka ndaa i sukan kaa kaa nani bronce lilii ja yika ni ndee i nuu ñu'u i'ni ma. Te sukan nini'i kúu yu'u ndute nuu jika kua'a de ma, sukan nini'i ká'an ya ma. 


text:
Te nda'a kua'a ya ma yinda'a ya uja tiuxini, te yu'u ya ma kée in yuchi kuiñi kúu espada, te nuu i ma ji'in yata i ma inuu xen‑xeen, te nuu ya ma kánda'a sukan kánda'a kandii ma ora ndíi vava'a ma. 


text:
Te nuu ni jini sa ya ma, ni kotuu sa nuu ja'a ya ma kuenda tnu'u ja ni ji'i sa. Te ni sonee ya nda'a kua'a ya ma siki sa a, te ni ka'an ya: ―‍Máko koyu'u ni. Maa sa kúu xinañu'u ma, te maa sa kúu sandi'i‑nka ma, 


text:
te maa sa kúu iya téku ma. Te maa sa, ni ka ja'ni ña'a ñayii ma, te ni ndateku sa ja koteku sa ni‑kani ni‑jika, te yinda'a sa ndakaa andeya ma. 


text:
Cha'a kúu ja kúni ka'an ndi‑uja tiuxini yinda'a sa nda'a kua'a sa a, ji'in ndi‑uja candileru oro ja ni jini ni ma: Ndi‑uja tiuxini ma ka kuu ángel ka jito ñayii ka kandija Su'si ma, te ndi‑uja candileru ma ka kuu maa ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ndi‑in ndi‑in ñuu ma ―‍kúu ya ká'an ya.<pb/>


text:
Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma: “Sa'a ká'an iya yinda'a ndi‑uja tiuxini ma iya jika me'ñu ndi‑uja candileru oro ma: 


text:
Jini ri ndaka ja sa'a ro a, sukan tnundo'o satniñu ro a te sukan kánda ro a, te sukan ñatuu játna ini ro ñayii ka sa'a ja u'vi ma, te sukan jitotnuni ro tee ka ka'an ja tee ni tetniñu ña'a Su'si ma ka kuu de, te ni jini ro ja masu inundija de ja sukan ka ka'an de ma, vaa ka xnda'vi ña'a de. 


text:
<pb/>’Kovaa iyo jaku kuechi ro nuu ri, vaa ñatuu kútoo‑ka ña'a ro sukan ni kutoo ña'a ro onde xinañu'u ma. 


text:
Ndaka'án sukan ni yo kuu ro kivi ni yo kutoo ña'a ro ma, te ndakani ndaka'vi ini, te ndasatniñu sukan ni yo sa'a ro xinañu'u ma. Vaa nú ña'a, te kenda yachi ri nuu iyo ro a, te nú ma ndakani ndaka'vi ini ro te ndakatanuu ña'a ro chi xtandiyo ri candileru ro a nuu iyo i ma. 


text:
<pb/>’Kovaa iyo in ja va'a ja sa'a ro, vaa ñatuu játna ini ro te saxiko ro ja ka sa'a ñayii ka kuu nicolaítas ma tna'a ja saxiko tna ri ma. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma. Nú na in na kanda ja sa'a i ja va'a ma, te kua'a sa ja kaa i ja kuun yutnu sa'a ja koteku ñayii ma yutnu iyo sasava nuu vivii nani paraíso ma nuu iyo maa Su'si ma”, ―‍kúu ya ká'an ya nuu sa ma. Sukan ni tatnuni Jesucristo ma ja tee Juan ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Esmirna ma 


text:
<pb/>Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Esmirna ma: “Iya kúu xinañu'u ma, iya kúu sandi'i‑nka ma, iya ni ji'i te ni ndateku ya ma kúu iya ká'an sa'a: 


text:
Jini ri sukan sa'a ro te sukan ndó'o néni ro te sukan kúnda'vi ro, kovaa ro'o chi xiku kúu ro. Te jini ri sukan ka ka'an ndeva'a ñayii ka ka'an ja judío ka kuu i ma nuu ro ma, kovaa masu ka sa'a i sukan iyo ja jin sa'a i ma, vaa sukan kúu nuu ka ndatna'a ñayii ka ndikin tachi ma, sukan ka kuu i nuu ka ndatna'a i ma. 


text:
<pb/>’Má koyu'u ro sukan ndó'o néni ro a, chi vaa tachi ma chi chinee i nde ro a vekaa ma ja kototnuni ña'a i, te ndo'o neni ro uxi‑ni kivi. Kovaa maa in‑ni ri ku'un ini ro onde kivi kûu ro ma, te skuta'vi ña'a ri in corona ja kúni ka'an ja koteku ro ni‑kani ni‑jika. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma. Nú na in na kundee i ja sa'a i ja va'a ma, chi ndani'i ta'vi i te masu nawa ndo'o i kivi kenda ja ndakan Su'si ma kuenda ma, kovaa ñayii ñatuu ni ka yo sa'a ja va'a ma chi jin skenaa i maa i.” ―‍Sa'a ni ka'an ya. Sukan ni tatnuni Jesucristo ma ja tee Juan ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Pérgamo ma 


text:
<pb/>Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Pérgamo ma: “Iya neva'a yuchi kuiñi kúu espada ma ja xen‑xeen nuu i ji'in yata i ma kúu iya ká'an sa'a: 


text:
Jini ri sukan sa'a ro a ji'in ndenu iyo ro a, ja iyo ro ne'un ñuu nuu núkoo tachi ma ja tátnuni i ma. Kovaa masu nde ndúnaa ña'a ro, ni a xndoo ro tnu'u kándija ro a, visi iyo ro ñuu nuu tátnuni tachi ma, te ni jini ro ja sukan ni ka ja'ni i Antipas tee ni yo kaxtnu'u ndaa na in kúu ri ma. 


text:
<pb/>’Kovaa iyo jaku ja ñatuu játna ini ri ja sa'a ro a, vaa wa'a ro tnu'u nuu ka iyo ro a ka iyo tna ñayii ka ndikin sukan ni yo kaxtnu'u Balaam ma nuu Balac ma ja kuu jin kaa ñayii Israel ma ja ni ka yo sonee i nuu ja masu Su'si ka kuu ma, ji'in ja jin kivi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ña'a ma, te ña'a ma ja jin kivi nduu ña ji'in ndi‑in ndi‑in tee ma, te sukan, te ka sa'a i ja ñatuu játna ini Su'si ma. 


text:
Te suni wa'a ro tnu'u ja nuu ka iyo ro a ka iyo tna ñayii ka ndikin sukan ka kaxtnu'u ñayii ka kuu nicolaítas ma, tna'a ja ñatuu játna ini ri ma. 


text:
Te chukan kúu ja ndakani ndaka'vi ini te xndoo ro ja u'vi sa'a ro ma, vaa nú ña'a, te kenda yachi ri nuu iyo ro a, te kanaa ri ji'in ñayii ma ji'in yuchi kuiñi kúu espada ja kée yu'u ri a, te nda'vi maa ro. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma. Nú na in na kundee ja sa'a i ja va'a ma chi kua'a sa ja kaa i ja nani maná ma ja ñatuu na in jini ma, te kua'a sa in yuu kuijin luluu vivii kaa, te nuu yuu yukan nukondee ja nukonani jaa i ma, te ni‑in ñayii masu kuu kuni, nú masu ja maa in‑ni ñayii kuta'vi ma.” ―‍Sa'a ni ka'an ya. Sukan ni tatnuni Jesucristo ma ja tee Juan ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Tiatira ma 


text:
<pb/>Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Tiatira ma: “Sa'ya Su'si ma iya kánda'a nduchinuu ya ma sukan kánda'a ñu'u ndú'va ma, iya ka ndaa ja'a ya ma sukan kaa bronce lilii ma kúu iya ká'an sa'a: 


text:
Jini ri sukan sa'a ro ja va'a ma, ji'in ja sukan kútoo ro tna'a ro ma, ji'in ja sukan kándija ña'a ro a, ji'in ja sukan jinukuechi ro nuu ri a, ji'in ja sukan kánda ro visi ndó'o néni ro a, te kua'a‑ka ja sa'a ro vitna sana onde xinañu'u ma. 


text:
<pb/>’Kovaa iyo jaku ja ñatuu játna ini ri ja sa'a ro, vaa wa'a ro tnu'u ja kaxtnu'u ña'a sa'a sukan ni yo sa'a ña'a nani Jezabel ma, ja sa'a ña tnu'u ja ndákaxtnu'u ña tnu'u ni wa'a Su'si ma, te sukan, te kúndee ña xnda'vi ña ñayii ka jinukuechi nuu ri a, ja ka jaa i tna'a ja ka jakin tuu ñayii ma nuu ja masu Su'si ka kuu ma, ji'in ja ka kivi nduu tee ma ji'in ndi‑in ndi‑in ña'a ma, te ña'a ma ka kivi nduu ña ji'in ndi‑in ndi‑in tee ma. 


text:
Jâ ni yo ndetu ri ja na ndakani ndaka'vi ini ña ja ni yo sa'a ña ma, kovaa ñatuu kúni ña ja xndoo ña ja sa'a ña ma. 


text:
Chukan kúu ja sa'a ri ja kavatuu ña nuu jito ña ma, te ndo'o neni ña, te suni sukan xndo'o xneni ri ñayii ka sa'a ja u'vi ji'in ña ma, nú ma jin ndakani jin ndaka'vi ini i. 


text:
Te sa'ya ña ma, xtnakue'e ri i, te jin kûu i, te ndaka ñayii ka ndatna'a ndaka ñuu ma, jin kuni i ja maa ri kúu iya jinitnuni nawa ka ñu'u ini anua ñayii ma ji'in ndaka nawa ka jani ini i ja jin sa'a i ma, ndaka jini ri te maa ri ndakua'a nuu ndi‑in ndi‑in ñayii ma nawa ni ka yo sa'a ni ka yo kuu i nuu ri ma, nú ja va'a xi ja u'vi. 


text:
<pb/>’Kovaa ndijin ja ka iyo ni ñuu Tiatira a te ñatuu ka ndikin ni ja jin ko sa'a ni sukan káxtnu'u ña'a yukan, tna'a ja ka ka'an kua'a ñayii ma ja tnu'u ndichi káxtnu'u maa tachi ma kúu ma, te nuu maa ni, masu tatnuni‑ka sa in‑ka ja jin sa'a ni a. 


text:
<pb/>’Nú na in na kundee sa'a i ja ni tatnuni sa ma, onde kivi jinu te ndii sa ma, te maa sa kua'a tnu'u ja tatnuni i nuu ndaka ñuu ma. 


text:
Te kinda'a i yutnu xii kaa ma, te xnaa i ñuu ma, sukan ka ta'vi i ko'o ñu'u ma, te tatnuni i sukan tátnuni maa sa a, vaa sukan ni taa Yuva sa ma tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja tátnuni sa ma. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni sukan ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma.” ―‍Sa'a ni ka'an ya.<pb/>


text:
Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Sardis ma: “Iya neva'a uja ja vii ja va'a ini anua ya ma ji'in uja tiuxini ma, kúu iya ká'an sa'a: Jini ri ndaka sukan sa'a ro a, ja ka ka'an i ja téku ro, kovaa jâ ni ji'i ro. 


text:
Ndachu'un ini, te ndasunkani va'a ja ka iyo ja sani te jin kotuu ma, vaa ndaka ja sa'a ja kúu ro a chi masu ka iyo va'a i nuu Su'si ma. 


text:
Ndaka'án tnu'u vii tnu'u va'a ni kutu'va ro ma, te ndakani ndaka'vi ini te ndakokuiñi ichi ri a, te ndakoto va'a ja ni kunda'a ro ma. Kovaa nú ma ndakoto va'a ro, te kenda ri nuu iyo ro a, sukan kénda in kui'na, te ni ma kuni ro na ora kenda ri nuu iyo ro a. 


text:
<pb/>’Kovaa ka iyo jaku‑ka ñayii ñuu Sardis ma ja ñatuu jin satne'e‑ka i sa'ma ka ne'nu i ma, te ñayii ya'a chi jin kone'nu i sa'ma kuijin kuijin, te kuan koo ve koo i ji'in ri jin ko kuu i, vaa ni ka kandija i, te suu i ka iyo ja jin koo i ji'in ri. 


text:
<pb/>’Nú na in na kundee sa'a i ja va'a ma, chi kone'nu i sa'ma kuijin kuijin ma, te ma xnaa ri ja nani i ma nuu libru ka ndee ja ka nani ñayii jin koteku ni‑kani ni‑jika ma, te ndaka'an ri ja nani i ma nuu Yuva ri ma, ji'in nuu ángel ya ma, ja maa i kúu ñayii ni kandija ña'a ma. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ka'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma.” ―‍Sa'a ni ka'an ya. Sukan ni tatnuni Jesucristo ma ja tee Juan ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Filadelfia ma 


text:
<pb/>Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Filadelfia ma: “Su'si ndija ma, iya ndimaa sa'a ja va'a ma, iya yinda'a ndakaa ma ja tátnuni ya sukan ni yo tatnuni David ma, iya ndákune ma te masu na in ndakasi ma, iya ndákasi ma te masu na in ndakune ma, ká'an sa'a: 


text:
Maa ri chi jini ri ja sa'a ro a, te ni ndakune nda'a ri ye'e a nuu ro, te ñatuu na in kuu ndakasi, vaa visi jaku‑ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu iyo ji'in ro, kovaa kándija ro tnu'u ni tatnuni ri a, te ñatuu nama ni ka'an ro ja ñatuu jini ña'a ro. 


text:
Ka iyo ñayii ka ndatna'a veñu'u nuu ka ndachiñu'u i tachi ma ja ka ka'an i ja ñayii judío ka kuu i ma, kovaa masu inundija i, su'va ka xnda'vi ña'a i. Te sa'a ri ja ki koo i, te jin kunukoo jiti i nuu ja'a ro a, te jin ndakunitnuni i ja ro'o chi kútoo ña'a ri. 


text:
Vaa ni kandija ro tnu'u ni ka'an ri a, te ni kanda ro, visi ni ndo'o ni neni ro, te chukan kúu ja ru'u ya chi koto va'a ña'a ri ora kenda ja jin ndo'o jin neni ndaka ñayii ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, sukan‑va'a kototnuni ri i naxe ka iyo i. 


text:
<pb/>’Vitna, sani te kenda yachi ri. Koto va'a ja neva'a ro a, sukan‑va'a ñatuu na in xtandee corona ro ma. 


text:
<pb/>’Nú na in kundee ja sa'a i ja va'a ma, te sa'a ri ja kituu i veñu'u Su'si maa ri ma, te masu ndee‑ka i yukan. Te nuu i ma kondee ja nani Su'si ri ma, ji'in ja nukonani jaa maa ri ja kúu ri Jesús a ji'in ja nani ñuu maa Su'si ri ma ja kuu Jerusalén jaa ma ja nune'e ya onde andivi nuu iyo maa ya ma. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma.” ―‍Sa'a ni ka'an ya. Sukan ni tatnuni Jesucristo ma ja tee Juan ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Laodicea ma 


text:
<pb/>Te ká'an ya: ―‍Tee ni nuu ángel jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Laodicea ma: “Iya xsinu ndaka ma, Su'si ndija ma, iya jini ndaka ma, iya iyo onde xinañu'u ma nuu ni keja'a ya ni sa'a ya ñuu ñayivi ya, ká'an sa'a: 


text:
Ru'u ya chi jini ri ja sa'a ja kuu ro a, ja nunuu‑ni iyo ro ichi ri a, te nunuu ma iyo ro in‑ka ichi ma, te ni masu vijin ro, ni masu i'ni ro. ¡Naka va'a‑ka, nute vijin ro xi i'ni ro! 


text:
Kovaa ni a vijin ro, ni a i'ni ro a. Yika‑ni ja vivi'i‑ni yi vixi ro, te chukan kúu ja kúkini ini ña'a ri ja sukan kúu ro a. 


text:
Vaa ká'an ro: Ru'u ya chi kúxiku ri, te ni kuxiku‑ni maa ri, te ñatuu nawa jiniñu'u‑ka ri, ká'an ro. Te masu jini ro ja masu iyo sii ini ro, su'va kunda'vi ro, te kuaa ro, te iyo vichi ro, te ni masu ja kuu kúu ro. 


text:
Chukan kúu ja ndáka'an‑so'o ri nuu ro ja kuaan ro nuu ri oro ni nduu nanimaa ni sa'a ñu'u i'ni ma, sukan‑va'a nduxiku ndija ro, te kuaan tna ro sa'ma kuijin kuijin, te kone'nu ro, sukan‑va'a ma kukan‑nuu ro ja jin kuni ñayii ja iyo vichi ro a. Tnaa coliriu nduchinuu ro a, sukan‑va'a ndundijin nuu ro a, te kuni ro nde ichi kua'an ro a. 


text:
Vaa ru'u ya chi ndáka'an‑so'o ri nuu ñayii kútoo ri ma na kuechi sa'a i ma, te xndo'o xneni ri i. Chukan kúu ja, va'a‑ka ja ndakani ndaka'vi ini ro te ndakatanuu ña'a ro. 


text:
<pb/>’Ndakonde'ya, vaa iyo ri ye'e a, te kána ri. Na in jiniso'o ja ká'an ri ma te ndakune i ye'e i ma, te kivi ri nuu iyo i ma, te kuxini ri ji'in i, te maa i kuxini ji'in ri. 


text:
<pb/>’Nú na in kundee ja sa'a i ja va'a ma, te kua'a ri tnu'u ja kunukoo i ji'in ri nuu tatnuni ri ma, sukan tna ni kundee ri ma, te ni jinkoo ri ji'in Yuva ri ma nuu núkoo ya ja tátnuni ya ma. 


text:
<pb/>’Nde ni iyo so'o, te koniniso'o va'a ni ja ká'an Xtumani Ndios ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka ndatna'a i ndaka ñuu ma.” ―‍Sa'a ni ka'an ya.<pb/>


text:
Nuu ni jinu ma, te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa in ye'e nune onde andivi ma. Ja ni jiniso'o sa xinañu'u ma, ja kúu yu'u sukan kúu yu'u trompeta ma, ni ka'an nuu sa in‑ka jichi: ―‍Ki kaa ni ya'a, te kaxtnu'u sa ja jin ko kuu, nuna jinu jin ko kuu ja ka yikuu a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te maa ora yukan‑ni ni ndunda'a ña'a maa Xtumani Ndios ma, te ni jini sa in nuu núkoo Iya Tátnuni ma ja iyo onde andivi ma, te núkoo ya. 


text:
Te vivii kaa ya sukan vivii kaa in yuu nani jaspe ji'in yuu nani cornalina ma, te vivii kaa in tikoya'nde ni ndakonduu nuu núkoo ya ma, te kaa sukan kaa yuu nani esmeralda ma. 


text:
Te suni ni ka ndakonduu ña'a oko kuun nuu kuu kunukoo o ma, te yukan ka nukoo oko kuun tee nija'nu, te ka ne'nu de sa'ma kuijin kuijin, te ka yoxtnee corona oro xini de ma. 


text:
Te nuu núkoo ya ma jándute, te kúu sukan kúu ora kána savi ma, te ka kuu yu'u. Te ichi nuu nde'ya ya ja núkoo ya ma, te ka kanda'a ka kanda'a‑nka uja nuu ka ndu'va ñu'u, ja ka kuu i uja ja vii ja va'a ñu'u ini anua ya ma. 


text:
Te ichi nuu nde'ya ya ja núkoo ya ma iyo in sukan kaa nuu ñu'u ndute mar ma, te ndii ni'ni i sukan kaa vidriu ma, te yatni nuu núkoo ya ma ni ka ndakonduu ña'a kuun kiti ka teku, te ichi nuu ti ma ichi yata ti ma ka ndenee nduchinuu ti. 


text:
Kiti xinañu'u ma sukan kaa in ndika'a kaa ti, te kiti ku‑uu ma sukan kaa in xndiki jaa, te nuu kiti ku‑uni ma sukan kaa nuu in tee kaa, te kiti ku‑kuun ma sukan kaa in ya'a tioko kaa ti, te ndáva ti. 


text:
Te ndi‑kuun kiti ka teku ma, te ndi‑in ndi‑in ti ka ndenee iñu ndijin, te ichi yata ndijin ti ma ji'in ichi chii ndijin ti ma ka ndenee nduchinuu ti, te nduu ñuu ka ka'an ka ka'an‑ni ti:<pb/>Iya ii, iya ii, iya ii kúu Su'si Iya Tátnuni ma, iya kúu sa'a ndaka ma,<br/>iya ni iyo ma, iya iyo vitna a, iya iyo ja kii ya ma, ka kuu ti ka ka'an ti. 


text:
<pb/>Te ndaka ora ka ndachiñu'u ti ji'in ka ndakuan‑ta'vi ti nuu iya núkoo ma, iya téku ni‑kani ni‑jika ma, 


text:
te oko kuun tee nija'nu ma, ka jinkoo jiti de nuu iya núkoo ma, te ka chiñu'u de ya, vaa téku ya ni‑kani ni‑jika. Te ka kune'e de corona de ma nuu núkoo ya ma, te sa'a ka jiña'a de ya ja ka ndachiñu'u de ya ma:<pb/> 


text:
Iya Tátnuni, maa in‑ni ni iyo ja ni'i ni ja vii ja va'a ji'in jayiñu'u jin ndataa sa ma,<br/>vaa ndákunitnuni sa ja maa in‑ni ni iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu,<br/>vaa maa in‑ni ni ni sa'a ndaka ja iyo a, te ja kúu ini maa ni, te ni ka kuva'a i, te ka iyo i, ka kuu de ka jiña'a de.<pb/>


text:
Te ni jini sa ja nda'a kua'a iya núkoo ma yinda'a ya in tutu kani te ndee tnu'u Su'si ma ichi nuu i ma ichi yata i ma, te ni nukun‑tuu i, te ka ndenee uja sellu ya. 


text:
Te ni jini sa in ángel neva'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu, te káyu'u nini'i i ká'an i: ―‍¿Na in kúu ja kaa ja iyo i ja kuu ndakana i sellu ka ndenee va'a tutu ñutuu ma, sukan‑va'a ndatnana tutu ma? ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni‑in i iyo ja kuu ndakune i, vaa ni a in ja iyo ichi andivi ma, vaa ni a in ja iyo ichi nuu ñu'ú a, vaa ni a in ja iyo ichi chii ñu'ú a ñatuu ni kuu ndakana i tutu ñutuu ma, sukan‑va'a konde'ya i ja ka'vi i. 


text:
Te nda'yu xeen sa, vaa ñatuu ni ka ndani'i i na in iyo ja kuu ndakana i tutu ma, sukan‑va'a ka'vi i. 


text:
Te in tee nija'nu ma ká'an: ―‍Má konda'yu‑ka ni, vaa ya'a iyo iya iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu sukan kúu in ndika'a ma, iya ni kee ne'un sa'ya tata tee ni yo nani Judá ma, vaa suni ne'un yukan ni kee David ma, te ne'un sa'ya tata David ma ni kee ya ma, te maa ya ni kundee te iyo ya ja ndakana ya ndi‑uja sellu ma te ndatnana tutu ñutuu ma ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa ja sasava nuu núkoo ya ma, ji'in sasava nuu ka iyo kuun kiti ka teku ma, ji'in sasava nuu ka iyo tee nija'nu ma, núkuiñi in iya kúu sukan kúu in ndikachi jaa. Te visi na'a ti ja jâ ni ka ja'ni i ti te ni ka ndakua'a i ti nuu Su'si ma, kovaa téku ti. Te ka iyo uja ndiki ti ji'in uja nduchinuu ti, te ndi‑uja nduchinuu ti ma ka kuu ndi‑uja ja vii ja va'a ñu'u ini Su'si ma ja ni tetniñu ya ñuu ñayivi a. Te iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ni jini sa ma kúu maa Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Te ni jan tu'va ya nuu núkoo Su'si ma ja yinda'a ya tutu ma ji'in nda'a kua'a ya ma, te ni tnii Jesús ma. 


text:
Te nuu ni tnii ya ma, ndi‑kuun kiti ka teku ma ji'in ndi‑oko kuun tee nija'nu ma, ni ka jinkoo jiti de ji'in ti nuu Jesucristo ma iya ni ndo'o sukan ka sa'a i ji'in ndikachi jaa ma, te ndaka de ka yinda'a yutnu nani arpa ma yutnu tée o yaa ma, ji'in nuu ka ñu'u ja ka jaxiko asi ma, te ndimaa oro ka kuu i, te kuenda tnu'u ja ndaka cha'a ka kuu ndaka ja vii ja va'a ka ndakuan‑ta'vi o nuu Su'si ma ora ka jikan‑ta'vi o ma, ja ka kuu o ñayii ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma. 


text:
Te ka jita de in yaa jaa nuu ya, ja ká'an:<pb/>Maa ni iyo ja kuu tnii ni tutu a te ndakana ni sellu ka ndenee a,<br/>vaa maa in‑ni ni ni ji'i ja kuechi ka ndiso sa ma, te ji'in niñi maa ni ma ni ndakuaan ña'a ni,<br/>ja ka iyo sa ndaka ñuu ma, ja ka ka'an sa ndaka sa'an ma, ja ka iyo sa ndaka ñuu kuechi ma ji'in ñuu na'nu ma,<br/>ja ni ka nduu sa sa'ya Su'si ma.<pb/> 


text:
Te ni sa'a ni ja ni ka nduu sa ñayii ka ndanuu te ni ka nduu sa sutu ja jin kunukuechi sa nuu Su'si ma, te jin tatnuni sa ñuu ñayivi jaa ma ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni yo nde'ya sa, te ni jiniso'o sa ja ka ka'an kua'a ángel ni ka ndakonduu nuu núkoo ya ma, ji'in ja ka ka'an kuun kiti ka teku ka iyo ma, ji'in ja ka ka'an tee nija'nu ma, te ûni kua'a xen‑xeen i ka kuu ja ûni masu kundee o ka'vi o. 


text:
Te sa'a ka kayu'u i ka jita i:<pb/>Iya kúu sukan kúu in ndikachi jaa ma, iya ni ka ja'ni i ma, téku ya, te iyo tu'va ya ja keja'a ya tatnuni ya,<br/>te ni'i ya ndaka ja va'a ma, ji'in ndaka tnu'u ndichi ma, ji'in ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, ji'in ndaka jayiñu'u ma, ji'in ndaka ja jin ndaka'an jin ndakachi o nuu ya ma ja ka jita o ma. Sa'a ka jita ka jita‑nka i. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa ja ka ka'an ndaka ja ka iyo andivi ma, ji'in ndaka ja ka iyo nuu ñu'ú a, ji'in ja ka iyo ichi chii ñu'ú a, ji'in ja ka ñu'u nuu ndute mar ma:<pb/>Nuu iya núkoo ja tátnuni ya ma, ji'in nuu iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma,<br/>kóo jayiñu'u ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ni‑kani ni‑jika, ‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ndi‑kuun kiti ka teku ma, ka ka'an ti: ―‍¡Sukan kó kuu! Te ndi‑oko kuun tee nija'nu ma, ni ka jinkoo jiti de, te ka ndachiñu'u de iya téku ni‑kani ni‑jika ma.<pb/>


text:
Te ni jini sa, nuu ni ndakune iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma in sellu xinañu'u ma, te ni jiniso'o sa ja ká'an in kiti téku ma: ―‍¡Ne'e ni, te konde'ya ni! Te sukan kúu ora kána savi ma, sukan nini'i kúu yu'u ti. 


text:
Te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa in caballu kuijin. Te tee yoso ti ma, yinda'a de in kuji, te ni ni'i de in corona, te ni kee de ja kanaa de te kundee de. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakune ya sellu ku‑uu ma, te ni jiniso'o sa ja ká'an kiti ku‑uu kiti téku ma: ―‍¡Ne'e ni, te konde'ya ni! 


text:
<pb/>Te ni jini sa ja ni kee in caballu kua'a kua'a. Te tee yoso ti ma, ni ni'i de tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja na skanaa de ñayii ma te jin ka'ni tna'a i. Te ni kunda'a de in yuchi kuiñi kúu espada. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakune ya sellu ku‑uni ma, te ni jiniso'o sa ja ká'an kiti ku‑uni kiti téku ma: ―‍¡Ne'e ni, te konde'ya ni! Te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa in caballu tnuu. Te tee yoso ti ma, yinda'a de in ja chikua'a de ndatniñu ma. 


text:
Te ni jiniso'o sa ja ká'an me'ñu ndi‑kuun kiti ka teku ma, te sa'a ká'an: ―‍In‑ni kilo triu ma xi uni‑ni kilo cebada ma ni'i ñayii ma ji'in xu'un ni ke'en ya'vi i ja ni satniñu i in kii ma, kovaa masu sukan ko kuu ji'in aceite ma ji'in ndute uva ma. ―‍Sa'a ká'an. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakune ya sellu ku‑kuun ma, te ni jiniso'o sa ja ni ka'an kiti ku‑kuun ma kiti téku ma: ―‍¡Ne'e ni, te konde'ya ni! 


text:
<pb/>Te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa in caballu kuaan. Te tee yoso ti ma, nani de Tee Ka'ni Ñayii, te Andeya ma, ndikin i de. Te ni wa'a ya tnu'u ja tatnuni de nuu in jichi ñayii ñuu ñayivi a, te ka'ni de i ji'in yuchi kuiñi kúu espada ma, te jaku i jin kûu ja jin ko kokon jin ko yichi i ma, te jaku‑ka i ma jin kûu ja kue'e xeen kenda ma, te jaku‑ka i ma jin kûu ja jin kaa ña'a kiti xeen ka iyo yuku ma, kovaa uni‑ka jichi i ma, ña'a. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakune ya sellu ku‑u'un ma, te ni jini sa ja ichi chii altar nuu ka chiñu'u i ya ma ka iyo anua ñayii ni ka ji'i ja kuechi ja ni ka yo kaxtnu'u i tnu'u Su'si ma, ji'in kuechi ja ka nukuiñi va'a i nuu Su'si ma te ni ka yo sa'a i sukan kúni ya ma. 


text:
Te ka kayu'u i ka ka'an i: ―‍Iya Tátnuni iya sa'a ja va'a ja ndija, ¿na ndende kii sana ndakan ni kuenda nuu ñayii ka iyo ñuu ñayivi ma, ja ni ka jati i niñi sa ma, te ndaxndo'o ndaxneni ni i? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni wa'a ya sa'ma kuijin kuijin ja jin kone'nu i, te jiña'a ya: ―‍Jin kondetu‑ka ni jaku‑ka kivi, te onde jin kûu ñayii ka jinukuechi nuu Su'si ma, sukan ni ka yo jinukuechi maa ni ma, ñayii ka iyo ja jin kûu‑ka i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni ndakune ya sellu ku‑iñu ma, te nde'ya sa, te ni jini sa sukan ni tnaa xen‑xeen ma. Te kandii ma ni ndutnuu kuiti, te yoo ma ni ndukua'a sukan kaa niñi ma. 


text:
Te tiuxini ma ni ka kun‑kava nuu ñu'ú a, sukan kúu tnu higo ma ja nuu yi'i xeen kajin ma te ka kun‑kava higo tnu ma nuu ñu'ú ma. 


text:
Te andivi ma ni ndatuu sukan kaa tutu ni ndatuu ma, te ndaka yuku ma ji'in ndaka vala ñu'ú ka iyo nuu ndute mar ma, ni ka ndasama nuu ka iyo i ma. 


text:
Te ndaka tee ka kuu nija'nu ñuu teyu ma, ji'in tee ka ndanuu‑ka ma, ji'in tee ka kuxiku ma, ji'in tee ka tátnuni nuu soldado ma, ji'in ndaka tee ka neva'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, ji'in ndaka ñayii ka jinukuechi ma, ji'in ndaka ñayii masu ka jinukuechi i ma, ni ka chu'u i ne'un toto ma ji'in ini yavi ka iyo chii toto ma. 


text:
Te ka jiña'a i yuku ma ji'in toto ma: ―‍Jin kun‑kava siki ri a, te jin chu'u ña'a ro, sukan‑va'a ma kuni ña'a iya núkoo ja tátnuni ya ma, te máko xndo'o xneni ña'a Jesús iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, 


text:
vaa jâ ni kenda kivi ka'nu xeen ja xndo'o xneni ña'a ya, te ¿na in kuu konukuiñi nuu ya a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i.<pb/>


text:
Te ni jinu sukan ma, te ni jini sa kuun ángel ka nukuiñi ndi‑kuun lado nuu ñu'ú ya, te ka sunkani i kajin yi'i ma ja ma ki'i‑ka i ni‑ka'nu nuu ñu'ú ya, ni a nuu ndute mar ma, ni a siki ni‑in yutnu kui'i ka nukoo ma. 


text:
Te suni ni jini sa in‑ka ángel ja ni kee i vee i ichi nuu kána kandii ma, te yinda'a i sellu Su'si téku ma, te káyu'u i kána i ndi‑kuun ángel ni ka ni'i tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma ja jin xndo'o jin xneni i ja iyo nuu ñu'ú ya, ji'in ja ñu'u nuu ndute mar ma. 


text:
Te jiña'a i: ―‍Má jin sa'a‑ni ro ja u'vi nuu ñu'ú a, ji'in ja ñu'u nuu ndute mar ma, ji'in siki yutnu ka nukoo a, onde nú ni kuu ni ka tenee ri sellu Su'si ma tnee ñayii ka jinukuechi nuu ya ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa ja cientu uu xiko kuun mil (144,000) ñayii iyo ja jin kondenee sellu Su'si ma tnee i ma, ndaka jichi ñayii ka kuu sa'ya tata Israel ma. 


text:
Te tna'a tee kúu Judá ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Rubén ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Gad ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. 


text:
Te tna'a tee kúu Aser ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Neftalí ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Manasés ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. 


text:
Te tna'a tee kúu Simeón ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Leví ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Isacar ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. 


text:
Te tna'a tee kúu Zabulón ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu José ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Te tna'a tee kúu Benjamín ma, uxi uu mil (12,000) i jin ko kuu ñayii jin kondenee sellu Su'si ma. Kua'a xen‑xeen ñayii ka ne'nu sa'ma kuijin kuijin ma 


text:
<pb/>Ni jinu sukan ma, te ni yo nde'ya sa, te ni jini sa kua'a xen‑xeen ñayii ndaka ñuu na'nu ma, ndaka jichi ñayii ma, ndaka ñuu kuechi ma, ndaka sa'an ka ka'an i ma. Ûni masu kuu ka'vi o i, te ka iyo yatni i ichi nuu iyo Su'si ma nuu núkoo ya ma, te iyo Jesús iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, te ka ne'nu i sa'ma kuijin kuijin, te ka yinda'a i nda'a ñuu. 


text:
Te ka kayu'u i ka ka'an i:<pb/>Maa Su'si iya núkoo nuu tátnuni ya a ji'in Jesús iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma ni ka sa'a ja ni ka ndani'i ta'vi o a, ‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ndaka ángel ma, ni ka ndakonduu i ka nukuiñi i yatni ichi nuu Su'si ma nuu núkoo ya ma, ji'in nuu ka iyo tee nija'nu ma, ji'in ndi‑kuun kiti ka teku ma. Te ni ka jinkoo jiti i, te ni ka jakindeyi i onde nuu ñu'ú ma nuu núkoo Su'si ma, te ka ndachiñu'u i ya. 


text:
Te ka ka'an i:<pb/>Sukan kó kuu. Ja vii ja va'a ma, ji'in jayiñu'u ma, ji'in tnu'u ndichi ma, ji'in ndaka ja ka ndakuan‑ta'vi i nuu ya ma, ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma,<br/>na koo nuu Su'si a ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Sani te in tee nija'nu ma, ni jikan‑tnu'u de nuu sa: ―‍Ñayii ka ne'nu sa'ma kuijin kuijin a, ¿na in ka kuu i, te ndenu ve koo i, jani ini ni? ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te jiña'a sa: ―‍Maa ni jini, vi Señor ―‍kúu sa jiña'a sa. Te maa de ni ndakone'e: ―‍Ñayii ya'a ni ka nde koo ñuu ñayivi a ja ni ka ndo'o, ni ka neni i ja kuechi ja ka ndikin i Su'si o a. Te ni ka ndakate i sa'ma i a, te ni ka ndasa'a kuijin kuijin i ji'in niñi Jesús iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Chukan kúu ja ka iyo yatni i nuu núkoo Su'si o a, te ka jinukuechi i nduu ñuu veñu'u ya a, te iya núkoo ja tátnuni ya ma, ndasa'a ka'nu‑ka ya ve'e ya ma, te ndachisa'vi ya i, te maa ya ko koto i. 


text:
Vaa maa Jesús iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, iyo ya nuu núkoo Su'si ma ja tátnuni ya ma, te ko koto ña'a ya, sukan kúu tee jito ndikachi de ma, te skaka ña'a ya ichi nuu ka too ndute sa'a ja koteku o ma, te maa Su'si ma ndasavii ndaka ndute nuu ñayii ni ka yo nda'yu ma ―‍kúu de ká'an de.<pb/>


text:
Te ni kenda in‑ka ángel, te ni jinkuiñi i ichi nuu altar ma, te yinda'a i in nuu ñu'u ja jáxiko asi, te ni kunda'a kua'a‑ka i ja jáxiko asi ma, te ni ndaxtnatna'a i ji'in ja ka ndakuan‑ta'vi ndaka ñayii ma ora ka jikan‑ta'vi i nuu ya ma, ja ka kuu i ñayii ñatuu na ja u'vi ka sa'a‑ka ma, te ni chiso i siki altar oro ma ja iyo ichi nuu nde'ya ya nuu núkoo ya ma. 


text:
Te ángel ma, ni tnaa, ni tnaa i ja jáxiko asi ma ji'in ja ka ndakuan‑ta'vi ñayii ma ora ka jikan‑ta'vi i nuu ya ma, ja ka kuu i ñayii ñatuu na ja u'vi ka sa'a‑ka ma. Te ñu'ma kána ma kénda nuu iyo ya ma. Te sa'a ka ndachiñu'u ka ndachiñu'u‑nka i ya. 


text:
Te ángel ma, ni ke'en i nuu ni ñu'u ja jáxiko asi ma, te ni xchitu i ñu'u ndú'va yoso siki altar ma, te ni skana i vee nuu ñu'ú a, te ni kuu yu'u sukan kána savi ma, te ni jandute, te ni tnaa xen‑xeen. Nuu ni ka tivi i trompeta ma 


text:
Ángel xinañu'u ma, ni tivi i trompeta ma, te ni kuun ñiñi ji'in ñu'u i'ni sakanuu ji'in niñi vee ichi ñuu ñayivi a. Te jâ yatni sava nuu ñu'ú ya ni kayu. Te jâ yatni sava yutnu kui'i ka iyo nuu ñu'ú ya ni ka kayu, te ndaka yi'i kuii ma ni ka kayu. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑uu ma, ni tivi i trompeta ma, te sukan in yuku ka'nu káyu ni kêe nuu ndute mar ma, te jâ yatni sava ndute ma ni nduu niñi. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑uni ma, ni tivi i trompeta ma, te ni kun‑kava in tiuxini ka'nu andivi ma, te kánda'a kánda'a‑nka sukan káyu iti suja ma, te ni kun‑kava siki kua'a xeen yute ma, ji'in nuu ka too ndute ma. 


text:
Te ja nani tiuxini ma kúu Ja Uwa Uwa. Te jâ yatni sava ndute iyo ñuu ñayivi a ni ndu‑uwa. Te kua'a xeen ñayii, ni ka ji'i i ja kuechi ja ni ndu‑uwa ndute ma te ñatuu ni kuu jin ko'o‑ka i de. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑kuun ma, ni tivi i trompeta ma, te ni tnakue'e jâ yatni sava nuu kandii ma, ji'in jâ yatni sava nuu yoo ma, ji'in jâ yatni sava tiuxini ka iyo andivi ma, te chukan kúu ja ni kunee jaku nuu kandii ma, ji'in jaku nuu yoo ma, ji'in jaku tiuxini ma, te chukan kúu ja ñatuu ni ndii jaku ora nduu ma, te ñatuu ni ka xtnuu yoo ma ji'in tiuxini ma jaku ora jakuaa ma. 


text:
<pb/>Te ni jini sa in ángel ma ja ndáva i sasava andivi ma, te ni jiniso'o sa ja káyu'u i ká'an i: ―‍¡Ay! ¡Ay! ¡Ay! ¡Nda'vi maa ñayii ni ka kendoo ñuu ñayivi a, ja kuechi ja sani te jin tivi‑ka ángel ma uni‑ka trompeta ma, te jin ndo'o jin neni maa ñayii ma! ―‍kúu i ká'an i.<pb/>


text:
Te ángel ku‑u'un ma, ni tivi i trompeta ma, te ni jini sa ja ni jinkava in tiuxini ichi andivi ma onde nuu ñu'ú ma. Te ni wa'a ya ndakaa nuu nee nuu kunu ma. 


text:
Te ni ndakune tiuxini ma nuu nee nuu kunu ma, te ni kana ñu'ma sukan kána ñu'ma in jitnu ka'nu ka'nu. Te ni ndesi nuu kandii ma ji'in nuu kajin yi'i ma, ja kuechi ñu'ma ni kana nuu nee nuu kunu ma. 


text:
Te ne'un ñu'ma ma ni kana koo tika langosta, te kuan koo ti ni‑ka'nu ñuu ñayivi ma, te ni wa'a ya tnu'u ja jin sa'a ti sukan ka sa'a tisu'ma ka iyo ñuu ñayivi a ora ka tuu ti ñayii ma. 


text:
Te ni jiña'a ya ja másu ko jin sa'a ndeva'a ti yi'i kuii ma, ni a yutnu kui'i ka iyo nuu ñu'ú ya chi yika‑ni ja ñayii ñatuu na sellu Su'si ma ndenee tnee i ma. Te ñayii yukan kuu jin sa'a ndeva'a ti i. 


text:
Te ñatuu ni wa'a ya tnu'u ja jin ka'ni ti ñayii ma chi yika‑ni ja jin xndo'o jin xneni ti i u'un yoo. Te ja ka ndo'o ka neni i ma kúu sukan kúu ora túu ña'a in tisu'ma ma, ja jatu xen‑xeen nuu túu ti ma. 


text:
Te kivi yukan jin kuu ini ñayii ma ja jin kûu i, kovaa masu kuu jin kûu i, te nawa kuu vaa ûni jâ ni ka ji'i i ka jini i, kovaa masu kuu jin kûu‑ka i. 


text:
Te tika langosta ma, sukan ka ndaa caballu ja ka iyo tu'va ti ja jin koo ti nuu jin kanaa ñayii ma, sukan ka ndaa ti. Te xini ti ma ka yoxtnee kuenda tnu'u ja corona oro, te nuu ti ma ka ndaa sukan kaa nuu ñayii ma. 


text:
Te ka ne'nu ti in ja jasi ña'a, in ja nani coraza, te ndijin ti ma ka kuu nini'i yu'u sukan kúu ora ka jinu kua'a caballu ma ja ka ñu'u ti carreta kuan koo ti nuu ka kanaa ñayii ma. 


text:
Te su'ma ti ma sukan ka iyo su'ma tisu'ma ma ka iyo, te suni ka ndaa sukan ka ndaa garrocha ma, te ka iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu su'ma ti ma ja jin xndo'o jin xneni ti ñayii ma u'un yoo, ja ka kuu i ñayii ñatuu ni ka kandija Su'si ma. 


text:
Te ángel sa'a ja u'vi ma ja tátnuni i nuu kunu nuu nee ma te suni suu i tátnuni tna nuu ti, te ja nani i ma kúu Abadón sa'an hebreo, te tnu'u yukan chi “Ja Xnaa” kúni ka'an. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑iñu ma, ni tivi i trompeta ma, te ni jiniso'o sa ja ni ka'an me'ñu ndi‑kuun kiti ka iyo altar oro ma ja iyo nuu Su'si ma. 


text:
Te ni ka'an nuu ángel ku‑iñu ma ángel yinda'a trompeta ma: ―‍Ndaji ndi‑kuun ángel ka nu'ni yu'u yute ka'nu nani Eufrates ma ―‍kúu ká'an. 


text:
<pb/>Te ni ka ndaji ndi‑kuun ángel ka iyo tu'va ja na kenda ora ma kivi ma yoo ma kuiya ma ja jin ka'ni i kua'a xeen ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Te ni jiniso'o sa na nde saa tee ka kuu soldado ka yoso caballu ma ka kuu, te uu cientu millón de ka kuu. 


text:
Te sa'a ni jininuu sa: Caballu ma ji'in tee ka yoso ti ma, te ka ne'nu de in ja nani coraza ja ka ndesi pechu de ma, te ûni ye'e ni'ni i kuenda tnu'u ja ndú'va ñu'u ma, ji'in sukan kaa yuu nani jacinto ma, ji'in sukan kaa azufre ma, sukan ka ndaa ja ka ne'nu de ja ka ndesi pechu de ma. Te xini caballu ma ka ndaa sukan ka ndaa xini ndika'a ma, te yu'u ti ma ka ke koo ñu'u ndú'va ji'in ñu'ma ji'in azufre. 


text:
Te ja kuechi ñu'u ndú'va ma ji'in ñu'ma ma ji'in azufre ma ja ke koo yu'u ti ma, te ni ka ji'i kua'a xeen ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa tnu'u ndee tnu'u ndatnu caballu ma yinee yu'u ti ma ji'in su'ma ti ma, vaa su'ma ti ma, sukan kaa koo ma sukan ka iyo su'ma ti ma, te ka iyo xini koo ma, te ka sa'a ndeva'a ti ñayii ma. 


text:
<pb/>Te ndaka‑ka ñayii ñatuu ni ka ji'i ja ni kenda tnundo'o ya'a ma, te ni ñatuu ni ka ndakani ni ka ndaka'vi ini i ja u'vi ni ka yo sa'a ni ka yo kuu i ma, te ni ñatuu ni ka xndoo i ja jin chiñu'u i tachi ma, te ni ñatuu ni ka xndoo i ja jin chiñu'u i tna'a ja masu Su'si ka kuu ma, tna'a ja ñatuu ka nde'ya ma, ni ñatuu ka jiniso'o ma, te ni ñatuu kuu jin kaka ma, tna'a ja ni ka sa'a i ji'in nda'a i ma ji'in oro ma ji'in plata ma ji'in bronce ma ji'in yuu ma ji'in yutnu ma. 


text:
Te suni ni ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i ndaka‑ka ja u'vi ni ka yo sa'a i ma, ja ni ka yo ja'ni i ñayii ma, ji'in ja ni ka yo chi'i tasi tna'a i ma, ji'in ja ni ka yo kivi nduu i ji'in ñayii masu ni ka tnanda'a ji'in i ma, ji'in ja ni ka yo sakui'na i ma. Te chukan kúu ja jin ndo'o jin neni‑ka maa i.<pb/>


text:
Te ni jini sa in‑ka tuku ángel iyo ndee iyo ndatnu i, ja ve nuu i onde andivi ma, te ñutuu i in viko, te xini i ma iyo in tikoya'nde, te nuu i ma sukan kaa kandii ma kaa, te ja'a i ma ka ndaa sukan kaa ñu'u ndú'va ma. 


text:
Te yinda'a i in libru nune, te ni jani i ja'a i kua'a ma siki ndute mar ma, te ja'a i satni i ma siki nuu ñu'ú ya. 


text:
Te ni kayu'u nini'i i sukan kúu yu'u ndika'a ma ora ndónda ti ma, te nuu ni kayu'u i ma, ni kuu yu'u uja jichi sukan kúu ora kána savi ma. 


text:
Te nuu ni kuu yu'u ndi‑uja jichi sukan kána savi ma, te iyo sa ja tee sa ja ka ka'an i ma, kovaa ni jiniso'o sa in ja ká'an onde andivi ma: ―‍Kasi ni tutu a, te máko tee ni sukan ka ka'an ja ka kuu yu'u sukan kána savi ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ángel ni jini sa ja núkuiñi i siki ndute mar ma ji'in siki ñu'ú ya, te ni ndone'e i nda'a i ichi andivi ma. 


text:
Te ni skuiso i ja maa iya téku ni‑kani ni‑jika ma, iya ni sa'a andivi ma, ji'in nuu ñu'ú ya, ji'in ndute mar ma, ji'in ndaka ja iyo andivi ma, ji'in ndaka ja iyo nuu ndute ma, ji'in ndaka ja iyo nuu ñu'ú ya, te ni ka'an i ja jâ ni ndi'i kivi ma te ñatuu nawa jin kondetu‑ka o. 


text:
Chi su'va nuna keja'a ángel ku‑uja ma tivi i trompeta ma, te ko kuu ndaka ja ni jani ini Su'si ma ja sa'a ya ma, ndaka sukan ni kaxtnu'u ya nuu tee ni ka yo jinukuechi nuu ya ma te ni ka yo ndaka'an de tnu'u ni yo wa'a ya ma. 


text:
Sukan ni jiniso'o sa andivi ma, sani te ni ka'an tuku in‑ka jichi nuu sa, te ká'an: ―‍Kuán tna'a ni ángel núkuiñi nuu ndute mar ma ji'in nuu ñu'ú a, te ke'en ni libru nune ja yoxtnee i nuu nda'a ángel ma ―‍kúu ká'an. 


text:
<pb/>Te ni jan tu'va sa ángel ma, te ni jikan sa libru ma, te ni ka'an ángel ma nuu sa: ―‍Tnii ni, te kaa ni, te sa'a i ja ku‑uwa ini ni ma, kovaa ini yu'u ni a chi kuni vixi ni sukan vixi nduxi ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni tnii sa libru yinda'a ángel ma, te ni jaa sa, te ini yu'u sa a ni jini vixi sa sukan vixi nduxi ma, kovaa nuu ni jinu ni jaa sa ma, te ini sa ma ni nuku'un uwa kuiti i. 


text:
Sani te ni ka'an ángel ma nuu sa: ―‍Jiniñu'u ja ndakaxtnu'u ni in‑ka jichi nuu ñayii ma ja jin ndo'o jin tna'a kua'a ñuu lilikin ma, ji'in ñuu na'nu ma, ji'in kua'a ñayii ndeva'a‑ni na sa'an ka ka'an i ma, ji'in tee ka tatnuni ma ―‍kúu i ká'an i.<pb/>


text:
Sani te ni kunda'a sa in yutnu sukan kaa yutnu chikua'a o na saa kani ma, te ni ka'an i: ―‍Ndokuiñi ni, te chikua'a ni veñu'u Su'si a, ji'in altar nuu ka chiñu'u o Su'si ma, te ka'vi ni ñayii ka ndachiñu'u Su'si ma ini veñu'u ma. 


text:
Kovaa nuke'e veñu'u ma, máko chikua'a ni, vaa ni ka ndunda'a ñayii masu ka kandija Su'si ma. Te uu xiko uu (42) yoo jin sa'a ndeva'a i ñuu nuu ni ka iyo ñayii ñatuu na ja u'vi ni ka yo sa'a i ma. 


text:
Te maa sa tetniñu uu tee ka kuu testigu ma, te kua'a sa tnu'u jin ka'an de ma, te mil ji'in uu cientu ji'in uni xiko (1260) kivi ja kúu i uni kuiya yo sava ma jin kaxtnu'u de nuu ñayii ma sukan jin ndo'o jin neni ñayii ma, te jin kone'nu de sa'ma ka ne'nu ñayii ka kuxii ini ma ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te tee ka kuu testigu ma, ka kuu de uu tnu olivo ji'in uu candileru ma, ja ka nukuiñi i nuu iya tátnuni ñuu ñayivi ya. 


text:
Nú na in kúni ja sa'a u'vi ña'a i, kee ñu'u i'ni yu'u de ma, te xnaa i ñayii kúni u'vi nuu de ma. Sa'a ndo'o ñayii nduku ja sa'a u'vi i tee ya'a. 


text:
Tee ya'a, ka neva'a de tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja jin kasi de andivi ma, sukan‑va'a ma kuun‑ka savi ndaka kivi iyo ja jin kaxtnu'u de tnu'u Su'si ma, te ka iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu de ja jin sa'a de ja ndute ma te nduu de niñi, te kuu jin sa'a de ja jin kenda koo ndaka nuu kue'e jin ndo'o ja ka iyo nuu ñu'ú ya'a na saa jichi ka kuni maa de. 


text:
Nuna jinu jin kaxtnu'u de tnu'u Su'si ma, te kiti kini kaa ma kiti nána nuu kunu nuu nee ma, kanaa ti ji'in de, te kundee ti nuu de, te ka'ni ti de. 


text:
Te ñunde'yu de ma, jin kavatuu i ichi ka jika ñayii ma ñuu ka'nu ma, ñuu nuu ni ka jata kaa i Iya Tátnuni ma, ja kuu i sukan kúu ñuu Sodoma ma ji'in ñuu Egipto ma. 


text:
Te ñayii ka iyo ndaka ñuu kuechi ma, ndaka jichi i ma, ndaka sa'an ka ka'an i ma, ndaka ñuu na'nu ma, jin kuni i ñunde'yu de ma uni kivi yo sava, te masu iyo ja kuu jin chu'u i ñunde'yu de ma. 


text:
Te ñayii ka iyo ñuu ñayivi ya, jin kutachi xeen i, te jin skuta'vi nuu tna'a i ja va'a xeen‑ka ka neva'a i ma, vaa kuechi ja jâ ni ka kundee i ja ni ka ji'i nduu tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u Su'si ma, tee ni ka yo xndo'o, ni ka yo xneni ñayii ma, ja ñatuu ni ka yo jatna ini i ja ni ka yo ka'an de ma. 


text:
Kovaa nuu uni kivi yo sava ma, te ni ndaxteku ña'a Su'si ma, te ni ka ndokuiñi de, te ni ka yu'u xeen ñayii ni ka jini i de ma. 


text:
Te ni ka jiniso'o i ja ni ka'an nini'i onde andivi ma: ―‍Jin nda koo ni onde ya'a ―‍ni ka'an. Te in nuu viko ni ka nda koo de kuan nu koo de andivi ma, te ni ka jini ñayii ni ka yo kuni u'vi nuu de ma. 


text:
Te ora yukan ni tnaa xen‑xeen, te jaku ñuu yukan ni kekaa. Te ja kuechi ja ni tnaa xeen ma, te ni ka ji'i uja mil ñayii ma, te ndaka‑ka i ma, ja kuechi ja ni ka yu'u xen‑xeen i ma, te ni ka ndachiñu'u i Su'si iyo andivi ma. 


text:
<pb/>Jâ ni kuu uu tnundo'o tnuneni ma ni ka ya'a, te sani te kenda yachi ja ku‑uni ja jin ndo'o jin neni ñayii ma. Ni tivi ángel ku‑uja ma trompeta ma 


text:
<pb/>Te ni tivi ángel ku‑uja ma trompeta ma, te ni ka ka'an nini'i onde andivi ma:<pb/>Ñuu ni ka yo tatnuni ñayii ka ndanuu ma, ni nduu i ñuu nuu tátnuni Su'si Iya Tátnuni ma ji'in Cristo ma, te tatnuni ya ni‑kani ni‑jika. 


text:
<pb/>Te ndi‑oko kuun tee nija'nu ma, ja ka nukoo de ichi nuu nde'ya ya nuu núkoo ya ma, te ni ka jinkoo jiti de, te ni ka jakindeyi de onde nuu ñu'ú ma, te ka ndachiñu'u de ya. 


text:
Te ka jiña'a de ya:<pb/>Ka kuta'vi xeen sa nuu ni, Su'si Iya Tátnuni, iya kúu sa'a ndaka,<br/>vaa maa ni kúu iya iyo onde xinañu'u ma, te maa ni iyo vitna a, te maa ni kúu iya ndii ma,<br/>vaa ni ndunda'a ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, te jâ tátnuni ni.<pb/> 


text:
Te ni ka ndakiti ini ndaka ñuu ma nuu ni, te ni ndakiti ini maa ni nuu i,<br/>te jâ ni kenda kivi ja ndakan ni kuenda nuu ñayii ni ka ji'i ma,<br/>te kua'a ni ja vii ja va'a nuu ñayii ni ka jinukuechi nuu ni ma, ja ka kuu i ñayii ni ka yo ndakaxtnu'u i tnu'u maa ni ma, ja ka kuu i ñayii ñatuu na ja u'vi ni ka yo sa'a i ma,<br/>ja ka kuu tna i ñayii ni ka yo yu'u ja jin sa'a i ja u'vi ja ñatuu játna ini ni ma, ja ka kuu i ñayii kuechi ma ji'in ñayii nija'nu ma,<br/>te xnaa ni ñayii ka xnaa nuu ñu'ú ya, ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te veñu'u Su'si ma ni ndanune onde andivi ma, te ini veñu'u ma ndijin iyo arca ma ja káxtnu'u sukan ni skuiso ya ma. Te ni keja'a ni jandute, te ka kuu yu'u, te kúu sukan kána savi ma, te ni tnaa xen‑xeen, te ni kuun ñiñi na'nu na'nu.<pb/>


text:
Te ni kenda in seña ka'nu ichi andivi ma. In ña'a, te ne'nu ña kandii ma, sukan ne'nu o in sa'ma ma, te nuu ja'a ña ma iyo yoo ma, te xini ña ma iyo in corona ni kuva'a ji'in uxi uu tiuxini. 


text:
Te ñu'u sa'ya ña, te káyu'u ña ja u'vi ña ja kâku sa'ya ña ma, vaa ni kenda ora ja sani te kâku sa'ya ña ma. 


text:
Te suni ni kenda in‑ka seña ichi andivi ma, te in koo ka'nu kiti kaa sukan kaa in lana'ña, te kua'a tnuu ti, te ka iyo uja xini ti ji'in uxi ndiki ti te ndi‑in ndi‑in xini ti ma ka yoxtnee in corona. 


text:
Te su'ma ti ma ñu'u ti kua'a xeen tiuxini ma, te ni skana ti nuu ñu'ú a. Te ni jinkuiñi ti nuu ña'a iyo ja kâku sa'ya ña ma, sukan‑va'a ora kâku kunu sa'ya ña ma, te kokon yachi ti i. 


text:
Te ni kâku sa'ya ña in suchi yii, te suu i kinda'a i in yutnu xii kaa, te tatnuni i nuu ndaka ñuu ma. Te sa'ya ña ma, ni ndone'e Su'si ma i, sukan‑va'a koo i nuu núkoo ya ma. 


text:
Te ña'a ma, ni jinu ña kua'an ña ichi nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, nuu ni satu'va Su'si ma, sukan‑va'a koo ña mil uu cientu uni xiko (1260) kivi, te koo ja kaa ña. 


text:
Ni jinu, te ángel Miguel ma ji'in ndaka‑ka ángel ka ndikin tna'a ji'in i ma, ni ka kanaa i ji'in koo ka'nu kiti kaa sukan kaa in lana'ña ma ji'in ángel ka ndikin tna'a ji'in ti ma onde andivi ma. Te koo ka'nu ma ji'in ángel ka ndikin tna'a ji'in ti ma, ni ka nduku ti ja jin kundee ti ja jin kendoo ti andivi ma, 


text:
kovaa ñatuu ni kundee ti, ni a ni'i ti in nuu kuu jin koo ti ji'in ángel ka ndikin tna'a ji'in ti ma. 


text:
Te koo ka'nu kiti kaa sukan kaa in lana'ña ma, koo jana'a ma, kiti nani tachi ma ja kúu ti Satanás ma, ja ni yo xnda'vi ti ndaka ñayii ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te ni ka ndaskana i ti ji'in ángel ti ma onde nuu ñu'ú ya. 


text:
Sani te ni jiniso'o sa in ja ká'an nini'i onde andivi ma: ―‍Vitna jâ ni kenda tnu'u ndee tnu'u ndatnu Su'si ma ja kuu jin ndani'i ta'vi ñayii ma, te jâ ni kenda kivi tatnuni Su'si o a ji'in ja tatnuni Cristo iya ni tetniñu Su'si ma, vaa jâ ni xtandiyo ya tachi ma suchi nduu ñuu ni yo xtekuechi ña'a i nuu Su'si ma ndaka o ja ni ka nduu o sa'ya ya ma. 


text:
Te ñayii ya'a chi ni ka kundee i ja maa niñi iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, te ni ka yo ka'an, ni ka yo kachi i tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, te masu ni ka yo yu'u i, visi na in na ka'ni ña'a. 


text:
Chukan kúu ja jin kutachi nde ni ka iyo andivi a. Nda'vi maa ñayii ka iyo nuu ñu'ú ma ji'in nuu ndute mar ma, vaa ni nuu tachi ma, te ndakiti xeen ini i, vaa jini i ja jaku‑nka‑ni kivi iyo ja koo i ―‍ká'an. 


text:
<pb/>Te nuu ni jini koo ka'nu kiti kaa sukan kaa lana'ña ma ja jâ ni ka ndaskana i ti nuu ñu'ú ya, te ni sondikin ti ña'a ni kâku sa'ya ña in suchi yii ma. 


text:
Te ña'a ma chi ni ni'i ña uu ndijin ña sukan kaa ndijin ya'a ka'nu ma, sukan‑va'a ndava ña te kaku ña nuu koo ka'nu ma, te kua'an ña ichi nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, te yukan ni iyo ña in tiempu ji'in uu‑ka tiempu ji'in sava‑ka tiempu ma, te ni yo ni'i ña ja kaa ña ma. 


text:
Te koo ka'nu ma, ni kene'e ti yu'u ti ma ndute sukan in yute, sukan‑va'a ñu'u ndute ma ña'a yoxtnuu nuu ti ma. 


text:
Kovaa ñu'ú ya chi ni chindee i ña'a ma, vaa ni ndata nuu ñu'ú a, te ni kokon i yute ma ja ni kene'e koo ka'nu ma yu'u ti ma. 


text:
Sani te ni ndakiti xeen ini koo ka'nu ma nuu ña'a ma, te kua'an ti ja kanaa ti ji'in ndaka‑ka sa'ya tata ña ma, ñayii ka kandija tnu'u ni tatnuni Su'si ma te ka sa'a ka kuu i sukan ni yo kuu Jesucristo ma.<pb/>


text:
Te ni jinkuiñi sa siki ñuti yu'u ndute mar ma, te ni jini sa ja ni kana in kiti ka'nu kini xeen kaa, te iyo uja xini ti ji'in uxi ndiki ti, te ka yoxtnee uxi corona ndiki ti ma, te xini ti ma ndenee ja nani ti ja ká'an ndeva'a ja kuu Su'si ma. 


text:
Te kiti ka'nu kiti kini xeen kaa ma, ni jini sa ti ja sukan kaa in leopardo kaa ti, te ja'a ti ma sukan ka ndaa ja'a oso ka ndaa, te yu'u ti ma sukan kaa yu'u ndika'a ma kaa. Te koo ka'nu kiti kaa sukan kaa lana'ña ma, ni wa'a ti tnu'u ndee tnu'u ndatnu ji'in nuu núkoo ti ja tátnuni ti ma, sukan‑va'a kunukoo kiti ka'nu ma, te tatnuni ti. 


text:
Te ni jini sa ja in xini ti ma ni tnakue'e, te kuenda tnu'u ja kûu ti nkuu, kovaa ni nduva'a ti, te ndaka‑ka ñayii ma, ni ka sa'vi‑nka ini i, te ka kandija i sukan ká'an ti ma. 


text:
Te ni ka ndachiñu'u i koo ka'nu kiti kaa sukan kaa lana'ña ma kiti ni wa'a tnu'u ja tatnuni kiti ka'nu kiti kini kaa ma, te ni ka ndachiñu'u i kiti ka'nu kiti kini kaa ma, te ka ka'an i: ―‍¿Na in kúu sukan kúu kiti ka'nu a, te na in kuu kanaa ji'in ti? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ni kuu ka'an ti, te ni ka'an kini xeen ti, te ni ka'an ndeva'a ti ja kuu Su'si ma, te ni wa'a ya tnu'u ja tatnuni ti te sa'a ti nde a kúni maa ti uu xiko uu (42) yoo. 


text:
Te yu'u ti ma kée ja ká'an ndeva'a ti ja kuu Su'si ma, te ká'an ndeva'a ti ja kuu ja nani ya ma, ji'in veñu'u nuu iyo ya ma, ji'in ángel ka iyo onde andivi ma. 


text:
Te ni wa'a ya tnu'u ja kanaa ti ji'in ñayii ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma, te kundee ti, te suni ni wa'a ya tnu'u ja tatnuni ti nuu ndaka jichi ñayii ma, ndaka ñuu kuechi ma, ndaka ñuu na'nu ma, ndeva'a‑ni na sa'an ka ka'an i ma. 


text:
Te iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma iya ni ndo'o ni neni ma, neva'a ya libru nuu ka ndenee ja ka nani ñayii jin koteku ma. Te ndaka ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya ja ñatuu na ja ka nani i ma ka yoxtnee nuu libru ya ma onde xinañu'u ma onde nuu ni keja'a ñuu ñayivi a, ni ka ndachiñu'u i kiti ka'nu kiti kini xeen kaa ma. 


text:
Nú na in iyo ja kinee va'a i, te kinee va'a i, te nú na in iyo ja kûu i ji'in yuchi kuiñi kúu espada ma, te sukan kûu i. Te sa'a, te kuni o sukan ka kanda ñayii ñatuu na ja u'vi ka sa'a i ma te ka kandija i Su'si ma. Kiti ka'nu kiti kini xeen kaa ma, ni kana ti nuu ñu'ú a 


text:
<pb/>Ni jinu, te ni jini sa in‑ka kiti ka'nu kiti kini kaa ja ni kana ti nuu ñu'ú a. Te ka iyo uu ndiki ti, te ka ndaa i sukan ka ndaa ndiki in ndikachi, te ká'an tna ti sukan ká'an koo ka'nu kiti kaa sukan kaa in lana'ña ma. 


text:
Te iyo ti nuu iyo kiti xinañu'u ma, te tátnuni ti sukan tátnuni kiti xinañu'u ma, te sa'a ti ja ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya, jin chiñu'u i kiti ka'nu kiti kini kaa ma, kiti ni tnakue'e ja vala‑nka te kûu ti ma, te ni nduva'a ti ma. 


text:
Te xnda'vi ti ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya ja sa'a ti seña ji'in milagru nuu iyo kiti ka'nu kiti kini kaa ma. Te tátnuni ti nuu ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya ja na jin sa'a i in ja kaa sukan kaa kiti ka'nu kiti kini kaa ma kiti ni tnakue'e ji'in yuchi kuiñi kúu espada ma te ni ndateku ti ma. 


text:
Te kiti ku‑uu ma, ni ni'i ti tnu'u ndee tnu'u ndatnu te ni kuu ni sa'a ti ja tna'a ja ni ka ndane'e ñayii ma ja kaa sukan kaa kiti xinañu'u ma, te ni kuu ni kanda ti te téku ti, te kiti ni kanda ma, ni tatnuni ti ja na jin ka'ni i ndaka ñayii ñatuu ka ndachiñu'u ti ma. 


text:
Te ni sa'a ti ja ndaka ñayii ma, te jin kondenee tnuni maa ti ma nda'a kua'a i ma xi tnee i ma, ka kuu i ñayii kuechi, ñayii nija'nu, ñayii ka kuxiku, ñayii ka kunda'vi, ñayii ka ndanuu, ñayii ka jinukuechi ma. Ndaka i jin kitnuni. 


text:
Te ni‑in ñayii masu kuu kuaan i ni a xiko i, nú ñatuu na tnuni ja nani kiti ka'nu kiti kini kaa ma xi número ja nani ti ma ndenee nda'a kua'a i ma xi tnee i ma. 


text:
Te ya'a iyo tnu'u ndichi. Nú na in kúu jaku'ni ini i, te ka'vi i número kiti ka'nu kiti kini kaa ma. Vaa número in ñayii ma kúu, te iñu cientu uni xiko iñu (666) kúu tnuni kiti kini kaa ma.<pb/>


text:
Ni jinu, te ni jini sa ja núkuiñi iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma siki yuku nani Sion ma ji'in cientu uu xiko kuun mil (144,000) ñayii ka ndenee tnee i ma ja nani ya ma ji'in ja nani Yuva ya ma. 


text:
Te ni jiniso'o sa onde andivi ma ja kúu yu'u sukan kúu yu'u ndute kua'a xeen jika ma, te sukan kúu ora kána nini'i savi ma sukan kúu yu'u. Te ja ni jiniso'o sa ma kúu yu'u sukan ka kuu yu'u arpa ma ora ka tee ñayii ma tnu. 


text:
Te ka jita i yaa jaa nuu núkoo Iya Tátnuni ma, ji'in nuu ka iyo kiti ka teku ma, ji'in nuu ka iyo tee nija'nu ma. Te ni‑in ñayii ñatuu kúu kutu'va i ja kata i yaa ma chi maa‑ni cientu uu xiko kuun mil (144,000) ñayii ni ndene'e ya ne'un ñayii ka iyo ñuu ñayivi a ka kuu ñayii kúu ka jita ma. 


text:
Te tee ya'a ka kuu tee ñatuu ni ka yo kivi nduu ji'in ndi‑in ndi‑in ña'a ma, vaa ni ka yo jito va'a de maa de, te ñatuu na kuechi de nuu Su'si ma. Te tee ya'a ka kuu tee ka ndikin iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma ndeva'a‑ni ndenu kua'an ya ma. Te tee ya'a ka kuu tee ni ndene'e ya ne'un ñayii ma ja jin ko kuu de xinañu'u nuu ñayii ma, ja jin kondikin de Su'si ma ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Vaa ni ka yo jito va'a de yu'u de ma, te ñatuu ni ka yo ka'an de ja jin xnda'vi de ñayii ma, te ñatuu ni‑in ja u'vi ni ka yo sa'a de nuu Su'si ma nuu núkoo ya ja tátnuni ya ma. Sukan ni ka kaxtnu'u uni ángel ma 


text:
<pb/>Ni jini sa in‑ka ángel, ndava i sasava andivi ma, te yinda'a i tnu'u vii tnu'u va'a ja koo ni‑kani ni‑jika ma, sukan‑va'a kaxtnu'u i nuu ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya, nuu ndaka ñuu na'nu ma, nuu ndaka ñuu kuechi ma, nuu ndaka jichi ñayii ma, ndeva'a‑ni na sa'an ka ka'an maa i ma. 


text:
Te káyu'u ángel ma ká'an i: ―‍Jin koyu'u ni Su'si ma, te jin ndachiñu'u ni ya, vaa ni kenda ora ja ndakan ya kuenda nuu ñayii ma. Te jin ndachiñu'u ni ya, vaa maa ya ni sa'a andivi a, ji'in ñu'ú ya, ji'in ndute mar ma, ji'in nuu ka too ndute ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ndikin‑ka in‑ka ángel ma, te ká'an i: ―‍Jâ ni kotuu ñuu Babilonia ma, ñuu kanuu xeen‑ka ma, vaa suu i ni yo kaxtnu'u nuu ndaka‑ka ñuu ma sukan jin sa'a i ja u'vi ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ndikin tna ángel ku‑uni ma, te ni ka'an nini'i i: ―‍Nú na in na chiñu'u maa kiti ka'nu kiti kini kaa ma xi tna'a ja kaa sukan kaa ti ma, te nuna tenee i tnuni ti ma tnee i ma xi siki nda'a i ma, 


text:
te suni ndo'o neni i ndaka ja iyo ja xndo'o xneni ña'a Su'si ma, vaa ni ndakiti ini ya, te xndo'o xneni ya i nuu ñu'u i'ni ma ja káyu ji'in azufre ma, te jin konde'ya ángel ñatuu na ja u'vi ka sa'a i ma ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Te kána ñu'ma nuu ka ndo'o ka neni i ma ni‑kani ni‑jika, te masu jin ndatatu i nduu ñuu, vaa kuechi ja ni ka chiñu'u i kiti ka'nu kiti kini kaa ma ji'in tna'a ja kaa sukan kaa ti ma, ji'in ja sukan ni ka jan‑ta'vi i tnuni ti ma ja nani ti ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Ya'a, te kuni o sukan ka kanda ñayii ñatuu na ja u'vi ni ka yo sa'a i ma, te ka sa'a i sukan ni tatnuni Su'si ma, te ka kandija i Jesús ma. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa onde andivi ma ja ká'an nuu sa: ―‍Tee ni: “Onde vitna te kivi ki'in o a, ja vava'a kúu ñayii kándija Iya Tátnuni ma, te visi na kûu i ma.” ―Sa'a ka'an ja ni jiniso'o sa ma. Te sa'a ká'an Xtumani Ndios ma: ―‍Saa vi. Ndatatu ñayii ma, masu satniñu‑ka i, te ja va'a ni yo sa'a ni yo kuu i ma koo ji'in i nuu Su'si ma ―‍kúu ya ká'an ya. Sukan ni ndututu ja iyo nuu ñu'ú ma 


text:
<pb/>Te nde'ya sa, te ni jini sa in viko kuijin, te siki viko ma núkoo iya kaa sukan kaa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi ya, te yoxtnee in corona oro xini ya, te yinda'a ya in usu xen‑xeen. 


text:
Te ini veñu'u ma ni kee in‑ka ángel, te káyu'u nini'i i jiña'a i iya núkoo siki viko ma: ―‍Ke'en ni usu ni a, te kivi ni ndaxtutu ni triu ni a, vaa jâ ni kuaan i, te jâ iyo ja ndaxtutu ni ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te iya núkoo siki viko ma, ni ke'en ya usu ya ma, te ni kivi ya nuu ñu'ú ma, te ni ndaxtutu ya ja kuu kuenda maa ya ma. 


text:
Te ni kee in‑ka tuku ángel ja jito ñu'u ndú'va nuu altar Su'si ma, te káyu'u i jiña'a i nuu ángel yinda'a usu ma: ―‍Ke'en usu ro a, te kivi ro itu tnu uva a, te ka'nde ro uva a, vaa jâ ni kuaan i ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ángel ma, ni ke'en i usu i ma, te ni chu'un i nuu ñu'ú ma, te ni ja'nde i uva ma. Te ni ndaxtutu i, te ni tnaa i nuu taxi uva ma, vaa jâ ni ndakiti ini Su'si ma nuu uva ma kúu. 


text:
Te onde yu'u ñuu ma ni ka jiñu, ni ka jiñu i uva ma, te ni ka taxi i, te ûni nanimaa niñi ni kee. Te onde nuu ka nu'ni yo'o yu'u caballu ma ni kaa niñi ma, te ni jika i onde uni cientu mil metro (300 kilómetros).<pb/>


text:
Te ni jini sa in‑ka seña andivi ma, te ja ni jini sa ma kúu uja ángel ji'in uja kue'e ja jin ko kuu sandi'i‑nka, vaa kue'e yukan‑nka ka kuu sandi'i‑nka ja xndo'o xneni Su'si ma ñayii ni ka sa'a ja ni ndakiti ini ya ma, kuechi ja ñatuu ni ka kandija i ya ma. 


text:
Te suni ni jini tna sa in ja kaa sukan kaa mar nuu ñu'u ndute ma te ndii ni'ni kuenda tnu'u ja vidriu ma te sakanuu ji'in ñu'u i'ni. Te ñayii ni ka kundee nuu kiti ka'nu kiti kini kaa ma, ji'in ja kaa sukan kaa ti ma, ji'in tnuni ti ma, ji'in número ja nani ti ma, te ka nukuiñi ñayii yukan nuu ndute mar ma ja kaa sukan kaa vidriu ma, te ka yinda'a i arpa Su'si ma. 


text:
Te ka jita i yaa jita Moisés ma tee jinukuechi nuu Su'si ma, ji'in yaa jita iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, te sa'a ká'an:<pb/>Su'si Iya Tátnuni, iya kúu sa'a ndaka, ja na'nu xeen kúu ja sa'a ni a, ja vii ja luu kúu ndaka, vi Su'si.<pb/>Te ja va'a ja ndaa ndija kúu ichi ni a, ja kúu ni Rey tátnuni nuu ndaka ñayii ñatuu na ja u'vi ka sa'a i ma.<pb/> 


text:
¿Na in ma koyu'u ña'a te ma ndachiñu'u ña'a i maa ni, Su'si Iya Tátnuni?<pb/>Vaa maa in‑ni ni kúu iya ii.<pb/>Chukan kúu ja ki koo ñayii ka iyo ndaka ñuu ma, te jin ndachiñu'u ña'a i, vaa jâ ni ka jini i sukan sa'a ndaa sa'a ndija ni a. Sa'a ká'an ja ka jita i nuu ya ma. 


text:
<pb/>Ni jinu sukan, te ni yo nde'ya sa andivi ma, te ni ndanune in veñu'u ka'nu nuu iyo Su'si ma te ká'an ya ji'in ñayii ka jinukuechi nuu ya ma. 


text:
Te ini veñu'u ka'nu ma ni ka ke koo ndi‑uja ángel ma, te ka yinda'a i ndi‑uja kue'e ma, te ka ne'nu i sa'ma lino vivii te ka iyo ndondoo, te ka jandute sa'ma i ma, te ka nu'ni in sa'ma oro pechu i ma. 


text:
Te in kiti téku ma, ni chi'i ti nda'a ndi‑uja ángel ma in in copa oro te ka ñu'u chitu ja iyo ja xndo'o xneni‑ka Su'si ma ñayii ñatuu ni ka kandija ja ká'an ya ma, ja suu ya kúu iya téku ni‑kani ni‑jika ma. 


text:
Te ini veñu'u ka'nu ma ûni ni chitu ñu'ma, te sukan káxtnu'u Su'si ma jayiñu'u ya ma ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, te ñatuu na in ni kuu kivi ini veñu'u ka'nu ma chi onde ni jinu ja jin ndo'o jin tna'a ñayii ma ndi‑uja kue'e ka yinda'a ndi‑uja ángel ma.<pb/>


text:
Te ni jiniso'o sa onde veñu'u iyo andivi ma ja ni ka'an nini'i Su'si ma nuu ndi‑uja ángel ma, te jiña'a ya: ―‍Kuán koo, te jin kati ro ja ka ñu'u nuu copa ka yinda'a ro a, tna'a ja iyo ja jin ndo'o jin tna'a ñayii ma, vaa ndákiti ini ri nuu i ja ñatuu ni ka kandija ña'a i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ángel xinañu'u ma, kua'an i, te ni jati i ja ñu'u nuu copa i ma nuu ñu'ú ma, te ndaka ñayii ka ndenee tnuni kiti kini kaa ma, ji'in ñayii ka chiñu'u ja kaa sukan kaa ti ma, te ni ka keja'a i ka kana i ndi'yi, te masu ka nduva'a‑ni i, te ka jaxiko kini i. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑uu ma, ni jan kati i ja ñu'u nuu copa i ma nuu ndute mar ma, te ni nduu ndute ma niñi sukan ndúu niñi in ñayii ni ji'i ma, te ndaka kiti ka ñu'u nuu ndute mar ma, ni ka ji'i ti. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑uni ma, ni jan kati i ja ñu'u nuu copa i ma nuu ka iyo yute ma ji'in nuu ka too ndute ma, te ndute ma, ni nduu de niñi. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa ja ká'an ángel ni sa'a ja ni nduu ndute ma niñi ma: ―‍Iya sa'a ja ndaa, Iya Tátnuni kúu ni, vi Su'si. Te maa ni ni iyo onde xi'na ma, te maa ni iyo vitna a, vaa iya ii kúu ni, te ñatuu játna ini ni ja jin ko sa'a sa'ya ni ma ja u'vi ma, te ka yikuu maa ñayii ni ka sa'a ja u'vi ma ka ndachunaa i. 


text:
Vaa kuechi ja ni ka jati i niñi ñayii ñatuu na ja u'vi ni ka yo sa'a i ma, ji'in niñi tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a ni ma, chukan kúu ja ni wa'a ni niñi a ja jin ndako'o i, vaa kuechi maa i ka kuu, te jin ndando'o jin ndaneni maa i ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te suni ni jiniso'o sa in‑ka ja ká'an onde nuu altar ma: ―‍Saa vi, Su'si Iya Tátnuni iya kúu sa'a ndaka, vaa ja'nde ndaa ni tniñu, te ja vava'a kúu ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑kuun ma, ni jan kati i ja ñu'u nuu copa i ma siki kandii ma. Te ni wa'a Su'si ma tnu'u ja ndii xen‑xeen‑nka kandii ma te ka'mi i ñayii ma. 


text:
Te ñayii ni ka kayu ma ja i'ni xeen ma, ni ka ka'an ndeva'a i nuu Su'si iya ni tetniñu ndaka kue'e ya'a, te ni ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i, ja jin ndachiñu'u i ya. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑u'un ma, ni jati i ja ñu'u nuu copa i ma siki kiti ka'nu kiti kini xeen kaa ma, te nuu tátnuni ti ma ni ndunee kuiti. Te ñayii ma, ja kuechi ja ka ndo'o ka neni i ma, te ka ndakayi'i i yaa i ma, ja ñatuu ka ni'i ini‑ka i naxe jin sa'a i. 


text:
Te ni ka ka'an ndeva'a i nuu Su'si ma ja kuechi ja u'vi ka ndo'o i ma ji'in ndi'yi ka kana i ma, te ñatuu ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini i ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
<pb/>Te ángel ku‑iñu ma, ni jati i ja ñu'u nuu copa i ma yute Eufrates ma. Te ndute ma, ni yichi de, sukan‑va'a koo tu'va ichi tee ka kuu rey ka tatnuni ñuu ka iyo ichi nuu kána kandii ma. 


text:
<pb/>Te ni jini sa ja ini yu'u koo ka'nu kiti kaa sukan kaa lana'ña ma, ji'in ini yu'u kiti ka'nu kiti kini xeen kaa ma, ji'in ini yu'u tee xnda'vi ñayii ma ja sa'a de tnu'u ja ndakaxtnu'u de tnu'u Su'si ma, ni ka ke koo uni tachi, te sukan ka ndaa sa'va ma ka ndaa i. 


text:
Vaa tachi ma ka kuu ti, te ka sa'a ti seña, te kuan koo ti nuu tee ka kuu rey ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin ndututu de ja jin kanaa de ji'in Su'si iya kúu sa'a ndaka ma, te kivi yukan ko kuu kivi ka'nu kivi kanuu nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>“Jin konde'ya ni ja ya'a iyo sa, te sanaa sanaa‑ni kenda sa nuu ka iyo ni a, sukan kenda in kui'na. Ja vava'a kúu ñayii ja jito va'a i maa i ma te masu kixi i ma, te jito va'a i sa'ma i ma, sukan‑va'a ma koo vichi i te ma kukan‑nuu i.” Sa'a ka'an maa Su'si ma. 


text:
Te ángel ku‑uja ma, ni jati i ja ñu'u nuu copa i ma nuu yi'i kajin ma, te ni kuu nini'i yu'u ini veñu'u iyo andivi ma nuu núkoo Su'si ma, te ni ká'an ya: ―‍Jâ ni jinu ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Sani te ni jandute, te ni kuu yu'u, te ni kuu sukan kána savi ma, te ni tnaa xen‑xeen nuu ñu'ú ya, ûni ni tnaa sukan masu nama uun tnáa onde kii ni keja'a ja iyo ñayii a nuu ñu'ú ya. 


text:
Te ñuu ka'nu ma ni te'nde, te uni jichi i ni nduu, te ndaka ñuu ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ni ka kekaa. Te ni ndaka'án Su'si ma ñuu ka'nu nani Babilonia ma, sukan‑va'a xndo'o xneni ya i, vaa ni ka sa'a i ja ni ndakiti ini ya ma. 


text:
Te onde andivi ma ni kuun ñiñi na'nu na'nu nuu ka iyo ñayii ma, te inuvee i vi'i‑ka oko uxi (30) kilo, te ni ka ka'an ndeva'a ñayii ma ja kuu Su'si ma ja kuechi ñiñi na'nu na'nu ni kuun ma, vaa kua'a xen‑xeen ni kuun.<pb/>


text:
Sani te ni kii in ángel ni ka yinda'a ndi‑uja copa ma, te sa'a ni ka'an i nuu sa: ―‍Ne'e ni, te kaxtnu'u sa nuu ni sukan ndo'o ña'a kuneé ku‑uun ma, ña'a núkoo siki ndute kua'a xeen ma. 


text:
Suu ña ni sa'a ja rey ka iyo ñuu ñayivi a, ni ka sa'a de ja u'vi, te ndaka tna ñayii ka iyo ñuu ñayivi a, sukan ka kuu ñayii ka ndajini ka kuu i ja ndimaa ja u'vi ni ka yo sa'a i ji'in ña ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni jininuu sa ja ni jeka ña'a ángel ma, te ni jan xsia'a ña'a i ichi nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, te ni jini sa in ña'a núkoo siki kiti ka'nu kiti kini kaa ma, te kua'a tnuu ti ma, te ni‑ka'nu ti ndee ja ka ka'an ndeva'a ja kuu Su'si ma, te ka iyo uja xini ti ji'in uxi ndiki ti. 


text:
Te ña'a ma, ne'nu ña sa'ma vava'a kua'a tnuu, te ni kukutu, ni konu'ni ña ji'in oro ji'in yuu vivii ji'in perla, te yinda'a ña in copa oro ñu'u chitu ja u'vi ja kini ja ni yo sa'a ña ma. 


text:
Te tnee ña ma ndenee sukan nani ña ma te yii ja jaku'ni ini o, vaa sa'a ká'an: “Babilonia ñuu ka'nu a kúu si'i ña'a ka kuneé ka ku‑uun ma, ji'in ja u'vi ja kini ka sa'a ñayii ka iyo ñuu ñayivi ya.” 


text:
Ni jini sa ña'a ma ja ndájini ña ni sa'a niñi ñayii ka ndikin Su'si ma te ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma, ji'in niñi ñayii ni ka ja'ni i ja kuechi ja ñatuu ni ka yu'u i te ni ka ka'an i ja ka kandija i tnu'u vii tnu'u va'a Jesús ma. Te nuu ni jini sa ma, ni sa'vi‑nka ini sa. 


text:
<pb/>Te ángel ma, ká'an i: ―‍¿Nava'a ni sa'vi‑nka ini ni? Maa sa kaxtnu'u ja kúni ka'an ña'a yukan ji'in kiti ka'nu kiti kini kaa ma kiti yoso ña ma ja iyo uja xini ti ji'in uxi ndiki ti ma. 


text:
Kiti kini ni jini ni ma, ni iyo ti, te visi ñatuu ti vitna, kovaa iyo ti ja nana ti nuu kunu nuu nee ma, te ki'in ti nuu skenaa ti maa ti ma, te ndaka ñayii ka iyo nuu ñu'ú ya onde nuu ni keja'a ñuu ñayivi a te onde vitna a ja ñatuu na ja ka nani i ma ka yoxtnee nuu libru ka yoxtnee ja ka nani ñayii jin koteku ma, te jin sa'vi ini i ja jin kuni i kiti ka'nu kiti kini kaa ma ja ni iyo ti, te visi ñatuu ti vitna, kovaa ndenda ti ma. 


text:
<pb/>’Cha'a chi ñayii inundichi ma chi jin jaku'ni ini i nawa kuni ka'an: Ndi‑uja xini ti ma ka kuu uja yuku ma. Siki i ma núkoo ña'a ma. 


text:
Te suu i ka kuu uja rey ma, te u'un de jâ ni ka skenaa, te in de núkoo vitna, te in‑ka de, ñatuu kenda‑ka de. Te nuna kenda de ma, masu kua'a‑ka‑ni kivi koo de. 


text:
Kiti ka'nu kiti kini kaa ni iyo ma, te masu iyo‑ka ti, te suu ti kúu kiti kúu rey ku‑una ma, te iyo tna ti ne'un ndi‑uja rey ma, te suni skenaa tna ti maa ti. 


text:
Te ndi‑uxi ndiki ni jini ni ma ka kuu uxi rey ñatuu jin koo‑ka de ja jin tatnuni de, kovaa in jichi‑ni jin kenda koo de ja jin tatnuni de ji'in kiti ka'nu kiti kini kaa ma. 


text:
Tee ya'a, in‑ni ja jin kani ini de, te jin kua'a de tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja tatnuni kiti ka'nu kiti kini kaa ma, 


text:
te jin kanaa de ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. Te iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, kundee ya, vaa maa ya kúu Iya Tátnuni, te tátnuni ya onde nuu tee ka tatnuni ma, te maa in‑ni ya kúu Rey tátnuni nuu ndaka‑ka rey ma. Te ñayii ka iyo ji'in ya ma, ka kuu ñayii ni ndakana maa ya ma, te ni ndakaji maa ya i, te masu jin xndoo i ichi ya ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te suni ni ka'an tna i: ―‍Ndute kua'a ni jini ni nuu núkoo ña'a kuneé ku‑uun ma ka kuu kua'a ñuu nuu ka iyo ñayii a, te kua'a xeen i ka kuu, ndeva'a‑ni na sa'an ka ka'an i ma. 


text:
Te ndi‑uxi ndiki kiti ka'nu kiti kini kaa ni jini ni ma, jin saxiko i ña'a kuneé ku‑uun ma, te jin xtandee i ndaka ja neva'a ña ma, te jin savichi i ña, te jin kaa i yikikuñu ña ma, te jin ka'mi i ña ji'in ñu'u i'ni. 


text:
Vaa maa Su'si ma kúu iya ni ska'an i ja jin sa'a i sukan kúni ya ma, ja jin ketna'a ini i, te jin kua'a i tnu'u ja tatnuni kiti ka'nu kiti kini kaa ma, onde ko kuu sukan ká'an tnu'u maa ya a. 


text:
Ni jinu sukan, te ni jini sa in‑ka ángel ja ni nuu onde andivi ma ji'in kua'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu i ma, ji'in kua'a jayiñu'u i ma, te ni ye'e ni'ni nuu ñu'ú ya. 


text:
Te káyu'u nini'i i, ká'an i: ―‍Jâ ni kotuu, jâ ni kotuu ñuu Babilonia a, te ni nduu i nuu ka iyo tachi ma, nuu jin ko kuu ve'e tachi ma, ja ka sa'a i ja kini ja u'vi ma, nuu ka ndoo ndaka lasaa ka ndaa tne'e ma, vaa ka ndaa tne'e ti ma, te ka saxiko ñayii ma ti. 


text:
Vaa ndaka ñuu ma, ni ka sa'a i ja u'vi ji'in ñuu Babilonia ma, onde ni ka ndajini i. Te ndaka rey ma, ni ka sa'a de ja u'vi ji'in ña ma, te tee ka jaan te ka ndaxiko de ma, ni ka kuxiku de ja sukan játna ini ña kuatniñu ndeva'a ña xu'un ña ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa in‑ka ja ká'an onde andivi ma: ―‍Nde koo ni ñuu jiña, sa'ya maa sa, sukan‑va'a ma jin sa'a‑ka ni ja u'vi sukan sa'a ña'a ma, sukan‑va'a ma jin ndo'o ni kue'e ndo'o ña ma. 


text:
Vaa ndaka ja u'vi sa'a ña ma, ni ka kenda koo i onde andivi a, te ni ndaka'án Su'si ma kuechi ña ma. 


text:
Jin xndoo ni ña, te ndando'o ndaneni maa ña uu jichi sukan ni yo sa'a, ni yo kuu ña ma ji'in jaku‑ka ñayii ma. Te nuu ni satu'va ña ja jin ko'o ñayii ma jin ndatnaa‑ka ni uu‑ka jichi ja ko'o ña. 


text:
Sukan ni ndachiñu'u ña maa ña ma te ni iyo ña sukan kúu ini maa ña ma, te vitna, te ndando'o ndaneni ña, te konda'yu ña, vaa ni yo jani ini ña ma: “Yo'o chi núkoo va'a o sukan núkoo in reina, te masu in ña'a ni ji'i yii kúu o, te masu konda'yu o”, ni yo jani ini ña. 


text:
Chukan kúu ja in‑ni kivi jin kenda koo kue'e ndo'o neni ña ma, te ko kokon ko yichi ña, te ndanda'yu ña, te kûu ña, te kayu ña nuu ñu'u i'ni ma, vaa Su'si Iya Tátnuni iya ndákan kuenda nuu ña ma, iyo kua'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ndaka rey ni ka sa'a ja u'vi ji'in ña ma te ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu de sukan ka kuni maa de ji'in ña ma, jin ndanda'yu de, te jin ndakani ini de ja kuu ña ma, nuna jin kuni de ñu'ma kana nuu kayu ña ma. 


text:
Te jika‑ni jin konukuiñi de ja jin koyu'u de sukan ndo'o neni ña ma, te jin kuña'a de: ―‍¡Ay! ¡Ay! Nda'vi ro, ñuu ka'nu ñuu ndee, ja nani ro Babilonia a, vaa in‑ni ora ni kenda ja ndachunaa ro ja ni sa'a ro ma ―‍jin kuña'a de. 


text:
<pb/>Te ñayii ñuu ñayivi a ja ka jaan i te ka ndaxiko i ma, ka nda'yu i te ka kuxii ini i ja kuu ña ma, vaa ñatuu na in kuaan‑ka ja ka xiko i ma. 


text:
Ja ni ka yo ndaxiko i ma kúu oro, ji'in plata, ji'in yuu vivii, ji'in perla, ji'in sa'ma nani lino, ji'in sa'ma kua'a tnuu, ji'in sa'ma seda, ji'in ndaka yutnu ka jaxiko asi ma, ji'in ndaka ja kuva'a ji'in yiki nani marfil ma, ji'in ndaka ja vivii kuva'a ji'in yutnu ma, ji'in ndaka ja kuva'a ji'in kaa nani cobre ma ji'in kaa nani hierro ma ji'in yuu nani mármol ma, 


text:
ji'in canela ma, ji'in jaku‑ka yuku ka jaxiko asi ma, ji'in suja ma, ji'in suja nani mirra ma, ji'in ndute jáxiko asi ma, ji'in ndute uva ma, ji'in aceite ma, ji'in yuchi triu ma, ji'in triu ma, ji'in xndiki ma, ji'in ndikachi ma, ji'in caballu ma, ji'in carreta ma, ji'in ñayii ka jinukuechi ma, ji'in anua ñayii ma. Vaa ndaka cha'a ni ka yo jaan i te ni ka yo ndaxiko i ma. 


text:
Te jin kuña'a i: ―‍Masu nde ni'i‑ka ro javixi ni yo ndiyo ini ro ma, te jâ ni skenaa ro ndaka ja vii ja ka ndee ya'vi xeen ni yo ndiyo ini ro ma, te ma ni'i‑ka ro ―‍sa'a jin ko kuña'a i. 


text:
<pb/>Te ñayii ka jaan te ka ndaxiko i ma, ja jâ ni ka kuxiku i ja ni yo jaan ña ma, te jin konukuiñi jika i ja ka yu'u i sukan ndo'o neni ña ma, te jin konda'yu i, te jin kuxii xeen ini i. 


text:
Te jin kuña'a i: ―‍¡Ay! ¡Ay! Nda'vi ro, ñuu ka'nu ja ne'nu ro sa'ma vivii nani lino ji'in sa'ma kua'a tnuu te ni ndukutu ro ji'in oro ji'in yuu vivii ji'in perla. 


text:
Vaa in ora‑ni, te ni ka naa ndaka ja va'a ni yo neva'a ro ma ―‍jin kuña'a i. Te ndaka tee ka skaka barcu ma, ji'in ndaka ñayii ka ñu'u nuu barcu ma, ji'in ndaka tee ka jinukuechi nuu barcu ma, ji'in ndaka tee ka satniñu nuu ndute mar ma, te ni ka jinkuiñi jika de, 


text:
te ka nde'ya de sukan kána ñu'ma ja káyu ñuu ma, te ka ka'an de: ―‍¿Nde ñuu inuu kúu i ji'in ñuu ka'nu ya'a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ni ka chiso de ñuyaka xini de, te ni ka kayu'u de, te ka nda'yu de, te ka kuxii ini de, te ka ka'an de: ―‍¡Ay! ¡Ay! Nda'vi ñuu ka'nu ya, te vitna ja ja va'a neva'a maa ñuu ma, te ni ka kuxiku ndaka tee ka neva'a barcu kuan koo ve koo nuu ndute mar ma. Kovaa in ora‑ni, te ni naa ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Kovaa ndusii ini andivi ma, te jin ndusii ini tna ni ja ka kuu ni ñayii ka sa'a ja va'a ma, ja ka kuu ni tee ni tetniñu Jesucristo ma, ji'in tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni yo taa Su'si ma, vaa Su'si ma, jâ ni sa'a ya ja ni ka ndachunaa ñayii ka iyo ñuu ka'nu ma, kuechi ja ni ka sa'a ña'a i ma. 


text:
<pb/>Te in ángel iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, ni tnii i in yuu ka'nu sukan in yuu mulinu, te ni skana i nuu ndute mar ma, te ká'an i: ―‍Suni sa'a ndo'o neni ñuu ka'nu Babilonia a, te naa i, te masu nde kuni‑ka o i. 


text:
Te ni masu kuniso'o‑ka o tee ka tee arpa ma, ni a tee ka tee guitarra ma, ni a tee ka tivi flauta ma, ni a tee ka tivi trompeta ma. Ni a in‑ka tee ka sa'a nda'a de ndaka ndatniñu ma, masu jin koo‑ka de ñuu jiña, ni a yu'u mulinu masu nde kuniso'o‑ka o ñuu jiña. 


text:
Te masu tnuu‑ka ñu'u ñuu jiña, ni a jin ko kuu yu'u suchi ka tnanda'a ñuu jiña. Vaa tee ka ndakuaan te ka ndaxiko de ma, tee ka ndanuu ni ka yo kuu de ñuu ñayivi a, te vaa ja inutasi de ma, te ni ka yo xnda'vi de ñayii ndaka ñuu na'nu ma. 


text:
Te ini ñuu ma, ni ka ndani'i i niñi tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in niñi ñayii ni ka yo sa'a ja va'a ma, ji'in niñi ndaka‑ka ñayii ni ka ja'ni i ñuu ñayivi a ―‍kúu i ká'an i.<pb/>


text:
Sani te ni jinu, te ni jiniso'o sa ja ka kuu yu'u kua'a xeen ñayii onde andivi ma, te ka ka'an i:<pb/>¡Aleluya! Su'si o Iya Tátnuni ma kúu iya ni sa'a ja ni ka ndani'i ta'vi o a, te jín ndachiñu'u o ya, vaa maa ya neva'a tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma.<pb/> 


text:
Vaa sa'a ndaa sa'a ndija ya,<br/>te ni sa'a ya ja jâ ni ndachunaa ña'a kúneé kú‑uun ma ja u'vi ni yo sa'a ña ma, vaa ni yo sa'a ña ja jin ko sa'a ñayii ma ja u'vi sukan ni yo sa'a ña ma, te jâ ni ndachunaa ña ja ni yo ja'ni ña ñayii ni ka yo jinukuechi nuu Su'si o a, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ka ka'an i in‑ka jichi: ―‍¡Aleluya! Vaa ni ndani'i, ni ndatna'a maa ña, te ñu'ma káyu ña'a ma kana ni‑kani ni‑jika ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te ndi‑oko kuun tee nija'nu ma ji'in kuun kiti ka teku ma, ni ka jinkoo jiti de ji'in ti, te ni ka jakindeyi de ji'in ti onde nuu ñu'ú ma, te ndaka de ji'in ti ma ni ka ndachiñu'u Su'si ma nuu núkoo ya ja tátnuni ya ma, te ka ka'an de ji'in ti: ―‍¡Sukan kó kuu! ¡Aleluya! ―‍ka kuu de ka ka'an de ji'in ti. 


text:
<pb/>Te nuu núkoo ya ma ni jiniso'o sa in ja ká'an:<pb/>Jín ndachiñu'u o Su'si o a, ndaka ro suchi kuechi, ji'in ndaka ni ñayii nija'nu, ndaka o ja ka jinukuechi o nuu ya a, ji'in ndaka o ja ka ndi ini o ja jin koo va'a o nuu ya a, kúu ká'an. 


text:
<pb/>Te ni jiniso'o sa ja ka kuu yu'u kua'a xeen ñayii sukan ka kuu yu'u ndute kua'a xeen ma. Te sukan kúu ora kána xeen savi ma, sukan ka kuu yu'u i, te ka ka'an i:<pb/>¡Aleluya! ¡Vaa Su'si o Iya Tátnuni a, iya kúu sa'a ndaka ma, jâ tátnuni ya nuu ndaka!<pb/> 


text:
Jín koo sii ini o, te jín kutachi o, te jín ndachiñu'u o ya, vaa jâ ni kenda viko tnánda'a iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma,<br/>te suchi ko kuu ñasi'i ya ma, ja ni satu'va i maa i.<pb/> 


text:
Te ni wa'a ya tnu'u ja kone'nu i sa'ma lino vava'a vivii, te sa'ma ndoo ndoo sa'ma jándute kúu, ka kuu i ka ka'an i. Te sa'ma lino vava'a vivii ma kúu ja va'a ja ndaa ni ka yo sa'a o ja ka kuu o ñayii ka kandija Su'si ma. 


text:
<pb/>Sani te ángel ma, ni ka'an i: ―‍Tee ni: “Ja vava'a ka kuu ñayii ni kana ya ja jin kuxini i viko tnánda'a iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma” ―‍kúu i ká'an i. Te ká'an i: ―‍Cha'a ka kuu tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni jinkoo jiti sa nuu ja'a i ma, ja ndachiñu'u sa i. Te ká'an i: ―‍Máko sa'a ni sukan. Vaa saña tna, suni jinukuechi tna sa nuu Su'si ma, sukan ka jinukuechi ndaka ñani ni ma ji'in ku'va ni ma, ja ka sa'a i sukan ni kaxtnu'u Jesús ma. Su'va maa Su'si ma ndachiñu'u ni, vaa ja ni sa'a ni kuu Jesús ma kúu ja ni ka yo ndakaxtnu'u tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Sani te ni ndanune andivi ma, te ni jini sa in caballu kuijin, te ja nani iya yoso ti ma kúu Iya Kuu Kukanu Ini O ji'in Iya Sa'a Ja Ndaa Ndija, te ja'nde ndaa ya tniñu ñayii ma, te kanaa ya ji'in ñayii ñatuu ka kandija ja ká'an ya ma. 


text:
Te nduchinuu ya ma ka kanda'a sukan kánda'a ñu'u ndú'va ma, te xini ya ma ka iyo kua'a corona, te ndenee in ja nani ya, in ja ni‑in ñayii masu jini, yika‑ni ja maa in‑ni ya. 


text:
Te soldado andivi ma, ka ne'nu i sa'ma lino vava'a vivii kuijin kuijin te ka iyo ndoo ndoo, te ka yoso i caballu kuijin, te ka ndikin i ya. 


text:
Te yu'u ya ma kée in yuchi kuiñi xen‑xeen kúu espada, sukan‑va'a xtnakue'e ya ñayii ka iyo ñuu na'nu ma ja ñatuu ni ka kandija i ya ma, te yinda'a ya in yutnu xii kaa. Te maa ya kuiñu nuu ka jaxi i uva ma, te cha'a kúni ka'an ja ndákiti ini xen‑xeen ini Su'si iya kúu sa'a ndaka ma. 


text:
Te ichi ja'a sa'ma ne'nu ya ma ndenee ja nani ya ma, te sa'a ká'an: “Rey tátnuni nuu ndaka rey ma, iya tátnuni nuu ndaka tee ka tatnuni ma.” 


text:
<pb/>Te ni jini sa in ángel núkuiñi nuu kandii ma, te káyu'u nini'i i nuu ndaka lasaa ka ndava sasava andivi ma, te jiña'a i: ―‍Ne'e koo, te jin ndatna'a ro, te jin kuxini ro ja taa Su'si ma, 


text:
sukan‑va'a jin kaa ro kuñu tee ka kuu rey ma, ji'in kuñu tee ka tatnuni nuu soldado ma, ji'in kuñu tee ni ka iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ma, ji'in kuñu caballu ma, ji'in kuñu tee ka yoso caballu ma, ji'in ndaka kuñu ñayii ñatuu ka jinukuechi ma, ji'in ñayii ka jinukuechi ma, ka kuu i suchi kuechi ka kuu i ñayii nija'nu, ja ñatuu ni ka kandija i ja ka'an Su'si ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te ni jini sa kiti ka'nu kiti kini kaa ma, ji'in rey ka iyo nuu ñu'ú ya, ji'in ndaka soldado ma, ni ka ndatna'a de ja jin koo de jin kanaa de ji'in iya yoso caballu ma ja kúu ya Jesucristo ma, ji'in soldado ka ndikin ya ma. 


text:
Sani te kiti ka'nu kiti kini kaa ma ji'in tee ni yo xnda'vi ñayii ma ja ni yo sa'a de tnu'u ja in tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de ma, ni ka tnii soldado ya ma kiti kini kaa ma ji'in tee ya'a. Vaa tee ya'a chi ni yo jini de tnuni te kua'a ja ni yo sa'a de, te sukan ni yo xnda'vi de ñayii ka ndenee tnuni kiti ka'nu kiti kini kaa ma ja ni ka yo chiñu'u i ja kaa sukan kaa ti ma. Kiti ya'a ji'in tee ya'a ni ka skana teku i ti ji'in de nuu ñu'u káyu kóko ji'in azufre ma. 


text:
Te ni ja'ni iya yoso caballu ma ji'in yuchi kuiñi kúu espada kée yu'u ya ma ndaka‑ka ñayii ma, te loti ma ji'in ndaka‑ka kiti ka jaa ja nde'e ma, ni ka jaa ti kuñu ñayii ma onde ni ka ndutu chii ti.<pb/>


text:
Sani te ni jini sa in ángel ni nuu vee onde andivi ma, yinda'a i ndakaa nuu nee nuu kunu ma ji'in in yo'o kaa ka'nu ka'nu. 


text:
Te ni tnii i koo ka'nu kaa sukan kaa in lana'ña ma ja kúu ti koo jana'a ma, te maa ti kúu tachi ma ja nani i Satanás ma. Te ni ju'ni ángel ma tachi ma, te konu'ni i in mil kuiya. 


text:
Te ni skee i tachi ma nuu nee nuu kunu ma, te ni jasi vava'a i tachi ma, te ni tenee i sellu i ma, sukan‑va'a máko xnda'vi‑ka tachi ma ñayii ka iyo ndaka ñuu ma, onde nuu ni ndi'i mil kuiya ma, te sani te ndaxsiaa ángel ma tachi ma jaku‑ni kivi. 


text:
Te ni jini sa nuu jin kunukoo ñayii ni wa'a ya tnu'u ja jin ka'nde i tniñu ñayii ma, te ni jini sa anua ñayii ni ka xtandoso ñayii ma xini i ja kuechi ja ka kaxtnu'u i na in kúu Jesucristo ma, ji'in tnu'u Su'si ma, te ñatuu ni ka chiñu'u i kiti ka'nu kiti kini kaa ma, ni ja kaa sukan kaa ti ma, ni a jin kua'a i tnu'u ja jin ndenee ñayii ma tnuni ti ma tnee i ma xi nda'a i ma. Te ni ka ndateku i ja jin tatnuni i ji'in Cristo ma mil kuiya. 


text:
Cha'a kúu ja ni ka ndateku ñayii ma xinañu'u ma. Kovaa jaku‑ka ñayii ni ka ji'i ma, masu ni ka ndateku i onde ni chitu mil kuiya ma. 


text:
Ja vava'a ka kuu ñayii ñatuu na ja u'vi ni ka yo sa'a i ma te ni ka ndateku i xinañu'u ma, vaa masu jin skenaa i anua i ma, sukan jin ndo'o in jichi‑ka ñayii ñatuu ni ka ndateku ma. Kovaa ñayii ni ka ndateku ma, jin ko kuu i sutu nuu Su'si ma ji'in nuu Cristo iya ni tetniñu ya ma, te jin tatnuni i ji'in ya mil kuiya. 


text:
Te ndee i ja xnda'vi i ñayii ka iyo ñuu na'nu ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ji'in ñuu Gog ma ji'in ñuu Magog ma, sukan‑va'a ndaxtutu i ñayii ma ja jin koo i jin kanaa i, te kua'a xeen i jin ko kuu, sukan iyo ñuti yu'u ndute mar ma. 


text:
Te ni ka ka koo i, te ni ka konduu i ni‑ka'nu ñuu nuu ka iyo ñayii ñatuu na ja u'vi ka sa'a i ma, ñuu kútoo Su'si ma. Te Su'si ma, ni skuun ya ñu'u i'ni onde andivi ma, te ni ka kayu ndi'i kuiti ndaka ñayii ka ndikin tna'a ji'in tachi ma. 


text:
Te tachi ma ja ni yo xnda'vi i ñayii ma, ni skana ya i nuu ñu'u káyu kóko ji'in azufre ma, nuu ñunee kiti ka'nu kiti kini kaa ma, ji'in tee ni yo xnda'vi ñayii ma ja ni yo sa'a de tnu'u ja tee ndákaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma kúu de ma, te yukan jin ndo'o jin neni tachi ma ji'in ti ji'in de ni‑kani ni‑jika nduu ñuu. Sukan ndakan Su'si ma kuenda nuu ñayii ma 


text:
<pb/>Te ni jini sa in nuu kuijin kuijin te vivii kaa, te yukan núkoo ya ja tátnuni ya ma, te ni ka jinu ñuu ñayivi ma ji'in andivi ma ja ni ka jini i ya ma. Ûni masu nde na'a ja ni ka yo iyo i yukan. 


text:
Te ni jini sa ñayii ni ka ji'i ma, ñayii nija'nu ma ji'in suchi kuechi ma, ka nukuiñi i nuu Su'si ma, te ni ka ndanune libru ma, te suni ni ndanune in‑ka libru, te libru ya'a kúu ja ka'an nde ñayii jin koteku ma, te sukan ka ka'an libru ma ni ndakan ya kuenda nuu ñayii ni ka ji'i ma nawa ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu maa i ma nuu ni ka yo iyo i ñuu ñayivi a. 


text:
Te ndute mar ma, ni ndakua'a de ñayii ni ka ji'i yukan. Te ja sa'a ja jin kûu ñayii ma, ni ndakua'a i ñayii ni ja'ni i ma, te andeya ma, ni ndakua'a i ñayii ka ñunee yukan, te ni ndakan ya kuenda nuu ndi‑in ndi‑in i nawa ni ka yo sa'a i ma. 


text:
Sani te ja ni ja'ni i ñayii ma ji'in andeya ma, ni ndaskana ya i nuu ñu'u káyu kóko ma. Te cha'a kúu ja ku‑uu jichi ja jin kûu ñayii ma. 


text:
Te ñayii ñatuu na ja nani i ma ndenee nuu libru ká'an ja jin koteku o ma, ni skana ya i nuu ñu'u káyu kóko ma.<pb/>


text:
Te ni jini sa in andivi jaa ji'in in ñu'ú jaa, vaa andivi ni iyo xinañu'u ma ji'in ñuu ñayivi ni iyo xinañu'u ma, jâ ni ka naa i, te ñatuu na ndute mar‑ka ma iyo. 


text:
Te ni jini sa ñuu ii, ja kúu i ñuu Jerusalén jaa ma, ni nuu i vee i andivi ma nuu iyo Su'si ma, te iyo tu'va i, te vivii ni ndukutu ni ndunu'ni i sukan kúu in suchi si'i ja ndetu i suchi tnanda'a ji'in i ma. 


text:
Te ni jiniso'o sa ja ká'an nini'i Su'si ma nuu núkoo ya ja tátnuni ya ma: ―‍Cha'a kúu nuu koo Su'si a ji'in ñayii ma, te koo ya me'ñu ndaka i ma, te jin ko kuu i ñuu maa ya, te koo maa ya ji'in i, te ko kuu ya Su'si i. 


text:
Te ndasavii ya ndute nuu i ma, vaa yukan chi ñatuu na in kûu‑ka, te ñatuu na in konda'yu‑ka, te ñatuu na in kuxii ini‑ka, te ñatuu na in ndo'o neni‑ka, vaa ndaka ja ni ka yo kuu xinañu'u ma, jâ ni ka ya'a i ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te núkoo ya nuu tátnuni ya ma, te ká'an ya: ―‍Vitna, te ndásajaa sa ndaka ja iyo a ―‍kúu ya ká'an ya. Te suni ká'an ya: ―‍Tee ni tnu'u ya'a chi tnu'u ndaa tnu'u ndija kúu ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te suni ká'an ya: ―‍Jâ ni kuu. Sukan kúu letra xinañu'u ni keja'a ma te onde letra sandi'i‑nka ma, sukan kúu sa, vaa ja maa sa te ni ka keja'a ndaka ja ka iyo a, te ja maa sa te jin ndi'i ndaka. Nú na in yichi ndute, te maa sa kua'a ndute too ma, te sa'a de ja koteku i ma, te masu nawa ke'en ya'vi sa. 


text:
Nú na in kundee nuu ndaka ja u'vi ma, te kua'a sa ja kuta'vi i ndaka ja iyo ya, te maa sa ko kuu Su'si i, te maa i ko kuu sa'ya sa. 


text:
Kovaa ñayii ka yu'u ja jin kondikin ña'a i xi ñatuu ka kukanu ini ña'a i ma, ji'in ñayii ka sa'a ndaka ja u'vi ma, ji'in ñayii ka ja'ni tna'a ma, ji'in ñayii ka kivi nduu ji'in in‑ka ñayii ñatuu ni tnanda'a ji'in i ma, ji'in ñayii inutasi ma, ji'in ñayii ka ndachiñu'u ja masu Su'si ka kuu ma, ji'in ndaka ñayii ka xnda'vi tna'a ma, jâ ka iyo ta'vi i ja jin ndo'o jin neni i nuu ñu'u káyu kóko ji'in azufre ma. Te cha'a kúu ja jin kûu i ja ku‑uu jichi ma ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Sani te ni kenda nuu iyo sa ma in ndi‑uja ángel ka yinda'a ndi‑uja copa ka ñu'u chitu ndi‑uja kue'e ja jin kenda koo kuee‑ka ma, te sa'a ni ka'an i nuu sa: ―‍Ne'e ni ya'a, te káxtnu'u sa na in ko kuu ñasi'i iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ni ja'an anua sa ma ji'in i in yuku ka'nu te sukun, te ni kaxtnu'u i ñuu ka'nu ñuu ii kúu Jerusalén ma, ja ve nuu i onde andivi ma nuu iyo Su'si ma. 


text:
Te iyo jayiñu'u Su'si ma ini ñuu ma, te kánda'a i ja jándute sukan kaa in yuu vivii, sukan kaa in yuu nani jaspe ma. Ûni ndii ni'ni i sukan kaa in vidriu. 


text:
Te iyo in yika ve'e ka'nu sukun, te ka iyo uxi uu ye'e, te ye'e ma ka iyo uxi uu ángel, te ka ndenee ja ka nani i ma, te ja ka nani i ma kúu ndi‑uxi uu jichi ñayii ñuu Israel ma. 


text:
Te ichi nuu ve kana kandii ma ka ndenee uni ye'e, te ichi ninu ma ka ndenee uni‑ka ye'e, te ichi nuu vee ma ka ndenee uni‑ka ye'e, te ichi nuu kée kandii ma ka ndenee uni‑ka ye'e. 


text:
Te ka iyo uxi uu ja ka yituu yika ve'e ma ja ka ndesi i ñuu ma, te ka ndenee ja ka nani ndi‑uxi uu tee ni tetniñu iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Te ángel iyo ji'in sa ma, yinda'a i in yutnu oro ja chikua'a i ñuu ma ji'in ye'e ma ji'in yika ve'e ndesi ñuu ma. 


text:
Te ñuu ma, inuu ja kani i ma ji'in ja jite i ma, te ángel ma, chikua'a i, te uu millón ji'in uu cientu mil (2,200,000) metro ka ndeka ja kani ma ji'in ja jite ma ji'in ja sukun ma. 


text:
Te ni chikua'a ángel ma ja sukan kokon yika ve'e ja ndesi ñuu ma, te uni xiko u'un (65) metro ndeka sukan ka chikua'a ñayii ma ji'in sukan ka chikua'a ángel ma. 


text:
Te tna'a ja ni kuva'a yika ve'e ndesi ñuu ma kúu yuu jaspe, te ini ñuu ma chi nanimaa oro kúu i, sukan kaa vidriu iyo vii iyo ndoo ma. 


text:
Te ja ka yituu yika ve'e ndesi ñuu ma ni ka kukutu ji'in yuu vivii. Te ja xinañu'u ja yituu yika ve'e ma kúu yuu jaspe, te ja ku‑uu ma kúu yuu zafiro, te ja ku‑uni ma kúu yuu ágata, te ja ku‑kuun ma kúu yuu esmeralda, 


text:
te ja ku‑u'un ma kúu yuu ónice, te ja ku‑iñu ma kúu yuu cornalina, te ja ku‑uja ma kúu yuu crisólito, te ja ku‑una ma kúu yuu berilo, te ja ku‑iin ma kúu yuu topacio, te ja ku‑uxi ma kúu yuu crisoprasa, te ja ku‑uxi in ma kúu yuu jacinto, te ja ku‑uxi uu ma kúu yuu amatista. 


text:
<pb/>Te ndi‑uxi uu ye'e ma ka kuu uxi uu perla, te ndi‑in ndi‑in ye'e ma ka kuu in in perla, te ichi kanuu‑ka ja kivi o ini ñuu ma kúu nanimaa oro, te ndii ni'ni i sukan kaa vidriu ma. 


text:
Te ñatuu ni jini sa veñu'u ka'nu ini ñuu ma, vaa Iya Tátnuni ma Su'si iya kúu sa'a ndaka ma ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma ka kuu veñu'u ka'nu ñuu ma. 


text:
Te ñuu yukan, masu jiniñu'u i ja ndii kandii ma, ni a ko ndii yoo ma ini ñuu ma, vaa jayiñu'u Su'si ma, kúndee i ndii ni'ni i ini ñuu ma, te ñu'u ndú'va ini ñuu ma kúu iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Te ndaka ñayii ni ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ja jâ ni ka ndani'i ta'vi i ma, jin koo i ini ñuu ma nuu xtnuu ni'ni maa iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. Te rey ka iyo ñuu ñayivi a, jin koo de jin xsia'a de ja vii ja va'a ka neva'a de ma ñuu yukan. 


text:
Te masu kuu jin kivi koo ni‑in ndatniñu ja masu ka iyo ndoo nuu Su'si ma. Ni a ñayii ka sa'a ja u'vi ma ji'in ñayii ka xnda'vi tna'a ma, masu kuu jin kivi koo i. Yika‑ni ja ñayii ka yoxtnee ja ka nani i ma nuu libru ka yoxtnee ja ka nani ñayii jin koteku ni‑kani ni‑jika ma ja neva'a iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma jin ko kuu ñayii jin kivi koo ma.<pb/>


text:
Sani te ni kaxtnu'u ángel ma in yute jika ndute vivii ndute sa'a ja koteku o, te jándute de sukan kaa vidriu ma, te ni kee yute ma nuu núkoo Su'si ma ja tátnuni ya ma ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma. 


text:
Te sasava ichi kanuu‑ka iyo ini ñuu yukan ma jika ndute ma. Te nduu nduu yu'u yute ma núkoo in yutnu kúun ja sa'a ja koteku o ma. Te uxi uu jichi nde'ya tnu ma kúun. Te in in jichi kúun ja in in yoo ma. Te nda'a tnu ma kúu ja jin nduva'a ñayii ka ku'u ndaka ñuu ma. 


text:
Te masu na ja u'vi‑ka koo ini ñuu ma, vaa yukan núkoo maa Su'si ma ja tátnuni ya ma ji'in iya kúu sukan kúu ndikachi jaa ma, te ñayii ka jinukuechi nuu ya ma, jin ndachiñu'u i ya. 


text:
Te masu na jakuaa‑ka koo, te ñatuu ka jiniñu'u i ñu'u ja jin kotnuu nuu i, ni a ndii‑ka kandii ma, vaa maa Su'si Iya Tátnuni ma sa'a ja jin kundijin nuu i, te jin tatnuni i ji'in ya ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te ká'an ángel ma: ―‍Tnu'u ya'a chi tnu'u ndaa tnu'u ndija kúu. Te maa Su'si Iya Tátnuni ma kúu iya ni yo tatnuni ini anua tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a maa ya ma, te suni maa ya kúu iya ni tetniñu ángel ya ma ja kaxtnu'u i nuu ñayii ka jinukuechi nuu ya ma ja sani te jin ko kuu yachi‑ni cha'a ―‍kúu i ká'an i. Iyo yatni ja ndii Jesús ma 


text:
<pb/>Te ká'an Jesús ma: ―‍¡Sani te kenda yachi‑ni sa! Ja vava'a kúu ñayii kándija te ndí ini i ja sa'a i sukan ká'an tnu'u ndee nuu libru ya'a ja ndákaxtnu'u sukan ko kuu o a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Maa sa kúu Juan ma, te ni jiniso'o sa ndaka cha'a. Te nuu ni jinu ja ni jininuu sa ma ji'in ja ni jiniso'o sa ma, te ni jinkoo jiti tuku sa nuu ja'a ángel ni kaxtnu'u ndaka cha'a, ja ndachiñu'u tuku sa i. 


text:
Kovaa ni ka'an i: ―‍Máko sa'a ni sukan, vaa saña chi jinukuechi tna sa nuu Su'si ma sukan jinukuechi maa ni a, ji'in ñani ni tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in ñayii ka kandija te ka sa'a i sukan ndee nuu libru ya'a. Ndachiñu'u ni maa Su'si ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ká'an i: ―‍Máko chu'u ni tnu'u ndee libru ya'a ja ndákaxtnu'u sukan ko kuu ma, vaa jâ ve kuyatni kivi a. 


text:
Nú na in kúni ja ko sa'a‑ka i ja u'vi, te kó sa'a‑ka maa i. Nú na in kúni ja sa'a tne'e‑ka i maa i, te sa'a tne'e‑ka i maa i. Nú na in kúni ja ko sa'a i ja va'a ja ndaa ma, te kó sa'a‑ka i ja va'a ja ndaa ma. Nú na in kúni ja nduvii ndundoo i, te ndásavii ndásandoo‑ka i maa i nuu Su'si ma ―‍kúu i ká'an i. 


text:
<pb/>Te ká'an Jesús ma: ―‍Sani te kenda yachi sa, te yinda'a sa ja skuta'vi ña'a sa, sukan‑va'a ndataa sa nuu ndi‑in ndi‑in ni sukan ni ka satniñu ni ma. 


text:
Sukan kúu letra xinañu'u ni keja'a ma te onde letra sandi'i‑nka ma, sukan kúu sa, te ja maa sa te ni keja'a ndaka ja iyo a, te ja maa sa te jin ndi'i ndaka, te maa sa kúu xinañu'u, te maa sa kúu sandi'i‑nka. 


text:
<pb/>’Ja vava'a ka kuu ñayii ka ndasa'a vii ka ndasa'a ndoo i maa i ma, sukan ka sa'a ñayii ka ndakate sa'ma i ma chi ka iyo i ja kuu jin kaa i nde'ya kúun yutnu sa'a ja kuu jin koteku ñayii ma, te kuu jin kivi koo i ye'e ñuu ma. 


text:
Kovaa ñayii ka sa'a sukan ka sa'a la‑ina ma chi ke'e ma jin koo i, ji'in ñayii tasi ma, ji'in ñayii ka kivi nduu ji'in ñayii masu ni ka tnanda'a ji'in i ma, ji'in ñayii ka ja'ni tna'a ma, ji'in ñayii ka jatna ini i ja jin xnda'vi tna'a i ma. 


text:
<pb/>’Maa sa ja kúu sa Jesús ma, ni tetniñu sa ángel sa ma, sukan‑va'a kaxtnu'u ndaa i tna'a ja ko kuu ma nuu ndijin ja ka kuu ni ñayii ka ndachiñu'u Su'si ma ndi‑in ndi‑in ñuu ma. Vaa saña chi ne'un sa'ya tata David ma ni kenda sa. Te sukan kúu kimi ka'nu kána nuu ve ndii ma, sukan kúu sa nuu ñayii ka kandija ña'a ma ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te Xtumani Ndios ma, ji'in ñayii ka ndachiñu'u Su'si ma, ja jin ndatna'a i ji'in ya sukan ka ndatna'a suchi jin tnanda'a ma, sa'a ka ka'an i ji'in ya nuu ñayii ma: ―‍Ne'e ni. Te nú na in kuniso'o, te ká'an tna i nuu ñayii ma: ―‍Ne'e ni. Te nú na in yíchi ndute, te kíi i, te nú kúni i, te kó'o i ndute sa'a ja koteku i ma, te masu nawa chuya'vi i. 


text:
<pb/>Te maa sa káxtnu'u nuu ndaka ni ja ka niniso'o ni tnu'u ndee nuu libru ya'a ja ndákaxtnu'u ndaka sukan ko kuu ma, te nú na in na skaa‑ka ka'an i sana sukan ká'an tnu'u ya'a, te maa Su'si ma sa'a ja kenda nuu i ndaka kue'e ka ndenee nuu libru ya'a. 


text:
Te nú na in na kendee‑ka tnu'u ndee nuu libru ya'a te ma ndákaxtnu'u i sukan ko kuu ma, te maa Su'si ma kendee ja kuta'vi i ja kúun yutnu sa'a ja koteku i ma, te xtandiyo ya i, te ma koo i ñuu ii ma, te ma ni'i i ndaka ja va'a ja ndee nuu libru ya'a. 


text:
<pb/>Iya káxtnu'u ndaa ja ká'an libru ya'a ja sukan ko kuu ma ká'an sa'a: ―‍Ja ndaa kúu ja sani te kenda yachi sa ―‍kúu ya ká'an ya. Te suni ni ndakone'e sa: ―‍Saa vi, Jesús Iya Tátnuni, ne'e yachi ni ―‍kúu sa jiña'a sa. Te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Te ja vii ja va'a na skuta'vi ña'a maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a ja ka kuu o ñayii ka kandija ya a. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña chi Pablo kúu sa, te jinukuechi sa nuu Jesucristo ma, te maa ya, ni kana ña'a ya ja ko kuu sa apóstol, te ni tetniñu ña'a ya ja kaxtnu'u sa tnu'u maa ya ma, te ni sa'a siin ña'a ya ja na kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ká'an ya ma. 


text:
Te tnu'u ya'a kúu tnu'u ni skuiso Su'si ma onde xi'na‑ka ma, te sukan ni ka tee tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a maa ya ma nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma. 


text:
Te tnu'u ya'a ká'an siki Sa'ya Su'si ma, te maa ya chi ni kenda ñayivi ya, te ne'un sa'ya tata David ma ni kâku ya ñuu ñayivi ya, te Jesucristo iya tátnuni nuu o ma kúu ya. 


text:
Te ni kaxtnu'u Xtumani Ndios ma ja Sa'ya Su'si ma kúu ya, te iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, vaa ni ji'i ya te ni ndateku ya ne'un ñayii ni ka ji'i ma. 


text:
Te Jesucristo ma chi ni skuta'vi ña'a ya tnu'u vii tnu'u mani ja ko kuu sa apóstol tee tetniñu maa ya ma, sukan‑va'a ja maa ya ma, te kaxtnu'u sa nuu ndaka ñayii masu ñayii judío ka kuu i ma ja na jin kandija i Su'si ma te jin ko sa'a i sukan ká'an ya ma. 


text:
<pb/>Te tée sa tutu ya'a, te tétniñu sa nuu ni ja ka iyo ni ñuu Roma a, ja ka kuu ni ñayii kútoo ña'a Su'si ma, te ni ndakana ña'a ya ja jin xndoo ni ndaka ja u'vi ma. Te kúni sa ja Yuva o Su'si ma ji'in Jesucristo Iya Tátnuni ma, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a te na sa'a tna ya ja jin koo mani ni. Kúni Pablo ma ja ki'in de jin koto de ñayii ka iyo ñuu Roma ma 


text:
<pb/>Xinañu'u kuiti, te ja maa Jesucristo ma, te ndakuan‑ta'vi sa nuu Su'si o a ja jin kuu ndaka ni, vaa ni‑ka'nu ni‑tu'u ñuu ñayivi a ka jini i sukan vivii ka kuu ni ja ni ka kandija ni Su'si o a. 


text:
Te maa Su'si iya xi‑nuu jinukuechi sa ja ni‑yu'u ni‑ini sa káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Sa'ya ya Jesús ma na'a ja ñatuu ndúnaa ña'a sa vaa ndimaa ndákune'e ña'a sa ora jikan‑ta'vi sa nuu maa ya ma. 


text:
Te ndimaa jikan‑ta'vi xeen sa nuu Su'si ma ja na taa ya tnu'u, te na chindee chituu ña'a ya ja na kuu jaan sa jan koto ña'a sa nuu ka iyo ni a. 


text:
Vaa kúu ini xeen sa ja kuni ña'a sa te ka'an sa sukan kúni Xtumani Ndios ma ja jin ko sa'a jin ko kuu ni, te jin ni'i‑ka ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu. 


text:
Vaa na ka'an o ja sa'a jiniñu'u ja jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a ndaka o sukan‑va'a jin kukanu ini‑ka o Su'si ma. 


text:
<pb/>Jin kona'a ndaka ni ja jâ ni kuu kua'a jichi kúni sa ja jan koto ña'a sa, kovaa onde vitna chi ndimaa iyo in ja ja'nu ndee nuu sa, te ñatuu nde kúu jaan sa. Chi vaa ja kúni sa kúu ja chindee ña'a sa, sukan‑va'a kuu jin sa'a ni sukan játna ini Su'si ma, te koo jayiñu'u ya, sukan chíndee sa ndaka ñayii masu judío ka kuu i ma te ka sa'a i sukan játna ini Su'si ma. 


text:
Vaa nee yika sa nuu ñayii ka ka'an sa'an griego ma ji'in nuu ñayii ñatuu ka ka'an i sa'an griego ma, ji'in nuu ñayii ndichi ma ji'in nuu ñayii ñatuu na tnu'u ndichi ka neva'a i ma, ja ka iyo i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. 


text:
Te chukan kúu ja ñu'u xeen ini sa ja jaan sa ñuu Roma a nuu ka iyo ni a, te kuu ka'an kachi sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu ndaka ni. Tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma chi iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu i ja chindee ña'a i ja jin nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa 


text:
<pb/>Vaa masu kúkan‑nuu sa ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, vaa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma chi iyo i ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu maa ya ma, te ndaka ñayii ka kandija tnu'u vii tnu'u va'a ya ma chi jin ndani'i ta'vi i. Te kúni Su'si ma ja xinañu'u jin koniniso'o ñayii judío ma, sani te jin koniniso'o ñayii masu judío ka kuu i ma. 


text:
Vaa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma sa'a ja jin nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma, te káxtnu'u i sukan jin kandija o Su'si ma te jin kukanu ini o ya ni‑kani ni‑jika. Te suni sa'a ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Ñayii sa'a ja va'a ja ndaa ma chi suu i koteku ni‑kani ni‑jika, vaa kúkanu ini i Su'si ma.” Sa'a ká'an. Sukan ka ndiso kuechi ndaka ñayii ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Vaa maa Su'si ma, onde andivi ma iyo ya, te káxtnu'u ya sukan ndákiti ini ya ja ñatuu játna ini ya sukan ka sa'a ñayii ma ja u'vi ma ji'in ja ka sa'a u'vi tna'a i ma, vaa ñayii yukan chi ka ja'nu ndee i ja jin kandija jaku‑ka ñayii ma tnu'u ndaa tnu'u ndija ya ma. 


text:
Vaa sukan ka jini yo'o ja iyo in Su'si ma, te ka jini o sukan sa'a sukan kúu ya ma, te suni ka jini tna ndaka ñayii ka sa'a ja u'vi ma ndaka ja va'a sa'a Su'si ma, vaa maa ya káxtnu'u ja iyo ya. 


text:
Vaa yo'o chi ñatuu ka kundee maa o jin kuni o sukan kaa sukan iyo ya ma. Kovaa nuna jin ndasa'a o kuenda ndaka ja ni sa'a ya ji'in tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma onde nuu ni kuva'a ñuu ñayivi a, te jin kuni o ja iyo ya ja kúu ya Su'si o ma ni‑kani ni‑jika. Te chukan kúu ja ñayii ka sa'a ja u'vi ma, masu kuu jin ka'an i ja ñatuu na Su'si iyo. 


text:
<pb/>Te visi jâ ka jini ñayii ma ja iyo Su'si o a, kovaa ñatuu ka ndachiñu'u i maa ya ja kúu ya Su'si ma, te ñatuu ni ka ndakuan‑ta'vi i nuu ya, su'va ni ka sa'a ndee i ini anua i ma, te ni ka ndandesi ini anua i ma. 


text:
Vaa ka ka'an i ja ka jini xeen i, kovaa masu ka jini kuiti i, su'va ka kuneé ka ku‑uun i, te su'va vi'i‑ka ni ka sa'a ndee i ini anua i ma nuu Su'si ma. 


text:
Te ni ka xndoo i jayiñu'u Su'si iya téku ni‑kani ni‑jika ma, te ni ka ndasa'a i in yunuu ñayii, te vitna ja ñayii a chi ñayii naa‑ni kúu i, te ni ka sa'a i yunuu lasaa ma, ji'in yunuu koo ma, ji'in yunuu ndeva'a‑ni kiti ma, te ka chiñu'u i. 


text:
Chukan kúu ja Su'si ma chi ni xndoo ya i, te ka sa'a maa i ndaka ja u'vi ma, sukan ka jani ini anua maa i ma. Te ka xtivi i maa i ma. 


text:
<pb/>Te sukan ni ka ndaxsama i tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si ma, te ni ka jan‑ta'vi i tnu'u xnda'vi tna'a ma, vaa ka chiñu'u i ndaka ja iyo ñuu ñayivi a ja ni sa'a Su'si ma, kovaa ka ndunaa i ja jin ndachiñu'u i maa iya ni sa'a ndaka ja iyo ñuu ñayivi a. Kovaa yo'o chi ka jini o ja Su'si ma, iyo jayiñu'u ya ni‑kani ni‑jika ma. Te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja Su'si ma, ni xndoo ya i ja jin sa'a maa i ja u'vi ma te jin tna'a maa i ja kan‑nuu. Vaa ka iyo ña'a chi ka jatna ini tna'a ña ja ndi‑tna'a ña'a ña, te jin ko kusu ña, te ka sa'a ña ja kayu'u ja kan‑nuu, te masu sukan ni jani, ni ka'vi ini Su'si ma. 


text:
Suni tna tee ma, ni ka xndoo de ja jin ko kusu de ji'in ñasi'i de ma, te ni ka jatna ini‑ka de ja ndi‑tna'a tee de ma jin ko kusu, te ka sa'a de ja kayu'u ja kan‑nuu. Te ja sukan ka sa'a ka kuu de ma, te sa'a Su'si ma ja jin ndo'o jin neni de. 


text:
<pb/>Te kuechi ja ñatuu ka kandija i Su'si ma, te ni sa'a ya ja janitnuni i ma ni ka nduneé, ni ka ndu‑uun‑nka, te ñatuu nde ka ndasa'a i kuenda ja masu nde jiniñu'u ndaka ja ka sa'a i ma. 


text:
Te ndimaa ja u'vi kúu ndaka ja ka sa'a i ma, vaa ka kivi nduu i ji'in ñayii ni masu ni ka tnanda'a ji'in i ma, te ka iyo i ja ka skiti ini i in‑ka ñayii ma, inundiyo ini i ma, ka sa'a i ja u'vi ma, ka kukueñu ini i ma, ka ja'ni tna'a i ma, ka kanaa i ma, ka xnda'vi tna'a i ma, ka ka'an neé ka ka'an ñuu i ma, 


text:
ka skanduu yu'u i ma, ka ka'an i tnu'u tna'a i ma, ñatuu ka kuni sii i nuu Su'si ma, ñatuu na respetu i ma, inuvixi xeen ka ndaa i ma, ndimaa ja u'vi ka jani ini i ja jin sa'a i ma, masu ka kandija i nuu yuva nuu si'i i ma, 


text:
inundee ini i ma, masu inundija i ja inuva'a ini i ma, ka sa'a ndeva'a i ñayii nda'vi ma, masu kuu jin koo mani i ma, ni a jin kunda'vi ini i ñayii ma. 


text:
Visi jâ ka jini i sukan jani ini Su'si ma ja ñayii ka sa'a sukan ma ka kuu ñayii jin kûu ma, kovaa sukan‑ka ka sa'a i. Te masu ka iyo sii ini i ja maa‑ni i ka sa'a sukan ma, chi su'va ka kuni i ja ndaka‑ka ñayii ma na jin ko sa'a sukan ka sa'a i ma.<pb/>


text:
Vaa masu kuu yanduu ja sa'a ja kúu ni a, ndeva'a‑ni na in kúu ni. Ndijin ja xtekuechi ni tna'a ni ma, te maa ni, ndáxtekuechi ni maa ni, te jiso kuechi maa ni, vaa tna'a ja xtekuechi ni tna'a ni ma, chukan kuiti kúu ja sa'a maa ni a. 


text:
Vaa ka jini o ja maa Su'si ma ka'nde tniñu ñayii ka sa'a ndaka ja u'vi ma, te sukan, te jin ndachunaa ndi'i jin ndachunaa tu'u maa i ja ka sa'a i ma. 


text:
Te ndijin ja xtekuechi ni tna'a ni ma te sa'a ni ja ka sa'a i ma, ¿jani ini ni ja kaku ni nuu Su'si ma kivi ndakan ya kuenda nuu ni ma? 


text:
¿Xi saxiko ni ja vii ja va'a sukan kuee ini ya ma vaa kútoo ña'a ya ma? ¿Te ñatuu ndása'a ni kuenda ja va'a ini ya kúu, chukan kúu ja káxtnu'u ya ichi ndaa ko kaka ni ma, sukan‑va'a ndakani ndaka'vi ini ni te kondikin ni Su'si ma? 


text:
Kovaa ja sukan ndee ini ni a te ñatuu ndákani ndáka'vi ini ni a, sa'a ni ja ndákiti xeen ini Su'si ma nuu ni, kivi kenda ja ndakan ndi'i ndakan tu'u ya kuenda nawa ni yo sa'a, ni yo kuu ni ma. 


text:
Nde o ka ndi ini ja jin ndani'i ta'vi o te jin koteku o ni‑kani ni‑jika ma, te jin ni'i o jayiñu'u nuu Su'si ma te ka'an ya ja ja vava'a kúu ja ni ka sa'a, ni ka kuu o ma, nuna jin ku'un ini o ja jin ko sa'a o ja va'a ja ndaa ndija nuu ya ma, te jin ni'i o ndaka cha'a te jin koteku o ni‑kani ni‑jika ma. 


text:
Kovaa ndákiti xeen ini ya nuu ñayii inuso'o ka ndaa i ma, ja ñatuu ka kandija i ja ndaa ká'an nuu tnu'u maa ya ma, su'va ka sa'a‑ka i tna'a ja ñatuu játna ini Su'si ma. 


text:
Te tnundo'o tnuneni ji'in tnu'u xii ini kua'a ya nuu ñayii ka sa'a ja u'vi ma. Cha'a chi xinañu'u ñayii judío ma jin ndo'o. Sani te ñayii masu judío ka kuu i ma, jin ndo'o tna i. 


text:
¡Kovaa naka jayiñu'u ji'in tnu'u sii ini koo nuu ndaka ñayii ka sa'a ja va'a ma! Cha'a chi xinañu'u ñayii judío ma, jin ni'i. Sani te ñayii masu judío ka kuu i ma, jin ni'i tna i. 


text:
Vaa ndaka ni ja ñatuu ka jini ni tnu'u ni wa'a Su'si ma ja ni ndakaxtnu'u Moisés ma te ni ka yo sa'a ni ja u'vi ma, te suni jin skenaa ni maa ni nkuu, visi ñatuu ka jini ni sukan ni ndakaxtnu'u Moisés ma. Te ndaka ndijin ja ka jini ni tnu'u ni wa'a Su'si ma ja ni ndakaxtnu'u Moisés ma te ni ka yo sa'a ni ja u'vi ma, te sukan ká'an tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma, sukan ndakan ndaa Su'si ma kuenda nuu ni. 


text:
Vaa masu ñayii yika‑ni ja niniso'o‑ni i tnu'u ni kaxtnu'u Su'si ma nuu Moisés ma ka kuu ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa nuu Su'si ma. Chi ña'a. Su'va ká'an Su'si ma ja ñayii ka sa'a ka kuu sukan ndee tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma ka kuu ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ñayii masu judío ka kuu i ma te ñatuu na tnu'u ni yo ndakaxtnu'u Moisés ma ka jini i, kovaa ka jini i nde a kúu ja va'a ma ji'in ja u'vi ma, te maa i ka ndasa'a kuenda nawa jin sa'a i ma. 


text:
Te sa'a, te ka kaxtnu'u i ja iyo in tnu'u tátnuni ini anua i ma, te ka kaxtnu'u i sukan ka jani ka ka'vi ini i ma, te ka ndakunitnuni i naxe ka sa'a ka kuu i ma nú ja va'a xi ja u'vi kúu. 


text:
<pb/>Sa'a ko kuu kivi sunkoo Yuva o Su'si ma Sa'ya ya Jesucristo ma, ja ndakan ndaa ya kuenda nuu in in o ja ka kuu o ñayii a nawa ni ka yo sa'a yu'u o ma, sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a káxtnu'u sa a. Ñayii judío ma chi masu ka sa'a kuiti i sukan ká'an tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma 


text:
<pb/>Ndijin ja ká'an ni ja kúu ni judío, te kúkanu ini ni tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma, te ká'an ni ja sa'ya Su'si ma kúu ni, 


text:
te ká'an ni ja jini ni sukan kúni Su'si ma ja jin sa'a o ma, te jâ ni kutu'va ni tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma, te jini ni ndakaji ni ja va'a ma. 


text:
Te jani ini ni ja kúu ni ñayii káxtnu'u tnu'u Su'si ma nuu ñayii ñatuu ka jini ma te kuan koo neé kuan koo uun maa i ma, te ñu'u ndú'va kúu ni nuu ñayii ka iyo nuu nee ma sa'a ni tnu'u. 


text:
Te jani ini ni ja teskua'a kúu ni nuu ñayii ñatuu ka jini ma, ji'in nuu ñayii yika ni ka keja'a i ka ndanduku i Su'si ma, vaa maa ni chi jâ jini ni tnu'u ndaa tnu'u ndichi ni ndakaxtnu'u Moisés ma. 


text:
Ndijin ja káxtnu'u ni nuu in‑ka ñayii a, ¿naku ñatuu ndákaxtnu'u ni nuu maa ni a naxe kúni Su'si ma ja ko sa'a ko kuu ni? Ndijin ja káxtnu'u ni nuu in‑ka ñayii ja máko jin sakui'na i ma, ¿te sakui'na maa ni? 


text:
Ndijin ja ká'an ni ja ma kuu ndatuu tee ma ji'in in‑ka ña'a ma, ¿te maa ni ndátuu ji'in in‑ka ña'a ma? Ndijin ja saxiko ni ja masu Su'si ka kuu ma, ¿te kivi ni nuu ka ñu'u i ma, te sakui'na ni? 


text:
Ndijin ja kúvixi maa ni ja jini ni tnu'u ndaa ni ndakaxtnu'u Moisés ma, kovaa sa'a ni ja ka saxiko ñayii a Su'si o ma, vaa ñatuu sa'a ni sukan ká'an ya ma. 


text:
Sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si o a: “Ja kuechi ndijin a, te ñayii masu judío ka kuu i ma, ka ka'an ndeva'a i ja kuu Su'si o a.” Sa'a ká'an tnu'u ya a. 


text:
<pb/>Ja ndaa kúu ja nuna kitnuni o chi chindee ña'a i, nuna sa'a o sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. Kovaa nú ma sa'a o, te ko kuu o sukan‑ni ka kuu ñayii ñatuu ka yitnuni i ma. 


text:
Chukan kúu ja in ñayii ñatuu yitnuni ma te sa'a i sukan ká'an tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma, kuenda tnu'u ja yitnuni i kúu, ká'an Su'si ma. 


text:
Vaa ñayii ñatuu yitnuni yikikuñu i ma kovaa kándija i ndaka tnu'u Su'si ma ja ni ndakaxtnu'u Moisés ma, kuu ndaka'an i kuechi ni a, vaa visi neva'a ni tutu ndee tnu'u ni tatnuni Su'si o a, te visi yitnuni ni a, kovaa ñatuu sa'a ni sukan ká'an tnu'u Su'si ma ja ni ka'an Moisés ma. 


text:
Vaa ja ko kuu o ñayii judío ma chi masu yika‑ni ja sa'a o sukan ka sa'a ñayii judío ma ja ka chitnuni i yikikuñu i ma kúu. Chi ña'a. 


text:
Su'va ja jin ko kuu o ñayii judío ndija ma kúu ja nú ni nduvii ni ndundoo ini anua o a, te sukan, te ini anua o a ni nukitnuni ndija i nuu Su'si ma. Vaa masu yika‑ni ja kúu ká'vi o sukan ndee tnu'u ni ka'an Moisés ma kúu ja ko kuu o ñayii judío ma chi su'va nú maa Xtumani Ndios ma ni ndaxsama ña'a. Te ja ñu'u ini o kúu ja Su'si ma ndaka'an va'a ndaka'an vii ja sa'a o ma, te masu ñu'u ini o ja ñayii ma, jin ka'an vii ja sa'a ja kuu o ma.<pb/>


text:
Kua'a xeen ja jin ni'i o ja ka kuu o ñayii judío a, nuna jin jaku'ni ndaa ini o tnu'u Su'si o a. In kúu ja ni kukanu ini ña'a Su'si ma ja nuu nda'a yo'o ni xndoo ya tnu'u ni tatnuni ya ja jin ko sa'a o ma. 


text:
Chukan kúu ja, ¿naxe ka'an o? Nú in nde ni ñatuu kándija, te ¿ja ñatuu kándija ni ma, sa'a i ja ma sa'a‑ka Su'si ma ja ni skuiso ya ma? 


text:
Ña'a, vaa Su'si ma chi in ja ni ka'an ya ja sa'a ya ma, chi ûni sa'a ya, visi sukan‑ni kúu maa ñayii a ja ñatuu sa'a i ja ndaa ma. Vaa sa'a ká'an tutu ndee tnu'u Su'si o ma:<pb/>Sukan‑va'a jin ndakunitnuni ñayii ma ja tnu'u ndaa tnu'u ndija kúu tnu'u ká'an ni a, vi Su'si, te ñatuu na in ká'an ja masu ja'nde ndaa ni tniñu ñayii ma. Sa'a ni jiña'a David ma Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa ka iyo jaku ñayii ma ja ka ka'an i ja kuechi ja u'vi ka sa'a i ma, te iyo‑ka jayiñu'u Su'si ma. Te ka jani ini i ja chukan kúu ja masu va'a ini Su'si ma ja xndo'o xneni ya i ma. Sa'a ndáka'an sa sukan ka ká'an jaku ñayii ma. Te yo'o, ¿naxe jin ka'an tna o? 


text:
¡Masu kuu ja jin ka'an o sukan! Vaa nú ma xndo'o xneni ya ñayii ka ndiso kuechi ma, ¿naxe ka'nde ya tniñu ñayii ka iyo ñuu ñayivi a? 


text:
Te in‑ka tnu'u ja ka ka'an ñayii yukan kúu ja ndaka tnu'u ka ka'an i ja masu ja ndaa kúu ma, kovaa sa'a tnu'u ka ka'an i ma ja ka ndasa'a jaku‑ka ñayii ma kuenda ja maa in‑ni Su'si ma ká'an tnu'u ndaa tnu'u ndija ma, te ka ndachiñu'u xeen‑ka ñayii ma Su'si ma. Te ka ka'an ñayii tnu'u ma: “¿Te naku ka ka'an i ja ka ndiso kuechi o?”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Kovaa nuna jin kandija o ja ka ka'an ñayii tnu'u ma, te ¿xi jin ka'an tna o ja jin sa'a o ja u'vi ma, sukan‑va'a nduu i ja va'a ma? ¡Masu kuu ja jin ka'an o sukan! Kovaa maa ñayii yukan, ka ka'an i tnu'u sa ja sa'a káxtnu'u sa. Kovaa maa Su'si ma chi jini ya ja sukan ka ka'an i tnu'u sa ma, te kenda kivi ja ndakan ya kuenda nuu i ja sukan ka ka'an i ma, te jin ndachunaa maa i. Ni‑in ñayii ñatuu sa'a ja va'a nuu Su'si ma 


text:
<pb/>¿Te naxe jin ka'an o? ¿Yo'o ja ka kuu o judío a, ñayii va'a‑ka ka kuu o sana ñayii masu judío ka kuu i ma? Ña'a, vaa ndaka o ji'in ñayii masu judío ka kuu i ma, jâ ka ndiso kuechi o nkuu. 


text:
Ndaka i ni ka ski'in maa i.<pb/>Ndaka i, masu ñayii jin kuu‑ka ka kuu i. Ñatuu na in sa'a‑ka ja va'a, ni a in‑nka i.<pb/> 


text:
Sukan kini kaa nuu ka yinee ndiyi ma nuna ndanune i ma, sukan ka kuu tnu'u ka kana koo sukun ñayii ma.<pb/>Te ja ka ka'an i ji'in yaa i ma, ja ka xnda'vi i ñayii ma kúu.<pb/>Te sukan kúu venenu koo ma, sukan kúu ja ka ka'an i ji'in ñii yu'u i ma.<pb/> 


text:
<pb/>Kovaa ka jini o ja ndaka sukan ndee tnu'u Su'si ma, ká'an i ja jin kuu maa ñayii ka jani ini i ja nuna jin sa'a i ndaka sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te jin ndani'i ta'vi i. Kovaa ña'a. Vaa maa Su'si ma ndakan kuenda nuu ndaka ñayii ka iyo ñuu ñayivi a, te jin ndachunaa i ndaka nawa ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu i ma. Te kivi yukan masu na in kuu ka'an‑ka. 


text:
Vaa visi tnuñu maa ñayii ma ja sa'a i ndaka sukan ndee tnu'u ja ni wa'a Su'si ma nuu Moisés ma, kovaa ni a in ñayii ma, masu kundee i sa'a i ja va'a nuu ya ma te ndani'i ta'vi i. Vaa tnu'u ni wa'a Su'si ma nuu Moisés ma, yika‑ni ja sa'a i kúu ja ndákunitnuni ñayii ma ja ja u'vi ni sa'a i ma te ni jiso kuechi i nuu Su'si ma. Ja ni ka kukanu ini o Jesucristo ma ja suu ya ni chunaa nuu tniñu o ma te ni ka kaku o nuu ja u'vi ma 


text:
<pb/>Kovaa vitna, te Su'si ma, ni kaxtnu'u ya in‑ka tnu'u jaa sukan jin ndayaa o nuu ja u'vi ma te jin ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndija nuu ya ma. Vaa onde Moisés ma ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ni ka yo kaxtnu'u de ja sukan ko kuu ma. 


text:
Chukan kúu ja ndeva'a‑ni na in kukanu ini Jesucristo ma ja maa ya ni chunaa nuu tniñu i ma nuu ni ji'i ya nuu krusi ma chi sakanu ini Su'si ma kuechi i ma. Vaa ndaka ñayii ka kukanu ini i Jesucristo ma, kuu jin sa'a i ja vii ja va'a ma. Vaa Su'si ma chi masu nde sa'a siin ya ni‑in jichi ñayii ma, 


text:
vaa ndaka ñayii ma, ni ka sa'a i ja u'vi ma te ni ka jiso kuechi i nuu Su'si ma, chukan kúu ja ni ka kujika i nuu iyo jayiñu'u ya ma. 


text:
Kovaa Su'si ma chi ni kunda'vi ini ña'a ya, te ni skuta'vi ña'a ya tnu'u vii tnu'u mani ya ma, te ni sa'a ya ja maa Jesucristo ma ni ndachunaa nuu tniñu o ma, te sukan, te ni ka kaku o nuu ja u'vi ma. 


text:
Vaa ni tetniñu Su'si ma Jesucristo ma ja kûu ya, te ni jati niñi ya ma ja jin kuu o ma. Te nuna jin kukanu ini o ja sukan ni ndo'o Jesucristo ma nuu tniñu o ma, chi ndasavii ndasandoo ña'a Su'si ma nuu ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a o ma. Te Su'si ma, ni kaa kuee ini ya, vaa ñatuu ni xndo'o xneni ya ñayii ma ja kuechi ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a i ma. 


text:
Kovaa onde vitna, te jâ ni kaxtnu'u ya ja iya sa'a ndimaa ja va'a ja ndaa kûu ya, vaa ni ndachunaa maa ya ndaka kuechi ni ka yo sa'a o onde xi'na‑ka ma. Te suni sukan káxtnu'u ya ja maa ya sa'a ja ndaka o ja ka kukanu ini o Jesús ma te ni ka jan‑ta'vi o ya ma, te ñatuu‑ka na kuechi ka ndiso o nuu Su'si ma, te jin nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja, ¿ndenu iyo ja ká'an ñayii ma ja maa i kúu sa'a ndaka ma? Masu na in kuu sa'a kuiti ja va'a, ja maa in‑ni i ma. Nú masu ja onde kukanu ini i Jesucristo ma, sana kuu sa'a i ndaka ja va'a ma. 


text:
Te chukan kúu ja ka ndasa'a o kuenda ja masu kuechi ja ni ka yo sa'a o ndaka ja ni kaxtnu'u Moisés ma, te ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a, chi ña'a. Vaa onde ni ka kukanu ini o Jesucristo ma, saa ni chindee ña'a ya ja ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
<pb/>¿Te Su'si ma, Su'si maa in‑ni ñayii judío ma kúu ya? Te ñayii masu judío ka kuu i ma, te ¿masu Su'si tna i kúu ya? Ñatuu na in ko kani ini sukan, vaa Su'si ma chi suni Su'si tna i kúu ya. 


text:
Vaa Su'si ma chi maa in‑ni ya kúu Su'si ndaka o a. Te nú ñayii judío ma, jin kukanu ini i ya, te sa'a ya ja jin nduu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa ma. Te suni sukan sa'a tna ya ja jin kuu ñayii masu ñayii judío ka kuu i ma, nuna jin kukanu ini i ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja, yo'o ja ka kukanu ini o Jesucristo ma, te masu kuu jin ka'an o ja masu jiniñu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma nuu Moisés ma. Su'va yo'o ja ka kukanu ini o Jesucristo ma, ka ka'an o ja kanuu xeen‑ka tna kúu tnu'u ni kaxtnu'u Su'si ma nuu Moisés ma.<pb/>


text:
Nute kuechi ja ni yo sa'a de ma te jin kuña'a i ja in tee sa'a ja va'a kúu de chi savixi de maa de. Kovaa nuu Su'si ma masu kuu jin savixi o maa o. 


text:
Vaa ¿nawa ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma? Ká'an i ja: “Abraham ma chi ni kukanu ini de Su'si ma, te ni ndaka'an ni ndakachi ya ja in tee sa'a ja va'a ja ndaa kúu de.” 


text:
<pb/>Va'a‑ni, vaa ñayii satniñu ma chi masu kuu ka'an o ja ja skuta'vi ña'a jito'o i ma kúu ja ni chuya'vi de i ma chi ja ni satniñu i ma kúu. 


text:
Kovaa Su'si ma kúu iya sa'a ja onde ñayii ka sa'a ja u'vi ma te ka ndiso kuechi i ma chi kuu jin ko kuu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. Nuna jin kukanu ini i Su'si ma, te ka'an Su'si ma ja kuechi ja ni ka kukanu ini i ya ma, te ñayii va'a ni ka nduu i. 


text:
Suni sukan ká'an David ma ja va'a xeen kúu ñayii ja visi ñatuu na ja va'a ni yo sa'a i ma kovaa ni kukanu ini i Su'si ma, te ni kuatundi'ya ña'a ya, te ni nduu i in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa. Vaa sa'a ká'an David ma:<pb/> 


text:
¡Naka vii naka va'a ka kuu ñayii ja ni sakanu ini Iya Tátnuni ma kuechi i ma te ni ka naa ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a i ma!<pb/> 


text:
¡Naka vii naka va'a kúu ñayii ja ñatuu ndánduku Iya Tátnuni ma kuenda ndaka ja u'vi ni yo sa'a i ma!, kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te tnu'u mani ja ni ka'an David ma, ¿nawa ka jani ini ni? ¿Ja jin kuu maa in‑ni ñayii judío ma kúu, xi suni ni ka'an de ja jin kuu ñayii masu ñayii judío ka kuu i ma? Ja jin kuu ndaka o kúu, vaa ká'an sa ja Abraham ma chi ni kukanu ini de Su'si ma, te ni ndaka'an ni ndakachi ya ja in tee sa'a ja va'a ja ndaa kúu de. 


text:
¿Te naxe ni iyo de nuu ni ká'an Su'si ma sukan? ¿In tee yitnuni sukan ka yitnuni tee judío ma kúu de nuu ni ka'an Su'si ma sukan, xi in tee ñatuu kitnuni‑ka kúu de? Masu in tee yitnuni kúu de. Ña'a chi in tee ñatuu kitnuni‑ka kúu de nuu ni ka'an Su'si ma sukan. 


text:
Kovaa jâ ni kukanu ini de Su'si ma visi ñatuu kitnuni‑ka de ma, sani te ni jakitnuni de, sukan‑va'a ko kuu i in seña ja kaxtnu'u i ja jâ ni kukanu ini de Su'si ma te ni kandija de ja ká'an Su'si ma te jâ ni nduu de in tee sa'a ja va'a ja ndaa. Te chukan kúu ja iyo de ja ko kuu de yuva ndaka ñayii ka kukanu ini Su'si ma visi ñatuu ka yitnuni tee ma, vaa ká'an Su'si ma ja jâ ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa sukan játna ini maa ya ma. 


text:
Te suni Abraham ma, kúu de yuva ndaka ñayii judío ja ka yitnuni i ma. Kovaa masu yuva ndaka ñayii judío ma kúu yuva o Abraham ma, nú masu ja kúu de yuva nanimaa ñayii judío ka sa'a sukan ni yo sa'a maa de ma. Na ko ka'an o ja kúu de yuva ndaka ñayii ka kukanu ini Su'si ma‑ni, sukan ni yo kukanu ini maa de Su'si ma nuu ñatuu kitnuni‑ka de ma. 


text:
<pb/>Te ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma ja maa de ji'in sa'ya tata de ma, jin kuta'vi de ji'in i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Kovaa masu kuechi ja ni sa'a de ndaka ja ni kaxtnu'u Moisés ma kúu ja ni skuiso Su'si ma sukan ma. Nú masu ja kuechi ja ni kukanu ini de Su'si ma kúu, te ni nduu de tee sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Vaa nute ñayii ka sa'a ndaka ja ni kaxtnu'u Moisés ma, jin ko kuu i ñayii jin kuta'vi ni‑ka'nu ñuu ñayivi a chi ñatuu jiniñu'u ja jin kukanu ini o maa Su'si ma, te masu nde jiniñu'u tnu'u ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma. 


text:
Vaa tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, sa'a i ja ndákiti ini Su'si ma nuu o a, nú ñatuu kándija o te ñatuu sa'a o sukan ká'an ma. Kovaa nú ñatuu kuni‑ka o tnu'u ni ka'an ni kachi Moisés ma chi masu sa'a o ja ndakiti ini Su'si ma nuu o nawa ni sa'a maa o ma, vaa ñatuu kuni‑ka o ma. 


text:
Chukan kúu ja ka jini o ja kuechi ja ka kukanu ini o Su'si ma, te jin ndani'i o ja ni skuiso ya ma ja skuta'vi ña'a ya ma. Te ja ndaa ndija ja jin nduta'vi sa'ya tata Abraham ma sukan ni skuiso Su'si ma. Kovaa masu maa in‑ni ñayii ka sa'a sukan ni kaxtnu'u Moisés ma, jin nduta'vi sukan ni skuiso Su'si ma, chi suni ñayii ka kukanu ini Su'si ma te ka kuu i sukan ni yo kuu Abraham ma, jin ndani'i ta'vi tna i. Vaa yuva ndaka o kúu de. 


text:
Suni sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma, ja ni jiña'a ya nuu Abraham ma: “Jâ ni sunkani ña'a sa ja ko kuu ni yuva kua'a ñuu.” Sukan ni jiña'a Su'si ma, vaa ni kukanu ini de ya ja kuu ndaxteku ya ñayii ni ka ji'i ma te kuu ka'an ya ja ndaka ja ñatuu ka nde'ya o a ñuu ñayivi a, kuenda tnu'u ja jâ ka iyo i kúu. 


text:
<pb/>Te Abraham ma chi ni kukanu ini de Su'si ma, visi ñatuu kuni‑ka de naxe ko kuu ja sa'a ya ja ni skuiso ya nuu de ma, vaa suu de ko kuu yuva ñayii ndaka ñuu ma. Vaa sa'a ni jiña'a Su'si ma: “Sukan kua'a tiuxini ka iyo andivi ma, sukan kua'a sa'ya tata ni ko kuu”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te visi jâ ni kuu nija'nu de te ñatuu‑ka na tnu'u ndee tnu'u ndatnu yikikuñu de ma vaa jâ yi'i de cientu kuiya, te Sara ma chi in ña'a masu kuu koo sa'ya kúu ña, kovaa ñatuu ni sanuu de chi ni kukanu ini de Su'si ma. 


text:
Te ñatuu ni jani uu ni jani uni ini de chi ni kandija de sukan ni skuiso Su'si ma, te ûni ni kukanu ini‑ka de ya, te ni ndachiñu'u de ya. 


text:
Vaa ni kandija de ja ni ka'an Su'si iya kúu sa'a ndaka ma, te ni kukanu ini de ya ja sa'a ya ndaka sukan ni skuiso ya ma. 


text:
Suni ja jin kuu tna o kúu ja ká'an tnu'u Su'si ma, nú ka kukanu ini o Su'si iya ni sa'a ja ni ndateku Jesucristo ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma. 


text:
Te Jesucristo ma chi ni ji'i ya kuechi ja u'vi ni ka yo sa'a o ma, te ni ndateku ya, sukan‑va'a yo'o, te jin kukanu ini o ya, te jin ko kuu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa sukan játna ini Su'si ma.<pb/>


text:
Ja ni ka kukanu ini o Su'si ma, te ni ndasandaa ni ndasandija ña'a ya, te ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te ni sa'a ya ja jin koo mani o ji'in Su'si ma. 


text:
Te ja ni ka kukanu ini o ya a, te ja maa tna ya a, te ni kuu ni ka ndani'i o ja va'a ja vii ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te suu kúu ja jin konukuiñi va'a o nuu ya. Te ûni ka kutachi xeen o ja ka ndetu o ja jin ni'i o jayiñu'u Su'si ma. 


text:
Te masu cha'a‑ni chi suni ka kutachi xeen o ora ka ndo'o ka neni o ma. Vaa ka jini o ja nuna jin ndo'o jin neni o ma chi sa'a i ja ko kuu o ñayii kava kuee ini. 


text:
Te nuna kava kuee ini o ma, te sa'a i ja teku‑ka ini o nuu tnundo'o tnuneni ma, te nuna teku‑ka ini o ma chi kukanu ini o ja ni'i o ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
Te ja ndetu o ja ni'i o ma chi masu ja kan‑yu'u ja kan‑nuu kúu, vaa onde ini anua o a ka jini o sukan kútoo ña'a Su'si ma, vaa skuta'vi ña'a ya Xtumani maa ya ma. 


text:
Vaa ka jini ni ja sukan ni kenda kivi ni kaji Su'si ma, te ni ji'i Cristo ma nuu tniñu o ja ka ndiso kuechi o ma, kivi nuu masu nde ka jiniñu'u‑ka o ma nkuu. 


text:
<pb/>Ja ndaa kúu ja masu na in kachi i ja kûu i nuu tniñu in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa, xi saa iyo‑nka in ñayii kachi kûu i nuu tniñu ñayii va'a xeen ini i ma kuechi ja va'a ini i ma. 


text:
Kovaa maa Su'si ma, ni kaxtnu'u ya sukan kútoo ña'a ya ma, vaa nuu ka kuu‑ka o ñayii ka sa'a ja u'vi ma, te ni ji'i Cristo ma nuu tniñu o ma. 


text:
<pb/>Te ja maa niñi Cristo ma, te ni ndasavii ni ndasava'a ña'a Su'si ma, te chukan kúu ja ja maa ya te jin kaku o te ma xndo'o ma xneni ña'a Su'si ma. 


text:
Vaa ñayii masu ni ka yo ketna'a ini ji'in Su'si ma ni ka yo kuu o, te ja ni ji'i Sa'ya ya ma, te ni ka ndumani o ji'in Su'si ma. Te chukan kúu ja vi'i‑ka jín kukanu ini o Su'si ma ja jin kaku o, vaa téku Cristo Iya Tátnuni ma. 


text:
Te masu yika‑ni ja cha'a‑ni chi suni ka kutachi o ja ka iyo o nuu Su'si ma ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o ma, vaa ja maa Jesucristo ma, te ni ka ndumani o ji'in Su'si ma vitna. Sukan ni sa'a Adán ma, ji'in sukan ni sa'a Cristo ma 


text:
<pb/>Vaa kuechi ja in ñayii ma, te ni kivi ja u'vi ma nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a, te kuechi ja ndaka ñayii ma ni ka sa'a ja u'vi ma, te chukan kúu ja jin kûu ndaka o ma nkuu, vaa kuechi ja ndaka ñayii ma ni ka sa'a ja u'vi ma. 


text:
Nuu ñatuu tatnuni‑ka Su'si ma nde a jin sa'a ñayii ma, te jâ ni ka yo sa'a i ja u'vi ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Kovaa nú ñatuu jin kuni‑ka i nde a kúu ja tátnuni Su'si ma, masu kuu xtekuechi tna'a o nawa ni ka sa'a i ma. 


text:
Kovaa onde Adán ma te onde Moisés ma ni ka ji'i ñayii ma, visi masu inuu ni ka jiso kuechi i ji'in Adán ma. Te sukan ni kuu ja kuechi Adán ma, te sukan ko kuu ji'in iya iyo ja kii ma. 


text:
<pb/>Kovaa ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma, masu kuu ka'an o ja inuu kúu ji'in ja ni sa'a Adán ma. Vaa kuechi ja ni sa'a Adán ma, te ndaka ñayii ma jin kûu. Kovaa tna'a ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja maa Jesucristo iya ni kii ñayivi ma chi in ja ka'nu xeen‑ka kúu ja ni sa'a ya ma. 


text:
Kovaa in‑ni ja u'vi ni sa'a Adán ma, te ni sa'a de ja ndaka ñayii ma ni ka jiso kuechi ma, te jin ndachunaa ndaka i nuu Su'si ma nkuu. Vaa kuechi ja kua'a ja u'vi ni ka yo sa'a ñayii ma, te ni kunda'vi ini ña'a Su'si ma, te ni skuta'vi ña'a ya ja va'a ja vii, sukan‑va'a jin nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Vaa ja kuechi ja ni sa'a in‑ni ñayii ma, te ni kundee i ja ndaka o ma jin kûu, kovaa masu ja va'a kúu. Kovaa ja ni sa'a Jesucristo ma ja va'a xeen‑ka kúu, vaa ni kundee ya ja jin koteku o ni‑kani ni‑jika. Te sa'a ko kuu ji'in ndaka o ja ni ka kuta'vi o ja va'a ja vii ni skuta'vi ña'a Su'si ma te jâ ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Vaa kuechi ja in ja u'vi ni sa'a in ñayii ma, te ndaka ñayii ma jin ndachunaa. Te suni sukan tna ni kuu ja ni ji'i maa in‑ni Jesucristo ma, te ni kenda ja ndaka ñayii ma, jin nduu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa, te jin koteku i, nuna jin kandija i ya ma. 


text:
Vaa ja in‑ni ñayii ma, ñatuu ni kandija i ja ni tatnuni Su'si ma, te ni sa'a i ja ni ka nduu kua'a‑ka ñayii ka sa'a ja u'vi ma. Te kuenda tnu'u ja sukan tna ni kuu ja maa in‑ni Jesucristo ma ni kandija ja ni sa'a ya sukan iyo ja sa'a ya ma, te chukan kúu ja kua'a ñayii jin nduu ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Kovaa nuu ni kenda tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma, ni sa'a i ja ni ndatuu kua'a‑ka ja u'vi ka sa'a ñayii ma. Kovaa nuu ni kukua'a xeen‑ka ja u'vi ka sa'a ñayii ma te jin skenaa i maa i nuu ja u'vi ka sa'a i ma nkuu, te ni kunda'vi ini xeen‑ka ña'a Su'si ma, te ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a. 


text:
Visi ni kundee ja u'vi ma ja jin kûu ñayii ma, kovaa maa Su'si ma, ni kundee ya, vaa ni kunda'vi ini ña'a ya ma, te ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, sukan‑va'a jin ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa te jin koteku o ni‑kani ni‑jika.<pb/>


text:
¿Te naxe jin ka'an o? ¿Jin ko sa'a jin ko sa'a‑ni o ja u'vi ma, sukan‑va'a kukua'a‑ka ja skuta'vi ña'a Su'si ma? 


text:
¡Ña'a kuiti! Vaa jâ ni ka nduu o sukan ka kuu ñayii ni ka ji'i ma ja masu nawa ka sa'a‑ka i ma, te chukan kúu ja masu kuu jin ko sa'a‑ka o ja u'vi ma, te ni masu jin ko ku'un‑ka ini o. 


text:
¿Xi ñatuu ka jini ni ja ndaka o ja ni ka jandute o ja maa Cristo Jesús ma chi jâ ni ka ji'i o sukan ni ji'i maa ya ma? 


text:
Vaa nuu ni ka kê koo o ka'a ndute ma, te kuenda tnu'u ja ni ka ji'i o, te ni ka kuyu'u o, sukan ni ji'i ya te ni kuyu'u ya ma. Te nuu ni ka nana koo o nuu ndute ma, te kuenda tnu'u ja ni ka ndateku jaa o, sukan ni ndateku Cristo ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma, te ni ka jini o ja jayiñu'u Yuva ya ma. Te chukan kúu ja yo'o, jín ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
<pb/>Vaa kuenda tnu'u ja ni ka ji'i o sukan ni ji'i Cristo ma, te jâ ni ndatnii ya nda'a o a. Te ni ka ndateku o sukan ni ndateku ya ma, te ni ka nduu o ñayii jaa. Chukan kúu ja masu jin ko sa'a‑ka o ja u'vi. 


text:
Te jín kona'a o ja ndaka ja ni yo jatna ini yikikuñu o ma ja ko sa'a i ma onde xi'na‑ka ma, kuenda tnu'u ja ni ndakaa i nuu krusi ma ji'in Cristo ma, sukan‑va'a naa ja u'vi ni ka yo jatna ini o ja jin ko sa'a o ma, te chukan kúu ja máko jin kunukuechi‑ka o nuu ja u'vi ma. 


text:
Vaa ñayii jâ ni xndoo ndaka ja u'vi ma, kuenda tnu'u ja jâ ni ji'i i te masu na ja u'vi ko sa'a‑ka i, vaa ni ka'an Su'si ma ja jâ ni nduu i ñayii sa'a ndaa sa'a ndija. 


text:
<pb/>Te nú jâ ni ka xndoo o ja u'vi ma, te visi ni ka ji'i o sukan ni ji'i Cristo ma, kovaa ka kukanu ini o ja jin koteku o ji'in ya. 


text:
Vaa ka jini o ja Cristo ma, jâ ni ndateku ya ne'un ñayii ni ka ji'i ma, te masu kûu‑ka ya, vaa masu na in kundee ja ka'ni i ya. 


text:
Vaa nuu ni ji'i ya ma, in‑ni jichi ni ji'i ya nuu tniñu o ja kuechi ja u'vi ni ka yo sa'a o ma, sukan‑va'a ma jin ko sa'a‑ka o. Te ni ndateku ya, te ni nukoo ya xiñi kua'a Su'si ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja yo'o chi jín kani ini o ja jâ ni ka ji'i o te masu jin ko sa'a‑ka o ja u'vi ma, te su'va jín ku'un ini o ja maa Cristo Jesús iya tátnuni nuu o ma, te ka teku o a, ja jin ko sa'a o sukan játna ini Su'si ma. 


text:
Máko tatnuni‑ka ja u'vi ma nuu yikikuñu o a, tna'a ja kuu sa'a ja jin kûu o ma, te máko jin kandija‑ka o nú kuu ini yikikuñu o a ja sa'a i ja u'vi ma. 


text:
Ni a koo jin ndakua'a o tnu'u ja ko kuu yikikuñu o a in ja ko sa'a ja u'vi te jin ndakuiso kuechi o nuu Su'si ma. Su'va jín kaxtnu'u o nuu Su'si ma ja ñayii ni ndateku ne'un ñayii ni ka ji'i ma ka kuu o, te jín ndakua'a o yikikuñu o a nuu Su'si ma ja jin kunukuechi o nuu ya, te jín ko sa'a o ja va'a ja ndaa. 


text:
Vaa masu ko tatnuni ja u'vi ma nuu o. Vaa vitna chi masu jin kukanu ini‑ka o sukan ni tatnuni Moisés ma, su'va jín kukanu ini o sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi o. Ni ka nduu o ñayii jin kunukuechi nuu Su'si ma te jin sa'a o ja va'a ja ndaa ma 


text:
<pb/>¿Naxe jin ka'an o? ¿Xi kuu‑ni‑nka ja masu jin kukanu ini o sukan ni tatnuni Moisés ma te vitna ya ja ni ka jini o tnu'u vii tnu'u va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te jin ko sa'a‑ka o ja u'vi ma? ¡Ña'a kuiti! 


text:
Vaa jin kona'a ni ja nuna koo in ja tatnuni nuu o, jiniñu'u ja kandija o te tatnuni i nuu o nawa sa'a o ma. Te chukan kúu ja nú ka kuni maa o ja jin sa'a o ja u'vi ma te ka'ni ña'a i ma, xi jin kandija o nuu Su'si ma te jin ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Kovaa yo'o chi visi ni ka yo kandija o te ni ka yo jinukuechi o nuu ja u'vi ma, kovaa vitna ka kuta'vi o nuu Su'si ma ja ni‑yu'u ni‑anua o ka kandija o sukan ni ka kaxtnu'u i nuu o a. 


text:
Vaa ni ka ndayaa o nuu ja u'vi ma, te ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa, te jin kunukuechi o nuu Su'si ma. 


text:
Ká'an sa sa'a, sukan‑va'a jin jaku'ni ini ni, vaa ñayii‑ni ka kuu o. Te sukan ni ka yo wa'a ni tnu'u ja jin kunukuechi yikikuñu ni a nuu ja u'vi ma, te ni ka yo sa'a neé ni ka yo sa'a uun ni ma, te vitna, te jin kua'a ni tnu'u, te jin nduvii jin ndundoo ni, sukan‑va'a ni‑ka'nu ni‑tu'u ni, jin kunukuechi ni nuu Su'si ma, te jin ko sa'a ni ja va'a ja ndaa. 


text:
Vaa kivi ni ka yo kuu ni ñayii ni ka yo jinukuechi nuu ja u'vi ma, te ñatuu ni ka yo ndi ini ni ja jin ko sa'a ni ja va'a ja ndaa ma. 


text:
¿Te nawa kúu ja ni ka ni'i ni ja ni ka yo sa'a ni sukan ma? Yika‑ni ja ka ndakukan‑nuu ni vitna ja ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ma. Vaa ichi jin skenaa ni maa ni kuan koo ni ma nkuu. 


text:
Kovaa vitna jâ ni ka nde koo ni nuu ja u'vi ma, te ni ka nduu ni ñayii jin kunukuechi nuu Su'si a. Te vitna jin ku'un ini ni ja másu ko jin ko sa'a‑ka ni ja u'vi, te jin ndani'i ta'vi ni, te jin koteku ni ni‑kani ni‑jika. 


text:
Vaa nuna jin sa'a o ja u'vi ma, te ja jin ni'i o kúu ja jin skenaa o maa o, kovaa nuna jin ko sa'a o sukan ká'an tnu'u ni skuta'vi ña'a Su'si ma chi jin koteku o ni‑kani ni‑jika ja maa Cristo Jesús iya tátnuni nuu o a.<pb/>


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, ká'an sa nuu ni ja ka jini ni sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma. Jin kona'a ni ja nuu ñatuu kenda‑ka Cristo ma, ni ka yo kukanu ini o sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma naxe jin ko sa'a jin ko kuu o ma, vaa maa in‑ni i iyo ma nkuu. 


text:
Vaa sukan kúu ña'a ni tnanda'a ma, sukan ka kuu o nuu tnu'u ni tatnuni Moisés ma nkuu. Vaa ña'a ni tnanda'a ma chi kándija ña ja ká'an yii ña ma nuu téku‑ka de ma. Kovaa nú jâ ni ji'i de ma, masu tatnuni‑ka de nuu ña. 


text:
Chukan kúu ja nú téku‑ka yii ña ma te ndakueka tna'a ña ji'in in‑ka tee ma, jâ ni jiso kuechi ña nuu Su'si ma ja kuechi ja u'vi ni sa'a ña ji'in in‑ka tee ma. Kovaa nú jâ ni ji'i yii ña ma te ndatnanda'a ña ji'in in‑ka tee ñatuu na ñasi'i de ma chi masu in ja u'vi kúu, sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. 


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, suni sukan ka kuu tna o nuu tnu'u ja ni tatnuni Moisés ma, vaa nuu ni ji'i Cristo ma, te kuenda tnu'u ja ni ji'i tna tnu'u ni tatnuni Moisés ma nuu ñayii ma. Kovaa nuu ni ndateku Cristo ma, te ni ndasama ndi'i kuiti, vaa ni ka jini o ja onde kukanu ini o ya ma, sana kuu jin ko sa'a o ja vii ja va'a sukan játna ini Su'si ma. 


text:
Vaa kivi nuu ni ka yo tnuñu o sukan‑va'a jin sa'a maa o ja jin ndani'i ta'vi o nkuu ma, te tna'a ja ni tatnuni Moisés ma ja másu ko jin ko sa'a o ma, su'va chukan ni ka yo sa'a‑ka o, te tna'a ja jin ni'i o ma kúu ja jin skenaa o maa o ma nkuu. 


text:
Kovaa vitna, kuenda kúu ñayii ni ji'i ma, sukan jín ko kuu o nuu tnu'u ni tatnuni Moisés ma tnu'u ni ka yo tnii tna'a ji'in o ma nuu ni ka yo kandija o sukan ká'an i ma. Te chukan kúu ja jin katanuu o sukan káxtnu'u maa Xtumani Ndios ma, te sukan jín kunukuechi o nuu Su'si ma, te masu jin kondikin‑ka o sukan ká'an tutu ndee tnu'u jana'a‑ka ma. Ñayii ñatuu ka iyo ji'in Jesucristo ma, masu jin kundee i nuu ja u'vi kúni yikikuñu i ma ja jin sa'a i ma 


text:
<pb/>¿Te naxe jin ka'an o ja sukan? ¿Tnu'u ni tatnuni Moisés ma, ja kuiso kuechi o kúu? ¡Ña'a kuiti! Kovaa nute ñatuu ni jini sa tnu'u ni tatnuni Moisés ma, masu kuni sa nawa ni jiso kuechi sa ma nkuu. Vaa ñatuu jini sa nawa kúu ja ndiyo ini o ma nkuu, nute ñatuu nawa ká'an nuu tnu'u ni tatnuni Moisés ma: “Máko ndiyo ini ro.” 


text:
Kovaa nuu ni jini sa sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te su'va vi'i‑ka ni ndiyo‑ka ini sa nuu ndaka‑ka ja iyo ñuu ñayivi a, vaa kuechi ja kua'a xeen ja u'vi ja ñu'u ini anua sa ma nkuu. Chukan kúu ja nute ñatuu ni kenda tnu'u ni tatnuni Moisés ma, masu na in kuni nawa kúu ja u'vi ma. 


text:
Te saña, ni iyo va'a‑ka sa nuu ñatuu kuni‑ka sa tnu'u ni tatnuni Moisés ma nkuu. Kovaa nuu ni kenda tnu'u ni tatnuni Moisés ma nuu sa a, ni ka ndakanda tna'a ja u'vi ka ñu'u ini anua sa a, te ni ka kundee i, te ni ka xtandiyo ña'a i nuu Su'si ma, te kuenda tnu'u ja ni ji'i sa nkuu. 


text:
Te ni ndani'i sa ja ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja koteku sa nuna kandija sa ndaka sukan ká'an ma te ko sa'a sa ndaka ma, kovaa ni nduu i tna'a ja ni ja'ni ña'a kuechi ja u'vi ka ñu'u ini anua sa ma. 


text:
Vaa tna'a ja u'vi ka ñu'u ini anua sa ma, ja ni ka jini i tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te ni ka ndaxnda'vi ña'a i ja na sa'a‑ka sa ja u'vi ma, te chukan kúu ja ni iyo jika‑ka sa nuu Su'si ma, vaa ñatuu ni kandija sa ja ko sa'a sa sukan ni tatnuni Moisés ma, te ni kundee maa ja u'vi ma ni ja'ni ña'a i. 


text:
Te nú sukan, ¿tna'a ja va'a ma, ni nduu i tna'a ja ni ja'ni ña'a? ¡Ña'a kuiti! Su'va maa tna'a ja u'vi ka ñu'u ini anua sa ma, ni ka kundee i nuu sa, te kuenda tnu'u ja ni ji'i sa te ni kujika sa nuu Su'si ma, kivi nuu ni jini sa tnu'u va'a ni tatnuni Moisés ma. Te sukan, te ni jaku'ni ini sa ja ndaka ja u'vi yikuu sa sa'a sa ma ja u'vi xeen kúu, te ni ka sa'a i ja ni jiso kuechi sa nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Ka jini o ja tnu'u ni tatnuni Moisés ma chi ja va'a ja kun‑nee ini anua o a kúu. Kovaa yikikuñu sa a, kuenda tnu'u ja ni kundee maa ja u'vi ma ni jaan ña'a i ja ni yo jinukuechi sa nuu i ma. 


text:
Vaa tna'a ja ni yo sa'a sa ma, ñatuu jáku'ni ini sa naku ni yo sa'a sa sukan, vaa masu ni yo sa'a sa tna'a ja va'a ja ñu'u ini sa ja sa'a sa ma, su'va tna'a ja saxiko sa ma kúu tna'a ja yachi‑ka ni yo sa'a sa ma. 


text:
Te nú sa'a jáku'ni ini sa, te chukan kúu ja ndákani ndáka'vi ini sa, te ndása'a sa kuenda ja tnu'u ni tatnuni Moisés ma chi ja va'a ja ndaa kúu, vaa ni sa'a i ja ndakunitnuni sa ja tna'a ja yachi‑ka ni yo sa'a sa ma masu ja va'a kúu. 


text:
Te sa'a, te jini o ja kuechi ja u'vi ja játna ini maa yikikuñu o ja sa'a i ma kúu ja sa'a o ndaka ja u'vi ma, vaa visi ñu'u ini o ja sa'a o ja va'a ma, kovaa kundee maa ja u'vi ma. 


text:
Te sa'a, te ndása'a sa kuenda ja masu ja va'a kúu ja játna ini yikikuñu sa a, vaa visi ni yo ñu'u ini sa ja sa'a sa ja va'a ma, kovaa ñatuu ni yo kundee sa nuu ja u'vi ma. 


text:
Vaa ñatuu ni yo kundee sa ja sa'a sa ja va'a ja ñu'u ini sa ma chi su'va ja u'vi ja ñatuu kúu ini sa ja sa'a sa ma, chukan ni yo sa'a sa. 


text:
Te ja ni yo sa'a sa tna'a ja ñatuu kúu ini sa ma, kuechi ja u'vi ni ka yo ñu'u ini anua sa ma te ni yo jatna ini yikikuñu sa ma kúu. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja saña chi visi ni yo ñu'u ini sa ja sa'a sa ja va'a ma, kovaa vitna, te ndása'a sa kuenda ja kuechi ja u'vi ni ka yo ñu'u ini anua sa a kúu ja ñatuu ni yo kundee sa ja sa'a sa ja va'a ma, 


text:
Kovaa ni yo iyo in‑ka ja ni yo tatnuni nuu yikikuñu sa a, te ni yo kanaa i ji'in janitnuni sa a, te ni yo kundee i ja ni yo sa'a sa ja u'vi sukan ni yo jatna ini yikikuñu sa a ja sa'a i ma. 


text:
<pb/>¡Nda'vi maa sa! ¿Na in kasi ndee kasi ndoso ja masu kundee yikikuñu sa a ja kûu sa te koo jika sa nuu Su'si ma nkuu ma? 


text:
Kovaa vitna ndákuan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a ja ni kundee ya ja ñatuu ni skenaa sa maa sa ma. Te chukan kúu ja maa sa, ji'in janitnuni sa a jinukuechi sa sukan tátnuni Su'si ma, kovaa onde xi'na‑ka ma chi ni yo jinukuechi sa ji'in yikikuñu sa a nuu ja u'vi ma nkuu.<pb/>


text:
Kovaa vitna, yo'o ja ka iyo o ji'in Cristo Jesús ma, ñatuu nawa iyo ja jin ndachunaa o, vaa ñatuu ka sa'a‑ka o sukan kúni yikikuñu o ma, su'va ka sa'a o sukan ká'an Xtumani Ndios ma. 


text:
Vaa ja maa Cristo Jesús ma, te sa'a Xtumani maa ya ma ja jin koteku o, te ni ndaxsiaa ña'a ya nuu ja u'vi ja sa'a ja jin kûu o ma te jin skenaa o maa o ma nkuu. 


text:
Vaa tna'a ja ni tatnuni Moisés ma chi ñatuu nawa ni kuu sa'a i ja jin kuu ñayii ma, kuechi ja ni yo kundee yikikuñu ñayii ma nuu i ja jin ko sa'a i ja u'vi ma. Chukan kúu ja Su'si ma, ni tetniñu ya Sa'ya maa ya ma sukan kaa yikikuñu ñayii ma, sukan‑va'a kundee ya nuu ja u'vi ja játna ini yikikuñu ñayii ma ja sa'a i ma, 


text:
sukan‑va'a yo'o ja ka kukanu ini o ya ma, jin ko sa'a ndi'i jin ko sa'a tu'u o sukan ká'an tnu'u ndaa tnu'u ndija ni tatnuni Su'si ma. Vaa ñatuu ka sa'a‑ka o sukan kúni yikikuñu o a, su'va ka sa'a o sukan kúni maa Xtumani Ndios ma. 


text:
Vaa ñayii ka kandija ja ká'an yikikuñu i ma chi ka jani ini i tna'a ja játna ini yikikuñu i ma ja sa'a i ma. Kovaa ñayii ka iyo ji'in Xtumani Ndios ma chi ja játna ini Xtumani Ndios ma ka jani ini i. 


text:
Vaa nuna katanuu o ja ká'an yikikuñu o ma chi sa'a i ja kûu o te koo jika o nuu Su'si ma, kovaa nuna katanuu o ja ká'an Xtumani Ndios ma chi sa'a ya ja koteku o ni‑kani ni‑jika te koo sii ini o. 


text:
Kovaa ja sukan játna ini yikikuñu o ma chi ñatuu játna ini Su'si ma, vaa ñatuu kándija i ja sa'a i sukan tátnuni Su'si ma, te ni masu kuu sa'a i, vaa ñatuu iyo i ji'in Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa yo'o, masu ka sa'a o sukan kúni maa yikikuñu o a, su'va sukan kúni maa Xtumani Ndios ma, nú tnu'u ká'an o ja Xtumani Ndios ma, iyo ya ini anua o a. Te nú na in ñatuu na Xtumani Cristo ma iyo ji'in i chi masu nuu nda'a Cristo ma iyo i. 


text:
Kovaa nú Cristo ma, iyo ya ji'in o chi ja ndaa kúu ja yikikuñu o a chi kuenda tnu'u ja ni ji'i i ja kuechi ja u'vi ni yo sa'a i ma, kovaa anua o a chi téku i ja kuechi tnu'u ndaa tnu'u ndija kándija o ma. 


text:
Te nú Xtumani maa Su'si ma iya ni ndaxteku Jesús ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma, iyo ya ini anua o a, te suni maa tna ya sa'a ja ndateku onde yikikuñu o a ja iyo ja kûu i ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, iyo ja ka tavi o nuu Su'si ma. Chukan kúu ja jin kandija o ja ká'an ya ma. Kovaa máko jin kandija o nawa kúni yikikuñu o a ja jin ko sa'a o ja masu nawa chindee ña'a i. 


text:
Vaa nú ka sa'a o sukan játna ini yikikuñu o a chi jin kûu o, kovaa nú ja maa Xtumani Ndios ma te jâ ni ka xndoo o sukan játna ini yikikuñu o a chi jin koteku o. 


text:
Vaa masu ni taa Su'si ma ini anua o a ja jin kunukuechi o nuu ja u'vi ma te ko jin koyu'u o nuu ndaka ja u'vi ma, chi ña'a. Su'va ni taa Su'si ma Xtumani maa ya ma iya ni sa'a ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, te maa ya chíndee chítuu ña'a ja ka ndakune'e o Yuva o Su'si ma, te ka jiña'a o ya: “Abba, Taa.” 


text:
Te nú sa'ya Su'si ma ka kuu o te ka ndo'o ka neni o sukan ni ndo'o, ni neni Cristo ma, te jin ni'i o ja jin kuta'vi o ji'in ya ma, te jin koo jayiñu'u o ji'in ya ma. 


text:
<pb/>Ja ndaa kúu ja visi ka ndo'o ka neni o vitna, kovaa masu nawa kúu, vaa jayiñu'u ja jin ni'i o ma chi ka'nu xen‑xeen‑ka ko kuu i. 


text:
Vaa ndaka ja ni sa'a Su'si ma ja ka iyo ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, ka ndetu tu'va kuiti i ja jin kuni i naxe jin kava sa'ya Su'si ma. 


text:
Vaa ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, ni kundee maa ja masu jiniñu'u ma nuu i. Masu ja kúu ini maa ja ka iyo ñuu ñayivi a kúu chi sukan ni tatnuni Su'si ma ja sukan ko kuu, kuechi ja u'vi ni ka sa'a ñayii ma. Te ni skuiso ya ja kenda in kivi ja nduva'a ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa suni tna ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, ndayaa i nuu ja u'vi jinukuechi i ja sa'a ja ni tivi i ma. Te ndayaa i ja koo jayiñu'u i ji'in ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa ka jini o ja ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, tnana u'vi i onde vitna, ja ndetu i ja ndayaa i nuu ja u'vi ma, kuenda tnu'u ja in ña'a u'vi ja kâku lulu ña ma. 


text:
Te masu maa in‑ni ja ni sa'a Su'si ma ja ka iyo ñuu ñayivi a chi onde yo'o tna ja ni ka kuta'vi o Xtumani Ndios ma, te ka jini o ja iyo kua'a‑ka ja jin ni'i o. Suni ka tnana u'vi tna o a ja ka ndetu o ja kenda kivi yukan, sukan‑va'a jin ko kuu ndija o sa'ya Su'si ma te jin nduvii jin nduva'a onde yikikuñu o a. 


text:
Vaa ni ka kukanu ini o Su'si ma ja jin ndani'i ta'vi o ma. Te masu nde vaa ka nde'ya o a chi yika‑ni ja ka kukanu ini o ja kenda kivi ja sukan ko kuu ma. 


text:
<pb/>Te máko jin koyu'u o, vaa maa Xtumani Ndios ma chíndee ña'a ora ka ndo'o ka neni o ma. Vaa yo'o chi masu ka jini o nawa jin kakan‑ta'vi o nuu Su'si ma, te ni masu ka ni'i ini o naxe jin ka'an o nuu ya ma. Kovaa maa Xtumani Ndios ma, ûni tnana u'vi ya, te jikan‑ta'vi ya ja jin kuu o, te yo'o chi masu kuu jin jaku'ni ini o sukan sa'a sukan kúu ya ja jikan‑ta'vi ya ja jin kuu o ma. 


text:
Te maa Su'si ma iya jinitnuni nawa ka jani ini o ma, jini ya nde a kúu ja jikan‑ta'vi Xtumani Ndios ma, vaa sukan kúni maa ya ma sukan jikan‑ta'vi Xtumani Ndios ma ja jin kuu yo'o ja ka kuu o ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a ma. 


text:
Te ka jini o ja ñayii ka kutoo Su'si ma, ndaka ja ka ndo'o ka tna'a i ma chi chíndee ña'a i, te jin koo va'a‑ka i nuu Su'si ma. Sa'a ko kuu ji'in ñayii ni kuu ini maa ya ma te ni ndakana ya i ma ja jin ko kuu i sa'ya ya ma. 


text:
Vaa ñayii ni jini ya onde xi'na‑ka ma, suni ni jani ini ya ja jin ko kuu i sukan kaa Sa'ya maa ya ma, sukan‑va'a ko kuu ya iya koxtnuu kua'an koxtnuu vee nuu kua'a ñayii jin ko kuu ñani ya ma ji'in ku'va ya ma. 


text:
Te ñayii ni ka'an ya sukan jin ko kuu i ma, te suni ni kana tna ya i. Te ñayii ni kana ya ma, te ñayii ya'a suni ni sa'a ya ja ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. Te ñayii ni sa'a ya ja ka sa'a i ja va'a ja ndaa ma, ñayii ya'a ni wa'a ya jayiñu'u ma. 


text:
<pb/>Nú ndaka sukan sa'a ya ma, ¿naxe jin kani ini o? Nú Su'si ma ka iyo ji'in o, masu na in kundee nuu o a ja xnda'vi ña'a i. 


text:
Vaa Su'si ma ka iyo ji'in o, te kútoo xeen ña'a ya. Chukan kúu ja masu nde ni kunda'vi ini ya Sa'ya ya ma, su'va ni wa'a ya Sa'ya ya ma ja kûu ya nuu tniñu ndaka o, te chukan kúu ja ka kukanu ini o ja taa tna ya ndaka‑ka ja va'a ma. 


text:
Te kivi ndakan Su'si ma kuenda nuu ñayii ma, ¿na in xtekuechi ñayii ni ndakaji Su'si ma? Masu na in xtekuechi ña'a, vaa maa Su'si ma kúu iya ni sa'a ja ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma. 


text:
¿Na in sa'a ja ki'in o andeya ma ja ndo'o neni o? Masu na in kuu sa'a sukan, vaa Cristo ma kúu iya ni ji'i nuu tniñu o ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi o, te suni maa ya kúu iya ni ndateku ma. Te suni maa ya kúu iya ni nukoo xiñi kua'a Su'si ma. Te suni maa ya kúu iya jikan‑ta'vi nuu Su'si ma ja jin kaku o nuu ja u'vi ma. 


text:
¿Nawa kúu ja kundee ja ma kutoo‑ka ña'a Cristo ma? ¿Ja ndo'o neni o ma, xi ja kuxii ini o ma, xi ja jin sondikin ña'a i ma, xi ja kuni o tnama ma, xi ja ñatuu na sa'ma‑ka o ma, xi ja yika xeen iyo nuu koo o ma, xi ja jin ka'ni ña'a i ji'in yuchi kúu espada ma? ¡Masu nawa kundee! 


text:
Vaa sa'a ndee nuu tutu Su'si ma:<pb/>Ja kuechi maa ni, te ka nduku ña'a i ndaka kivi ndaka ora ja jin ka'ni ña'a i.<pb/>Sukan ka iyo tu'va ndikachi nuu jin kûu ti ma, sukan ka kuu sa nuu ñayii a. 


text:
<pb/>Visi ndaka cha'a ka ndo'o ka neni o, kovaa ja maa iya kútoo ña'a ma, te jâ ni ka kundee o nuu ndaka. 


text:
Chukan kúu ja kukanu ini sa ja visi na jin kûu o xi jin koteku o, te ni a ángel ma, ni a ndaka ja ka ndanuu‑ka ma, ni a iyo vitna a, ni a kii kivi ki'in o ma, 


text:
ni a ka iyo onde sukun ma, ni a ka iyo onde kunu‑ka ma, ni a in tna'a ja ni sa'a Su'si ma, masu kundee i ja masu kutoo‑ka ña'a Su'si ma, vaa sukan ni kaxtnu'u ya nuu ni tetniñu ya Cristo Jesús iya tátnuni nuu o a.<pb/>


text:
Ja maa Cristo ma, te ká'an ndaa sa, te masu xnda'vi ña'a sa, vaa maa Xtumani Ndios ma káxtnu'u onde ini anua sa ya, te ndása'a sa kuenda, 


text:
Vaa nute ja kuu chi maa sa ndachunaa nuu tniñu tna'a sa ma ñayii ñuu sa ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi i, te visi na koo jika sa nuu Cristo ma, 


text:
ja ka kuu i ñayii ñuu israelita ma, ñayii ni ndakuan‑sa'ya ña'a Su'si ma, ñayii ni wa'a ya jayiñu'u ya ma. Suu i ka kuu ñayii ni jani ini ya ja jin koo va'a i nuu ya ma, te nuu maa i ni wa'a ya tnu'u ni tatnuni ya nuu Moisés ma, te ni kaxtnu'u ya sukan jin ndachiñu'u i ya ma. Te ni skuiso ya ja skuta'vi ya i ja vii ja va'a ma. 


text:
Te tna'a i ma ka kuu sayii Jacob ma, vaa sa'ya tata de ka kuu i. Te ne'un ñayii yukan ni kenda Cristo ma, iya kúu Su'si tátnuni nuu ndaka ja iyo a, te kóo jayiñu'u ya ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Másu jin kani ini o ja sukan ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma, te masu ni yo kuu sukan ni ka'an ya ma. Vaa na ka'an o ja masu ndaka sa'ya tata tee ni yo kuu Israel ma ka kuu ñayii ñuu israelita a. 


text:
Te ni a jin kani ini o ja ndaka sa'ya tata Abraham ma ka kuu ñayii ni kaji maa Su'si ma. Nú masu ja ni jiña'a ya ja maa in‑ni Isaac ma ji'in sa'ya tata de ma jin ko kuu ñayii ni kaji ya ma. 


text:
Chukan kúu ja ka jini o ja masu ndaka sa'ya tata Abraham ma jin ko kuu ndija sa'ya Su'si ma, nú masu ja ndaka‑ni ñayii ni skuiso ya ja jin ko kuu i sa'ya ya ma. 


text:
Vaa sa'a ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma nuu ni jiña'a ya sa'a ma: “Te kuiya ki'in o ma, te kii tuku sa, te jâ iyo in sayii ni ji'in Sara a”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te suni sa'a tna ni kuu ji'in Rebeca ma nuu ni ñu'u sa'ya ña ma ji'in yii ña ma yuva o Isaac ma. 


text:
Te nuu ñatuu jin kâku‑ka i ma, te ni a ñatuu jin kuni‑ka i ja jin ko sa'a i ja va'a ma xi ja u'vi ma, kovaa jâ ni kaji Su'si ma in i ma, te masu kuechi ja ja va'a sa'a i ma kúu chi su'va sukan ni jani ini maa ya ma, te ni kana ya i ma. 


text:
Te ni jiña'a ya si'i i ma: “Suchi java'a‑ka ma kunukuechi nuu suchi luluu‑ka ma”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sa'a ká'an tnu'u Su'si ma ja ko kuu Jacob ma: “Jacob ma ni kutoo xeen‑ka sa, te Esaú ma, ni saxiko sa i”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Vaa nuu tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma ká'an: “Kunda'vi ini sa ñayii iyo ja kunda'vi ini sa i ma, te chukan kúu ja ñayii iyo ja kunda'vi ini sa i ma, te kunda'vi ini sa i”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Chukan kúu ja masu sukan kúu ini maa ñayii ma ko kuu xi sukan kúu ñayii tnúñu xeen ma ja ní'i i ma kúu. Ña'a chi su'va sukan kúu ini maa Su'si iya nda'vi ini ma, sukan ko kuu. 


text:
Vaa sa'a ká'an tnu'u Su'si ma nuu ni jiña'a ya tee kúu Faraón ma ja sukan ko kuu ma: “Ni sunkoo ña'a sa ya'a, sukan‑va'a kaxtnu'u sa ja iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa, te sukan‑va'a ni‑ka'nu ñuu ñayivi a jin kuni i na in kúu sa”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Chukan kúu ja nú na in kúni ya ja kunda'vi ini ya i ma chi kunda'vi ini ya i, te nú nde in kúni ya ja sa'a ndee ini ya i ma chi sa'a ndee ya ini i. 


text:
<pb/>Te sa'a ka ka'an jaku ñayii ma: “Nusaa, te ¿naku xtekuechi ña'a ya? Vaa nú sukan kúni maa Su'si ma, masu na in ma kachi ma”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Kovaa ndijin, ¿na in kúu ni ja ndakuña'a ni nuu Su'si ma ja masu ni sa'a ya ja va'a ma? ¿Xi vasu ñu'u ma, te kuña'a i nuu tee ni sa'a ña'a ma: “¿Nava'a ni sa'a ña'a ni sa'a?” 


text:
Kovaa nda'a maa tee sa'a vasu ma kúu ja sa'a de ma, te ¿masu iyo de ja kuu sa'a de uu vasu ji'in suni maa nde'yu ma, in ja va'a xeen te in ja nda'vi xeen‑ka? 


text:
<pb/>Te Su'si ma, ni jani ini ya sukan xndo'o xneni ya ñayii ñatuu ka kandija ya ma, sukan‑va'a jin kuni i tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma. Kovaa ni kanda xeen ya nuu ñayii yukan ma, visi vaa jâ iyo tu'va sukan xndo'o xneni ya i ma, te xnaa ya i ma nkuu. Te ni sa'a ya sa'a, te ka jini o ja va'a ini ya ma. 


text:
Vaa sukan ni sa'a ya, sukan‑va'a kaxtnu'u tna ya ja iyo kua'a xeen jayiñu'u ya ma ja kua'a ya ñayii kunda'vi ini ya ma. Te ñayii yukan, ni satu'va ya i ja jin ni'i i jayiñu'u ma. 


text:
Te ñayii yukan, ni ndakana tna ya i. Te yo'o ka kuu ñayii yukan, te masu yika‑ni ja yo'o ja ka kuu o judío a chi suni ñayii masu judío ka kuu tna i ma. 


text:
Sa'a ká'an tna nuu tutu Oseas ma:<pb/>Ñuu nuu masu ñuu sa ma, te ni xnani sa i ñuu maa sa, te ñayii masu ni kutoo sa ma, te ni ndakutoo sa i.<pb/> 


text:
Te ñuu nuu ni jiña'a sa ja masu ñayii ñuu sa ka kuu i ma, te ñayii ñuu yukan chi ni xnani sa i sa'ya Su'si iya téku ma, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Suni tna nuu tutu ni tee Isaías ma ká'an siki Israel ma: “Visi sukan kua'a ñuti yu'u mar ma, sukan kua'a ñayii ñuu Israel ya ka kuu, kovaa yika‑ni ja jaku‑ni i jin ndani'i ta'vi. 


text:
Vaa Iya Tátnuni ma chi yachi‑ni sa'a ndaa sa'a ndija ya, te jin ndachunaa ñayii ñatuu ka sa'a sukan játna ini ya ma, ja ka iyo i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a”, ká'an. 


text:
Sa'a ká'an nuu tutu ni tee Isaías ma onde xi'na‑ka ma:<pb/>Nute Iya Tátnuni iya kúndee nuu ndaka ma, nute ñatuu ni xndoo‑ka ya sa'ya tata tna'a tee jana'a‑ka ma<br/>chi jin ko kuu o sukan ni kuu ñuu Sodoma ma, te jin ndo'o o sukan ni kuu ñuu Gomorra ma. Sa'a ká'an de. Ñayii judío ma chi ñatuu ni ka kukanu ini i Jesucristo ma 


text:
<pb/>¿Te naxe jin ka'an o? Te ñayii masu judío ka kuu i ma ja masu ni ka yo ndi ini i ja jin ndanduku i naxe jin ko sa'a i ja va'a ja ndaa ma, kovaa vitna jâ ni ka ndani'i i. Na ko ka'an o ja jâ ni ka nduu i ñayii ka kukanu ini Su'si ma, te chukan kúu ja ni ka nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Kovaa ñayii ñuu Israel ma ja ka ndikin i in tnu'u va'a tnu'u ndaa sukan ni tatnuni Moisés ma, te ñatuu ni ka kundee i ja jin nduu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma. 


text:
¿Nava'a? Kuechi ja yika‑ni ja ka kuni i ja jin ko sa'a i sukan ká'an ma‑ni, kovaa masu ka kandija i Su'si ma, te ni ka nduva i siki yuu ni jakun‑ndijin ma. (Te suu kúu maa Jesucristo ma.) 


text:
Sa'a ndee tutu Su'si ma:<pb/>Ñuu Sion ma sunkani sa in yuu, in toto ja sa'a ja jin kotuu ñayii ma,<pb/>(ja kúni ka'an ja maa Jesucristo ma kúu,)<br/>te ñayii kukanu ini ya ma, masu ndakukan‑nuu i.<pb/>


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si a, ja ndaa ndija kúu ja kúu ini xeen sa ja jin ndani'i ta'vi ñayii ñuu Israel ma, te sukan jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma. 


text:
Vaa jini sa sukan ka kuu i ma, te chukan kúu ja sa'a ndáka'an sa. Ka kuu ini xeen i ja jin ndanduku i Su'si ma, kovaa masu ka sa'a i sukan kúu ini maa Su'si ma. 


text:
Vaa masu ka jini i sukan sa'a Su'si ma, sukan‑va'a jin nduu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa ma. Te chukan kúu ja ka nduku ini maa i sukan jin ko sa'a jin ko kuu maa i ma. Te ni ñatuu ka sa'a ndaa ka sa'a ndija i sukan tátnuni Su'si ma. 


text:
Kovaa Su'si ma, ja ni kuu ini ya kúu ja xinañu'u ni kaxtnu'u ya tnu'u ni tatnuni Moisés ma nuu ñayii ma, sukan‑va'a kivi kenda Cristo ma, te jin kukanu ini o ya ma, te ndaka ñayii jin kukanu ini ya ma, jin ko kuu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
<pb/>Vaa Moisés ma, ni tee de sukan jin ko kuu ñayii ka ndi ini ja jin kondikin i ndaka sukan ni tatnuni Su'si ma ja káxtnu'u de nuu i ma, sukan‑va'a jin ko kuu i ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa nuu Su'si ma. Te sa'a ni tee de: “Te nú na in kuu sa'a ndaka sukan ká'an tnu'u ya'a chi koteku i, vaa sa'a i sukan ká'an ma.” Sa'a ni kaxtnu'u de. 


text:
<pb/>Kovaa sama‑ka ká'an ja jin ko kuu yo'o, vaa onde jin kukanu ini o Su'si ma, sana sa'a ya ja jin ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. Te chukan kúu ja sa'a ká'an: “Másu ko kani ini ro te ko ka'an ro: ¿Na in kaa onde andivi ma, sukan‑va'a nune'e i Cristo ma ñuu ñayivi a?, 


text:
ni a koo ka'án ro: ¿Na in kêe ki'in onde nuu ka iyo ñayii ni ka ji'i ma, sukan‑va'a ndatava i Cristo ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma, sana jin kukanu ini o ya?” 


text:
Ña'a. Vaa ká'an tnu'u Su'si a: “Yatni‑ni iyo ro ji'in tnu'u Su'si ma. Ini yu'u ro a ji'in ini anua ro a iyo.” Sa'a ká'an tnu'u ya ma. Te tnu'u iyo yatni ji'in ni a kúu ja ka kaxtnu'u sa a sukan‑va'a jin kandija ni. 


text:
Vaa nú yu'u ni a na ndaka'an ndakachi ja Jesús ma kúu iya tátnuni nuu o a, te nú ini anua ni a kandija ni ja Su'si Iya Tátnuni ma ni ndaxteku Jesús ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma chi ndani'i ta'vi ni. 


text:
Vaa ini anua o a kándija o ja ni ndateku ya, sukan‑va'a nduu o ñayii ko sa'a ja va'a ja ndaa. Kovaa yu'u o a ndáka'an ndákachi ja kándija o ya ma, sukan‑va'a ndani'i ta'vi o. 


text:
<pb/>Vaa ká'an tutu ndee tnu'u Su'si a: “Ndaka ñayii jin kukanu ini ya ma, masu jin ndakukan‑nuu i.” 


text:
Vaa Su'si ma, masu sa'a siin ya ñayii judío ma ji'in ñayii masu judío ka kuu i ma, vaa suu ya kúu iya tátnuni nuu ndaka o, te neva'a ya ndaka ja skuta'vi ya ñayii ka kukanu ini i ya te ka ndakune'e i ya ma, 


text:
<pb/>¿Te naxe jin ndakune'e i ya, nú ñatuu jin kukanu ini‑ka i ya? ¿Te naxe jin kukanu ini i ya, nú ñatuu jin kuniso'o‑ka i na in kúu ya? ¿Te naxe jin kuniso'o i, nú ñatuu na in káxtnu'u? 


text:
¿Te naxe jin kaxtnu'u ñayii ma, nú ñatuu na in tétniñu ña'a? Vaa sa'a ndee nuu tnu'u Su'si a: “¡Naka vii naka va'a ka kuu ñayii ka jika kuan koo i ka kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a tnu'u mani Su'si ma!” 


text:
<pb/>Kovaa masu ndaka i ka kandija tnu'u vii tnu'u va'a ma. Vaa Isaías ma, sa'a ni ndaka'an de nuu Su'si ma: “Iya Tátnuni, masu na in kándija sukan ka ka'an sa a.” 


text:
<pb/>Ja ká'an sa kúu: ¿Ñatuu nama ni ka jiniso'o ñayii judío ma tnu'u Su'si ma? ¡Kuiti ni ka jiniso'o i! Vaa sa'a ká'an tnu'u maa ya ma:<pb/>Ni‑ka'nu ni‑tu'u ñuu ñayivi a ka kuu yu'u ja ni sa'a Su'si ma.<pb/>Te ka jiniso'o o ja maa ya ni sa'a ma. Sa'a ká'an tnu'u maa ya ma. 


text:
<pb/>Suni ká'an tna sa sa'a: ¿Ñatuu ni ka jiniso'o ñayii judío ma sa'a? ¡Kuiti ni ka jiniso'o i vi! Vaa xinañu'u maa Moisés ma ni ndaka'an sukan ni ka'an Su'si ma:<pb/>Ndakana ri ñayii ja ni masu in ñuu ka kuu i, te xtna'a ña'a ri, te jin kukueñu ini ro.<pb/>Ndakana ri ñuu ñayii ndee xeen ini ma, te xtna'a ña'a ri, te jin ndakiti ini ro. Sa'a ká'an ya. 


text:
<pb/>Isaías ma, ni ndaka'an ndaa de sukan ni ka'an Su'si ma:<pb/>Ni ka ndani'i ña'a ñayii masu ni ka yo ndanduku ña'a i ma, te ni kaxtnu'u ri na in kúu ri nuu ñayii masu ni ka yo jikan‑tnu'u i na in kúu ri ma. Sa'a ká'an ya. 


text:
<pb/>Kovaa ja siki ja ñuu Israel ma ni ndaka'an de sukan ni ka'an Su'si ma: “Ndi‑kivi ndi‑ñuu ni yo skuili ri nda'a ri a nuu ñuu so'o ñuu ndee ini a, te ñatuu ni ka yo kunimani i nuu ri.” Sa'a ká'an ya.<pb/>


text:
Te nú sukan, ¿ni saxiko Su'si ma ñuu ya ma? ¡Ña'a kuiti! Vaa saña tna chi ñayii ñuu Israel ma kúu sa, sa'ya tata Abraham ma kúu sa, tna'a tee kúu Benjamín ma kúu sa. 


text:
Masu nde ni saxiko Su'si ma ñuu ya ma, ñuu ni jini ya onde xinañu'u kuiti ma. Vaa ndijin chi kuiti masu ka jini ni naxe ká'an tnu'u Su'si o a sukan ni ndo'o Elías ma, nuu ni ndakune'e de Su'si ma te ni xtekuechi de ñuu Israel ma. Vaa ni ka'an de: 


text:
“Iya Tátnuni, tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a ni ma, ni ka ja'ni i de. Te ni ka xnaa i nuu altar nuu ni ka yo ndachiñu'u ña'a sa ma. Te maa in‑nka sa ni kendoo, te ka ndanduku ña'a i ja jin ka'ni ña'a i”, kúu de jiña'a de. 


text:
¿Te naxe ni ndakone'e ya sukan ni jikan‑tnu'u de ma? “¡Má ko ndi ini ni! Neva'a siin sa uja mil tee ñatuu jinkuiñi jiti‑ka nuu Baal ma ja masu Su'si kúu ma”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te suni sukan tna kúu kivi ya'a, ja neva'a siin ya jaku ñayii ni kaji ya ja skuta'vi ya i ja vii ja va'a ma. 


text:
Te nú in ja skuta'vi ya i kúu, te masu kuechi ja ka sa'a i ja va'a ma kúu chi ja kúnda'vi ini ña'a ya kúu ja taa ya ma. Vaa nute kuechi ja vivii ka sa'a ka kuu o ma kúu ja ni kaji ña'a ya a chi masu ja skuta'vi ña'a ya ko kuu. 


text:
<pb/>¿Te naxe jin ka'an o? Ñayii ñuu Israel ma ñatuu ni kuu jin ndani'i i nawa ka ndanduku i ma, kovaa ñayii ni ndakaji ya ma chi ni ka ndani'i i. Te ndaka‑ka ñayii ñatuu ni ndakaji ya ma, su'va ni ka ndundee‑ka ini i. 


text:
Sa'a ndee nuu tutu Su'si ma: “Su'si ma, ni wa'a ya tnu'u ja jin ko kuneé jin ko ku‑uun‑nka i. Visi ka nde'ya i, kovaa masu jin kuni i. Te visi ka niniso'o i, kovaa masu jin jaku'ni ini i onde vitna.” 


text:
<pb/>Te David ma, sa'a ni jiña'a de nuu Su'si ma:<pb/>Sa'a ni ja viko ka sa'a i ma, te nduu nuu jin ndake'en su'va tna'a i, nuu jin nduva i,<br/>te jin ndani'i jin ndatna'a maa i sukan ni ka yo sa'a i ma.<pb/> 


text:
Te má jin kundijin‑ka nuu i ma, sukan‑va'a má jin konde'ya‑ka i,<br/>te jín ndatoso yata i ma ni‑kani ni‑jika. 


text:
<pb/>¿Te naxe ka'an sa ja sukan? ¿Ñayii ñuu Israel ma, ni ka jaku'un i in yuu, sukan‑va'a jin nduva i te ma jin ndakoo‑ka i? ¡Ña'a kuiti! Kovaa kuechi ja ñatuu ka kukanu ini i Su'si ma, te chukan kúu ja ni ndanune ja jin ndani'i ta'vi ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑va'a jin kukueñu ini ñayii ñuu Israel ma. 


text:
Te kuechi ja ñatuu ni ka kukanu ini i Su'si ma te ni ka skenaa i maa i ma, te ni ka nduxiku‑ka ñayii masu ñuu Israel ka kuu i ma ja ka iyo i ñuu ñayivi a. ¡Kovaa naka va'a‑ka jin ko kuu o, nuna jin ndakandija ñayii ñuu Israel ma sukan kúni Su'si ma! 


text:
<pb/>Kovaa ká'an sa nuu ndijin ja ka kuu ni ñayii masu ñuu Israel ma, vaa kuechi ja saña kúu tee ni tetniñu Su'si ma nuu ndijin. Te chukan kúu ja sii ini xeen jinukuechi sa nuu tniñu ni tetniñu ña'a Su'si ma, 


text:
sukan‑va'a xi ma sa'a sa ja jin kukueñu ini ñayii ñuu sa ma, te jin ndanduku tna i Su'si ma, te jin ndani'i ta'vi jaku i. 


text:
Vaa nú kuechi ja ni ka skenaa i maa i ma, te ni ndumani Su'si ma ji'in ñayii ñuu ñayivi a, ¿te naxe ko kuu‑ka kivi ndakuan‑ta'vi ña'a Su'si ma? ¡Kuiti jin ndateku i ja ka kuu i ñayii kuenda tnu'u ja ni ka ji'i i ma! 


text:
Vaa nú yo'o ja ka kuu o xinañu'u ma nuu Su'si ma, in ja va'a ja vii kúu, suni sukan jin ko kuu ñayii sandi'i‑nka ma. Vaa nú ja vii ja va'a kuu yo'o yutnu ma, suni sukan ka kuu tna nda'a tnu ma. 


text:
<pb/>Vaa jaku nda'a tnu ma ni xtandiyo Su'si ma, te ndijin ja ka kuu ni nda'a tnu olivo yuku ma, te ni ndatenee ña'a ya nuu ni ka yo ndenee nda'a maa tnu ma, te ni ndachindee ña'a yo'o tnu ma ji'in xikui ja too yika tnu ma. 


text:
Chukan kúu ja másu ko kani ini ni ja maa ni kanuu‑ka sana nda'a maa tnu ja ni xtandiyo Su'si ma. Vaa jini ni ja masu maa nda'a tnu ma chíndee yo'o tnu ma, vaa ko kani ini ni sukan. Su'va yo'o tnu ma chíndee nda'a tnu ma, te sukan‑ni ka kuu nda'a tnu ma ka kuu ni. 


text:
Te chukan kúu ja máko kani ini ni sa'a: “Ni xtandiyo Su'si ma nda'a maa tnu ma, sukan‑va'a ndatenee ña'a ya yo'o.” 


text:
Chi vaa kuechi ja ñatuu ni ka kukanu ini i Su'si ma, te ni xtandiyo ya i. Kovaa ndijin chi jâ ka ndenee va'a ni, kuechi ja ka kukanu ini ni ya a. Chukan kúu ja máko jin ko sa'a vixi ni maa ni, su'va jin koyu'u ni, te máko jin ko sa'a ni in ja ñatuu játna ini Su'si ma. 


text:
Vaa nú Su'si ma, ñatuu ni sakanu ini ya nda'a maa yutnu ma, te suni ndijin tna, masu sakanu ini ña'a ya, nú ma jin ko sa'a ni sukan kúni ya ma. 


text:
<pb/>Jin konde'ya ni ja Su'si o a, iya va'a ini kúu ya, te suni ndakan ya kuenda nuu o, te sa'a ndija ya ja jin ndachunaa ñayii ni ka xndoo ya ma. Kovaa va'a ini ya ji'in ndijin, nuna jin ko sa'a jin ko kuu ni ja va'a nuu ya. Kovaa nú ña'a, te suni xtandiyo tna ña'a ya. 


text:
Te suni tna ñayii yukan, nuna jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin ndakukanu ini i ya chi ndatenee ya i yika tnu ma. Vaa Su'si ma chi kuu ndatenee ya i yika tnu ma. 


text:
Vaa ndijin ma chi nda'a tnu olivo yuku ma‑ni ka kuu ni, te ni ndatenee ña'a Su'si ma yika tnu olivo va'a ma. Kovaa nute ñayii ma chi masu sa'a i sukan. Te nú sukan, ¡kuiti nda'a maa tnu olivo ma, su'va ka iyo i ja kuu jin nukondenee i yika yutnu ni ka te'nde i ma! 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, kúni sa ja jin kuni ni tna'a ja ni ka iyo yu'u te ñatuu ni ka yo jini o ma, sukan‑va'a vitna, te máko jin kani ini ni ja maa ni ka kuu ñayii ka ndanuu‑ka. Vaa sa'a ni ka ndo'o jaku ñayii ñuu Israel ma ja ñatuu ni ka kukanu ini i Su'si ma, te ni ka sa'a ndee‑ka i ini anua i ma. Te sukan‑ni jin ko kuu i onde ndi'i ñayii ka iyo ja jin kukanu ini i Su'si ma jin kandija sukan kúni ya ma, ja ka kuu i ñayii masu ñuu Israel ma. 


text:
Sani te ndaka ñayii ñuu Israel ma, jin ndani'i ta'vi i sukan ndee nuu tutu Su'si a:<pb/>Ñuu nani Sion ma kenda iya sa'a ja jin kaku ñayii ma, te xtandiyo ya ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu sa'ya tata Jacob ma.<pb/> 


text:
<pb/>Te vitna, te ka kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a nuu ni a, te ñatuu ka kunimani i nuu Su'si ma, vaa ka kukueñu ini i ja ni sa'a Su'si ma ja jin ndani'i ta'vi ndijin ma. Kovaa Su'si ma, ni ndakaji ya i, te kútoo ya i, kuechi ja sukan ni skuiso ya nuu tna'a i tee jana'a ma. 


text:
Vaa ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma masu ndakan‑ka ya. Vaa maa ya ni ndakana i ja jin ko kuu i ñayii ñuu ya ma, te chukan kúu ja koo ya ji'in i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Vaa sukan tna ndijin, onde xi'na‑ka ma, ñatuu ni ka yo kandija ni sukan tátnuni Su'si ma, kovaa vitna ni ndakunda'vi ini ña'a Su'si ma kuechi ja ñatuu ni ka kandija maa ñayii ñuu Israel ma sukan tátnuni Su'si ma. 


text:
Te sukan tna ko kuu ñayii ya'a vitna ja ñatuu ka kandija i Su'si ma, sukan‑va'a sukan ni kunda'vi ini ña'a Su'si ma ndijin, te sukan tna ndunda'vi ini ya i. 


text:
Vaa Su'si ma, ni wa'a ya tnu'u ja ndaka ni ji'in i, ñatuu ni ka yo kandija ni sukan ká'an ya ma te ni ka jiso kuechi ndaka o ma. Vaa sukan, sana ni ndunda'vi ini ña'a ya ndaka o.<pb/> 


text:
Ka'nu xeen kúu tnu'u ndichi jini Su'si ma. Kua'a xeen tnu'u ndaa tnu'u ndija neva'a ya.<pb/>Ûni masu kuu jin jaku'ni ini o te jin ndaka'an o sukan jani ini ya ja sa'a ya kivi ka'nde ya tniñu in in ñayii ma,<br/>te ni masu kuu jin jaku'ni ini o te jin ndaka'an o sukan sa'a sukan kúu ya ja kúu ya Su'si ma.<pb/> 


text:
Vaa: “¿Na in jáku'ni ini sukan jani ini Iya Tátnuni ma?”<pb/>Xi: “¿Na in ni ka'an‑so'o nuu ya sukan sa'a sukan kúu ya ma?”<pb/> 


text:
Vaa maa ya ni jani ini, te maa ya ni sa'a, te kuenda maa ya kúu ndaka ja iyo a.<pb/>Te nuu maa ya kóo jayiñu'u ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Chukan kúu ja ndijin ja jâ ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, jin kona'a ni ja sukan kúnda'vi ini ña'a ya ma, te jikan‑ta'vi sa nuu ni ja ni‑yu'u ni‑ini ni jin ndakua'a ni maa ni nuu Su'si o ma, te ni‑yu'u ni‑ini ni jin kunukuechi ni nuu ya, visi ka ndo'o ka neni ni, te máko jin ko sa'a‑ka ni ni‑in‑ka ja u'vi, su'va jin ku'un ini ni ja jin ko sa'a ni sukan játna ini Su'si ma. Vaa sukan jin ko sa'a jin ko kuu ñayii ka ndasa'a kuenda ma. 


text:
Máko jin kondikin ni ja jin ko sa'a ni sukan ka sa'a ñayii ñuu ñayivi a. Su'va jin ndaxsama ni ja ka jani ini ni a, sukan‑va'a jin nduu ni ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa, sukan‑va'a jin kuni ni nde a kúu ja kúni Su'si ma, nde a kúu ja játna ini ya ma, nde a kúu ja ndaa ndija ma. 


text:
<pb/>Vaa ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma saña kúu ja ká'an sa nuu ndi‑in ndi‑in ni ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma: Máko jin kani ini ni ja maa ni ka kuu‑ka, su'va vivii jin ndasa'a ni kuenda naxe ka iyo ka kuu ni a, ji'in nde a kúu ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma ndi‑in ndi‑in ni ja jin ko sa'a ni. Te sukan jin kukanu ini ni Su'si ma, te sukan jin ko sa'a ni. 


text:
Vaa yikikuñu o a chi ka ndenee ja'a o, nda'a o, ji'in ndaka‑ka ja ka neva'a o a, te ndi‑in ndi‑in chi siin siin ja ka sa'a i. 


text:
Te sukan ka kuu tna o, vaa kua'a xeen o kúu, te yikikuñu maa Cristo ma ka kuu ndaka o, te ndaka o chi in‑ni yikikuñu ka kuu ndi‑in ndi‑in o ji'in tna'a o a. 


text:
Te sukan siin siin ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te maa maa o ka neva'a. Nú nde o ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja ndakaxtnu'u o tnu'u ni taa ya ma, te sukan kúkanu ini o Su'si ma, te kó sa'a o. 


text:
Xi nde o ndaka'an‑so'o nuu tna'a, te ndáka'an‑so'o nuu tna'a o. Xi nde o skuta'vi ñayii ma nawa neva'a o ma, te má ndakani ini o. Xi nde o tatnuni, te kátanuu o. Xi nde o kunda'vi ini tna'a, te kóo sii ini o ja sa'a o sukan. 


text:
<pb/>Ja kutoo tna'a o ma kúu ja ûni kutoo tna'a ndija o, te másu ko sa'a‑ni‑nka o. Jín saxiko o ja u'vi ma, te jín kondikin o ja va'a ma. 


text:
Ora jiniñu'u ja jin satniñu o ma, te máko jin sa'a kuxi o maa o, su'va ni‑yu'u ni‑ini o jin kunukuechi o nuu Iya Tátnuni ma. 


text:
Jín koo sii ini o ja ka ndetu o ja jin ni'i o ma, te jín kanda o ora ka ndo'o ka neni o ma, te jín kakan‑ta'vi jín kakan‑ta'vi o nuu Su'si ma. 


text:
Jín kua'a o nawa ka neva'a o ma nuu tna'a o ñayii ka jiniñu'u ma. Jín kuanuu o ve'e o ma ñayii ka jiniñu'u ja jin ndoo i ma. 


text:
<pb/>Jín ka'an o ja va'a ja jin kuu ñayii ka sondikin ña'a ma ja ñatuu ka kunimani i nuu o ma, te má jin ka'an o ja u'vi ja jin kuu i. 


text:
In‑ni ja jin kani ini o, te má jin sa'a vixi o maa o, su'va jín nduku o ja jín ketna'a ini o ji'in ñayii nda'vi ka saxiko ña'a in‑ka ñayii. Má jin kani ini o ja in ñayii ndichi‑ka ka kuu o. 


text:
<pb/>Máko jin ndasa'a o ja u'vi nuu ñayii ka sa'a ña'a ja u'vi ma. Ndimaa jín ko sa'a o ja va'a nuu ndaka ñayii ma. 


text:
Máko jin ndachunaa maa ni ja u'vi ni ka sa'a ña'a ñayii ma, ndijin ja ka kutoo tna'a o a, su'va jin xndoo ni nuu nda'a maa Su'si ma. Vaa sa'a ká'an tnu'u maa ya a: “Maa sa ndachunaa, ká'an Iya Tátnuni ma.” 


text:
“Te ñayii ñatuu kúnimani nuu ni ma, nú kókon i, te kua'a ni ja kaa i. Te nú yíchi i, kua'a ni ndute ko'o i. Vaa nú sa'a ni sa'a, te sa'a ni ja ndakukan‑nuu maa i.” 


text:
Máko kua'a ni tnu'u ja kundee ja u'vi ma nuu ni, su'va ja ko sa'a ni ja va'a ma, te kundee ni nuu ja u'vi ma.<pb/>


text:
Jin kandija ndaka ni ja ka tatnuni ñayii ka netniñu ñuu ni a, vaa maa Su'si ma ni jani ini ja jin koo ñayii jin konetniñu in in ñuu ma, te ñayii ka netniñu ma, maa Su'si ma ni sunkoo i ja jin konetniñu i. 


text:
Te chukan kúu ja, nú na in ñatuu kándija ja ka ka'an ñayii ka netniñu ma chi ñatuu kándija i sukan ni jani ini Su'si ma. Te ñayii yukan chi iyo maa i ja ndachunaa i ja ñatuu kándija i ma. 


text:
Vaa ñayii ka netniñu ma, masu ka iyo i ja jin ko sa'a i ja jin koyu'u ñayii ka sa'a ja va'a ma, su'va ja jin koyu'u maa ñayii ka sa'a ja u'vi ma. ¿Kúni ni ja ma koyu'u ni ñayii ka netniñu ma? Sa'a ni ja va'a ma vi, te koo jayiñu'u ni ja sa'a ni ma. 


text:
Vaa ñayii ka netniñu ma, ñayii ka jinukuechi nuu Su'si ma ka kuu i, sukan‑va'a jin koo va'a ni. Kovaa nú na in sa'a ja u'vi ma, te kóyu'u i. Vaa masu saneé sañuu‑ni kúu ja ka iyo ñayii ka netniñu ma, vaa ka iyo i ja kuu jin xndo'o jin xneni i ñayii ka sa'a ja u'vi ma. Vaa ñayii ka jinukuechi nuu Su'si ma ka kuu i, te kuu jin sa'a i ja jin ndachunaa ñayii ka sa'a ja u'vi ma, te jin ndo'o jin neni i kuechi ja u'vi ni ka sa'a i ma. 


text:
Te chukan kúu ja va'a‑ka na jin kandija o ja ka ka'an ñayii ka netniñu ma. Masu yika‑ni ja kuechi ja kuu jin xndo'o jin xneni ña'a i ma chi kuechi ja jâ ka jini o sukan kúni Su'si ma ja jin ko sa'a o ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja ka chuya'vi ni na tniñu ka sa'a ka kuu ni ma nuu tee ka netniñu ñuu ni ma. Vaa ñayii ka jinukuechi nuu Su'si ma ka kuu de, te ka jatanuu de ñuu ni ma. 


text:
Jin ndachunaa ni nuu ndaka ñayii xi‑nuu ka tavi ni ma. Nú iyo ja jin chuya'vi ni nuu tee ka netniñu ma ja na tniñu ka sa'a ni ma, te jin chuya'vi ni. Ja ka xiko ni nuya'vi ma, te nú ka jikan de ja jin chuya'vi ni, te jin chuya'vi ni. Te jin kava respetu ni nuu de, vaa tee ka netniñu ka kuu de, te jin ka'an vii jin ka'an va'a ni ja jin kuu de. 


text:
<pb/>Jin ku'un ini ni ja ni a vala máko jin kotavi ni nuu ni‑in ñayii ma, te suni jin kona'a ni ja ka ndee yika ni ja vivii jin kutoo tna'a ndi‑in ndi‑in ni. Vaa nú kútoo tna'a o ma chi sa'a ndi'i o sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. 


text:
Vaa sa'a ká'an ma: “Másu ko kivi nduu ni ji'in in‑ka ñayii masu ni tnanda'a ji'in ni ma, másu ko ka'ni ni in‑ka ñayii ma, másu ko sakui'na ni, másu ko ka'an ni tnu'u in‑ka ñayii ma, másu ko ndiyo ini ni.” Te ndaka‑ka ja ni tatnuni Su'si ma ja ko sa'a o ma, te ni nduu i in‑nka‑ni sukan ká'an tnu'u ya'a: “Kutoo ni in‑ka ñayii ma sukan kútoo ni maa ni.” 


text:
Ja kútoo o in‑ka ñayii ma kúu ja ni‑in ja u'vi sa'a o in‑ka ñayii ma. Te nú kúndee o sa'a o sukan chi yikuu o sa'a ndi'i o sukan ni tatnuni Moisés ma. 


text:
<pb/>Te sa'a, te ka jini o sukan ka kuu ñayii a tiempu ya'a, te chukan kúu ja ni kenda ora ja jin ndoto o, vaa kuenda tnu'u ja ka kixi o. Vaa vitna jâ ni kuyatni‑ka kivi jin ndani'i ta'vi o ma sana kivi ni ka keja'a o ka kandija o Su'si ma. 


text:
Vaa kuenda tnu'u ja ni ndukuiti‑ka jakuaa ma, te ve kuyatni‑ka ja ve ndii ma. Jín ko sa'a ndaa jín ko sa'a ndija o sukan ka kuu ñayii ka jika nduu ma, sukan‑va'a jin kundee o nuu ja u'vi ma. 


text:
Másu jin ko kuu o ñayii jin ko kaa jin ko ko'o, te jin ko ndajini o. Ni a jin yaa o te jin ko kuneé jin ko ku‑uun o. Ni a jin ko kanaa o xi ja jin ko kukueñu ini nuu tna'a o. 


text:
Su'va jín ku'un ini o ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te jin ko sa'a o sukan ni yo sa'a ya ma. Te máko jin katanuu o nawa kúu ini yikikuñu o a ja sa'a o ma.<pb/>


text:
Jin jaku'ni ini ni, te jin kanda ni nuu ñayii ñatuu jin kukanu ini va'a‑ka i Su'si ma. Te máko jin skiti tna'a ini ni naxe ka jani ini i ma. 


text:
Ka iyo jaku i ja ka kukanu ini i ja kuu jin kaa i ndaka. Kovaa ka iyo jaku i ja ñatuu ka kusaa ini i ja kuu jin kaa i kuñu ma. 


text:
Nú nde o jaa ndaka ma, te má saxiko o nde i ñatuu jaa ndaka ma, te nú nde i ñatuu jaa ma, te máko ka'an i tnu'u ñayii jaa ma. Vaa Su'si ma chi jan‑ta'vi ña'a ya ndaka o. 


text:
Ndijin, ¿nde in kúu ni ja ká'an ni tnu'u in‑ka ñayii jinukuechi nuu Su'si ma? Nú nukuiñi i xi ni kotuu i, kovaa nuu nda'a maa Iya Tátnuni ma iyo i. Kovaa kuiti konukuiñi va'a i, vaa kuu sa'a Iya Tátnuni ma ja kuu konukuiñi va'a i. 


text:
<pb/>Te jaku ñayii ma chi ka jani ini i ja ka iyo kivi kanuu‑ka te ka iyo kivi ndeva'a‑ni. Kovaa jaku ñayii ma chi inuu‑ni ka kuu ndaka kivi ma, ka jani ini i. Ndi‑in ndi‑in ñayii ma, na jin kukanu ini i sukan ka jani ini i ma, te jín sa'a i sukan. 


text:
Ñayii kándija sukan kúu in kii ma, kándija i nuu Iya Tátnuni ma. Te ñayii ñatuu kándija sukan kúu in kii ma, kándija tna i nuu Iya Tátnuni ma, te ñatuu sanuu i kivi ma. Te ñayii jaa ndaka ma, kúkanu ini i nuu Iya Tátnuni ma, vaa ndákuan‑ta'vi i nuu Su'si ma, te jaa i. Kovaa ñayii ñatuu jaa ndaka ma, kúkanu ini tna i nuu Iya Tátnuni ma, te ñatuu jaa i, te ndákuan‑ta'vi i nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ni‑in o ja ka ndito ka teku o a, ka ndito ka teku o sukan kúu ini maa o, te ni‑in o kûu ja kúu ini maa o. 


text:
Vaa nú ka ndito ka teku o, nuu maa Iya Tátnuni ma ka ndito ka teku o. Te nuna jin kûu o, nuu nda'a maa Iya Tátnuni ma ndenda koo o. Te chukan kúu ja nuna jin kondito jin koteku o xi nuna jin kûu o, kovaa nuu nda'a Iya Tátnuni ma ka iyo o. 


text:
<pb/>Vaa Cristo ma, ni ji'i ya, te ni ndateku ya, te téku ya, sukan‑va'a ko kuu ya iya tátnuni nuu ñayii ni ka ji'i ma ji'in nuu ñayii ka teku ma. 


text:
Kovaa ndijin, ¿nava'a ká'an ni tnu'u tna'a ni ma? ¿Te nava'a saxiko ni tna'a ni ma? Jin kona'a ni ja ndaka o jin ndenda koo nuu núkoo Cristo ma ja ndakan ya kuenda nuu o ma. 


text:
Vaa sukan ndee tnu'u ká'an ya ma:<pb/>Ja ndaa kúu ja téku sa, ká'an Iya Tátnuni ma,<br/>te ja ndaa kúu ja ndaka ñayii ma, jinkuiñi jiti i nuu sa,<br/>te ndaka ñayii ma, jin ndaka'an jin ndakachi i na in kúu sa a, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Te sukan ndi‑in ndi‑in o jin ndakua'a kuenda nuu Su'si ma nawa ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu o ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja máko jin ko ka'an tnu'u tna'a ndi‑in ndi‑in‑ka o. Jín ndasa'a o kuenda, te máko jin sa'a o ja jin ndakakayata tna'a o ma nuu Su'si ma. 


text:
Saña chi jini sa, te kúkanu ini sa Jesús Iya Tátnuni ma ja ni‑in ja jaa o ma iyo tne'e. Kovaa nú maa ñayii ma, jani ini i ja iyo tne'e ja jaa i ma chi sukan iyo, kuechi ja sukan jani ini maa i ma. 


text:
Kovaa nú kuechi tna'a ja jaa o ma te sa'a o ja kuxii ini tna'a o ma chi masu nde sa'a o sukan ka sa'a ñayii ka kutoo tna'a ma. Máko sa'a ni ja kuechi ja ndeyu ma‑ni, te skenaa in ñayii ma maa i, te vitna ja jâ ni ji'i Cristo ma nuu tniñu tna i ma. 


text:
Vaa nuu tátnuni Su'si ma, masu ja nawa kaa o xi nawa ko'o o kúu chi ña'a. Su'va ja jin ko sa'a ndaa jin ko sa'a ndija o te jin koo mani o te jin koo sii ini o kúu, vaa ka iyo o ji'in Xtumani Ndios ma, te sukan kúni ya ja jin ko sa'a o. 


text:
Vaa nuna sa'a o sa'a nuu Cristo ma chi sa'a o ja játna ini Su'si ma, te onde ñayii ma chi jin ka'an va'a jin ka'an vii i ja kuu o. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja jín ko sa'a o tna'a ja sa'a ja jin koo mani o ma, te sukan, te jín chindee o tna'a o ma, te jín jaku'ni‑ka ini ndaka o, te jín koo va'a‑ka o nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ja ndaa kúu ja ndaka ja kaa o ma chi ka iyo vii ka iyo va'a i nuu Su'si ma, kovaa ja u'vi kúu nú na in na sa'a ja ndakakayata tna'a i ma nuu Su'si ma ja kuechi ja ndeyu jaa i ma. Te chukan kúu ja máko sa'a ni ja kuxii ini tna'a ni ma te ndakakayata i nuu Su'si ma ja kuechi ja jaa o ma. 


text:
Va'a‑ka kúu ja máko kaa o kuñu ma, te máko ko'o o ndixi ma, sukan‑va'a máko sa'a o ja xtaya tna'a o ma te ndakiti ini i te kakayata i nuu Su'si ma. 


text:
¿Kúkanu ini ni nuu Su'si ma ja kuu kaa ni? Sukan kani ini maa ni nuu Su'si ma. Vaa ja va'a kúu ñayii ñatuu nawa ndaxtekuechi ña'a ja jani ini i ja kuu sa'a i ma. 


text:
Kovaa ñayii jani in jani uu ini te ñatuu kúkanu ini i nuu Su'si ma tna'a ja jaa i ma chi jiso kuechi i, vaa ñatuu kúkanu ini i nuu Su'si ma ja sa'a i ma. Te ndaka ja sa'a o ma, te nú ñatuu kúkanu ini o nuu Su'si ma chi jiso kuechi o nuu ya.<pb/>


text:
Chukan kúu ja yo'o ja ni ka jaku'ni‑ka ini o nawa kúni Su'si ma ja jin sa'a o ma, te jín kanda o nuu ñayii ñatuu jin jaku'ni‑ka ini naxe jin ko sa'a i nuu Su'si ma, te jín chindee o i, te máko jin sa'a o sukan ka jatna ini maa o ma. 


text:
Su'va ndi‑in ndi‑in o sa'a ja va'a ja kuu tna'a o ma tna'a ja chindee ña'a ja jin koo va'a i nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ni a Cristo ma, masu ni sa'a ya ja játna ini maa ya ma, su'va maa ya ni ndo'o sukan ndee nuu tutu Su'si ma: “Tnu'u ndeva'a ni ka yo ka'an i nuu ni ma, kuenda tnu'u ja nuu maa sa ni ka yo ka'an i.” Sa'a ká'an. 


text:
Vaa ndaka ja ndee nuu tutu Su'si ma onde xi'na‑ka ma, jâ ka ndee i sukan‑va'a jin skua'a o, te jin ndani'i o tnu'u kanu ini nuu tutu ya ma, te kava kuee ini o, te kukanu ini o ja ni'i o ja vii ja va'a taa Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa Su'si ma kúu iya sa'a ja kava kuee ini o, te maa ya, na taa tnu'u kanu ini, te na sa'a ya ja inuu jin kani ini ndaka o sukan kúu maa Cristo Jesús ma, 


text:
sukan‑va'a in‑ni ja jin kani ini o, te inuu jin kata o te jin ndachiñu'u o Su'si o Yuva Jesucristo iya tátnuni nuu o a. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja jín kuan‑ta'vi nuu tna'a ndi‑in ndi‑in o, sukan ni jan‑ta'vi tna ña'a Cristo ma, sukan‑va'a kóo jayiñu'u Su'si ma. 


text:
Vaa ká'an sa ja Cristo ma, ni kii ya ja ni jinukuechi ya nuu ñayii judío ma, sukan‑va'a kaxtnu'u ya tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si ma te sa'a ya sukan ni skuiso Su'si ma nuu tna'a o ñayii jana'a ma, 


text:
te sukan‑va'a ñayii masu judío ka kuu i ma, te jin ndachiñu'u i Su'si ma iya nda'vi ini ma. Vaa sa'a ndee nuu tutu ya ma:<pb/>Te chukan kúu ja ndaka'an ndakachi sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma ja sa'a ja kúu ni a, te kata sa nuu maa ni. 


text:
In‑ka nuu ká'an sa'a:<pb/>Ndijin ja masu ñayii judío ka kuu ni, jin ndusii ini ni ji'in ñayii kúu ñuu ya ma. 


text:
Te in‑ka nuu ká'an sa'a:<pb/>Ndaka ñuu ma, jín ndachiñu'u i Iya Tátnuni ma, te ndaka ñuu ma jín kata nuu ya. 


text:
Te sa'a ni ndaka'an tna Isaías ma:<pb/>Koo in Sa'ya tata Isaí ma, te ndokuiñi ya ja tatnuni ya nuu ñayii ñuu ñayivi a,<br/>te nuu maa ya jin kukanu ini ndaka ñuu ma, kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te maa Su'si ma na sa'a ja jin kukanu ini o ya ma, te maa ya na sa'a ja jin koo sii ini xeen o te jin koo mani o, ja ka kandija o ya ma, sukan‑va'a ja maa tnu'u ndee tnu'u ndatnu Xtumani Ndios ma, te sa'a ya ja jin kukanu ini xeen‑ka o ja jin ni'i o ja taa ya ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o ma, kúkanu ini sa ja ka kunda'vi ini tna'a xeen o, te jâ ka jini ni ndaka tnu'u ndaa tnu'u ndija ma, sukan‑va'a kuu jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a ndi‑in ndi‑in ni te jin ndakani ichi tna'a ni. 


text:
Kovaa ja maa ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te ni kusaa ini sa ja tee sa jaku‑ni tnu'u ya'a nuu ni, sukan‑va'a jin kona'a ni, 


text:
vaa maa Su'si ma ni sacargu ña'a ja kunukuechi vii kunukuechi va'a sa nuu Jesucristo ma ja kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑va'a jin ko kuu i ñayii jin ko sa'a ja játna ini Su'si ma, te ja maa Xtumani Ndios ma, te jin xndoo i ja u'vi ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja kútachi xeen sa ja káxtnu'u sa tnu'u Cristo Jesús ma, vaa sukan, te jinukuechi sa nuu Su'si ma. 


text:
Masu nawa kúsaa ini sa ja ká'an sa, nú masu ja tna'a ja ni sa'a maa Cristo ma, vaa maa ya ni jatniñu ña'a ya ja ni ka'an sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑va'a jin kandija i nuu Su'si ma, te maa ya ni taa ndaka tnu'u ni ka'an sa ma ji'in ndaka ja ni sa'a sa ma. 


text:
Te onde Jerusalén ma ji'in yuñuu ma, te onde ñuu Ilírico ma, ni‑ka'nu ni ja'an sa, te ja maa Xtumani Ndios ma, te ni kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma, te maa ya ni kaxtnu'u tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, vaa kua'a milagru ni sa'a ya ñuu nuu ni ja'an sa ma. 


text:
Te sukan ni tnuñu sa ja ni kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a nuu ñayii ñatuu jin kuni‑ka Cristo ma, nuu ñatuu ki'in‑ka ñayii jin kaxtnu'u i tnu'u Su'si o a, sukan‑va'a ma ndatnii sa tniñu ni skeja'a in‑ka ñayii ma. 


text:
Vaa sa'a ndee nuu tnu'u Su'si a:<pb/>Ñayii ñatuu nama uun ni kenda in ñayii ja káxtnu'u i na in kúu Su'si ma, te jin kuni i, te ñayii ñatuu nama uun ni ka jiniso'o i na in kúu ya ma, te jin jaku'ni ini i. 


text:
<pb/>Te sa'a ni jatanuu sa, chukan kúu ja kua'a jichi ñatuu ni kuu ja jaan sa jan koto ña'a sa. Kúni Pablo ma ja ki'in de ñuu Roma ma 


text:
<pb/>Kovaa vitna, ñuu ya'a, masu ndenu iyo‑ka ñuu nuu kaxtnu'u sa tnu'u Su'si a, te jâ iyo kua'a kuiya ja kúu ini sa ja jaan sa nuu ka iyo ni a. 


text:
Chukan kúu ja kivi ki'in sa ñuu España ma, te jaan sa nuu ka iyo ni a, vaa kúni sa ja kuni ña'a sa kivi ya'a sa yukan. Te nú ni jinu ni ka ndatnu'u sii ini o ma, te jin koo ni jin ndachu'un ichi ña'a ni ichi nuu ki'in sa ma. 


text:
Kovaa vitna ki'in sa ñuu Jerusalén ma, sukan‑va'a chindee sa ñayii jâ ni ka kandija Su'si ma te ni ka xndoo i ja u'vi ma. 


text:
Vaa ñuu Macedonia ya ji'in ñuu Acaya ya, ni ka xtutu tna'a o ya jaku xu'un ja ki'in nuu tna'a o ñayii ka kunda'vi ka iyo ñuu Jerusalén ma, ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Ni ka jani ini i ja va'a‑ni kúu, vaa iyo ja ka tavi i nuu ñayii judío ma, vaa ja maa ñayii yukan, te ni ka kuta'vi tna'a i ja ka jiniñu'u ini anua i ma, te chukan kúu ja iyo ja jin ndachindee tna i ñayii yukan nawa ka jiniñu'u i ja jin kaa jin ko'o i ma. 


text:
Chukan kúu ja nú ni kuu ni sa'a sa sukan, te nú ni jinu ni ndakua'a sa ja jin tetniñu i ma, sani te jaan sa nuu ka iyo ni a ichi ki'in sa ñuu España ma. 


text:
Vaa jini sa ja nuna jaan sa nuu ka iyo ni a chi jaan sa ji'in kua'a xeen ja vii ja va'a, sukan ká'an tnu'u Cristo ma. 


text:
<pb/>Te ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, ji'in ja sukan sa'a Xtumani maa ya ma ja jin kutoo tna'a o ma, te jikan‑ta'vi sa nuu ni ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a ja jin chindee ña'a ni ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma ja kuu sa, 


text:
sukan‑va'a na kaku sa nuu ñayii ñatuu ka kuni ja jin kandija i Cristo ma ja ka iyo i ñuu Judea ma, ji'in ja na jin kuan‑ta'vi tna'a o ñatuu ka sa'a‑ka ja u'vi ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma ja jin tetniñu ñayii ya'a, 


text:
sukan‑va'a ja maa Su'si ma, te sii ini kenda sa nuu ka iyo ni a, te jin ndatatu ini anua ndaka o jaku kivi jin koo kaa o ma. 


text:
Te suni káxtnu'u sa ja kenda ku'va o Febe a, ña'a jinukuechi nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Cencrea ma. 


text:
Te ja maa Iya Tátnuni ma, te jin kuan‑ta'vi ni ña, sukan iyo ja jin ko sa'a o ja ka kuu o ñayii ñatuu ka sa'a‑ka ja u'vi ma. Te jin chindee ni ña ndeva'a‑ni nawa jiniñu'u ña, vaa maa ña chi chíndee ña kua'a xeen ñayii, te ni chindee tna ña'a ña saña. 


text:
Te jin ndakua'a tna ni nchuxi ña'a kúu Priscila ma ji'in yii ña Aquila ma, vaa ka jinukuechi de ji'in ña ja ka kaxtnu'u de tnu'u Cristo Jesús ma nuu ñayii ma, sukan sa'a tna sa a. 


text:
Vaa ñatuu ni ka ndi ini de ji'in ña, visi na jin kûu de nuu tniñu sa. Te masu maa in‑ni sa ndákuan‑ta'vi nuu de ji'in ña chi ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja masu judío ka kuu i ma ja ka iyo i ndaka ñuu ma. 


text:
Jin ndakua'a tna ni nchuxi ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si a ja ka ndatna'a i ve'e de ma. Te suni jin ndakua'a tna ni nchuxi tee ka kutoo xeen o a, tee nani Epeneto a tee xinañu'u ni kandija tnu'u Cristo ma ja ni ka iyo de ñuu Acaya ma. 


text:
Jin ndakua'a tna ni nchuxi tee kúu Andrónico a ji'in tee kúu Junias a, tee ni ka yinee ji'in sa vekaa ma, vaa vivii ka ka'an tee ni tetniñu Cristo ma ja jin kuu de, te xi'na‑ka maa de ni ka kukanu ini Cristo ma sana saña. 


text:
Suni jin ndakua'a ni nchuxi tee kúu Amplias a tee ka kutoo xeen o ja ka iyo o nuu maa Iya Tátnuni ma. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tee nani Urbano a, tee ka jinukuechi ji'in sa ja ka kaxtnu'u sa tnu'u Cristo Jesús a nuu ñayii ma. Te jin ndakua'a tna ni nchuxi tee kúu Estaquis a, tee ka kutoo xeen o ma. 


text:
Jin ndakua'a tna ni nchuxi tee kúu Apeles a, tee ni kundee nuu tnundo'o tnuneni ma, te vitna núkuiñi va'a de nuu Su'si o a. Jin ndakua'a tna ni nchuxi ñayii ka iyo ve'e tee kúu Aristóbulo a. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tee kúu Herodión a, ja kúu de tna'a sa ma. Jin ndakua'a ni nchuxi ñayii ka iyo ve'e Narciso a, ñayii ka iyo nuu nda'a Iya Tátnuni a. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi nuu Trifena a ji'in Trifosa a, ña'a ka satniñu nuu Iya Tátnuni a. Jin ndakua'a ni nchuxi ña'a nani Pérsida a, ña'a satniñu xeen nuu Iya Tátnuni a, ña'a ka kutoo o a. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tee nani Rufo a, tee ni ndakaji ña'a Iya Tátnuni ma, ji'in si'i de a ña'a kuenda tnu'u ja si'i sa kúu ña ma. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tee nani Asíncrito a, ji'in tee nani Flegonte a, ji'in tee nani Hermas a, ji'in tee nani Patrobas a, ji'in tee nani Hermes a, ji'in tna'a o ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i ji'in de a. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tee nani Filólogo a, ji'in ña'a kúu Julia a, ji'in tee nani Nereo a, ji'in ku'va de a, ji'in tee nani Olimpas a, ji'in ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i ji'in de a. 


text:
<pb/>Ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña ndaka ñayii ni ka kandija Cristo a ja ka iyo i ndaka ñuu ya. Te jin ndakua'a tna'a ndi‑in ndi‑in ni nchuxi, te kó kuu in tnu'u mani. 


text:
<pb/>Kovaa jikan‑ta'vi sa nuu ni ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, te jin konde'ya va'a ni nde ñayii ka sa'a ja ka kusiin jaku ñayii ma te ñatuu ka kandija‑ka i sukan ni ka kutu'va i onde xinañu'u ma. Te máko jin ketna'a ini ni ji'in ñayii yukan. 


text:
Vaa ñayii yukan chi masu ka jinukuechi i nuu Jesucristo iya tátnuni nuu o a, nú masu ja ka ndi ini i kúu ja jin ni'i i ja jin ku'un chii i ma‑ni. Te vivii ka ka'an i, te ka xnda'vi i ñayii ñatuu ka ndasa'a kuenda ma. 


text:
Kovaa ja ka kuu ndijin, nuu ndaka ñayii ma ni kenda tnu'u ja sukan ka kandija ni a, te chukan kúu ja kúsii ini xeen sa ja sukan ka kuu ni a. Kovaa kúni sa ja jin ko kuu ni ñayii ndichi, sukan‑va'a jin sa'a ni ja va'a ma, te máko jin ko kuu ni ñayii jin ko sa'a ja u'vi ma. 


text:
<pb/>Te maa Su'si iya sa'a ja ka iyo mani o a, masu kua'a‑nka kivi, te sa'a ya ja chii ja'a ni a kendoo tachi ma, te ûni jin kuiñu ni i. Te ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Jesucristo iya tátnuni nuu o a ndimaa kóo nuu ka iyo ndaka ni a. 


text:
<pb/>Ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Timoteo a, tee ka kaxtnu'u ji'in sa tnu'u Su'si a, ji'in tee nani Lucio a, ji'in tee nani Jasón ya, ji'in tee nani Sosípater ya, tee ka kuu tna'a sa ya. 


text:
<pb/>Maa sa nani Tercio, tee ni tee carta ya'a ja ni tatu ña'a Pablo a, te ja maa iya tátnuni nuu o a, te ndákan‑tnu'u ñaña'a tna ña'a sa. 


text:
<pb/>Te ndákan‑tnu'u ñaña'a ña tee nani Gayo a, tee tánuu ve'e de ya ja ndóo saña ja kúu sa Pablo a. Te tánuu de ve'e de ya ja ka ndatna'a ndaka sa ja ka kuu sa ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a. Te ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Erasto a tee tnii xu'un ñuu a, ji'in ñani o tee nani Cuarto a. 


text:
<pb/>Te ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Jesucristo iya tátnuni nuu o a na koo ji'in ndaka ni, te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Jayiñu'u kóo nuu Su'si iya kuu sa'a ja jin konukuiñi va'a ni ma, sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma ja ni kaxtnu'u sa ma, tna'a ja ni yo iyo yu'u onde kivi vee o ma. 


text:
Te ni sa'a ya ja vitna, te ni ka jini o, vaa maa Su'si ma iya iyo ni‑kani ni‑jika ma ni tatnuni ja jin tee tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a ya ma, kovaa ñatuu na in ni jaku'ni ini. Te suni maa i ndákaxtnu'u ya nuu ndaka ñayii a onde vitna, sukan‑va'a jín kandija i sukan kúni Su'si ma te jín kukanu ini i ya. 


text:
Ja maa Jesucristo ma, te nuu maa in‑ni Su'si iya ndichi ma na koo jayiñu'u ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña kúu Pablo, tee jinukuechi nuu Su'si o a, te ni tetniñu ña'a Jesucristo ma, ja kaxtnu'u sa nuu ñayii ni ndakaji Su'si ma, sukan‑va'a jin kukanu ini i ya, te jin jaku'ni ini i ja ndaa ma, te jin ko sa'a i sukan kúni maa ya ma. 


text:
Vaa ka kukanu ini o ya ja sa'a ya ja jin koteku o ni‑kani ni‑jika, vaa sukan ni skuiso ya ja sa'a ya, onde nuu ñatuu kuva'a‑ka ñuu ñayivi a jâ ni skuiso ya sukan, te masu xnda'vi ña'a ya. 


text:
Te jâ ni kenda kivi jâ ni jani ini maa ya ma, te ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a maa ya ma. Te ni sacargu ña'a maa ya ja kaxtnu'u sa nuu ndaka ñayii a sukan sa'a ya ja jin ndani'i ta'vi o ma. 


text:
<pb/>Te tée sa tnu'u ya'a nuu ni, Tito, vaa ka kukanu ini o Su'si o a. Te maa Yuva o Su'si ma, ji'in Jesucristo iya sa'a ja jin kaku o nuu ja u'vi ma, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ma, te koo sii ini ni. Vaa kuenda tnu'u ja sa'ya ndija sa kúu ni nuu Su'si ma. Sukan jin ko kuu tee jin ndaka'an‑so'o nuu ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma 


text:
<pb/>Nuu ni xndoo ña'a sa ñuu Creta ma, ni sa'a sa sukan, kuechi ja kúni sa kúu ja na ndaka'an‑so'o ni nuu ñayii ma, ja na jin sa'a i ndaka‑ka ja kúni Su'si ma ja jin sa'a i ma. Te sunkani ni tee jin ndaka'an‑so'o nuu ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ndi‑in ndi‑in ñuu ma. 


text:
Te tatnuni ni nuu de ja sa'a jin ko kuu de ma: Tee ya'a chi ñatuu na ja u'vi ko sa'a de ja jin ko ndaxtekuechi ña'a ñayii ma. Te kona'a de ja vivii ko kuu de ji'in ñasi'i de ma, te máko nduku‑ka de in‑ka ña'a. Te sa'ya de ma, jín kandija i ja ká'an de ma, te ñatuu na ja u'vi jin ko sa'a i ja jin ndaka'an ñayii ma kuechi i ma. 


text:
Vaa tee ndáka'an‑so'o nuu ñayii ma chi in tee jinukuechi va'a nuu Su'si ma ko kuu de, te jiniñu'u ja ñatuu na ja u'vi‑ka ko sa'a de ja sa'a i ja jin ndaxtekuechi ña'a ñayii ma. Te másu ko kuu de in tee ja ko kani ini de ja maa de kúu‑ka te masu na in tátnuni‑ka nuu de, te másu ko kuyachi ini de ja ko ndakiti ini de, te másu ko ko'o de ndixi te ko ndajini de. Te másu ko kanaa de. Te másu ko ndiyo ini de nawa koneva'a de ma te ko xnda'vi de ñayii ma, sukan‑va'a ni'i de ja kúni de ma. 


text:
Su'va kuánuu de ve'e de ma, ja jin ndoo ñayii ka jiniñu'u ja jin ndoo i ma. Te kú'un ini de ja sa'a de ja va'a ma, te káni va'a ini de naxe ko sa'a ko kuu de ma, te ndimaa ja va'a ja ndaa ma kó sa'a de, te ni‑in ja u'vi ko sa'a de, te kúndee de tátnuni de nuu maa de ma ja ñatuu na ja u'vi ko sa'a de nuu Su'si ma. 


text:
Te kóna'a de sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, sukan ni kutu'va de onde xinañu'u ma, sukan‑va'a kuu ndaka'an‑so'o de nuu ñayii ñatuu ka kendoo va'a ini sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, sukan‑va'a sa'a de ja jin ndasa'a i kuenda nawa kúu ja ndaa ja ndija ká'an Su'si ma, te jin kandija i. 


text:
<pb/>Vaa ka iyo kua'a tee ja inuso'o xeen ka ndaa de, te ndimaa ka ka'an de ja masu kuatniñu, te ka xnda'vi de ñayii ma, te ja ka ndi ini‑ka de kúu ja jin kaxtnu'u de ja jiniñu'u ja jin kitnuni tee ma, sana ja jin kaxtnu'u de sukan kúni Su'si ma ja jin ko sa'a jin ko kuu o ma. 


text:
Te tee yukan chi jiniñu'u ja skasiyu'u o de, vaa ka sa'a de ja jin skenaa ndaka ñayii ma maa i, vaa masu nde jiniñu'u ja ka kaxtnu'u de nuu i ma chi sukan‑ni ka sa'a de, sukan‑va'a jin ni'i de xu'un ma. 


text:
Onde in tna'a maa de ma, ja ndakaxtnu'u sukan ka kuu ñayii ñuu de ma, sa'a‑ni ni ndaka'an de: “Ñayii ka iyo ñuu Creta a, ndimaa inutnu'u xeen i. Sukan ka kuu kiti yuku ma, sukan ka kuu i. Ka jaa xeen i, te inukuxi xeen i.” 


text:
Te ja sukan ni ndaka'an tee yukan chi ja ndaa kúu. Te chukan kúu ja ndaka'an‑so'o xen‑xeen ni nuu ñayii ñuu jiña, sukan‑va'a jin konukuiñi va'a i nuu nda'a Su'si o a. 


text:
Te másu ko jin katanuu i cuentu ka ndakani ñayii judío a, ni a jin katanuu i ja ka tatnuni tee ñatuu ka kandija tnu'u ndaa Su'si o a. 


text:
Ndaka ñayii ka kandija Su'si ma chi ka ñu'u kaji ka ñu'u va'a ini i, te ndaka ja ka nde'ya i ma chi ka nde'ya ndaa i sukan iyo ma. Kovaa ndaka ñayii ñatuu ka kandija Su'si ma chi ndimaa ja u'vi ka ñu'u ini i ja jin sa'a i ma, te onde ndaka ja ka nde'ya i ma, masu ja va'a ja vii kúu ka jini i. Vaa onde janitnuni ñayii ya'a ma ka iyo tne'e, vaa nanimaa ja u'vi ka ñu'u ma. 


text:
Vaa ka ka'an tna i ja ka kandija i Su'si ma, kovaa ndaka ja ka sa'a ka kuu i ma, te ka jini o ja masu inundija i ja ka ka'an i ma. Te ja u'vi xen‑xeen kúu ja ka saxiko i Su'si ma, te ka saso'o i nuu ya ma, te ni masu jin kuu maa i ja jin ko sa'a i ja va'a ma, visi ka ka'an i ja ka kandija tna i Su'si ma.<pb/>


text:
Kovaa ndijin chi ka'an ni nuu ñayii a sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, tna'a ja ka skua'a o a, te másu ko ndaxsama ni. 


text:
Te tatnuni ni nuu tee jin ndaka'an‑so'o nuu ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o ma ja na jin kani va'a ini de naxe jin ko sa'a jin ko kuu de, te na jin ku'un kaji jin ku'un va'a ini de, te ni‑yu'u ni‑ini de na jin kukanu ini de Su'si o a, te na jin kutoo ndija de ndaka ñayii ma, te na jin kava kuee ini de. 


text:
<pb/>Te suni tatnuni ni ja sukan tna na jin ko kuu ña'a jin ndaka'an‑so'o nuu ndaka ña'a ni ka nduu sa'ya Su'si o a, ja na jin kani va'a ini ña naxe jin ko sa'a jin ko kuu ña ma, te máko jin ko sa'a tnu'u ña, ni a koo jin ko'o ña ndixi ja jin ko ndajini ña, sukan‑va'a ña'a kuechi‑ka ma, te jin konde'ya ña sukan ka ñu'u kaji ka ñu'u va'a ini ña ma, te jin ko sa'a tna ña sukan. 


text:
Te suni jín kaxtnu'u tna ña nuu ña'a jaa ma ja na jin kani va'a ini ña naxe jin ko sa'a jin ko kuu ña ma, te máko jin ku'un ini ña in‑ka tee, te jín koto va'a ña ve'e ña ma, te jín kava va'a ini ña, te jín kuandetu ña nuu yii ña ma, sukan‑va'a máko jin ka'an ndeva'a ñayii ma ja kuu tnu'u Su'si o a ja kuechi ña ma. 


text:
Te maa ni ko kuu tee kaxtnu'u ndaka ja va'a ja vii sa'a ni ma, ji'in ja ni‑yu'u ni‑ini ni jatanuu ni Su'si o a, ji'in ja ñu'u kaji ñu'u va'a ini ni a, sukan‑va'a ja jin konde'ya i ndijin ma, te jin sa'a tna i sukan sa'a sukan kuu ni nuu Su'si o a. 


text:
Te ndimaa tnu'u vii tnu'u va'a ka'an ni, sukan‑va'a na ndakukan‑nuu maa ñayii ñatuu kúnimani nuu o ma, ja ñatuu ni‑in ja u'vi ni'i i ja ndaxtekuechi ña'a i ma. 


text:
<pb/>Ndaka'an‑so'o ni nuu ñayii ka jinukuechi ma, ja na jin kandija i nuu jito'o i ma na tniñu ka tatnuni jito'o i ma ja jin sa'a i ma, te máko jin ndakone'e i nuu jito'o i ma. 


text:
Te másu ko jin sakui'na i jito'o i ma. Su'va jín kaxtnu'u i ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu i, sukan‑va'a vivii jin ka'an ñayii ma ja kuu tnu'u Su'si o a, iya ni ndene'e ña'a nuu ja u'vi ma te ni ka ndani'i ta'vi o a. 


text:
<pb/>Vaa Su'si ma chi ni kaxtnu'u ya nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a ja vii ja va'a ja skuta'vi ña'a ya ma, sukan‑va'a kuu jin ndani'i ta'vi tna i, nuna jin kandija i jin sa'a i sukan kúni ya ma. 


text:
Te tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, káxtnu'u i nuu ndaka o ja na jin xndoo o ndaka ja u'vi ka ñu'u ini ñayii ñatuu ka kandija Su'si ma ja jin sa'a i ma. Te chukan kúu ja yo'o ja ka iyo o tiempu ya'a chi jín kani vava'a ini o naxe jin ko sa'a jin ko kuu o, te jín ko sa'a o ja va'a ja ndaa ma, sukan kúni maa Su'si ma ja jin ko sa'a o ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi o. 


text:
Te jín kondetu o ja kenda kivi ja ndenda Su'si o Jesucristo ma, iya kanuu xen‑xeen ma, iya ni ndene'e ña'a nuu ja u'vi ma, te jin kuni o jayiñu'u ya ma, te jin kusii ini xen‑xeen o. 


text:
Vaa maa ya chi ni kachi ya ja ni ndo'o ni neni ya nuu tniñu o ma, te sukan, te ni ndene'e ña'a ya nuu ndaka ja u'vi ma, te ni ndasavii, ni ndasandoo ña'a ya, sukan‑va'a jin ko kuu o ñayii ñuu maa ya ma, te ndimaa jín ku'un ini o ja jin ko sa'a o ja vii ja va'a ma. 


text:
Te ndaka cha'a ndaka'an‑so'o ni nuu tna'a o a, te má koyu'u ni, te máko kua'a ni tnu'u ja jin ko ka'an i ja masu nde jiniñu'u ni ma.<pb/>


text:
Te ndaxndaku ini ni ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja na jin kandija i ja ka ka'an tee ka netniñu ma, te jín koo tu'va i ja jin satniñu i nde tniñu ka tatnuni de ja jin sa'a i ma, te jín ndasa'a i kuenda ja nú in ja játna ini Su'si ma kúu. 


text:
Te másu ko jin ka'an i tnu'u ni‑in ñayii ma, su'va jín nduku i ja jin koo mani i nuu ndaka ñayii ma. Te máko jin nduku i ja jin ko kanaa i, su'va jín kava kuee ini i nuu ndaka ñayii ma. 


text:
Vaa suni yo'o tna ma chi onde xi'na‑ka ma chi masu nde ni ka yo ndasa'a tna o kuenda ma, te ñatuu ni ka yo kandija o ja ni ka yo ka'an tee ka netniñu ma. Te kuan koo neé kuan koo uun tna o ma. Te ni yo tatnuni maa yikikuñu o a nde a kúu ini i ja jin sa'a o ma, te ni ka yo kusii ini o ja ni ka yo sa'a o ndaka ja u'vi ma. Te ni ka yo kukueñu ini nuu tna'a o ma. Te ni ka yo saxiko ña'a ñayii ma, te ni ka yo ndasaxiko o ndi‑in ndi‑in ñayii ma. 


text:
Kovaa nuu ni kenda tnu'u nda'vi ini Su'si o a, iya ni sa'a ja ni ka kaku o nuu ja u'vi ma, saa ni ka jini o sukan kútoo ya ndaka ñayii ma, 


text:
vaa ni sa'a ya ja ni ka kaku o nuu ja u'vi ma. Kovaa masu ja kuechi ja inuva'a xeen ini o ma kúu xi ja kuechi ja ja va'a xeen ka sa'a ka kuu o ma kúu ja ni sa'a ya ja ni ka kaku o nuu ja u'vi ma chi ña'a, chi ja ni kunda'vi ini xeen ña'a ya ma kúu ja ni ka kaku o nuu ja u'vi ma. Te maa Xtumani maa ya ma ni sa'a ja ni ka nduvii, ni ka ndundoo o, te ni ndasa'a jaa ña'a ya, te ni ka nduu o in ñayii jaa. 


text:
Te ja maa Jesucristo iya ni ndene'e ña'a nuu ja u'vi ma kúu ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma Xtumani maa ya ma, te ni ka kuta'vi o ndaka ja vii ja va'a ma. 


text:
Te ja maa ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma, te chukan kúu ja ka kukanu ini o ja sa'a ya jin koteku o ni‑kani ni‑jika, sukan ni skuiso ya ma. 


text:
<pb/>Tnu'u ndaa tnu'u ndija kúu cha'a, te kúni sa ja ni‑yu'u ni‑ini ni ka'an ni nuu ndaka ñayii ni ka kandija Su'si ma, sukan‑va'a ndaka i, te jin ko ndi ini i ja jin sa'a i ja va'a ja jin kuu ndaka ñayii ma. Nuna jin sa'a o sa'a chi ja va'a kúu, vaa chíndee o ñayii ma, te játna ini Su'si ma. 


text:
Kovaa ja ndaka tnu'u ja ka skiti tna'a ini ñayii ma te ka kanaa i ma, ji'in ja na in xi‑sa'ya tata ka kuu i ma, ji'in ja ka tetna'a i siki tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te ka ndanduku i kuenda tna'a ja masu nde jiniñu'u ma, ndaka cha'a máko kua'a ni tnu'u ja jin ko katanuu i, vaa masu nde jiniñu'u, te ni masu nawa chíndee ña'a i ja koo va'a o nuu Su'si ma. 


text:
Nú na in sa'a siin tna'a o ma nuu ka iyo ni a, te nú ni sa'a i sukan in jichi, te ndaka'an ni'i ni nuu i, te nú ma kandija i ja ká'an ni ma, sani te má kuan‑ta'vi‑ka ni i nuu ka ndatna'a ni a. 


text:
Vaa ka jini o ja nú na in sa'a neé sa'a uun ma chi jiso kuechi i ja sukan sa'a i ma. Te tna'a ja ni sa'a maa i ma, te ndachunaa i. Sukan ni tatnuni Pablo ma nuu Tito ma ja sa'a de 


text:
<pb/>Te nuna tetniñu sa tee kúu Artemas ma xi Tíquico a nuu iyo ni a, te ko ndi ini ni ja kii ni ki koto ña'a ni ñuu Nicópolis ma, vaa yukan ni jani ini sa ja koo sa tiempu vijin ma. 


text:
Te tee nani Zenas ma ja jini de ley ma, ji'in tee kúu Apolos ma, jin chindee ni de ndaka ja iyo ja kuu jin chindee ni de ma, sukan‑va'a jin koneva'a de ndaka ja ka jiniñu'u de ma ichi jin koo de ma, 


text:
te sukan, te jin kutu'va tna tna'a o a ja jin sa'a i ja va'a te jin chindee i ñayii ka jiniñu'u ma, sukan‑va'a jin ko kuu i ñayii kuatniñu ña'a Su'si ma. Sukan ndákan‑tnu'u ñaña'a Pablo ma ñayii ka kandija Su'si ma 


text:
<pb/>Te ndaka tna'a o ka iyo ji'in sa a, ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña i. Te ndakua'a ni nchuxi sa a nuu ndaka tna'a o ka iyo ji'in ni a ja ka kutoo tna'a o ji'in i ma, vaa ka kukanu ini o ji'in i Su'si ma. Te ja vii ja va'a na skuta'vi ña'a Su'si ma ndaka ni. Te sukan kó kuu.<pb/>


