# verses

text:
Sani te Pablo ma, ni kayu'u nini'i de, te jiña'a de: ―‍Máko sa'a ni maa ni ja u'vi, vaa ndaka sa ka iyo ya'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te tee jito ye'e vekaa ma, ni jikan de ja jin xndu'va i in ñu'u. Sani te ni kivi kunu de nuu ka iyo tee ma, te ni'i ni'i‑nka de ni jinkoo jiti de nuu ja'a Pablo ma ji'in Silas ma. 


text:
Sani te ni ndene'e de tee ma, te ni jikan‑tnu'u de tee ma, te jiña'a de: ―‍Ndijin, ¿nawa sa'a sa ja kuu kaku sa nuu tnundo'o tnuneni ya'a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ka jiña'a Pablo ma ji'in Silas ma: ―‍Kandija ni ja Jesucristo ma kúu Su'si Iya Tátnuni ma, te jin kaku ni ji'in ñayii ve'e ni ma, te jin ndani'i ta'vi ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni ka kaxtnu'u Pablo ma ji'in Silas ma tnu'u Iya Tátnuni ma nuu de, ji'in nuu ndaka‑ka ñayii ve'e de ma. 


text:
Te maa ora yukan, maa jakuaa yukan, te tee jito vekaa ma, ni jeka de Pablo ma ji'in Silas ma, sukan‑va'a ndakate de nuu ni ka tnakue'e tee ma. Sani te maa jakuaa yukan, te ni ka jandute ndaka de ve'e de ma. 


text:
Te tee jito vekaa ma, ni chi'i de Pablo ma ji'in Silas ma ve'e de ma, te ni sunkoo de tee ma nuu mesa ma, vaa iyo sii ini xeen de ja ndaka de ve'e de ma ni ka kandija Su'si ma, te ni ka jaa ni ka ji'i ndaka de ja iyo tu'va ma. 


text:
<pb/>Nuu jâ ni ndii ma, ni ka tetniñu tee ka ja'nde tniñu ma tee ka kuu ndaja'a ma ja jin koo de jin kuña'a de tee jito ye'e vekaa ma ja kene'e de Pablo ma ji'in Silas ma. 


text:
Te tee jito ye'e vekaa ma, ni ndakuña'a de Pablo ma sa'a: ―‍Tee ka ja'nde tniñu ma, ni ka tatnuni de ja xsiaa ña'a sa. Te vitna, te ke koo ni, te kuán koo sii ini ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Pablo ma, jiña'a de nuu tee ka kuu ndaja'a ma: ―‍Ni ka kani ña'a de nuu ndaka ñayii ma, te ni ka chinee va'a ña'a de vekaa a, te ñatuu ni ka sa'a ndaa de ja jin ka'nde de tniñu sa a, te vitna ja tee ñuu Roma a ka kuu tna sa. ¿Te ka kuni de ja jin kene'e yu'u ña'a de? Masu kuu, nú masu ja onde ki koo maa de ja jin kene'e ña'a de vekaa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te tee ka kuu ndaja'a ma, ni jan koo de ni ka ndakuña'a de nuu tee ka ja'nde tniñu ma, te tee ya'a chi ni ka yu'u de ja ni ka jiniso'o de ja Pablo ma ji'in Silas ma, tee ñuu Roma ma ka kuu de ma. 


text:
Te ni ki koo de, te ni ka kene'e de tee ma vekaa ma, te vivii ka jiña'a de nuu tee ma ja na jin ke koo de ñuu yukan. 


text:
Sani te ni ka ke koo de vekaa ma, te ni jan koo de ve'e ña'a kúu Lidia ma ni ka jan koto de ndaka‑ka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma. Te ni ka ndaka'an‑so'o‑ka de nuu ndaka i ma sukan jin ko sa'a jin ko kuu i nuu Su'si ma. Sani te kuan koo de‑ni.<pb/>


text:
Ni ka ya'a de ñuu Anfípolis ma ji'in ñuu Apolonia ma, te ni ka kenda koo de ñuu Tesalónica ma, nuu iyo in veñu'u luluu ñayii judío ma. 


text:
Te Pablo ma, ni kivi de ini veñu'u ma, sukan játna ini de sa'a de ndaka ñuu nuu ja'an de ma. Te ni kuu uni jichi ndaka'an‑so'o de nuu ñayii ma kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu i ma, kovaa ñatuu ni ka jatna ini i ja ká'an de ma, 


text:
vaa ndákaxtnu'u de sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma, ja jiniñu'u ja Cristo ma ndo'o neni ya te kûu ya, kovaa sani te ndateku ya ma: ―‍Te Jesús iya ká'an sa ma, maa ya kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jaku ñayii ma, ni ka kandija i tnu'u Su'si ma, te ni ka ndandikin tna'a i ji'in Pablo ma ji'in Silas ma. Te sukan ni ka sa'a tna kua'a ña'a ka ndanuu‑ka, ji'in tee ka kuu griego ma ja jâ ka ndachiñu'u tna de Su'si ma nkuu. 


text:
<pb/>Te ñayii judío ma ja ñatuu ka kandija i ma, ni ka kukueñu ini i, te ni ka nduku i jaku tee inukuxi ma tee ka sa'a ja u'vi ma, te nuu ni ka kukua'a i ma, ni ka ska'an i ñayii ñuu ma, te ni jan koo i ve'e tee kúu Jasón ma, te ni ka kivi koo ni'i, ni ka kivi koo îyo i, ka ndanduku i Pablo ma ji'in Silas ma. Ka kuni i ja jin kene'e nda'a i de te jin koo i ji'in de nuu ka ndatna'a ndaka ñayii ñuu ma. 


text:
Kovaa ñatuu ni ka ndani'i i de, te chukan kúu ja kuan koo i ji'in tee kúu Jasón ma, ji'in jaku‑ka ñayii ka kandija Su'si ma, nuu tee ka netniñu ñuu yukan, te ka kayu'u i, ka jiña'a i: ―‍Pablo ma ji'in Silas ma chi ka skanaa de ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te ni ka kenda koo de ñuu o ya. 


text:
Te tee kúu Jasón a, ni jan‑ta'vi de tee ma ve'e de ma. Ndaka tee ya'a ka ka'an ja iyo in‑ka rey nani Jesús, te chukan kúu ja masu ka kandija de ja tátnuni tee kúu César tee kúu emperador ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Kovaa ni chuya'vi Jasón ma xu'un nuu tee ka netniñu ma, sukan‑va'a jin ke koo de ji'in tna'a de ma, sani te ni ka xsiaa de tee ma. Sukan ni kuu ja ni ka kenda koo Pablo ma ji'in Silas ma ñuu Berea ma 


text:
<pb/>Sani te ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, ni ka tetniñu i Pablo ma ji'in Silas ma jakuaa yukan onde ñuu Berea ma. Te nuu ni ka kenda koo de ñuu yukan, te ni ka kivi koo de in veñu'u luluu ñayii judío ma. 


text:
Ñayii ya'a chi inuva'a‑ka ini i sana ñayii ka iyo ñuu Tesalónica ma, vaa ni ka jan‑ta'vi vivii i tnu'u Su'si ma, te ndi‑kivi ndi‑kivi ka skua'a vivii i tnu'u Su'si ma, sukan‑va'a jin kuni i nú ja ndaa kúu ja ka ka'an Pablo ma ji'in Silas ma. 


text:
Te sukan, te kua'a ñayii ñuu yukan, ji'in kua'a ña'a ñuu griego ña'a ka ndanuu‑ka ma, ji'in kua'a tee ma, ni ka kandija tnu'u Su'si ma. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jini ñayii judío ka iyo ñuu Tesalónica ma ja Pablo ma, suni ni jan kaxtnu'u de tnu'u Su'si ma ñuu Berea ma, sani te ni jan koo i yukan, te suni ni ka ska'an i kua'a ñayii ñuu yukan ma. 


text:
Sani te ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, ni ka tetniñu i Pablo ma kua'an de ichi yu'u mar ma. Te Silas ma ji'in Timoteo ma, ni ka kendoo de yukan. 


text:
Te tee kuan koo ji'in Pablo ma, ni jan koo de ji'in tee ma onde ñuu Atenas ma, sani te ni ka ndakokuiñi de ñuu Berea ma ja jin kuña'a de Silas ma ji'in Timoteo ma ja jin nu koo yachi de nuu iyo Pablo ma. Sukan ni ndo'o Pablo ma ñuu Atenas ma 


text:
<pb/>Nani Pablo ma, ndetu de tee ma ñuu Atenas ma, kúxii ini de ja kúnda'vi ini de ja ñayii ñuu yukan, vaa nde'ya de ja ka chiñu'u xeen i ja masu Su'si ka kuu ma. 


text:
Chukan kúu ja Pablo ma, ni yo ja'an de veñu'u luluu ñuu yukan, nuu ka ndatna'a ñayii judío ma ji'in ñayii griego ma ja jâ ka chiñu'u i Su'si ma, te ûni ñukuun káxtnu'u va'a‑ka de siki tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma. Te suni ndi‑kivi ndi‑kivi ni yo ja'an de nuya'vi ma, te suni sukan ñukuun ni yo kaxtnu'u tna de nuu ñayii griego ka ndatna'a yukan ma. 


text:
Te jaku tee ka sa'a tnu'u ja tee ndichi ka kuu de ma, ja ka skua'a de naxe ko kuu ñayii ma, ñatuu ka jatna ini de ja ká'an Pablo ma, te su'va su'va ka kuu de, vaa in jichi tee ka kuu epicúreos ma, ka ndi ini de naxe jin koo sii ini de ñuu ñayivi ya, te in jichi‑ka tee ka kuu estoicos ma ka ka'an kuiti kanda o naxe ndo'o neni o ma. Chukan kúu ja ka ka'an de: ―‍¿Nawa kúni ka'an ndaka tnu'u ká'an tee ya'a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Te in jichi de ma ka ka'an: ―‍In tee káxtnu'u tnu'u in‑ka su'si jaa kúu de ―‍ka ka'an de. Vaa ni kaxtnu'u Pablo ma tnu'u vii tnu'u va'a Jesús ma, ji'in sukan ni ndateku ya ma. 


text:
Te ni ka jeka de Pablo ma, te ni jan koo de in nuu nani Areópago nuu ka ndatna'a kua'a ñayii ma, te ni ka jakondee de ka jikan‑tnu'u de: ―‍Ka'an ni nawa kúni ka'an tnu'u jaa ja káxtnu'u ni a. 


text:
Vaa vee ni kaxtnu'u ni tnu'u ja masu ka jini sa, te ka kuni sa ja jin kuni sa nawa kúni ka'an ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Vaa ñayii ñuu Atenas ma, ji'in ñayii masu ñuu yukan ka kuu i ja ka iyo i yukan ma, masu nawa ka sa'a‑ka i, nú masu ja ka ndetu i in‑ka ja jaa ja jin koniniso'o i, te saa kuu jin ndatnu'u tna'a i ma. 


text:
<pb/>Sani te Pablo ma, ni jinkuiñi de sasava nuu nani Areópago ma, te jiña'a de: ―‍Ndijin tee ka iyo ñuu Atenas a, jini sa ja ndijin chi ka jatanuu xeen ni ja ka kuu su'si ni ma. 


text:
Vaa ni ya'a sa, te ni jini sa altar nuu ka yinee su'si ni ma, te suni ni jini sa in altar ja ñatuu nawa yinee, te sa'a ká'an tnu'u ndee ma: “Altar in su'si ñatuu jin kuni‑ka o ma kúu cha'a.” Chukan kúu ja tna'a Su'si ka chiñu'u ni ma iya ñatuu jin kuni‑ka ni ma, kúu iya káxtnu'u sa nuu ni a. 


text:
<pb/>’Su'si ya'a kúu iya ni sa'a ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ji'in ndaka ja ka iyo a, te suu ya kúu iya tátnuni andivi ma ji'in nuu ñu'ú ya. Iya ya'a, masu iyo ya veñu'u nuu ka sa'a ñayii ma. 


text:
Ni a masu jiniñu'u ya ja na in kua'a nawa kuatniñu ya, su'va maa ya kúu iya sa'a ja kúu ka xtatachi o a te ka teku o a, te táa ya ndaka nawa ka jiniñu'u o ma. 


text:
Te maa ya ni sa'a in‑ni ñayii ma, te ni kukua'a xeen o ja ka iyo o ni‑ka'nu ñuu ñayivi a. Te maa ya ni jani ini na saa tiempu ko kuu in kivi ma in yoo ma in kuiya ma, te ni jani ini ya ndenu jin ko kuu xe'ñu in in ñuu ma. 


text:
Sa'a ni sa'a ya, sukan‑va'a jín ndasa'a ñayii ma kuenda te jín ndanduku i ya. Vaa vala ti'i‑ni ja sa'a o, te kuu ndani'i o ya. Te ja ndaa kúu ja masu jika kuiti iyo ya nuu ka iyo in in o a. 


text:
Vaa ja maa ya ma, te ka teku o te ka kanda o te ka iyo o, vaa maa ya jito ña'a, te jâ yatni sukan ka ka'an tna jaku tee ndichi ka iyo ne'un ni a: “Vaa sa'ya tata maa ya ka kuu o”, ka ka'an de. 


text:
<pb/>’Te nú sa'ya tata maa Su'si iya ká'an sa a ka kuu o, te máko jin kani ini o ja tna'a ja ka jani ini maa ñayii ma te vivii ka ndane'e i ji'in oro ma, xi ji'in plata ma, xi ji'in yuu ma, kúu Su'si ma, chi ña'a. 


text:
Ja ndaa kúu ja Su'si ndija ma chi ñatuu ni ke'en kuenda ya ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a o onde xi'na‑ka ma, nuu ñatuu jin kuni‑ka o naxe jin kondikin o ya ma, kovaa vitna tátnuni ya nuu ndaka ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ja na jin ndakani jín ndaka'vi ini i te jín xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma te jín ndakokuiñi i nuu maa ya ma, sukan‑va'a jin kaku i nuu ja u'vi ma. 


text:
Vaa maa Su'si ma, ni kaji ya in kivi ja sa'a ndaa ya, te maa Sa'ya ya iya ni tetniñu ñayivi ya ni kii ya ñuu ñayivi ya kúu iya ndakan ndaa kuenda nuu ndaka ñayii a. Te chukan kúu ja ni kaxtnu'u ya ja sukan ko kuu, vaa ni ndaxteku ya Sa'ya ya ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa nuu ni ka jiniso'o i siki ja ni ndateku ya ma, sani te jaku i ni ka jakundee Pablo ma, te jaku‑ka i ka jiña'a: ―‍Ka kuni sa ja ndaka'an ni tnu'u ya'a in‑ka tuku kivi, te jin koniniso'o sa ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Kovaa jaku i chi ni ka kandija i, te ni ka ndandikin tna'a i ji'in Pablo ma. Ne'un ñayii yukan iyo tna tee nani Dionisio tee ja'an kutu nuu Areópago ma. Suni iyo tna ña'a nani Dámaris ma. Te suni ka iyo tna jaku‑ka ñayii.<pb/>


text:
Yukan ni ndani'i de in tee judío nani de Aquila. Te tee ñuu Ponto ma kúu de. Jaku‑ni kivi iyo ja ni kenda tee kúu Aquila ma ji'in ñasi'i de ña'a nani Priscila ma ñuu Corinto ma, vaa ni ka ke koo de ñuu Italia ma, kuechi ja tee kúu emperador nani Claudio ma, ni tatnuni de ja ndaka ñayii judío ma, na jin nde koo i ñuu Roma ma. Te sukan ni ka ndatna'a Pablo ma ji'in Aquila ma. 


text:
Te ni jini Pablo ma ja in‑ni tniñu ka sa'a de ji'in tee ma. Chukan kúu ja ni kendoo de nuu ka iyo tee ma, vaa ve'e sa'ma ka sa'a de, sukan‑va'a kuu satniñu tna de ji'in tee ma. 


text:
Ndaka una kii, kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, Pablo ma ká'an ká'an de tnu'u Su'si ma ini veñu'u luluu ma, vaa kúni de ja jin kandija ñayii judío ma ji'in ñayii griego ma sukan ni sa'a Su'si ma ja jin ndani'i ta'vi o ma. 


text:
<pb/>Te Silas ma ji'in Timoteo ma, ni ka nde koo de ñuu Macedonia ma, te kuan koo de ñuu Corinto ma. Te nuu ni ka kenda koo de ma, Pablo ma, ûni jatanuu xeen de káxtnu'u de nuu ñayii judío ka iyo ñuu yukan ma, ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma. 


text:
Kovaa ñayii judío ma, ni ka keja'a ka ndakiti ini i, te ni ka ka'an ndeva'a i nuu de ma. Sani te Pablo ma, ni kaja ni'ni de sa'ma de ma, ja ko kuu i in seña ja masu kuechi‑ka de kúu, te jiña'a de: ―‍Kuechi maa ni jin ko kuu nawa jin ndo'o jin tna'a ni. Masu na kuechi saña. Vitna, te ki'in sa kaxtnu'u sa tnu'u Su'si ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Pablo ma, ni kee de veñu'u ma, te kua'an de ve'e in tee nani Justo ma. In tee jinindija Su'si ma kúu de, te iyo yatni de nuu kátuu veñu'u luluu ma. 


text:
Te tee nani Crispo ma, tee tátnuni veñu'u luluu ma kúu de, te ni kandija de ja Jesús ma kúu Su'si Iya Tátnuni ma, te ni ka kandija ndaka ñayii ve'e de ma, te suni kua'a xeen tna ñayii ñuu Corinto ma ni ka kandija ja ni ka jiniso'o i tnu'u Su'si ma ja ni kaxtnu'u Pablo ma, te ni ka jandute i. 


text:
<pb/>Sani te jakuaa yukan ni jininuu Pablo ma ja jiña'a Iya Tátnuni ma: ―‍Má koyu'u ni, te kaxtnu'u‑ka ni tnu'u maa sa a. Máko kasiyu'u ni. 


text:
Vaa maa sa iyo ji'in ni, te ni‑in ñayii masu kuu kaki'i nda'a ña'a i ja sa'a ndeva'a ña'a i, vaa ñuu ya'a ka iyo kua'a ñayii ja jin kandija ña'a i ja maa sa kúu Su'si, te jin nduu i ñayii ñuu maa sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni kendoo Pablo ma in kuiya yo sava ñuu yukan, ni yo kaxtnu'u de nuu ñayii ma tnu'u Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa ni kuu ja kivi tátnuni tee kúu Galión ma ñuu Acaya ma, ñayii judío ma, ni ka ndatnu'u tna'a i, te ni ka tnii i Pablo ma te ni jan koo i ni ka jan xsia'a i de nuu tee kúu Galión ma nuu ja'nde de tniñu ñayii ma. 


text:
Te ka jiña'a i: ―‍Tee ya'a, sa'a de ja jin chiñu'u ñayii a Su'si ma sukan kúni maa de, te masu sukan ni tatnuni Moisés ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te iyo Pablo ma ja ka'an de, kovaa xi'na‑ka ni ka'an tee kúu Galión ma, te jiña'a de: ―‍Ndijin ñayii judío a, nute ni kija koo ni ji'in in ñayii ja ni ja'ni i in ndiyi xi ni sa'a ndeva'a i, iyo sa ja koniniso'o sa. 


text:
Kovaa nú siki ja tnu'u ka ka'an ni a xi siki ja na sa'ya na tata ka kuu ni ma xi siki ja ni ka tatnuni i ja jin sa'a ni ma, masu kuu ka'nde sa tniñu yukan. Jin koto maa ni naxe jin sa'a ni chi saña chi masu kúni sa ja ka'nde sa tniñu siki ja ka ka'an ni a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Sani te ndaka ñayii ma, ni ka tnii i tee kúu Sóstenes ma tee tátnuni veñu'u luluu ma, te ni ka kani i de nuke'e nuu ja'nde tee kúu Galión ma tniñu ma. Kovaa tee kúu Galión ma masu ni ndi ini de ja ka kuu maa i ma. 


text:
<pb/>Te Pablo ma ni iyo‑ka de kua'a‑ka kivi ñuu Corinto ma, saa ni ndakuan‑ta'vi de nuu ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, te ni ndee de, te kua'an de in nuu barcu ichi ñuu Siria ma, te ni ka ndikin ña'a Priscila ma ji'in Aquila ma. Nuu ka iyo de ñuu Cencrea ma, ni sa'a de ja jin sete yanda i xini de ma, ja kuechi ja in ja ni skuiso de nuu Su'si ma ja sa'a de. 


text:
Nuu ni kenda koo de ñuu Éfeso ma, Pablo ma, ni xndoo de ñayii kuan koo ji'in de ma ke'e ma, te ni kivi de ini veñu'u luluu ma, te ka ndaa ka nuu de ka ndatnu'u de siki tnu'u Su'si ma ji'in tee judío ma. 


text:
Te tee judío ka iyo ñuu yukan, ka xtetuu de Pablo ma ja na kendoo de jaku‑ka kivi ji'in de yukan. Kovaa ñatuu ni kuni de. 


text:
Te nuu ni ndakuan‑ta'vi de ma, ni jiña'a de: ―‍Jiniñu'u ja no'o sa ja koo sa viko ve kuyatni ñuu Jerusalén ma, kovaa ndii sa in‑ka jichi, nú Su'si ma kúni ja sukan ko kuu ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ndaa de in nuu barcu ñuu Éfeso ma, te kua'an de. Pablo ma, ni ndeja'a de ja ku‑uni jichi kuan kaxtnu'u de tnu'u Su'si ma 


text:
<pb/>Nuu ni ndenda de ñuu Cesarea ma, ni kaa de ni ja'an de ñuu Jerusalén ma ni jan nu kua'a de nchuxi ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i yukan, te sani te ni ndêe de kuan no'o de ñuu Antioquía ma. 


text:
Ni jinu ni iyo de jaku kivi yukan, te ni kee de, te kua'an de kuan koto de ñayii ka ndikin Jesús ma ja ka iyo i ni‑ka'nu ñuu Galacia ma ji'in ñuu Frigia ma, te ndáka'an‑so'o de ja na jin konukuiñi va'a i nuu Su'si ma. Tee kúu Apolos ma, káxtnu'u de tnu'u Su'si ma ñuu Éfeso ma 


text:
<pb/>Sani te ni kenda in tee judío nani de Apolos ñuu Éfeso ma. Te tee ya'a, tee ñuu Alejandría ma kúu de, te in tee vivii ká'an kúu de, te jini xeen de nawa ká'an tnu'u Su'si ma. 


text:
Jâ ni jaku'ni va'a ini de ichi Iya Tátnuni ma, te ká'an ndaa ká'an ndija de siki Jesús ma. Yika‑ni ja jini de kúu sukan ni skuandute Juan ma, kovaa ni‑yu'u ni‑ini de ká'an de tnu'u Su'si ma. 


text:
Te ñatuu ni yu'u de, te ni keja'a de ká'an de ini veñu'u luluu ma. Te ni ka jiniso'o Priscila ma ji'in Aquila ma, te ni ka kene'e siin de tee ma, te vivii ni ka ndakaxtnu'u ndaa‑ka de siki ichi Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa Apolos ma chi kúni de ja ki'in de ñuu Acaya ma. Te ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, ka jiña'a i ja va'a‑ni kúu ja sa'a de sukan, te ni ka tee i tutu kua'an nuu tee ka ndikin Jesús ma ja ka iyo de yukan, sukan‑va'a jín kuan‑ta'vi de tee ma nuu ka iyo de ma. Nuu ni kenda de ñuu yukan, te ni chindee xeen de ñayii ni skuta'vi Su'si ma i ja vii ja va'a ma ja jâ ni ka kandija i ya ma. 


text:
Vaa ni‑yu'u ni‑ini de ni yo kaxtnu'u de nuu ka iyo kua'a ñayii ma ja sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Su'si ma, te jiña'a de ja sukan‑ni ka kaxtnu'u tee judío ma, masu va'a‑ni iyo.<pb/>


text:
Nani Apolos ma, iyo de ñuu Corinto ma, Pablo ma, ni ja'an de ndaka‑ka ñuu ka iyo onde yuku sukun‑ka ma, sani te kuan no'o tuku de ñuu Éfeso ma. Te ni ndani'i de jaku ñayii ka ndikin ka sa'a i sukan ká'an tnu'u Jesús ma ja ka iyo i ñuu yukan. 


text:
Te jiña'a de: ―‍¿Ni ka kuta'vi ni Xtumani Ndios ma, kii nuu ni ka kandija ni tnu'u Su'si ma? ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ka ndakone'e i: ―‍¡Ñatuu vi! Vaa ni masu nama ka jiniso'o sa ja iyo Xtumani Ndios ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te ni jiña'a Pablo ma: ―‍¿Naxe ni ka jandute ni? ―‍kúu de jiña'a de. Te ka jiña'a i: ―‍Sukan ni skuandute Juan ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Te jiña'a Pablo ma: ―‍Sukan ni skuandute Juan ma chi ja jin ndakani jin ndaka'vi ini ñayii ma kúu. Te jin xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma, te jin ndakokuiñi i nuu Su'si ma. Te Juan ma suni ni yo jiña'a de nuu ñayii ma ja jin kandija i iya kenda kuee‑ka ma sana maa de ma. Iya ya'a kúu Jesús iya ni tetniñu Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o i sukan ma, sani te ni ka jandute i ja maa Jesús ma ja kúu ya Iya Tátnuni ma. 


text:
Te nuu ni sonee Pablo ma nda'a de siki ñayii ya'a ma, sani te ni ka kuta'vi i Xtumani Ndios ma, sani te ni ka keja'a i ka ka'an i in in sa'an, te ka ndakaxtnu'u i tnu'u ni wa'a Su'si ma nuu in in i ma. 


text:
<pb/>Te Pablo ma, ni kivi de ini veñu'u luluu nuu ka ndatna'a ñayii judío ma, te ni masu ni yu'u de, su'va ni‑yu'u ni‑ini de ni yo ka'an de siki ja sukan tátnuni Su'si ma. Te sa'a ni yo sa'a de uni yoo, vaa kúni de ja jin kandija ñayii ma tnu'u Su'si ma. 


text:
Kovaa jaku i ma, masu ni ka kandija i, su'va ni ka ndundee‑ka ini i, te ka ka'an ndeva'a i ja kuu ichi Su'si ma nuu ndaka‑ka ñayii ka iyo ma. Chukan kúu ja Pablo ma, ni sa'a siin de ndaka ñayii ni ka kandija tnu'u Su'si ma, te ni ka yo ndatna'a de ini skuela tee nani Tirano ma, te ndi‑kivi ndi‑kivi ñukuun kuiti káxtnu'u de tnu'u Su'si ma nuu ñayii ma, sukan‑va'a jin jaku'ni ini i. 


text:
Sukan ni yo sa'a, ni yo sa'a de uu kuiya, te onde ndaka ñayii ka iyo ni‑ka'nu ñuu Asia ma, ja ka kuu i judío ma ji'in griego ma, ni ka jiniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a Jesús Iya Tátnuni ma. 


text:
ja onde pañu Pablo ma xi sa'ma ne'nu de ma, ndeva'a‑ni na in ku'u ma te na kaki'i i ma chi ni ka yo nduva'a i ndeva'a‑ni na kue'e ka ndo'o i ma, te onde tachi ka yinee ñayii ma, ni ka yo nde koo i te kuan koo maa i. Te sa'a ni yo kuu, vaa tnu'u ndee tnu'u ndatnu maa Su'si ma ni yo iyo ji'in Pablo ma. 


text:
<pb/>Kovaa jaku tna tee ka kuu judío ma, ni ka nduku ini tna de ja jin kene'e de tachi ma, te ka ndakune'e tna de Jesús Iya Tátnuni ma, te sa'a ka jiña'a tna de: ―‍¡Ja maa Jesús iya káxtnu'u Pablo ma, te tátnuni ri ja kee ro te má koo‑ka ro ini anua ñayii jiña! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa ni ndakone'e tachi ma, te jiña'a i: ―‍Jesús ma chi jini sa ya, te jini sa na in kúu Pablo ma, kovaa ndijin, ¿na in ka kuu ni? ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Te tee yinee ña'a tachi ma, ni kandava de siki ndaka suchi ya'a, te ni kundee de ni kani de i, te ni sa'a ndeva'a xeen de i, te ni xtavichi de i, te ni xtnakue'e de i, te ka jinu yakua ndaka sa'ya tee kúu Esceva ma, ni ka nde koo i ve'e ma. 


text:
Te ndaka ñayii judío ma ji'in ñayii griego ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma, nuu ni ka jini i ja sukan ni kuu ma ja masu ndeva'a‑ni ñayii kuu sa'a sukan ma, te ni ka yu'u xeen i, te ni ka ndakunitnuni i ja Jesús Iya Tátnuni ma, Su'si ndija kúu ya. 


text:
Te kua'a ñayii ni ka kandija tnu'u Su'si ma, te ni ka kenda koo i nuu ka ndatna'a Pablo ma ji'in ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, te ni ka ndaka'an, ni ka ndakachi i ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu i ma. 


text:
Te kua'a xeen ñayii tasi ma, ka yinda'a i libru ni ka yo jatniñu i ma, te ni ka ja'mi i nuu ndaka ñayii ka iyo ma. Te ni ka ndatava i kuenda na saa xu'un ni ka chiya'vi i libru ni ka yo jatniñu i ma, te uu xiko uxi (50) mil xu'un plata kúu. 


text:
Te ja sukan ka jini ñayii ma ja iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu Su'si ma, te ve jin kukua'a‑ka i ka kandija, te ve kuitenuu‑ka tnu'u Su'si ma. 


text:
<pb/>Ja ni ya'a ndaka cha'a ma, sani te Pablo ma, ni jani ini de ja no'o de ñuu Jerusalén ma, te ichi kuan no'o de ma, te ki'in de jin koto de ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ka iyo i ñuu Macedonia ma ji'in ñuu Acaya ma. Te jinu koo de ñuu Jerusalén ma, te ki'in de ñuu Roma ma. 


text:
Sani te ni tetniñu de uu tee ka chindee ña'a ma, ja jin jakoxtnuu de jin koo de ñuu Macedonia ma. Tee ya'a ka kuu Timoteo ma, ji'in Erasto ma. Te ni kendoo‑ka maa de jaku kivi ñuu Asia ma. Sukan ni ka ndaskanda tna'a ñayii ñuu Éfeso ma 


text:
<pb/>Ne'un kii yukan ni ka ndakiti xeen ini ñayii ma kuechi ja sukan ni kaxtnu'u Pablo ma naxe kondikin o ichi Su'si ma. 


text:
Te tee nani Demetrio tee satniñu ji'in kaa kúu plata ma, te ni yo ndane'e de veñu'u lilikin sukan kaa veñu'u nuu yinee ja nani Diana ma, te ndaka tee ni ka yo satniñu tniñu yukan ma, ni ka yo ni'i kua'a de xu'un. 


text:
Chukan kúu ja tee kúu Demetrio ma, ni ndaxtutu de ndaka tee ka satniñu tniñu yukan ma, te sa'a jiña'a de: ―‍Ka jini maa ni ja ja tniñu ka sa'a o a, te ka ni'i kua'a o xu'un. 


text:
Kovaa ka jini o te ka jiniso'o o ja tee kúu Pablo ma, masu yika‑ni ja ñuu Éfeso a, nú masu ja ni‑ka'nu ñuu Asia a, káxtnu'u de ja masu nawa ka kuu ja ka sa'a ñayii ma ji'in nda'a i ma, te ni kundee de ni ndaxsama de ja ka jani ini kua'a ñayii ma. 


text:
Masu yika‑ni ja tniñu ka sa'a o a ma koo‑ka, nú masu ja suni veñu'u nuu yinee su'si nani Diana ma, masu na in‑ka ndachiñu'u‑ka, te keja'a naa jayiñu'u su'si yukan ja ka ndachiñu'u ndaka ñayii ñuu Asia a ji'in ni‑ka'nu ñuu ñayivi a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jiniso'o de sukan ká'an tee kúu Demetrio ma ja sukan sa'a Pablo ma, te ni ka ndakiti xeen ini de, te ka kayu'u de ka ka'an de: ―‍¡Ka'nu xeen‑ka Diana iya ka chiñu'u ñayii ñuu Éfeso a! ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ñuu ma, ñatuu ka ni'i ini i nawa jin sa'a i. Te ndaka i, ûni ka jinu i ka jexni'ni tna'a i ni ka kivi koo i nuu ka ndatna'a ñayii ñuu ma ja nú iyo nawa ka ndatnu'u tna'a i ma. Ni ka ndaxtandee i tee kúu Gayo ma, ji'in Aristarco ma, te tee ya'a chi tee ñuu Macedonia ma ka kuu de, te ka ndikin tna'a de ji'in Pablo ma. 


text:
Pablo ma, ni kuu ini de ja kee de ki'in de nuu ka iyo ñayii ma. Kovaa ñatuu ni ka wa'a tee ka ndikin Jesús ma tnu'u. 


text:
Onde jaku tee ka netniñu ñuu Asia ma tee ka ketna'a ini ji'in Pablo ma, ni ka tetniñu de tutu ká'an ja máko ki'in de nuu ka iyo ñayii ma, nasa jin sa'a ndeva'a ña'a i. 


text:
<pb/>Jaku ñayii ma, in ja ka kayu'u i ka ka'an i, te jaku‑ka ñayii ma, in‑ka ja ka kayu'u i ka ka'an i, te ndaka‑ka i ma, ni masu ka jini i nava'a ni ka ndatna'a i ma. 


text:
Te ñayii judío ma, ni ka tunda'a i in tee nani Alejandro ma, ja na kee de ka'an de nuu ñayii ma. Te ni sa'a de ji'in nda'a de ma seña ja na jin kasiyu'u ñayii ma, sukan‑va'a kuu ka'an de nava'a ka iyo de yukan. 


text:
Kovaa nuu ni ka jini i ja in tee judío ma kúu de, te ndaka i ni ka kayu'u inuu kuiti jâ yatni uu ora: ―‍¡Ka'nu xeen‑ka Diana iya ka chiñu'u ñayii ñuu Éfeso a! ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>In tee tee tutu ñuu yukan, ni kundee de ja ni ka ndunañii ñayii ma, te jiña'a de: ―‍Ndijin ja ka kuu ni ñayii ñuu Éfeso a, ñayii ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, ka jini i ja ñuu Éfeso a ka jito o veñu'u Diana su'si ka chiñu'u o ma, ja ka ka'an i ja onde sukun ma ni kuun vee ma. 


text:
Masu kuu na in ka'an ja masu ja ndaa kúu. Jiniñu'u ja jin ndunañii ni. Má jin ko kuyachi ni ja jin sa'a ni in ja masu ka jini ni. 


text:
Vaa ni ka tnii ni tee ya'a, te vitna ja masu nawa ka sa'a ndeva'a ña'a de a, ni masu nawa ka ka'an ndeva'a de ja kuu su'si ka chiñu'u o a. 


text:
Te tee kúu Demetrio a ji'in jaku‑ka tee ka satniñu ji'in kaa kúu plata a, nú iyo in ja ñatuu ka jatna ini ni ji'in de, ka iyo tee ka ja'nde tniñu ma, te jin koo ni nuu de, te jin kuña'a ni nawa kúu ja ñatuu ka jatna ini ni ma. 


text:
Vaa ja sukan ka sa'a o vitna a, iyo yika ja jin ndaxtekuechi ña'a i ja maa o ni ka ndaskanda tna'a ja sa'a ka sa'a ka kuu o a, te masu jin ni'i ini o naxe jin kuña'a o ja nava'a ni ka ndututu o ya'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni ka'an de sa'a, sani te ni jiña'a de nuu ñayii ni ka ndututu ma ja na jin ndakuitenuu i.<pb/>


text:
Nuu ni jinu ni ka kuu ñayii ma sukan ma, Pablo ma, ni ndakana de ñayii ka ndikin ka sa'a i sukan ni tatnuni Jesús ma, te ni ndaka'an, ni ndakachi de nuu i ja na jin konukuiñi va'a i nuu Su'si ma, te ni ndakuan‑ta'vi de nuu ndaka i ma, te kua'an de ichi ñuu Macedonia ma. 


text:
Ni ja'an de ndaka ñuu yukan, te ni ndaka'an‑so'o, ni ndaka'an‑so'o de nuu ndaka ñayii ka kandija tnu'u Su'si ma ja máko jin xtaya kuiti i. Sani te ni kenda de ñuu Grecia ma. 


text:
Te ni iyo de uni yoo yukan ma. Te nuu iyo tu'va de ja kaa de nuu barcu ma te ki'in de ñuu Siria ma, te tee ka kuu judío ma, ni ka ndatnu'u tna'a de ja jin ka'ni de tee ma. Chukan kúu ja va'a‑ka ni ndakokuiñi de ichi ñuu Macedonia ma. 


text:
Te ni ka ndikin ña'a Sópater ma sa'ya tee kúu Pirro tee ñuu Berea ma, ji'in Aristarco ma, ji'in Segundo tee ñuu Tesalónica ma, ji'in Gayo tee ñuu Derbe ma, ji'in Timoteo ma, ji'in Tíquico ma, ji'in Trófimo tee ñuu Asia ma. 


text:
Nuu ni jinu viko ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yi'i ma, te ni ka nde koo sa ñuu Filipos ma, te kuan koo sa nuu barcu ma, te nuu u'un kivi ma, te ni ka ndatna'a sa ji'in de ñuu Troas ma, te uja kivi ni ka iyo sa yukan. Ni ndakuan‑ta'vi Pablo ma nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Troas ma 


text:
<pb/>Te kivi kéja'a smana ma, ni ka ndatna'a sa ji'in ñayii ma, ja jin kaa sa xtatila ma te jin ndaka'án sa sukan ni ndo'o ni neni Jesús iya tátnuni nuu o a. Te Pablo ma, ndáka'an‑so'o, ndáka'an‑so'o de nuu ñayii ka kandija tnu'u Su'si ma, vaa kivi xtnee ma, kee de ki'in de in‑ka ñuu. Te na'a xeen ni ka'an de, sani te ni kuu sava ñuu ma. 


text:
Te iyo tna in suchi jaa nani Eutico ma nuu ka iyo sa onde sukun ma onde ve'e ku‑uni ma, te núkoo i nuu ventana ma, te kusu xeen i kúni i vaa ni kuna'a ká'an ká'an‑ni Pablo ma. Sani te ni kixi i, te ni kun‑kava i onde nuu ñu'ú ma, te ja kuan koo de kuan ndone'e de i ma, te jâ ni ji'i i. 


text:
Pablo ma, ni nuu kunu de, te ni jakoxtnee de siki i, te ni kanuni'ni de i, te jiña'a de nuu ñayii ka iyo ma: ―‍Má jin koyu'u ni chi téku i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni ka nda koo de ve'e onde sukun ma, te ni ka jaa de xtatila ma, ja ka ndakune'e de sukan ni ndo'o ni neni Jesús ma. Nuu ni jinu ma, te ni ndaka'an‑so'o, ni ndaka'an‑so'o‑ka de nuu ñayii ma onde nuu ni ndii ma. Sani te kua'an de. 


text:
Te ni ka ndusii ini xeen ndaka ñayii ma, vaa suchi jaa ni jinkava ma chi téku i, te kuan nu koo ñayii ma ji'in i. Sukan ni ndakuan‑ta'vi Pablo ma nuu tee ka jito ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma 


text:
<pb/>Saña chi ni ka jakoxtnuu sa in nuu barcu ma, te kuan koo sa ichi ñuu Asón ma, nuu jin ndatna'a sa ji'in Pablo ma te jin koo sa ji'in de, vaa sukan ni ka ndatnu'u tna'a sa, vaa maa de chi jika ja'a de kua'an de. 


text:
Nuu ni ka ndatna'a sa ji'in de ñuu Asón ma, te ni ka jeka sa de, te kuan koo sa ji'in de nuu barcu ma ichi ñuu Mitilene ma. 


text:
Onde yukan, te kuan koo kuan koo sa nuu barcu ma, te kivi yutnee ma, te ni ka kenda koo sa kuan ndaya'a ñuu Quío ma. Te in‑ka kii ma, ni ka ya'a sa ichi ñuu Samos ma, te in‑ka kivi yutnee ma, ni ka kenda koo sa ñuu Mileto ma. 


text:
Pablo ma, ni jani ini de ja ya'a ndita de ñuu Éfeso ma, sukan‑va'a ma jinkuiñi de ñuu Asia ma, vaa nuu xeen de ja ndenda de ñuu Jerusalén ma kivi Viko Pentecostés ma, nuna kuu. 


text:
<pb/>Onde ñuu Mileto ma, Pablo ma, ni kana de tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma. 


text:
Te nuu ni ka kenda koo tee ma, te jiña'a de: ―‍Ka jini maa ni sukan ni yo kuu sa ndaka kivi ni iyo sa ji'in ni ma, onde kivi xinañu'u ni kivi sa ñuu Asia a. 


text:
Jinukuechi sa nuu Iya Tátnuni ma, kovaa ñatuu ni kuni sa ja tatnuni sa nuu ni, te kua'a jichi ni yo nda'yu sa, ja ni yo ndo'o, ni yo neni sa, ja ni ka yo sa'a ndeva'a ña'a ñayii judío ma. 


text:
Kovaa ni a sukan, masu nde yu'u sa, su'va ndimaa káxtnu'u sa ndaka tnu'u va'a ja sa'a ja jin koo va'a ni a. Sukan ni yo kaxtnu'u sa nuu ka ndatna'a ni ma ji'in ve'e ni ma. 


text:
Nuu ñayii judío a ji'in nuu ñayii griego ma ni kaxtnu'u sa sukan jin ndakani jin ndaka'vi ini i te jin xndoo i ja u'vi ka sa'a i ma te jin ndakokuiñi i nuu Su'si ma te jin kandija i Jesucristo iya tátnuni nuu o a. 


text:
<pb/>’Te vitna jin kona'a ni ja no'o sa ñuu Jerusalén ma, vaa maa Xtumani Ndios ma ká'an, te masu jini sa nawa ndetu ña'a ja ko kuu sa. 


text:
In‑ni ja jini sa kúu ja ndaka ñuu nuu ja'an sa ma, ndimaa káxtnu'u Xtumani Ndios ma ja ndo'o neni sa te ki'in sa vekaa ma. 


text:
Kovaa ni‑in chukan ñatuu ndí ini kuiti sa, te ni a ko ndi ini xeen sa naxe koto va'a sa maa sa sukan‑va'a koteku sa ñuu ñayivi ya, su'va ja ndí ini‑ka sa kúu ja sinu sii ini sa tniñu ni taa Jesús iya tátnuni nuu o a, te sa'a sa sukan ni tatnuni ya ja kunukuechi sa nuu ya ma, te kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma sukan‑va'a jin kuni ndaka ñayii ma ja skuta'vi ña'a ya ma. 


text:
<pb/>’Jâ ni kaxtnu'u sa nuu ndaka ni sukan tátnuni Su'si ma ñuu ñayivi a, te vitna jinitnuni sa ja masu jin kuni tna'a‑ka o ñuu ñayivi ya'a. 


text:
Chukan kúu ja vitna, te jin kona'a ni ja saña, masu na kuechi kondiso sa nuu Su'si ma ja jin kuu ni, 


text:
Te jin ko koto vava'a ni maa ni, te jin ko koto vava'a ni ndaka ñayii a sukan jito va'a o ndikachi maa o ma, vaa maa Xtumani Ndios ma ni sunkani ña'a ndijin ja jin ko kuu ni tee jin tatnuni te jin ko koto vava'a ni ñayii ni ka kandija Su'si a. Vaa jin kona'a ni ja maa niñi Sa'ya ya ma ja ni jati ya nuu krusi ma, te ni kundee ya ja ni ka nduu ñayii ni ka kandija ya ma sa'ya maa ya ma. 


text:
Te jâ jinitnuni sa ja nuna ya'a sa ki'in sa, sani te kivi koo tee jin ko kuu sukan ka kuu ndiva'u xen‑xeen ma ne'un ni a, te jin ku'un ini de ja jin ndaskakayata de ndaka ñayii ka kandija Su'si ma te jin xndoo i ya. 


text:
Te onde ne'un maa ni a, jin ke koo tee ja jin kaxtnu'u saneé sañuu‑ni de, te masu jin kaxtnu'u ndaa‑ka de, te jin kundee de ja jin ndandikin ña'a ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnu'u Jesús ma. 


text:
Chukan kúu ja jin konde'ya vava'a ni te jin konee xeen ni cuidado, te jin ndaka'án ni ja uni kuiya nduu ñuu ni yo ka'an, ni yo kachi sa nuu ni sukan jin kondikin ndaa ni Su'si o ma, te ni yo nda'yu sa ja ni yo ndakani ichi va'a ña'a sa in in ni. 


text:
<pb/>’Te vitna, te jin kendoo ni nuu nda'a maa Su'si ma, te jin kandija ni tnu'u vii tnu'u va'a ni skuta'vi ña'a ya ma, te maa tnu'u Su'si ma sa'a ja jin konukuiñi va'a ni nuu ya, te jin ndani'i ta'vi ni, te ndaka ja taa Su'si ma jin ni'i ni ji'in ndaka‑ka ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Ka jini maa ni ja ni yo satniñu sa ji'in nda'a sa a ja ni'i sa nawa ka jiniñu'u sa ji'in tna'a sa ma. 


text:
Ja ni yo sa'a sa ma, te ni kaxtnu'u sa ja jiniñu'u ja satniñu o te chindee o ñayii ka jiniñu'u ma. Jín ndaka'án o tnu'u ni ka'an Jesús Iya Tátnuni ma, ja ja vava'a‑ka kúu ja kua'a o ja kuta'vi ñayii ma sana ja jin skuta'vi ña'a i ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an Pablo ma sa'a, ni ka jinkoo jiti ndaka de ma, te ni ka jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma. 


text:
Te ni ka kuxii xeen ini de, ja ni jiña'a Pablo ma ja masu jin kuni tna'a‑ka de ñuu ñayivi ya'a ma. Sani te ni jan koo de ji'in Pablo ma onde nuu ni ndaa de nuu barcu ma te kuan no'o de.<pb/>


text:
Sani te ni ka kendoo tna'a o ni ka nduu sa'ya Su'si ma ñuu yukan, te saña chi kuan koo ndita ndita sa in nuu barcu ñuu Cos ma. Te kivi xtnee ma ni jan koo sa ñuu Rodas ma, te yukan, te kuan nu koo sa ñuu Pátara ma. 


text:
Te nuu ni ka kuyatni sa ñuu Chipre ma, sani te kuan koo sa ichi nuu vee ñuu yukan. Sani te ni ka tnii sa ichi kua'an ñuu yukan, te kuan koo sa ichi ñuu Siria ma, te ni ka kenda koo sa onde ñuu Tiro ma, vaa yukan jin nune'e de ndaka ja ndiso barcu ma. 


text:
Te yukan ni ka ndani'i tna'a sa ji'in tee ka kandija tna tnu'u ni kaxtnu'u Jesús ma, te ni ka ndoo sa ji'in de uja kivi. Te nuu ni ka jini tee ya'a ja ni kaxtnu'u Xtumani Ndios ma sukan ndo'o Pablo ma, te ni ka ndaka'an‑so'o de nuu Pablo ma ja máko ki'in de ñuu Jerusalén ma. 


text:
Ni jinu kii ni ka iyo sa yukan, te kuan koo sa, te ndaka tee yukan, ji'in onde ñasi'i de ma, ji'in ndaka sa'ya de ma ni jan koo ni ka jan nu xsia'a ña'a de onde yu'u ndute ma, te onde yukan ni ka jinkoo jiti ndaka sa, te ni ka jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma. 


text:
Nuu ni jinu ma, te ni ka kanuni'ni tna'a sa ja ni ka ndakuan‑ta'vi nuu tna'a sa, te ni ka nda koo sa nuu barcu ma, sani te kuan nu koo de ve'e de ma. 


text:
<pb/>Saña chi kuan koo sa onde ñuu Tiro ma, te yukan, te kuan koo sa ñuu Tolemaida ma, ni ka jan kua'a sa nchuxi ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i yukan, te ni ka iyo sa ji'in i in kivi. 


text:
Te kivi xtnee ma, ni ka ke koo sa, te kuan koo sa ñuu Cesarea ma, te ni ka kenda koo sa ve'e tee kúu Felipe tee káxtnu'u tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma. Te tee ya'a kúu in de ja ndi‑uja tee ni ka kaji i ja jin chindee de tee ka kaxtnu'u tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te ni ka ndoo sa ve'e de ma. 


text:
<pb/>Jâ ni kuu jaku kivi ka iyo sa yukan, te ni kenda in tee ndákaxtnu'u tnu'u wa'a Su'si ma, ja vee de ñuu Judea ma, te nani de Ágabo. 


text:
Tee ya'a, ni kii de ni ki koto ña'a de, te ni ke'en de kanchii Pablo ma, te ni ju'ni de nda'a de ma ji'in ja'a de ma, te ni ka'an de: ―‍Sa'a ká'an Xtumani Ndios ma, ja ñuu Jerusalén ma, sa'a jin ku'ni ñayii judío ma tee xi‑kuenda kúu cha'a, te jin ndakua'a i de nuu nda'a ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o sa sukan ma, ni ka keja'a sa ji'in ndaka tna'a o ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ka iyo i ñuu yukan ka ka'an nda'vi sa Pablo ma ja máko ki'in de ñuu Jerusalén ma. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Pablo ma: ―‍¿Nava'a ka nda'yu ni te ka sa'a ni ja kuxii tna ini sa? Saña chi iyo sa masu yika‑ni ja konu'ni sa, nú masu ja visi na kûu sa ñuu Jerusalén ma, kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Jesús iya tátnuni nuu o a ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Kovaa ñatuu ni ka kundee sa ja kandija de sukan ka jiña'a sa ma, te ñatuu ni ka jiña'a‑ka sa de naxe sa'a de ma. Yika‑ni ja ka jiña'a sa ja ko kuu sukan kúni maa Iya Tátnuni ma. 


text:
Jaku tee ñuu Cesarea ma ja ka kandija de tnu'u vii tnu'u va'a Jesús ma, ni jan koo de ni ka jan xsia'a ña'a de ve'e tee kúu Mnasón ma, nuu jin ndoo sa ma. Tee ya'a chi tee ñuu Chipre ma kúu de. Te tee ya'a, tna'a tee ni ka kandija tnu'u vii tnu'u va'a Jesús ma onde xinañu'u‑ka ma kúu de. Ni kenda Pablo ma ñuu Jerusalén ma 


text:
<pb/>Nuu ni kenda koo sa ñuu Jerusalén ma, ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a, ni ka jan‑ta'vi sii ini ña'a i. 


text:
Te kivi xtnee ma, ni jan koo sa ji'in Pablo ma ve'e tee kúu Jacobo ma, te yukan ka iyo ndaka tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Su'si ma. 


text:
Te Pablo ma, ni wa'a de nchuxi. Sani te ni ndakani de ndi‑in ndi‑in ja vii ja va'a ni sa'a Su'si ma ji'in ja sukan ni chindee ña'a ya ja ni kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma. 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o de ma, ni ka ndachiñu'u de Su'si o a, te ka jiña'a de Pablo ma: ―‍Ñani, jâ jini maa ni ja ka iyo kua'a mil ñayii judío a ja jâ ni ka kandija i tnu'u Su'si a, te ndaka i, ka sa'a‑ka i sukan ni tatnuni Moisés ma. 


text:
Te naxe jin sa'a o, te vitna ja jâ ni ka jiniso'o i ja káxtnu'u ni nuu ndaka ñayii judío ka iyo ne'un ñayii masu judío ka kuu i ma, ja jín xndoo i tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te káxtnu'u ni ja má jin chitnuni‑ka i sa'ya i ma, ni a má jin ko sa'a‑ka i sukan ka sa'a o ve koo o ma. 


text:
Va'a‑ka ja sa'a ni sukan jin ka'an sa a. Ka iyo kuun tee ja ka kuni de ja jin sa'a de sukan ni ka skuiso de nuu Su'si ma. 


text:
Kuá'an ni ji'in de, te sa'a ni sukan ka sa'a de ma, ja jin nduvii jin ndundoo de nuu Su'si ma, te chuya'vi ni ja jin sete i xini ni ji'in de ma. Te ndaka ñayii ma jin ka'an ja masu ndija sukan ka ka'an i ja káxtnu'u ni ma, nú masu ja sa'a ni sukan ni tatnuni Moisés ma. 


text:
Kovaa ja ñayii masu judío ka kuu i ma ja jâ ni ka kandija i ma, jâ ni ka tee sa tutu kua'an nuu i ja ni ka jani ini sa, te sa'a ká'an: ja máko jin kaa i ja ka ndakua'a ñayii ma nuu ja masu Su'si ka kuu ma, ji'in ja ma jin kaa i niñi kiti ma ji'in kuñu kiti ñatuu ni kee niñi ti ma, ji'in ja ma jin kivi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ñayii ñatuu ni ka tnanda'a ji'in i ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Pablo ma, kuan koo de ji'in tee yukan ma, te kivi yutnee ma ni jinu ni ka sa'a de sukan jin nduvii jin ndundoo de nuu Su'si ma, sani te ni kivi Pablo ma ini veñu'u ka'nu ma, sukan‑va'a kaxtnu'u de kivi jinu kivi ja jâ ni ka nduvii ni ka ndundoo de nuu Su'si ma te ndakua'a de ja iyo ja ndukua'a de nuu Su'si ma ja ni ka nduvii ni ka ndundoo ndi‑in ndi‑in de ma. Ni ka tnii i Pablo ma ini veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Kovaa nuu sani te chitu uja kii ma, te ni ka jini ña'a jaku tee judío tee ñuu Asia ma, ja yinee Pablo ma veñu'u ka'nu ma, te ni ka ska'an de ndaka tee ka iyo ma, te ni ka tnii de Pablo ma, 


text:
te sa'a ka kayu'u tee judío tee ñuu Asia ma: ―‍Ndijin, tee ñuu Israel ya, ¡jin chindee ña'a ni, jín tnii o tee ya'a! Vaa ni‑ka'nu ñuu ñayivi a káxtnu'u de nuu ñayii ma ja má jin sa'a i sukan ka sa'a o ve koo o ma, ji'in ja má jin sa'a i sukan ni tatnuni Moisés ma, ji'in ja má jin kava respetu i veñu'u ya'a. Te suni jâ ni chi'i de ñayii griego ma ini veñu'u ya'a, te sukan ni satne'e de nuu ii a, vaa masu iyo ja jin kivi koo ñayii yukan ma ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Vaa xi'na‑ka ma, jâ ni ka jini de tee ma ji'in tee ñuu Éfeso ma tee nani Trófimo ma, te ka jani ini de ja ni kivi Pablo ma ji'in de ini veñu'u ma. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ñuu ma, ni ka ndakanda i. Te ka kandava ka kandita i kuan koo i, te ni ka tnii i Pablo ma, te ka ñu'u i de ni ka kene'e i de ini veñu'u ma. Sani te ni ka ndakasi kunu i ye'e ma. 


text:
Ni ka jani ini de ja jin ka'ni de tee ma, kovaa sani te ni kenda tnu'u nuu tee tátnuni nuu mil soldado ñuu Roma ma, ja ndaka ñayii ñuu Jerusalén ma, ni ka ndututu i ja jin ka'ni i Pablo ma. 


text:
Sani te ni jeka de tee ka tatnuni nuu cientu soldado ma ji'in soldado ma, te kuan koo de nuu ka iyo tee ma. Nuu ni ka jini ñayii ma tee ka tatnuni nuu mil soldado ma ji'in soldado ma, sani te ñatuu ni ka kani‑ka i Pablo ma. 


text:
<pb/>Tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tnii de Pablo ma, te ni tatnuni de ja jin ku'ni de Pablo ma ji'in uu yo'o kaa. Sani te ni jikan‑tnu'u de na in kúu Pablo ma te nawa ni sa'a de. 


text:
Kovaa ndaka ñayii ma, ka kayu'u i, te ndi‑in ndi‑in ja ka ka'an i, chukan kúu ja tee tátnuni nuu mil soldado ma, masu ni jaku'ni ini de nawa ni sa'a ndija Pablo ma, ja kuechi ja ka kayu'u ka kayu'u‑ni ñayii ma. Te ni tatnuni de nuu soldado ma ja jín koo de jín xsia'a de Pablo ma nuu ka ñu'u soldado ma. 


text:
Nuu ni ka kenda koo de nuu ka iyo xkueyi ma, ni ka jiso soldado ma Pablo ma, ja kuechi ja nde'e xeen ka kuu ñayii ma, 


text:
vaa ndaka i ka kayu'u, ka ndikin i de kuan koo i, te ka jiña'a i: ―‍Jin ka'ni ni de ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Ni ka'an Pablo ma nuu ñayii ma 


text:
<pb/>Nuu sani te jin chinee soldado ma Pablo ma nuu ka yinee de ma, Pablo ma, ni jikan‑ta'vi de nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma: ―‍¿Kachi ni ja ka'an sa in ja ka'an sa? ―‍kúu de jiña'a de. Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, jiña'a de: ―‍¿Kúu ká'an ni sa'an griego? ―‍kúu de jiña'a de―‍. 


text:
¿Masu ndijin kúu tee ñuu Egipto ma ja jâ iyo kii ma ni xtutu ni ñayii ja jin kanaa i ma, te ni jeka ni kuun mil tee kúu ka kanaa ma, te kua'an ni ji'in de nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a Pablo ma: ―‍Ña'a chi saña kúu Pablo tee judío ni kâku ñuu Tarso ma in ñuu kanuu xeen iyo ñuu Cilicia ma. Kachi ni, te ka'an sa nuu ñayii a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni wa'a de tnu'u. Te Pablo ma, núkuiñi de onde nuu xkueyi ma, te ni sa'a de seña ji'in nda'a de ma ja na jin kasiyu'u ñayii ma, te ni ka'an de maa sa'an hebreo ma, te jiña'a de:<pb/>


text:
―‍Ndijin ja ka kuu ni ñani sa ji'in yuva sa a, ká'an sa nuu ndaka ni ja masu na kuechi sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ja ni ka jiniso'o ñayii ma ja sa'an hebreo ma ká'an de, te ni ka jasiyu'u‑ka i. Te jiña'a de: 


text:
<pb/>―‍Saña chi ja ndaa kúu ja ñayii judío kúu sa, te ni kâku sa ñuu Tarso ma ja iyo i ñuu Cilicia ma, te ni ja'nu sa ñuu ya'a, te ni kutu'va sa ja ni skua'a ña'a tee nani Gamaliel ma, te ni yo sa'a ndi'i kuiti sa sukan ni ka yo sa'a tna'a o tee jana'a‑ka ma, te ni‑yu'u ni‑ini sa ni yo sa'a ndi'i, ni yo sa'a tu'u sa sukan ká'an tnu'u Su'si ma ja ni yo kaxtnu'u Moisés ma, sukan ka sa'a maa ni vitna a. 


text:
Te ni yo sondikin sa ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnu'u Jesús ma, te ni yo tnii sa i, te jaku i ni yo chinee sa vekaa ma, te jaku‑ka i ma, ûni ni yo ja'ni sa i, ka kuu tee ka kuu ña'a. 


text:
Te tee tátnuni nuu sutu ma ji'in ndaka tee ka kuu ja'nu ma ka na'a ja sukan ni yo sa'a sa, vaa maa de ni ka sa'a tutu ja jin xsia'a sa nuu ñani o ka iyo ñuu Damasco ma, sukan‑va'a kuu tnii sa ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnu'u Jesús ma, te ki xsia'a sa i ñuu Jerusalén ya, ja jin xndo'o jin xneni de i. 


text:
Kovaa sa'a ni kuu nuu sani te kenda sa ñuu Damasco ma, nuu ve kuu sava nduu ma, sani te ni kenda in nduva ñu'u vee andivi ma, te ni ye'e ni'ni ni‑ka'nu nuu kua'an sa ma. 


text:
Te ni kun‑kava sa nuu kiti yoso sa ma onde nuu ñu'ú ma, te ni jiniso'o sa ja ká'an: “Saulo, Saulo, ¿nava'a sóndikin ña'a ni?” 


text:
Sani te ni ndakone'e sa: “¿Na in kúu ni, Señor?” Te ni ndakone'e ya: “Saña kúu Jesús iya ni iyo ñuu Nazaret ma iya sóndikin ni a”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Te ñayii kuan koo ji'in sa ma, ni ka jini ndija i sukan ni ye'e ni'ni yukan, te ni ka yu'u i, kovaa ñatuu ni ka jaku'ni ini i nawa ká'an Jesús ma nuu sa ma. 


text:
Te jiña'a sa: “¿Nawa sa'a sa, Señor?” Te Iya Tátnuni ma, ni ka'an ya: “Ndakoo ni, te kivi ni ñuu Damasco a. Te yukan, te jin ka'an i ndaka nawa iyo ja sa'a ni”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Kovaa ñatuu kundijin‑ka nuu sa ma, ja kuechi ja ni ye'e ni'ni ma. Te tee ka iyo ji'in sa ma, ni ka tnii de nda'a sa ma, te ni jan koo de ni ka jan xsia'a ña'a de onde ñuu Damasco ma. 


text:
<pb/>’Te ñuu yukan iyo in tee nani Ananías, te in tee sa'a sukan játna ini Su'si ma kúu de, te sa'a de sukan ká'an tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma, te ka ka'an va'a ndaka ñayii judío ka iyo yukan ja kuu de. 


text:
Te ni kenda de nuu iyo sa ma, te ni jan tu'va ña'a de, te ká'an de: “Ñani Saulo, vitnañu'ni, sani te ndundijin nuu ni a”, kúu de ká'an de, te ora yukan ni ndundijin nuu sa ma, te nde'ya sa de. 


text:
Te sa'a ni ka'an maa de: “Su'si ni ka yo ndachiñu'u yuva o tee jana'a ma, ni kaji ña'a ya, sukan‑va'a kuni ni nde a kúu ja játna ini ya ma, te kuni ni iya sa'a ndaa ma, te kuniso'o ni sukan ká'an ya ma. 


text:
Chukan kúu ja, ¿nawa ndetu ni? Ndokuiñi ni, te kuandute ni, te ndakune'e ni maa ya, te sukan‑va'a nduvii ndundoo ni ndaka kuechi ni ma”, kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>’Te nuu ni ndakokuiñi sa ñuu Jerusalén ya, te yikuu sa jikan‑ta'vi sa ini veñu'u ka'nu ma, te ni jininuu sa maa Jesús ma. 


text:
Te sa'a ká'an ya: “Ñama ni, kee yachi ni ñuu Jerusalén ya, vaa masu jin kandija i ja kaxtnu'u ni na in kúu sa”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Te jiña'a sa ya: “Iya Tátnuni, kovaa ñayii a chi ka jini i ja ni yo chinee sa vekaa ma ndaka ñayii ka kandija ña'a maa ni ma, te ni yo kani xeen sa i veñu'u lilikin ma. 


text:
Te nuu ni ka jati i niñi Esteban ma tee ni yo kaxtnu'u tnu'u maa ni ma, suni ni iyo tna sa yukan, te ni ka ketna'a ini sa ji'in tee ni ka ja'ni Esteban ma, te ni yo jito sa sa'ma ndaka de ma”, kúu sa jiña'a sa. 


text:
Kovaa ká'an ya: “Kuá'an ni, vaa tetniñu jika ña'a sa nuu ka iyo ñayii masu judío ka kuu i ma”, kúu ya ká'an ya. ―‍Sa'a ni jiña'a Pablo ma. Ni ka ndatnu'u Pablo ma ji'in tee netniñu ma 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii ma, ni ka yo niniso'o i ja ni ka'an Pablo ma onde nuu ni keja'a de ká'an de ma te onde ni ka'an de tnu'u ya'a. Sani te ni ka kayu'u i ka jiña'a i: ―‍Xnaa ni tee ya'a. Masu kuu ja koo‑ka de ñuu ñayivi a ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tatnuni de ja na jin chinee va'a de Pablo ma nuu ka iyo soldado ma, te ni tatnuni de ja na jin ke'en de Pablo ma, sukan‑va'a xi ma ndaka'an de nava'a ka kayu'u ñayii ma sukan ja kuu de ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka ju'ni i Pablo ma ji'in yo'o kaa ma, ni jiña'a de tee tátnuni nuu cientu soldado ma: ―‍¿Va'a‑ni ja kua'a o in ñayii ñuu Roma ma, nú ñatuu kuni‑ka o na kuechi i ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni jiniso'o tee tátnuni nuu cientu soldado ma sukan, ni ja'an de, te ni jiña'a de nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma: ―‍¿Naxe sa'a ni, te vitna ja tee ya'a chi tee ñuu Roma ma kúu de? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Tee kúu tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni jan tu'va de Pablo ma, te jiña'a de: ―‍Ka'an ni: ¿Tee ñuu Roma ma kúu ndija ni? ―‍kúu de jiña'a de. ―‍Tee yukan kúu sa ―‍kúu Pablo ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tee tátnuni nuu mil soldado ma: ―‍Saña chi kua'a xeen xu'un ni jaku'un sana ni nduu sa ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa Pablo ma, jiña'a de: ―‍Saña chi onde kii ni kâku sa ma kúu sa ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni ka ndakakayata ñayii kuan koo ja jin sa'a ndeva'a i de ma, te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni yu'u de ja ni ju'ni de tee ma, chi vaa ni ka jini de ja tee ñuu Roma ma kúu Pablo ma. Ni kenda Pablo ma nuu tee ka ja'nde tniñu ma 


text:
<pb/>Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, kúni de ja kuni ndaa de nawa kúu ja ka xtekuechi ñayii judío ma Pablo ma. Chukan kúu ja kivi yutnee ma, ni kana de tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka ja'nde tniñu ñayii judío ma, te ni tatnuni de ja jín ndaji i yo'o kaa ni yo nu'ni Pablo ma, sani te ni kene'e de tee ma nuu ka iyo tee yukan.<pb/>


text:
Pablo ma, nde'ya vava'a de ndaka tee ka iyo ma, te jiña'a de: ―‍Ñani, onde vitna chi iyo sa nuu Su'si ma, te sa'a sa sukan játna ini ya ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Ananías tee tátnuni nuu sutu ma, ni tatnuni de nuu tee ka iyo yatni nuu iyo Pablo ma ja na jin kua'a de in yu'u tee ma naku ka'an de sukan. 


text:
Sani te Pablo ma, jiña'a de: ―‍Su'si ma, kua'a tna ña'a ndijin ja sukan ká'an ni a, vaa núkoo ni jiña ja ka'nde ni tniñu sa a, sukan ká'an tnu'u ni ndakaxtnu'u Moisés ma. Kovaa masu sa'a ni sukan ká'an ma, su'va ni tetniñu ni ñayii ma ja jin kani ña'a i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ñayii ka iyo ma, ka jiña'a i: ―‍¿Sukan ká'an ndeva'a ni nuu tee tátnuni nuu sutu Su'si ma? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Pablo ma, jiña'a de: ―‍Ñani, masu jini sa ja nú tee tátnuni nuu sutu ma kúu de, nava'a sa'a de sa'a. Vaa ká'an tnu'u ndee tutu Su'si ma: “Másu ko ka'an ndeva'a ni ja kuu tee tátnuni ñuu ni ma” ―‍kúu Pablo ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni jini Pablo ma ja jaku de ka kuu saduceo ma, te jaku‑ka de ka kuu fariseo ma, te Pablo ma, ni ka'an nini'i de, te jiña'a de: ―‍Ñani, saña chi fariseo tna kúu sa, vaa tna'a sa ma chi fariseo ka kuu i. Kuechi ja kándija sa ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, chukan kúu ja ka ndakan ni kuenda nuu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ja ni ka'an de sukan ma, tee ka kuu fariseo ma ji'in tee ka kuu saduceo ma, ni ka jakondee de ka tetna'a de, te ni nduu uu jichi de nuu ni ka ndatna'a de ma. 


text:
Vaa tee ka kuu saduceo ma, masu ka kandija de ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, ni a masu ka kandija de ja ka iyo ángel ma, te ñayii ma, ñatuu na anua i ma, ka ka'an de. Kovaa tee ka kuu fariseo ma chi ka kandija de ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, ji'in ja ka iyo ángel ma, ji'in ja ñayii ma, masu yikikuñu‑ni ka kuu i ma chi ka iyo anua i ma. 


text:
Te ndaka de ka kayu'u. Sani te ni ndokuiñi in tee skua'a tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te tna'a tee ka kuu fariseo ma kúu de, te jiña'a de: ―‍Masu nde ka ndani'i o in ja u'vi ja sa'a tee ya'a, kuiti masu saa in ángel xi maa Xtumani Ndios ma ni ka'an nuu de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka jakondee de ka tetna'a xeen‑ka de, te ni yu'u tee tátnuni nuu soldado ma nasa jin sakuechi jin salikin de Pablo ma. Chukan kúu ja ni tatnuni de nuu soldado ma ja jín koo de jín nu kueka nda'a de Pablo ma, te jín ndachinee de tee ma nuu ka iyo soldado ma. 


text:
In‑ka jakuaa ma, ni kenda Iya Tátnuni ma nuu iyo Pablo ma, te jiña'a ya: ―‍Pablo, chi'i ni fuerza. Te sukan ni ka'an ni nuu ñayii Jerusalén a na in kúu sa ma, suni sukan jiniñu'u ja ka'an tna ni nuu ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka kuni de ja jin ka'ni de Pablo ma 


text:
<pb/>Nuu ve ndii ma, te ni ka ndatnu'u tna'a tee judío ma, te ûni ni ka skuiso de ja ma jin kaa de, ma jin ko'o de, onde nuu ni ka kundee de ni ka ja'ni de Pablo ma. Nú ña'a, te jin ndatna'a maa de ja u'vi, ni ka ka'an de ma. 


text:
Te ni jan koo de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma ji'in tee ka kuu ja'nu ma, te ka jiña'a de: ―‍Saña chi ûni ni ka skuiso sa in ja u'vi ja jin kuu sa, te ma jin kaa sa, ma jin ko'o sa, nú masu ja onde jin kundee sa jin ka'ni sa Pablo ma. 


text:
Te vitna, te kuán koo ni ji'in tee ka ja'nde tniñu ma, te jin kuña'a ni tee tátnuni nuu mil soldado ma ja yutnee, te kí xsia'a de tee ma nuu ka iyo ni a, sukan‑va'a jin kakan‑tnu'u vava'a‑ka ni de, jin kuña'a ni, te saña chi jin koo tu'va sa ichi vee de ma, te jin ka'ni sa de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa sayii ku'va Pablo ma, ni jiniso'o i sukan ni ka ndatnu'u tna'a de ma, te ni ja'an i nuu ka iyo soldado ma, te ni kaxtnu'u i nuu Pablo ma. 


text:
Te Pablo ma, ni kana de in tee tátnuni nuu cientu soldado ma, te jiña'a de: ―‍Kuán xsia'a ni suchi ya'a nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma chi iyo in ja kaxtnu'u i nuu de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni jan xsia'a de i nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma, te jiña'a de: ―‍Pablo tee yinee va'a ma, ni kana ña'a de, te ni jikan‑ta'vi de nuu sa ja ki xsia'a sa suchi ya'a, vaa iyo in ja ka'an i nuu ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tnii de nda'a i, te ni kene'e siin de i, te ni jikan‑tnu'u de i: ―‍¿Nawa kúu ja iyo ja kaxtnu'u ro? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te jiña'a i: ―‍Tee judío ma, ni ka ndatnu'u tna'a de ja ki koo de ki kakan‑ta'vi de nuu ni, te sa'a‑ni jin ka'an de: Yutnee ne'e ma, te jin xsia'a ni Pablo ma nuu ka iyo tee ka ja'nde tniñu ma, sukan‑va'a jin kakan‑tnu'u vava'a de tee ma. 


text:
Kovaa máko kandija ni, vaa vi'i‑ka uu xiko (40) de jin chu'u ichi ma, te jin kondetu ña'a de, vaa ja ni ka skuiso de in ja u'vi ja jin kuu maa de, ja ma jin kaa de, ma jin ko'o de, nú masu ja onde jin ka'ni de Pablo ma, te vitna chi ka iyo tu'va de ka ndetu de ja sa'a ni sukan ka kuni de ma ―‍kúu i jiña'a i. 


text:
<pb/>Sani te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni ndakuan‑ta'vi de nuu i, te jiña'a de i ja máko kuña'a i ni‑in ñayii ja sukan ni kaxtnu'u i nuu de ma. Ni ka jan xsia'a de Pablo ma ñuu Cesarea ma 


text:
<pb/>Te ni kana de uu tee ka tatnuni nuu cientu soldado ma, te ni tatnuni de: ―‍Jin koo tu'va ni ka iin jakuaa ma, te jin satu'va ni uu cientu soldado, ji'in uni xiko uxi (70) tee ka yoso caballu ma, ji'in uu cientu tee ka skuita kaa nani lanza ma, sukan‑va'a jin koo ni onde ñuu Cesarea ma. 


text:
Te jin satu'va ni caballu kiti koso Pablo ma, te jin koo ni jin xsia'a ni de nuu tee nani Félix ma tee kúu gobernador ma, sukan‑va'a kenda va'a de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>“Claudio Lisias kúu sa, te tee sa tutu ya'a nuu ni ja kúu ni Félix tee netniñu vava'a: Ndakan‑tnu'u ñaña'a ña sa. 


text:
Pablo a, tee ni tetniñu sa a chi ni ka tnii ña'a tee judío ma, te jin ka'ni de tee a ka kuni de, kovaa ni ja'an sa ji'in soldado a, te ni kaku de, vaa ni jini sa ja in romano kúu de. 


text:
Te kúni sa ja kuni sa nawa kúu ja ka xtekuechi i de ma, te ni jan xsia'a sa de nuu tee ka ja'nde tniñu maa ñayii judío ma. 


text:
Te ni jini sa ja ka xtekuechi de Pablo a ja ñatuu sa'a de sukan ka sa'a ndaka maa de ma. Kovaa ni‑in ja ka xtekuechi de tee a sa'a ja kuu jin ka'ni i de xi kinee de vekaa ma. 


text:
Nuu ni ka kaxtnu'u i nuu sa ja sukan ni ka ndatnu'u tna'a de ja jin ka'ni de Pablo a, sani te ni jani ini sa ja tetniñu sa de nuu iyo ni a, suni ni jiña'a sa nuu tee ka xtekuechi Pablo a ja na jin ka'an de nuu ni nawa kúu ja ka kuni u'vi de nuu tee a. Chukan‑ni kúu ja ká'an sa a. Te koo vii koo va'a ni.” Sa'a ni tee de. 


text:
<pb/>Te soldado ma, ni ka jeka de Pablo ma sukan ni tatnuni de ma, te jakuaa ma kuan koo de onde ñuu Antípatris ma. 


text:
Te kivi yutnee ma, ni ka xndoo de tee kuan koo ji'in caballu ma ja jin koo de ji'in tee ma, te ni ka ndakokuiñi maa de nuu ka iyo ndaka‑ka soldado ma. 


text:
Nuu ni ka kenda koo tee ka yoso caballu ma ñuu Cesarea ma, te ni ka wa'a de carta ma nuu gobernador ma, te ni ka ndakua'a de Pablo ma nuu nda'a de. 


text:
Te tee kúu gobernador ma, ni ka'vi de carta ma, te ni jikan‑tnu'u de ndenu kúu ñuu Pablo ma. Te nuu ni jini de ja tee ñuu Cilicia ma kúu de, 


text:
te jiña'a de: ―‍Nuna kenda koo tee ka xtekuechi ña'a ma, te ka'nde sa tniñu ni a ―‍kúu de jiña'a de, te ni tatnuni de ja jín koo de jín xsia'a de tee ma vekaa iyo palaciu Herodes ma.<pb/>


text:
Ni ya'a u'un kivi, te ni nuu Ananías tee tátnuni nuu sutu ma ni ja'an de ñuu Cesarea ma, ji'in jaku tee ka kuu ja'nu ma, ji'in tee nani Tértulo ma tee ko kuu nuu de ma, te ni jiña'a de nuu gobernador ma na nde a kúu kuechi Pablo ma. 


text:
Te ni ka kana de Pablo ma. Sani te Tértulo ma, ni keja'a de xtekuechi de Pablo ma, te jiña'a de nuu tee kúu gobernador ma: ―‍Félix, ja maa ni vi, te ka iyo sii ini sa, te ka iyo mani sa, te kua'a ja va'a ni ka kuva'a ñuu sa ya, vaa jini ni ja sa'a ni a, te ka iyo va'a sa ndeva'a‑ni nuu ka iyo sa ma. 


text:
Te ndaka ora ndaka kivi ka ni'i sa ndaka ja va'a ja maa ni vi, Félix, te ka ndakuan‑ta'vi xeen sa nuu ni. 


text:
Kovaa ja ma jin xtna'a xeen‑ka ña'a sa, jikan‑ta'vi sa ja sukan vii sukan va'a ini ni a, te koniniso'o ni jaku‑ni tnu'u ká'an sa a. 


text:
Ni ka ndani'i sa tee ya'a ja in tee sákanuu sákani'ni kúu de, te ni‑ka'nu ñuu ñayivi ya ska'an de ñayii judío ma, te tátnuni de nuu in jichi ñayii ka nani nazarenos ma. 


text:
Te ni kuni de ja sa'a de tna'a ja masu játna ini Su'si ma onde ini veñu'u ka'nu ma. Chukan kúu ja ni ka tnii sa de, te ni ka kuni sa ja jin sa'a ndaa sa sukan ka sa'a maa sa ma, 


text:
kovaa ni kivi nduu tee nani Lisias ma tee tátnuni nuu mil soldado ma, te nde'e xeen ni sa'a de, te ni ndaxtandee de tee ma nuu nda'a sa ma. 


text:
Te ni tatnuni de nuu ñayii ka xtekuechi Pablo ma ja ki koo i nuu ni a. Te vitna, te kakan‑tnu'u ni de, te kuni maa ni ja ja ndaa kúu ja ka ká'an sa a, ja sukan sa'a de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni sa'a gobernador ma in seña nuu Pablo ma, sukan‑va'a na ka'an de. Sani te ni ka'an Pablo ma: ―‍Jini sa ja jâ ni kuu kuiya ja ndijin kúu tee ja'nde tniñu ñuu ya'a. Chukan kúu ja sii ini ndáka'an sa ja masu na kuechi sa ma. 


text:
Ndasa'a maa ni kuenda, te kuni ni ja jâ iyo vi'i‑ka uxi uu kivi ja ni ja'an sa ñuu Jerusalén ma, ja ni ndachiñu'u sa Su'si ma. 


text:
Te tee ka xtekuechi ña'a a chi nuu ni ka ndani'i ña'a de ma chi masu na nde ka tetna'a sa ji'in ni‑in ñayii, ni a masu nde ska'an sa ñayii ma, ni a ini veñu'u ka'nu ma, ni a ini veñu'u lilikin ma, ni a ini ñuu ma. 


text:
Kovaa ndáka'an sa nuu ni ja kándija sa ndaka tnu'u ni yo ndakaxtnu'u Moisés ma ji'in tnu'u ni ka yo ndakaxtnu'u tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u Su'si ma, te jinukuechi sa nuu maa Su'si ni ka yo jinukuechi yuva sa tee jana'a‑ka ma. Te saña chi ndikin sa Ichi Jaa Ichi Jesús ma, tna'a ja ka ka'an ñayii ka xtekuechi ña'a a ja masu ichi ndaa kúu a. 


text:
Vaa kúkanu ini sa nuu Su'si ma ja ndaxteku ya ñayii ni ka ji'i ma, ka kuu i ñayii ni ka sa'a ja va'a xi ni ka sa'a i ja u'vi ma. Te sukan ka kukanu ini tna de. 


text:
Kovaa ni ya'a jaku kuiya, te ni no'o sa ñuu Jerusalén ma ni jan nu xsia'a sa xu'un ja kuu ñuu sa ma ji'in ja ndakua'a sa nuu Su'si ma. 


text:
Te yikuu sa sa'a sa sukan, te ni ka kenda koo jaku tee judío ve koo ñuu Asia ma, te ni ka ndani'i ña'a de ini veñu'u ka'nu ma, te jâ ni nduvii ni ndundoo sa nuu Su'si ma, te ni masu kua'a ñayii ka iyo ji'in sa, te ni masu nawa ka sa'a ndeva'a sa ini veñu'u ma. 


text:
Iyo ja maa tee yukan kí koo nuu ni a, te jín ndaka'an de na kuechi sa, na ja u'vi ni sa'a sa ja ñatuu ka jatna ini de. 


text:
Nú ma ki koo tee yukan ma, te jín ka'an maa tee ya'a nuu ni, nú ni ka ndani'i de in ja u'vi ni sa'a sa, nuu ni ka kana ña'a de nuu tee ka ja'nde tniñu ma, 


text:
nú masu kuechi ja sa'a ni ka'an nini'i sa ma: “Kándija sa ja jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, te xi saa chukan kúu ja iyo sa nuu ni a, ja ka'nde ni tniñu sa a” ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te tee nani Félix ma, ni jini vava'a de naxe iyo ichi Jesús ma, te chukan kúu ja nuu ni jiniso'o de sa'a, ni sunkani de, te jiña'a de: ―‍Onde nú ni kenda Lisias tee tátnuni nuu mil soldado ma, sana jin sinu o tniñu ya'a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni tatnuni de nuu tee tátnuni nuu cientu soldado ma ja na ki'in de jín chinee va'a de Pablo ma, kovaa na kua'a de tnu'u ja na ki'in kii Pablo ma ko kuu de ini vekaa ma, te máko ka'nu ndee de ja ki koo tee ka ketna'a ini ji'in Pablo ma nuu iyo de ma. 


text:
<pb/>Ni ya'a jaku kii, te ni ki koo tee kúu Félix ma, ji'in Drusila ma ña'a kúu ñasi'i de ma, vaa in ña'a judía kúu ña. Te ni kana de Pablo ma, te ni yo niniso'o de naxe iyo ja kandija o Jesucristo ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka'an Pablo ma siki ja sa'a ndaa sa'a ndija o ma, ji'in naxe tatnuni o nuu maa o ma, ji'in ja kivi ndakan Su'si ma kuenda nuu ndaka o ma, sani te ni yu'u tee kúu Félix ma, te jiña'a de: ―‍Kuá'an ni vitna, te kivi nune sa ma, te kana tuku ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ni kuu ini de ja kua'a Pablo ma xu'un te xsiaa de tee ma, te chukan kúu ja kua'a jichi ni yo kana de tee ma, te ni yo ka'an de ji'in tee ma. 


text:
Kovaa ni ya'a uu kuiya, te ni kee tee kúu Félix ma, te ni ndivi tee nani Porcio Festo ma. Te kúni Félix ma ja kendoo va'a de ji'in ñayii judío ma, te chukan kúu ja ni xndoo de Pablo ma ini vekaa ma.<pb/>


text:
Te tee kúu Festo ma, ni jinkoo de ja ko kuu de gobernador ñuu ma, te ni ya'a uni kii, sani te kua'an de ñuu Jerusalén ma. 


text:
Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka ndanuu‑ka ñuu judío ma, ni jan koo de nuu Festo ma, te ni ka ndakuña'a de kuechi Pablo ma, te ni ka jikan‑ta'vi de nuu tee ma, 


text:
te va vii va luu ka jiña'a de ja na tetniñu de Pablo ma ñuu Jerusalén ma, vaa ka jani ini de ja jin chu'u de te jin ka'ni de Pablo ma ichi vee de ma. 


text:
Kovaa Festo ma, jiña'a de: ―‍Vaa Pablo ma chi yinee va'a de vekaa ñuu Cesarea ma, te maa sa chi sani te no'o sa onde ñuu yukan, 


text:
te chukan kúu ja nú ndee ni kúni ja ki'in ni ji'in sa, te jín koo o, te yukan, te jin ndaka'an ni na kuechi tee yukan ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni kukuee‑ka de una uxi‑ka kii, te kuan no'o de ñuu Cesarea ma. Te kivi yutnee ma ni nukoo de nuu ja'nde de tniñu ma, te ni tatnuni de ja na jin koo i jín kueka i Pablo ma. 


text:
Te nuu ni kenda Pablo ma, te ni ka ndakonduu ña'a tee ve koo ñuu Jerusalén ma, te ka jiña'a de kua'a kuechi ka'nu ni sa'a Pablo ma, kovaa ñatuu ni kuu jin sa'a de ja kandija Festo ma. 


text:
Te sa'a ni ka'an Pablo ma ja masu na kuechi de: ―‍Masu na ja u'vi sa'a sa, ja kuu tnu'u ni tatnuni Moisés ma nuu ñayii judío a, ni a ini veñu'u ma, ni a nuu tee kúu César ma masu na ja u'vi sa'a sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa tee kúu Festo ma, kúni de ja kendoo va'a de ji'in ñayii judío ma, te chukan kúu ja jiña'a de Pablo ma: ―‍¿Kúni ni ja no'o ni ñuu Jerusalén ma, te yukan jin ka'nde i tniñu ni a, te koo sa yukan? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Pablo ma, jiña'a de: ―‍Ña'a, vaa ya'a iyo sa nuu tátnuni César ma, te ya'a te'nde tniñu sa a. Jini maa ni ja ni‑in ja u'vi ni sa'a sa nuu ñayii judío a. 


text:
Kovaa nú iyo in ja u'vi ni sa'a sa ja sa'a i ja kuu kûu sa, masu yu'u sa ja kûu sa. Kovaa nú masu ja ndaa kúu ja ka xtekuechi ña'a de a, masu kuu ndaxsia'a ña'a ni nuu nda'a de a, te jikan sa ja maa tee kúu emperador César ma na ka'nde tniñu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni jinu ni jikan‑tnu'u Festo ma nuu tee ka netniñu ji'in de ma, te jiña'a de nuu Pablo ma: ―‍Ni jikan ni ja César ma ka'nde tniñu ni a, te ki'in ni nuu de nusaa ―‍kúu de jiña'a de. Ni kenda Pablo ma nuu rey nani Agripa ma, ji'in ña'a kúu Berenice ma 


text:
<pb/>Ni ya'a jaku kivi, te tee kúu rey nani Agripa ma, ji'in ña'a kúu Berenice ma, ni ki koo de ñuu Cesarea ma ni ki kua'a de nchuxi Festo ma. 


text:
Te ni ka iyo de kua'a kivi, te chukan kúu ja Festo ma, ni kaxtnu'u de nava'a yinee Pablo ma vekaa ma, te jiña'a de: ―‍Tee kúu Félix ma, ni xndoo de in tee ini vekaa ma. 


text:
Te nuu ni ja'an sa ñuu Jerusalén ma, ni ka kenda koo tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu ja'nu ñuu Jerusalén ma, te ka jikan de ja ka'ni sa Pablo ma. 


text:
Te ni ndakone'e sa ja yo'o ja ka kuu o ñayii ñuu Roma ma, masu kuu ja jin ka'ni o de, nú masu ja onde koo de xinañu'u‑ka nuu ñayii ka xtekuechi ña'a ma, te ndaka'an maa de nú ndija xi ña'a. 


text:
Te chukan kúu ja nuu ni kenda koo de nuu iyo sa ya, te ñatuu ni yo ndetu sa, nú masu ja kivi yutnee ma, te ni jinkoo sa nuu ja'nde sa tniñu a, te ni tatnuni sa ja jin koo de jin kueka de Pablo ma. 


text:
Te ka iyo tee ka xtekuechi ña'a ma, kovaa ñatuu ni ka xtekuechi de tee ma ni‑in ja ni jani ini sa ma, 


text:
nú masu ja ka xtekuechi de tee ma ja masu sa'a de sukan ka sa'a maa de ja ka kandija de Su'si ma, te ka ka'an de siki in tee ni ji'i nani de Jesús, te Pablo ma, ká'an de ja téku tee ma. 


text:
Te ñatuu ni'i ini sa naxe sa'a sa siki ja ka ka'an de ma, te ni jikan‑tnu'u sa Pablo ma ja nú kúni de ja no'o de ñuu Jerusalén ma, te yukan jin ka'nde de tniñu de ma. 


text:
Kovaa Pablo ma chi ni jikan de ja ka'nde maa César ma tniñu de ma. Te ni tatnuni sa ja jín chinee va'a de tee ma onde tetniñu sa de nuu César ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te tee kúu Agripa ma, jiña'a de nuu Festo ma: ―‍Saña tna, kúni sa ja koniniso'o sa ja ká'an tee yukan ―‍kúu de jiña'a de. Te jiña'a Festo ma: ―‍Yutnee, te koniniso'o ni ja ká'an de ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te in‑ka kii ma, te ni ka nukone'nu va'a, ni ka nukone'nu vii Agripa ma ji'in ña'a kúu Berenice ma, te kuan koo de, te ni ka kivi koo de ji'in tee ka tatnuni nuu mil soldado ma, ji'in tee ka ndanuu‑ka ñuu ma ini ve'e nuu ka ndatnu'u tna'a ñayii ma. Sani te maa Festo ma, ni tatnuni de ja jín koo i jín kueka i Pablo ma. 


text:
Sani te Festo ma, jiña'a de: ―‍Rey Agripa ji'in ndaka ni ja ka iyo o ya'a, ya'a iyo tee ya'a, vaa kua'a ñayii judío ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma, ji'in ñayii ka iyo ya'a, ka ka'an i ja masu kuu koteku‑ka tee ya'a. 


text:
Kovaa maa sa, masu nde ndani'i sa na kuechi de ja sa'a i ja kûu de. Te vaa maa de jikan ja tee kúu emperador ma ka'nde tniñu de a, te jâ ni jani ini sa ja tetniñu sa de nuu César ma. 


text:
Kovaa ñatuu na kuechi Pablo a iyo ja tee sa nuu tutu ki'in nuu tee kúu César tee tátnuni nuu o a, te chukan kúu ja ni kijaa de nuu ndaka ni ji'in nuu ndijin rey Agripa, sukan‑va'a jin ndakan‑tnu'u ni de, te ni'i ini sa nawa tee sa. 


text:
Vaa nuna tetniñu sa in ñayii yinee vekaa a, te nú ma kaxtnu'u sa nawa kúu ja ka xtekuechi i de ma, te masu va'a‑ni, vaa masu kendoo va'a sa nuu tee kúu emperador ma ―‍kúu de jiña'a de.<pb/>


text:
Sani te Agripa ma, jiña'a de nuu Pablo ma: ―‍Kuu ka'an maa ni ja kuu maa ni ―‍kúu de jiña'a de. Sani te Pablo ma, ni ndone'e de nda'a de ma, te ni keja'a de ká'an de ja masu na kuechi de ma: 


text:
<pb/>―‍Kúsii ini sa nuu ni, vi rey Agripa, ja ndáka'an sa nuu ni ja masu na kuechi sa, te ni masu nawa ni sa'a sa ndaka ja ka xtekuechi ña'a ñayii judío ma. 


text:
Vaa maa ni chi jini va'a ni ndaka sukan ka sa'a i ma sukan ka jani ini i ma. Chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa ja kava kuee ini ni, te koniniso'o ni ja ka'an sa a. 


text:
<pb/>’Ndaka ñayii judío ma chi ka jini i sukan ni yo kuu sa onde nuu jaa sa ma, nuu ni iyo sa ñuu sa ma ji'in ñuu Jerusalén ma. 


text:
Te suni ka jini i, te kuu jin ndaka'an i, ja onde xinañu'u ma ni yo sa'a sa sukan ka sa'a tee ka kuu fariseo ma, vaa ûni ka sa'a ndi'i, ka sa'a tu'u de sukan ka kuni de ja kondikin o Su'si ma. 


text:
Te vitna, ja kuechi ja kúkanu ini sa ja ni skuiso Su'si ma nuu yuva o ñayii jana'a ma, chukan kúu ja iyo sa ya'a, ja te'nde tniñu sa a. 


text:
Te ndi‑uxi uu jichi tna'a o ma ka ndetu ja ko kuu ja ni skuiso Su'si ma, te chukan kúu ja ka chiñu'u i Su'si ma nduu ñuu, vaa ka kukanu ini i ya ja sa'a ya sukan. Te chukan kúu ja ka xtekuechi ña'a ñayii judío a, vi rey Agripa. 


text:
<pb/>’Ja ndaa kúu ja saña chi ni yo jani ini sa ja tniñu sa kúu ja sa'a sa ja u'vi ja jin kuu ñayii ka kandija Jesús ñuu Nazaret ma. 


text:
Te sukan ni sa'a sa ñuu Jerusalén ma. Nuu ni ka taa tee ka tatnuni nuu sutu ma tnu'u ja kuu sa'a ndeva'a sa ndaka ñayii ka ndikin ka sa'a i sukan ni tatnuni Jesús ma, te ni chinee sa i ini vekaa ma. Te nuu ni ka ja'ni de ñayii ma, te ni yo chindee sa de ja jin sa'a de sukan. 


text:
Te kua'a xeen jichi ni yo sa'a ndeva'a sa i ini veñu'u lilikin ma, te ni yo xtetuu sa i ja jin ka'an ndeva'a i ja kuu Jesús ma. Te ni yo ndakiti xeen ini sa nuu i, te ni yo sondikin sa i onde in‑ka ñuu ma. 


text:
<pb/>’Sa'a sa'a sa, te kua'an sa ñuu Damasco ma, vaa yinda'a sa tutu ni ka taa tee ka tatnuni nuu sutu ma, vaa ni ka tatnuni de ja sa'a sa sukan. 


text:
Te nuu ve kuu sava nduu ma, vi rey Agripa, nuu kua'an sa ichi ma, te ni jini sa in nduva ñu'u vee ichi andivi ma, te ûni kánda'a xeen‑ka i sana kandii ma, te ni ndakonduu ña'a i saña ji'in tee kuan koo ji'in sa ma. 


text:
Te nuu ni ka kun‑kava ndaka sa nuu ñu'ú ma, ni jiniso'o sa ja ká'an, te sa'an hebreo ká'an: “Saulo, Saulo, ¿nava'a sóndikin ña'a ni? ¿Ñatuu jani ini ni ja xtnakue'e ni maa ni, ja kúu ni sukan kúu in xndiki ndee ini ja skachi ja'a ti nuu garrocha ma?”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Sani te jiña'a sa: “¿Na in kúu ni, Señor?” Te Iya Tátnuni ma, ni ndakone'e ya: “Saña kúu Jesús iya sóndikin ni a. 


text:
Ndokuiñi ni, vaa ni kenda sa nuu ni, te kunukuechi ni nuu sa, te kaxtnu'u ni ja ni jini ni vitna ji'in ja kaxtnu'u‑ka sa nuu ni ma. 


text:
Chukan kúu ja masu nawa kuu ja jin sa'a ña'a ñayii judío a ni a ñayii masu judío ka kuu i ma, vaa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma tetniñu ña'a sa ki'in ni, 


text:
sukan‑va'a sa'a ni ja jín ndanune nuu i, te jín xndoo i ichi nee ma, te jín kaka i ichi nuu ndú'va ñu'u ma, te máko jin kandija‑ka i ja tátnuni tachi ma, nú masu ja jin kandija i ja ká'an Su'si ma. Vaa nuna jin kandija ña'a i maa sa, te sakanu ini Su'si ma kuechi i ma, te jin ndani'i ta'vi i sukan ni ka ndani'i ta'vi ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Te ni keja'a sa xinañu'u‑ka ñuu Damasco ma, sani te ñuu Jerusalén ma ji'in ni‑ka'nu ñuu Judea ma. Sani te ni ja'an sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, ni jan kaxtnu'u sa ja jín ndakani jín ndaka'vi ini i, te jín ndakokuiñi i nuu Su'si ma, te jín sa'a i ja va'a ja ndaa ma, te sukan jín kaxtnu'u i ja jâ ni ka ndakani, ni ka ndaka'vi ini ndija i. 


text:
Te chukan kúu ja ñayii judío ma, ni ka tnii ña'a i ini veñu'u ka'nu ma, te ni ka kuni i ja jin ka'ni ña'a i. 


text:
Kovaa ni chindee ña'a Su'si ma ja ni kaku sa, te ñatuu ni xndoo sa ja ká'an sa tnu'u Su'si ma nuu ñayii java'a‑ka ma ji'in nuu ñayii kuechi‑ka ma onde vitna, te ndimaa ndáka'an sa sukan ni ka yo ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ji'in sukan ni yo ka'an maa tee kúu Moisés ma, ja iyo ja ko kuu ma, 


text:
ja Cristo ma, ndo'o neni ya, te jin ka'ni i ya, kovaa ndateku ya. Te sukan ni kaxtnu'u ya ja suu ya kúu ñu'u ndú'va, te sa'a ya ja jin ndani'i ta'vi ndaka tna'a o ñayii judío a, ji'in ndaka ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an de sukan, ja masu na ja u'vi sa'a de ma, sani te tee kúu Festo ma, ni ka'an nini'i de: ―‍Pablo, iyo ku'u ni. Ja skua'a xeen ni tutu a, ni sa'a neé ña'a i ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Pablo ma, jiña'a de: ―‍Masu iyo ku'u sa, vi Festo, nú masu ja tnu'u ká'an sa a, ja ndaa kúu, tnu'u va'a tnu'u ndija kúu. 


text:
Chukan kúu ja masu yu'u sa ja ká'an sa nuu rey Agripa a, vaa jani ini sa ja jâ jini de ndaka tnu'u ya'a, vaa masu in nuu iyo yu'u ni yo kuu ndaka ja ká'an sa a. 


text:
Rey Agripa, ¿kándija ni ja ni ka yo ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma? Jini sa ja kándija ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te rey Agripa ma, jiña'a de nuu Pablo ma: ―‍Vala‑nka, te kundee ni ja nduu sa cristianu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te Pablo ma, jiña'a de: ―‍Vala‑nka xi kua'a‑ka, kovaa jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja masu maa in‑ni ni, nú masu ja ndaka tna ñayii ni ka jiniso'o vitna a, jin kenda koo i jin kandija i sukan kándija sa Su'si ma, ¡kovaa máko jin kenda koo i ja jin konu'ni i yo'o kaa sukan nu'ni sa a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an de sa'a, sani te ni ka ndokuiñi rey ma, ji'in tee kúu gobernador ma, ji'in ña'a kúu Berenice ma, ji'in ñayii ni ka yo nukoo ji'in de ma. 


text:
Nuu ni ka ndusiin de ma, te ka ndatnu'u tna'a de, te ka ka'an de: ―‍Ni‑in ja ni sa'a tee ya'a sa'a i ja kûu de xi ja kinee de vekaa ma ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Te tee kúu rey Agripa ma, jiña'a de nuu Festo ma: ―‍Iyo tee ya'a ja kuu xsiaa ni de, nute ñatuu ni jikan maa de ja ki'in de nuu César ma ja te'nde tniñu de ma ―‍kúu de jiña'a de.<pb/>


text:
Nuu jâ ni jani ini tee kúu Festo ma ja jin koo sa ñuu Italia ma, te soldado nani Julio ma ja kúu de tee tátnuni nuu cientu soldado ka jinukuechi nuu emperador ma, ni ndunda'a de Pablo ma ji'in jaku‑ka tee ka yinee vekaa ma. 


text:
Ni ka ka koo sa in nuu barcu ni ka sa'a i ñuu Adramitio ma, te ki'in tnu jaku ñuu ka iyo ichi ñuu Asia ma, te kuan koo sa ji'in tee nani Aristarco tee ñuu Macedonia ma ja iyo de ñuu Tesalónica ma. 


text:
Te kivi yutnee ma ni jan koo sa ñuu Sidón ma. Te tee nani Julio ma, vivii kúu de ji'in Pablo ma, te ni wa'a de tnu'u ja ki'in Pablo nuu ka iyo tee ka ketna'a ini ji'in de ñuu yukan ma, sukan‑va'a ñukuun jin katanuu ña'a tee ma nani ka iyo sa yukan. 


text:
Sani te onde ñuu Sidón ma, te ni ka konduu sa ichi ñuu Chipre ma, sukan‑va'a jin kaku sa nuu kajin yi'i xen‑xeen vee ichi nuu kuan koo sa ma. 


text:
Nuu ni ka ya'a sa ichi kuan ndaya'a ñuu Cilicia ma ji'in ñuu Panfilia ma, te ni jan koo sa ichi ñuu Mira ma ja iyo ñuu Licia ma. 


text:
Te yukan, te tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ni ndani'i de in barcu ñuu Alejandría ma ja ki'in tnu ñuu Italia ma, te ni ka nda koo sa nuu tnu ma, 


text:
te kua'a kivi ni ka ñunee sa nuu tnu ma, vaa kueni kueni kua'an tnu, te ni ka ndo'o xeen sa, saa ni ka kenda koo sa kuan ndaya'a ñuu Gnido ma, vaa ñatuu wa'a kajin yi'i ma tnu'u ja jin koo ñama‑ka sa. Te ni jan koo sa ichi ñuu Creta ma kuan ndaya'a ñuu Salmón ma, ja na jin kaku sa nuu kajin yi'i ma. 


text:
Sukan ni ka yo kuu sa ni ka ndo'o xeen sa ni‑kani ichi costa ma, te ni jan koo sa in nuu nani Buenos Puertos, yatni ñuu Lasea ma. 


text:
Te ni ka kukuee sa kua'a xeen kivi, te iyo yika xeen ja jin koo‑ka sa ma, vaa jâ ni ya'a kivi ka iyo ndite ñayii judío ma, te jâ ni kuyatni kivi kuvijin xen‑xeen ma. Te chukan kúu ja Pablo ma, ni xtu'va ña'a de, te ká'an de: 


text:
<pb/>―‍Ndaka ndijin, jini sa ja ka'vi‑ka ko kuu ichi jin koo o a. Kua'a ja jin skenaa o, masu yika‑ni ja ñu'u ini barcu a, nú masu ja onde maa tnu ji'in maa o ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa tee tátnuni nuu cientu soldado ma, jatanuu‑ka de ja ka ka'an tee skaka tnu ma ji'in tee xi‑kuenda kúu tnu ma sana ja ká'an Pablo ma. 


text:
Vaa masu ni ka jatna ini de ja jin kendoo de ñuu yukan kivi vijin ma, te kua'a‑ka de ka ka'an ja jin koo‑ka de onde jin kenda koo de ñuu Fenice ma, vaa nuu ka kenda koo barcu ma chi iyo va'a i te kuu jin kendoo de yukan. 


text:
Te nuu ni keja'a yi'i kueni kueni kajin, te su'va kana nuu i ma, te ni ka jani ini de ja sukan‑ni ko kuu, te ni ka ndone'e de kaa nani ancla ma ja ñunee ka'a ndute ma, te kuan koo xiñi kuan koo xiñi‑ni de ichi ñuu Creta ma. 


text:
Kovaa masu ni kuna'a xeen, sani te ni keja'a yi'i xen‑xeen‑ka kajin ichi nuu kua'an barcu ma, te kajin yi'i ma, nani i Euroclidón. 


text:
Te ñatuu wa'a‑ka kajin yi'i ma tnu'u nde ichi ki'in barcu ma. Chukan kúu ja sani te kuan koo sa nde ichi ni kuni maa kajin yi'i ma. 


text:
Nani kuan koo sa nuu iyo vala ñu'ú nani Clauda ma, ja kasi ña'a i vala, te ni ka yo kuu xeen sa, saa ni kuu ni ka ndone'e sa barcu luluu ma. 


text:
Te nuu ni kuu ni ka ndone'e sa barcu luluu ma, sani te ni ka ndaku'ni sa barcu ka'nu ma, sukan‑va'a ma ndatnana tnu, vaa ka yu'u sa ja kenda koo sa nuu iyo ñuti nani Sirte ma te jakituu barcu ma. Te chukan kúu ja ni ka nune'e de sa'ma iyo onde sukun ma ja kani kajin ma ora yi'i i ma, te sukan‑ni kuan koo ya'a kuan koo yukan‑nka sa. 


text:
Te kivi yutnee ma, te ni kuni'i‑ka kajin ma, te ni ka keja'a de ka skana de ndatniñu ndiso barcu ma nuu ndute ma. 


text:
Te sukan ni yo kuu kua'a kivi ja ñatuu ni ka jini‑ka sa kandii ma ji'in tiuxini ma, vaa yi'i xen‑xeen kajin ma, te masu na tnu'u kanu ini‑ka ja jin kaku sa nkuu. 


text:
Te jâ ni kukua'a kivi ja ñatuu nawa ka jaa‑ka sa. Chukan kúu ja Pablo ma, ni jinkuiñi de me'ñu ndaka tee kuan koo ji'in sa ma, te jiña'a de: ―‍Ndaka ni, va'a‑ka nute ni ka kandija ni ja ni ka'an sa ma te ma ki koo o onde ñuu Creta ma nkuu, chi ma jin ndo'o jin neni o te ñatuu nawa jin skenaa o nkuu. 


text:
Kovaa vitna ndáka'an‑so'o sa nuu ni, te má jin kuxii ini ni, vaa masu jin kûu ni‑in tna'a o a, yika‑ni ja maa‑ni barcu a jin skenaa o. 


text:
Vaa ja ni yo kuu jakuaa a, te ni kenda in ángel Su'si iya tátnuni nuu sa a, iya xi‑nuu jinukuechi sa a, 


text:
te ni ka'an i: “Pablo, máko koyu'u ni. Jiniñu'u ja kenda ni nuu iyo César ma. Te maa Su'si ma ni kunda'vi ini ña'a te sa'a ya ja jin kaku ndaka ñayii ve koo ji'in ni a”, kúu i ká'an i. 


text:
Chukan kúu ja jin ku'un ndee vava'a ini ni, vaa saña chi kúkanu ini sa Su'si ma ja ko kuu sukan ni ka'an ángel ma, 


text:
<pb/>Nuu ni ya'a uxi kuun jakuaa ma, ni ka kenda koo sa nuu mar nani Adriático ma, te nuu ni kuu sava ñuu ma, te tee ka jito barcu ma, ni ka jinitnuni de ja ve jin kuyatni sa nuu iyo ñu'ú ma. 


text:
Te ni ka skee de in ja jin kuni de na saa kunu ñu'u ndute ma, te ni ka jini de ja oko ja'un uu‑nka (37) metro ñu'u kunu de. Te kuan koo‑ka sa, te ni ka skee‑ka tuku de, te ni ka jini de ja oko uja‑nka‑ni (27) metro ñu'u kunu ndute ma. 


text:
Te ka yu'u sa, nasa jin koo sa jin kani sa maa sa ji'in toto kátuu yukan, te ni ka skee de kuun kaa ka kuu ancla ma ichi xuu tnu ma, ja jin chindee ña'a i sukan‑va'a ma kaka‑ka tnu, te ka ndetu ka ndetu de ja na ndii ma. 


text:
<pb/>Sani te tee ka jito barcu ma, ni ka nduku ini de ja jin kunu de te jin xndoo de barcu ma. Chukan kúu ja ka sa'a de tnu'u ja jin koo de jin skee‑ka de uu‑ka kaa ka kuu ancla ma ichi xiñi barcu ma, te ni ka nune'e de barcu luluu ma nuu ndute ma, sukan‑va'a jin ka koo de yukan te jin kunu de. 


text:
Kovaa Pablo ma, ni xtu'va de tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ji'in soldado ma, te jiña'a de: ―‍Nú tee ya'a, ma jin kendoo de nuu barcu ya'a, masu jin kaku ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Nuu ve ndii ma, Pablo ma, ni ndaka'an‑so'o de nuu tee ma ja jin kaa de xita, te jiña'a de: ―‍Vitna jâ ni kuu uxi kuun kivi ja ka ndi ini ni te ñatuu ka jaa ni ni a vala xita. 


text:
Chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa nuu ni ja jin kaa ni, sukan‑va'a jin koo va'a ni, vaa masu kua'a Su'si ma tnu'u ja jin skenaa o va ni a in ixi xini o a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jinu ni ka'an de sa'a, sani te ni tnii de xtatila ma, te ni ndakuan‑ta'vi de nuu Su'si ma, nuu ka iyo ndaka tee ma. Sani te ni ta'vi de, te ni keja'a de jaa de. 


text:
Te nuu jâ ni ka ndutu chii de ma, te ni ka skana de triu ma nuu ndute ma, sukan‑va'a nduñama‑ka barcu ma. 


text:
Nuu ni ndii ma, masu nde ka ndakuni de ñu'ú nuu ka iyo de ma, kovaa ni ka jini de in nuu ñu'u kuee‑ka ndute ma, te kaa ñuti yu'u ndute ma. Chukan kúu ja ni ka jani ini de ja jin xndoo de barcu ma yatni‑ka yu'u ndute ma. 


text:
Ni ka ja'nde de yo'o ka nu'ni kaa ka kuu ancla ma ja ka ñunee nuu ndute ma, te ni ka ndasa'a kani‑ka de yo'o nu'ni yutnu sa'a ja nde ichi ki'in barcu ma yutnu nani timón ma, te ni ka ndone'e‑ka de sa'ma iyo ichi nuu tnu ma, te ni ka skoto de tnu ichi yu'u ndute ma. 


text:
Kovaa barcu ma, ni ja'an tnu in nuu kaa kua'a ñuti ka'a ndute ma, te yukan ni jakituu tnu, te ñatuu ni kuu kanda‑ka tnu, te ichi xuu tnu ma ve ndatnana ja ni'i kí kani nuu ndute ma. 


text:
Sani te tee ka kuu soldado ma, ni ka ndatnu'u tna'a de ja jin ka'ni de tee jin koo vekaa ma, sukan‑va'a ma kuu jin kaku de, vaa kuu jin xtanuu de ndute ma, te kuu jin kunu de. 


text:
Kovaa tee tátnuni nuu cientu soldado ma, kúni de ja ma jin ka'ni de Pablo ma, te ni ja'nu ndee de ja ma jin sa'a de sukan ka jani ini de ma. Te ni tatnuni de ja nú nde de kúu xtanuu ndute ma, te kée de nuu ndute ma, te kí'in de nuu iyo ñu'ú ma, 


text:
te ndaka‑ka de ma, kuan koo de nuu ndute ma ji'in in tabla maa barcu ma. Te sukan ni ka kenda koo ndaka de nuu ñu'ú ma, te ndaka de ni ka kaku.<pb/>


text:
Te ñayii ka iyo yukan, vivii ka kuu i ji'in sa, te ni ka xndu'va i ñu'u ja ka nduvixi i, te ni ka kana ña'a i ni jan koo sa ni ka jan tu'va sa, vaa kuun savi ma, te vijin xeen. 


text:
Te ni kuu ja Pablo ma, ni ndaxtutu de tutnu kaa ma, te tnáa de tnu nuu ñu'u ma. Sani te ni ndee in koo ja jinu ti ja i'ni ma, te ni tnii ti nda'a de ma, te ni tuu ti. 


text:
Te nuu ni ka jini ñayii ka iyo yukan ja ndakaa koo ma nda'a Pablo ma, te ka ka'an nuu tna'a i: ―‍Ja ndaa kúu ja tee ya'a chi tee ni ja'ni ndiyi kúu de. Visi ni kaku de nuu ndute ma, kovaa ja ni sa'a de ma chi ndikin ña'a i, te chukan kúu ja masu kua'a i tnu'u ja koteku‑ka de ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa Pablo ma, ni kaja ni'ni de nda'a de ma, te ni kêe koo ma nuu ñu'u ndú'va ma, te ñatuu nawa ni ndo'o de. 


text:
Kovaa ka ndetu i ja kaa kueñu Pablo ma, xi kotuu de te kûu de, te visi ka ndetu ka ndetu maa i ja sukan ko kuu ma, kovaa masu nawa ni ndo'o Pablo ma. Sani te ni ndasama ja ka jani ini i, te ka ka'an tuku i ja in su'si kúu Pablo ma. 


text:
<pb/>Te yukan iyo in ranchu in tee kanuu ñuu yukan nani de Publio, te ni jan‑ta'vi sii ini ña'a de ve'e de ma, te yukan ni ka kendoo sa uni kivi. 


text:
Te yuva Publio ma, kátuu de ja ku'u de, ndó'o de sajin, te wa'a xeen ña'a in ka'ni. Te ni kivi Pablo ma, kuan koto de tee ma. Sani te ni jikan‑ta'vi Pablo ma nuu Su'si ma ja kuu tee ma, te ni sonee de nda'a de siki tee ma, sani te ni nduva'a de‑ni. 


text:
Nuu ni kuu sa'a ma, te ni ka jini ñayii ka ku'u ka iyo ñuu yukan, te ni jan koo tna i nuu iyo Pablo ma, te ni yo jikan‑ta'vi Pablo ma nuu Su'si ma ja jin kuu i ma, te ni ka yo nduva'a tna i. 


text:
Te ni ka jatanuu xeen ña'a i, te ka ka'an vii ka ka'an va'a i nuu sa, te nuu ni kenda kivi ja jin koo sa nuu in‑ka barcu ma, ni ka taa i ndaka ja ka jiniñu'u sa ichi jin koo sa ma. Ni ka kenda koo Pablo ma ñuu Roma ma 


text:
<pb/>Ni ya'a uni yoo ni ka iyo sa yukan, te ni ka nda koo sa in nuu barcu ni kee ñuu Alejandría ma, te ni kenda tnu ni kendoo tnu yukan nani ni ya'a tiempu vijin xeen ma, te nuu tnu ma ndenee sukan kaa ja ka ka'an i ja su'si i kúu ma. 


text:
Te yukan, te kuan koo sa ichi yu'u ndute ma, te ni ka kenda koo sa ñuu Regio ma. Te in‑ka kivi ma, te ni keja'a yi'i kajin, te su'va kana nuu i vee i, te kivi ku‑uu ma ni ka kenda koo sa ñuu Puteoli ma. 


text:
Te yukan ni ka ndani'i tna'a sa ji'in jaku ñayii ka kandija Su'si ma, te ni ka jikan‑ta'vi i nuu sa ja jin kendoo sa ji'in i uja‑ka kii. Sukan ni ka sa'a sa, te saa kuan koo sa ñuu Roma ma. 


text:
Te ñayii ka kuu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i ñuu Roma ma, nuu ni ka jini i ja sani te kenda koo sa ma, ni ki koo i ni ki tna'a ña'a i onde ñuu Foro de Apio ma ji'in ñuu nani Tres Tabernas ma. Te nuu ni jini Pablo ma ñayii ka kuu sa'ya Su'si ma, ni ndakuan‑ta'vi de nuu Su'si ma, te ni ndusii ini de. 


text:
Te nuu ni ka kenda koo sa ñuu Roma ma, te tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ni ndakua'a de tee jin koo vekaa ma nuu nda'a tee tátnuni nuu soldado ka iyo Roma ma. Kovaa Pablo ma chi ni wa'a tee tátnuni nuu soldado ma tnu'u ja koo siin de te ko koto ña'a in‑ni soldado. Pablo ma, ni kaxtnu'u de tnu'u Su'si ma nuu ñayii ñuu Roma ma 


text:
<pb/>Ni ya'a uni kii ma, te ni kana Pablo ma tee ka kuu judío ka ndanuu‑ka ma, te nuu ni ka ndatna'a de ma, jiña'a Pablo ma: ―‍Ñani, saña, masu nawa ni sa'a sa ja u'vi ja jin kuu ndaka tna'a o judío ma, ni a ndakiti ini sa siki ja sukan ni ka yo sa'a tna'a o ñayii jana'a ma. Kovaa ni ka tnii ña'a i ñuu Jerusalén ma, te ni ka jan xsia'a ña'a i nuu nda'a tee ka kuu romano a. 


text:
Te tee ka kuu romano a chi ni ka sa'a ndaa de, te ka kuni de ja jin xsiaa ña'a de nkuu, vaa masu na kuechi sa iyo ja sa'a i ja jin ka'ni ña'a de ma. 


text:
Te nuu ñatuu ka kachi ñayii judío ma ja jin xsiaa ña'a de ma, te ni jani ini sa ja jiniñu'u ja kakan sa ja maa tee kúu César ma ka'nde tniñu sa a. Kovaa masu nawa xtekuechi sa ñayii ñuu o ma. 


text:
Chukan kúu ja ni jikan sa ja ki koo ni, te jin kuni tna'a o, te jin ndatnu'u tna'a o, vaa kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u ndaa iya sa'a ja jin ndani'i ta'vi o ma kúu ja nu'ni sa yo'o kaa ya ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ka jiña'a de: ―‍Ni‑in carta ñatuu ni ka tetniñu ñayii ñuu Judea ma ja ká'an ja kuu ni, ni a in ñani o ma ja kii de ki kaxtnu'u de na kuechi ni, ni a in ñayii ko ka'an u'vi ja kuu ni. 


text:
Kovaa ka kuni sa ja jin koniniso'o sa naxe jani ini ni, vaa ja káxtnu'u ni a chi ka jini o ja ni‑ka'nu ñuu ñayivi a masu ka ka'an va'a i ja kuu tnu'u ká'an ni a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka ndatnu'u tna'a de ja jin ndatna'a de in kii, te kivi yukan chi ni ki koo kua'a de nuu iyo Pablo ma, te ni kaxtnu'u Pablo ma nuu ndaka de ma sukan tatnuni Su'si ma, te ni keja'a de káxtnu'u de onde ne'e ma te onde ni kukuee ma, te ndákaxtnu'u de sukan ká'an ja ni yo kaxtnu'u Moisés ma, ji'in sukan ka ka'an tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma siki iya kúu Jesús ma. 


text:
Te ñatuu ni kuu jin ketna'a ini de, te chukan kúu ja nuu ni nde koo de ma, jiña'a Pablo ma: ―‍Sa'a, te ka jini o ja ja ndaa kúu tnu'u ni wa'a Xtumani Ndios ma ja ni ka'an Isaías ma nuu yuva o tee jana'a ma. Sa'a ni jiña'a ya de ma:<pb/> 


text:
Kuá'an ni nuu ñayii ya'a, te kuña'a ni:<pb/>Jin koniniso'o ni, kovaa masu jin jaku'ni ini ni, te jin konde'ya ni, kovaa masu jin kuni ni.<pb/> 


text:
Vaa ini anua ñayii ya'a chi ni ka ndukaji, te so'o i a ni ka nduvee, te nduchinuu i ma chi ni ka ndandesi i,<br/>sukan‑va'a ma jin kuni i ji'in nduchinuu i ma, te ma jin kuniso'o i ji'in so'o i ma, te ma jin jaku'ni ini i ma,<br/>te ma jin ndasama ja ka jani ini i ma, te ma ndasava'a sa i, kúu ya jiña'a ya de ma. 


text:
<pb/>’Te chukan kúu ja vitna, te jin kuni ni ja Su'si ma, ni tetniñu ya tnu'u maa ya a nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑va'a kuu jin ndani'i ta'vi i. Te ñayii yukan chi jin koniniso'o ndija i vi ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te nuu ni jinu ni ka'an Pablo ma sa'a, sani te kuan nu koo tee judío ma, te ka tetna'a ka tetna'a‑nka de kuan nu koo de. 


text:
Te Pablo ma, ni iyo de uu kuiya ve'e nuu ni kenuu de ja koo de ma, te yukan ni yo jan‑ta'vi de ndaka ñayii ni yo jan koo ma. 


text:
Te ni‑yu'u ni‑ini de káxtnu'u de sukan tatnuni Su'si ma, te káxtnu'u de siki Jesucristo Iya Tátnuni ma nuu ndaka ñayii ka ndatna'a ma, te ñatuu na in ni ja'nu ndee.<pb/>


text:
Saña, kúu sa Pablo tee ni tetniñu Jesucristo ma, ja sukan ni kuni maa Su'si ma, te ka iyo sa ji'in ñani o Timoteo a. 


text:
Te ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña sa ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a ja ka iyo ni ñuu Colosas a, ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a ni ma te vivii ka ndikin ni Cristo Jesús ma. Te Yuva o Su'si ma, ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, te jin koo mani ni. Jikan‑ta'vi Pablo ma ja na kua'a Su'si ma tnu'u ndichi ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma 


text:
<pb/>Ndaka jichi ka jikan‑ta'vi sa nuu Su'si, Yuva Jesucristo iya tátnuni nuu o ma, te ndimaa ka ndakuan‑ta'vi sa nuu ya ja jin kuu ni. 


text:
Vaa ni ka jiniso'o sa sukan ka kukanu ini ni Cristo Jesús ma, te sukan ka kutoo ni ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o ma ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Vaa vitna chi jâ ka kukanu ini ni ja iyo tu'va onde andivi ma ja va'a jin ni'i ni ma, sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a ni ka jiniso'o ni ma, ja kúu tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si o ma. 


text:
Te sukan ni kenda tnu'u ya'a nuu ka iyo ni a, sukan ni kenda i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te sa'a i ja ka nduvii ka nduva'a ini anua ñayii ma. Te chukan kúu ja ve jin ndukua'a‑ka o ja ka kandija o tnu'u Su'si o a, te suni sukan tna ni kuu onde kivi ni ka jiniso'o ni tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, te ni ka ndakunitnuni ni ja ja ndaa kúu, te sukan vivii ka kuu ni. 


text:
Vaa sukan ni kaxtnu'u Epafras ma tee ka kutoo xeen sa ma, ja ka jinukuechi sa ji'in de nuu Cristo Jesús ma, te ni‑yu'u ni‑ini de jinukuechi de nuu ni a. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja onde kivi ni ka jini sa ma, te ñatuu ka ndunaa sa ja jin kakan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja jin koo va'a ni, te ka jikan‑ta'vi xeen sa nuu ya ja na jin jaku'ni va'a ini ndaka ni, sukan kúni ya ja jin ko kuu ni ma, te jin ko kuu ni ñayii ndichi nuu ya, 


text:
sukan‑va'a jin ko sa'a jin ko kuu ni sukan iyo ja jin sa'a yo'o ja ka ndikin o Iya Tátnuni ma, te ndimaa jin sa'a ni sukan játna ini ya ma, te jin sa'a ni ndaka ja va'a ma, te ûni jin ku'un ini ni ja jin jaku'ni‑ka ini ni sukan kúni ya ja jin ko kuu ni ma. 


text:
Te sukan ka jikan‑ta'vi sa nuu ya ja na taa ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu, sukan neva'a maa ya ma ja kúu sa'a ya ndaka ma, sukan‑va'a jin kundee ni te jin kava kuee ini ni nuu tnundo'o tnuneni ma, 


text:
sukan‑va'a sii ini jin ndakuan‑ta'vi ni nuu Yuva o iya ni satu'va nuu jin ndani'i ta'vi o ji'in ndaka‑ka ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma, vaa masu nuu nee‑ka ma ka iyo o a. 


text:
Vaa maa ya ni sa'a ja ni ka ndayaa o nuu nda'a suchi iyo nuu nee ma, te ni ka ndenda koo o ñuu nuu tátnuni maa Sa'ya ya iya kútoo xeen ya ma 


text:
iya ni jati niñi ya ma nuu krusi ma. Te chukan, saa ni ndasakanu ini Su'si ma kuechi o ma, te ni ka ndayaa o nuu ja u'vi ma. Ja ni ji'i Cristo ma nuu krusi ma, te ni ka ndumani o ji'in Su'si ma 


text:
<pb/>Su'si ma, masu kuu kuni ndijin o ya, kovaa Cristo ma ni kaxtnu'u sukan kaa ya ma, vaa suu ya kúu Sa'ya xinañu'u Su'si ma, te maa ya jâ iyo xinañu'u‑ka sana ndaka‑ka ja ka iyo a. 


text:
Vaa ja maa ya ma, te ni sa'a Su'si ma ndaka ja ka iyo ya, ndaka ja ka iyo andivi ma, ji'in ndaka ja ka iyo nuu ñu'ú ya, ja ka nde'ya o a, ji'in ja masu ka nde'ya o a, ndaka ja ka tatnuni ichi andivi ma, ji'in ndaka ja ka tatnuni nuu ñu'ú ya. Te ja maa Cristo ma, te ni sa'a Su'si ma ndaka, te jayiñu'u maa Cristo ma kúu ja ka iyo ndaka ja ka iyo a. 


text:
Te maa ya iyo xinañu'u sana ndaka‑ka ja ka iyo a, te ja maa ya, te ka iyo ndaka, te ñatuu nawa naa. 


text:
Te maa ya kúu xini ndaka yo'o ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, te ka kuu o yikikuñu ya ma. Te maa ya kúu xinañu'u ma, te maa ya ni ndateku xinañu'u ne'un ñayii ni ka ji'i ma, sukan‑va'a maa ya ko kuu xinañu'u nuu ndaka ja ka iyo ñuu ñayivi a. 


text:
Te ja maa Cristo ma, te ndaka ja iyo ñuu ñayivi a, ji'in ndaka ja ka iyo andivi ma, ni ka ndumani i ji'in Su'si ma. Vaa ja maa niñi ya ni jati nuu krusi ma, te ndaka o ja ni ka kandija o Cristo ma, te ni ka ndumani o ji'in Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa ndijin tna chi onde xi'na‑ka ma chi ñatuu ni ka yo ketna'a ini ni ji'in Su'si ma, vaa kuechi ja ndimaa ni ka yo ñu'u ini ni ja jin ko sa'a ni ja u'vi ma. 


text:
Kovaa vitna jâ ni ka ndumani ni ji'in Su'si ma, vaa maa Cristo ma ni ndo'o ni neni nuu krusi ma nuu ni kii ñayivi ya ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi o ma. Te onde sa'a ni sa'a ya ma, saa ni ka nduvii, ni ka ndundoo ni ma, te jin ko kuu ni ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a ka kuu‑ka, sukan‑va'a vivii ndenda koo ni nuu Su'si ma, 


text:
nú tnu ka'an o ja ka nukuiñi va'a ni nuu Su'si o a, te ka kukanu ini‑ka ni ya, te másu ko jin ndunaa ni ndaka sukan ni skuiso Su'si ma ja jin ni'i ni ma, nuu tnu'u vii tnu'u va'a ni ka jiniso'o ni ma. Vaa tnu'u ya'a kúu tnu'u ja ka kaxtnu'u i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te suni ni tatnuni Su'si ma ja kaxtnu'u sa nuu ni. Sukan jinukuechi Pablo ma ja káxtnu'u de tnu'u Su'si ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma 


text:
<pb/>Kovaa vitna chi kúsii ini sa sukan ni ndo'o sa ja jin kuu ni a, te ja sa'a ndo'o sa ya chi vala‑ni kúu. Kovaa Cristo ma chi ni ndo'o xen‑xeen‑ka ya ja jin kuu o, sana ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, te vitna chi jâ ni ka kuu o yikikuñu ya ma. 


text:
Te maa Su'si ma ni sa'a ja kunukuechi sa nuu ya, sukan‑va'a kaxtnu'u ndi'i kuiti sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ni a, sukan ni jani ini ya ja jin kuu ni ma. 


text:
Te tnu'u ya'a chi ñatuu ni ka yo jini ñayii ma onde xi'na xen‑xeen‑ka ma, kovaa vitna chi jâ ni kaxtnu'u Su'si ma nuu ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Vaa ni kuni Su'si ma ja jin kuni ndaka o ja vii ja va'a ja jin ni'i ni ja ka kuu ni ñayii masu ñuu judío ma. Te cha'a kúu ja koo Cristo ma me'ñu ndaka ni ma, te chukan kúu ja ka kukanu ini ni ja koo jayiñu'u Cristo ma ji'in ni. 


text:
Saña chi ka kaxtnu'u vii ka kaxtnu'u va'a sa tnu'u Cristo ma, te ka ndaka'an‑so'o sa nanimaa tnu'u ndichi ya ma nuu ndi‑in ndi‑in ñayii ma, sukan‑va'a kivi ndakan Su'si ma kuenda nuu o ma, te ka iyo vii ka iyo ndoo o ndenda koo o nuu ya ma ja ma Cristo ma. 


text:
Te maa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ni taa Cristo ma kúu ja chíndee ña'a ja jinukuechi sa nuu ya a, te ndí ini xeen sa ja jin kuu ni a.<pb/>


text:
Vaa kúni sa ja jin kuni ni sukan ndo'o neni sa ja jin kuu ni a, ji'in ja jin kuu ñayii ñuu Laodicea ma, ji'in ja jin kuu ndaka‑ka ñayii ñatuu jin kuni tna'a‑ka ji'in sa a, 


text:
sukan‑va'a jin ndani'i ndaka ni tnu'u kanu ini ini anua ni a, te jin ku'un ini ni ja jin kutoo tna'a ndaka o, onde jin kundee o jin jaku'ni ndi'i kuiti ini o ndaka sukan iyo ja taa Su'si ma, sukan‑va'a jin ndasa'a o kuenda ndaka ja ñu'u ini Yuva o Su'si ma ja sa'a ya ja jin kuu o ma nuu ni tetniñu ya Cristo ma. 


text:
Te ndaka cha'a ká'an sa, sukan‑va'a ñatuu na in ko xnda'vi ña'a ji'in ndeva'a‑ni tnu'u ka kuni i ja jin kandija ni ma. 


text:
Kovaa visi ñatuu iyo sa nuu ka iyo ni a, kovaa ini anua sa a chi iyo sa ji'in ni, te kúsii ini sa ja jini sa sukan ka iyo ndaa ni nuu Su'si ma, te ka kukanu ini va'a ni Cristo ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja sukan ni ka jan‑ta'vi ni Cristo ma ja kuu ya iya tátnuni nuu ni ma, jin ko sa'a jin ko kuu ni sukan kúni maa ya ma. 


text:
Jin ku'un ini ni ja jin ni'i yo'o va'a ni nuu tnu'u maa ya a, te jin konukuiñi vava'a ni nuu maa ya a, te jin kukanu ini vava'a ni ya, sukan ni ka kutu'va ni ma. Te ndimaa jin ndakuan‑ta'vi ni nuu ya. Sukan jin sa'a jin kuu o ja ka kandija o Cristo ma 


text:
<pb/>Jin ko koto va'a ni ja ñatuu na in ko xnda'vi ña'a ja jin ko kaxtnu'u i sukan‑ni ka skua'a ñayii ma‑ni, vaa tnu'u iyu tnu'u su'va‑ni kúu ma, vaa ka ndane'e i sukan ka ka'an ñayii ma‑ni, te masu na tnu'u kanu ini iyo ja ka ka'an i ma. Vaa tna'a ja ka skua'a ñayii ñuu ñayivi a‑ni kúu ma, te ka kukanu ini i ja ka tatnuni ñuu ñayivi a, te ñatuu ka kukanu ini i Cristo ma. 


text:
Te ndijin chi jâ ka neva'a ni ndaka, vaa ka iyo ni ji'in ya ma. Vaa maa ya tátnuni nuu ndaka ja ka tatnuni ma. 


text:
Vaa ja maa Cristo ma, te jâ ni ka jakitnuni ni, te masu sukan ni ka yo chitnuni tna'a ñayii ma ni sa'a ya chi ja ni ka kandija ni maa ya ma kúu, te ni xtandiyo ya ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ma. 


text:
Vaa kivi ni ka jandute ni ma, te kuenda tnu'u ja ni ka ji'i ni, te ni ka kuyu'u ni sukan ni kuyu'u ya ma, nuu ni ka sa'vi ni nuu ndute ma. Te suni sukan ni ndateku ya ma, suni sukan ni ka ndateku ni, nuu ni ka nana koo ni nuu ndute ma. Vaa ni ka kandija ni ja iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu Su'si ma, vaa ni ndaxteku ya Cristo ma. 


text:
Vaa ndijin chi kuenda tnu'u ja ni ka ji'i ni, ka iyo ni, kuechi ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ma, vaa masu ñayii judío ma ni ka yo kuu ni ma. Te ni sakanu ini ña'a Su'si ma ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a ni ma, te ni ndaxteku ña'a ya, sukan ni ndaxteku ya Cristo ma. 


text:
Te ni ndaxnaa ya tutu ndee ja ka tavi ni ma nuu ká'an ja masu ñayii ñuu ya ma ka kuu ni ma, te ni xtandiyo ya ne'un ndaka ni a, te ni chitnii ya nuu krusi ma. 


text:
Nuu ni ji'i ya nuu krusi ma, te sukan ni kaxtnu'u ya nuu ñayii ma ja ni kundee ya ni ndaxtandee ya tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ka tatnuni ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja ñatuu na in ko xtekuechi ña'a ja u'vi kúu ja ndeva'a‑ni na ndeyu ka jaa ni ma, xi na ndute ka ji'i ni ma, ji'in ja ñatuu ka chiñu'u ni viko ka sa'a i ma, ji'in kivi ndenda yoo jaa ma, ji'in kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma. 


text:
Vaa ndaka tnu'u ya'a kúu ja ni kaxtnu'u Moisés ma, ja ni xtu'va ña'a de sukan ko kuu kivi kenda Cristo ma kúu. Kovaa maa Cristo ma kúu ja ndandaa ja iyo ja jin kandija o ma. 


text:
Chukan kúu ja ñayii ka sa'a tnu'u ja ñayii nda'vi ini ka kuu i ma, ja ka ndachiñu'u i ángel ma, te ka sa'a i tnu'u ja ka jininuu i ja ká'an Su'si ma, te ka kuvixi i ja sukan ka jani ini i ma, máko jin kua'a ni tnu'u ja jin ko xnda'vi ña'a i ja jin skenaa ni maa ni, vaa ndijin chi jâ ni ka ndani'i ni tnu'u va'a ma. 


text:
Kovaa ñayii yukan chi masu nde ka tnii tna'a i ji'in Cristo ma, ja kúu ya xini o ma te tátnuni ya nuu ndaka o ja ka kuu o yikikuñu ya ma. Kovaa yo'o chi ja maa Cristo ma, te jin jaku'ni‑ka ini o, te jin kua'nu‑ka o, te jin ketna'a‑ka ini o sukan kúni maa Su'si ma. 


text:
<pb/>Nú ni ka ji'i ni sukan ni ji'i Cristo ma nuu ndaka ja ka sa'a ka kuu ñayii ñuu ñayivi a, ¿te nava'a ka sa'a ka kuu ni ndaka ja ka sa'a ka kuu ñayii ñuu ñayivi a, te ka kandija ni sukan ka tatnuni i ma? 


text:
Vaa ka ka'an i ja másu ko jin ke'e ko jin kaan ni ma, ni a másu ko jin kototnuni ni ji'in yu'u ni ma, ni a másu ko jin kaki'i nda'a ni ma, vaa masu ja va'a kúu, ka ka'an i. 


text:
Vaa ndaka cha'a chi ja ka kaxtnu'u ñayii ma‑ni kúu, te ka tatnuni i ja jin sa'a ñayii ma, te vitna ja ndaka ndatniñu ya'a chi ka tivi i nuna kuatniñu o, te ka naa i. 


text:
Ja ndaa kúu ja ndaka cha'a chi ka iyo ñayii ka jani ini i ja va'a kúu, te ka xndo'o ka xneni i maa i ja jin kondikin i ja jin sa'a i ndaka cha'a, kovaa masu nde jiniñu'u ndaka cha'a, chi yika‑ni ja ka sa'a ñayii ma sukan ka jatna ini yikikuñu i ma‑ni kúu. ¿Te nava'a ka kandija ni ma?<pb/>


text:
Nú tnu ka'an o ja ni ka ndateku ni sukan ni ndateku Cristo ma, te jin ndanduku ni ja ka iyo onde sukun ma, tna'a ja ka iyo ja taa ya ma, tna'a ja ka iyo nuu núkoo Cristo ma xiñi kua'a Su'si ma. 


text:
Jin konde'ya ni ja ka iyo onde sukun ma, ja taa Su'si ma, te máko jin konde'ya‑ka ni ja ka iyo ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa ndijin chi ja ni ka ji'i ni nuu ndaka ja u'vi ma, te ja maa Cristo ma, te ka sa'a ni sukan játna ini Su'si ma. 


text:
Te jâ ka iyo ni ji'in Cristo ma, te kivi jin kuni o ya ma, te jin kuni o sukan jin koo jayiñu'u o ji'in ya ma. Jín xndoo o ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a o ma, te jín ndatnii o jín ndasa'a o sukan játna ini Su'si ma 


text:
<pb/>Jin ku'un ini ni ja másu ko jin ko sa'a‑ka ni sukan ka sa'a ñayii ñuu ñayivi ya, ja ka sa'a i sukan ka kuu ini maa i ma, te ka satne'e i ini anua i ma, te ka sa'a ndeva'a ndekuu‑ni i maa i ma, te ka ndiyo ini i ja jin koneva'a i ndaka ja iyo ñuu ñayivi a, te ka sa'a i sukan ka sa'a ñayii ka ndachiñu'u tna'a ja masu Su'si ka kuu ma. 


text:
Kovaa ñayii ka sa'a sukan ma chi ndákiti ini Su'si ma nuu i, te kenda kivi ja jin ndachunaa i ja ka sa'a i ma, vaa masu nde ka kandija i ja tátnuni Su'si ma. 


text:
Kovaa vitna ja jâ ka iyo ni ji'in Cristo a, te jin xndoo ni ndaka ja u'vi ka sa'a i ma. Másu ko jin ndakiti‑ka ini nuu tna'a ni. Másu ko jin ka'an u'vi nuu tna'a‑ka ni. Másu ko jin ka'an ndeva'a ni ja jin kuu tna'a ni ma. Te másu ko jin ka'an‑ka ni tnu'u kini tnu'u ndeva'a nuu tna'a ni ma. 


text:
Másu ko jin xnda'vi nuu tna'a‑ka ni, sukan ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni onde xi'na‑ka ma, nuu ñatuu jin kandija‑ka ni Cristo o a, chi vaa ndaka chukan jâ ni ka xndoo ni ja másu ko jin sa'a‑ka ni. 


text:
Vaa jâ ni ka ndujaa ni nuu Su'si ma. Te ja kúni ya kúu ja jin jaku'ni ndi'i kuiti ini ni, te jin nduu ni sukan kaa maa iya ni sa'a ña'a ma. 


text:
Vaa Cristo ma chi masu nde sa'a siin ya ñayii griego ma, xi ñayii judío ma, xi ñayii yitnuni sukan ni tatnuni Moisés ma, xi ñayii ñatuu yitnuni ma, xi ñayii in‑ka ñuu kúu i ma, xi ñayii ñatuu ni ka yo jini i naxe jin ko sa'a jin ko kuu i ma, xi ñayii satniñu nuu in‑ka ñayii ma, xi ñayii ñatuu satniñu nuu in‑ka ñayii ma, vaa maa in‑ni ya tátnuni nuu ndaka o ma, te iyo ya ji'in ndaka o ma, ndeva'a‑ni na in ka kuu o chi inuu‑ni ka kuu o nuu ya. 


text:
<pb/>Vaa Su'si ma, ni kutoo ña'a ya ndaka o ja ni ndakaji ña'a ya te ka kuu o ñuu ya ma te ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a‑ka o. Chukan kúu ja jín ko sa'a jín ko kuu o ndaka sukan játna ini Su'si ma. Jín kunda'vi ini tna'a o. Jín kava va'a ini o, te má jin kani ini o ja suu o ka ndanuu‑ka ma. Te jín kava kuee ini nuu tna'a o, 


text:
te jín kanda o nawa ka sa'a ña'a tna'a o ma. Vaa sukan ni sakanu ini ña'a Cristo ma, te sukan tna jín sakanu ini o tna'a o ma. 


text:
Te ndaka cha'a kuu jin sa'a o, nuna jin kutu'va o ja jin kutoo tna'a ndija o, vaa ja kutoo tna'a o ma kúu ja sa'a ja ûni jin ketna'a ini ndaka o. 


text:
Te maa Su'si ma na chunee ini anua o a tnu'u mani ma, te jín koo mani ndaka o, vaa chukan kúu ja ni ndakana ña'a ya ja jin ko kuu o yikikuñu ya ma, te in‑ni ñayii jin ko kuu o. Te ndimaa jin ndakuan‑ta'vi o nuu Su'si ma ji'in nuu ndi‑in ndi‑in tna'a o ma. 


text:
Te nanimaa tnu'u Su'si ma na jin kun‑nee ini anua ndaka ni a, te jin ndakaxtnu'u nuu tna'a ni, te ndimaa tnu'u ndichi ko kuu tnu'u jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a ni a. Te ini anua ni a koo tnu'u sii ini, te jin kata ni yaa salmos ma, ji'in yaa ká'an sukan sa'a Iya Tátnuni ma ja jin kuu o ma, sukan‑va'a na koo jayiñu'u ya ma. 


text:
Te ndaka ja jin sa'a ni ma, xi nde a jin ka'an ni ma, te jin ndakune'e ni ja maa Jesús iya tátnuni nuu o a, te jin sa'a ni. Te ja maa ya, te jin ndakuan‑ta'vi ni nuu Yuva o Su'si ma. Sukan jin kuandetu nuu tna'a ndi‑in ndi‑in o vitna ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma 


text:
<pb/>Ndijin ja ka kuu ni ña'a ni ka tnanda'a ma, jin kuandetu ni nuu yii ni ma, vaa sukan játna ini Iya Tátnuni ma. 


text:
Ndijin ja ka kuu ni tee ni ka tnanda'a ma, jin kutoo ni ñasi'i ni ma, te máko jin ko ka'an xiko ni nuu ña te jin ko sa'a ndeva'a ni ña. 


text:
Ro'o ja ka kuu ro suchi kuechi ma xi suchi jaa ma, jin kandija ndaka ja va'a ká'an yuva ro ma, ji'in ja va'a ká'an si'i ro ma. Vaa sukan játna ini Iya Tátnuni ma. 


text:
Ndijin ja ka iyo sa'ya ni ma, máko jin ka'an ndeva'a ni nuu i te jin sa'a ni ja jin ndakiti ini i nuu ni te ma jin kandija‑ka i ja ka ka'an ni ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ka satniñu ni nuu jito'o ni ma, jin kandija ni ndaka nawa tátnuni de ma, te másu ko jin sa'a ni ja ka satniñu ni yika‑ni ora ka nde'ya de ma, sukan ka sa'a ñayii ka nduku ja jin kuatnu'u ini ña'a ñayii ma‑ni. Su'va ndijin chi ni‑yu'u ni‑ini ni jin satniñu ni, vaa ka na'a ni ja nde'ya ña'a Iya Tátnuni ma. 


text:
Te ndaka ja jin sa'a ni ma, ni‑yu'u ni‑ini ni jin sa'a ni, vaa jin kona'a ni ja kuenda tnu'u ja nuu maa Iya Tátnuni ma ka jinukuechi ni, ja sukan ka jinukuechi ni nuu ñayii ma. 


text:
Vaa jâ ka jini ni ja maa Iya Tátnuni ma taa ja jin kuta'vi ni ma, vaa ka jinukuechi ni nuu Cristo iya tátnuni nuu o a. 


text:
Kovaa ñayii ka sa'a ja u'vi ma chi jin ndani'i jin ndatna'a maa i ja u'vi ka sa'a i ma. Te ñayii ka sa'a ja va'a ma chi jin ndani'i jin ndatna'a maa i ja va'a ka sa'a i ma. Vaa Su'si ma, ndakan ndaa ya kuenda nuu ndi‑in ndi‑in o.<pb/>


text:
Ndijin ja ka neva'a ni ñayii ka satniñu nuu ni ma, jin sa'a va'a jin sa'a ndaa ni ja jin kuu i ma, vaa ka na'a tna ni ja onde andivi ma iyo iya xi‑nuu ka jinukuechi ni ma. 


text:
<pb/>Te másu ko jin kava kuxi ni ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, te másu ko jin ndunaa ni ja jin ndakuan‑ta'vi ni nuu ya ma. 


text:
Te suni jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma ja jin kuu sa, sukan‑va'a na ndanune ichi jin koo sa jin kaxtnu'u sa tnu'u maa ya a, sukan‑va'a jin kuni kua'a‑ka ñayii ma tnu'u maa Cristo o a. Vaa kuechi ja kaxtnu'u sa tnu'u maa ya a, te yinee va'a sa vekaa ya a. 


text:
Jin kakan‑ta'vi ni nuu ya ja na kaxtnu'u vii kaxtnu'u va'a sa tnu'u maa ya a, sukan kúni ya ja sa'a sa a. 


text:
<pb/>Jin kani va'a ini ni naxe jin ko kuu ni ji'in ñayii ñatuu jin kandija‑ka tnu'u Cristo o a, te ndaka kivi ndaka ora, te jin kaxtnu'u ni tnu'u maa ya nuu ñayii ma. 


text:
Ndaka ja jin ka'an ni ma, te jin ka'an ni tnu'u vii tnu'u va'a tnu'u kuatniñu, sukan‑va'a nawa jin ko kakan‑tnu'u ña'a ñayii ma, te jin ni'i ini ni naxe jin ndakone'e ni nuu ndi‑in ndi‑in i ma. Sukan ka ndakan‑tnu'u ñaña'a de ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Colosas ma 


text:
<pb/>Te ndaka naxe ka iyo naxe ka kuu sa ya chi ndakani maa ñani sa Tíquico a, tee ka kutoo tna'a ji'in sa a. Tee ya'a chi ni‑yu'u ni‑ini de chíndee ña'a de ja jinukuechi sa nuu Iya Tátnuni a. 


text:
Te suu de ni tetniñu sa ja na jaan de, sukan‑va'a jin kuni sa naxe ka iyo ni jiña, te na ndaka'an‑so'o de nuu ni a. 


text:
Te kuan jaan tna ñani o Onésimo ma, tee ka kutoo tna'a ji'in o a, tee ni‑yu'u ni‑ini de jinukuechi de nuu Su'si o a, ja kúu de tna'a maa ni a. Te jin ndakani de ndaka naxe ka iyo sa ya'a. 


text:
<pb/>Ñani o Aristarco a, tee ka yinee ji'in sa vekaa ya, ndakan‑tnu'u ñaña'a ña de. Suni Marcos sajin Bernabé a. Nuna jaan de jan koto ña'a de, te jin kuan‑ta'vi ni de, vaa jâ ka na'a ni sukan ni tatnuni sa ja jin ko kuu ni ji'in de ma. 


text:
Te suni ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Jesús ma tee ka xnani i Justo ma. Te maa in‑ni tee ya'a ka kuu tee judío ma ja ka chindee ña'a de ja ka kaxtnu'u sa nuu ñayii ma sukan tátnuni Su'si ma, te ni ka sa'a de ja ni ndusii ini sa. 


text:
Suni ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Epafras ma, te suni tna'a maa ni kúu de. Tee jinukuechi va'a nuu Su'si o ma kúu de, te ndimaa jikan‑ta'vi xen‑xeen de ja jin kuu ni, sukan‑va'a jin konukuiñi va'a ni nuu Su'si o a te jin sa'a ni ndaka tu'u ja kúni ya ma. 


text:
Te maa sa jini ja sukan ndí ini xeen de ja jin kuu ni a, ji'in ja jin kuu ñayii ñuu Laodicea ma, ji'in ja jin kuu ñayii ñuu Hierápolis ma. 


text:
Suni ndakan‑tnu'u ñaña'a ña Lucas tee tatna ma, tee ka kutoo tna'a ji'in o ma, ji'in tee kúu Demas ma. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi tna'a o ka iyo ñuu Laodicea ma, ji'in ña'a kúu Ninfas ma, ji'in ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i ve'e ña ma. 


text:
Nú ni jinu ni ka ka'vi ni carta ya'a nuu ka iyo ni a, te jin tetniñu ni kí'in nuu ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo i ñuu Laodicea ma, sukan‑va'a na ka'vi in ñayii nuu ndaka i ma. Te carta iyo yukan na ndajaa nuu ka iyo ni a, te jin ka'vi ni nuu ndaka tna'a o ni ka nduu sa'ya Su'si o a. 


text:
Jin kuña'a ni tee kúu Arquipo a ja sa'a ká'an sa nuu de: “Ko ndi ini ni ja sinu ni tniñu ni kunda'a ni nuu Iya Tátnuni ma.” 


text:
<pb/>Saña ja kúu sa Pablo a, te nda'a maa sa tée sa tnu'u ya'a ja ndákan‑tnu'u ñaña'a ña sa, te jin kona'a ni ja yinee va'a sa vekaa ya. Te maa Su'si o ma, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a nuu ndaka ni. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña, kúu sa Pablo tee ni tetniñu Jesucristo ma, ja sukan ni jani ini maa Su'si ma. Te tée sa nuu ndijin ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a ni ma te ka ndikin va'a, ka ndikin ndija ni Cristo Jesús ma, ja ka iyo ni ñuu Éfeso a. 


text:
Yuva o Su'si ma ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, te jin koo mani ni. Sukan ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja vii ja va'a, ja maa Cristo ma 


text:
<pb/>Jayiñu'u kóo nuu Su'si Yuva Jesucristo iya tátnuni nuu o a. Vaa ja maa Cristo ma, te ni skuta'vi ña'a ya ndaka ja vii ja va'a iyo andivi ma. 


text:
Te ja maa ya ma, te jâ ni ndakaji ña'a Su'si ma onde xi'na‑ka ma sana ni kuva'a ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin ko kuu o ñayii másu jin ko sa'a‑ka ja u'vi, te jin nduvii jin ndundoo o nuu Su'si ma. 


text:
Ja kútoo xeen ña'a maa Su'si ma, te ni jani ini ya ja ndakuan‑sa'ya ña'a ya. Te ja maa Jesucristo ma, te ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, sukan ni kuu ini maa ya ja sa'a ya ja jin kuu o, vaa ni kunda'vi ini ña'a ya ma. 


text:
Sa'a ni sa'a Su'si ma, sukan‑va'a koo jayiñu'u ya, vaa ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ma. Te ni ndakuan‑ta'vi ña'a ya, ja maa Sa'ya ya Jesucristo iya kútoo xeen ya ma. 


text:
Sukan neva'a kua'a Su'si ma ndaka ja vii ja va'a ma ja taa ya ma, chukan kúu ja onde maa niñi Jesucristo ma ni ndachunaa ya, sana ni ka ndayaa o nuu ja u'vi ma, te ni sakanu ini ña'a ya ndaka kuechi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu o, nuu ni ka yo iyo o nuu ja u'vi ma. 


text:
Te ni sa'a ya ja ni ka ni'i o kua'a xeen ja vii ja va'a ma, sukan‑va'a jin nduu o ñayii ndichi ma, te jin kuni o nawa jin ko sa'a o ma. 


text:
Te ni kaxtnu'u ya tna'a ja ni iyo yu'u ma, tna'a ja sukan jâ ni jani ini ya ja ko kuu o ma, tna'a ja sa'a Cristo ma ja jin kuu o ma, vaa kúnda'vi ini ña'a ya ma. 


text:
Te kivi ndi'i ñuu ñayivi a, sukan iyo ja ko kuu ma, te ndaxtutu ya ndaka ja iyo andivi ma ji'in ja iyo nuu ñu'ú a, te xndoo ya nuu nda'a Cristo ma. 


text:
<pb/>Te ja maa Jesucristo ma, te jin ni'i o tna'a ja jin ko kuu ta'vi o ma, vaa sukan jâ ni jani ini maa Su'si ma iya kúu sa'a ndaka ma, ja jin kuta'vi o ma, 


text:
sukan‑va'a jin ndaka'an jin ndakachi ñayii ma ja vii ka sa'a ka kuu o ma, te koo jayiñu'u nuu Su'si ma, ja sukan ni sa'a ya ja jin kuu o ma. Te sa'a ko kuu ji'in saña, ja ni ka kukanu ini sa Cristo ma xinañu'u‑ka ma. 


text:
Sani te ndijin tna, ja ni ka jiniso'o ni tnu'u ndaa tnu'u ndija maa Su'si ma, tnu'u vii tnu'u va'a ja sa'a ja jin ndani'i ta'vi o ma. Te ja ni ka kandija ni ya ma, te ja maa Cristo ma, te ndijin ndandaa ja ka iyo ni ji'in Xtumani Ndios ma, iya ni skuiso Su'si ma ja kii ya te koo ya ini anua o ma. 


text:
Te Xtumani Ndios ma, ni sonuu Su'si ma ni taa ya, sukan‑va'a sa'a maa Xtumani Ndios ma ja jin kukanu ini o ja jin ni'i o ndaka ja taa Su'si ma, kivi kenda ja jin kaku o nuu ndaka tu'u ja u'vi ma, te jin nduu o ñuu maa ya ma, sukan‑va'a ndaka o, te jin ndaka'an jin ndakachi o sukan sa'a sukan kúu Su'si ma, te jin chiñu'u o ya. Sukan ni jikan‑ta'vi Pablo ma nuu Su'si ma ja jin kuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja saña tna, ja ni jiniso'o sa ja sukan ka kukanu ini ni Jesús iya tátnuni nuu o a, ji'in ja sukan ka kutoo ni ndaka tna'a o a ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma, 


text:
te chukan kúu ja ndimaa ndákuan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja jin kuu ni, te ñatuu ndúnaa sa ja jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja jin kuu ni ndaka jichi ora jikan‑ta'vi sa ma. 


text:
Te jikan‑ta'vi sa nuu Su'si o ma, iya ni kaxtnu'u Jesucristo iya tátnuni nuu o a ja Yuva o kúu ya, te iyo kua'a jayiñu'u ya, te jikan‑ta'vi sa ja na chunee ya tnu'u ndichi ini anua ni a, te na kaxtnu'u ya sukan sa'a sukan kúu maa ya ma. 


text:
Te jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja na chindee ña'a ya ja na jin koo ndijin jin koo ndaa janitnuni ni ma, sukan‑va'a jin kunitnuni ni nawa ka ndetu ni ja jin ni'i ni ja taa iya ni ndakana ña'a ma, te nde a kúu ja vii ja va'a ja jin kuta'vi ñayii ni ka nduu i ñuu maa ya ma, ja ñatuu ka sa'a‑ka i ja u'vi ma. 


text:
Te jin kuni o tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, ja kua'a xeen ja sa'a ya nuu yo'o ja ka kandija o ya ma. Te tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma ni kaxtnu'u ndi'i kuiti ya 


text:
kivi ni ndaxteku ya Cristo ma ne'un ñayii ni ka ji'i ma, te ni ndasunkoo ya ya xiñi kua'a ya ma onde andivi ma. 


text:
Te maa Cristo ma tátnuni nuu ndaka ja ka tatnuni ma, ji'in nuu ndaka ja ka xnani ñayii ma ja ka tatnuni ka kuu i ma, ji'in nuu ndaka tee ka tatnuni ñuu ñayivi a. Te chukan kúu ja maa ya tátnuni nuu ndaka ja iyo tiempu ya'a ji'in kivi ki'in o a. 


text:
Te ni skendoo Su'si ma ndaka chii ja'a Cristo ma, te ni sa'a Su'si ma ja Cristo ma kúu xini ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ja ka iyo i ndaka ñuu ma. 


text:
Te nda'a ya ma ja'a ya ma ni ka nduu ndaka ñayii ka kandija ya ma. Vaa sukan kúu Cristo ma, sukan ka kuu maa i ñuu ñayivi ya. Te maa ya ma kúu iya sa'a ja ndaka ja iyo a, te jin ko kuu i sukan kúni maa Su'si ma ja jin ko kuu i ma, te masu nawa ja'ni ña'a i ja jin ko kuu i ma.<pb/>


text:
Te maa Su'si ma ni ndaxteku ña'a ndijin, vaa kuenda tnu'u ja ni ka ji'i ni nuu ka iyo ni nuu ja u'vi ma, te ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ndaka ja u'vi ma, 


text:
tna'a ja ni ka yo sa'a ni, nuu ñatuu jin kuni‑ka ni tnu'u Su'si o a, te ni ka yo ndikin, ni ka yo ndikin ni, ni ka yo sa'a ni sukan ka sa'a ñayii ñuu ñayivi a, sukan tátnuni tachi ma, suchi iyo ñuu ñayivi a, suchi satniñu ini anua ñayii ñatuu ka kandija Su'si o a. 


text:
Te sukan tna ni ka yo kuu ndaka o, nuu ñatuu jin kuni‑ka o tnu'u Su'si o a, te ni ka yo sa'a o sukan ni ka yo kuni maa yikikuñu o a, ji'in ja sukan ni ka yo jani ini maa o ma, te ni ka yo sa'a o sukan ka sa'a ndaka‑ka ñayii ma, te ni ka yo sa'a o ja ni yo ndakiti ini Su'si ma nuu o ma. 


text:
vaa nuu ja ni kundee maa ja u'vi ma ni ja'ni ña'a i ma, kuechi ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a o ma, te ja nda'vi ini maa Su'si ma, te ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ma, te nuu ni ndateku Cristo ma, te ni ka ndateku tna o, te ni ka ndani'i ta'vi o. 


text:
Te ni sa'a Su'si ma ja ni ka ndateku o ji'in Cristo ma, te ni ndasunkoo ña'a ya ji'in Cristo Jesús ma onde andivi ma. 


text:
Te kivi ki'in o a, te kaxtnu'u ya ndaka ja vii ja va'a skuta'vi ña'a ya yo'o, ja ka iyo o ji'in Cristo Jesús o a, vaa ni kunda'vi xen‑xeen ini ña'a ya ma. 


text:
Vaa kuechi ja nda'vi ini Su'si ma, te ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ma, te ni ka ndani'i ta'vi o a, vaa ni ka kandija o ya ma. Te cha'a chi masu in ja ni ka sa'a maa o ma te ni ka ni'i o kúu, chi ña'a. Vaa in ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a maa Su'si ma kúu. 


text:
Vaa ja maa Cristo Jesús ma, te ni sa'a Su'si ma ja ni ka nduu o ñayii jin ko sa'a ja va'a, te jin kondikin o ichi ni satu'va ya onde xinañu'u ma. Ja ni ji'i Cristo ma nuu krusi ma, te ni ka ndumani ndaka o, te ni ka nduu tna o ñuu Su'si ma 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja masu ñayii judío ma ka kuu ni, jin ndaka'án ni ja onde xi'na‑ka ma, te ñayii ka yitnuni ma, ni ka yo xnani ña'a i ndijin ñayii masu ka yitnuni, te masu ka iyo ndoo ni nuu Su'si ma ni ka yo ka'an i, vaa maa i chi ni ka yo jatanuu‑ka i ja ni ka yo chitnuni i yikikuñu tee ma, vaa ka jani ini i ja onde sukan, te ka iyo ndoo‑ka i nuu Su'si ma. 


text:
Te kivi yukan ma, ñatuu ni ka yo iyo ni ji'in Cristo ma, te ni ka yo iyo jika ni ñuu Israel ma, te ñatuu ni ka yo sa'a ni ja ni tatnuni Su'si ma sukan‑va'a jin koo va'a o ji'in ya ma te jin ni'i o ndaka ja ni skuiso ya nuu o ma. Te ni ka iyo ni ñuu ñayivi a, kovaa masu ni iyo Su'si ma ji'in ni, te ñatuu na ja va'a ni ka yo ndetu ni ja jin ni'i ni ma. 


text:
Kovaa vitna, ja maa niñi Cristo Jesús ma ja ni jati nuu krusi ma, te ka iyo ni ji'in Su'si ma. Te ndijin ja ni ka yo iyo jika ni nuu ya ma, te vitna ja ni ka nduyatni ni nuu ya. 


text:
Vaa ja maa Cristo ma, te ni ka ndumani o, vaa ñayii ja masu judío ka kuu i ma ji'in ñayii ñuu judío ma, ni sa'a ya ja ni ka nduu o in‑nka‑ni ñuu, te ni xtandiyo ya ndaka ja ni yo ja'nu ndee ja in‑ni ñuu jin ko kuu o ma. 


text:
Te ni xnaa ya ja ñatuu ni ka yo ketna'a ini o ma, te ni xtandiyo ya tnu'u ni tatnuni Moisés ma ja ni ka yo ka'vi, ni ka yo ka'vi sa ndi‑kivi ndi‑kivi ma. Sa'a ni sa'a ya, sukan‑va'a jin nduu o in‑ni ñuu, te jin ketna'a ini o, kuenda tnu'u ja in‑nka‑ni ñayii jin ko kuu o. 


text:
Te ja ni ji'i Cristo ma nuu krusi ma, te ni sa'a ya ja nduu jichi ñayii ma, te ni ka nduu i in‑nka‑ni ñuu, te ni xnaa ya ja ñatuu ka ketna'a ini i ma, sukan‑va'a jin koo mani ndaka i ji'in Su'si ma. 


text:
Te ni kii ya, te ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ni, ja ka iyo jika‑ka ni nuu ya ma, ji'in nuu sa, ja ka iyo yatni‑ka sa nuu ya ma, sukan‑va'a jin koo mani ndaka o ji'in ya ma. 


text:
Vaa ja maa Cristo ma, te ndijin ji'in saña, kuu jin kenda koo o nuu Yuva o Su'si ma, ja maa Xtumani maa ya ma. 


text:
Te chukan kúu ja ndijin, masu ka iyo siin‑ka ni, ni a in‑ka jichi ñayii ka kuu ni, su'va ñayii ñuu nuu ka iyo ñayii ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma ka kuu ni, te tna'a sa'ya tata Su'si ma ka kuu ni. 


text:
<pb/>Te sukan kúu in ve'e ka kuu o. Vaa Cristo ma kúu yuu kanuu‑ka ni keja'a ve'e ma, te tee ni tetniñu ya ma, ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ka kuu yuu ni ka jakoxtna'a siki yuu kanuu‑ka ma, te yo'o ka kuu yuu ni ka jakoxtna'a siki yuu jâ ka yoxtna'a ma. 


text:
Te nú vivii jin jakoxtna'a yuu ma, te kusukun‑ka i, te kenda i ja ko kuu i in veñu'u ii ja yoxtnee siki yuu kanuu‑ka ma. Te maa Jesucristo ma kúu yuu kanuu‑ka ni keja'a ve'e ma. 


text:
Te siki iya kúu yuu kanuu‑ka ma ka yoxtna'a tna ni, sukan‑va'a ndaka o, te ja maa Xtumani Ndios ma, te jin ko kuu o ve'e nuu koo Su'si ma.<pb/>


text:
Saña, kúu sa Pablo, te kuechi ja jinukuechi sa nuu Cristo Jesús o a, ja káxtnu'u sa tnu'u ya a nuu ni ja ka kuu ni ñayii masu judío ma, te ni ka tnii ña'a i, ja yinee va'a sa vekaa a. 


text:
Vaa jâ ka jini ni sukan ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja vii ja va'a, sukan‑va'a kunukuechi sa nuu ni a, ja kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma. 


text:
Vaa sukan jâ ni tee vivi'i sa nuu ni a, sukan ni kaxtnu'u Su'si ma ja sukan ni jani ini ya ja sa'a ya ma. 


text:
Nuna jin ka'vi ni tutu ni tee sa a, te jin ndasa'a ni kuenda ja sukan jáku'ni ini sa nawa kúu ja jani ini Su'si ma ja sa'a ya ja maa Cristo ma. 


text:
Te onde kivi vee o ma chi ñatuu ni kaxtnu'u Su'si ma nuu sa'ya tata ñayii ñuu ñayivi a tnu'u ya'a. Kovaa vitna, te ja maa Xtumani Ndios ma, te ni ndakaxtnu'u ya nuu tee ni tetniñu Cristo ma ja jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a ya ma, ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. 


text:
Vaa ñayii masu judío ka kuu i ma, jin ndani'i ta'vi tna i, te jin ni'i tna i ja ni skuiso Su'si ma, te in‑ni ñayii jin ko kuu i ji'in ñayii judío ma, te ja maa tnu'u vii tnu'u va'a Cristo Jesús ma, te jin ni'i tna ni ndaka ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
Te maa sa jinukuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, vaa sukan ni kunda'vi ini ña'a ya, te ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a a, te sukan, te ka jini ndaka o ja iyo xeen tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya nawa kúni ya ja sa'a ya ma. 


text:
<pb/>Kovaa saña chi masu in ñayii kanuu‑ka kúu sa ne'un ndaka‑ka ñayii ni ka nduvii ni ka ndundoo ka iyo nuu Su'si ma, vaa kuenda kúu in suchi luluu‑ka ni kuu sa. Kovaa saa nuu saña, ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, te ni kukanu ini ña'a ya, ja na ndakaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑va'a jin kuni i ja ni sa'a Cristo ma ja jin kuu i ma, vaa ûni masu kuu jin jaku'ni ini o ndaka ja ni sa'a ya ma, ji'in ja yikuu‑ka ya sa'a ya ja jin kuu ndaka o ja ka kandija o ya a. 


text:
Te káxtnu'u ndaa sa naxe ni jani ni ka'vi ini Su'si ma sukan sa'a sukan kúu ya ni‑kani ni‑jika ma. Te maa in‑ni iya ni sa'a ndaka ma ni yo na'a sukan ko kuu ma. 


text:
Kovaa vitna jâ ni kaxtnu'u Su'si o ma sukan sa'a sukan kúu ya ji'in ndaka o ja ni ka nduu o sa'ya ya ma, sukan‑va'a jin kuni ndaka ja ka ndanuu ma te ka tatnuni i ja ka iyo i andivi ma, ja sukan ndichi xen‑xeen Su'si ma. 


text:
Te ja ni yo ñu'u ini Su'si ma onde xinañu'u kuiti ma ja sa'a ya ma, te ni sa'a ya kivi ni tetniñu ya Sa'ya ya Jesucristo iya tátnuni nuu o a. 


text:
Te ja maa Cristo ma, te ni ndanune ja kuu jin tu'va sii ini o nuu Su'si ma, te masu nawa jin koyu'u o, vaa ka kandija o ya. 


text:
Chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa nuu ni ja másu ko jin xtaya ni ja sukan ndo'o neni sa vaa kuechi ja ni kaxtnu'u sa tnu'u Su'si a nuu ni a. Kovaa ja sa'a ndo'o neni sa a, te jin koo jayiñu'u maa ni. Ûni kútoo xen‑xeen ña'a Su'si ma 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja jínkoo jiti sa, te jikan‑ta'vi sa nuu Su'si o Yuva Jesucristo iya tátnuni nuu o a, 


text:
Chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa nuu Su'si iya kúu sa'a ndaka ma te iyo kua'a jayiñu'u ya ma, te ja maa Xtumani maa ya ma, te sa'a ya ja na koo tnu'u ndee tnu'u ndatnu maa ya ma ini anua ndaka ni a, 


text:
sukan‑va'a jin kukanu ini ni Cristo ma, te koo ya ini anua ni a, te jin ni'i yo'o vava'a ni te jin konukuiñi va'a ni. Te suni jikan‑ta'vi sa ja na jin jaku'ni ini ni sukan jin kutoo tna'a ndija ni ma. 


text:
Vaa nini ja onde jin kutoo tna'a ndija ni ma, sana kuu jin jaku'ni ini ni ji'in ndaka‑ka ñayii ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma sukan kútoo xen‑xeen ña'a Cristo ma. 


text:
Te na chindee ña'a ya ja jin ndasa'a ni kuenda sukan kútoo xen‑xeen ña'a ya ma, vaa in ja ka'nu xen‑xeen‑ka kuu ja kútoo ña'a ya ma, te ñatuu na in jaku'ni ini ja maa i ma‑ni. Te chukan kúu ja jikan‑ta'vi sa nuu Su'si ma ja na koo ndija ya ini anua ni a, te jin ko sa'a ni ndaka sukan sa'a maa ya ma. 


text:
<pb/>Te maa Su'si iya kúu sa'a ndaka ma kúu iya taa kua'a xeen‑ka sana ja jikan‑ta'vi o ma xi ja jani ini o ma. Vaa iyo kua'a xeen tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, te ni ndaxsama ña'a ya ja ni ka nduu o ñayii ka sa'a ja va'a. 


text:
Te ja maa Cristo Jesús ma, te na koo jayiñu'u nuu Su'si ma nuu ka ndatna'a ndaka o ja ni ka nduu o sa'ya ya ma. Te sa'a kó kuu ndi‑kivi ndi‑kivi ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Chukan kúu ja saña, ja kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Iya Tátnuni a, te yinee sa vekaa a, te jikan‑ta'vi sa nuu ni ja jin ko kuu va'a jin ko kuu ndaa ni, sukan iyo ja jin ko sa'a o ja ka kuu o ñayii ni ndakana ña'a Iya Tátnuni ma. 


text:
Jín kava kuee ini o, te jín ndakunitnuni o nawa ka sa'a ka kuu o ma, te jín kanda nuu tna'a o, vaa ka kutoo tna'a o a. 


text:
Vaa sukan sa'a maa Xtumani Ndios ma ja jin koo mani o ma, te jín ko ndi ini o ja jin ketna'a ini ndaka o. 


text:
Te jín kani ini o ja in‑ni ñayii ka kuu o, vaa in‑ni Xtumani Ndios ni ka kuta'vi ndaka o. Vaa in‑ni ja ni skuiso ya ja jin ni'i ndaka o ja ni ndakana ña'a ya ma, te inuu‑ni jin ko kuu ndaka o. 


text:
Vaa in‑ni iya tátnuni nuu ndaka o. Te suni maa ya ka kukanu ini ndaka o. Te inuu‑ni ni ka jandute o. 


text:
Te maa in‑ni Su'si ma kúu Yuva ndaka o, te maa ya tátnuni nuu ndaka o, te sa'a ya ja jin koo va'a ndaka o, te iyo ya ini anua ndaka o. 


text:
Te maa Cristo ma, jâ ni skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, sukan jini ya ja kuu jin kunukuechi ndi‑in ndi‑in o nuu ya ma. 


text:
Chukan kúu ja ndee nuu tutu Su'si ma:<pb/>Ni ndaa ya onde sukun ma, te ni jan xsia'a ya ja ni yo tatnuni nuu o ma, te ni chinee va'a ya,<br/>te ni skuta'vi ya ñayii ma ja vii ja va'a. 


text:
<pb/>¿Te nawa kúni ka'an ja ni ndaa ya ma? Ja kúni ka'an kúu ja xinañu'u suni ni kêe ya ni ja'an ya onde nuu kunu‑ka ma sana ni ndaa ya ma. 


text:
Vaa iya ni kêe onde kunu‑ka ma, te suni maa ya ni ndaa onde siki ndaka andivi ma, sukan‑va'a ko koto ya ndaka tu'u ja iyo a. 


text:
Te maa ya ni jani ini ja jin koo tee jin kaxtnu'u tnu'u maa ya ma te ni tetniñu ya de, te jin koo ñayii jin ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a maa ya ma, te jin koo ñayii jin kaxtnu'u tnu'u vii tnu'u va'a maa ya ma nuu ñayii ñatuu jin kuni‑ka ma. Te nuu ka iyo ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma ndi‑in ndi‑in ñuu ma, te jin koo ñayii jin ko koto ña'a. Te jin koo ñayii jin ndakaxtnu'u tnu'u maa ya ma nuu ñayii jâ ni ka nduu sa'ya Su'si ma, 


text:
sukan‑va'a ñayii ya'a, jin skua'a i ñayii ni ka nduu sa'ya maa ya ma ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma, sukan‑va'a jin koo tu'va i ja jin kunukuechi i nuu Su'si ma, sukan‑va'a jin ko kuu i ñayii jin koo va'a nuu ya ma, te kuenda tnu'u ja nda'a Cristo ma xi ja'a ya ma ka kuu o, 


text:
sukan‑va'a onde nú ni ka kenda koo ndaka o ja inuu‑ni jin kukanu ini o ya ma, te jin ko kuu o in ñayii ni ka teku va'a ini, te jin kutu'va o ja jin sa'a o ndimaa ja va'a sukan sa'a maa Cristo ma, sukan‑va'a jin kenda koo o ja jin sa'a ndaa jin sa'a ndija o sukan sa'a maa Cristo ma. 


text:
Te masu kuu jin ko kuu‑ka o sukan ka kuu suchi kuechi ma, ja ka ndaxsama yachi i ja ka jani ini i ma, te ndeva'a‑ni tnu'u ka jiniso'o i ja ka xnda'vi ña'a ñayii masu ka jika ichi ndaa Su'si a, te ka kandija i, vaa vivii ka ka'an ñayii yukan. 


text:
Kovaa yo'o chi su'va jín koo va'a jin koo ndija o, te jín kutoo tna'a ndija o, sukan‑va'a jin teku‑ka ini o te jin ko sa'a o sukan sa'a maa Cristo ma, iya kúu xini ndaka o ja ka kuu o yikikuñu ya ma. 


text:
Te jín ndasa'a o kuenda sukan vivii ka chindee tna'a nda'a o a ja'a o a, ni‑ka'nu yikikuñu o a, sana kuu nawa sa'a o ma, te sukan jin ko kuu o, te vivii jin ketna'a ini o, te jin koo tutu ndaka o, te jin chindee tna'a ndaka o. Nde a kúu ja ni taa Su'si ma ja jin sa'a o ma, te jín sa'a o, te jín chindee tna'a o, te jin koo va'a jin koo vii ndaka o, vaa ka kutoo tna'a o a. Sukan jin ko kuu o ja ni ndasajaa ña'a Cristo ma 


text:
<pb/>Cha'a kúu ja ká'an sa, te ja maa Iya Tátnuni ma, te tátnuni sa nuu ni a. Máko jin ko kuu ni sukan ka kuu ñayii ñatuu ka jini Su'si ma, ja ka jani ya'a ka jani yukan‑ni ini i ma. 


text:
Ja ka iyo nee janitnuni i ma, te ka iyo jika i nuu nda'a Su'si ma. Vaa ñayii ñatuu ka jaku'ni ini ka kuu i, vaa ka sa'a ndee i ini anua i ma nuu Su'si ma. 


text:
Te ñayii ya'a chi masu nde ka kukan‑nuu‑ka i, te ka sa'a i ndeva'a‑ni nde a ka kuni i ma, te ka iyo sii ini i ja ka sa'a i ndaka ja u'vi ma. 


text:
Te nú ja ndaa ja ni ka jiniso'o ni tnu'u ni ka'an sa ja ni ka'an ya ma, te ni ka kutu'va ni sukan ni kaxtnu'u maa ya ma, vaa ndaka tnu'u ni kaxtnu'u ya ma chi ja ndaa kúu. 


text:
Chukan kúu ja jin xndoo ni ndaka ja u'vi sukan ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ma, tna'a ja ni yo xnda'vi ña'a ma, te ni ka yo sa'a neé, ni ka yo sa'a uun ni ma, te ni xtivi ña'a i ma. 


text:
Te jin nduu ni in ñayii jaa, sukan ni ndasa'a ña'a Su'si ma. Te jin ko kuu ni ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa, te ñatuu‑ka na ja u'vi jin ko sa'a kuiti ni. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ñatuu koo jin xnda'vi tna'a‑ka ni, su'va ndi‑in ndi‑in ni jin ka'an ndaa nuu tna'a, vaa ndaka o chi in‑ni ñayii ka kuu o. 


text:
Nú ve jin ndakiti ini ni, kovaa másu ko jin kua'a ni tnu'u ja jin ko sa'a ni ni‑in ja u'vi ja sa'a ja jin kuiso kuechi ni, ni másu ko jin kua'a ni tnu'u ja jin ko ndakiti ini ni in nduu kuiti ma, 


text:
Chi nú nde ni ni yo sakui'na nuu ñatuu jin kuni‑ka ni tnu'u Su'si ma, te máko sakui'na‑ka ni, su'va satniñu va'a ni ji'in nda'a ni a, sukan‑va'a ni'i ni nawa chindee ni ñayii nda'vi ka jiniñu'u ma. 


text:
Ñatuu ni‑in tnu'u ndeva'a ko kee yu'u ni a, ja kuña'a ni nuu tna'a ni ma, su'va tnu'u ká'an ni ma ko kuu tnu'u kuatniñu, sukan‑va'a jin chindee tna'a ni ja jin koo va'a‑ka ni nuu Su'si ma. Te ja sukan jin sa'a ni ma, te vivii jin kuatnu'u ini ña'a ñayii ka niniso'o ña'a ma. 


text:
Te másu ko jin sa'a ni ja ko kuxii ini Xtumani Ndios ma, vaa suu ya kaxtnu'u na in ka kuu o nuu Su'si ma, te kivi ndenda koo o nuu Su'si ma, te ndakuni ña'a Su'si ma ja sa'ya maa ya ka kuu o. 


text:
Chukan kúu ja jin xtandiyo ni ndaka tu'u tnu'u jatu tnu'u xiko tnu'u ndi'vi tnu'u kini ja sa'a ja ka kuxii ka kunda'vi ini ni ma. Suni jin xtandiyo ni ja ka ndakiti ini ni ma, ji'in ja ka kuyachi ini ni ma, ji'in ja ka kana ka kayu'u ni ja ka ka'an u'vi nuu tna'a ni ma, ji'in ndaka‑ka ja u'vi ka sa'a ni ma. 


text:
Su'va jin kava va'a ini ni, te jin kunda'vi ini nuu tna'a ni, te jin sakanu ini nuu tna'a ni, sukan ni sa'a Su'si ma, ja maa Cristo ma, te ni sakanu ini ña'a ya ma.<pb/>


text:
Te ndimaa jín kutoo tna'a o, sukan ni kutoo ña'a Cristo ma, vaa ja ni kutoo ña'a ya ma kúu ja ni kachi ya ni chunaa ya nuu tniñu o ma, te ni ndakua'a ya maa ya nuu Su'si ma, kuenda tnu'u ja in kiti ja ni ka ja'mi i te ni ndaa xiko asi ti ma nuu Su'si ma. Sukan kúu ja ni sa'a ya ma, te ni jatna ini Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa ndijin, jin ko kuu ni sukan iyo ja jin ko kuu ñayii ñuu Su'si ma, ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a i ma. Chukan kúu ja másu ko jin ko kivi nduu jin ko kivi ni'ni ni ji'in ñayii ñatuu ni tnanda'a ji'in ni ma, ni a jin ko sa'a ni ni‑in ja u'vi, ni a jin ko ndiyo ini ni ndaka ja ka iyo ñuu ñayivi a, 


text:
ni a jin ko ka'an ni tnu'u ndeva'a, ni a jin ko ka'an ni tnu'u ja masu kuatniñu o ma. Vaa masu va'a‑ni ja ndaka tnu'u ya'a ko ka'an o ma, su'va ja sa'a o kúu ja na ndakuan‑ta'vi o nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ka jini ni ja ñayii ka kivi nduu ji'in in‑ka ñayii ñatuu ni ka tnanda'a ji'in i ma, ji'in ñayii ka sa'a ja u'vi ma, ji'in ñayii ka ndiyo ini ma, inuu‑ni ka kuu i ji'in ñayii ka ndachiñu'u tna'a ja masu Su'si ka kuu ma, vaa saa ka jatanuu i ndaka chukan te ka xndoo i Su'si ndija ma. Te ni‑in ñayii ya'a, masu kuu jin koo i nuu tatnuni Cristo ma ji'in Su'si ma, nuu ni skuta'vi ya ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma. 


text:
Chukan kúu ja ndijin, jin ko koto va'a ni maa ni, ja ñatuu na in ko xnda'vi ña'a ja vivii ko ka'an i, te tnu'u iyu tnu'u su'va‑ni ko kuu ma. Vaa ndaka cha'a ka sa'a ñayii ñatuu ka kandija ja ká'an Su'si ma. Chukan kúu ja ndákiti ini ya nuu i ma. 


text:
Vaa ndijin chi onde xi'na‑ka ma chi ni ka yo iyo ni nuu nee ma, kovaa vitna chi ja maa Iya Tátnuni ma, te ka iyo ni nuu ndú'va ñu'u vivii maa ya ma, te ndimaa jin ko sa'a ni sukan ka sa'a ñayii ka iyo nuu ndú'va ñu'u vivii maa ya ma. 


text:
Vaa ndaka ja ka sa'a ñayii ka iyo ji'in Xtumani Ndios ma kúu ja jin kava va'a ini i ma, ji'in ja jin sa'a i ja ndaa ndija ma, ji'in ja jin ka'an i ja ndaa ma, 


text:
Te másu ko jin ko sa'a ni ja ka sa'a ñayii ka iyo nee janitnuni i ma, vaa masu nde jiniñu'u ja ka sa'a i ma. Su'va jin ndaka'an‑so'o ni nuu i. 


text:
Vaa ja kan‑nuu xeen kúu ja ka sa'a yu'u i ma, te onde ja ndaka'an o ja ka sa'a i ma, ja kan‑nuu kuu. 


text:
Kovaa ndaka kuechi sa'a ñayii ma ndatuu kivi ndenda i nuu ndú'va ñu'u vivii maa Cristo ma, te ndundaa kuechi i ma, vaa nuu ndú'va ñu'u Cristo ma chi ndaka ndatuu. 


text:
Chukan kúu ja ká'an tnu'u Su'si a:<pb/>Ndoto ni, ndijin ja kixi ni, te ndakoo ndijin ne'un ñayii ni ka ji'i ma,<br/>te Cristo ma, sa'a ya ja ndundijin nuu ni a. 


text:
<pb/>Jin ko koto vava'a ni naxe jin ko sa'a jin ko kuu ni, te jin ko kuu ni ñayii ndichi. Másu ko jin ko kuu ni ñayii ñatuu ka jaku'ni ini. 


text:
Chukan kúu ja jin ko kuu ni ñayii jin ndasa'a kuenda nde a kúni Iya Tátnuni ma ja jin sa'a ni ma, te másu ko jin ko sa'a ni sukan ka sa'a ñayii ka iyo nee janitnuni i ma. 


text:
Te másu ko jin ko ko'o ni ndixi te jin ndajini ni, vaa ja xtivi o maa o kúu. Su'va ja jin ku'un ini ni kúu ja na koo Xtumani Ndios ma ini anua ni a, te jin ko sa'a ni sukan kúni maa ya ma. 


text:
Te maa tnu'u Su'si ma jin kuatniñu ni ja jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a ndi‑in ndi‑in ni. Te tna'a ja ka jita o ma, ni‑yu'u ni‑anua ni jin kata ni, te jin ndachiñu'u ni Iya Tátnuni ma. 


text:
Te ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te ndimaa jin ndakuan‑ta'vi ni nuu Yuva o Su'si ma ja ndaka ja táa ya ma. Jín kuandetu nuu tna'a ndi‑in ndi‑in o 


text:
Ndijin ja ka kuu ni ña'a ni ka tnanda'a ma, jin kuandetu ni nuu yii ni ma, sukan ka jandetu ni nuu Iya Tátnuni ma. 


text:
Vaa yii ni ma, kuenda tnu'u ja xini ni ma kúu de, sukan kúu Cristo ma, vaa suu ya kúu xini ma, te ndaka yo'o ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, ka kuu o yikikuñu Cristo ma, vaa maa Cristo ma kúu iya ni sa'a ja ni ka ndani'i ta'vi o ma. 


text:
Te sukan ka kandija ndaka o ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma ndaka ja ká'an Cristo ma, sukan tna na jin kuandetu ña'a ma nuu yii ña ma ndaka nawa ká'an de ma. 


text:
<pb/>Ndijin tna ja ka kuu ni tee ni ka tnanda'a ma, jin kutoo ni ñasi'i ni ma, sukan kútoo Cristo ma ndaka o ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, vaa maa ya ni ndo'o ni neni nuu tniñu o ma, sukan‑va'a jin ndani'i ta'vi o ma. 


text:
Te ja ni sa'a ya sukan ma, te ni ndasavii, ni ndasandoo ña'a ya, te ni ndakate ña'a ya ji'in tnu'u maa ya ma, sukan sa'a ndute ma, 


text:
sukan‑va'a jin koo o nuu maa ya ma, te jin ko kuu o sa'ya maa Su'si ma, te jin koo jayiñu'u o, te ñatuu ni‑in ja u'vi ko satne'e ña'a. Su'va jín xndoo o ndaka ja u'vi ma. 


text:
Sukan ni kutoo ña'a Cristo ma, sukan tna jin sa'a ndijin, jin kutoo ni ñasi'i ni ma, sukan ka kutoo ni yikikuñu ni a. Vaa tee kútoo ñasi'i de ma chi kútoo de maa de. 


text:
Vaa masu na in saxiko yikikuñu maa i ma chi su'va jito va'a i, te ndí ini i ja na koo va'a i ma. Sukan kuiti sa'a Cristo ma ji'in yo'o ja ni ka ndaketna'a ini o ji'in ya ma ja vivii jito ña'a ya te ndí ini ya nawa ka jiniñu'u o ma. 


text:
Te chukan kúu ja tee tnanda'a ma chi xndoo de yuva de ma ji'in si'i de ma, te kueka tna'a de ji'in ñasi'i de ma, te in‑nka‑ni yikikuñu jin ko kuu nduu de ji'in ña. 


text:
Ka'nu xeen kúu tnu'u ya'a ja ni kaxtnu'u Su'si ma nuu o a. Kovaa ja kúni saña kúu ja jin jaku'ni ini ni sukan ni kutoo ña'a Cristo ma yo'o ja ka kuu o ñayii ni ka ndaketna'a ini ji'in ya ma. 


text:
Te in‑ka tnu'u ni ka'an sa ma kúu ja ndi‑in ndi‑in ndijin, jin kutoo ni ñasi'i ni ma, sukan ka kutoo ni maa ni ma. Te suni ndijin tna ña'a, jin kuandetu ni nuu yii ni ma.<pb/>


text:
Suchi kuechi, jin kandija ro sukan ka ka'an yuva ro ma ji'in si'i ro ma, vaa sukan játna ini Iya Tátnuni ma, te ja va'a kúu cha'a. 


text:
Jin kuandetu nuu yuva ro ma ji'in nuu si'i ro ma, vaa cha'a chi in ja xinañu'u ni tatnuni Su'si ma kúu, te iyo in ja ni skuiso ya ja ni'i o nuna sa'a o sukan ni tatnuni ya ma. 


text:
<pb/>Te ndijin ja ka kuu ni yuva suchi kuechi ma, máko jin sa'a ni ja jin ndakiti ini sa'ya ni ma. Te ja maa Iya Tátnuni ma, te jin ka'an‑so'o ni nuu i, te jin kaxtnu'u vii jin kaxtnu'u va'a ni nuu i ja na jin ko sa'a jin ko kuu i sukan kúni maa Iya Tátnuni ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ka jinukuechi ni nuu ñayii xi‑nuu ka satniñu ni ma, jin kandija ni, te jin kava vii jin kava va'a ini ni, te jin kuandetu ni nuu i, kuenda tnu'u ja nuu maa Cristo ma ka kandija ni. 


text:
Jin satniñu ndija ni. Masu yika‑ni ja ora ka nde'ya i ma, te jin sa'a ni ja ka satniñu ni, sukan‑va'a jin kuatnu'u ini ña'a i, chi ña'a. Jin kani ini ni ja nuu maa Cristo ma ka jinukuechi ni, te ni‑yu'u ni‑anua ni jin satniñu ni nuu ñayii xi‑nuu ka satniñu ni ma, sukan kúni Su'si ma ja jin sa'a ni. 


text:
Má jin kani ini ni ja nuu ñayii ma‑ni ka jinukuechi ni, su'va jin kani ini ni ja nuu maa Iya Tátnuni ma ka jinukuechi ni, te jin kunukuechi vava'a ni. 


text:
Vaa jin kona'a ni ja ndeva'a‑ni na ja va'a ka sa'a ka kuu maa ñayii ma, te sukan jin ndani'i i ja ndakua'a maa Iya Tátnuni ma, ka kuu i ñayii ka jinukuechi xi ka kuu i ñayii masu ka jinukuechi. 


text:
<pb/>Ndijin ja ka neva'a ni ñayii ka jinukuechi nuu ni ma, jin ko kuu vii jin ko kuu va'a ni ji'in i, te másu ko jin xsiu'u ni i ja nú masu kuu sa'a i ma te masu jin chuya'vi ni i, chi ña'a. Vaa jin ndaka'án ni ja onde andivi ma iyo iya tátnuni nuu o a, te inuu‑ni kútoo ña'a ya ndijin ji'in maa i ma. Jín kuatniñu va'a o ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu táa Su'si ma 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu tna ni sa'ya Su'si ma, jin kukanu ini vava'a ni iya tátnuni nuu o a, sukan‑va'a chindee chituu ña'a ya, te jin ni'i ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu maa ya ma. 


text:
Jin ko tnii vava'a ni ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu taa Su'si ma, sukan‑va'a kuu jin konukuiñi vava'a ni, te masu kundee tachi ma nuu ni ora kúni i ja xnda'vi ña'a i ma. 


text:
Vaa masu ñayii ñuu ñayivi a ka kanaa ji'in o, nú masu ja ndaka ja ka chindee tna'a ji'in tachi ma, ndaka ja ka iyo yatni andivi ma, tna'a ja ka tatnuni nuu nee ma tiempu ya'a. Ndaka cha'a ka kuu ja ñatuu ka kunimani nuu o a. 


text:
Chukan kúu ja jín ko tnii vava'a o ndaka tnu'u ndee tnu'u ndatnu táa Su'si ma, sukan‑va'a kivi kenda tachi ma ja nduku i ja xnda'vi ña'a i ma, te masu jin kandija o ja ká'an i ma. Te nú ni jinu ni ka satu'va va'a o maa o, te jín konukuiñi vava'a o. 


text:
Ûni jín konukuiñi vava'a o, te jín ko tnii vava'a o tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si ma. Te ûni jín sa'a o ja va'a ja ndaa ma sukan tátnuni Su'si ma, sukan‑va'a ñatuu na ja u'vi ma jin ko xtna'a ña'a. 


text:
Ndimaa jín koo tu'va o, sukan‑va'a kuu jin koo o jin kaxtnu'u o tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma ja sa'a ja jin ndumani ñayii ma ji'in Su'si ma. 


text:
Te in‑ka ja jin sa'a o kúu ja ûni jín kukanu ini vava'a o Su'si ma, sukan‑va'a kasi ndee kasi ndoso ña'a ya nuu ndaka ja u'vi tétniñu tachi ma nuu ka iyo o a. 


text:
Te jín ku'un jín ku'un‑ni ini o ja Su'si ma sa'a ja jin ndani'i ta'vi o ma, te masu nawa kuu sa'a tachi ma ja xnda'vi‑ka ña'a i. Te jín tnii vava'a o tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, ja ni taa Xtumani maa ya ma, ja kúu i kuenda tnu'u ja in yuchi kúu espada ma, vaa suu tnu'u ya ma chindee ña'a ja jin kundee o nuu tachi ma. 


text:
Te maa Xtumani Ndios ma na chindee ña'a, te ndimaa jín kakan‑ta'vi jín kakan‑ta'vi‑ni o nuu Su'si ma ndaka ora, te másu ko jin ndunaa o ja jin kakan‑ta'vi o ja jin kuu ndaka‑ka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a i ma. 


text:
Te jin kakan‑ta'vi ni ja kuu sa, sukan‑va'a ni'i ini sa naxe kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ya nuu ñayii ma, te máko koyu'u sa. 


text:
Vaa Su'si ma ni tetniñu ña'a ja ki'in kii sa ndaka ñuu a, kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a maa ya a, te chukan kúu ja vitna chi ni ka ju'ni ña'a i ji'in yo'o kaa, te yinee va'a sa vekaa ya. Te jin kakan‑ta'vi ni ja kuu sa, sukan‑va'a máko koyu'u sa, te ká'an sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o ya, sukan kúni ya ja sa'a sa a. Ndákuan‑ta'vi Pablo nuu ñayii ka kandija Su'si ma ja ka iyo i ñuu Éfeso 


text:
<pb/>Kovaa ja kúni sa kúu ja jin kuni tna ni naxe iyo naxe kúu sa a, te nde a kúu ja sa'a sa a. Te ndaka cha'a chi kaxtnu'u ñani o Tíquico a, tee ka kutoo tna'a ji'in o a, tee jinukuechi va'a nuu Iya Tátnuni ma. 


text:
Te tee ya'a ni tetniñu sa ja jaan de nuu ka iyo ni a, sukan‑va'a kaxtnu'u de naxe ka iyo sa ya'a, sukan‑va'a jin ndani'i ni tnu'u kanu ini. 


text:
<pb/>Te maa Yuva o Su'si ma ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na sa'a ya ja ndaka ni ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, na jin koo mani ni, te jin kutoo tna'a‑ka ni, te jin kukanu ini‑ka ni Su'si o ma. 


text:
Te na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a ndaka ni ja ka kutoo xen‑xeen ni Jesucristo iya tátnuni nuu o a. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña kúu Pablo tee ni tetniñu ña'a Jesucristo ma, te ni masu ni‑in ñayii ni tetniñu ña'a, nú masu ja maa Jesucristo iya ni ji'i nuu krusi ma, ji'in maa Yuva ya Su'si iya ni ndaxteku Jesucristo ma. 


text:
Te ndaka ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a ja ka iyo sa ji'in i a, ka tetniñu sa tnu'u ya'a nuu ni ja ka ndatna'a ni ndaka ñuu ka iyo ñuu Galacia a. 


text:
<pb/>Yuva o Su'si ma, ji'in Jesucristo iya tátnuni nuu o a, na skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a, te jin koo mani ni. 


text:
Te maa Jesucristo ma kúu iya ni wa'a tnu'u ja ni ka ja'ni ñayii ma ya nuu krusi ma, te onde sukan ni sa'a ya ma, te ni ka naa kuechi o ma, sukan‑va'a jin kaku o nuu ja u'vi ma, te ma jin ko sa'a‑ka o ja u'vi ka sa'a ñayii ñuu ñayivi a vitna a, vaa sukan ni kúu ini maa Yuva o Su'si ma. 


text:
Te nuu maa ya na koo jayiñu'u ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. Ñatuu na in‑ka tnu'u vii tnu'u va'a, nú masu ja maa in‑ni tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma 


text:
<pb/>Ja'an‑nka ini sa ja ni jini sa ja masu kua'a‑ni kivi, te ni ka jikayata ni nuu iya ni ndakana ña'a ma. Te vitna, ja onde ja maa Jesucristo ma, te ni skuta'vi ña'a Su'si ma ja vii ja va'a a, kovaa vitna, su'va ni ka ndandikin ni in‑ka tnu'u ja sama ni ka kaxtnu'u i ma. 


text:
Kovaa masu iyo in‑ka tnu'u Su'si a chi su'va ka iyo jaku ñayii ja ka sakanuu i tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma, te sukan, te ka sa'a i ja ka ndi ini‑ka ni ja nú ndija ja sukan ká'an tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si a. 


text:
Kovaa jin kona'a ni ja nú nde sa xi in ángel onde andivi ma, te jin xsama sa sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si a ja ni ka kaxtnu'u sa xinañu'u ma te jin ndakaxtnu'u sa siin‑ka tnu'u chi ka iyo maa sa ja jin chunaa xeen‑ka sa nuu Su'si ma. 


text:
Sukan ni ka'an sa onde xi'na‑ka ma, te vitna ndáka'an tuku sa: Nú na in xsama kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma sana sukan ni ka jini ni onde xinañu'u ma, te iyo maa i ja chunaa xeen‑ka i nuu Su'si ma ja sa'a i sukan ma. 


text:
<pb/>¿Na in xi‑nuu ndúku sa ja jin ka'an i ja vii ja va'a ja kuu sa? ¿Nuu ñayii a xi nuu Su'si ma? ¿Xi ndúku sa ja sa'a sa ja jin jatna ini ñayii ma? Ña'a. Chi nute sukan sa'a sa ja jin ka'an vii jin ka'an va'a ñayii ma ja kuu sa ma chi masu in ñayii jinukuechi nuu Cristo ma kúu sa ja sa'a sa sukan. Sukan ni jinukuechi Pablo ma ja ni kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, jin kona'a ni ja tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma ja ni kaxtnu'u sa ma, masu sukan jani ini ñayii ma ni kaxtnu'u sa. 


text:
Vaa masu ni ni'i sa xi ni kutu'va sa nuu in ñayii ma chi maa Jesucristo ma ni kaxtnu'u sukan ká'an sa a. 


text:
<pb/>Vaa jâ ka jini ni sukan ni yo sa'a, ni yo kuu sa ma, nuu ni yo ndikin sa sukan ka kaxtnu'u ñayii judío ma, te ni yo sondikin xeen sa ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si ma, te ûni ni yo kuni sa ja xnaa sa i tiempu yukan. 


text:
Vaa nuu ni yo ndikin sa sukan ka kaxtnu'u ñayii judío ma, ni yo kunuu maa sa nuu tna'a sa suchi inuu ji'in sa ma, te ni yo ñu'u xeen ini sa ja ko sa'a sa ndaka sukan ni ka yo jinindija yuva sa ma ja sukan ko sa'a ko kuu o nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa Su'si ma, ni sa'a siin ña'a ya onde chii si'i sa ma, vaa ja va'a xeen ini ya ma, te ni kana ña'a ya ja skuta'vi ña'a ya ja vii ja va'a. Te nuu ni kenda kivi ja ni jani ini ya ma, 


text:
te ni kaxtnu'u ya Sa'ya ya Jesucristo ma, sukan‑va'a kaxtnu'u sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma na in kúu ya ma. Te ora yukan, masu ni jikan‑tnu'u sa nuu ni‑in ñayii ma chi ni kukanu ini sa ja maa ya kaxtnu'u nawa sa'a sa ma. 


text:
Te ni masu ni ja'an sa ñuu Jerusalén ma nuu ka iyo tee ni tetniñu ya xi'na‑ka sana saña ma. Su'va ni ja'an sa ñuu Arabia ma, te saa ni ndii tuku sa ñuu Damasco ma. 


text:
<pb/>Sani te ni ya'a uni kuiya ma, saa ni ja'an sa ñuu Jerusalén ma ni jan koto sa Pedro ma. Te ni iyo sa ji'in de ja'un kivi. 


text:
Kovaa masu nde ni jini sa ni in‑ka tee ni tetniñu ya ma chi yika‑ni ja Jacobo ñani maa Iya Tátnuni ma. 


text:
Yika‑ni ja ni ka yo jiniso'o i ja ni ka yo ka'an ñayii ma sa'a: “Tee ni yo kuni ja xnaa de tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a te ni yo sondikin ña'a de yo'o ja ka kandija o tnu'u vii tnu'u va'a káxtnu'u Jesucristo ma, vitna, te maa de ndákaxtnu'u tnu'u vii tnu'u vaa Su'si o a.” 


text:
Sani te ja ni ya'a uxi kuun kuiya ma, te ni ja'an tuku sa ñuu Jerusalén ma ji'in Bernabé ma, te ni jeka sa Tito a, te ni ja'an sa ji'in de. 


text:
Sukan ni kaxtnu'u maa Su'si ma, te ni ja'an sa, te ni ndaxtutu siin sa tee ka kaxtnu'u tnu'u Su'si a, te ni ndakaxtnu'u sa nuu de sukan káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si a nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, te na jin ndaka'an de nú va'a‑ni iyo, sukan‑va'a ndaka tniñu sa'a sa nuu Su'si a, te kéndoo va'a i. 


text:
Kovaa ni a Tito tee ka chindee tna'a ji'in sa ka kaxtnu'u sa tnu'u Su'si o a, ja masu in tee judío kúu de a, masu ni ka xtetuu i de ja jakitnuni de, vaa maa Cristo ma ni sa'a ja ni ka ndayaa o nuu sukan ka sa'a o ve koo o ma. 


text:
Kovaa ni yo jan koo yu'u tee ja ka sa'a de tnu'u ja ni ka nduu tna de sa'ya Su'si ma, sukan‑va'a jin koto yu'u ña'a de nú ka ndikin‑ka o sa'a o sukan ni tatnuni Moisés ma, vaa ka kuni de ja jin xtetuu ña'a de ja sukan‑ni jin ko sa'a‑ka o. 


text:
Kovaa ni a vala masu ni ka wa'a sa tnu'u ja jin ko sa'a sa sukan ka kuni de ma, sukan‑va'a tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, te jin jaku'ni ndaa ini ni, te sukan ká'an ma jin ko sa'a ni. 


text:
Kovaa tee ni ka yo jani ini i ja ka ndanuu‑ka de ma, vaa ni a in tnu'u jaa ñatuu ni ka kaxtnu'u de nuu sa a. (Kovaa nawa ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu maa de onde xi'na‑ka ma masu ndí ini‑ka sa. Vaa nuu Su'si ma chi inuu‑ni ka kuu ndaka o.) 


text:
Su'va ni ka ndakunitnuni de ja maa Su'si ma ni tatnuni nuu sa ja kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ya ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan ni tatnuni ya nuu Pedro ma ja kaxtnu'u de nuu ñayii judío ma. 


text:
Vaa maa iya ni tetniñu Pedro ma ja kaxtnu'u de nuu ñayii judío ma, suni maa ya ni tetniñu ña'a ja ki'in sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma. 


text:
Te chukan kúu ja Jacobo ma, ji'in Cefas ma, ji'in Juan ma, tee ni sunkani ña'a Su'si ma ja jín ko koto de ñayii ni ka nduu sa'ya ya ma, ni ka ndakunitnuni de ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te ûni ni ka taa de nda'a de ma ja kuu seña ja ni ka kendoo ini de ja in‑ni tniñu ka sa'a sa ji'in de, sukan‑va'a saña, te jin koo sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, te maa de jin kaxtnu'u nuu ñayii judío ma. 


text:
Yika‑ni ja ni ka jikan‑ta'vi de nuu sa kúu ja másu ko jin ndunaa sa ñayii ka kunda'vi‑ka ma. Te chukan kúu ja ni ndi ini xeen sa ja sa'a sa sukan. Pablo ma, ni ndaka'an‑so'o de nuu Pedro ma nuu ka iyo de ñuu Antioquía ma 


text:
<pb/>Kovaa nuu ni jaan Pedro ma ñuu Antioquía ma, te ni ndaka'an‑so'o sa nuu de, vaa jiso kuechi de ja sa'a de sa'a ma. 


text:
Vaa nuu ñatuu ki koo‑ka ñayii ni tetniñu Jacobo ma chi ni yo jaa kaa Pedro ma xita ji'in ñayii masu judío ka kuu i ma. Kovaa nuu ni kija koo de ma, te Pedro ma chi ni yo kusiin, ni yo kusu'va de, kuechi ja yu'u de tee judío ma. 


text:
Te ja sukan ni sa'a siin Pedro ma maa de ma, te sukan ni ka sa'a tna ndaka‑ka tee judío ka iyo yukan. Te onde tee kúu Bernabé ma, ni ka kundee de ja ni sa'a tee ma sukan. Te ni‑in de masu ni ka sa'a sukan ka ka'an de ma, ja inuu‑ni ka kuu ndaka o nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa nuu ni jini sa ja masu ka jika ndaa de sukan ká'an tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te ni jiña'a sa Pedro ma nuu ndaka ñayii ka iyo ma: “Ndijin ja kúu ni judío a te jâ ni jaku'ni ini ni ja másu ko sa'a‑ka ni sukan ka kuu ñayii judío ma, vaa ora iyo ni nuu ka iyo ñayii masu judío ka kuu i ma, te sa'a ni sukan kúni Su'si ma, te vitna ¿nava'a xtetuu ni ñayii masu judío ka kuu i ma ja jin ko sa'a‑ka i sukan ka sa'a ka kuu‑ka ñayii judío ma? 


text:
<pb/>’Yo'o chi ñayii judío ka kuu o onde nuu ni ka kâku o ma, te masu ka jiso kuechi o sukan ka jiso kuechi ñayii masu judío ka kuu i ma. 


text:
Kovaa ka jini o ja ñayii ma, visi na sa'a i sukan ni tatnuni Moisés ma, masu kuu ka'an Su'si ma ja in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa kúu i. Vaa ñayii kándija Jesucristo ma‑ni kúu ñayii sa'a ja va'a ja ndaa ká'an ya. Te yo'o chi ni ka kandija o Jesucristo ma, sukan‑va'a ka'an maa Su'si ma ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu o ja ka kandija o Cristo ma, te masu ja kuechi ja ni ka sa'a o sukan ni tatnuni Moisés ma kúu, chi ña'a. Vaa masu ni‑in ñayii ma, ja kuechi ja ni sa'a i sukan ni tatnuni Moisés ma, te ka'an Su'si ma ja ko kuu i in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa”, kúu sa jiña'a sa Pedro ma. 


text:
<pb/>Te nú ka ndi ini o ja Cristo ma, te ka'an ya ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu o nuu ya, te ¿naku jin ka'an tna ñayii ma ja ñayii ka jiso kuechi ka kuu o? Vaa nú sukan, te ¿Cristo ma kúu iya sa'a ja jin kuiso kuechi o? Ña'a. Vaa masu sukan iyo. 


text:
Vaa nú in ja jâ ni xnaa sa ma, te ndasa'a tuku sa in‑ka jichi ma chi maa sa sa'a ja ndakuiso kuechi sa in‑ka jichi tuku ma. 


text:
Saña chi kuenda tnu'u ja in ñayii ni ji'i kúu sa nuu tnu'u ni tatnuni Moisés ma, vaa ñatuu ni kundee sa sa'a sa sukan ká'an ma. Kovaa nuu ni jini sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma, te kuenda tnu'u ja ni ndateku sa ja ko sa'a sa sukan kúni Su'si ma. 


text:
Chukan kúu ja kuenda tnu'u ja ni ndakaa sa ji'in Cristo Jesús ma nuu krusi ma, te masu téku‑ka maa sa chi maa Cristo iya ni ndateku ma iyo ini anua sa a, te ndaka ja tátnuni Su'si ma ja sa'a ja kuu sa ja iyo sa ñuu ñayivi a, te kúu sa'a sa, vaa kúkanu ini sa Cristo Sa'ya Su'si ma, iya ni wa'a tnu'u te ni ka ja'ni i ya nuu krusi ma, vaa kútoo ña'a ya ma, te ni chunaa ya nuu tniñu o ma. 


text:
Masu saxiko sa ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma. Vaa nute ni kundee ja ni tatnuni Moisés ma sa'a i ja nduu o ñayii sa'a ja va'a ja ndaa ma chi masu nde jiniñu'u ja ni ji'i Cristo ma nuu tniñu o ma.<pb/>


text:
Ndijin ja ka kuu ni ñayii ñuu Galacia a, ¡ñatuu ka ndasa'a ni kuenda! ¿Na in ni xnda'vi ña'a ja ni ka xndoo ni tnu'u ndaa tnu'u ndija Su'si ma? ¡Te vitna ja ñukuun ñukuun ni ka kaxtnu'u sa nuu ni sukan ni ndo'o ni neni Jesucristo ma nuu krusi ma ja kuechi o ma! 


text:
Cha'a kúu ja kúni sa ja jin ka'an ni naxe ka jani ini ni. ¿Ni ka kuta'vi ni Xtumani Ndios ma ja kuechi ja ka sa'a ni sukan ni tatnuni Moisés ma, xi kuechi ja ni ka kandija ni tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma te ni ka kukanu ini ni ya ma? 


text:
¿Te ñatuu ka jaku'ni ini ni? Xinañu'u ni ka jan‑ta'vi ni Xtumani Ndios ma iya chíndee ña'a ja ni ka ndani'i ta'vi ni ma. ¿Te vitna, te ka jani ini ni ja kuu jin sa'a maa ni ja jin ndani'i ta'vi ni? 


text:
¿Ni ka xndo'o ka'a, ni ka xndo'o xiko ni maa ni ja ni ka sa'a ndeva'a ña'a ñayii ma kuechi ja ni ka ndani'i o ichi ndaa ma? Vaa ña'a, vaa masu jin xndoo ni Su'si o a. 


text:
Vaa maa ya ni taa Xtumani maa ya ma te ni sa'a ya milagru ne'un ni a. ¿Ni sa'a ya milagru ma, kuechi ja ni ka sa'a ni sukan ni tatnuni Moisés ma, xi kuechi ja ni ka kandija ni tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma ja ni ka kaxtnu'u sa nuu ni ma? Sukan ni skuiso Su'si ma nuu tee nani Abraham ma 


text:
<pb/>Abraham ma chi: “Ni kandija de ja ká'an Su'si ma, te ni sa'a de sukan kúni ya ma, vaa ni kukanu ini de ya ma, te ni ndaka'an, ni ndakachi ya ja in tee sa'a ja va'a ja ndaa kúu de.” 


text:
Chukan kúu ja jin kona'a ni ja ñayii ka kandija Su'si ma chi sa'ya tata Abraham ma ka kuu tna i, vaa ka sa'a ka kuu i sukan ni yo sa'a de ma. 


text:
Su'si ma onde xinañu'u ma jâ jini ya sukan sa'a ya ja jin kuu ñayii masu judío ka kuu i ma, ja nuna jin kukanu ini i ya te jin sa'a i sukan kúni ya ma, te ndaka'an ya ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu i. Te ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a ma nuu tee kúu Abraham ma, te jiña'a ya: “Ja maa ni te jin ni'i ñayii ndaka ñuu a ja vii ja va'a.” Sukan ká'an tutu ya ma. 


text:
Chukan kúu ja nú na in na kandija sukan ká'an Su'si ma chi jin ni'i i ja vii ja va'a ma sukan ni'i tna Abraham ma tee ni kandija sukan ni tatnuni Su'si ma. 


text:
<pb/>Kovaa ñayii kukanu ini sukan ni tatnuni Moisés ma te ñatuu sa'a ndi'i i ma, iyo i ja ndo'o neni i, vaa sa'a ndee nuu tutu ya ma: “Ja u'vi kúu ndaka ñayii ma, nú ma sa'a i ndaka sukan ndee nuu libru ndee ja ni tatnuni Su'si ma ja tatnuni Moisés ma nuu ñayii ma.” 


text:
Te ja ndaa ndija kúu ja ñayii yika‑ni ja sa'a i sukan‑ni ni tatnuni Moisés ma, masu kuu ndaka'an Su'si ma ja in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa kúu i nuu ya, vaa sa'a ká'an tutu ya ma: “Ñayii kúkanu ini Su'si ma te sa'a i ja va'a ja ndaa ma chi suu i koteku ni‑kani ni‑jika.” 


text:
Kovaa tnu'u ni tatnuni Moisés ma, masu chíndee ña'a i naxe kukanu ini o Su'si ma, vaa sa'a‑ni ká'an: “Ñayii sa'a ndi'i sa'a tu'u sukan ni tatnuni Moisés ma chi koteku i nuu Su'si ma.” 


text:
Kovaa ñatuu na in ni kundee, te su'va ja u'vi‑ka ni ka nduu i nuu Su'si ma, vaa jâ ka jini i sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. Chukan kúu ja onde ni ndo'o ni neni Cristo ma nuu krusi ma, saa ni chunaa ya nuu tniñu o, saa ni ka kaku o nuu ja u'vi ma. Vaa sa'a ká'an nuu tnu'u Su'si ma: “Ñayii sa'a nanimaa ja u'vi ma chi iyo maa i ja kuita kaa i nuu krusi ma te kûu i, te sukan, te ndatna'a maa i ja kan‑yu'u ja kan‑nuu ja u'vi ni sa'a i nuu Su'si ma.” 


text:
Te ja sukan ni ndo'o ni neni Cristo Jesús ma, sana jin ni'i tna ñayii masu judío ka kuu i ma ja vii ja va'a ni skuiso ya nuu Abraham ma, te ja jin kandija o Su'si ma, te jin ni'i o Xtumani Ndios ma, sukan ni skuiso ya ja taa ya ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si ma, ká'an sa nuu ni, sukan ka sa'a tna o ja kúu o ñayii ma: In ja ka skuiso ñayii ma ja jin sa'a i ma, visi ñayii‑ni ka kuu i, kovaa nú ni ka kendoo ini i ja sukan jin sa'a i ma chi masu na in ka'nu ndee ja sa'a i ja ni skuiso i ma, te ni a in i sa'a ja ndasonee‑ka i sukan ni ka kendoo i ma. 


text:
Te sukan ni sa'a Su'si ma ji'in Abraham ma, vaa ni skuiso ya nuu de ma ji'in nuu sa'ya tata de ma. Te masu ni ka'an ya ja jin kuu ndaka sa'ya tata de ma chi yika‑ni ja kúu Cristo ma, vaa ne'un sa'ya tata Abraham ma ni kee ya ma. 


text:
Te ja ká'an sa kúu: Ja ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma kúu ja maa Cristo ma, te sa'a ya ja jin ni'i ñayii ndaka ñuu ma ja vii ja va'a ma. Sani te ni ya'a kuun cientu oko uxi (430) kuiya ja ni skuiso ya nuu Abraham ma, saa ni kenda tnu'u ni tatnuni ya nuu Moisés ma ja tatnuni de nuu ñayii ma. Kovaa tnu'u ya'a, masu kuu sa'a i ja naa tnu'u jâ ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma. 


text:
Vaa nuna jin ka'an o ja jiniñu'u ja jin sa'a o ndaka sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma sana jin ni'i o ndaka ja ni skuiso ya nuu Abraham ma, chi ka kukanu ini o ja ka sa'a maa o ma, te ñatuu ka kukanu ini o ja jin ni'i o tna'a ja ni skuiso ya ja taa ya ma. Nava'a ni wa'a Su'si ma tnu'u ya ma nuu Moisés ma ja ni yo ndakaxtnu'u de ma 


text:
<pb/>Te nú sukan, ¿nava'a ni kenda tnu'u ni tatnuni Moisés ma nuu ñayii ma? Ni kenda i kuechi ja u'vi ka sa'a ñayii ma, sukan‑va'a jin ndasa'a i kuenda ja masu va'a‑ni ka kuu i nuu Su'si ma. Te sana ni kenda kivi ja ni kenda Cristo ma iya ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma ja ja maa ya ma, sana jin ni'i o ja vii ja va'a ma. Te ja ndaa ndija kúu ja kivi ni tatnuni Su'si ma sukan tatnuni Moisés ma nuu ñayii ma chi ni jatniñu Su'si ma in ángel sana ni kenda tnu'u ya'a nuu Moisés ma sana ni ndaka'an de nuu ñayii ma. 


text:
Kovaa kivi ni kii maa Cristo ma chi masu nde ni jiniñu'u ja onde sukan ko kuu, chi vaa ni kii ñayivi maa ya ja ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u vaa maa ya ma, vaa Su'si ma chi maa in‑ni ya kúu. 


text:
<pb/>¿Te nú sukan, tnu'u ni tatnuni Moisés ma, siin kúu i, te siin kúu tnu'u ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma? ¡Ña'a kuiti! Vaa nute maa in‑ni tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te kundee i sa'a i ja jin ndani'i ta'vi o nuu Su'si ma chi kuu jin ka'an o ja maa tnu'u ni tatnuni Moisés ma, te jin nduu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa ndija ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka jini o sukan ká'an tnu'u Su'si o a sukan kúni ya ja jin sa'a o ma, te ni ka jini o ja ndaka o, ni kundee maa ja u'vi ma nuu o ma, te ka ndiso kuechi xeen o, te masu na in kaku‑ka nkuu. Chukan kúu ja onde nini ja kukanu ini o Jesucristo ma, sana ko kuu o ñayii ni'i ja ni skuiso Su'si ma ja skuta'vi ña'a ya ma. 


text:
<pb/>Kovaa onde xi'na‑ka ma nuu ñatuu kenda‑ka tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma ja jin kandija o ma, tnu'u ni tatnuni Moisés ma ni yo tnii nda'a o ma, sukan‑va'a ma jin kuiso kuechi xeen‑ka o nuu Su'si ma, nani ka ndetu o ja na kenda tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma ja jin kandija o ma. 


text:
Te tnu'u ni tatnuni Moisés ma kúu ja ni skaka ña'a onde nuu nda'a Cristo ma, sukan‑va'a jin nduu o ñayii jin kandija te jin ko kuu o ñayii jin ko sa'a ja va'a ja ndaa. 


text:
Kovaa vitna ja jâ ni kenda tnu'u vii tnu'u va'a Jesucristo ma ja jin kandija o ma, te ñatuu ka iyo‑ka o nuu nda'a tnu'u ni tatnuni Moisés ma, vaa Su'si ma chi yika‑ni ja ni jatniñu ya tnu'u ya'a ja ni skaka ña'a i nuu nda'a Cristo ma. 


text:
Te chukan kúu ja ndaka ni ka kuu sa'ya Su'si ma, kuechi ja ni ka kukanu ini ni Cristo ma te ni ka kandija ni ya ma. 


text:
Vaa ndaka ni, ja ni ka jandute ni ja maa Cristo ma, te ni ka ni'i ni tnu'u ndee tnu'u ndatnu Cristo ma. 


text:
Te inuu‑ni ka kuu ñayii judío ma ji'in ñayii masu judío ka kuu i ma nuu Su'si ma. Te inuu‑ni ka kuu ñayii ka iyo ñayii ka tatnuni nuu i ma ji'in ñayii ñatuu na in tátnuni nuu i ma nuu Su'si ma. Te inuu‑ni ka kuu tee ma ji'in ña'a ma nuu Su'si ma. Vaa ndaka o, in‑ni ka kuu o ja maa Cristo Jesús ma. 


text:
Te nú ndijin, ka iyo ni ji'in Cristo ma, ja ndaa ndija ja sa'ya tata Abraham ma ka kuu ni, te jin ndani'i ta'vi ni sukan ni skuiso Su'si ma nuu de ma.<pb/>


text:
Te suni sukan kúu ji'in in suchi luluu ma, visi maa i iyo ja nduta'vi i ndaka ja iyo ve'e i ma. Kovaa kuechi ja ñatuu ni'i ini‑ka i naxe ko koto i ma, chukan kúu ja inuu‑ni kúu i ji'in ñayii jinukuechi ve'e i ma. 


text:
Su'va nuu nda'a tee ka jito ña'a ma ji'in tee ka wa'a nawa jiniñu'u i ma iyo i, onde kenda kivi ni ka'an yuva i ma ja ndunda'a i ta'vi i ma. 


text:
Suni sukan ka kuu tna o nuu ñatuu jin kuni‑ka o tnu'u vii tnu'u va'a Cristo ma, vaa ni yo kundee tna'a ja ka tatnuni ñuu ñayivi ya nuu o a, te ni ka yo xnda'vi ña'a i. 


text:
Kovaa nuu ni kenda kivi ja ni jani ini Su'si ma, te ni tetniñu ya Sa'ya ya Jesucristo ma iya ni kâku sukan káku in ñayii ma, te ni iyo ya ne'un ñayii ka sa'a ndaka sukan ká'an tnu'u ni yo tatnuni Moisés ma, 


text:
sukan‑va'a chunaa ya ja jin kuu ndaka ñayii yukan, te jin ndani'i ta'vi i, sukan‑va'a jin nduu tna i sa'ya maa Su'si ma. 


text:
Te chukan kúu ja ndaka o ja ni ka kandija o ya ma, te ni ka nduu tna o sa'ya Su'si ma. Te ni tetniñu ya Xtumani Sa'ya ya ma ini anua o a, te ja maa Xtumani Sa'ya ya ma, te ka jiña'a o Su'si ma: “Abba”, ja kúni ka'an “Taa, Yuva maa sa”. 


text:
Te chukan kúu ja vitna masu ñayii ka jinukuechi‑ka ka kuu o, su'va sa'ya Su'si ma ka kuu o. Te nú sa'ya ya jâ ka kuu o, te suni ja maa Cristo ma, te jin ndani'i ta'vi o ja ni satu'va Su'si ma ja taa ya ma. Pablo ma, ndáka'an‑so'o de nuu ñayii ma ja má jin ndakokuiñi tuku i nuu ja u'vi ma 


text:
<pb/>Ja ndaa ndija ja onde xi'na‑ka ma nuu ñatuu jin kuni‑ka ni Su'si o a, ni ka yo jinukuechi ni nuu ja masu Su'si ndija ka kuu ma. 


text:
Kovaa vitna ja ka jini o Su'si o a (o xi va'a‑ka ja na ka'an o ja maa ya jini ña'a), ¿te naku ka kuni ni ja jin ndakokuiñi ni nuu ja masu jiniñu'u, nuu ja masu kuatniñu o, tna'a ja ve koo ni ka sa'a ka kuu ni ma, te ka kuni ni ja jin ndakunukuechi tuku ni in‑ka jichi 


text:
nuu ndaka ja ka chiñu'u ni ma, sukan ka sa'a ni kivi ja'an yoo ma te ndenda yoo jaa ma, te ka ndachiñu'u ni na tiempu na kuiya ka iyo ni a? Te ndaka cha'a ka jatanuu ni, 


text:
te chukan kúu ja ndí ini xeen sa nú masu saa ni satniñu ka'a, ni satniñu xiko sa ja ni kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu ni. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja vitna, te jikan‑ta'vi xeen sa nuu ni ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, ja jin sa'a ni sukan sa'a maa sa a. Vaa saña tna chi jani ini sa ja ûni tna'a maa ni kúu sa a, te ni‑in ja u'vi ñatuu ni ka sa'a ña'a ni, vaa ndimaa ka iyo mani o. 


text:
Vaa ka na'a maa ni ja kuechi ja káni ña'a in kue'e, kuu ja ni kendoo sa nuu ka iyo ni a, sani te ni keja'a sa káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu ni a. 


text:
Te ñatuu ni ka saxiko ña'a ni, te ñatuu ni ka chunee ichi ña'a ni, visi ni ka jini ni ja sukan ndó'o sa ma. Su'va ni ka jan‑ta'vi ña'a ni kuenda tnu'u ja in ángel Su'si ma kúu sa, xi kuenda tnu'u ja maa Cristo Jesús ma kúu sa. 


text:
¿Te ndenu iyo ja va'a ni ka sa'a, ni ka kuu ni kivi yukan? Te ndáka'án sa sukan ni ka sa'a ni ja kuu sa ma. Vaa nute kuu chi jin tava ni nduchinuu ni a te jin ndataa ni ma te nduva'a sa ma, ni ka kuni ni kivi yukan. 


text:
<pb/>Jin ndasa'a ni kuenda, te jin kuni ni ja ñayii ka ka'an ja ka ndi ini xeen i ja jin kuu ni ma, masu ja va'a kúu ja ka jani ini i ma, vaa ka kuni i ja jin skakayata ña'a i nuu ja va'a káxtnu'u sa a, sukan‑va'a jin kondikin ni i, te jin ko sa'a ni sukan ka sa'a i ma. 


text:
Va'a‑ni ja ka ndi ini i ja jin kuu ni ma, nute ndimaa ja va'a ka ñu'u ini i ja jin sa'a ña'a i ma, te masu yika‑ni ja kivi iyo sa ji'in ni ma, te ka sa'a i sukan. 


text:
Sa'ya maa sa, in‑ka tuku jichi ka sa'a ni ja ndándo'o ndáneni sa sukan u'vi in ña'a yikuu káku sa'ya ma, vaa kúni sa ja jin ndasa'a ni kuenda sukan kúni Cristo ma ja jin ko kuu o nuu ya te jin kutu'va ni ja jin ko sa'a ni ja vii ja va'a ndija sukan sa'a maa ya ma. 


text:
Vaa saña chi nawa kuu, vaa vitnañu'ni‑ni koo sa nuu ka iyo ni a kúni sa, te kóto naxe ka'an sa nuu ni, vaa ja sukan ka kuu ni a, ñatuu ni'i ini sa naxe ka'an‑ka sa. Masu ñayii ka jinukuechi‑ka ka kuu o chi ñayii ni ka ndayaa nuu ja u'vi ma ka kuu o 


text:
<pb/>Ndijin ja ka kuni ni ja jin ko sa'a jin ko kuu‑ka ni sukan ni tatnuni Moisés ma, jin ka'an ni: ¿Ñatuu nama ni ka jiniso'o ni te ni ka ndasa'a ni kuenda sukan ni ka'an Su'si ma ja ni tatnuni Moisés ma? 


text:
Vaa sa'a ndee nuu tutu Su'si ma: Abraham ma chi uu sayii de ni iyo, in sayii de ma ji'in ña'a ni yo jinukuechi nuu de ma, te in sayii de ji'in ñasi'i maa de ma. 


text:
Kovaa sa'ya de ji'in ña'a ni yo jinukuechi ma chi ni kenda i ja ka kuu ini maa de ma, te sa'ya de ji'in ñasi'i de ma chi ni kenda i sukan kúu ini maa Su'si ma. 


text:
Kuenda tnu'u ja nduu tnu'u ni skuiso Su'si ma, sukan ka kuu uu ña'a ya'a. Vaa in tnu'u ni skuiso Su'si ma nuu ni ka'an ya yuku Sinaí ma, te kuenda tnu'u ja sukan kúu Agar ma ji'in sa'ya ña ma, vaa ñayii ka jinukuechi ka kuu ña ji'in i ma‑ni. 


text:
Vaa Agar ma kúu sukan kúu yuku Sinaí ma ja iyo ñuu Arabia ma, te suu i ni nduu ñuu nani Jerusalén ma vitna, te ñayii ka iyo ñuu yukan, ka jinukuechi‑ka maa i nuu ja u'vi ma onde vitna. 


text:
Kovaa Jerusalén iyo onde sukun ma, chukan kúu si'i yo'o ja ñatuu nde ka jinukuechi‑ka o nuu ja u'vi ma, sukan ni yo kuu Sara ma ja masu ña'a ni yo jinukuechi ni yo kuu ña ma. 


text:
Vaa sa'a ndee nuu tutu ya ma:<pb/>Ndusii ini ni, ndijin ja masu kúu koo sa'ya ni ma, ndijin ja ñatuu na sa'ya ni kâku ma.<pb/>Kayu'u ni ja kúsii ini ni, ndijin ja ñatuu nama jini ni naxe u'vi ña'a káku sa'ya ma.<pb/>Vaa kua'a‑ka sa'ya ña'a ni ndoo maa in‑ni ma iyo sana ña'a iyo yii ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja yo'o ja ni ka nduu o sa'ya Su'si ma, sukan kúu Isaac ma, sukan ka kuu o, ja jin ndani'i o ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
Kovaa sani te suchi ni kâku sukan kúni maa yuva i ma, ni sondikin i suchi ni kâku sukan ni skuiso Xtumani Ndios ma, te sukan kúu vitna. 


text:
¿Kovaa naxe ká'an tnu'u Su'si ma? “Kene'e ni ña'a jinukuechi ji'in sa'ya ña a, ki'in ña ji'in i, vaa masu ni'i ta'vi i ji'in sa'ya ña'a iyo ve'e a.” 


text:
Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si a, masu sa'ya ña'a jinukuechi ma ka kuu o chi sa'ya ña'a iyo ve'e ma ka kuu o, te jin ndani'i ta'vi o.<pb/>


text:
Jin konukuiñi va'a ni nuu Cristo a, vaa suu ya ni kundee ja ni ka ndayaa o nuu ja u'vi ma te ni ka ndanune nda'a nuu o a ja jin ko sa'a o sukan kúni maa Su'si ma. Te má jin ndakokuiñi ni in‑ka jichi nuu tna'a ja ni yo sa'a ja ni ka yo jinukuechi ni nuu ja u'vi ma te ndaxndo'o ndaxneni tuku ña'a i. 


text:
Te maa sa ja kúu sa Pablo a, ká'an sa ja nuna jin katanuu ni ja jin chitnuni ni ndaka tee ma, masu nde jiniñu'u ja ni ji'i Cristo ma ja jin kuu ni ma. 


text:
Te in‑ka jichi ndáka'an sa nuu ni ja ndaka tee ka chitnuni ni ma chi jiniñu'u ja jin sa'a de ndaka sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma, nú sukan. 


text:
Chukan kúu ja nde ñayii kúkanu ini te sa'a i sukan ni tatnuni Moisés ma te jani ini i ja ñayii sa'a ja va'a ja ndaa kúu i ma chi jâ ni xndoo i Cristo ma, te ma ni'i‑ka i ja iyo ja ni skuta'vi ña'a ya ma. 


text:
Kovaa yo'o chi ja maa Xtumani Ndios ma, te ka kukanu ini o Su'si ma, te ka ndetu o ja sa'a ya ja ndi‑kivi ndi‑kivi jin ko sa'a o ja va'a ja ndaa ma. 


text:
Vaa nuu Cristo ma chi inuu‑ni ka kuu ñayii ka yitnuni ma ji'in ñayii ñatuu nde ka yitnuni i ma. Su'va ja játna ini ya kúu ja kukanu ini o ya ma, te kutoo o ya, te kutoo o tna'a o ma, te sukan, te káxtnu'u o ja ni nduu o sa'ya ya ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin chi va'a‑ni ve koo ni nkuu ma. ¿Na in ni jasi nuu ni, ja ma jin kandija‑ka ni ja ndaa ma? 


text:
Jin ndasa'a ni kuenda ja nú in tinana te'yu ma, te kun‑nee ti ne'un tinana ka iyo va'a ma chi xte'yu ti ndaka‑ka tinana va'a ma, te sukan ka kuu tna o. 


text:
Chukan kúu ja saña chi kúkanu ini sa nuu Iya Tátnuni ma ja ndijin chi masu jin kua'a ni tnu'u ja jin xnda'vi‑ka ña'a ñayii yukan. Kovaa ñayii sakanuu ña'a ma, kuiti ndachunaa maa i, ndeva'a‑ni na in kúu i. 


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, má jin kandija ni ja saña, te káxtnu'u sa ja na jin kitnuni tee ma, vaa nute sukan sa'a sa, ¿nava'a ka sondikin‑ka ña'a i? Kovaa ka sondikin ña'a i, vaa ñatuu ka jatna ini i ja káxtnu'u sa ja ja maa Cristo iya ni ji'i nuu krusi ma, sana jin ndani'i ta'vi o ma. 


text:
Te ndaka ñayii ka sakanuu ka sakani'ni ña'a ma, nú ka jatna ini maa i sukan, te jín xtivi ndi'i maa i maa i. 


text:
Kovaa ndijin ja ni ndakana ña'a ya te ni ka nduu o sa'ya Su'si a, jâ ni ka ndayaa ni te ñatuu nawa tátnuni‑ka nuu ni a. Kovaa másu ko jin kani ini ni ja ni ka ndayaa ni ja jin ko sa'a ni sukan kúni yikikuñu ni a, chi ña'a, su'va ja kúni Su'si ma kúu ja jin kunukuechi nuu tna'a ni, te jin kutoo tna'a ndi‑in ndi‑in ni. 


text:
Vaa ndaka ja ni tatnuni ya nuu Moisés ma ja ni kaxtnu'u de ma, ni ndasa'a ya in‑nka‑ni tnu'u, te sa'a ká'an ya: “Jin kutoo tna'a ni sukan ka kutoo ni maa ni a.” 


text:
Kovaa ndijin chi saa sukan ka kuu tu la‑ina ma ja ka jayi'i tna'a ti ma te ka jaa tna'a ndi‑in ndi‑in ti ma, sukan‑ni ka kuu tu ni a, te masu ka sa'a ni sukan ká'an Su'si ma. Jin ndasa'a vava'a ni kuenda nasa yukan, te jin xnaa tna'a ndi‑in ndi‑in ni. Tna'a ja játna ini yikikuñu o a ja sa'a i ma masu játna ini Xtumani Ndios ma 


text:
<pb/>Ja ka'an sa kúu ja jin katanuu ni jin sa'a ni sukan kúni Xtumani Ndios ma, sukan‑va'a másu jin katanuu ja jin sa'a ni sukan ka jatna ini yikikuñu ni a. 


text:
Vaa ja játna ini yikikuñu o ma kúu ja ñatuu játna ini Xtumani Ndios ma ja sa'a o ma. Te ja játna ini Xtumani Ndios ma kúu ja ñatuu játna ini yikikuñu o ma ja sa'a o ma. Te ndi‑in ndi‑in i ka ja'nu ndee, te chukan kúu ja masu kúu sa'a o naxe kúni maa o ma. 


text:
Kovaa nú ka sa'a ni sukan kúni Xtumani Ndios ma, te jin ndani'i ta'vi ni, vaa vitna masu ka kukanu ini‑ka o sukan ni tatnuni Moisés ma sana jin ndani'i ta'vi o. 


text:
Vaa ka jini ndandaa ni nde a kúu ja játna ini yikikuñu o ma ja sa'a i ma, te cha'a ka kuu: ja kívi nduu ñayii ma ji'in in‑ka ñayii masu ni tnanda'a ji'in i ma, ja sa'a neé sa'a uun ñayii ma, te ñatuu kúkan‑nuu i ma, 


text:
ja ndáchiñu'u i ja masu Su'si ka kuu ma, ja ka chi'i tasi tna'a i ma, ja ñatuu ka ketna'a ini nuu tna'a i ma, ja ka kanaa i ma, ja ka kukueñu tna'a i ma, ja ka ndakiti ini i ma, ja ka skiti ini tna'a i ma, ja ka sa'a siin tna'a i ma, ja masu tnu'u Su'si ma ka kaxtnu'u i nuu ñayii ma, 


text:
ja ka kukueñu ini nuu tna'a i ma, ja ka ja'ni tna'a i ma, ja ka ndajini i ma, ja ka ndututu i te ka sa'a i ja kan‑yu'u ja kan‑nuu ja ñatuu játna ini Su'si ma, ji'in ndaka‑ka tna'a ja ñatuu játna ini Su'si ma ja ka sa'a ka kuu i ma. Siki ndaka chukan kúu ja ndaka'an‑so'o xeen sa nuu ni, sukan ja ni ka'an sa onde xi'na‑ka ma, ja nú na in sa'a tna'a ja ñatuu játna ini Su'si ma chi masu ndani'i ta'vi i ja koo i nuu tatnuni ya ma. 


text:
<pb/>Kovaa tna'a ja sa'a Xtumani Ndios ma ka kuu: ja kutoo tna'a o ma, ja ndi‑kivi koo sii ini o ma, ja koo mani o ma, ja kava kuee ini o te ma ko kuyachi ini o ma, ja ka'an mani nuu tna'a o ma, ja kava va'a ini o ma, ja kunda'vi ini nuu tna'a o ma, te kukanu ini o Su'si ma, 


text:
ja ini ka'nu ini vee‑ni ini o ma, ja kundee o te ma kua'a o tnu'u ja tatnuni yikikuñu o nuu o a, te nú ndaka cha'a sa'a o chi ñatuu nawa iyo ja ndachunaa o nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ñayii ni ka nduu sa'ya Cristo ma chi jâ ni ka skuita kaa i nuu krusi ma ndaka ja u'vi ka ñu'u ini i ma te ka kuu ini yikikuñu i ma ja jin sa'a i ma. 


text:
Vaa nú ja maa Xtumani Ndios ma te ka ndito ka teku o a, te jín ko sa'a tna o sukan kúni maa Xtumani Ndios ma. 


text:
Má jin ko sa'a o tnu'u ja maa o ka kuu ñayii ka ndanuu‑ka, te má jin skiti ini nuu tna'a ndi‑in ndi‑in o, te má jin kukueñu ini nuu tna'a ndi‑in ndi‑in o, vaa masu játna ini Su'si ma.<pb/>


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si a, te nú nde ni ni jini ja in tna'a o ni nduu sa'ya Su'si o a, ja ni sa'a i in ja u'vi ma, vaa ndijin chi ka jini ni tnu'u Su'si a, te jin kava kuee ini ni, te jin ndaka'an‑so'o ni nuu i ja máko sa'a‑ka i sukan, kovaa jin koto va'a ni maa ni, nasa yukan, te ska'an ña'a tachi ma ja sa'a tna ni ja u'vi ma. 


text:
Ûni jin ku'un ini ni ja vivii jin chindee tna'a ni na tnundo'o kenda nuu ndi‑in ndi‑in ni ma, te ja jin sa'a ni sukan, te ka yikuu ni ka sa'a ni sukan ni tatnuni Cristo ma. 


text:
Vaa nú na in jani ini ja in ñayii kanuu‑ka kúu i te masu nawa sa'a i ja chindee i tna'a i ma chi masu nawa kúu i nuu Su'si ma, su'va xnda'vi i maa i. 


text:
Chukan kúu ja ndi‑in ndi‑in o na ndasa'a kuenda nawa sa'a o ma, te nú iyo in ja va'a ni sa'a o ma, te kútachi o nuu Su'si ma, te máko kuvixi o ja maa o ni sa'a ja ni sa'a in‑ka ñayii ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja nú ñayii ni kutu'va tnu'u Su'si a, te na sa'a i ndaka ja va'a ja kuu ñayii ni kaxtnu'u nuu i naxe ko kuu i nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Máko xnda'vi ni maa ni, vaa Su'si ma, masu kuu xnda'vi o ya. Kovaa nuna sa'a o ndaka ja va'a ma chi sukan ndani'i ndakuu o nuu Su'si ma. 


text:
Vaa nú na in na sa'a ja játna ini yikikuñu i ma chi ndani'i i ja ndo'o neni yikikuñu i ma. Kovaa ñayii sa'a sukan játna ini Xtumani Ndios ma chi ja ndani'i i ma kúu ja koo i ni‑kani ni‑jika nuu Su'si ma. 


text:
Te máko jin kuita o ja jin sa'a o ja va'a ma, vaa kenda kivi ja jin ndani'i o ja ni skuiso Su'si ma ja taa ya ma, nú ma jin kuita o. 


text:
Te chukan kúu ja ndaka jichi ja iyo ja kuu jin sa'a o ja va'a ma, te jín sa'a o ja va'a nuu ndaka ñayii ma, kovaa ñukuun‑ka jín sa'a o ja va'a ma ja jin kuu tna'a o ñayii ni ka nduu ji'in o sa'ya Su'si ma. 


text:
Ndaka ñayii ka kuni ja jin sa'a i sukan kúni yikikuñu i ma, ñayii ya'a chi ka xtetuu ña'a i ja jin jakitnuni ni te jin ko sa'a tna ni sukan ka sa'a i ma, vaa ja ka ndi ini i kúu ja ma jin sondikin ña'a ñayii ma te jin ndo'o jin neni i sukan ka ndo'o ka neni ñayii ka sa'a sukan ni tatnuni Cristo iya ni ji'i nuu krusi ma. 


text:
Vaa ni a maa i ja ka yitnuni i ma, masu nde ka sa'a i ndaka sukan ni tatnuni Moisés ma. Kovaa ka kuni i ja ndijin, te jin jakitnuni ni, sukan‑va'a jin koo jayiñu'u maa i ja ni ka jakitnuni ni ma. 


text:
Kovaa saña, masu nawa ndáchiñu'u sa maa sa ja sa'a sa ya, vaa ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, iya ni ji'i nuu krusi ma kúu ja sa'a sa a. Vaa ja sukan ni ji'i Cristo ma nuu krusi ma, te ni kaku sa nuu ndaka ja iyo ñuu ñayivi a te ñatuu ndí ini‑ka sa nawa ndani'i sa ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa nuu Cristo ma, masu nde jiniñu'u ja chitnuni o maa o xi ja ma kitnuni o ma chi ja kanuu‑ka nuu Cristo ma kúu ja ni ka nduu o ñayii jaa, vaa ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a o. 


text:
Te ndaka o ja ka sa'a o sukan ká'an sa a, na kunda'vi ini ña'a Su'si ma, te jín koo mani ndaka o, vaa vitna chi ñayii ñuu Israel ma ka kuu o nuu ya. 


text:
<pb/>Onde vitna te onde kivi ki'in o ma, masu na in ko xtna'a ña'a ja xtekuechi ña'a i saña, vaa ni ka kendoo seña nuu yikikuñu sa ya sukan ni ndo'o ni neni sa ja kuechi ja káxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a Jesús iya tátnuni nuu o a. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, ndaka ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Jesucristo iya tátnuni nuu o a na koo ini anua ni a. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Su'si ma, ni ka'an ya kua'a jichi nuu tna'a o ñayii jana'a ma. Te kua'a xeen jichi ni nduku ya naxe kaxtnu'u ya tnu'u maa ya ma nuu tna'a o ma. Te tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a ya ma, ni ka yo ndaka'an de nuu tna'a o ma. 


text:
Kovaa vitna ja ve ndi'i ñuu ñayivi a chi ûni ni tetniñu Su'si ma Jesucristo Sa'ya maa ya ma, ja kaxtnu'u ya nuu o naxe jin ko sa'a jin ko kuu o. Te ja maa Sa'ya ya Jesucristo ma, te ni ka kuva'a ndaka ja ka iyo a, te ni sa'a maa Su'si ma ja Sa'ya ya Jesucristo ma ni nduta'vi ndaka ja ka iyo ni‑ka'nu a. 


text:
Te maa Sa'ya ya ma kúu ja yé'e ni'ni ma, te ka jini o jayiñu'u Su'si ma. Te sukan kaa maa Sa'ya ya ma, sukan kaa maa Su'si ma. Te ja maa tnu'u ndee tnu'u ndatnu Sa'ya ya ma, te ka iyo ndaka ja ka iyo a. Nuu ni jinu ni ndasa'a vii ni ndasa'a ndoo ña'a Sa'ya ya ma yo'o, te ni nukoo ya xiñi kua'a nuu núkoo Su'si ma ja tátnuni ya ma onde andivi ma. 


text:
Te ja ni sa'a ya sukan ma, te ni kuta'vi ya ja konani ya Sa'ya Su'si ma, vaa ja kanuu xeen‑ka kúu ja ni sa'a ya ma sana ja ka sa'a ángel ma. Jesucristo Sa'ya Su'si ma, kanuu‑ka ya sana saa ja jin kuu ángel ma 


text:
<pb/>Vaa masu nama uun ni jiña'a Su'si ma nuu in ángel ma:<pb/>Ro'o kúu Sa'ya ri, te maa ri ni sa'a ña'a vitna. Kovaa nuu Sa'ya maa ya ma chi sukan ni jiña'a ya. Te ni masu nama uun ni ka'an ya ja kuu ni‑in ángel ma sa'a:<pb/>Maa sa ko kuu Yuva i, te maa i ko kuu Sa'ya sa. Kovaa ja kuu Jesucristo ma chi sa'a ni ka'an ya:<pb/>Maa sa ko kuu Yuva ya, te maa ya ko kuu Sa'ya sa. 


text:
Suni kivi ni kuni ya ja ndaka ñayii ñuu ñayivi a, jin kuni i Sa'ya ya xinañu'u ma, sa'a ni ka'an ya:<pb/>Ndaka ro ja ka kuu ro ángel ma, jin ndachiñu'u ro ya. 


text:
Ja ndaa kúu ja ká'an tnu'u ya ma sa'a ja jin kuu ángel ma:<pb/>Vaa maa ya sa'a ja ángel ma chi masu kuni ndijin o i nde kuan koo i ma, te maa ya sa'a ja ka jinukuechi ángel ma sukan kúu ñu'u ndú'va ma. 


text:
Kovaa ja kuu Sa'ya ya ma chi sa'a ká'an tnu'u ya ma:<pb/>Su'si kúu ni, te nuu núkoo ni ja tátnuni ni a chi ni‑kani ni‑jika koo i, te bastón yinda'a ni a chi káxtnu'u i ja sa'a ndaa sa'a ndija ni.<pb/> 


text:
Ni kutoo ni ja va'a ja ndaa ma, te ni saxiko ni ja u'vi ma.<pb/>Chukan kúu ja ni ndakaji ña'a maa Su'si ma, te ni chi'i ña'a ya aceite ja na ndusii ini ni, vaa maa ni kanuu‑ka sana ndaka i ma. Sa'a ká'an tnu'u Su'si ma. 


text:
Te ká'an tna tnu'u ya ma:<pb/>Maa ni kúu Iya Tátnuni ma, te maa ni ni sa'a onde xinañu'u ma ñuu ñayivi a, ji'in andivi a<br/>chi nda'a maa ni ni sa'a ni ma.<pb/> 


text:
Te visi na jin naa maa i, kovaa ndijin chi koo ni ni‑kani ni‑jika.<pb/>Te ndaka maa i chi jin yii i, sukan ka yii sa'ma ka ne'nu ñayii ma.<pb/> 


text:
Te sukan‑ni ka ndaxsama i sa'ma ka ne'nu i ma, sukan ndaxsama ni andivi a, te jin ndujaa i.<pb/>Kovaa maa ni chi suni maa ni kúu, te ñatuu na kivi ja kûu ni. Sa'a ká'an tna tnu'u Su'si ma ja kuu Sa'ya ya ma. 


text:
Vaa Su'si ma, masu nama uun ni jiña'a ya nuu ni‑in ángel ya ma:<pb/>Kunukoo xiñi kua'a ri a. Kovaa nuu Sa'ya ya ma chi ni jiña'a ya:<pb/>Kunukoo ro'o xiñi kua'a ri a, onde nú ni kundee ri ja ni ndenda koo ñayii ñatuu ka kunimani nuu o ma chii ja'a ro a, te kuiñu ndoso ro i. Sa'a ni jiña'a Su'si ma nuu Sa'ya ya Jesús ma. 


text:
<pb/>Te ndaka ángel ma chi ka iyo i ja jin kunukuechi i nuu Su'si ma, te ni tetniñu ya i ja jin chindee i ñayii ka iyo ja jin ndani'i ta'vi i ma, visi masu nde ka nde'ya o ángel ma.<pb/>


text:
Chukan kúu ja jiniñu'u ja ni‑yu'u ni‑ini o jin katanuu‑ka o tnu'u vii tnu'u va'a ni ka jiniso'o o ma, nasa yukan, te jin ski'in o ichi ndaa Su'si o a. 


text:
Vaa tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja ni ka kaxtnu'u ángel ma nuu Moisés ma, te ni yo ndaka'an de nuu ñayii ma. Te nú na in ni jiso kuechi ma chi ûni sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma, sukan ni yo ndachunaa i. 


text:
Te nú sukan, te yo'o, ¿naxe jin kaku o, nuna jin xtaya o te jin skenaa o ja ka'nu xeen ni taa Su'si ma, ja jâ ni ka kaku o nuu ja u'vi ma? Vaa tnu'u ya'a chi maa Iya Tátnuni ma ni kaxtnu'u nuu ñayii ni ka jiniso'o xinañu'u kuiti ma, te ni ka yo ndaka'an i nuu yo'o ja sukan ko kuu. 


text:
Te kua'a seña ji'in milagru ni sa'a Su'si ma, sukan‑va'a jin kandija o tnu'u ni ka yo ndakaxtnu'u de ma, te ni tetniñu ya Xtumani maa ya ma nuu in in o ma, sukan ni kuni maa ya ma. Jesús ma kúu iya ni sa'a ja jin ndani'i ta'vi o 


text:
<pb/>Vaa masu nde ni xndoo Su'si ma nuu nda'a ángel ma ñuu ñayivi jaa ka ndetu o ma tna'a ja ka ka'an sa a. 


text:
Kovaa nuu nda'a ñayii ma ni xndoo ya ndaka, vaa nuu tutu ndee tnu'u Su'si o a ká'an sa'a:<pb/>¿Nawa kúu ñayii ma, ja ndaka'an ni i? ¿Te nawa kúu sa'ya tata ñayii ma, ja ki'in ni jin chindee ni i?<pb/> 


text:
Te ni sa'a ni ja jaku‑ni kivi ka ndanuu‑ka ángel ma sana maa ñayii ma,<br/>te ni wa'a ni in corona, te vivii ni wa'a ni jayiñu'u ñayii ma,<br/>te ni sunkani ni ñayii ma ja jin ko koto i ndaka ja ni sa'a ni ji'in nda'a ni a.<pb/> 


text:
Te ni xndoo ni ja jin tatnuni ñayii ma nuu ndaka ja ni sa'a ni ma. Te ndaka tu'u ni xndoo Su'si ma nuu ñayii ma ja jin ko tatnuni i ma. Kovaa ñatuu jin kuni‑ka o ja kenda ja sukan ko kuu. 


text:
<pb/>Kovaa ka jini o ja Jesús ma kúu iya ni ndo'o ni neni nuu tniñu ndaka o a, te chukan kúu ja ni sa'a Su'si ma ja ángel ma, ni ka nduu i ja ka ndanuu‑ka jaku‑ni kivi sana maa Jesús ma. Te Jesús ma, ni ni'i ya corona ya ma, te ni ni'i ya jayiñu'u ya ma, kuechi ja ni ndo'o ni neni ya ma te ni ji'i ya nuu tniñu ndaka o a. Te sa'a ni sa'a Su'si ma, ja ni kutoo ña'a ya yo'o ma. 


text:
<pb/>Vaa maa Su'si ma ni sa'a ndaka ja ka iyo a, te ja maa ya, te ka iyo ndaka ja ka iyo a. Te maa ya kúni ja ndaka sa'ya ya ma, jin kenda koo i nuu iyo jayiñu'u ya ma. Chukan kúu ja ni sa'a Su'si ma ja Jesucristo ma, ni ya'a ya nuu ndaka tnundo'o tnuneni ma, te onde sukan ni sa'a ndi'i kuiti Jesucristo ma, sana ni ka ndani'i ta'vi o a. 


text:
Vaa maa ya ni sa'a ja ni ka ndusiin o nuu ja u'vi ma. Te yo'o ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a o a chi in‑ni Yuva o ji'in ya. Te chukan kúu ja masu nde kúkan‑nuu ya ja ka'an ya ja ndi‑tna'a ñani o ji'in ya, xi ndi‑tna'a ku'va o ji'in ya. 


text:
Vaa sa'a ká'an tutu ndee tnu'u maa ya ma:<pb/>Kaxtnu'u sa nuu ñani sa ma ji'in nuu ku'va sa ma na in kúu ni, te nuu ka ndatna'a ndaka sa ma, te kata sa ja ndachiñu'u ña'a sa, kúu ya ká'an ya. 


text:
Te suni ni ka'an tna ya:<pb/>Kúkanu ini sa Su'si ma. Te suni sa'a ni ka'an tna ya:<pb/>Ya'a ka iyo sa ji'in ñayii ni taa ya ma, ja ni ka nduu i sa'ya ya ma, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Vaa ñayii ma chi yikikuñu‑ni ka kuu i, te suni sukan tna ni kii ñayivi Jesús ma, te ni ji'i ya nuu krusi ma, sukan‑va'a xnaa ya tachi suchi sa'a ja ka ji'i ñayii ma, vaa ni kundee maa i ja ni tatnuni i nuu ñayii ma, 


text:
vaa kuechi ja ka yu'u ñayii ma ja jin kûu i ma, te ni ka yo jinukuechi i nuu tachi ma. Kovaa kuu sa'a Jesús ma ja jin ndayaa i nuu tachi ma, nuna jin kukanu ini i ya ma. 


text:
Vaa ja ndaa ndija kúu ja masu ni kii ya ja chindee ya ángel ma chi su'va yo'o ja ka kuu o sa'ya tata Abraham ma ni sa'a ya ja jin ndani'i ta'vi o. 


text:
Chukan kúu ja ni jiniñu'u ja ni kii ya, te ni kaa ya sukan kaa ñayii ma, sukan‑va'a kuu kunda'vi ini ya i ma. Te ni kenda ya ja kuu ya sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma te sa'a ndi'i sa'a tu'u ya sukan kúni maa Su'si ma, vaa maa ya ndo'o neni ma, te onde sukan ma, sana sakanu ini Su'si ma kuechi o ma. 


text:
Vaa maa Jesús ma ni ndo'o ni neni ja ni jitotnuni ña'a tachi ma, sukan‑va'a nú ndija ya ja sa'a ya sukan ni tatnuni Su'si ma. Te vitna chi ka jini o ja iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ja chindee chituu ña'a ya ora kúni tachi ma ja kototnuni ña'a i yo'o ma.<pb/>


text:
Chukan kúu ja ndaka ni ja ñatuu‑ka na ja u'vi ka sa'a o ma, ja ni ndakana ña'a Su'si ma ja jin koo o nuu iyo ya ma, jín kona'a o ja Cristo Jesús ma chi iya ni tetniñu Su'si ma kúu ya, te sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma kúu ya. Sukan jín ku'un ini o te jín ka'án ndaka yo'o ja ka kandija o ya a. 


text:
Vaa Jesús ma chi ñatuu ni jani uu, ni jani uni ini ya, te ni chunaa ya nuu tniñu o ma, sana ni ka ndani'i ta'vi o, vaa sukan ni tatnuni Su'si ma ja sa'a ya ma. Vaa suni sukan tna ni yo kuu Moisés ma ji'in ndaka tna ñayii ni ka iyo nuu Su'si o ma, vaa ni kandija de ja ni tatnuni ya ma. 


text:
Kovaa jayiñu'u xeen‑ka kúu ja ni sa'a Jesús ma sana Moisés ma. Vaa suni sukan tna kúu ji'in ñayii sa'a ve'e ma chi suu i ni'i xeen‑ka jayiñu'u sana maa ve'e ni sa'a i ma. 


text:
Te suni sukan tna ni yo kuu Moisés ma, ja ni‑yu'u ni‑ini de ni yo jinukuechi de nuu ñayii ni ka iyo nuu Su'si ma. Te ndaka ja ni yo sa'a de ma, te ndakani Su'si ma nuu yo'o. 


text:
Kovaa Cristo ma chi Sa'ya maa Su'si ma kúu ya, te tátnuni ya nuu yo'o ja ka kuu o ñayii ka iyo nuu Su'si ma. Te sukan jin koo o ji'in ya ni‑kani ni‑jika, nuna jin konukuiñi va'a o nuu ya a te jin kanda o te jin kondetu o ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja sa'a ni ka'an Xtumani Ndios ma nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma:<pb/>Te nuna jin koniniso'o o vitna tnu'u ká'an Su'si o ma,<br/>vaa sa'a ká'an ya:<pb/> 


text:
“Te máko jin sa'a ndee ni ini anua ni a, sukan ni ka sa'a so'o tna'a ni ma, te ni ka jitotnuni i Su'si ma kivi nuu ni ka iyo i nuu ñatuu kuiti nawa iyo ma.<pb/> 


text:
Yukan ni ka jitotnuni ña'a yuva ni ma, nú Su'si kúu sa te nú kuu kua'a sa nawa ka jiniñu'u de ma,<br/>te ni ka jini maa de ndaka ja ni yo sa'a, ni yo kuu sa uu xiko kuiya ma.<pb/> 


text:
Te kuechi ja sukan ni ka sa'a ña'a de ma, te ni ndakiti ini sa nuu ndaka ñayii yukan,<br/>te ni ka'an sa: Ndimaa ka ñu'u ya'a ka ñu'u yukan‑ni ini ñayii ya'a, te ni ñatuu ka jini i ichi ndaa káxtnu'u o ya.<pb/> 


text:
Chukan kúu ja nuu ni ndakiti ini sa ma, te ni ka'an sa:<pb/>Masu jin kivi koo i nuu ni satu'va o ja jin ndatatu i ma”, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jin ko koto va'a ni maa ni, te ni a in ni ko ku'un ini ja ko sa'a ni ja u'vi ma te masu kandija‑ka ni Su'si o iya teku ma te ndakakayata ni nuu ya ma chi masu va'a‑ni. 


text:
Su'va jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a ni ndaka kivi ndaka kivi, vitna ja ká'an‑ka Su'si o a nuu o a, sukan‑va'a ni‑in ni, ñatuu ko xnda'vi ña'a ja u'vi ma, te ko ndakuiso kuechi ni, te ko ndasa'a ndee ni ini anua ni a. 


text:
Vaa yo'o chi jin ni'i o ndaka ja skuta'vi ña'a Cristo ma, nuna jin konukuiñi va'a o te jin kukanu ini o ya, sukan ni ka jini o onde xinañu'u ma, 


text:
nani ká'an‑ka Xtumani Ndios ma nuu o sa'a:<pb/>Te nuna jin koniniso'o o vitna tnu'u ká'an Su'si o ma, vaa sa'a ká'an ya:<pb/>“Te máko jin sa'a ndee ni ini anua ni a, sukan ni ka sa'a so'o tna'a ni ma.” 


text:
<pb/>¿Nde in ka kuu ñayii ni ka jiniso'o ja ni ka'an Su'si ma, sani te ni ka sa'a i ja ni ndakiti ini ya ma, ka jani ini ni? Ndaka maa ñayii ñuu Israel ma, ja ni ka iyo i ñuu Egipto ma, te ni ndene'e ña'a Moisés ma, ka kuu i. 


text:
¿Te nde ñayii ni ndakiti ini Su'si ma nuu i uu xiko kuiya ma? Suni maa ñayii ni ka nde koo ñuu Egipto ma, te ni ka sa'a i ja u'vi ma. Chukan kúu ja ni ka ji'i i, te ni ka kendoo yikikuñu i ma nuu ñatuu kuiti nawa iyo ma ichi kuan koo i ma. 


text:
¿Te nde in xi‑nuu ni jiña'a Su'si ma ja masu jin kivi koo i nuu ni satu'va ya ja jin ndatatu i ma? Suni nuu maa ñayii ñatuu ni ka kandija ja ni yo tatnuni Su'si ma nuu i ma. 


text:
Te ka jini o ja masu ni ka kivi koo ñayii ya'a nuu jin ndatatu i ma, kuechi ja masu ni ka kandija i ja ni skuiso Su'si ma.<pb/>


text:
Chukan kúu ja yo'o, vitna ja nune‑ka nuu ni satu'va Su'si ma ja jin kivi koo o te kuu jin ndatatu o ma, sukan ni skuiso ya ma, jiniñu'u ja jín ko ndi ini o, nasa yukan, te nde ni masu kundee ja kenda ni yukan. 


text:
Vaa suni sukan ni ka kaxtnu'u i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a nuu o a, sukan tna ni kaxtnu'u Su'si ma nuu ñayii yukan ma. Kovaa masu nde ni jiniñu'u ja ni ka jiniso'o i ma, vaa masu nde ni ka kukanu ini i Su'si ma. 


text:
Kovaa yo'o ja ni ka kandija o ja ni ka'an Su'si ma, kuu jin kivi koo o nuu ni satu'va ya ja jin ndatatu o ma. Kovaa sa'a ká'an Su'si ma ja jin kuu ñayii ñatuu ka kandija ya ma:<pb/>Chukan kúu ja nuu ni ndakiti ini sa ma, te ni ka'an sa:<pb/>Masu jin kivi koo i nuu ni satu'va o ja jin ndatatu i ma, kúu ya ká'an ya, chi vaa Su'si ma, jâ ni xsinu ya ndaka ja ni sa'a ya ma, onde nuu ni sa'a ya ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa nuu tutu ndee tnu'u Su'si o a chi sa'a ká'an:<pb/>Te kivi ku‑uja ma, te ni ndatatu Su'si ma, vaa jâ ni ndi'i ja ni sa'a ya ma. 


text:
Te ni ka'an ya in‑ka jichi:<pb/>Masu jin kivi koo i nuu ni satu'va o ja jin ndatatu i ma, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Kovaa ka kuni‑ka ñayii ja jin kivi koo i nuu ni satu'va Su'si ma ja jin ndatatu i ma, vaa kuechi ja ñayii ni skuiso ya nuu i xinañu'u ma chi ñatuu ni ka kandija i ya te ñatuu ni ka kivi koo i nuu jin ndatatu i ma. Sukan ni kuu kivi yukan. 


text:
Chukan kúu ja vitna kúu in‑ka kivi ja ndákaxtnu'u ya, sukan ni ska'an ya David ma, nuu ni ka'an de ma:<pb/>Te nuna jin koniniso'o o vitna tnu'u ká'an Su'si o ma, vaa sa'a ká'an ya:<pb/>“Te máko jin sa'a ndee ni ini anua ni a.” 


text:
Vaa nute Josué ma, ni kundee de ja jin kivi koo ñayii ma nuu jin ndatatu i ma chi masu ndaka'an‑ka Su'si ma in‑ka kii a. 


text:
Ndeva'a‑ni na in ñayii kúni ja kivi i nuu ni satu'va Su'si ma ja ndatatu i ma chi ndatatu i, te masu satniñu‑ka i, vaa sukan ni ndatatu maa Su'si ma nuu ni jinu ni sa'a ya ndaka ma. 


text:
Chukan kúu ja jín ko ndi ini o te jín tnuñu o ja jin kivi koo o nuu ni satu'va Su'si ma ja jin ndatatu o ma, sukan‑va'a ñatuu ni‑in o skenaa te ndo'o sukan ni ka ndo'o ñayii jana'a ma ja ñatuu ni ka kandija i ja ni ka'an Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa tnu'u Su'si o a chi téku i, te iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu i, te xeen‑ka i sana ja kuu yuchi kúu espada ma ja nduu nuu i ma xeen ma. Te chukan kúu ja tnu'u Su'si o a chi kívi i onde ini anua ñayii ma, ni‑ka'nu ni‑tu'u yikikuñu i ma, te sa'a i ja ndátuu ndandaa naxe iyo naxe kúu ñayii ma, naxe jani ini i ma, ji'in nawa ñu'u ini i ma. 


text:
Vaa ñatuu ni‑in ja ni sa'a Su'si ma ko kuyu'u nuu iyo ya ma te masu kuni ya chi su'va nune nda'a, te nde'ya ndi'i kuiti ya, vaa nuu maa ya jin ndakua'a o kuenda ma. Jesús ma kúu sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma 


text:
<pb/>Vaa maa Jesús Sa'ya Su'si ma kúu sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, te maa ya kúu iya ni ndaa onde andivi ma te ndí ini ya naxe jin koo va'a o nuu ya. Te chukan kúu ja jiniñu'u ja jín konukuiñi va'a o, te jín kukanu ini‑ka o ya, sukan ni ka ka'an o nuu ni ka jan‑ta'vi o ya ma. 


text:
Vaa Jesús ma, iya kúu sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, visi ñatuu na ja u'vi ni sa'a ya ma, kovaa jini ya sukan ska'an ña'a tachi ma ja jin sa'a o ja u'vi ma, te kúnda'vi ini ña'a ya. 


text:
Te chukan kúu ja jiniñu'u ja jín kukanu ini o ya, te jín koo o jín tu'va‑ka o nuu núkoo ya ja kúnda'vi ini ña'a ya ma, sukan‑va'a jin ni'i o ja vii ja va'a skuta'vi ña'a ya ma, vaa maa ya kúu iya kúnda'vi ini ña'a, te chindee kunu ña'a ya ora jiniñu'u o a ja chindee ña'a ya ma.<pb/>


text:
Vaa ndaka tee ni yo kaji Su'si ma ne'un ñayii ma ja jin ko kuu de sutu jin tatnuni nuu ndaka sutu ma chi ni ka yo kenda koo de nuu Su'si ma ja jin ndakua'a de nawa ka yinda'a ka yija'a ñayii ma ni yo jan koo i ma, sukan‑va'a ndasakanu ini Su'si ma kuechi ni ka sa'a i ma. 


text:
Vaa sutu ma chi ñayii‑ni kúu tna de, te jini de sukan xtna'a ña'a tachi ma ja ka iyo o ñuu ñayivi ya. Te chukan kúu ja jaku'ni ini de nuu ñayii ñatuu jin jaku'ni‑ka ini ma, ji'in nuu ñayii ni ka ski'in maa i ma te ñatuu ka jini i nawa ka sa'a i ma. 


text:
Te kuechi ja jini de ja ni‑in ja u'vi koo nuu Su'si ma, te chukan kúu ja jiniñu'u ja ndakua'a maa de xinañu'u nuu Su'si ma in kiti ja kuu maa de ma, sana ndakua'a de kiti nuu Su'si ma ja jin kuu ndaka‑ka ñayii ma, sukan‑va'a na sakanu ini ña'a Su'si ma. 


text:
Masu na in kuu kaji i maa i ja ko kuu i sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, nú masu ja maa Su'si ma kúu iya kána ña'a ja ko kuu o sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, sukan ni sa'a ya ji'in Aarón ma. 


text:
<pb/>Suni tna Cristo ma, masu nde ni ndachiñu'u ya maa ya ja ka'an ya ja sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma kúu ya. Su'va maa Su'si ma ni ndachiñu'u Cristo ma, nuu ni ka'an ya ma:<pb/>Ro'o kúu Sa'ya ri, te maa ri ni sa'a ña'a vitna. 


text:
Vaa suni sukan tna ká'an in‑ka nuu ndee tnu'u Su'si o a:<pb/>Maa ro kúu sutu ni‑kani ni‑jika, sukan ni yo kuu tee kúu Melquisedec ma, ja ni yo kuu de sutu ma. 


text:
<pb/>Te nuu ve kuyatni ora ja jin ka'ni i Cristo ma, te ni kayu'u nini'i ya, te nda'yu ya jikan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, vaa Su'si ma chi kuu sa'a ya ja kaku Cristo ma ja masu kûu ya ma. Te Su'si ma chi ni jiniso'o ya ja ni jikan‑ta'vi Cristo ma, vaa ndaka ja ni tatnuni Su'si ma ni yo kandija Cristo ma. 


text:
Te visi Sa'ya maa Su'si ma kúu ya, kovaa ja ni ndo'o ni neni ya ma, te ni kutu'va ya ja kandija ya nuu Yuva ya ma. 


text:
Te ja ni kundee ya ja ni sa'a ya ndaka ja iyo ja sa'a ya ma, te ni nduu ya iya sa'a ja jin ndani'i ta'vi ñayii ma. Chukan kúu ja yo'o ja ka kandija o ya a, ni sa'a ya ja jin ndani'i ta'vi o te jin koteku o ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te maa Su'si ma ni xnani Cristo ma sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, sukan ni yo kuu tee kúu Melquisedec ma ja ni yo kuu de sutu ma. Jín ko kuu o ñayii jâ ni ka teku ini, ja jin jaku'ni ini o ja ni sa'a Jesús ma ja jin kuu o, te má jin ndakakayata o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Siki ja kuu tee ni yo nani Melquisedec ma chi iyo xeen ja ka'an sa. Kovaa yii xeen ja jin jaku'ni ini ni, vaa maa ni chi kuee xeen ka jaku'ni ini ni. 


text:
Vaa ndijin chi su'va teskua'a ja jin ko kuu ni, kovaa su'va ka kuni ni ja jin ndakaxtnu'u tuku i tnu'u Su'si o a sukan ni ka kaxtnu'u i nuu ni onde xinañu'u ma, te vitna ja ni kuu kii ja ka jini ni tnu'u Su'si o a. Te sukan ka kuu lulu ma ka kuu ni, vaa ka kuni ni ja jin taa i lechi ma‑ni jin ko'o ni. Te masu nde ka kuni ni ja jin kaa ni ndeyu, sukan ka kuu ñayii jâ ni ka teku‑ka ini i ma. 


text:
Te ndaka ñayii ka jani ini ja lechi ma‑ni jin ko'o i ma chi masu nde ka iyo tu'va i ja jin jaku'ni ini i tnu'u Su'si o a ja kaxtnu'u naxe jin ko kuu i ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ma. Vaa kuenda tnu'u ja lulu‑ni ka kuu i ma. 


text:
Kovaa ndaka ñayii jaa ndeyu ma chi jâ ni teku ini i, vaa jâ ni kutu'va i, te jâ jini i ndasa'a i kuenda na nde a kúu ja va'a ma, ji'in na nde a kúu ja u'vi ma.<pb/>


text:
Chukan kúu ja yo'o ja ni kuu kii‑ka ka jini o tnu'u Su'si o a te jâ ni ka kutu'va o tnu'u ni kaxtnu'u Cristo ma, te vitna jín ko ndi ini o ja jin skua'a‑ka o tnu'u vii tnu'u va'a ya ma sukan‑va'a jin kua'nu‑ka o nuu ya te jin ni'i ini o naxe jin ko sa'a jin ko kuu o. Te máko jin kendoo o ja jin ndakaxtnu'u nuu tna'a o ndimaa tnu'u jâ ni ka kutu'va o onde xinañu'u ma nuu ni ka kandija o Su'si ma, ja naxe ndakani ndaka'vi ini o ma te máko sa'a‑ka o ja u'vi ma ja sa'a ja skenaa o maa o ma, ji'in ja naxe jin kukanu ini o Su'si ma, vaa jâ ni ka kutu'va o ma te ka kukanu ini o ya a. 


text:
Te máko jin ndakaxtnu'u nuu tna'a‑ka o naxe jin kuandute o ma, ji'in naxe jin kakan‑ta'vi o nuu Su'si ma te jin sonee o nda'a o siki ñayii ma, ji'in sukan jin ndateku ñayii ma te ndakan Su'si ma kuenda nuu ñayii ma, vaa ndaka jâ ka jini o a. 


text:
<pb/>Vaa jâ ka jini o ja ñayii jâ ni ka jini i nde a kúu ja va'a nde a kúu ja u'vi ma, te jâ ni ka kuta'vi i ja vii ja va'a ni wa'a Su'si iya iyo onde andivi ma, te jâ ni ka kuta'vi i Xtumani Ndios ma, 


text:
te jâ ni ka kutu'va i tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a, te jâ ni ka jini i ndaka sukan iyo ja jin ko kuu kivi ki'in o a, 


text:
te nuna jin ndakakayata i nuu nda'a Su'si o a chi masu ka jini o nuna jin kundee o ja jin ndakokuiñi i nuu Su'si o a te jin ndakani jin ndaka'vi ini i. Te nú sukan na jin sa'a i ma, te kuenda tnu'u ja ka yikuu tuku i ka ndakata kaa i Sa'ya Su'si o ma in‑ka jichi nuu krusi ma kúu, sukan‑va'a xi ma naa kuechi i ma in‑ka tuku jichi. Te ja sa'a ka sa'a i ma, ûni ka kasiki ndee i ya. 


text:
<pb/>Vaa sukan kúu nuu ñu'ú ya, sukan ka kuu o, ja nuna kuun savi ma, te iyo nuu ñu'ú ja nána ndaka ja va'a ja kuu kaa ñayii jitu ma, te ñu'ú yukan chi ni'i i ja va'a ja skuta'vi ña'a Su'si ma. 


text:
Kovaa iyo nuu ñu'ú ja nanimaa tnu iñu nanimaa yi'i ja masu nde kuatniñu o ma nána, te ja iyo tu'va i ja sani te ka'an u'vi Su'si ma ja kuu i, te kayu i, te naa i. 


text:
<pb/>Te visi sukan iyo ja ka ka'an sa a, kovaa ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, kúkanu ini sa ja sukan kúu ñu'ú nuu kána ndaka ja va'a ma ka kuu ni, na ko ka'an o ja ka iyo ni ichi nuu ndani'i ta'vi o ma. 


text:
Vaa Su'si o a chi ndimaa sa'a ndaa ya, te masu ndunaa ya ja ka sa'a ka kuu ni a, sukan ni ka keja'a ni ka kutoo ni ñayii ni ka nduu sa'ya Su'si o a, te ka jinukuechi ni nuu i ma, te sukan tna ka sa'a ka kuu ni onde vitna. 


text:
Ja ka kúni sa kúu ja sa'a jin ko kuu ni, te jin ko ndi ini ndi‑in ndi‑in ni ja jin ko sa'a ni ja vii ja va'a onde jinu ma, sukan‑va'a jin ni'i ni ja ka ndetu o ja jin ni'i o ma, 


text:
sukan‑va'a máko jin kava kuxi ni, su'va jin sa'a ni sukan ni ka yo sa'a tna'a o ma, ja ni ka yo kukanu ini de Su'si ma, te ni ka kanda de, te ni ka ni'i de ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
<pb/>Vaa kivi ni skuiso Su'si ma nuu Abraham ma ja kua'a ya ma chi ni jiña'a ya ja ja maa ya ma te ni'i de ja ni skuiso ya ma, vaa masu na in‑ka Su'si, nú masu ja maa in‑ni ya kúu. 


text:
Sa'a jiña'a ya: “Ja ndaa ndija kúu ja kua'a ja va'a sa'a ña'a sa, te jin koo kua'a xeen sa'ya tata ni”, kúu ya jiña'a ya. 


text:
Kovaa ñayii ma chi ka skuiso i ja maa Su'si ma, te nú sukan ka ka'an i ma chi masu kuu nawa ka'an‑ka o, vaa ja ndaa kúu. 


text:
Vaa Su'si ma chi ni kuni ya ja kaxtnu'u kaji kaji ya nuu ñayii jin ni'i ja skuta'vi ya i ma. Vaa nawa ni jani ini ya ja kua'a ya ma chi kua'a ya, te masu ndaxsama ya ja jani ini ya ma. Te chukan kúu ja ja maa ya ma, te ni skuiso ya ja kua'a ya ja jin kuta'vi ñayii ma. 


text:
Vaa ka iyo uu tnu'u ja ni ka'an Su'si ma, vaa ni skuiso ya ma, te ja maa ya ma, te masu kuu ndasama. Vaa Su'si ma, masu kuu xnda'vi ña'a ya. Te chukan kúu ja yo'o ja ka ndanduku o ja ko koto va'a ña'a ya a te taa ya ja ka ndetu o ma, te ja sukan ni skuiso ya ma, te ka ndani'i o kua'a tnu'u kanu ini. 


text:
Te ja ka ndetu o ma kúu ja sa'a ja ka nukuiñi va'a o nuu Su'si o a te ka iyo vii ka iyo va'a anua o a nuu ya a. Sukan kúu in ancla ma ja sunkani va'a i barcu ma, sukan kúu ja ka ndetu o ja ni skuiso Su'si ma. Vaa ja ka ndetu o a kúu ja sa'a ja ûni jin kivi koo o onde yata sa'ma ndakaa nuu ii iyo maa Su'si ma, 


text:
nuu ni kivi Jesús ma, ja ni ndakune ya ichi jin kivi koo o ma, vaa maa ya ni nduu sutu tátnuni nuu ndaka sutu ma, sukan ni yo kuu tee kúu Melquisedec ma ja ni yo kuu de sutu ma.<pb/>


text:
Vaa tee kúu Melquisedec ma, suu de kúu rey ñuu Salem ma, te suu de kúu sutu nuu Su'si iya iyo onde sukun ma. Te ni ja'an de ni jan nu tna'a de Abraham ma, nuu ni ndakokuiñi Abraham ma ja ni kundee de nuu ndaka rey ma. Te ni jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma, ja na skuta'vi ya ja va'a Abraham ma. 


text:
Sani te Abraham ma, ndaka ja ni ni'i de nuu ni ja'an de ma, ni ndakua'a de diezmo de ma nuu tee kúu sutu Melquisedec ma. Te tee kúu Melquisedec ma, ja nani de ma kúni ka'an “rey sa'a ja va'a ja ndaa”. Te ja kúu de rey ñuu Salem ma kúni ka'an ja suu de kúu rey sa'a ja jin koo mani ñayii ma. 


text:
Kovaa masu na in jini na in ni yo kuu yuva de na in ni yo kuu si'i de, ni a na in ni yo kuu tna'a de, ni masu na in in jini na kivi ni kâku de na kivi ni ji'i de. Sukan tna kúu Sa'ya Su'si ma ja téku ya te kúu ya sutu ni‑kani ni‑jika. 


text:
<pb/>Te vitna, te jín ndasa'a vava'a o kuenda, vaa tee kanuu‑ka kúu Melquisedec ma sana Abraham ma, chi vaa ndaka ja ni ni'i Abraham ma, ni ndakua'a de diezmo nuu tee kúu sutu ma. 


text:
Ja ndaa ndija ja ndaka sa'ya tata Leví ma, ni ka kunda'a de ja jin ko kuu de sutu jin kunukuechi nuu Su'si ma, te suu de ka kuu tee ja jin ndunda'a diezmo jin ndakua'a ndaka ñayii ma. Vaa sukan ni tatnuni Moisés ma, visi sa'ya tata Abraham ma ka kuu ndaka i ma. 


text:
Te visi masu sa'ya tata Leví ma kúu Melquisedec ma, kovaa ni jan‑ta'vi de diezmo ni wa'a Abraham ma, te visi jâ iyo ja skuiso Su'si ma ja ni'i Abraham ma, kovaa ni jikan‑ta'vi Melquisedec ma nuu Su'si ma ja na skuta'vi ya ja va'a Abraham ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja ñayii java'a‑ka ma kakan‑ta'vi ja va'a nuu Su'si ma ja kuu ñayii lule‑ka ma. Sa'a iyo, te masu kuu ka'an o ja ña'a. 


text:
Ja ndaa kúu ja tee ka jan‑ta'vi diezmo ma ja ka kuu de sa'ya tata Leví ma chi ñayii jin kûu ka kuu tna de. Kovaa ká'an tnu'u Su'si o a ja iyo in sutu téku ni‑kani ni‑jika ja nani de Melquisedec. 


text:
Na ko ka'an o ja sutu ka kuu sa'ya tata Leví ma, kuenda tnu'u ja ni ka ndakua'a tna de diezmo de ma nuu sutu kúu Melquisedec ma kúu, nuu ni ndakua'a Abraham ma diezmo de ma nuu Melquisedec ma. 


text:
Vaa nuu ni ka ndatna'a Melquisedec ma ji'in Abraham ma chi Abraham ma, jâ iyo de ja ko kuu de yuva sa'ya tata Leví ma. 


text:
<pb/>Te ñayii ka iyo ñuu Israel ma ni ka kuta'vi tnu'u ni tatnuni Moisés ma, ja ni ka ndaka'an sutu ka kuu sa'ya tata Leví ma. Te nute tee ya'a, ni ka kundee de ja jin koo va'a jin koo vii ñayii ma nuu Su'si ma chi masu nde jiniñu'u ja kenda in‑ka sutu ja chindee ya ñayii ma ja na jin koo va'a i nuu Su'si ma. Te iya ya'a, masu sukan ni yo kuu Aarón ma ni yo kuu ya, su'va sukan kúu Melquisedec ma kúu ya. 


text:
Kovaa ja ni ndasama na in ko kuu sutu a, te ni kenda in‑ka tnu'u núkuiñi nuu tniñu tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma. 


text:
Vaa sukan ká'an tnu'u ndee nuu tutu Su'si o a, ja Iya Tátnuni ma chi masu nde ni kee ya ne'un sa'ya tata Leví ma chi ne'un sa'ya tata tee kúu Judá ma ni kee ya, ja ka kuu de in jichi ñayii ma ja masu nama uun ni kee in sutu ja kunukuechi de nuu Su'si ma. 


text:
Vaa ka jini o ja iya tátnuni nuu o a chi ni kee ya ne'un sa'ya tata Judá ma, te in jichi ñayii yukan masu nama uun ni ka'an kuiti Moisés ma ja yukan kee in sutu kunukuechi nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Te sa'a, te ka jini ndandaa o ja jâ ni kenda in sutu jaa ja kuu ya sukan ni yo kuu sutu nani Melquisedec ma. 


text:
Te tnu'u ni tatnuni Moisés ma káxtnu'u naxe ko kuu tee ko kuu sutu ma. Kovaa masu sukan ni kenda Jesús ma, chi iya ya'a chi iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ja koteku ya te masu kûu ya, te chukan kúu ja ni nduu ya sutu va'a‑ka nuu Su'si ma. 


text:
Vaa sa'a ká'an ja kuu ya ma:<pb/>“Maa ro kúu sutu ni‑kani ni‑jika, sukan ni yo kuu tee kúu Melquisedec ma, ja ni yo kuu de sutu ma.” Sa'a ni jiña'a Su'si ma nuu Sa'ya maa ya ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja sukan ni tatnuni Moisés ma másu jin kuatniñu‑ka o, vaa nda'vi xeen ni yo kuu, te masu nde jiniñu'u‑ka, 


text:
vaa masu nde ni chindee ña'a i ja jin koo va'a‑ka ñayii ma nuu Su'si ma, te vitna jâ ni nukuiñi in tnu'u va'a‑ka, te iyo tnu'u kanu ini ja jin koo va'a o nuu Su'si o ma, te chukan kúu ja jin koo o jin tu'va‑ka o ya. 


text:
<pb/>Te nuu ni nduu Jesús ma sutu ma, te sa'a ni skuiso Su'si ma ja suu ya ko kuu sutu ni‑kani ni‑jika. 


text:
Kovaa nuu ndaka‑ka sutu ma, nuu ni ka nduu de sutu ma chi masu nama uun ni skuiso Su'si ma ja ni‑kani ni‑jika jin ko kuu de sutu. Kovaa Jesús iya tátnuni nuu o a, nuu ni nduu ya sutu ma, te ni skuiso Su'si ma ja ni‑kani ni‑jika ko kuu ya sutu, te sa'a ndee nuu tnu'u Su'si ma:<pb/>Vaa maa Iya Tátnuni ma ni skuiso, te masu ndakani ini ya,<br/>te sa'a ká'an ya:<pb/>“Maa ro kúu sutu ni‑kani ni‑jika, sukan ni yo kuu tee kúu Melquisedec ma, ja ni yo kuu de sutu ma”, kúu ya jiña'a ya nuu Jesús ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja Jesús ma kúu iya sa'a ja kuu jin kukanu ini‑ka o tnu'u vava'a ká'an Su'si ma, ja naxe jin koo va'a o nuu ya ma. 


text:
<pb/>Te tee ni ka yo kuu sutu ma chi kua'a xeen de ni yo kuu, kuechi ja ni ka yo ji'i, ni ka yo ji'i de ma, te in‑ka de ni yo nukuiñi nuu tniñu de ma. 


text:
Chukan kúu ja ni‑kani ni‑jika sa'a ya ja jin ndani'i ta'vi ñayii ka kandija i ya ma te ka jan tu'va i nuu Su'si ma. Vaa maa ya chi téku ya ni‑kani ni‑jika, te ndimaa jikan‑ta'vi ya ja jin kuu i. 


text:
<pb/>Te Jesús ma kúu sutu tátnuni nuu ndaka‑ka sutu ni ka iyo ma, te iya ya'a kúu iya ka jiniñu'u ndaka o ma. Vaa ni‑in ja u'vi masu sa'a ya, vaa masu nde játna ini ya ja ko sa'a ya ja u'vi ma, te masu nde ndiso kuechi ya, te masu iyo ya ji'in ñayii ka ndiso kuechi ma, vaa sukun‑ka iyo ya sana andivi a. 


text:
Vaa iya ya'a, masu nde jiniñu'u ja ndi‑kivi ndi‑kivi ndakua'a ya nuu Su'si ma in kiti ja kuechi maa ya ma te sana ndakua'a ya ja kuu kuechi ñayii ñuu ya ma, sukan ni ka yo sa'a ndaka‑ka sutu ma. Kovaa maa ya chi in‑ni jichi ni ndo'o ni neni ya, ni chunaa ya nuu tniñu ndaka o, te masu nde jiniñu'u ja nuu‑ni nuu‑ni ndachunaa‑ka ya ja jin ko kuu ñayii ma. 


text:
Kovaa tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma, sa'a ká'an, ja in tee ñuu ya ma ko kuu sutu ma. Kovaa kuee‑ka, te ni kenda tnu'u ni skuiso Su'si ma, ja Sa'ya maa Su'si ma ko kuu sutu ma, te maa ya chindee ña'a ni‑kani ni‑jika, sukan‑va'a jin koo va'a o nuu Su'si ma.<pb/>


text:
Te vitna chi ja kanuu xeen kúu ja ka ka'an o a, vaa ka neva'a o sutu tátnuni nuu ndaka‑ka sutu ma, te maa ya ni nukoo xiñi kua'a nuu núkoo Su'si ma, iya iyo jayiñu'u onde andivi ma. 


text:
Te maa ya kúu iya ndakua'a nuu Su'si ma ndaka ja va'a ja vii ka ndakua'a ñayii ma nuu ya ma, iya iyo ini veñu'u ii ni sa'a maa ya ja kúu ya Iya Tátnuni ma, tna'a ja masu ni ka sa'a ñayii ma. 


text:
Vaa jâ ka jini o na tniñu ka sa'a ndaka sutu ma, vaa suu de ka ndakua'a nuu Su'si ma ja ka yinda'a ñayii ma ja jin ndakua'a i nuu ya ma, te jin ka'mi de kiti ka yinda'a i ma nuu Su'si ma, te chukan kúu ja Jesucristo ma chi jiniñu'u ja koo nawa ndakua'a ya nuu Su'si ma. 


text:
Vaa nute iyo ya ñuu ñayivi a chi ni masu kuu ko kuu ya sutu, vaa ka iyo kua'a‑ka sutu ka ndakua'a nuu Su'si ma ja ka yinda'a ñayii ma sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Moisés ma. 


text:
Vaa tee ya'a chi ka ndane'e‑ni de sukan kúu onde andivi ma. Vaa sa'a ni kaxtnu'u Su'si ma nuu Moisés ma, nuu sani te sa'a de ve'e ii nuu koo Su'si ma. Te sa'a ni jiña'a ya: “Konde'ya va'a ni, te sa'a ni ndaka sukan ni kaxtnu'u sa onde yuku ma.” 


text:
<pb/>Kovaa vitna, te maa Jesús ma kúu iya kaxtnu'u in tnu'u va'a‑ka ja naxe jin koo va'a o nuu Su'si ma, te suu ya kúu sutu jinukuechi va'a‑ka, vaa ja maa ya, te iyo kua'a‑ka ja jin ni'i o ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
Nute ni kundee tnu'u ni tatnuni Moisés ma ja jin koo va'a ñayii ma nuu Su'si ma chi ja ndaa kúu ja másu ndí ini Su'si ma ja kaxtnu'u ya in‑ka tnu'u ja sa'a ja jin koo va'a‑ka o nuu ya ma. 


text:
Kovaa ni jini ya ja ni‑in ñayii ma sa'a sukan ni tatnuni ya ma. Chukan kúu ja ni ka'an ya:<pb/>Sa'a ká'an sa ja kúu sa Iya Tátnuni a, ja kenda kivi ja sunkani sa in‑ka tnu'u jaa ja sa'a ja jin koo va'a ñayii ñuu Israel ya, ji'in ñayii ñuu Judea ma, nuu sa.<pb/> 


text:
Te tnu'u jaa ya'a chi masu ko kuu i sukan ni yo kuu tnu'u ni kaxtnu'u sa onde xi'na‑ka ma nuu yuva ni tee jana'a ma,<br/>ja ni ndatnii sa nda'a de ma te ni ndene'e sa de ñuu Egipto ma.<pb/>Vaa masu nde ni ka yo ndikin de tnu'u ni tatnuni sa ma, te chukan kúu ja ni xndoo sa de.<pb/>Sa'a ká'an sa ja kúu sa Iya Tátnuni a.<pb/> 


text:
Chukan kúu ja nuna jinu kivi yukan ma, te tnu'u ká'an sa ya, sukan sa'a sa ji'in ñayii ñuu Israel ma.<pb/>Sa'a ká'an sa ja kúu sa Iya Tátnuni a.<pb/>Te chunee sa tnu'u tátnuni sa a janitnuni i ma, te ini anua i ma tee sa tnu'u tátnuni sa,<br/>te maa sa ko kuu Su'si jin ndachiñu'u i ma, te ndaka maa i ko kuu ñuu maa sa.<pb/> 


text:
Te ñatuu na nde i ndakaxtnu'u nuu tna'a i ma ja na jin kuni i na in kúu sa,<br/>vaa ndaka i jin kuni na in kúu sa, onde suchi luluu ma, onde ñayii java'a‑ka ma, vaa ndaka i jin kuni ña'a.<pb/> 


text:
Vaa kunda'vi ini sa i, te sakanu ini sa ndaka ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu i ma,<br/>te ni masu ko ndaka'án kuiti sa kuechi i ma, kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Nú tnu'u jaa kúu tnu'u ni kaxtnu'u ya a chi tnu'u jana'a kúu tnu'u ni kaxtnu'u ya xinañu'u‑ka ma. Te tnu'u jana'a ma chi sani te skenaa i tnu'u ndee tnu'u ndatnu i ma, vaa tnu'u jana'a xeen kúu i.<pb/>


text:
Te jâ ka jini o ja kivi nuu ni tatnuni Su'si o ma onde xinañu'u ma naxe jin koo va'a o nuu ya ma, te ni kaxtnu'u ya naxe jin ndachiñu'u o ya ma, te suni ni kaxtnu'u ya naxe koo ini veñu'u ni ka sa'a i ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa sa'a ni ka sa'a i veñu'u yukan ma: Iyo nuu kivi kunu o ma‑ni, te nani i nuu ii, te ka nukuiñi candileru ma, ji'in mesa nuu ka yoxtnee xtatila ni ka yo ndakua'a i Su'si ma. 


text:
Te yukan iyo in nuu ni ka yo ja'mi i ja jáxiko asi ma nuu Su'si ma, te nanimaa oro kúu i. Te yukan yinee tna arca nuu ni yo ka'an Su'si ma. Te nanimaa oro kúu yika i ma, te yutnu kúu ini i ma, te ini i ma ñunee in tija'an nanimaa oro kúu, te ñu'u maná ni wa'a Su'si ma ja ni ka jaa ñayii ma nuu ni ka iyo i nuu ñatuu kuiti nawa iyo ma. Te suni ñunee tna yutnu kúu bastón ni yo yinda'a Aarón ma te ni nana nda'a kuii tnu, te suni yukan tna ka ñunee yuu ni tee Su'si ma ja ni tatnuni ya nuu ñayii ma. 


text:
Te siki arca ma ka yoxtnee uu ángel ka nani querubín ma, te sukan ka kaxtnu'u i jayiñu'u Su'si ma. Vaa ndijin ángel ma, ni ka yo chisa'vi i arca ma. Te ndaka ja kúni ka'an sukan iyo ma, masu kuu jin ka'an o ndaka vitnañu'ni‑ni. 


text:
<pb/>Te nuu jâ ni jinu ni ka jinkuiñi ndaka sukan ni tatnuni ya ma ja koo ve'e ya ma, te nuu‑ni nuu‑ni ka kivi koo sutu ma nuu kivi o xinañu'u ma, sukan‑va'a jin ndachiñu'u de Su'si ma. 


text:
Kovaa nuu ii xen‑xeen‑ka ma, maa in‑ni sutu tátnuni nuu ndaka‑ka sutu ma kívi in jichi‑ni ja in kuiya. Te ora kívi de ma, jiniñu'u ja kinda'a de niñi kiti ma, te xsiava de nuu ii xen‑xeen ma, sukan‑va'a sakanu ini Su'si ma kuechi de ma, ji'in kuechi ñayii ñuu ya ma, tna'a kuechi ni ka yo kuu sanaa te ni ka yo sa'a i ma. 


text:
Sa'a, te káxtnu'u Xtumani Ndios ma ja nani iyo‑ka nuu kivi o xinañu'u ma chi ichi nuu kivi o nuu ii xen‑xeen ma chi ñatuu ndanune‑ka ja jin kivi koo o nkuu. 


text:
<pb/>Ndaka sukan ni yo kuu ve'e Su'si ma káxtnu'u sukan kúu vitna. Vaa ndaka ñayii ka jinukuechi nuu Su'si ma sa'a, te ka ndakua'a i ndaka kiti ji'in ndatniñu ka yinda'a ka yija'a i ka kenda koo i nuu Su'si ma, kovaa masu kuu jin ndasava'a ndaka chukan janitnuni i ma. 


text:
Vaa ka jini o ja ndaka ja ka sa'a ñayii ma kúu ja jin kaa jin ko'o i ma‑ni, ji'in naxe jin ndasavii jin ndasandoo i yikikuñu i ma‑ni kúu, te ndaka cha'a ka ndanuu ja jin ko sa'a i ma onde ni kenda kivi ja ni ndaxsama Su'si ma ndaka sukan jin ko sa'a jin ko kuu i ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja vitna ja ni kenda Cristo o a ja kúu ya sutu tátnuni nuu ndaka‑ka sutu ma, ji'in nuu ndaka ja va'a kenda kivi ki'in o a, te jinukuechi ya nuu Su'si ma ini veñu'u ka'nu ini veñu'u va'a iyo onde andivi ma, tna'a ja masu ni ka sa'a ñayii ma, veñu'u ja masu iyo ñuu ñayivi ya'a. 


text:
Te niñi yinda'a ya ma, masu niñi ndixi'yu xi niñi xndiki jaa kúu chi niñi maa ya ma kúu. Te in jichi‑ni ni kivi ya nuu ii xen‑xeen ma, te ni kundee ya ja ni ka ndayaa o nuu ja u'vi ma te maa ya koo ji'in o ni‑kani ni‑jika. 


text:
Vaa ja ndaa kúu ja niñi xndiki ma, ji'in niñi ndixi'yu ma, ji'in yaa ni kendoo ja ni ka ja'mi i in serra ma te jin chi'i ñayii ma chi ni ka yo nduvii yikikuñu i ma, vaa sukan ni tatnuni ya nuu Moisés ma. 


text:
Te nú sukan ni yo kuu ma, kovaa ja va'a xeen‑ka kúu niñi Cristo o a ja ndásavii ndásandaa i janitnuni o a, te máko jin ko sa'a‑ka o ja u'vi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu o ma, tna'a ja sa'a ja jin skenaa o anua o ma nkuu ma, te vitna máko jin ku'un‑ka ini o, sukan‑va'a jín kunukuechi o nuu Su'si iya téku a. Vaa jín kona'a o ja maa Xtumani Ndios iya iyo ni‑kani ni‑jika ma, te ni kundee ini Cristo o a ja ni ndo'o ni neni ya nuu tniñu o ma, visi ñatuu na kuechi ndiso ya ma. Te onde sukan saa ni sakanu ini Su'si ma kuechi o ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja Jesucristo ma kúu iya ni kaxtnu'u tnu'u jaa ya'a, te ja ni ji'i ya ma, te ni ka kaku o ja ma jin ndachunaa o ndaka kuechi ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu o ma, tna'a ja ni tatnuni ya onde xinañu'u ma ja másu ko jin ko sa'a o ma. Te vitna, ndaka o ja jâ ni ndakana ña'a ya ma chi jin ndani'i ta'vi o, te jin koteku o ni‑kani ni‑jika, vaa sukan jâ ni skuiso ya ma. 


text:
Vaa ka jini o ja nuu iyo in tutu ká'an ja iyo in ja ni skuta'vi ñayii ma in‑ka ñayii ma chi jiniñu'u ja onde kûu ñayii ni skuiso sukan ma, sana ko kuu kuenda ñayii ni kuta'vi ma. 


text:
Vaa nuu iyo in tutu ká'an sukan ma te ni ji'i ñayii ni skuiso ma chi jâ ni nduu kuenda ñayii ni kuta'vi ma. Kovaa nú téku‑ka ñayii ni skuiso ma chi ña'a. 


text:
Chukan kúu ja tnu'u ni kaxtnu'u Su'si ma onde xinañu'u ma ja sukan jin koo va'a o nuu ya ma chi onde ni jati niñi ya ma, sana ni keja'a tnu'u ni kaxtnu'u Su'si ma ni satniñu i ini anua o a. 


text:
Vaa nuu ni jinu ni kaxtnu'u Moisés ma ndaka sukan ni tatnuni Su'si ma ja jin ko sa'a ñayii ñuu ya ma, sani te ni ke'en de niñi xndiki jaa ma ji'in niñi ndixi'yu ma ji'in ndute, te ni sakanuu de. Te ni ke'en de ixi ndikachi ma ixi vivii kua'a ma, te ni chitnii de in tnu hisopo ma, sani te ni chunee de nuu ñu'u niñi ma ji'in ndute ma, te ni chiso de siki nuu ndee tnu'u ni tatnuni ya ma, te ûni sukan ni chiso de siki ndaka ñayii ma. 


text:
Te sa'a ni jiña'a de nuu ñayii ma: “Niñi ya'a kúu seña ja vitna ni keja'a tnu'u ni kaxtnu'u Su'si ma ja sukan jin koo va'a o nuu ya a.” 


text:
Te suni ni chiso de siki veñu'u ma ji'in siki ndaka ndatniñu jin kuatniñu de ja jin kunukuechi de nuu Su'si ma. 


text:
Sukan ká'an tnu'u ni yo kaxtnu'u Moisés ma ja nú masu kati niñi ma, chi masu nawa nduvii ndundoo. Te chukan kuu ja nú masu kati niñi ma chi masu sakanu ini Su'si ma ni‑in kuechi ñayii ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja jiniñu'u ja onde jin nduvii jin ndundoo ndaka ndatniñu ka jatniñu sutu ma ja ka jinukuechi de nuu Su'si ma ini veñu'u ii iyo ñuu ñayivi ya, vaa ka kuu i seña ja sukan iyo onde andivi ma, te jiniñu'u ja jin nduvii i sukan ni tatnuni Moisés ma. Kovaa maa ndatniñu ka iyo nuu Su'si ma onde andivi ma chi jiniñu'u ja niñi va'a‑ka kuatniñu Cristo o ma ja kúu ya sutu ma sukan‑va'a jin nduvii i ma, sana sukan ni ka yo sa'a sutu ñuu ñayivi a. 


text:
Vaa Cristo ma chi masu nde ni kivi ya ini veñu'u iyo ñuu ñayivi ya, tna'a ja ni ka sa'a ñayii ma‑ni. Vaa chukan chi in seña‑ni kúu i, te onde andivi ma iyo in ja ndandaa, te onde yukan nuu iyo Su'si ma ni kivi Cristo ma, sukan‑va'a kakan‑ta'vi ya nuu Su'si ma ja jin kuu o. 


text:
Te masu ni kivi ya kua'a xeen jichi sukan ka sa'a sutu ka tatnuni nuu sutu ma, ja ni ka yo kivi koo de kua'a xeen jichi ma, ka yinda'a de niñi ndeva'a‑ni kiti ma, te saa ka kivi koo de in jichi ja in kuiya ma nuu ii xen‑xeen‑ka ma. 


text:
Vaa nute sukan ka sa'a sutu ma iyo ja sa'a Cristo o a chi jiniñu'u ja kua'a xeen jichi ndo'o neni ya ma onde kii ni keja'a ñuu ñayivi a te onde vitna a. Kovaa vitna ja iyo yatni ja ndi'i ñuu ñayivi a chi ni kivi ya in jichi‑ni ja ni ndakua'a ya maa ya nuu Su'si ma, sukan‑va'a xnaa ya ndaka ja u'vi ka sa'a ñayii ma. 


text:
Vaa yo'o ja ka kuu o ñayii a chi iyo ja jin kûu o in jichi, te ndakan Su'si ma kuenda nuu o nawa ni ka yo sa'a ni ka yo kuu o ma. 


text:
Te suni sukan Cristo ma chi in jichi‑ni ni ndo'o ni neni ya, sukan‑va'a xnaa ya kuechi kua'a ñayii ma. Te ndii ya in‑ka jichi, kovaa kivi yukan chi masu ndo'o neni‑ka ya ja jin naa kuechi ñayii ma, su'va kii ya ja ndaxtutu ya ñayii ni ka kukanu ini i ya ma te ka ndetu i ya ja na jin ndani'i ta'vi i ma.<pb/>


text:
Vaa tnu'u ni tatnuni Moisés ma káxtnu'u ja sukan ko kuu ja kenda kuee‑ka ma, te masu maa tna'a ja iyo ja kenda ma kúu chi kuenda tnu'u ja in kati kuanda'vi‑ni kúu i. Te chukan kúu ja masu nawa ni kuu sa'a i ja na jin nduvii jin nduva'a ñayii ni ka jan tu'va nuu Su'si ma, visi ka yinda'a i ja jin ndakua'a i nuu Su'si ma ndi‑kuiya ndi‑kuiya ma. 


text:
Nute ni kuu jin nduvii jin nduva'a ñayii ma chi masu jin kuiso kuechi‑ka i ma, te masu jiniñu'u ja jin ndakua'a‑ka i ndaka sukan nuu Su'si ma. Nute jâ ni ka nduvii i in jichi‑ni ma chi masu jin ko ndi ini‑ka i kuechi ka ndiso i ma. 


text:
Kovaa ndaka ja ni ka yo ndakua'a i nuu Su'si ma ndi‑kuiya ndi‑kuiya ma chi ja ka ndaka'án i ndaka kuechi ka sa'a i ma kúu. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja nuu ni kenda Cristo ma ñuu ñayivi a, te sa'a ni jiña'a ya Su'si ma:<pb/>Ndaka kiti ka yinda'a ñayii ma ja ka ndataa i nuu ni ma, ji'in ndaka ndatniñu ka ndataa i ma, masu nde ni jatna ini‑ka ni,<br/>te chukan kúu ja ni sa'a ni ja ni kii ñayivi sa ñuu ñayivi a.<pb/> 


text:
Chukan kúu ja ni ka'an sa: “Ya'a vee sa nuu ni, Su'si, sukan‑va'a sa'a sa sukan játna ini ni ma,<br/>vaa sukan ndee nuu tutu ká'an tnu'u maa ni ma ja kuu sa.” 


text:
<pb/>Te sa'a ká'an xinañu'u ma: “Ndaka kiti ka yinda'a i ja jin ndataa i nuu ni ma, ji'in ndaka ndatniñu ma, te ka ja'mi i nuu ni ma sukan‑va'a jin naa kuechi i ma, masu nde ni jatna ini‑ka ni.” Kovaa ndaka cha'a ni ka yo sa'a i, vaa sukan ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu Moisés ma ja na tatnuni de nuu ñayii ma. 


text:
Te sa'a ká'an ja ku‑uu ma: “Ya'a vee sa nuu ni, Su'si, sukan‑va'a sa'a sa sukan játna ini ni ma.” Sa'a ni jiña'a Cristo o ma. Te sukan ni xtandiyo Jesús ma ja xinañu'u ma, te ni sunkani ya ja ku‑uu ma. 


text:
Te ja sukan ni sa'a Jesús ma sukan játna ini Su'si ma, te ni ka nduvii, ni ka ndundoo o a. Vaa in jichi‑ni ni ndo'o ni neni Jesucristo ma nuu tniñu o a, te masu jiniñu'u ja nuu‑ni nuu‑ni‑ka ndo'o neni ya. 


text:
<pb/>Te ja ndaa kúu ja sutu ma, ndi‑kivi ndi‑kivi ka ndakua'a de kiti ka yinda'a ñayii ma nuu Su'si ma, sukan‑va'a jin naa kuechi i ma. Kovaa masu ni ka kundee ndaka chukan ja jin naa kuechi ñayii ma. 


text:
Kovaa Cristo o a chi in jichi‑ni ni ndo'o ni neni ya nuu krusi ma, sukan‑va'a kuu naa kuechi ñayii ma ni‑kani ni‑jika. Sani te ni nukoo ya xiñi kua'a Su'si ma. 


text:
Vaa ja in jichi‑ni ni ndo'o ni neni ya nuu krusi ma, te ni sa'a ya ja ni ka nduvii, ni ka nduva'a ndaka kuiti ñayii ni ka ndusiin i nuu ja u'vi ma. 


text:
Nuna jinu kivi yukan ma, te tnu'u ká'an sa ya, sukan sa'a sa ji'in ñayii ñuu Israel ma.<pb/>Sa'a ká'an sa ja kuu sa Iya Tátnuni a.<pb/>Te chunee sa tnu'u tátnuni sa a janitnuni i ma, te ini anua i ma tee sa tnu'u tátnuni sa a. 


text:
Te chukan kúu ja masu jiniñu'u ja nawa ndakua'a‑ka i nuu Su'si ma ja naa kuechi i ma, vaa maa Cristo o ma jâ ni chunaa. Ûni jín kukanu ini o Jesucristo ma, te má jin ndakakayata o 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ndaka ni ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a, te ja maa niñi Jesucristo ma, te nune ja kuu jin kivi koo o nuu ii xen‑xeen ma. 


text:
Vaa ja ni ndo'o ni neni ya ma, te ni ndanune nuu ii xen‑xeen ma, nuu ni ndata sasava sa'ma ndakaa ma, te ni ndanune in ichi jaa ja kuu jin kivi koo o, sukan‑va'a jin koteku o ni‑kani ni‑jika. 


text:
te chukan kúu ja ni‑yu'u ni‑ini o jín koo o jín tu'va o Su'si ma, te ûni jín kukanu ini vava'a o ya, te jín ndasa'a vivii o ini anua o a, te máko jin kani ya'a jin kani yukan‑ka ini o. Vaa yikikuñu o a, jâ ni ka nduvii, ni ka ndundoo i, vaa maa ya ni ndakate ña'a ji'in ndute vivii ma, te má jin ndasa'a‑ka o ja u'vi ma. 


text:
Jín konukuiñi vava'a o nuu Su'si ma, te máko jin kani uu jin kani uni ini o kuiti ja jin ni'i o ja ka ndetu o a xi ña'a. Vaa Su'si ma chi ja ni skuiso ya nuu o a chi sa'a ya. 


text:
Jín nduku o naxe jin chindee tna'a o ja kuu jin kutoo tna'a o ma, te sukan, te jin sa'a‑ka o ja va'a ma. 


text:
Máko jin ndunaa o ja jin ndatna'a o ja jin ndachiñu'u o Su'si o a, sukan ka kuu jaku‑ka tna'a o ma ja ka ndunaa i ma. Su'va jín ko ndi ini o ja jin ndaka'an‑so'o nuu tna'a‑ka o, vitna ja ka jini o ja ve kuyatni kivi ndenda Jesucristo ma. 


text:
<pb/>Chi vaa nuna jin ndakuiso kuechi ñukuun‑ka maa o ma, vitna ja jâ ni ka jini o ja ndaa a, masu nawa iyo‑ka ja kuu jin ndakua'a o nuu Su'si ma ja naa kuechi ni ka sa'a o ma. 


text:
Su'va in nuu kini ndetu ña'a ja ki'in o ndachunaa o kuechi o ma. Te in nuu káyu kóko iyo ja kun‑nee ñayii ñatuu kúnimani nuu Su'si ma. 


text:
Vaa nú na in sa'a ja u'vi ma te ñatuu kandija i sukan ni tatnuni Moisés ma te uu xi uni ñayii ni ka jini sukan sa'a i ma chi ñayii yukan chi ûni kûu i, te masu na in ka'nu ndee‑ka. 


text:
¿Te naxe ka jani ini ni? ¿Masu iyo ja ndo'o xen‑xeen‑ka ñayii ñatuu kandija ja ká'an Sa'ya Su'si ma? Te nú sukan kúu i ma chi kuenda tnu'u ja ni jiñu ndoso i ya, vaa sa'a i tnu'u ja masu nde jiniñu'u niñi ni jati ya ma, te vitna ja onde chukan, saa ni kuu ni ka nduvii, ni ka ndundoo o nuu Su'si ma. Te nú sukan kúu i ma chi kuenda tnu'u ja ká'an ndeva'a i ja kuu Xtumani Ndios ma, vaa ñatuu kandija i ma, te vitna ja maa ya ni kunda'vi ini ña'a ma. 


text:
Kovaa ka jini o ja Su'si ma, sa'a ni ka'an ya: “Maa sa sa'a ja jin ndo'o jin neni i, te sukan ndachunaa sa ja ka sa'a ka kuu ña'a i a.” Te suni sa'a ni ka'an tna ya: “Iya Tátnuni a, ndakan ya kuenda nuu ñayii kúu ñuu ya ma.” 


text:
<pb/>Jin ndaka'án ni onde kivi vee o ma, nuu kujaa‑ni ja ni ka ndani'i ni tnu'u ndaa Su'si o a. Te ni ka ndo'o, ni ka neni ni, kovaa ni ka kundee ni nuu tnundo'o yukan ma. 


text:
Vaa jaku ni chi ni ka sa'a ndeva'a ña'a i, te ni ka ka'an ndeva'a i nuu ni nuu ka iyo kua'a ñayii ma. Te jaku‑ka ni chi ni ka yo kuxii ini ni ja ni ka yo ndo'o tna'a ni ma, vaa kuenda tnu'u ja maa ni ka ndo'o ma. 


text:
Te ni ka yo kunda'vi ini ni tna'a ni ka yinee vekaa ma, te nuu ni ka yo xtandee i nawa ka neva'a ni ma, masu nde ni ka yo kuxii ini ni ma. Vaa ka jini ni ja onde andivi ma iyo in ja va'a‑ka ja jin kuta'vi ni, in ja masu ndi'i. 


text:
Kovaa jiniñu'u ja kava kuee ini o, sukan‑va'a kuu sa'a o sukan játna ini Su'si ma te ni'i o ja ni skuiso ya ja taa ya ma.<pb/> 


text:
Ñayii sa'a ja va'a ja ndaa ma chi suu i koteku ni‑kani ni‑jika, vaa kúkanu ini i ja kúu sa Su'si i.<pb/>Kovaa nuna ndakakayata i, te masu jatna ini sa ja sukan sa'a i ma. Sa'a ká'an ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja yo'o chi masu ñayii jin ndakakayata ja jin skenaa i maa i ka kuu o. Su'va yo'o chi ñayii ka kukanu ini Su'si ma ka kuu o, sukan‑va'a ma jin skenaa o anua o a.<pb/>


text:
Ja ka kukanu ini o Su'si ma kúu ja jin ni'i o ja ka ndetu o a. Vaa ka kandija o visi ñatuu nde ka nde'ya o tna'a ja jin ni'i o ma, kovaa iyo ndija in ja va'a ndetu ña'a. 


text:
Vaa tna'a o ñayii jana'a ma chi ni ka yo kukanu ini i ja jin ni'i i ja va'a ma. Chukan kúu ja ni ka yo kandija i Su'si ma, te ni ka'an ya ja ñayii ka sa'a ja va'a ja ndaa ka kuu i. 


text:
<pb/>Vaa ka kukanu ini o Su'si ma ja maa ya ni sa'a ñuu ñayivi a, ji'in ndaka ja ka iyo a. Te nuu ni ka kuva'a ndaka a chi masu nawa ni jatniñu ya. Ja ni sa'a ya ma kúu ja ni ka'an ya‑ni, sani te ni ka kuva'a ndaka ja ka nde'ya o a. 


text:
<pb/>Te suchi ni yo kuu Abel ma chi ja kukanu ini i Su'si ma, chukan kúu ja ja va'a‑ka ni ndakua'a i nuu Su'si ma sana ja ni ndakua'a ñani i Caín ma. Te ja ni sa'a i sukan ma, te ni ka'an Su'si ma ja in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa kúu i. Te visi jâ ni ji'i i ma, kovaa ja ni sa'a ni kuu i ma chi ndaka'an Su'si ma nuu yo'o vitna ja sukan ni kukanu ini i ya ma. 


text:
<pb/>Te tee ni yo kuu Enoc ma, ja ni yo kukanu ini de Su'si ma, chukan kúu ja ni ki ndi kueka teku ya de, vaa masu nde ni ji'i de. Te masu nde ni ka ndani'i ña'a tna'a de ma. Kovaa nuu ni iyo de ñuu ñayivi a chi ni ka yo jini ña'a ñayii ma ja ni yo sa'a de sukan ni yo jatna ini Su'si ma. 


text:
Vaa nú masu kúkanu ini o Su'si ma chi masu játna ini ya ja sukan sa'a o ma. Vaa nú na in kúni ja jin tu'va i Su'si ma chi jiniñu'u ja kandija i ja iyo Su'si ma te suu ya yinda'a ja skuta'vi ya ndaka ñayii jin ndanduku i ya ma. 


text:
<pb/>Vaa tee ni yo kuu Noé ma chi nuu ni xtu'va ña'a Su'si ma ja ko kuu tna'a ja ñatuu kuni‑ka de ma, te ni ndi ini de ja sukan ko kuu ja ni jiña'a Su'si ma. Chukan kúu ja ni‑yu'u ni‑ini de ni sa'a de arca ma, sukan‑va'a jin kaku de ji'in sa'ya de ma, ji'in ñasi'i de ma, ji'in janu de ma. Te ni yo kandija de Su'si ma, te ndaka‑ka ñayii ma, ni iyo ja jin kandija tna i Su'si ma, kovaa ñatuu ni ka sa'a i sukan ma. Chukan kúu ja kuiti ni ka chunaa maa i kuechi i ma. Kovaa Noé ma, ja ni kukanu ini de Su'si ma, chukan kúu ja ni nduu de tee sa'a ja va'a ja ndaa nuu ya ma. 


text:
<pb/>Vaa ja ni kukanu ini Abraham ma Su'si ma kúu ja ni kandija de, nuu ni kana ña'a ya ma te jiña'a ya ja na kee de te ki'in de ma, vaa iyo nuu ko kuu ta'vi de ma. Te visi ñatuu jini de ndenu ki'in de ma, kovaa kua'an de. 


text:
Te ja ni kukanu ini de Su'si ma kúu ja ni iyo de kuenda tnu'u ja ñayii in‑ka ñuu ni yo kuu de, maa ñuu nuu iyo ja nduu ñuu de ma. Te ve'e nuu ni yo iyo de ma, ve'e sa'ma‑ni kúu, te suni sukan tna ni ka yo kuu tna Isaac ma ji'in Jacob ma, vaa suni jin ni'i tna de ja ni skuiso Su'si ma. 


text:
Vaa Abraham ma chi ndetu de ja ni'i de ñuu nuu núkuiñi va'a ma, ñuu nuu ni jani ini Su'si ma naxe kava i ma, te maa ya ni sa'a ma. 


text:
Vaa visi masu kuu koo sa'ya Sara ma, te visi tee nija'nu kúu de ma, kovaa ja ni kukanu ini de maa ya ma, te ni ni'i de tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja ni yo kuu de yuva Isaac ma. Vaa ni kandija de ja Su'si ma chi ûni sa'a ya ja ni skuiso ya ma. 


text:
Vaa maa in‑ni Abraham ma, te ni kenda koo kua'a sa'ya tata de ma, sukan ka iyo tiuxini ka iyo andivi ma ja ni masu kundee o ka'vi o ma, xi sukan kaa kua'a ñuti yu'u mar ma, sukan ni ka yo kuu sa'ya tata de ma. 


text:
<pb/>Te ndaka ñayii yukan ja ka kukanu ini i Su'si ma, te visi ni ka ji'i i ma te ñatuu jin ni'i‑ka i nuu ni skuiso Su'si ma, kovaa kuenda tnu'u ja jâ ka nde'ya i nuu jin koo i ma, tna'a nuu iyo ja jin kenda koo o ma, te ni ka kukanu ini i ja jin ni'i i ma. Te ni ka ndaka'an, ni ka ndakachi i ja masu ñayii ñuu ñayivi a ka kuu i, su'va nunuu‑ni ni ka iyo i ya'a. 


text:
Vaa nute jin ku'un ini i ja ñuu nuu ni ka iyo i ma te ni ka ke koo i kuan koo i ma, ja ñuu i ko kuu chi kuiti jin ndakokuiñi i ma. 


text:
Kovaa ka ñu'u ini i in ñuu va'a‑ka, te ñuu ya'a chi onde andivi ma kúu. Te chukan kúu ja Su'si ma, masu nde kukan‑nuu ya ja kúu ya Su'si iya ka kukanu ini i ma, vaa jâ ni satu'va ya in ñuu nuu kuu jin koo i ma. 


text:
<pb/>Vaa ja ni kukanu ini Abraham ma Su'si ma kúu ja ni sa'a de sukan kúni ya ma. Vaa nuu ni jitotnuni ña'a Su'si ma, nuu ni jiña'a ya ja na ndakua'a de sa'ya de ma nuu maa ya ma, te sa'a de i sukan ka sa'a de kiti ka ndakua'a de nuu ya ma. Te ûni iyo de ja ndakua'a de i ma nkuu, visi maa in maa tnu'u‑ni i kúu sa'ya de ma. Te vitna ja jâ ni skuiso Su'si ma ja sa'a ya ji'in i ma. 


text:
Chukan kúu ja Abraham ma chi ni ndakunitnuni de ja Su'si ma kúu iya iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ja kuu ndaxteku ya ñayii ni ji'i ma. Te kuenda tnu'u ja ni ndaxteku ya Isaac ma kúu, vaa nuu sani te kûu i ma, te ni ndakua'a ya i nuu Abraham ma. 


text:
<pb/>Te ja kukanu ini Isaac ma Su'si ma kúu ja ni ka'an de ja va'a ja jin kuta'vi sa'ya de Jacob ma ji'in Esaú ma nani jin koo i ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>Vaa ja kúkanu ini Jacob ma Su'si ma kúu ja nuu sani te kûu de ma, te ni ka'an de ja va'a ja jin kuta'vi nduu sa'ya José ma, te yituu de karroti de ma, te ni ndachiñu'u de Su'si ma. 


text:
<pb/>Te ja kúkanu ini José ma Su'si ma kúu ja nuu sani te kûu de ma, te ni ka'an de nuu tna'a de ma ja kivi jin nde koo de ñuu Egipto ma, te jín ndake'en de yiki José ma, te jín nu koo ji'in de onde ñuu de ma. 


text:
<pb/>Te ja ni ka kukanu ini yuva Moisés ma Su'si ma kúu ja nuu ni kâku Moisés ma te vivii kaa de nuu lulu kúu de ma, te uni yoo ni ka chu'u de lulu ma ve'e de ma, sukan‑va'a ñatuu na in kuni i ma. Vaa masu ni ka yu'u de ja ni tatnuni rey ma ja na jin kûu ndaka lulu suchi yii ma. 


text:
<pb/>Te ja ni kukanu ini Moisés ma Su'si ma kúu ja nuu ni kuu java'a de ma, te ñatuu ni kuni de ja ko kuu de sa'ya sasi'i Faraón ma. 


text:
Vaa visi na ndo'o neni de ma, ja ni ndi ini‑ka de kúu ja koo de ji'in ñayii kúu ñuu Su'si ma, sana ja koo sii ini de jaku‑ni kivi te kuiso kuechi de ma. 


text:
Vaa ja ni jani ini de kúu ja ja va'a‑ka kúu visi na jin ka'an ndeva'a ñayii ma nuu de sukan ni ka sa'a i Cristo ma, sana ndaka ja va'a iyo ñuu Egipto ma. Vaa ja nde'ya nde'ya de kúu ja ni'i de ja skuta'vi ña'a Su'si ma. 


text:
<pb/>Ja ni kukanu ini Moisés ma Su'si ma kúu ja ni kee de ñuu Egipto ma, te kua'an de, te masu nde ni yu'u de ja ndákiti ini rey ma. Te ni yo nukuiñi vava'a de nuu Su'si ma, kuenda tnu'u ja nde'ya de Su'si ma, iya ñatuu jin kuni‑ka o naxe kaa ya ma. 


text:
Te ja ni kukanu ini de Su'si ma kúu ja ni sa'a de Viko Pascua ma, te ni ka chi'i de niñi kiti ma yutnu tníi ye'e ma, sukan‑va'a nuna ya'a ángel ma ja ka'ni i ndaka sayii ñayii ñuu Egipto ma suchi xinañu'u ma, te masu nawa sa'a i suchi ka iyo ve'e nuu ka iyo ñayii ñuu Israel ma. 


text:
<pb/>Te ja ni ka kukanu ini ñayii ñuu israelita ma Su'si ma kúu ja ni ndakune ya Mar Rojo ma, te ûni ñu'ú yichi kuiti kúu ichi ka jika i kuan koo i ma, te ni ka kuni tna tee ñuu Egipto ma ja jin ya'a de sukan, kovaa ni ndandesi ndute ma, te ni ka kandee de, te ni ka ji'i de. 


text:
<pb/>Ja ni ka kukanu ini ñayii ma Su'si ma, te ni ka ndakonduu i uja kivi yika ve'e ndesi ni‑ka'nu ñuu Jericó ma, te ni kotuu yika ve'e ma. 


text:
<pb/>Onde ña'a ni yo kuneé ni yo ku‑uun ma, ña'a nani Rahab ma, ja ni kukanu ini ña Su'si ma kúu ja ni jan‑ta'vi ña tee kuan koo kuan koto yu'u naxe iyo ñuu Jericó ma, te ñatuu ni ndakiti ini ña nuu de. Te chukan kúu ja ni kaku ña, te ñatuu ni ji'i ña kivi nuu ni ka ji'i ndaka ñayii ñuu ña ma ja ñatuu ni ka kandija i Su'si ma. 


text:
<pb/>Te iyo kua'a‑ka ja ka'an sa, kovaa ni masu kanda tiempu ya, vaa iyo ja ndaka'an sa sukan ni ka yo kuu Gedeón ma, Barac ma, Sansón ma, Jefté ma, David ma, Samuel ma, ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. 


text:
Vaa ja ni ka yo kukanu ini de Su'si ma kúu ja jaku de ma, ni ka kundee de ni ka ndani'i de ñuu iyo ja jin ko kuu ta'vi de ma, te jaku‑ka de ma, ni ka yo ja'nde ndaa de tniñu ñayii ma, te jaku‑ka de ma, ni ka kundee de ni ka ni'i de ja ni skuiso Su'si ma, te jaku‑ka de ma, ni ka kaku de ja ñatuu ni ka jaa ña'a ndika'a ma. 


text:
Te jaku de, ni ka kundee de ni ka nda'va de ñu'u i'ni xeen ma, te jaku de, ni ka kaku de ja jin ka'ni ña'a i ji'in yuchi kúu espada ma, te jaku‑ka de ma, visi jâ ni ka kuita de ma nkuu, kovaa ni ka ndatnii de tnu'u ndee tnu'u ndatnu, te ni ka kundee de nuu ñayii ma, sani te ni ka ndani'i‑ka de tnu'u ndee tnu'u ndatnu, te ni ka taji de ñayii ka kuni ja jin kanaa i ji'in de ma. 


text:
Te jaku‑ka ña'a ma chi ja ni ka kukanu ini ña Su'si ma kúu ja ni ndaxteku ya tna'a ña ñayii ni ka ji'i ma, te ni ka iyo‑ka ña ji'in i. Te jaku‑ka ñayii ka ndikin Su'si ma chi ni ka ja'ni ña'a ñayii ma ja ni ka xndo'o, ni ka xneni ña'a i ma, kuechi ja ñatuu ka kuni i ja jin xndoo i ichi Su'si o a, vaa ka kukanu ini i ya ja kivi jin ndateku i ma chi va'a‑ka jin koo i nuu ya ma. 


text:
Te jaku‑ka i ma chi ni ka ka'an ndeva'a ñayii ma nuu i, te onde ni ka wa'a ña'a i. Te jaku‑ka i ma chi ni ka ju'ni ña'a ñayii ma ji'in yo'o kaa, te ni ka chinee ña'a i vekaa ma. 


text:
Te jaku‑ka i ma, ni ka wa'a yuu ña'a ñayii ma, te jaku‑ka i ma, ni ka ja'nde ña'a ñayii ma ji'in sierra, te jaku‑ka i ma, ni ka jitotnuni ña'a ñayii ma ndende inundija i ja ka ka'an i ma. Te jaku‑ka i ma chi ni ka ja'ni ña'a ñayii ma ji'in yuchi kúu espada, te jaku‑ka i ma, ñií kiti ma ni ka yo kuu sa'ma i, te kuan koo ve koo i, ni ka yo kuu i, vaa ni ka yo kendoo nda'vi, ni ka yo kendoo kee i ja ni ka sa'a ndeva'a ña'a ñayii ma. 


text:
Masu kaa masu iyo ñuu ñayivi ya'a ja jin koo ñayii ka kandija Su'si ma, vaa sa'a ni ka yo ndo'o i ma, ja ichi nuu ñatuu kuiti nawa iyo ma ji'in ichi yuku ma kuan koo ve koo i ni ka yo kuu i, te saa yavi ka iyo chii ñu'u ma ni ka yo kuu ve'e i ma. 


text:
<pb/>Kovaa ni‑in ñayii ya'a, ñatuu jin ni'i‑ka i ja ni skuiso Su'si ma, visi vivii ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu i ma, te vivii ni ka yo kukanu ini i Su'si ma. 


text:
Kovaa sa'a ni sa'a Su'si ma, sukan‑va'a onde jin ndatna'a o ji'in i ma, te ndaka o jin ni'i nuu vivii ni satu'va ya ja taa ya ja jin koo ndaka o ma.<pb/>


text:
Te chukan kúu ja yo'o chi ni ka ndakonduu ña'a kua'a xeen ñayii ni ka kukanu ini i Su'si ma, te ka nde'ya ña'a i nawa ka sa'a ka kuu o. Chukan kúu ja jín xndoo o ndaka ja ka ja'nu ndee i ja jin kondikin o Su'si ma. Suni jín xtandiyo o ndaka ja u'vi sakue'e ña'a ma. Te máko jin kuita o ja jin ko sa'a o sukan kúni Su'si o a ndaka kivi ki'in o a. 


text:
Jín konde'ya o maa Jesús ma, vaa maa ya kúu iya sa'a ja kuu jin kukanu ini vava'a o Su'si ma, vaa maa ya chi nuu ni ndo'o ni neni ya ma chi masu nde ni ndi ini ya ja tna'a ya ja kan‑nuu ma chi ja nde'ya ya kúu ja vii ja va'a ni'i ya ma. Te nuu ni kundee ya ma, te ni nukoo ya xiñi kua'a nuu núkoo Su'si ma ja tátnuni ya ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja jin ndasa'a ni kuenda sukan ni ndo'o ni neni Jesús ma, ja ni ka sa'a, ni ka kuu ña'a ñayii ka ndiso kuechi ma. Te nú nawa ka ndo'o ka neni ni ma, te másu ko jin ndakani ini ni te jin ko xtaya ni. 


text:
Vaa ndijin chi ndaka ja u'vi ka sa'a ka kuu ña'a i ma, kuechi ja ñatuu ka sa'a‑ka ni ja u'vi ma, kovaa ñatuu jin ka'ni‑ka ña'a i sukan ni ka sa'a i ya ma. 


text:
¿Te xi jâ ni ka ndunaa ni ndaka ja ndaka'an‑so'o tnu'u Su'si ma nuu o ja ka kuu o sa'ya ya ma? Vaa sa'a ká'an tnu'u maa ya ma:<pb/>Sa'ya maa sa, máko saxiko ni ja ndáka'an‑so'o Iya Tátnuni ma nuu ni, nú xndo'o xneni ña'a ya ma, te máko xtaya ni ora ndáka'an ya na kuechi ni ma.<pb/> 


text:
Vaa Iya Tátnuni ma chi ñayii kútoo ya ma te jâ ni nduu i sa'ya ya ma chi ndaka'an ndakachi ya nuu i,<br/>te kua'a ya tnu'u ja ndo'o neni i vala ma, sukan‑va'a ndakani ndaka'vi ini i naxe ko kuu i nuu ya ma. 


text:
<pb/>Jin kanda ni ja ndáka'an‑so'o Su'si ma nuu ni, vaa sukan ndáka'an‑so'o ya nuu ndaka sa'ya ya ma. Vaa ka jini o ja sukan kúu tee ma ji'in sa'ya de ma, ja onde ndáka'an ndákachi de nuu i, te visi na ndonda de nuu i, kovaa sukan, te ko kuu i ñayii va'a. 


text:
Vaa sukan sa'a tna Su'si ma ji'in ndaka sa'ya ya ma. Te nú masu sukan sa'a ya ji'in ni ma chi masu sa'ya ya ka kuu ni, te ¿na in kúu yuva ni ma? 


text:
Vaa suni yo'o tna, nuu lilikin‑ka o ma chi yuva o ma chi ni ka yo ndaka'an‑so'o de nuu o ma, te ni ka yo kani ña'a de, nú masu va'a‑ni ni ka yo sa'a o ma. Kovaa ka ndaa respetu o nuu de. Te nú sukan ni ka yo sa'a o ji'in yuva o tee ka iyo ji'in o ñuu ñayivi a, te kuiti va'a‑ka ja jin kandija o ja ká'an Yuva o iya ni sa'a ini anua o a, sukan‑va'a jin koteku o. 


text:
Vaa yuva o ma chi jaku‑ni kivi ni ka yo ka'an, ni ka yo kachi de nuu o, sukan ni ka yo jani ini de ja jin koo va'a o ma. Kovaa ja sukan sa'a Su'si o a chi ja va'a‑ka maa o kúu, sukan‑va'a ñatuu‑ka na ja u'vi jin ko sa'a o, te jin ko kuu o sukan iyo maa ya ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja ora ndáka'an‑so'o nuu tna'a ñayii ma, xi ora ndáka'an‑so'o Su'si ma nuu o ma, te masu jan‑ta'vi sii ini o, su'va kúxii ini o ja sukan ndáka'an‑so'o ya nuu o ma, ji'in sukan ka ndaka'an‑so'o tna'a o ma nuu o ma. Kovaa nuna ndasa'a o kuenda chi sani te ndása'a o ja va'a ja ndaa ma, sukan kúni ya ma, te ndúu o ñayii kaa kuee ini. Jín ko ndi ini o nasa nde o masu ni'i ja vii ja va'a ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma 


text:
<pb/>Chukan kúu ja nde o ni ka kuita nda'a, ni ka kuita ja'a nuu Su'si o a, te ñatuu ka kundee‑ka o ja jin kondikin o ya a, te na jin ndachu'un ini o, te na jin ndatnii o tnu'u ndee tnu'u ndatnu. 


text:
Te jín ndanduku o ichi ndaa ma, sukan‑va'a nde o jika yakua jika yo'o ma, te na nukun‑nee o ini ichi va'a ma. 


text:
Jín ko ndi ini o ja jin koo mani ndaka o, te jín ku'un ini o ja ñatuu‑ka na ja u'vi jin ko sa'a o, vaa nú ma jin xndoo o ndaka ja u'vi ma, te masu jin kuni o Iya Tátnuni ma. 


text:
Jín ko ndi ini o nasa yukan, te nde o masu ni'i ja vii ja va'a ja ni skuta'vi ña'a Su'si ma, nasa yukan, te nde o yikuu sa'a ja u'vi ja ñatuu kandija o ja ká'an Su'si ma, te ja'nu ndee o ja jin kua'nu‑ka tna'a o ma nuu Su'si ma, te nasa yukan, te jin kuikin tna i xiko nde o ka sa'a ja u'vi ma, te sukan jin ko sa'a tna i. 


text:
Nasa yukan, te ne'un o a iyo in ñayii ja kívi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ñayii masu ni tnanda'a ji'in i ma, xi in ñayii ñatuu ndí ini ja ni'i i ja ni skuiso Su'si ma, sukan ni sa'a Esaú ma, ja ni ndaxiko i ja iyo ja ni'i i ma, kuechi ja ni ndiyo ini i vala‑ni ndeyu ma. 


text:
Vaa ka jini ni ja ni ya'a xeen ma, te sana ni ndasa'a i kuenda, te ni kuni i ja ndani'i i ja vii ja va'a kuta'vi i nuu yuva i ma. Te visi ni ndakani ini i ma te ni ndanda'yu i ma, kovaa masu nde ni ndani'i‑ka i ta'vi i ma. 


text:
<pb/>Kovaa yo'o, masu nde ni ka jan tu'va o in yuku nuu kuu ke'e kaan o ma, sukan ni ka sa'a maa ñayii ñuu Israel ma. Te yuku yukan kúu nuu ndú'va ñu'u maa ya ma, visi nee xen‑xeen ma, te yi'i xen‑xeen kajin ma. 


text:
Nuu ni ka jiniso'o ñayii ma sukan kúu yu'u trompeta ma ora nuu ni ka'an Su'si ma, te ni ka jikan‑ta'vi i nuu ya ja máko ka'an‑ka ya ma. 


text:
Vaa masu nde ni ka kundee ini i ja jin koniniso'o i sukan ni tatnuni ya ma, vaa ni tatnuni ya ja nú nde‑in ñayii ma xi in kiti ma kaki'i yuku yukan ma chi jin kua'a yuu i ñayii ma xi ji'in lanza jin ka'ni i ñayii ma, te sukan tna jin sa'a i ji'in kiti ma. 


text:
Ûni îyo xen‑xeen ni kuu ma, vaa onde maa Moisés ma ni jiña'a nuu Su'si ma: “Yu'u xen‑xeen sa, te ni'i ni'i‑nka sa”, kúu de jiña'a de ya. 


text:
<pb/>Kovaa yo'o chi ni ka jan tu'va o yuku nani Sion ma, ñuu maa Su'si iya téku ma, ñuu kúu Jerusalén ma ja iyo onde andivi ma, nuu ka iyo kua'a xen‑xeen ángel ma. 


text:
Te suni jâ ni ka jan tu'va tna o nuu ni ka ndatna'a ñayii xinañu'u ni ka jakoxtnee ja ka nani i ma onde andivi ma. Te jâ ni ka jan tu'va o Su'si ma, iya ndakan kuenda nuu ndaka o ma. Te jâ ni ka jan tu'va tna o ñayii ni ka ji'i ma, ja ni ka yo sa'a i ja va'a ja ndaa ma, te ni ka nduvii, ni ka ndundoo kuiti i nuu Su'si ma. 


text:
Te suni jâ ni ka jan tu'va o Jesucristo iya ni sunkani tnu'u jaa ja sa'a ja jin koo va'a o nuu Su'si o a. Te ja niñi ya ni jati ma, te ni ka nduvii o a, te cha'a chi iyo in tnu'u kanu ini sana niñi Abel ma, ja ni jati nuu ni ji'i i ma. 


text:
Jín ko koto va'a o maa o, nasa jin saxiko o iya ká'an nuu o a. Vaa ñayii ni ka saxiko ja ni ndaka'an‑so'o Su'si ma nuu i ñuu ñayivi a chi ñatuu ni ka kaku i. Te yo'o tna, nuna jin saxiko o iya iyo onde andivi ma, ja ndáka'an‑so'o ya nuu o a, chi kuiti masu jin kaku o. 


text:
Vaa kivi yukan, ja ni ka'an ya ma, te ni tnaa ñuu ñayivi a. Kovaa vitna, ja ni skuiso ya ma sa'a ká'an: “In jichi‑ka, te sa'a sa ja tnaa ñuu ñayivi a, te masu maa in‑ni i chi onde andivi ma”, kúu ya ká'an ya. 


text:
Ja ni ka'an ya ma, sa'a kúni ka'an: Ja skanda ya ndaka tu'u ja ni sa'a ya ma, te xtandiyo ya ndaka, sukan‑va'a kendoo maa in‑ni‑nka ndaka ja masu skanda‑ka ya ma. 


text:
Te chukan kúu ja yo'o jin ndani'i in ñuu ja masu xtandiyo‑ka ya ma. Te chukan kúu ja jín ndakuan‑ta'vi o nuu ya, te jín ndachiñu'u o ya ni‑yu'u ni‑ini o, sukan játna ini ya ma, te jín kava respetu o nuu ya, te jín koyu'u o ya nú ma jin kandija o ja ká'an ya ma. 


text:
Jin kona'a ni ja jin kuanuu ni ve'e ni ma, ja jin ndoo ñayii ka jiniñu'u ja jin ndoo i ma. Vaa ka iyo jaku ñayii ja sukan ni ka sa'a i ma, te masu ka jini i, te ñayii ni ka wanuu i ve'e i ma ja jin ndoo i ma chi ángel ka kuu i. 


text:
<pb/>Jin ku'un ini ni ja jin chindee ni ñayii ka yinee vekaa ma, te jin kani ini ni ja kuenda tnu'u ja maa tna ni ka yinee vekaa ma, te suni jin kona'a tna ni ja jin chindee ni ñayii ka ndo'o ka neni ja ka sa'a ndeva'a ña'a in‑ka ñayii ma. Jin kani ini ni ja kuenda tnu'u ja maa ni ka ndo'o ka neni ma. 


text:
<pb/>Jín kona'a ndaka o ja vii ja luu kúu ja ka tnanda'a ñayii ma, kovaa máko jin kivi nduu jin kivi ni'ni o ji'in ñayii ñatuu ni ka tnanda'a ji'in o ma. Vaa ñayii ka kivi nduu ka kivi ni'ni ji'in in‑ka ñayii ma chi ndakan Su'si ma kuenda nuu i. 


text:
<pb/>Máko jin ko ndiyo ini ni ja jin koneva'a xeen ni xu'un ma, su'va jin koo sii ini ni nawa ka neva'a ni a‑ni, vaa sa'a ká'an Su'si ma: “Masu xndoo nda'vi ña'a sa, ni masu ndunaa ña'a sa.” 


text:
Te chukan kúu ja ka kusaa ini o ja ka ka'an o sa'a:<pb/>Iya Tátnuni ma kúu iya chíndee ña'a ma, te masu koyu'u sa nawa jin kuni ñayii ma ja sa'a ña'a i ma. 


text:
<pb/>Jin ndaka'án ni tee ni sunkani ña'a Su'si ma, ja jin ko koto ña'a de ma te jin kaxtnu'u de tnu'u Su'si o a nuu ka ndatna'a ni ma, te jin ndasa'a ni kuenda naxe ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu de ma, naxe ni ka yo kukanu ini de Su'si ma, te sukan jin ko sa'a tna ni a. 


text:
Vaa suni maa Jesucristo ma kúu iya ni ka yo kukanu ini de onde xi'na‑ka ma, te suni maa ya kúu vitna, te suni maa ya ko kuu kivi ki'in o ma. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja másu ko jin kua'a ni tnu'u, ja in‑ka tnu'u jin ko kaxtnu'u i nuu ni ma. Vaa ja va'a‑ka kuu ja jin koo va'a ini anua o a nuu ja vii ja va'a skuta'vi ña'a Su'si ma, te sana ja jin ko ndi ini o nawa jin kaa jin ko'o o ma. Vaa ñayii ka jatanuu ndaka chukan chi masu nawa chíndee ña'a i ja jin ndani'i ta'vi i ma. 


text:
Vaa yo'o chi ka neva'a o in nuu altar nuu ka yoxtnee xtatila ji'in ndute uva ja jin kaa jin ko'o o ma, ja ka ndakune'e o sukan ni ndo'o ni neni Jesús ma, kovaa sutu ni ka yo jinukuechi ini veñu'u jana'a ma sukan ni tatnuni Moisés ma, masu kuu jin kaa de ja ka yoxtnee nuu altar o ma. 


text:
Vaa sutu tátnuni nuu sutu ma, kívi de ini veñu'u ma ji'in niñi kiti ni ka ja'ni de ja kuechi ja u'vi ni ka sa'a ñayii ma. Kovaa yikikuñu ti ma chi onde ye'e ke'e ma‑ni ka ja'mi i ma. 


text:
Te suni sukan tna ni kuu ji'in Jesús ma, vaa onde yu'u ñuu ma ni ka ja'ni i ya ma, te ni jati niñi ya ma, sukan‑va'a ndene'e ya ñayii ñuu ya ma nuu ja u'vi ma. 


text:
Te chukan kúu ja jín ke koo o yu'u ñuu ma nuu iyo ya ma, te visi na jin ka'an ndeva'a ñayii ma ja jin kuu o sukan ni ka yo ka'an ndeva'a i ja kuu ya ma. 


text:
Vaa yo'o chi masu ñuu ñayivi ya'a kúu ñuu jin koo o, chi su'va ka ndanduku o in ñuu nuu kuu jin koo o kivi ki'in o a. 


text:
<pb/>Te ja jín ndakua'a yo'o nuu Su'si ma kúu ja ndimaa jín kata o yaa ja ka ka'an ndaka ja ni sa'a Jesucristo ma ja jin kuu o, te ndimaa jín ndachiñu'u o Su'si ma, te jín ku'un ini o ja ñayii ka ndaka'an ka ndakachi ja ka ndikin i Su'si ma ka kuu o. 


text:
Te másu ko jin ndunaa ni ja jin sa'a ni ja va'a ma, ji'in ja jin chindee ni tna'a ni ma, vaa sukan játna ini Su'si ma, vaa ja va'a‑ka kuu ja sa'a o sukan sana ja ndakua'a ni in kiti nuu ya ma. 


text:
<pb/>Jin kandija ni ja ka ka'an tee ni ka kunda'a ña'a ja jin kaxtnu'u de tnu'u Su'si o a nuu ka ndatna'a ni ma. Vaa suu de ka ndi ini ja jin kuu ini anua ni a, vaa Su'si ma chi ndakan ya kuenda nuu de ja ka jito ña'a de a. Chukan kúu ja jin sa'a ni ja va'a ja vii, sukan‑va'a jín koo sii ini de, nasa yukan, te jin kuxii ini de te jin kuña'a de nuu Su'si ma ja masu nde jiniñu'u ja ka jito ña'a de ma. Vaa nuna jin kuña'a de ya sukan, te masu kuu jin koo va'a ni nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Jin kakan‑ta'vi ni ja jin kuu sa, vaa ka kukanu ini sa ja ñatuu na ja u'vi‑ka ka sa'a sa nuu Su'si o a, te ka ñu'u ini sa ja ndimaa ja va'a jin ko sa'a jin ko kuu sa nuu ya ma. 


text:
Ja jikan‑ta'vi ñukuun sa kúu ja jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma, ja na chindee ña'a ya te na ndenda yachi‑ka sa nuu ka iyo ni a. Ndákan‑tnu'u ñaña'a de ñayii ma, te jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma ja na jin kuta'vi i ja vii ja va'a 


text:
<pb/>Te maa Su'si ma kúu iya sa'a ja jin koo mani o a, te suu ya kúu iya ja ne'un ñayii ni ka ji'i ma ni ndaxteku ya Jesucristo iya tátnuni nuu o a. Te maa Jesucristo ma kúu iya kúu sukan kúu tee jito ndikachi de ma, te ja maa niñi ya ja ni jati nuu krusi ma, te ni jinkuiñi tnu'u jaa sukan jin koo va'a o nuu Su'si ma ni‑kani ni‑jika ma. 


text:
Te na sa'a Su'si ma ja jin ko sa'a ni ndaka ja va'a ja vii, sukan kúni maa ya ma. Te ja maa Jesucristo te na sa'a Su'si ma ja jin ko kuu ni sukan játna ini maa ya ma. Te nuu maa Jesucristo ma na koo jayiñu'u ma ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu. 


text:
<pb/>Jikan‑ta'vi xen‑xeen sa nuu ni ja ni ka nduu ni sa'ya Su'si o a ja na jin kanda ni jin koniniso'o ni tnu'u ya'a, sukan ndaka'an‑so'o sa nuu ni a, vaa masu kua'a xeen‑ni ni tee sa a. 


text:
<pb/>Jin kona'a ni ja ñani o Timoteo a chi jâ ni kee de vekaa ma, te nuna kii de, te jaan sa ji'in de nuu ka iyo ni a. 


text:
Jin ndakua'a ni nchuxi ndaka tee ni ka kunda'a ña'a ja jin kaxtnu'u de tnu'u Su'si o a, ji'in ndaka tna'a o ñayii jâ ni ka xndoo i ndaka ja u'vi ma. Ndaka tna'a o ka iyo ñuu Italia a, ka ndakan‑tnu'u ñaña'a ña i. 


text:
Saña kúu Santiago tee jinukuechi nuu Su'si o a ji'in nuu Jesucristo iya tátnuni nuu o a. Ndákan‑tnu'u ñaña'a ña sa ndi‑uxi uu jichi ni, ja ni ka jitenuu ni ka ya'a ka yukan ma. Kákan ta'vi o nuu Su'si ma, te taa ya tnu'u ndichi ma 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jin koo sii ini xeen ni ndeva'a‑ni naxe ka ndo'o ka neni ni. 


text:
Vaa ka jini ni ja nuna kundee o nuu tnundo'o tnuneni ka ya'a o ma chi sa'a i ja kava kuee‑ka ini o, te sukan, te kunitnuni o nú kukanu ini‑ka o Su'si ma. 


text:
Te nuna kava kuee ini o ma, te ni'i ndi'i ni'i tu'u o tnu'u ndee tnu'u ndatnu sukan ko kuu o nuu Su'si ma, te ñatuu nawa jakituu‑ka o. 


text:
<pb/>Nú nde o ja'ni ña'a i ja jakun‑tnuni ini o tnu'u ndichi ma, te kákan‑ta'vi o nuu Su'si ma, te taa ya. Vaa maa Su'si ma kúu iya taa ndaka ja jiniñu'u o ma, te masu ndákune'e ya naxe ni yo sa'a ni yo kuu o ma. 


text:
Kovaa kúkanu ini o Su'si ma ora kakan‑ta'vi o nuu ya ma. Ñatuu ko kani uu ko kani uni ini o. Vaa ñayii ñatuu kúkanu ini ya ma chi sukan kúu nuu mar ma kúu i, ja ora yi'i tachi ma, te kua'an vee nuu ndute ma kúu. 


text:
<pb/>Nú ñayii kúnda'vi ma te ni nduu i sa'ya Su'si ma, kóo sii ini i, vaa jâ iyo jayiñu'u i nuu Su'si ma. 


text:
Kovaa nú na in kúxiku ma, te káni ini i ja masu xiku kúu i, su'va kóo sii ini i ja ni ndakunitnuni i ja masu in ñayii kanuu‑ka kúu i, vaa sukan kúu ita yi'i ma‑ni kúu i. 


text:
Vaa nuna kana kandii ma te ku‑i'ni xeen ma, te yi'i ma chi yichi i, te ita i ma chi kun‑kava, te naa ja vivii ni kaa i ma. Te suni sukan kúu tna xiku ma ji'in ndaka ja jaan i ma ji'in ja ndáxiko i ma. Sukan jin kanda o nuu tnundo'o tnuneni kénda koo nuu o ma 


text:
<pb/>Vava'a kúu ñayii kánda ora ska'an ña'a tachi ma ja sa'a i ja u'vi ma, vaa nuna kanda i ja masu sa'a i ja u'vi ma chi ni'i i in corona ja koteku i ni‑kani ni‑jika ja ni skuiso Su'si ma ja taa ya nuu yo'o ja ka kutoo o ya. 


text:
Vaa nú na in kúu ini ja sa'a i ja u'vi ma, máko ka'án i ja Su'si ma jitotnuni ña'a. Vaa Su'si ma, masu na in kuu ska'an ya ja sa'a ya ja u'vi ma, te ni maa ya, masu ska'an ya ni‑in ñayii ma ja sa'a i ja u'vi ma. 


text:
Su'va ja u'vi ñu'u ini maa maa o ja sa'a o ma, chukan kúu ja kána ña'a i ja sa'a o, te játna ini o, te jínu ini o, te sa'a o ma. 


text:
Sani te ja játna ini o ja sa'a o ma ni kundee i ja ni jiso kuechi o ma. Te nú ja ndiso kuechi o ma, sani te kújika o nuu Su'si ma. 


text:
Ndaka ja va'a ja ndaa ka ndani'i o a chi onde sukun nuu iyo Su'si ma vee, te Su'si ma kúu iya ni sa'a ndaka ja ka ndu'va ka iyo onde andivi ma. Te maa ya chi masu ndaxsama ya ja jani ini ya ma, sukan kúu kati kuanda'vi ma. 


text:
Ja ni kuu ini maa ya ma kúu ja ni sa'a ya ja ni ka ndakâku jaa o nuu ya ma ja maa tnu'u ndaa tnu'u kuiti ni ka'an ya ma, sukan‑va'a jin ko kuu o xinañu'u‑ka nuu ndaka ja ni sa'a ya ma. Ja kondikin ndija o Su'si ma kúu ja ûni ka'an o te sa'a o 


text:
<pb/>Chukan kúu ja kútoo ña'a maa sa, ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, te jin koo ñama ni ja jin koniniso'o ni, te jin kava kuee ini ni ora jin ka'an ni ma, te má jin ndakiti yachi ini ni. 


text:
Chukan kúu ja jin xtandiyo ni ndaka tu'u ja u'vi ja kini ka ñu'u ini anua ni a, te jin kava kuee ini ni, te jin kuan‑ta'vi ni tnu'u Su'si ma ja ni ka jakun‑nee ini anua ni a, vaa suu i sa'a ja kuu jin kaku ni nuu ja u'vi ma. 


text:
<pb/>Kovaa jin sa'a ni sukan ká'an tnu'u Su'si a. Te masu yika‑ni ja jin koniniso'o ni, vaa nú ña'a te ka xnda'vi ni maa ni. 


text:
Vaa nú nde in yika‑ni ja niniso'o i sukan ká'an tnu'u Su'si o a te masu sa'a i sukan ká'an tnu'u ya ma, ñayii ya'a chi sukan‑ni kúu in tee nde'ya maa de nuu espeju ma sukan‑ni kúu i. 


text:
Kovaa iyo ñayii ni‑yu'u ni‑ini i nde'ya i tnu'u vava'a tátnuni Su'si ma tnu'u sa'a ja ndayaa o nuu ja u'vi ma, te masu ndúnaa i ja ni jiniso'o i ma, nú masu ja ûni sa'a i ndaka sukan ká'an ya ma. Te ñayii ya'a, va'a xeen ko kuu i ndaka nawa ñu'u ini i ja sa'a i ma. 


text:
<pb/>Vaa nú na in jani ini ja in ñayii ndikin xeen Su'si ma kúu i ne'un ndaka o a, te chítna'nu i yaa i ma ji'in ndaka tnu'u ká'an i ma. Nú ña'a, te xnda'vi i ini anua i ma, te visi ká'an i ja ndikin i Su'si ma, kovaa ja ká'an i ma masu kétna'a ji'in ja sa'a i ma. 


text:
Ja ko kuu o ñayii ndikin ndaa Su'si ma kúu ja chíndee o suchi kuechi ni ka ji'i yuva i ma, ji'in ña'a ni ka ji'i yii ña ma te ka ndo'o ka neni ña ma, ji'in ja koto va'a o maa o ja ma sa'a o ni‑in ja u'vi iyo ñuu ñayivi a. Cha'a kúu ja kondikin ndija o maa in‑ni Su'si ma.<pb/>


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, ja ka kandija ni Jesucristo Iya Tátnuni iya iyo jayiñu'u ma, ja ká'an sa kúu ja másu ko jin saxiko ni ni‑in ñayii ma. 


text:
Te nuu ka ndatna'a ni ma, te nú ni kivi in tee ñu'u nda'a de in xe'e oro ndee ya'vi xen‑xeen te ne'nu de sa'ma va'a xen‑xeen, te suni kivi tna in ñayii nda'vi xeen te ne'nu i sa'ma nda'vi sa'ma kee, 


text:
te nuna jin kuaan mani ni ñayii ne'nu sa'ma va'a xeen ma, te jin kuña'a ni i: “Kunukoo ni nuu va'a‑ka ya”, te jin kuña'a ni ñayii nda'vi ma: “Konukuiñi ndijin jiña, xi kunukoo ni nuu ja'a sa ya”, 


text:
te nú sukan ka sa'a ni chi ka saxiko tna'a ni, te ka kuu ni sukan ka kuu tee ka ja'nde tniñu ñayii ma ja ka xnda'vi de i ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a ja ka kutoo tna'a o a, jin koniniso'o ni: Su'si ma, ni ndakaji ya ñayii nda'vi sukan ka jani ini ñayii ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin ko kuxiku i ja ka kandija i ya ma, te jin ndani'i ta'vi i nuu tátnuni Su'si ma, sukan ni skuiso ya ja sa'a ya ji'in ñayii ka kutoo Su'si ma. 


text:
Kovaa ndijin chi ni masu ni ka sa'a inuu ni ji'in ñayii nda'vi ma ji'in ñayii xiku ma, te vitna ja ñayii xiku ma, ka sa'a ndeva'a ña'a i maa ni, vaa ka ñu'u ndeva'a ña'a i, te kuan koo i kuan xsia'a ña'a i nuu tee ka netniñu ma. 


text:
Vaa maa i chi ka ka'an ndeva'a i ja kuu Su'si iya ka ndakune'e ni ma, te chukan kúu ja ka sa'a ña'a i sukan. 


text:
<pb/>Ka jini ni ja sukan ká'an tutu ndee tnu'u Iya Tátnuni ma: “Jín kutoo o tna'a o ma sukan ka kutoo o maa o ma.” Te nú sukan ka sa'a ni, va'a‑ni ka sa'a ni. 


text:
Kovaa nú ka saxiko ni in ñayii ma, su'va ka jiso kuechi ni, vaa ja u'vi kúu, te ñatuu ka sa'a ni sukan ni tatnuni Su'si o ma. 


text:
Visi na sa'a o ndaka‑ka ja ni tatnuni Su'si ma, te ma sa'a o in sukan ni tatnuni ya ma, jâ ni jiso kuechi o nuu ndaka‑ka ma. 


text:
Vaa maa Su'si ma ni tatnuni ja ñayii ni ka tnanda'a ma, másu ko jin kivi nduu i ji'in in‑ka ñayii ja jin kuiso kuechi i, te suni maa ya ni ka'an ja másu ko jin ka'ni tna'a o. Kovaa visi ñatuu ka kivi nduu o ji'in in‑ka ñayii ma, kovaa nuna ka'ni o in ñayii ma, jâ ni kuu o in ñayii ñatuu sa'a sukan ni tatnuni Su'si ma. 


text:
Jâ ka jini o sukan ndakan Su'si ma kuenda nuu ndaka o, nú ni ka sa'a o ndaka sukan ká'an tnu'u vava'a ni tatnuni ya ma, tnu'u sa'a ja jin nde koo o nuu ja u'vi ma. Te chukan kúu ja jín konee o cuidado, te jín ka'an o te jín sa'a o sukan ká'an tnu'u maa ya ma. 


text:
Nú na in ñatuu kúnda'vi ini i tna'a i ma, te suni ma kunda'vi ini tna ña'a Su'si ma kivi ndakan ya kuenda ma, kovaa ñayii kúnda'vi ini i tna'a i ma chi sii ini‑ni koo i kivi ndakan ya kuenda ma. In ja va'a jani ini o ma, ûni ká'an o te sa'a o 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, ¿na nde jiniñu'u ja ká'an o ja ni kandija o Su'si ma, te ñatuu sa'a o ja va'a ka sa'a ñayii ka kandija Su'si ma? ¿Ka jani ini ni ja jin ndani'i‑ta'vi o ja yika‑ni ja ká'an o ja kándija o ma te masu sa'a o sukan ká'an ya ma? 


text:
Te nú in tna'a o ma, ñatuu na sa'ma neva'a i ja kone'nu i ma te ñatuu nawa iyo ja kaa i in‑kivi in‑kivi ma, 


text:
te nuna kuña'a o i: “Koo sii ini ni, te kone'nu va'a ni, te kaa ni ndaka ja kúni ni ma”, kovaa masu kua'a o nawa jiniñu'u i ma, ¿na nde jiniñu'u ndaka ja kuña'a o ma? 


text:
Suni sukan kúu tna ja nuna ka'an o ja kándija o Su'si ma te ñatuu sa'a o sukan játna ini ya ma, masu nde jiniñu'u ja sukan sa'a o ma. 


text:
<pb/>Kovaa nú na in na ká'an ja ndijin chi in ñayii kándija Su'si ma kúu ni, kovaa nú ñatuu sa'a ni sukan játna ini Su'si ma, masu kuu ka'an ni ja in ñayii kándija Su'si ma kúu ni. Kovaa nú na in na ka'an ja saña chi sa'a sa ja játna ini Su'si ma, te sukan káxtnu'u sa ja in ñayii kándija Su'si ma kúu sa. 


text:
Ndijin, ja ká'an ni ja kándija ni ja in‑ni Su'si kúu, te ¿jani ini ni ja sukan ma te vava'a‑ni iyo ni nuu Su'si ma? Ña'a. Suni tachi ma chi ka kandija i ja in‑ni Su'si kúu, kovaa ka ni'i ka ndeyu i ja ka yu'u i ya. 


text:
Ndijin, masu nde jiniñu'u ja jani ini ni a. Koniniso'o ni ja káxtnu'u sa nuu ni a, ja nú yika‑ni ja kándija o Su'si ma te ñatuu sa'a o sukan játna ini ya ma, masu nawa kúu o nuu ya. 


text:
Jini ni ja yuva o Abraham ma chi nuu ni ndakua'a de sa'ya de Isaac ma sukan ni jikan maa Su'si o ma, ja ni sa'a de sukan ma, te ni ka'an ya ja in tee sa'a ja ndaa kuiti kúu de. 


text:
Ka jini o ja masu yika‑ni ja ni kandija de Su'si ma kúu, nú masu ja ûni ni sa'a de sukan játna ini ya ma. Ja ni kandija de Su'si ma, te chukan kúu ja ni sa'a de sukan kúni ya ma. 


text:
Te ni kuu sukan ká'an tutu ndee tnu'u ya ma: “Abraham ma chi ni kandija de Su'si ma, te ni ka'an Su'si ma ja in tee sa'a ja va'a ja ndaa kúu de”, te ni ka'an ya ja in tee kétna'a ini ji'in ya kúu de. 


text:
<pb/>Ka jini ni ja ñayii ma chi masu kuu ka'an Su'si ma ja ñayii va'a kúu i, nú yika‑ni ja kándija i ya ma te ñatuu sa'a i sukan játna ini ya ma. 


text:
Vaa suni sukan tna ni kuu ji'in ña'a nani Rahab ma. Visi ña'a ni yo kivi nduu ji'in ndi‑in ndi‑in tee kúu ña ma, kovaa nuu ni chindee ña tee ni tetniñu Moisés ma te ni ndatetniñu ña de in‑ka ichi kuan nu koo de ma sukan‑va'a jin kaku de ma, te ja sukan ni sa'a ña ma, ni ka'an Su'si ma ja in ña'a sa'a ja va'a kúu ña. 


text:
Vaa suni sukan kúu in ñayii nuna kana anua i ma, te in ñayii ni ji'i kúu i, te suni sukan kúu tna o nuna ka'an o ja kándija o Su'si ma te ñatuu sa'a o sukan játna ini ya ma, te sukan kúu in ñayii ni ji'i kúu o nuu ya ma.<pb/>


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, má jin kuu ini xeen ni ja jin ko kuu ni teskua'a ne'un ndaka ni a, vaa ka jini ni ja ndakan‑ka Su'si ma kuenda nuu o ja ka kuu o teskua'a a. 


text:
Vaa ndaka o chi kua'a xeen jichi ka sa'a o ja masu játna ini Su'si ma. Nú na in ñatuu ká'an ni‑in tnu'u ndeva'a ja masu játna ini Su'si ma, te ñayii ya'a chi in ñayii sa'a ja va'a ja ndaa kúu i, te iyo i ja kundee i chitna'nu i ni‑ka'nu yikikuñu i ma. 


text:
Vaa yo'o chi ka ju'ni o yu'u caballu ma, sukan‑va'a kandija ti, te kuu skaka o ti ichi kúni o ma xi kuu sunkani o ti ma. 


text:
Jin kani ini tna ni ja barcu ma, visi inuna'nu xeen tnu, te kajin yi'i nini'i ma sa'a ja jika tnu. Kovaa in ja luluu nani timón kúu ja skuiko ña'a nde ichi kúni tee skaka tnu ma ja ki'in tnu. 


text:
Suni sukan tna kúu yaa ñayii ma. In ja luluu‑ni kúu i, kovaa sa'a i kua'a ja na'nu xeen. ¡Ka jini ni ja in ñu'u ndú'va luluu ti'i‑ni ma chi kundee i ka'mi i in yuku ka'nu xeen! 


text:
Yaa ñayii ma kúu sukan kúu in ñu'u luluu ndú'va ma. Te kúu i sukan kúu in ñuu ñayivi ja ñu'u chitu ja u'vi ma. Te iyo i ne'un yikikuñu o a, te sa'a i ja kútne'e ni‑ka'nu yikikuñu o a. Te yaa o ya, kúu i sukan kúu ñu'u ndú'va andeya ma ja xndo'o xneni ña'a i ni‑kani ni‑jika. Te chukan kúu ja na jin ko koto va'a o yaa o ya nawa ká'an i. 


text:
Vaa ndaka kiti ka iyo ñuu ñayivi a, ja ka kuu ti kiti na'nu ka iyo yuku ma, ji'in lasaa ma, ji'in koo ma, ji'in kiti ka ñu'u nuu mar ma, kundee o nuu ti. 


text:
Kovaa ni‑in ñayii masu kundee i tatnuni i nuu yaa i ma. Vaa in ja u'vi kúu yaa i ma, te ñu'u chitu venenu ja ka'ni ña'a i. 


text:
Ji'in yaa o a kuu ndachiñu'u o Yuva o Iya Tátnuni ma, te suni maa yaa o a kuu ka'an u'vi o nuu ñayii kaa sukan kaa Su'si ma. 


text:
Vaa maa yu'u ñayii ma ka ke koo ja va'a ma ji'in ja u'vi ma. Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jin ndasa'a ni kuenda ja masu kuu jin ko sa'a o sukan. 


text:
Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jin ndasa'a ni kuenda, vaa ni a tnu higo ma masu kuu kuun in‑ka nde'ya, ni a tnu uva ma masu kuu kuun higo. Te suni sukan kúu ja ni‑in nuu tóo ndute ma masu kuu kana ndute u'wa te kana ndute va'a. Ñayii neva'a tnu'u ndichi Su'si ma chi sa'a i sukan játna ini ya ma 


text:
<pb/>Nú iyo in ñayii ndichi te jáku'ni ini i ne'un ndaka o a, te káxtnu'u i sukan kúu i ma, nú sa'a i sukan játna ini Su'si ma. Jini i naxe kava kuee ini i, vaa in ñayii ndichi kúu i. 


text:
Kovaa nú ka kukueñu ini ni te ka jani ini ni ja maa ni jin ko kuu ñayii ka ndanuu‑ka, te máko jin ko kuvixi ni ja ñayii ka kuu‑ka ka kuu ni chi yika‑ni ja ka xnda'vi ni maa ni, te masu ka sa'a ni ja ndaa ma. 


text:
Vaa ja ka jani ini ni ma chi masu onde sukun ma vee chi ja iyo nuu ñu'ú ya kúu, te nanimaa ja jani ini ñayii ma kúu, te tna'a ja chúnee tachi ma ini anua ñayii ma kúu. 


text:
Te chukan kúu ja nú ka kukueñu ini o ma te ka kanaa o ma te ka sakanuu ka sakani'ni o ma, chi masu ja va'a kúu, su'va nanimaa ja u'vi ma kúu ja ka sa'a o ma. 


text:
Kovaa tnu'u ndichi ja vee onde sukun ma kúu tnu'u nanimaa Su'si ma, te sa'a i ja kava kuee ini ñayii ma, te sa'a i ja ka'an mani tna'a ñayii ma, te kava va'a ini i, te kunda'vi ini i tna'a i ma, te masu sa'a siin i tna'a i ma, ni a masu xnda'vi i tna'a i ma, su'va sa'a i ja va'a ma. Te nú sa'a i sukan, te in ñayii ndichi kúu i. 


text:
Ñayii ka iyo mani i ji'in ndaka‑ka ñayii ma chi ká'an Su'si ma ja ñayii ka sa'a ja va'a ka kuu i.<pb/>


text:
¿Naxe ka jani ini ni? ¿Ndenu kée ja ka ndakanaa o ji'in tna'a o ma? ¿Masu ja u'vi ka ñu'u ini anua o ma ka kuu ja ka ndaskanaa ña'a i ma? 


text:
Ndijin chi ka ndiyo ini ni, te ñatuu ka ni'i ni. Te ka ja'ni tna'a ni, te ka jatu ini ni ja ka kukueñu ini ni ja ñatuu ka ni'i ni ja ka kuni ni ma. Te chukan kúu ja ka kanaa ni. Kovaa ñatuu ka ni'i ni ja ka kuni ni ma, vaa ñatuu ka jikan ni nuu Su'si ma. 


text:
Te visi na jin kakan ni, kovaa ma jin ni'i ni, vaa masu va'a‑ni ka jikan ni nuu Su'si ma, vaa ja ka jikan ni ma, yika‑ni ja ka kuni ni ja jin kuatniñu sii ini ni ñuu ñayivi a kúu. 


text:
Ndijin, masu in‑ni ja ka jani ini ni. ¿Ñatuu ka jini ni ja, nú ka kuni o ja jin sa'a o sukan ka sa'a ñayii ñuu ñayivi a chi masu ka ketna'a ini o ji'in Su'si o a? Ndeva'a‑ni na in kúni ja sa'a i sukan ka sa'a ñayii ñuu ñayivi a, in ñayii ñatuu ketna'a ini ji'in Su'si ma kúu i. 


text:
Xi ka jani ini ni ja masu nde jiniñu'u ja ká'an tutu ndee tnu'u Su'si o a: “Vaa Su'si ma chi kútoo ña'a ya, te kúkueñu ya ini anua o a, vaa maa ya ni taa, te kuenda maa ya ka kuu o.” 


text:
Te chukan kúu ja Su'si ma, chíndee xeen ña'a ya, vaa ká'an tutu ndee tnu'u ya a: “Maa Su'si ma, masu kua'a ya tnu'u nawa jin sa'a ña'a ñayii ka jani ini ja maa i ka kuu‑ka ma. Kovaa chíndee xeen‑ka ya ñayii ka ndakunitnuni i ja ja maa ya ma, te ka iyo i ma.” 


text:
Jín sa'a o sukan tátnuni Su'si ma, te máko jin kandija kuiti o ja ká'an tachi ma. Sani te kunu maa i ki'in i. 


text:
Jín koo o jín tu'va‑ka o Su'si ma, te maa tna ya chi ki tu'va‑ka ña'a ya. Ndijin ja ka ndiso kuechi ni ma, jin ndakani jin ndaka'vi ini ni, te jin xndoo ni ja u'vi ka sa'a ni ji'in nda'a ni ma. Te ndijin ja ka jani uu ka jani uni ini ni ma, jin ndasandoo ni ini anua ni a, te jin kukanu ini ni Su'si ma. 


text:
Jin ndakani jin ndaka'vi ini ni, te jin ndanda'yu ni. Te jin xndoo ni ja ka kusii ka kusii ni a, te ndaka sukan ni ka iyo sii ini ni ma, na nduu i tnu'u xii ini. 


text:
Te jin ndakunitnuni ni nuu Su'si ma ja masu in ja va'a ni yo kuu ja ni ka yo sa'a, ni ka yo kuu ni ma, te maa ya sa'a ja jin konukuiñi va'a ni nuu ya, te jin koo jayiñu'u ni. Má ka'an o ja kuu tna'a o ma 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, má jin ka'an ni ja jin kuu ndi‑in ndi‑in ni. Vaa nú na in ká'an ja kuu in tna'a i ma, suni ká'an i ja kuu tnu'u ni tatnuni Su'si ma. Te nú na in ndákan kuenda ja kuu in tna'a i ma, suni ndákan i kuenda ja kuu tnu'u ni tatnuni Su'si ma. Kovaa nú ndijin ja ndákan ni kuenda tnu'u ni tatnuni Su'si ma, te ñatuu sa'a ni sukan ni tatnuni ya ma, su'va sukan kúu in ñayii ja'nde tniñu kúu ni. 


text:
Te vitna ja maa in‑ni ya kúu iya ni taa tnu'u ni tatnuni ya ma, te ndakan ya kuenda nuu o nú ka sa'a o sukan ni tatnuni ya ma, te maa ya ka'an nuna jin ndani'i ta'vi o xi jin skenaa o maa o. Kovaa ndijin, ¿na in kúu ni ja ndákan ni kuenda nuu tna'a ni ma? Saneé sañuu‑ni kúu ja jani ini maa o ja ko kuu yutnee ma nú ñatuu sonee o nuu nda'a Su'si ma 


text:
<pb/>Vitna, te jin koniniso'o ni, ndijin ja ka ka'an ni sa'a: “Vitna xi yutnee te jín koo o ñuu yukan, te jin koo o in kuiya, te jin kuaan o ndatniñu, te jin ndaxiko o, te jin ni'i o xu'un.” 


text:
Te vitna ja ni masu ka jini ni nawa ko kuu yutnee ma. Vaa ¿nawa kúu yo'o? Ja ndaa ja sukan kúu in viko ñu'u ma ja ñuñu'ni‑ni nde'ya o i, sani te náa i, sukan‑ni kúu yo'o ja kúu o ñayii a. 


text:
Su'va sa'a jin ka'an ni: “Nú Iya Tátnuni ma kúni, te jín koteku o, te jín sa'a o cha'a xi jín sa'a o chukan.” 


text:
Kovaa ndijin chi ka ka'an ni sukan ka ka'an ñayii ka jani ini i ja maa i ka kuu‑ka ma te ñatuu ka jiniñu'u i Su'si ma. Te ndaka cha'a chi ja u'vi kúu. 


text:
Vaa nú na in jini i ja naxe sa'a i ja va'a ma, te ñatuu sa'a i ma, chi jâ ni jiso kuechi i nuu Su'si ma ja sukan sa'a i ma.<pb/>


text:
Vitna jin koniniso'o ni, ndijin ja ka kuu ni xiku ma. Jin konda'yu ni, te jin kuxii xeen ini ni, vaa su'va jin ndunda'vi ni kivi ki'in o a. 


text:
Te oro ni a ji'in plata ni a, jâ ni ka kuxi‑nka i, te ja ni ka ndakuxi i ma, ka ndaka'an i ja jin kuu ni, te jin ka'mi ndi'i kuiti ña'a i. Ni ka satu'va ni ja jin koneva'a ni, te vitna ja sani te naa ñuu ñayivi ya. 


text:
Tna'a ja ña ni ka chuya'vi ni ñayii ni ka satniñu itu ni ma, ka ka'an‑kuechi i ja jin kuu ni, te Iya Tátnuni ma iya kúu sa'a ndaka ma, ni jiniso'o ya ja ka ka'an‑kuechi ñayii ni ka satniñu nuu ni ma. 


text:
Ni ka iyo sii ini ni nuu ñu'ú ya sukan ka kuni ni. Ni ka xneñu ni maa ni sukan in kiti ndetu ti kivi kûu ti ma, te jâ ni kenda kivi yukan. 


text:
Ndijin chi ni ka xndo'o, ni ka xneni ni ñayii ka sa'a ja va'a ma, te ni ka ja'ni ni i, te ñatuu nawa ni ka ka'an i. Jín kava kuee ini o te jín kanda o, te jín ko kakan‑ta'vi jín ko kakan‑ta'vi‑ni o nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jin kava kuee ini ni onde kivi ndii Iya Tátnuni ma. Jin konde'ya ni sukan kúu tee jitu itu de ma. Ndetu de ja vivii kuu itu de ma. Kánda de ndetu de onde kuun savi ne'e ma ji'in savi kuee ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, má jin kuyika nuu tna'a ndi‑in ndi‑in ni nawa ka sa'a ka kuu nuu tna'a ndi‑in ndi‑in ni ma, sukan‑va'a ma jin chunaa ni, vaa jâ iyo tu'va ja ndenda iya ndakan kuenda ma. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, jín ke'en o kuenda sukan ni ka yo kuu tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. Ni ka yo kanda de ja ni ka yo ndo'o de ma, ja kuechi ja ni ka yo ndaka'an de tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. 


text:
Yo'o chi jâ ka ndasa'a o kuenda ja vava'a‑ka ka kuu ñayii ka kanda ja ka ndo'o ka neni i ma. Vaa ni ka jiniso'o o sukan ni kanda Job ma ja ni ndo'o ni neni de ma, te ni ka jini o ndaka ja va'a ni ndakua'a Iya Tátnuni ma, vaa iya va'a ini iya nda'vi ini kúu ya. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, tnu'u kanuu‑ka kúu tnu'u ya'a, ja má jin kuatniñu ni ja iyo andivi ma, ni a ja iyo nuu ñu'ú ya, ja jin ko xnda'vi tna'a ni. Su'va tnu'u jin ka'an ni ma ko kuu tnu'u ndaa tnu'u ndija ja nú kuu sa'a ni ma xi ma kuu sa'a ni ma, sukan‑va'a ma chunaa ni nuu Su'si ma. 


text:
<pb/>Nú nde ni iyo in tnundo'o, kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma. Nú nde ni iyo sii ini, kata ni nuu Su'si ma. 


text:
Nú nde ni káni ña'a in kue'e, jin kana ni ñayii jâ ni kuu kii ka nukuiñi va'a i nuu Su'si ma, te jín kakan‑ta'vi i nuu Su'si ma ja kuu ñayii ku'u ma, te ja maa Iya Tátnuni ma, te jín chi'i i aceite ñayii ku'u ma. 


text:
Te nú ûni ka kukanu ini i Su'si ma ora ka jikan‑ta'vi i nuu ya ma, te ñayii ku'u ma chi nduva'a i, te maa Iya Tátnuni ma, ndone'e ya i. Te nú ni jiso kuechi i, te ndasakanu ini ya kuechi i ma. 


text:
Kanuu ja jin ndaka'an jin ndakachi nuu tna'a o na kuechi ni ka sa'a o ma, sukan‑va'a jín ndakakan‑ta'vi o nuu Su'si ma ja na sakanu ini ña'a ya, te jin nduva'a o. Vaa ja jikan‑ta'vi ñayii iyo va'a nuu Su'si ma kúu ja chíndee xeen ña'a i. 


text:
Vaa tee ni yo nani Elías ma chi inuu‑ni kúu de ji'in o, kovaa ni‑yu'u ni‑ini de ni jikan‑ta'vi de nuu Su'si ma, sukan‑va'a ma kuun savi ma, te ñatuu ni kuun savi ma uni kuiya yo sava. 


text:
Te ni ndakan‑ta'vi tuku de in‑ka jichi, te ni ndajinu savi ma, te ni ka kuu itu ma. Te nú sukan ni yo sa'a Su'si ma ja ni yo jikan‑ta'vi Elías ma, suni sukan sa'a tna ya ji'in yo'o. 


text:
<pb/>Ndijin ja ni ka nduu o sa'ya Su'si o a, nú na in ni ski'in maa i ja ni xndoo i ichi ndaa ma, te nde o sa'a ja ndakokuiñi i nuu Su'si ma chi in ja va'a kúu, 


text:
te jin kona'a ni ja nú na in sa'a ja ndakokuiñi ñayii ni ndakuiso kuechi ma ichi Su'si o a chi jâ ni kundee i ja ni kaku anua ñayii yukan, te ma skenaa i maa i ma, vaa jâ ni ndasakanu ini ña'a Su'si ma ndaka kuechi ni ndasa'a i ma.<pb/>


text:
Onde xinañu'u ma, iyo Tnu'u Su'si ma, te onde kivi yukan jâ iyo Tnu'u Su'si ma ji'in Su'si ma, te Tnu'u Su'si ma chi Su'si ma kúu. 


text:
Te ja maa Tnu'u Su'si ma, te ni ka kuva'a ndaka ja ka iyo a, te ñatuu nawa ni kuva'a nú masu ja maa Tnu'u Su'si ma. 


text:
Tee ya'a, ni kenda de ja ko kuu de testigu, sukan‑va'a ka'an de siki iya kúu ñu'u xtnuu vivii ma, te ndaka ñayii ma jin kandija ja iya ya'a sa'a ja jin ndani'i ta'vi o ma. 


text:
Juan ma, masu ñu'u xtnuu nuu ñayii ma kúu de, su'va ni tetniñu Su'si ma de ja ka'an de siki ñu'u xtnuu vivii ma. 


text:
<pb/>Te maa Tnu'u Su'si ma ni kii ñuu ñayivi a, ñuu ñayivi ni kuva'a ja maa ya ma, kovaa ñayii ñuu ñayivi a, masu ni ka ndakuni i ya. 


text:
Kovaa ndaka ñayii ni ka jan‑ta'vi ya ma te ni ka kandija i ya ma, ni wa'a ya tnu'u ja jin ko kuu i sa'ya Su'si ma. 


text:
Te ñayii ya'a chi masu sukan ni kuu kii ni kâku o ma, ni a masu sukan kúu ini maa ñayii ma, ni a masu sukan ka kuu ini tee ma kúu ja ni ka ndakâku jaa i nuu Su'si ma, nú masu ja sukan kúu ini maa Su'si ma, te ni ka ndakâku jaa i, te ni ka nduu i sa'ya ya ma. 


text:
<pb/>Te Tnu'u Su'si ma ja kúu maa Jesucristo ma, ni kii ñayivi ya, te ni iyo ya ne'un ndaka o, te ni ka jini o jayiñu'u ya ma, jayiñu'u maa in maa tnu'u‑ni Sa'ya Su'si ma, te ndimaa tnu'u vii tnu'u mani ji'in ja ndaa ni yo ka'an, ni yo kachi ya. 


text:
Juan ma, ni ka'an de na in kúu Jesús ma, nuu ni kenda ya nuu ka iyo de ma, te káyu'u de ká'an de: ―‍Iya ya'a kúu iya ni ka'an sa ja kii kuee‑ka ya sana saña ma, te kanuu‑ka ya sana saña, vaa xi'na‑ka ya iyo sana saña ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ndaka ja va'a xeen neva'a ya ma ni ka ndani'i o, te sukan ni ka ni'i o kua'a xeen tnu'u vii tnu'u mani Su'si ma. 


text:
Tnu'u ni tatnuni Su'si ma chi ni wa'a ya nuu tee kúu Moisés ma, te ni yo ndakaxtnu'u de nuu ñayii ma. Kovaa tnu'u vii tnu'u mani ma ji'in ja ndaa ma ni kenda ja maa Jesucristo ma. 


text:
Ñatuu na in ni jini Su'si ma, nú masu ja Sa'ya maa in maa tnu'u‑ni ya ma, vaa Su'si kúu maa ya, te iyo ya ji'in Yuva ya ma. Suu ya kúu iya ni kaxtnu'u sukan iyo Su'si ma. Juan ma káxtnu'u na in kúu Jesucristo ma 


text:
<pb/>Te cha'a kúu ja ni ndaka'an tee kúu Juan ma. Te tee judío ñuu Jerusalén ma, ni ka tetniñu de sutu ma ji'in sa'ya tata Leví ma ja jin kakan‑tnu'u de na in kúu Juan ma. 


text:
<pb/>Ni ka ndakan‑tnu'u de in‑ka jichi: ―‍¿Na in kúu ni? ¿Tee kúu Elías ma kúu ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Juan ma, ni ndakone'e de: ―‍Ña'a. Masu suu sa. ―‍¿Tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ja ka ndetu sa ja kenda de ma kúu ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a tuku de. ―‍Ña'a ―‍kúu Juan ma jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a tuku de: ―‍¿Na in kúu ni vi? Sukan‑va'a jin kuña'a sa tee ni ka tetniñu ña'a ma. ¿Naxe ká'an ni? ¿Na in kúu ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Juan ma, ni ndakone'e de: ―‍Saña kúu in ja káyu'u nuu masu nawa kuiti iyo a: “Jin ndasandaa ni ichi kii Iya Tátnuni ma”, sukan ni ka'an Isaías ma tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Te ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍Nú masu maa Cristo ma kúu ni, ni a Elías ma, ni a tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu ni, ¿nava'a skuandute ni ñayii ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Juan ma, ni ndakone'e de: ―‍Saña chi skuandute sa ñayii ma nuu ndute a. Kovaa ne'un ndaka ni a iyo iya masu ka jini ni, 


text:
te iya ya'a kúu iya kenda, te jin kuni o ya. Te jâ iyo ya xi'na‑ka sana ni kâku sa ma, te ni a ñií ndijan ya ma masu kaa masu iyo sa ja ndaji sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ndaka cha'a ni ka jini, ni ka jito ñayii ñuu Betania ma, ichi in‑ka yu'u yute nani Jordán ma, nuu yikuu Juan ma skuandute de ñayii ma. Jesús ma, sukan kúu ndikachi jaa ma, sukan kúu ya nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Kivi xtnee ma Juan ma, ni jini de Jesús ma, ja kuan tu'va ya de, te jiña'a de: ―‍¡Jin konde'ya ni! Ya'a iyo iya kúu Ndikachi Jaa nuu Su'si ma, vaa suu ya xtandiyo kuechi ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Iya ya'a kúu iya ni ka'an sa ja kenda ya ma, te jin kuni ñayivi ni ya, te kanuu‑ka ya sana saña, vaa jâ iyo ya, saa ni kenda sa ma. 


text:
Maa sa, masu jini sa na in kúu ya nkuu, kovaa vee sa ja skuandute sa ñayii ma, te sukan‑va'a ñayii ñuu Israel ya, jin koo tu'va i te jin ndakuni i ya ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Juan ma, ni ndaka'an de sukan ni jini de ma: ―‍Ni jini sa Xtumani Ndios ma, ja ni nuu ya andivi ma sukan kaa in sata, te ni jinkuiñi ya siki Jesús ma. 


text:
Saña chi ñatuu kuni‑ka sa nkuu ja Jesús ma kúu iya tetniñu maa Su'si ma, kovaa Su'si iya ni tetniñu ña'a ja skuandute sa ñayii ma ji'in ndute ma, ni ka'an ya nuu sa: “Na in kuni ni ja nuu Xtumani Ndios ma siki i te koo ya ji'in i ma chi iya yukan kúu iya skuandute ñayii ma ji'in Xtumani Ndios ma.” 


text:
Te maa sa ni jini, te kúu sa testigu ja Sa'ya Su'si ma kúu Jesús ya ―‍kúu de jiña'a de. Tee ka kuu xinañu'u ja ni ka ndikin de Jesús ma 


text:
Nuu ni jini de ja ni ya'a Jesús ma, Juan ma, jiña'a de: ―‍¡Jin konde'ya ni! Iya ya'a kúu Ndikachi Jaa nuu Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
Jesús ma, ni ndakonenuu ya, te ni jini ya ja ka ndikin de ya ma, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Nawa ka nduku ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Rabí, ¿ndenu iyo ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te tnu'u rabí ma kúni ka'an “teskua'a”. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ne'e koo ni, te jin kuni ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni jan koo de, te ni ka jini de ndenu iyo ya ma, te ni ka iyo de ji'in ya onde ni kunee ma, vaa jâ ve ñini ma. 


text:
<pb/>Te in de ma chi Andrés ñani Simón Pedro ma kúu de, te ja ni jiniso'o de sukan ká'an Juan ma, te ni ndandikin de Jesús ma. 


text:
Andrés ma, sani te ni ndanduku de ñani de Simón ma, te jiña'a de: ―‍Ni ka ndani'i ri Mesías ma ―‍kúu de jiña'a de. Te tnu'u Mesías ma kúni ka'an “Cristo iya ni tetniñu Su'si ma”. 


text:
<pb/>Sani te Andrés ma, kuan koo de ji'in ñani de Simón ma nuu iyo Jesús ma. Nuu ni jini Jesús ma de, te jiña'a ya: ―‍Ndijin kúu Simón sa'ya Jonás ma, kovaa konani ni Cefas ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tnu'u Cefas ma kúni ka'an “Pedro”. Jesús ma, ni kana ya Felipe ma ji'in tee kúu Natanael ma 


text:
<pb/>Kivi xtnee ma Jesús ma, ni jani ini ya ja ki'in ya ñuu Galilea ma. Ni ndani'i ya Felipe ma, te jiña'a ya: ―‍Kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Felipe ma, ni ka ndatna'a de ji'in Natanael ma, te jiña'a de: ―‍Ni ka ndani'i sa tee ni tee Moisés ma nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma, suni ni ka tee tna tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma. Te suu de kúu Jesús sa'ya José ma, te tee ñuu Nazaret ma kúu de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jiña'a Natanael ma: ―‍¿Xi kuu kee in ja va'a ñuu Nazaret ma? ―‍kúu de jiña'a de. Felipe ma, ni ndakone'e de: ―‍Ne'e ni, te kuni ni ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni jini Jesús ma ja kuan tu'va tee kúu Natanael ma, te jiña'a ya: ―‍Ya'a vee in tee ndija ñuu Israel ya, in tee masu xnda'vi ñayii ma kúu de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Natanael ma, ni jikan‑tnu'u de: ―‍¿Naxe jini ña'a ni? ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jâ ni jini ña'a sa xi'na‑ka sana ni kana ña'a Felipe a, nuu iyo ni kati tnu higo ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Natanael ma, jiña'a de: ―‍Rabí, ¡ndijin kúu Sa'ya Su'si ma! ¡Ndijin kúu rey ñuu Israel ya! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Ni kandija ni kuechi ja ni ka'an sa ja ni jini ña'a sa kati tnu higo ma? Su'va kua'a‑ka ja kuni ni sana cha'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Suni jiña'a Jesús ma: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja onde vitna, te jin kuni ni andivi ma ja ndanune, te ángel Su'si ma jin nda koo jin nu koo siki sa ja kúu sa iya ni kenda ñayivi ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Nuu uni kii ma ni iyo in viko tnánda'a ñuu nani Caná ñuu Galilea ma. Te yukan iyo tna si'i Jesús ma. 


text:
Te ni ka kana tna ñayii ma Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma. Ni jan koo de ji'in ya viko tnánda'a ma. 


text:
Te ni ndi'i ndute uva ma, te si'i Jesús ma, jiña'a ña ya: ―‍Ñatuu‑ka na ndute uva ka neva'a i ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Nawa kúni ni ja sa'a sa? ¿Nava'a ká'an ni sa'a? Ñatuu kenda‑ka ora ja satniñu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ña tee ka skanduu ndute uva ma: ―‍Jin sa'a ni ndaka ja ká'an i ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Ka nukuiñi iñu yuu ka kuu tinaja ja jin ku'un ndute ka jatniñu ñayii judío ma sukan ka sa'a i kivi ka kuni i ja jin nduvii i nuu Su'si ma. Te in tinaja ma chi kanda uu xi uni kiyi ndute. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya tee ka skanduu ndute uva ma: ―‍Jin xchitu ni ndute nuu tinaja a ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka xchitu de. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Vitna te jin tava ni jaku ndute a, te jin xsia'a ni de nuu tee kúcargu viko a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sukan ni ka sa'a de. 


text:
Te tee kúcargu viko ma, ni jitotnuni de ndute ni nduu ndute uva ma. Ni masu jini de ndenu ni kee ndute uva ma chi maa in‑ni tee ka skanduu ma ka jini, chi vaa maa de ni ka tava ndute ma. Chukan kúu ja tee kúcargu viko ma, ni kana de suchi tnánda'a ma, 


text:
te jiña'a de: ―‍Ndaka ñayii ma, xinañu'u ndute uva va'a‑ka ma ka skanduu i, te nuu jâ ni kukua'a ka ji'i ñayii ka iyo viko ma, sani te ka kene'e i ja nda'vi‑ka ma. Kovaa ro'o chi ni tava'a ro ndute uva va'a‑ka a, te onde vitnañu'ni, sana ni kene'e ro de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Cha'a kúu ja ni sa'a Jesús ma ñuu nani Caná ñuu Galilea ma, te cha'a kúu xinañu'u milagru ni sa'a ya ma, ja ni kaxtnu'u ya jayiñu'u maa ya ma. Te tee ka ndikin ya ma, ni ka kukanu ini‑ka de ya. 


text:
<pb/>Te ni jinu sukan, te kua'an ya ñuu Capernaum ma. Te ndikin si'i ya ma, ji'in ñani ya ma, ji'in tee ka ndikin ya ma, kuan koo de ji'in ya. Te yukan ni iyo ya ji'in de jaku kii. Jesús ma, ni ndasavii ya ini veñu'u ka'nu ma 


text:
<pb/>Jesús ma, kua'an ya ñuu Jerusalén ma, vaa jâ ve kuyatni Viko Pascua ja ka sa'a ñayii judío ma. 


text:
Te ini veñu'u ma chi ni ndani'i ya tee ka xiko xndiki, ji'in tee ka xiko ndikachi, ji'in tee ka xiko sata, ji'in tee ka nukoo ka sama de xu'un ñayii ma. 


text:
Ja ni jini Jesús ma sukan, ni ke'en ya in yo'o, te ni sa'a ya in yutnu xii, te ni kene'e ya ndaka kiti ka ñu'u ma, ji'in ndaka ñayii ma. Te ñayii ka sama xu'un ma, ni jatenuu ya xu'un i ma, te ni kondakin ya mesa i ma. 


text:
Suni tee ka xiko sata ma jiña'a ya: ―‍¡Jin xtandiyo ni kiti ya'a! ¡Má jin sa'a ni nuya'vi ve'e Yuva sa ya! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndaka'án tee ka ndikin ya ma sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Kúkueñu sa ve'e Yuva sa a, te chukan kúu ja sa'a sa ndaka cha'a.” 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u tee judío ma nuu Jesús ma: ―‍¿Nde a kúu ja kaxtnu'u ni, ja sa'a ni sa'a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jin ndakana ni veñu'u ya'a, te nuu uni kii te ndasa'a sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ka jiña'a de: ―‍Uu xiko iñu (46) kuiya ni ka satniñu i ja ni kuva'a veñu'u a, te ¿ndijin, nuu uni‑ni kii te ndasa'a ni, ká'an ni a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Chukan kúu ja nuu ni ndateku ya ma, te tee ka ndikin ya ma, ni ka ndaka'án de sukan ni ka'an ya ma, te ni ka kandija de sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma ji'in ja ká'an Jesús ma. Jesús ma, jini ya nawa ñunee ini anua ñayii ma 


text:
<pb/>Nani iyo Jesús ma Viko Pascua ñuu Jerusalén ma, kua'a ñayii ma, ni ka kandija i ja ká'an ya ma, ja ni ka jini i milagru ni sa'a ya ma. 


text:
Ñatuu ni yo jiniñu'u ya ja na in kuña'a ja naxe ka kuu ñayii ma, vaa maa ya chi jâ jini ya onde ini anua ñayii ma nawa ñu'u ini i.<pb/>


text:
Tee ya'a, ni kii de nuu iyo Jesús ma in jakuaa, te jiña'a de: ―‍Teskua'a, ka jini sa ja nuu Su'si ma vee ni ja kaxtnu'u ni nuu ñayii a, vaa masu na in kúu sa'a milagru sa'a ni a, nú masu iyo i ji'in Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma, te jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, nú na in ma ndakâku jaa i, masu kuu kuni i nuu tatnuni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a Nicodemo ma: ―‍¿Xi kuu ja in ñayii nija'nu ma, te ndakâku jaa i in‑ka jichi? ¿Kuu ndivi i chii si'i i ma te ndakâku jaa i in‑ka jichi? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Jesús ma: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, nú na in ma kâku ji'in ndute ji'in Xtumani Ndios ma, masu kuu kuni i nuu tatnuni Su'si ma. 


text:
Ñayii ni kâku nuu si'i i ma chi yikikuñu‑ni kúu i. Kovaa ñayii ni ndakâku jaa ja sa'a Xtumani Ndios ma, ni ndujaa anua i ma nuu Su'si ma. 


text:
Vaa jini ni ja yi'i kajin ma nuu kúni maa i ma, te jiniso'o o ja kúu yu'u i ma, kovaa masu jini o nde ichi vee i nde ichi kua'an i. Sukan kúu ñayii ndákâku jaa ja sa'a Xtumani Ndios ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin ja in teskua'a ñuu Israel ya kúu ni, te ¿ñatuu jini ni ja ká'an sa a? 


text:
Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, ja ja ka jini sa a ka ka'an sa, ji'in ja ka nde'ya sa a, te ka ndaka'an sa a, kovaa masu ka kandija ni ja ka ndaka'an sa a. 


text:
Nú ma jin kandija ni tna'a ja ká'an sa a sukan kúu ñuu ñayivi a, ¿naxe jin kandija ni nuna ka'an sa sukan kúu andivi ma? 


text:
Sukan ni sa'a Moisés ma, ja ni ndone'e sukun de in koo nani‑maa kaa kúu ti nuu masu nawa kuiti iyo ma, sukan jiniñu'u ja iya ni kenda ñayivi ñuu ñayivi a, jin ndone'e sukun i ya, 


text:
sukan‑va'a nú na in na kandija i ya ma, masu skenaa i maa i, su'va koteku i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. Ûni kútoo xeen Su'si ma ndaka ñayii ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Su'si ma, ni kutoo xeen ya ñayii ka iyo ñuu ñayivi a, te ni tetniñu ya Sa'ya maa in maa tnu'u‑ni ya ma, sukan‑va'a nú na in na kandija ya ma, te masu skenaa i maa i, su'va ndani'i ta'vi i te koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Su'va ñayii kandija ya ma, masu ki'in i andeya ma ja chunaa i. Kovaa ñayii ñatuu kándija ya ma, jâ iyo i ja chunaa maa i, vaa masu kándija i Sa'ya maa in maa tnu'u‑ni Su'si ma. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja jin chunaa maa ñayii ma, vaa ni kii Jesús ma, te sukan tnuu ñu'u ma sukan kúu ya, káxtnu'u ya ichi va'a nuu o a. Kovaa maa ñayii ma chi ni ka jatna ini‑ka i ichi nuu nee ma sana ichi nuu xtnuu ya ñu'u maa ya ma, vaa ja ka sa'a i ma chi ja u'vi kúu. 


text:
Vaa ndaka ñayii ka sa'a ja u'vi ma, ñatuu ka jatna ini i nuu xtnuu ya ñu'u maa ya ma, te ñatuu kí koo i nuu xtnuu ya ñu'u maa ya ma, sukan‑va'a ñatuu na in ko ndakuña'a ja ja u'vi kúu ja ka sa'a i ma. 


text:
Kovaa ñayii ka sa'a ja ndaa ma chi kí koo i kí tu'va i nuu tnuu ñu'u ya ma, sukan‑va'a jin kuni ñayii ma ja ka sa'a i sukan tátnuni Su'si ma. Ni ka'an Juan ma sukan kanuu‑ka tniñu sa'a Jesús ma sana tniñu sa'a maa de ma 


text:
<pb/>Ni jinu, sani te Jesús ma, kua'an ya ji'in tee ka ndikin ya ma ñuu Judea ma. Nuu ni iyo ya ji'in de ma, te ni yo skuandute ya ñayii ma. 


text:
Suni Juan ma, iyo de ichi ñuu Enón ma yatni ñuu Salim ma, te ni yo jan koo ñayii ma, te ni yo skuandute de i, vaa iyo kua'a ndute yukan. 


text:
<pb/>Kovaa jaku ñayii ka ndikin Juan ma, ni ka keja'a i ka tetna'a i ji'in in tee judío ma siki ja sukan nduvii ndundoo ñayii ma nuu Su'si ma, 


text:
te ni jan koo i ka jiña'a i Juan ma: ―‍Teskua'a, jini ni ja tee ni iyo ji'in ni ichi in‑ka yu'u yute Jordán ma, tee ni ka'an ni na in kúu de ma, te vitna chi yikuu de skuandute de ñayii ma, te ndaka i ka ndikin de ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
Ndaka maa ni ni ka jiniso'o ja ká'an ndaa sa ja masu Cristo iya tetniñu Su'si ma kúu sa chi yika‑ni ja in ñayivi‑ni kúu sa, te ni tetniñu ña'a Su'si ma ja satu'va sa ichi vee Cristo ma. 


text:
Vaa in viko tnánda'a ma chi suchi tnánda'a ma, kúsii ini xeen i ja iyo i ji'in suchi si'i ma, te suni sukan kúu tna suchi kétna'a ini ji'in suchi tnánda'a ma, ja iyo tna i yukan, te jiniso'o i ja ká'an suchi tnánda'a ma, te kútachi xeen i. Te vitna sukan kúsii ini tna sa. 


text:
Chukan kúu ja saña chi nduu luluu‑ka tniñu sa'a sa a, te maa ya chi su'va kuka'nu‑ka tniñu sa'a ya ma, vaa iya kanuu‑ka kúu ya sana saña ―‍kúu de jiña'a de. Jiniñu'u ja jin kandija o ja ká'an Jesús ma 


text:
<pb/>Iya vee onde sukun ma iyo siki ndaka o. Ñayii iyo nuu ñu'ú ya'a, ñayii nuu ñu'ú ya'a kúu i, te ká'an i sukan kúu nuu ñu'ú ya. Kovaa iya vee onde andivi ma, iyo ya siki ndaka ja iyo ñuu ñayivi a, 


text:
vaa maa Su'si ma ni tetniñu Sa'ya ya ma. Vaa iya ni tetniñu Su'si ma, ká'an ya ndaka ja tátnuni Su'si ma, vaa Su'si ma chi masu jaku‑ni Xtumani maa ya ma ni wa'a ya Sa'ya ya ma chi ni wa'a ndi'i ni wa'a tu'u ya. 


text:
Vaa Yuva ya ma chi kútoo ya Sa'ya ya ma, te wa'a ya tnu'u ja tátnuni Sa'ya ya ma siki ndaka ja iyo ñuu ñayivi a. 


text:
Nú na in kandija Sa'ya ya ma, te koteku i ni‑kani ni‑jika, kovaa nú na in ñatuu kúni kandija i Sa'ya ya ma, masu koteku i, su'va ndetu ña'a nuu ndo'o neni i ma.<pb/>


text:
Tee ka kuu fariseo ma, ni ka jini de ja ka kandija kua'a‑ka ñayii ja ká'an Jesús ma te ni yo skuandute kua'a‑ka ya ñayii sana Juan ma. 


text:
(Kovaa masu maa Jesús ma ni yo skuandute ñayii ma chi tee ka ndikin ya ma ni ka yo skuandute ñayii ma.) 


text:
Nuu ni jini Jesús ma ja sukan ka jani ini tee ka kuu fariseo ma, te ni ndee ya ñuu Judea ma, te kuan no'o ya ñuu Galilea ma. 


text:
yatni ñu'ú tee ni yo kuu Jacob ma ja ni wa'a de sayii de José ma. Yukan iyo in soko ndute ni ka yo xnani ñayii ma soko Jacob ma. Te Jesús ma, ni ku‑u'vi ya ja ni jika ya ma, te ni jinkoo ya yu'u soko ma nuu sani te kuu sava nduu. 


text:
Sani te ni kenda in ña'a ñuu Samaria ma kuan tava ña ndute soko ma, te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Taa ni vala ndute ko'o sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ñayii judío ma, masu ni ka yo jatniñu i ndatniñu ñayii ñuu Samaria ma. Te chukan kúu ja ña'a ma, ni ndakone'e ña: ―‍¿Naxe kúu ja ndijin, ja tee judío ma kúu ni, te jikan ni ndute nuu saña ja kúu sa ña'a ñuu Samaria a? ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nute kuni ni nawa kúu ja taa Su'si ma, te nute kuni ni na in kúu ja jikan ndute nuu ni a chi maa ni kakan ndute ko'o ni, te taa ya ndute sa'a ja koteku ñayii ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ña'a ma, jiña'a ña: ―‍Ndijin, masu nawa yinda'a ni ja tava ni de, te vaa kunu soko a, te ¿ndenu yinda'a ni ndute taa ni ja koteku sa ma? 


text:
Tee jana'a ni yo kuu Jacob ma, ni ka yo ji'i de ndute soko ya'a, ji'in sa'ya de ma, ji'in kiti de ma. Te ni xndoo de soko ya'a ja jin nduta'vi o a. ¿Te naku ká'an ni sukan? ¿Xi ja va'a‑ka ni sana Jacob ma? ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
kovaa ñayii jin ko'o ndute kua'a sa ma, masu jin ko yichi‑ka i, vaa onde ini anua ñayii jin kuan‑ta'vi ndute kua'a sa ma ko kuu sukan kúu nuu tóo ndute ja masu nde ndi'i de ma, te jin koteku i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ña'a ma: ―‍Ndijin, taa ni ndute yukan, sukan‑va'a máko ko yichi‑ka sa, te máko kii‑ka sa ki tava sa ndute a ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuá'an ni, te kana ni yii ni ma, te kii ni ji'in de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te jiña'a ña'a ma: ―‍Masu na yii sa iyo ―‍kúu ña jiña'a ña. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Va'a‑ni ni ka'an ni ja masu na yii ni iyo, 


text:
vaa u'un tee ni iyo ji'in ni ma, te tee iyo ji'in ni vitna a chi masu yii ni kúu de. Te ja ndaa kúu ja ká'an ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni jiniso'o ña sukan ma, te jiña'a ña: ―‍Ndijin chi in tee ndákaxtnu'u tnu'u wa'a Su'si ma kúu ni. 


text:
Tna'a sa ñayii jana'a ñuu Samaria ya chi ni ka yo chiñu'u i Su'si ma nuu yuku ya'a. Te ndijin tee judío ma, ka ka'an ni ja Jerusalén ma kúu nuu jin chiñu'u o Su'si ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin, kandija ni ja ká'an sa a, vaa sani te kenda kivi, te masu jiniñu'u‑ka ja jin koo ni yuku ya'a ni a ñuu Jerusalén ma ja jin chiñu'u ni Yuva o ma. 


text:
Ndijin, masu ka jini ni na in ka chiñu'u ni, kovaa saña chi ka jini sa na in ka chiñu'u sa, vaa ne'un ñayii judío ma kenda iya sa'a ja jin ndani'i ta'vi ñayii ma. 


text:
Kovaa kenda ora ma, te vitna kúu ora ja jin chiñu'u ndija ñayii ma Yuva o Su'si ma, te jin sa'a ndaa jin sa'a ndija i ndaka sukan kúni maa Xtumani Ndios ma. Vaa suni Yuva o ma chi ndánduku ya ñayii ni‑yu'u ni‑ini i jin ndachiñu'u ndija i ya ma. 


text:
Vaa Su'si ma chi masu kuni ndijin o ya, vaa Xtumani Ndios ma kúu ya. Te ñayii jin chiñu'u ya ma, jiniñu'u ja ni‑yu'u ni‑ini i jin chiñu'u i ya sukan kúni maa Xtumani Ndios ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ña'a ma, jiña'a ña: ―‍Saña chi jini sa ja kii Mesías ma, te kivi kii ya ma kaxtnu'u ndi'i kuiti ya ndaka ―‍kúu ña jiña'a ña. Te tnu'u Mesías ma kúni ka'an “Cristo iya tetniñu Su'si ma”. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndenda koo tee ka ndikin ya ma, te ni ka sa'vi‑nka ini de ja Jesús ma, yikuu ya ká'an ya ji'in ña'a ma. Kovaa ni‑in de ñatuu ni ka kusaa ini ja jin kakan‑tnu'u de nawa kúni ya xi nawa ka ndatnu'u ya ji'in ña'a ma. 


text:
<pb/>Te ña'a ma chi ni xndoo ña kiyi ña ma, te kuan no'o ña ini ñuu ma, te ni jiña'a ña nuu ñayii ma: 


text:
<pb/>―‍Ne'e koo ni, te jín koo o, te jin kuni ni in tee ja ni ka'an de ndaka ja ni yo sa'a, ni yo kuu sa ma. ¿Te kuiti masu tee ya'a kúu Cristo ma? ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
Kovaa nani ve koo ñayii ñuu ma, te ka ka'an nda'vi tee ka ndikin ya ma ja kaa ya xita, te ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, kaa ni vala ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ni ka keja'a de ka jikan‑tnu'u tna'a de: ―‍¿Kuiti masu na in ni ki xsia'a ja ni jaa de? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndeyu sa kúu ja sa'a sa sukan kúni iya ni tetniñu ña'a ma, te xsinu sa tniñu ni tatnuni ya ja sa'a sa a. 


text:
Ndijin, ka ka'an ni: “Kúni‑ka kuun‑ka yoo sana ndaxtutu o itu ma”, kovaa saña chi ká'an sa, jin ndonenuu ni te jin konde'ya ni nuu ni ka saka i triu ma, vaa jâ ni ka kuaan ja sani te ndututu i. 


text:
Ñayii satniñu nuu ndútutu ma chi ké'en ya'vi i, te ñayii ndáxtutu ma, ndáxtutu i ja jin koteku i ni‑kani ni‑jika, vaa suni ñayii sáka ma ji'in ñayii ndáxtutu ma, ka kusii ini ndunduu i. 


text:
Vaa sa'a, te kúu ja ndaa ja ndija tnu'u ndichi ka ka'an i ma: “In ñayii sáka, te in‑ka i ndáxtutu.” 


text:
Saña ni tetniñu ndaka ni ja jin ndaxtutu ni tna'a ja masu nawa ni ka satniñu ni ja kuite i ma. Siin‑ka ñayii ni ka yo satniñu. Te ndijin jin ko kuu ñayii jin ndaxtutu kuenda ñayii ni ka satniñu ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kua'a ñayii ñuu Samaria ma ni ka kandija Jesús ma, vaa ni ka jini i ja ndaa ni ndakani ña'a ma, ja ni ndakuña'a ya ndaka sukan ni yo sa'a, ni yo kuu ña ma. 


text:
Chukan kúu ja nuu ni kenda koo ñayii Samaria ma nuu iyo Jesús ma, te ka ka'an nda'vi i Jesús ma ja na kendoo ya ñuu yukan. Te ni kendoo ya yukan uu kii. 


text:
te ka jiña'a de nuu ña'a ma: ―‍Vitna, te ka kandija sa. Masu nani ja ni ka'an ni ma, chi vaa maa sa ni ka jiniso'o ja ni ka'an ya ma, te ni ka ndasa'a sa kuenda ja iya ya'a kúu iya sa'a ja jin ndani'i ta'vi ñayii ñuu ñayivi a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, ni ndasava'a ya sayii in tee kanuu satniñu nuu rey ma 


text:
Te sa'a ni yo ka'an maa ya: In tee ndákaxtnu'u tnu'u wa'a Su'si ma, ñatuu ka ndachiñu'u ña'a ñayii ñuu de ma, kovaa ñayii in‑ka ñuu ma chi ka ndachiñu'u i de. 


text:
Nuu ni ndenda ya ñuu Galilea ma, te ñayii ñuu yukan, ni ka ndatnu'u mani i ji'in ya, vaa suni ni jan koo tna i Viko Pascua ñuu Jerusalén ma, te suni ni ka jini i ndaka ja ni sa'a ya yukan ma. 


text:
<pb/>Jesús ma, kuan no'o ya Caná ñuu Galilea ma nuu ni sa'a ya ja ndute ma, te ni nduu de ndute uva ma. Te iyo in tee kanuu satniñu nuu rey ma, te iyo in sayii de ñuu Capernaum ma, te ku'u i. 


text:
Nuu ni jini tee kanuu satniñu nuu rey ma, ja ni ndenda Jesús ma ñuu Galilea ma ja ni ja'an ya ñuu Judea ma, te ni ja'an de ni jan koto de ya, te ni ka'an nda'vi de ya ja ki'in ya ve'e de ma te ndasava'a ya sa'ya de ma, vaa ku'u ka'vi i, te kûu i kúni i. 


text:
Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin, masu ka kandija ni, nú masu jin kuni ni seña ji'in milagru ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa tee kanuu satniñu nuu rey ma, jiña'a de: ―‍Tee tatnuni, kachi ni, te kí'on. Nú ña'a, te kûu sa'ya sa ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuán no'o ni ve'e ni ma chi téku sa'ya ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tee ma chi ni kandija de ja ni ka'an Jesús ma, te kuan no'o de. 


text:
Nani kuan no'o de ve'e de ma, te tee ka jinukuechi nuu de ma, ni ki koo de ni ka ki ndi tna'a de tee ma, te ka jiña'a de: ―‍Téku sa'ya ni ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni jakondee de jikan‑tnu'u de na ora ni ndusii ini i ma, te ni ka ndakone'e tee ma: ―‍Iku ma nuu ka in nuu ve kukuee ma ni nuu ña'a ka'ni i ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te yuva i ma, ni ndasa'a de kuenda ja maa ora yukan ni jiña'a Jesús ma: “Téku sa'ya ni ma”, te ndaka de ve'e de ma ni ka kandija Jesús ma. 


text:
<pb/>Cha'a kúu ja ku‑uu seña ji'in milagru ni sa'a Jesús ma nuu ni ndenda ya ñuu Galilea ma ja ni ja'an ya ñuu Judea ma.<pb/>


text:
Ja ni ya'a jaku kii ma, te ñayii judío ma, ni ka sa'a i in viko, te Jesús ma, kua'an tuku ya ñuu Jerusalén ma. 


text:
Ñuu Jerusalén ma nuu nani Ye'e Ndikachi ma iyo in nuu ñu'u ndute, te sa'an hebreo ma nani i Betzata. Iyo u'un corredor, 


text:
te yukan ka iyo kua'a ñayii ka ku'u, ji'in ñayii inukuaa ma, ji'in ñayii cojo ma, ji'in ñayii ñatuu kúu jin kanda i ma. Ka ndetu ndaka i ja kanda ndute ma. 


text:
Vaa in ángel Su'si ma, na'nu‑ni na'nu‑ni ni yo kenda i, te ni yo skanda i ndute ma, te jínu kánda ndute ma, te ñayii kúñama ma, te xinañu'u i jan kêe nuu ndute ma, te ni yo nduva'a i ndeva'a‑ni na kue'e ni yo ndo'o i ma. 


text:
Nuu ni jini ña'a Jesús ma ja kátuu de ma te ni jini ya ja ni kukua'a kuiya ku'u de ma, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Kúni ni ja nduva'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ku'u ma, ni ndakone'e de: ―‍Señor, masu na in neva'a sa ja skee ña'a i nuu ndute a ora kánda de ma. Ndaka jichi kúni sa ja kêe sa ma, te in‑ka ñayii kée xinañu'u‑ka ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndakoo ni, te ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ora yukan‑ni ni nduva'a tee ku'u ma, te ni ndake'en de nuu ni katuu de ma, te ni keja'a de jika de. Kovaa kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, 


text:
te tee judío ma, ka jiña'a de nuu tee ni nduva'a ma: ―‍Vitna kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o kúu. Masu jatna ini Su'si ma ja ndakuiso ni nuu ni katuu ni a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee yukan, ni ndakone'e de: ―‍Vaa maa tee ni ndasava'a ña'a ma ká'an: “Ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni” ―‍kúu de ká'an de. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u de tee ma: ―‍¿Na in kúu ja ni ka'an: “Ndake'en ni nuu ni katuu ni a, te kuán no'o ni”? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa tee ma, masu jini de na in ni ndasava'a ña'a ma, vaa Jesús ma chi ni nduyu'u ya ne'un kua'a ñayii ka iyo ma. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni ndani'i ya tee ma ini veñu'u ka'nu ma, te jiña'a ya: ―‍Vitna ja ni jini ni ja ni nduva'a ni a, máko ndakuiso kuechi‑ka ni, nasa ka'vi‑ka ndando'o ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Chukan kúu ja tee judío ma, ñatuu ni ka yo jini ndee de ya, vaa ka kuni de ja jin ka'ni de ya, kuechi ja ni yo sa'a ya ja va'a ma kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, ni jiña'a ya: ―‍Yuva sa ma, onde vitna satniñu ya, te saña tna chi suni satniñu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja tee judío ma, ûni ni ka yo kuu ini xeen de ja jin ka'ni de ya, vaa masu yika‑ni ja ni ka yo jini de ja ñatuu ni yo chiñu'u ya kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, suni ja ni yo ka'an ya ja inuu‑ni kúu ya ji'in Su'si ma, vaa ni yo ka'an ya ja Su'si ma kúu Yuva ya ma. Sukan tátnuni Jesús Sa'ya Su'si ma 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja saña ja kúu sa Sa'ya Su'si a, masu kuu nawa sa'a sa ja kúni maa sa ma, su'va ja jini sa ja sa'a Yuva sa ma, sukan sa'a sa. Vaa ndaka ja sa'a Yuva sa ma suni sa'a sa ja kúu sa Sa'ya ya a. 


text:
Vaa Yuva sa ma, kútoo ña'a ya, te káxtnu'u ya ndaka ja sa'a maa ya ma nuu sa a. Te kua'a‑ka ja kaxtnu'u ya, sukan‑va'a jin kuni ni, te jin sa'vi‑nka ini ni. 


text:
Vaa Yuva sa ma chi ni ndaxteku ya ñayii ni ka ji'i ma, te sa'a ya ja jin koteku i. Sukan tna saña ja kúu sa Sa'ya ya a, sa'a sa ja jin koteku na in kúni maa sa ma. 


text:
Te Yuva sa ma, masu ndakan ya kuenda nuu ni‑in ñayii ma, su'va nuu nda'a maa sa ni xndoo ya ja ndakan sa kuenda nuu ñayii ma, 


text:
sukan‑va'a ndaka ñayii ma, na jin chiñu'u ña'a i ja kúu sa Sa'ya Su'si ma, sukan ka chiñu'u i Yuva sa ma. Nú na in ñatuu chiñu'u ña'a i saña ma, suni masu nde chiñu'u i Yuva sa ma iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
<pb/>’Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, nú na in niniso'o ja ká'an sa a chi kándija i sukan ká'an maa iya ni tetniñu ña'a ma, te iyo i ja koteku i ni‑kani ni‑jika, vaa masu ki'in‑ka i nuu iyo ja chunaa i nkuu ma, su'va jâ ni kaku i ja masu kûu‑ka i, te koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja kenda ora, te vitna chi ñayii ni ka ji'i ma, jin koniniso'o i ja ká'an sa ja kúu sa Sa'ya Su'si a, te ñayii jin kuniso'o ma, jin koteku i. 


text:
te ni xndoo ya nuu nda'a sa ja kúu sa Sa'ya ya a ja na ndakan sa kuenda nuu ñayii ma, vaa kuechi ja saña ni kii ñayivi ñuu ñayivi a. 


text:
Te máko jin ko ndaa jin ko ndivi ini ni ja ká'an sa sa'a, vaa kenda ora ja ndaka ñayii ni ka ji'i ma, jin kuniso'o i ja ká'an sa a, 


text:
te jin nana koo i yavi nuu ka ñunee i ma. Ñayii ni ka sa'a ja va'a ma, jin ndateku i, te jin koteku i ni‑kani ni‑jika, kovaa ñayii ni ka sa'a ja u'vi ma, jin ndateku i ja jin ndachunaa i na kuechi ni ka sa'a maa i ma. 


text:
<pb/>’Saña, masu nawa kúu sa'a sa ja kúu ini maa sa. Su'va maa Yuva sa ma ni tatnuni ja ndakan sa kuenda nuu ñayii ma, te ndákan ndaa sa kuenda, vaa ñatuu kúni sa ja sa'a sa sukan kúu ini maa sa ma chi su'va sa'a sa sukan kúu ini maa Yuva sa iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Kovaa saña, masu kúkanu ini sa ni‑in ja ka ka'an ñayii ma. Kovaa jiniñu'u ja ka'an sa ndaka tnu'u ya'a nuu ni, sana jin ndani'i ta'vi ni. 


text:
Juan ma, sukan kúu in ñu'u ndú'va va'a te ûni tnuu va'a ma, sukan ni yo kuu de nuu ni, te ndaka ni ni ka kuu ini ja jin koo sii ini ni nunuu‑ni ja ni kaxtnu'u de nuu ni ma. 


text:
Kovaa iyo ja saña jin kandija‑ka ni sana Juan ma. Vaa maa sa chi sa'a sa ja ni tatnuni Yuva sa ma ja sa'a sa ma, sukan‑va'a jin kuni ni te jin kandija ni ja maa Yuva sa ma ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Te suni Yuva sa ma iya ni tetniñu ña'a ma, ni kaxtnu'u ya na in kúu sa, visi ndaka ni, ñatuu nama ni ka yo jiniso'o ni ya, ni a jin kuni ni naxe kaa ya ma, 


text:
te ni a tnu'u ká'an ya ma masu ka ñu'u ini ni, vaa ñatuu ka kandija ni ja Yuva sa ma ni tetniñu ña'a. 


text:
Ndijin chi jiniñu'u ja jin skua'a va'a‑ka ni tutu ndee tnu'u Su'si ma, vaa yukan jin ndani'i ni naxe jin koteku ni ni‑kani ni‑jika. Vaa yukan ká'an na in kúu sa, 


text:
kovaa ndijin, masu nde ka kuni ni ja jin kondikin ña'a ni sukan‑va'a jin koteku ni ni‑kani ni‑jika. 


text:
Saña chi vee sa ja maa Yuva sa ma, te ndaka ni, masu nde ka jan‑ta'vi ña'a ni, kovaa nute kenda in‑ka ñayii ja masu Su'si ma ni tetniñu ña'a chi jin kuan‑ta'vi ni i. 


text:
Ndijin, ¿naxe jin kandija ni ja ká'an Su'si ma? Vaa ka jan‑ta'vi ni jayiñu'u ka ndakua'a tna'a ndi‑in ndi‑in maa ni ma, te masu ka ndanduku ni jayiñu'u taa maa in‑ni Su'si ma. 


text:
Másu ko jin kani ini ni ja saña, te ndaxtekuechi ña'a sa nuu Yuva sa ma. Tee ndaxtekuechi ña'a kúu maa Moisés ma, tee ni ka kukanu ini ni ma. 


text:
Nute ni ka kandija ni tnu'u ni ka'an Moisés ma, suni jin kandija ña'a ni, vaa Moisés ma, ni tee de na in kúu saña. 


text:
Kovaa ni masu ni ka kandija ni ja ni tee de ma. ¿Naxe kuu jin kandija ni ja ká'an sa ya? ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Nuu ni jinu sukan, te kua'an Jesús ma in‑ka yu'u mar Galilea ma, te suni maa i kúu mar Tiberias ma. 


text:
Kua'a xeen ñayii ka ndikin ya, vaa ni ka jini i seña ji'in milagru ni yo sa'a ya ma ja ni ka yo nduva'a ñayii ka ku'u ma. 


text:
Te nde'ya Jesús ma, te ni jini ya ja kua'a ñayii ka ndikin ya ma, te jiña'a ya tee kúu Felipe ma: ―‍¿Ndenu jin kuaan o ndeyu jin kaa ndaka ñayii a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa ni jiña'a ya sukan‑ni, sukan‑va'a naxe ndakone'e Felipe ma, vaa Jesús ma, jâ jini ya naxe sa'a ya ma. 


text:
<pb/>Te Felipe ma, ni ndakone'e de: ―‍Ni a uu cientu denario xtatila ma masu kanda ja jin kaa i vala vala ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te in‑ka tee ndikin ya ma, nani de Andrés ma, te ñani Simón Pedro ma kúu de. Sani te jiña'a de: 


text:
<pb/>―‍Ya'a iyo in suchi luluu, te neva'a i u'un xtatila cebada ji'in uu tiaka, kovaa masu jakuu ya'a, vaa kua'a xeen ñayii kúu a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jin kuña'a ni ndaka ñayii a jin kunukoo i ―‍kúu ya jiña'a ya, vaa in nuu iyo kua'a kuii kúu. Te ni ka jinkoo i. Visi u'un mil ja nani‑maa tee ma kúu. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni tnii ya xtatila ma, te ni ndakuan‑ta'vi ya nuu Su'si ma, te ni wa'a ya ñayii ka nukoo ma. Suni sukan ni sa'a ya ji'in tiaka ma, ni wa'a ya, te ni ka jaa maa ñayii ma naxe ka kuni maa i ja jin kaa i ma. 


text:
Nuu jâ ni ka ndutu chii ñayii ma, Jesús ma, jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jin ndaxtutu ni ndaka ta'vi kuechi ni ka ndoo ma, sukan‑va'a masu jin xtivi o ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndaxtutu de, te ni ndachitu uxi uu‑ka chika ta'vi kuechi ja ni ka ndoo ja u'un xtatila cebada ma. 


text:
Ja ni ka jini ñayii ma milagru ni sa'a Jesús ma, te ka ka'an i: ―‍Ja ndaa kúu ja tee ya'a chi tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de. Tee ka ndetu o ja kii de ñuu ñayivi a kúu de ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma chi ni jinitnuni ya ja ka kuni i ja jin kueka i ya te jin koo i ji'in ya te jin sa'a i ja ko kuu ya rey, kovaa sani te ni ke'en ya ichi, te kua'an ya ichi yuku ma, sukan‑va'a koo maa in‑ni ya ma. Jesús ma, ni jika ya nuu ndute mar ma 


text:
te ni ka ka koo de in nuu barcu, sukan‑va'a jin koo de ñuu Capernaum ma. Te nani ka ndaya'a de nuu mar ma, te ni kunee xeen ma. Te ñatuu ndenda‑ka Jesús ma. 


text:
Nuu jâ ni kuu u'un iñu mil metro kuan koo de ma, te ni ka jini de Jesús ma ja jika jika ya siki ndute ma kuan tu'va ya nuu barcu ma, te ni ka yu'u xeen de. 


text:
<pb/>Ni ka kutachi de, te ni ka xndaa de ya ini barcu ma. Sani te nunuu‑ni, te ni ka kenda koo de ñuu nuu jin koo de ma. Ñayii ma, ka ndanduku i Jesús ma 


text:
<pb/>Kii xtnee ma, te ñayii ka iyo in‑ka yu'u ndute ma, ni ka jini i ja in‑nka‑ni barcu ma iyo, te yukan kuan nu koo tee ka ndikin Jesús ma, kovaa Jesús ma, masu kuan no'o ya ji'in de ma. 


text:
Kovaa ni ka kenda koo‑ka barcu ñayii ñuu Tiberias ma yatni nuu ni ndakuan‑ta'vi Jesús ma nuu Su'si ma te ni wa'a ya xtatila ni ka jaa ñayii ma. 


text:
Ja ni ka jini ñayii ma ja ñatuu‑ka na Jesús ma ni a tee ka ndikin ya ma ka iyo ma, te suni ni ka ka koo ñayii ma nuu barcu ma, te kuan koo i ichi ñuu Capernaum ma ka ndanduku i ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya ja sukan kúu xtatila ma kúu ya vaa sa'a ya ja koteku o 


text:
<pb/>Nuu ni ka kenda koo ñayii ma in‑ka yu'u mar ma, te ni ka ndani'i i Jesús ma, te ni ka jikan‑tnu'u i ya: ―‍Teskua'a, ¿na ora ve ndii ni ya'a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa kúu ja ka ndanduku ña'a ni, masu kuechi ja ni ka jini ni milagru ni sa'a sa ma kúu chi kuechi ja ni ka jaa ni onde ni ka ndutu chii ni ma kúu. 


text:
Má jin satniñu ni siki ja ndeyu ndí'i ma, su'va jin satniñu ni siki ja ndeyu masu ndi'i ma, tna'a ja sa'a ja jin koteku ni ni‑kani ni‑jika ma, tna'a ja taa iya ni kenda ñayivi ñuu ñayivi a, iya ni kaxtnu'u Yuva o Su'si ma ja jin kandija ni ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Nawa jin sa'a sa, sukan‑va'a jin sa'a sa ja kúni Su'si ma? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja kúni Su'si ma ja jin sa'a ni kúu ja jin kandija ni maa sa ja kúu sa iya ni tetniñu ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u i: ―‍¿Na seña kaxtnu'u ni, sukan‑va'a jin kuni sa te jin kandija ña'a sa? ¿Nde a ka kuu ja sa'a ni? 


text:
Tna'a o ñayii jana'a ma, ni ka jaa i ja nani maná ma nuu masu nawa iyo kuiti ma, sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Su'si ma, ni wa'a ya xtatila andivi ma ja ni ka jaa i ma” ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja masu Moisés ma kúu tee ni taa xtatila ni kuun andivi ma ja jin kaa ni ma, kovaa vitna maa Yuva sa ma kúu iya táa xtatila ndija ni nuu andivi ma. 


text:
Te saña kúu xtatila ni nuu andivi ma ja táa Su'si ma nuu ni a, te sa'a sa ja koteku ñayii ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saña kúu xtatila ja sa'a ja jin koteku ni. Nú na in ki tna'a ña'a te kandija ña'a i, masu ko kokon ko yichi kuiti i. 


text:
Ndaka ñayii taa maa Yuva sa ma, ki koo i nuu maa sa, te ndaka ñayii ki koo nuu sa ma, masu saxiko sa i. 


text:
Vaa saña chi ni nuu sa andivi ma, kovaa masu vee sa ja sa'a sa ja kúu ini maa sa ma chi vee sa ja sa'a sa ja kúu ini maa Yuva sa ma, iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Te ja kúu ini iya ni tetniñu ña'a ma kúu ja másu ko skenaa sa ni‑in ñayii ja ni taa ya ma, su'va ndaxteku sa i kivi ndi'i kivi a. 


text:
Vaa ja kúu ini Yuva sa ma kúu ja ndaka ñayii ka ndakunitnuni ña'a i ja Sa'ya Su'si ma kúu sa te Su'si kúu sa te ka kandija ña'a i ma, jin koteku i ni‑kani ni‑jika. Te ndaxteku sa i kivi ndi'i kivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te chukan kúu ja tee judío ma, ni ka keja'a de ka ka'an ndeva'a de ja kuu ya ma, kuechi ja ni ka'an ya ja xtatila ni nuu onde andivi ma kúu ya. 


text:
Te ka jiña'a de: ―‍¿Te masu tee ya'a kúu Jesús sa'ya José ma? Ndaka o ka jini yuva de ma ji'in si'i de ma. ¿Naxe kúu ja ká'an de ja ni nuu de vee de onde andivi ma? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
Kovaa ñatuu ni‑in ñayii kuu kii nuu sa a, nú masu ja ki xsia'a ña'a maa Yuva sa ma iya ni tetniñu ña'a ma, te ndaxteku sa i kivi ndi'i kivi ma. 


text:
Nuu tutu ndee tnu'u tee ka ndakaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ká'an: “Su'si ma kaxtnu'u nuu ndaka i.” Chukan kúu ja ndaka ñayii kuniso'o ja ká'an Yuva sa ma te kutu'va i ja ká'an ya ma, te kii i ki tu'va ña'a i. 


text:
te saña chi ká'an sa siki maa sa ja kúu sa xtatila ni nuu onde andivi ma. Nú na in na kaa chi masu kûu i. 


text:
Saña kúu xtatila téku ma ja ni nuu sa onde andivi ma. Nú na in na kaa xtatila ya'a chi koteku i ni‑kani ni‑jika. Te xtatila kua'a sa a chi kuñu maa sa kúu, te sa'a sa ja jin koteku ndaka ñayii ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ni ka keja'a de ka tetna'a ndi‑in ndi‑in de: ―‍¿Naxe kúu ja taa tee ya'a ja jin kaa o kuñu de a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ká'an sa ja jiniñu'u ja kuenda tnu'u ja jin kaa ni kuñu sa a ja kúu sa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi ya te kuenda tnu'u ja jin ko'o ni niñi sa a, sana kuu jin koteku ni. 


text:
Nú na in jaa kuñu sa a te ji'i i niñi sa a, koteku i ni‑kani ni‑jika, te saña chi ndaxteku sa i onde kivi ndi'i kivi ma. 


text:
Sukan kúu ndeyu ndija ma ji'in ndute ma ja sa'a ja ka ndutu chii ñayii ma te ñatuu ka yichi‑ka i ma, sukan sa'a yikikuñu sa ya ji'in niñi sa a ini anua ñayii ma, vaa ndúva'a kuiti i te iyo sii ini i. 


text:
Yuva sa ma ni tetniñu ña'a, te téku ya, te ja maa ya ma, te téku sa. Te suni maa i kúu ja nú na in jaa kuñu sa a, te ja maa sa, te koteku i. 


text:
Ja ká'an sa ya chi ja kuu maa sa kúu, ja kúu sa xtatila ni nuu onde andivi ma. Tna'a xtatila ya'a chi masu inuu kúu i ji'in tna'a ja nani maná ma ja ni ka jaa tna'a ni ñayii jana'a ma. Ni ka jaa i, kovaa ni ka ji'i i. Kovaa nú na in kaa xtatila ká'an sa ya chi koteku i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u ya'a nuu ni ka ndututu i veñu'u Capernaum ma. Tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma sa'a ja jin koteku o ni‑kani ni‑jika 


text:
<pb/>Ja ni ka jiniso'o i sukan ni kaxtnu'u ya ma, kua'a ñayii ka ndikin Jesús ma, ka ka'an i: ―‍Tna'a ja ká'an de a chi yii xeen ja kandija o. ¿Na in kuu koniniso'o ja ká'an de a? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni jinitnuni ya ja ka ka'an ndeva'a i tnu'u ni ka'an ya ma, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Ja ni ka'an sa ma ñatuu ka jatna ini ni? 


text:
¿Naxe ko kuu nuna jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a, ndaa sa nuu ni iyo sa xi'na‑ka ma? 


text:
Vaa anua ñayii ma kúu ja sa'a ja téku i ma, te yikikuñu i ma chi masu ja kuatniñu kúu. Te tna'a tnu'u ká'an sa a chi ja ka jiniñu'u ini anua ni a kúu, vaa sa'a i ja jin koteku ni. 


text:
Kovaa ka iyo nde ni ja ñatuu ka kandija ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Vaa Jesús ma, jâ jini ya onde xinañu'u ma nde in ka kuu ja ñatuu ka kandija i ya ma, ji'in nde‑in kúu ja ke'en‑su'va i ya ma. 


text:
<pb/>Te ni ka'an tuku ya: ―‍Masu na‑in kuu kii nuu sa a, nú masu ja maa Yuva sa ma ki xsia'a ña'a ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya nuu ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma: ―‍¿Suni ndijin, jin koo tna ni ka kuni ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Simón Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Señor, ¿nde in xi‑nuu jin koo sa? Vaa tnu'u ká'an ni a, tnu'u sa'a ja jin koteku sa ni‑kani ni‑jika kúu. 


text:
Saña ya chi jâ ni ka kandija ña'a sa, te ka jini sa ja ndijin kúu iya ii nuu Su'si ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Maa sa ni ndakaji ndi‑uxi uu ni a, kovaa in ni chi tachi ma kúu ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka'an Jesús ma sukan chi ni ka'an ya siki ja Judas sa'ya tee kúu Simón Iscariote ma, vaa Judas ma ke'en‑su'va ya ma, visi in ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma kúu de ma.<pb/>


text:
Nuu ni jinu sukan ma, Jesús ma, kua'an ya ichi ñuu Galilea ma, vaa ñatuu kúni ya ja koo ya ñuu Judea ma, vaa yukan ka nduku tee judío ma ja jin ka'ni de ya ma. 


text:
Te ñani ya ja si'i ya ma, ka jiña'a i: ―‍Máko ndoo ro ya'a. Kuá'an ñuu Judea ma, sukan‑va'a ñayii ka iyo yukan ja ka ndikin ña'a i ma, suni jin kuni i ja sa'a ro a. 


text:
Vaa nú na in kúu ini ja jin kuni ña'a ñayii ma, masu sa'a yu'u i. Chukan kúu ja ndaka ja sa'a ro a, te sa'a nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a ―‍ka kuu i ka jiña'a i, 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ñatuu kenda‑ka ora ri, kovaa ro'o chi ndeva'a‑ni na ora chi va'a‑ni kúu, ka jani ini ro. 


text:
Ñayii ñuu ñayivi a chi ka kunimani i nuu ndaka ro, kovaa ru'u ya chi ñatuu ka kunimani i nuu ri, vaa ru'u ya chi káxtnu'u ndaa ri nuu i ja ja ka sa'a i ma chi ja u'vi kúu. 


text:
<pb/>Sukan ni jiña'a ya, sani te ni kendoo ya ñuu Galilea ma. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya tnu'u vii tnu'u va'a Su'si ma nuu ñayii ma ne'un kivi ka sa'a i Viko Ve'e Nda'a Yutnu ma 


text:
<pb/>Kovaa nuu jâ kuan koo ñani ya ma, sani te Jesús ma ni ja'an tna ya viko ma. Kovaa ni ja'an yu'u ya, masu na in ni jini ña'a ma. 


text:
Te tee judío ma, ka ndanduku de ya viko ma, te ka ka'an de: ―‍¿Ndenu iyo tee yukan? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Ndaka ñayii ma, ka ka'an ka ka'an i ja kuu ya. Jaku i ka ka'an: “In tee va'a kúu de.” Kovaa jaku‑ka i ka ka'an: “Masu tee va'a kúu de chi xnda'vi de ñayii ma”, ka kuu i ka ka'an i. 


text:
te tee judío ma, ni ka sa'vi ini de, te ka ka'an de: ―‍¿Naxe jini xeen tee ya'a ndaka ja ká'an tutu a, te vitna ja masu nde ni skua'a de? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Masu kuenda maa sa kúu ja káxtnu'u sa a chi kuenda iya ni tetniñu ña'a ma kúu. 


text:
Nú na in kúni ja sa'a i sukan kúni Su'si ma, kuu ndakuni i tnu'u káxtnu'u sa a, nú tnu'u vee nuu Su'si ma kúu, xi ká'an maa sa sukan jani ini maa sa. 


text:
Ñayii ká'an ja jani ini maa i ma chi ká'an i sukan‑va'a jin chiñu'u ña'a ñayii ma, kovaa nú na in ndí ini ja jin ndachiñu'u i na in ni tetniñu ña'a ma, ñayii yukan chi ká'an ndaa i, te masu na ja u'vi iyo ini anua i ma. 


text:
<pb/>’¿Masu ja ndaa kúu ja Moisés ma, ni kaxtnu'u de tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu ndaka ni? Kovaa ni‑in ni ñatuu ka sa'a sukan ni kaxtnu'u de ma. ¿Nava'a ka kuni ni ja jin ka'ni ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni ka ndakone'e ñayii ma: ―‍¡Vâa yinee ña'a tachi! ¿Na in kúni ja ka'ni ña'a i? ―‍ka kuu i ka jiña'a i ya. 


text:
Kovaa Moisés ma, ni tatnuni de ja jin chitnuni ni suchi yii ma. (Masu ja jani ini maa Moisés ma kúu, chi vaa kuenda ñayii jana'a‑ka ma kúu.) Te ndijin chi ka chitnuni ni suchi luluu ma, visi kivi masu satniñu o kúu ma. 


text:
Ja ma jin kejiyo ni ja ni tatnuni Moisés ma kúu ja ka chitnuni ni suchi kuechi ma, visi kivi masu satniñu o ma kúu. ¿Nava'a ka ndakiti ini ni nuu sa ja ni ndasava'a ni ndasandija sa in tee ma kivi masu ka satniñu o ma? 


text:
Má jin ka'an ni tnu'u ñayii ma sukan‑ni ka nde'ya ni ja ka kuu i ma. Su'va jin ka'an ndaa ni sukan iyo ma, vaa sukan kúni Su'si ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ká'an ya ja maa Su'si ma ni tetniñu ña'a 


text:
<pb/>Jaku ñayii ñuu Jerusalén ma, ni ka keja'a i ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Masu tee ya'a kúu tee ka ndanduku i ja jin ka'ni i ma? 


text:
¿Nava'a iyo de yukan, te káxtnu'u de nuu ndaka ñayii ma, te ñatuu na in nawa jiña'a i ma? ¿Xi saa ka jani ini tee ka netniñu ma ja tee ya'a kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma? 


text:
Kovaa yo'o chi ka jini o nde in xi‑sa'ya kúu tee ya'a. Te kivi kii Cristo ma, masu na in kuni nde in xi‑sa'ya tata ko kuu ya ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te nuu ni jiniso'o Jesús ma sukan, vaa yikuu ya káxtnu'u ya ini veñu'u ka'nu ma, te ni ka'an nini'i ya: ―‍Nú ndijin, ka jini ña'a ni, te ka jini ni ndenu vee sa. Kovaa masu vee sa ja kúni maa sa chi vee sa vaa ni tetniñu ña'a Su'si ndija ma iya kuu jin kukanu ini ni ma, kovaa ñatuu ka jini ni ya. 


text:
Te maa sa chi jini sa ya, vaa ja maa ya ma, te vee sa, te maa ya ni tetniñu ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka kuni de ja jin tnii de ya, kovaa ni‑in de ñatuu ni tnii ya, vaa ñatuu kenda‑ka ora ya ma. 


text:
Te kua'a ñayii ni ka kandija ya, kovaa ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Kivi kenda Cristo ma kuiti ja sa'a kua'a‑ka ya seña ji'in milagru sana tee ya'a? ―‍Ka kuu i ka ka'an i. Tee ka kuu fariseo ma, ka kuni de ja jin tnii de Jesús ma 


text:
<pb/>Te tee ka kuu fariseo ma, ni ka jiniso'o de ja ka ka'an ñayii ja kuu Jesús ma. Te maa de ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma ni ka tetniñu tee ka jito veñu'u ka'nu ma ja jin tnii de ya. 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Koo sa ji'in ni jaku‑ka kivi, sani te no'o sa nuu iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Ndijin, jin ndanduku ña'a ni, kovaa masu jin ndani'i ña'a ni, vaa masu kuu jan koo ni nuu no'o sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka keja'a tee judío ma ka jikan‑tnu'u tna'a de: ―‍¿Ndenu ki'in tee ya'a ja ma kuu jin ndani'i o de? ¿Xi ki'in de nuu ka iyo ñayii judío ni ka jitenuu ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te kaxtnu'u de nuu ñayii ka ka'an sa'an griego ma? 


text:
¿Nawa kúni ka'an ja ká'an de ma ja: “Jin ndanduku ña'a ni, kovaa masu jin ndani'i ña'a ni, vaa masu kuu jan koo ni nuu no'o sa ma”? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Jesús ma, kuenda kúu ndute ko'o o te masu ko yichi‑ka o ma, sukan kúu ya 


text:
<pb/>Kivi ve jinu viko ma, kivi ka'nu xeen‑ka ma kúu, te Jesús ma, ni ndokuiñi ya, te ni ka'an nini'i ya: ―‍Nú na in yíchi, na kii i nuu sa a, te kó'o i ndute kua'a sa a. 


text:
Sukan ká'an nuu tutu Su'si ma, ñayii kandija ña'a ma chi onde ini anua i ma vivii ko too ndute sa'a ja koteku i, sukan vivii tóo ndute jika yute ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te sa'a ni ka'an Jesús ma siki Xtumani Ndios ma iya jin ni'i ñayii ka kandija Jesús ma, vaa Jesús ma, ñatuu ndaa‑ka ya ja jin ndachiñu'u i ya ma. Chukan kúu ja ñatuu kii‑ka Xtumani Ndios ma. Ni ka ndusiin ñayii ma kuechi ja jaku i ka kandija Jesús ma te jaku i ñatuu 


text:
<pb/>Ka iyo jaku ñayii ne'un ñayii kua'a ma, te nuu ni ka jiniso'o i tnu'u ya'a, te ka ka'an i: ―‍Ja ndaa ndija kúu ja tee ya'a chi tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Jaku‑ka i ka ka'an: ―‍Iya ya'a chi Cristo iya ni tetniñu Su'si ma kúu ya ―‍ka kuu i ka ka'an i. Kovaa jaku‑ka i ma chi ka ka'an i: ―‍¿Naku xi ñuu Galilea ma kee Cristo ma? 


text:
¿Masu ká'an nuu tutu ndee tnu'u Su'si ma ja tna'a‑ka tee ni yo kuu rey David ma kúu Cristo ma, te kee ya ñuu Belén ma maa ñuu tee ni yo kuu David ma? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni ka ndusiin ñayii ma, vaa kuechi ja siin siin ja ka jani ini i ja kuu Jesús ma. 


text:
Jaku ñayii ma, ka kuni i ja jin tnii i ya te jin koo i jin chinee i ya vekaa ma, kovaa ni‑in i ñatuu ni tnii ya. Tee ka netniñu ma, masu ka kandija de Jesús ma 


text:
<pb/>Tee ka jito veñu'u ka'nu ma, ni ka ndenda koo de nuu ka iyo tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, te ni ka jikan‑tnu'u tee ka tatnuni nuu sutu ma: ―‍¿Nava'a ñatuu ni ka tnii ni de te ki koo ni ji'in de? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee ka jito veñu'u ma, ni ka ndakone'e de: ―‍¡Ñatuu nama uun ni ka jini o in tee ká'an sukan ká'an tee yukan! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Kovaa ñayii ya'a ja ñatuu ka jini i tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, te masu jin ndani'i ta'vi i ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>―‍Tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma nuu o ma ká'an ja masu kuu jin xtekuechi o in tee nú ñatuu kuniso'o‑ka o ja ká'an de ma, sukan‑va'a kuni o nawa ni sa'a de ma ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍¿Xi ndijin tna, tee ñuu Galilea ma kúu ni? Te skua'a vava'a‑ka ni tutu ndee tnu'u Su'si ma, te kuni ni ja ñuu Galilea ma masu nama ni kee in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Ña'a ni ndatuu ji'in in tee ma 


text:
te kii xtnee ma, ora ve ndii ma, te kuan no'o ya veñu'u ka'nu ma. Te ni ka jan tu'va ña'a ñayii ma, te ni jinkoo ya, te ni keja'a ya káxtnu'u ya tnu'u ya ma. 


text:
<pb/>Te tee ka skua'a tnu'u ni kaxtnu'u Moisés ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma, ni ka kenda koo de ji'in in ña'a. Ni ka ndani'i de ña ja ni ndatuu ña ji'in in‑ka tee. Te ni ka jani de ña me'ñu ñayii ma, 


text:
Te sukan ni tatnuni Moisés ma ja ndaka ña'a ka sa'a sa'a chi jin kua'a‑yuu o ña, te jin kûu ña. Te ndijin, ¿naxe ka'an ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Tee ya'a chi ni ka jikan‑tnu'u de ya ja jin kototnuni de ya naxe ka'an ya ma, sukan‑va'a kuu jin xtekuechi de ya. Kovaa Jesús ma chi ni jakindeyi ya, te ni keja'a ya tée ya nuu ñu'ú ma ji'in xninda'a ya ma. 


text:
Kovaa ka yikuu ka yikuu de ka jikan‑tnu'u de ya. Sani te ni ndonenuu ya, te jiña'a ya: ―‍Nde ni ñatuu na kuechi ndiso, te suu ni ko kuu ñayii xinañu'u ja kua'a‑yuu ni ña'a ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Ja ni ka jiniso'o de sukan ma, te ni ka ndakunitnuni de naxe ka iyo ka kuu de nuu Su'si ma, te ndi‑in ndi‑in de kuan nu koo. Te xinañu'u tee nija'nu ma kuan nu koo. Sani te ni ka ndandikin‑ka tee kuechi‑ka ma. Te maa in‑nka Jesús ma ji'in ña'a ma ni ka kendoo yukan. 


text:
Te ni ndonenuu Jesús ma, te jikan‑tnu'u ya ña'a ma: ―‍Ndijin, ¿ndenu ka iyo ñayii ka xtekuechi ña'a ma? ¿Ni‑in i ñatuu ni wa'a yuu ña'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e ña: ―‍Ñatuu ni‑in i, vi Señor ―‍kúu ña jiña'a ña. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ni saña, masu kua'a‑yuu ña'a sa. Vitna te kuán no'o ni, te máko sa'a‑ka ni sukan ni sa'a ni ma, sukan‑va'a máko ndakuiso kuechi‑ka ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma kúu ñu'u xtnuu nuu ñayii ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an tuku ya in‑ka jichi nuu ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍Saña kúu ñu'u ndú'va ja xtnuu sa nuu ñayii ñuu ñayivi a. Nú na in na kondikin ña'a, te koo sa ji'in i ja kúu sa ñu'u xtnuu ini anua i ma, te sa'a sa ja koteku i te masu ko kaka‑ka i nuu nee ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka kuu fariseo ma, ka jiña'a de: ―‍Ndijin chi ká'an ni ja kuu maa ni, te ja ká'an ni ja kuu maa ni a chi masu jiniñu'u ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Visi ká'an sa ja kuu maa sa, kovaa tna'a ja ká'an sa ya chi ja ndaa kúu, vaa jini sa ndenu vee sa ma te jini sa ndenu no'o sa ma. Kovaa ndijin, masu ka jini ni ndenu vee sa ma, ndenu no'o sa ma. 


text:
Ndijin chi ka ka'an ni ja kuu in ñayii ma ndoo‑nka ja ka nde'ya ni ma‑ni. Kovaa saña chi masu sukan sa'a sa ji'in ni‑in ñayii ma. 


text:
Vaa nuna ndaka'an sa sukan ka kuu ñayii ma chi ndaka'an ndaa sa, vaa masu maa in‑ni sa ndaka'an chi nduu sa ji'in Yuva sa iya ni tetniñu ña'a ma jin ndaka'an. 


text:
Ja ni kaxtnu'u Moisés ma nuu maa ni ma chi ká'an: Nú inuu ka ka'an uu testigu chi ja ka ka'an i ma chi ja ndaa kúu. 


text:
Te maa sa kúu iya ká'an na in kúu sa ma, te Yuva sa iya ni tetniñu ña'a ma, ká'an tna ya na in kúu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Ndenu iyo Yuva ni ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ndijin chi masu ka jini ña'a ni, te ni masu ka jini ni Yuva sa ma. Nute jin kuni ña'a ni saña chi suni jin kuni tna ni Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sa'a ni ka'an Jesús ma nuu ni kaxtnu'u ya ini veñu'u ka'nu ma nuu ka iyo ja ka ndatnaa i xu'un ka ndakua'a i Su'si ma. Kovaa ni‑in de ñatuu ni tnii ya, vaa ñatuu kenda‑ka ora ya ma. Ni ka'an Jesús ma ja nuu no'o ya ma masu kuu jin koo ñayii ñatuu ka kandija sukan káxtnu'u ya ma 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a tuku ya: ―‍Saña chi no'o sa nuu vee sa ma, te ndijin chi jin ndanduku ña'a ni, kovaa ja ñatuu ka kandija ña'a ni a, te jin kondiso kuechi maa ni, te jin kûu ni. Te nuu no'o sa ma masu kuu jan koo ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Tee judío ma, ka ka'an de: ―‍¿Xi ka'ni de maa de kúni de? ¿Chukan kúu ja ká'an de ja: “Ma kuu jan koo ni nuu no'o sa ma”? ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ndijin chi ñayii nuu ñu'ú ya'a ka kuu ni, kovaa saña chi iya onde sukun ma kúu sa. Ndijin chi ñayii ñuu ñayivi ya'a ka kuu ni, te saña chi masu ñayii ñuu ñayivi ya'a kúu sa. 


text:
Chukan kúu ja ká'an sa ja jin kondiso kuechi maa ni, te jin kûu ni, vaa nú ñatuu ka kandija ña'a ni ja saña kúu iya vee ja sa'a ja jin ndani'i ta'vi ni ma, te jin kondiso kuechi maa ni, te jin kûu maa ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Ndijin, na in kúu ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Sukan ni ka'an sa onde xinañu'u ma. 


text:
Iyo kua'a xeen ja ka'an sa nuu ni a ji'in ja ndaka'an sa ndaka ja u'vi ka sa'a ni ma, te jin kona'a ni ja maa iya ni tetniñu ña'a ma, iya ndaa iya ndija kúu ya, te tna'a ja ká'an ya ma kúu ja káxtnu'u sa nuu ñayii ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Chukan kúu ja ni jiña'a ya: ―‍Nú jâ ni ka ndone'e sukun ña'a ni saña ja kuu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, sana jin ndakuni ña'a ni nde in kúu sa te jin kuni ni ja ñatuu nawa sa'a sa ja kúu ini maa sa, su'va ká'an sa sukan ni kaxtnu'u Yuva sa ma. 


text:
Vaa iya ni tetniñu ña'a ma, iyo ya ji'in sa. Te suu ya kúu Yuva sa ma, te masu nde xndoo ña'a ya, vaa ndimaa sa'a sa ja játna ini ya ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka'an Jesús ma sukan, kua'a ñayii ni ka kandija ja ká'an ya ma. Ñayii ka kuu sa'ya Su'si ma ji'in ñayii ka kuu sa'ya tachi ma 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya nuu ñayii judío ni ka kandija ya ma: ―‍Ndijin, nuna jin ko sa'a ndija ni tnu'u ká'an sa a, te jin ko kuu ndija ni ñayii jin kondikin ña'a. 


text:
Te jin kuni ni ja ndaa ma, te ja ndaa ma kúu ja sa'a ja jin ndayaa ni nuu ja u'vi ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Saña chi sa'ya tata Abraham ma ka kuu sa, te ñatuu nama ka satniñu sa nuu ñayii ma ja jin tatnuni i nuu sa. ¿Naxe kúu ja jin ndayaa sa? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja ndaka ñayii ka ndiso kuechi ma chi tátnuni kuechi i ma nuu i. 


text:
In ñayii jinukuechi ma, masu ñayii maa ve'e ma kúu i. Kovaa sa'ya ñayii xi‑ve'e ma chi ñayii maa ve'e ma kúu i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Chukan kúu ja nú saña ja kúu sa Sa'ya Su'si a, sa'a sa ja jin ndayaa ni nuu ja u'vi ma chi jin ndayaa ndija ni. 


text:
Ja jini sa ja sa'ya tata Abraham ma ka kuu ni, kovaa ka kuni ni ja jin ka'ni ña'a ni, vaa ñatuu ka jatna ini ni ja ká'an sa a. 


text:
Saña chi ká'an sa ja ni kaxtnu'u Yuva sa ma, te ndijin chi ka sa'a ni ja ni ka'an yuva ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ka jiña'a de: ―‍Yuva sa kúu Abraham ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nute ndijin sa'ya tata ndija Abraham ma ka kuu ni chi jin sa'a ni ja ni yo sa'a de ma. 


text:
Kovaa vitna ja ni ka'an sa ja ndaa ni kaxtnu'u Su'si ma, te ndijin chi jin ka'ni ña'a ni ka kuni ni. Abraham ma, ñatuu nama ni sa'a de sukan. 


text:
Ndijin chi ka sa'a ni sukan sa'a yuva ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka jiña'a de: ―‍Saña masu sa'ya ndeva'a‑ni ñayii ka kuu sa chi ka neva'a sa in‑ni Yuva sa, te Su'si ma kúu Yuva sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nute Yuva ndija ni kúu Su'si ma chi jin kutoo ña'a ni, vaa saña chi vee sa nuu Su'si ma. Masu vee sa ja kúu ini maa sa, vaa maa Su'si ma ni tetniñu ña'a. 


text:
¿Nava'a ñatuu ka jaku'ni ini ni ja káxtnu'u sa a? Vaa ñatuu ka niniso'o ni ja ká'an sa a, vaa iyo in ja jasi ndee jasi ndoso. 


text:
Te chukan kúu ja tna'a ja sa'a yuva ni tachi ma ka kuni ni ja jin sa'a ni. Te tachi ma chi onde xinañu'u ma suchi ja'ni ñayii ma kúu i. Te ñatuu na ja ndaa ñu'u ini i ma, vaa masu nde ká'an ndaa i. Nú ká'an i ja xnda'vi i ñayii ma, ká'an i sukan kúu maa i ma, vaa suchi xnda'vi ñayii kúu i, te suu i kúu yuva ñayii ka xnda'vi ñayii ma. 


text:
¿Nde ni kuu kaxtnu'u ja saña, te ndiso kuechi sa? Te nú ká'an sa ja ndaa, ¿nava'a ñatuu ka kandija ña'a ni? 


text:
Nú na in niniso'o i ja ká'an Su'si ma chi sa'ya Su'si ma kúu i. Kovaa ndijin chi masu sa'ya Su'si ma ka kuu ni. Chukan kúu ja ñatuu ka kuni ni jin koniniso'o ni ja ká'an sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja xinañu'u‑ka ya iyo sana ni kenda Abraham ma 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ka jiña'a de: ―‍Va'a‑ni ni ka ka'an sa ja in tee ñuu Samaria ma kúu ni te yinee ña'a tachi ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Saña, ñatuu na tachi yinee ña'a. Vaa saña chi ndáchiñu'u sa Yuva sa ma, kovaa ndijin chi masu ka chiñu'u ña'a ni. 


text:
Kovaa saña, masu ndúku sa ja jin chiñu'u ña'a ñayii ma, kovaa iyo iya kúni ja jin chiñu'u ña'a ñayii ma saña, te maa ya kúu iya ndakan ndaa kuenda nuu ñayii ma. 


text:
Ja ndaa kúu ja nú na in na kandija ja ká'an sa a chi masu kûu i, su'va koteku i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ni ka ndakone'e de: ―‍Vitna chi ka jini ndaa sa ja ndijin chi yinee ña'a tachi ma. Vaa Abraham ma ji'in tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma chi ni ka ji'i de, te ndijin chi ká'an ni ja nú na in kándija ña'a ma chi masu kûu i. 


text:
¿Naku xi tee kanuu‑ka kúu ni sana yuva sa Abraham ma? Tee yukan chi ni ji'i de. Suni tee ni ka yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ni ka ji'i tna de. ¿Na in kúu ndijin, ja sa'a ni ja masu jin kûu‑ka ñayii ma, jani ini ni? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú maa sa ndáchiñu'u maa sa, masu nde jiniñu'u. Kovaa maa Su'si ma iya kúu Yuva sa ma ndátaa jayiñu'u nuu sa. Te maa ya kúu iya ka sa'a ni tnu'u ja ka ndikin ni ya ma. 


text:
Kovaa ndijin, masu ka jini ni ya. Saña chi jini sa ya. Nute ka'an sa ja masu jini sa ya chi xnda'vi sa ñayii ma, sukan ka sa'a ni ma. Kovaa ja ndaa kúu ja jini sa ya, te kándija sa tnu'u ká'an ya ma. 


text:
Abraham ma tna'a ni tee jana'a ma, ni kusii ini de ja kuni de kivi tatnuni sa nuu ñayii ma. Te nuu ni jini de ma, te ni kusii ini xeen de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ka jiña'a de Jesús ma: ―‍Ñatuu ki'i‑ka ni uu xiko uxi (50) kuiya, te ¿ká'an ni ja ni jini ni Abraham ma? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja xinañu'u‑ka saña iyo, saa ni kenda Abraham ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ndone'e de yuu ja jin kua'a‑yuu de ya. Kovaa Jesús ma, ni ndaya'a ya me'ñu ñayii ma, te ñatuu ni ka ndani'i‑ka de ya. Sani te ni kee ya veñu'u ka'nu ma, te kua'an ya.<pb/>


text:
Tee ka ndikin Jesús ma, ni ka jikan‑tnu'u de ya: ―‍Teskua'a, ¿na‑in ndiso kuechi ja ni kâku kuaa tee ya'a? ¿Ja ka ndiso kuechi yuva de ma ji'in si'i de ma, xi ja ndiso kuechi maa de kúu? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Ni a ndiso kuechi maa de ni a ka ndiso kuechi yuva de ma ji'in si'i de ma kúu. Sa'a ni kuu, sukan‑va'a jin kuni ni sukan sa'a Su'si ma te nduva'a de. 


text:
Nani tuu ndii‑ka a chi kuu jin satniñu o sukan kúni iya ni tetniñu ña'a ma. Vaa nuna kunee, te masu na in kuu satniñu‑ka. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an Jesús ma sukan, ni tusii ya nuu ñu'ú ma, te ni sa'a ya ji'in ndute sii ya ma vala nde'yu, te ni chi'i ya nuu tee kuaa ma. 


text:
Sani te jiña'a ya: ―‍Kuá'an ni, te ndakate ni nuu ni a nuu ñu'u ndute ma, nuu nani Siloé ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Te tnu'u Siloé ma kúni ka'an “ja ni tetniñu ña'a ya”. Te tee kuaa ma, ni ja'an de, te ni ndakate de nuu de ma, te nuu ni ndakokuiñi de ma, jâ ni kuu nde'ya de. 


text:
Te ñayii ka iyo yatni ma ji'in ñayii ni ka yo jini de xi'na‑ka ma ja ni yo jikan de karidaa ma, te ka jikan‑tnu'u tna'a i: ―‍¿Masu tee ya'a kúu tee ni yo nukoo ni yo jikan de karidaa ma? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te jaku i ka ka'an: ―‍Suu ndija de kúu ―‍ka kuu i ka ka'an i. Jaku‑ka i ka ka'an: ―‍Sukan kaa de, kovaa masu suu de kúu ―‍ka kuu i ka ka'an i. Kovaa maa de jiña'a: ―‍Saña kúu. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e de: ―‍Tee nani Jesús ma, ni sa'a de nde'yu, te ni chi'i de nuu sa a, te ká'an de: “Kuá'an ni, te ndakate ni nuu ni a nuu ñu'u ndute, nuu nani Siloé ma”, te ni ja'an sa, te nuu ni ndakate sa nuu sa ma, sani te ni ndatnuu nuu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ka jikan‑tnu'u i de: ―‍¿Ndenu iyo tee yukan? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. ―‍Masu jini sa ―‍kúu de jiña'a de. Tee ka kuu fariseo ma, ni ka jikan‑tnu'u de tee kuaa ma naxe ni nduva'a nuu de ma 


text:
Te kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu kivi ni sa'a Jesús ma nde'yu te ni ndanune nuu de ma. 


text:
Te ni ka jikan‑tnu'u tuku ña'a tee ka kuu fariseo ma: ―‍¿Naxe ni kuu ja ni ndatnuu nuu ni a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te jiña'a de: ―‍Ni chi'i de nde'yu nuu sa a, te ni ndakate sa, te ni ndundijin nuu sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jaku tee fariseo ma ka ka'an: ―‍Tee ni sa'a sa'a chi masu tee ni tetniñu Su'si ma kúu de, vaa ñatuu chiñu'u de kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu o a ―‍ka kuu de ka ka'an de. Kovaa jaku‑ka de ka ka'an: ―‍¿Nú tee ndiso kuechi kúu de, te naxe kúu sa'a de milagru ya'a? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Chukan kúu ja ni ka kusiin jaku de, 


text:
te ni ka ndakakan‑tnu'u tuku de tee ni iyo kuaa ma: ―‍¿Te naxe ká'an ni ja kuu tee ni ndasava'a nuu ni a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ndakone'e tee yukan: ―‍Saña chi ká'an sa ja in tee ndákaxtnu'u tnu'u ni wa'a Su'si ma kúu de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa tee judío ma, ñatuu ni ka kandija de ja ni iyo kuaa de ma te ni ndundijin nuu de ma. Onde ni ka kana de yuva tee ma, 


text:
te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Tee ya'a kúu sa'ya ni ma? ¿Ka ka'an ni ja ni kâku kuaa de? ¿Naxe kúu ja vitna, te kúu nde'ya de a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Kovaa ñatuu ka jini sa naxe kúu ja vitna te kúu nde'ya de a. Suni ñatuu ka jini sa na in ni ndasava'a de. Jin kakan‑tnu'u maa ni de; jâ tee nija'nu kúu de, te maa de kuu ka'an naxe ni kuu ja ni nduva'a de a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Yuva de ma ka jiña'a sukan, kuechi ja ka yu'u de tee judío ma, vaa jâ ni ka ndatnu'u tna'a de ja nú na in ká'an ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma, te jin taji de i ini veñu'u luluu nuu ka ndatna'a de ma. 


text:
<pb/>Tee judío ma, ni ka ndakana tuku de tee ni iyo kuaa ma, te ka jiña'a de: ―‍Ka'an ndaa ni nuu Su'si a. Saña chi ka jini sa ja tee ndiso kuechi kúu tee yukan ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e tee ma: ―‍Masu jini sa nú tee ndiso kuechi kúu de xi ña'a. Kovaa ja jini sa kúu ja ni iyo kuaa sa, te vitna chi kúu nde'ya sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakan‑tnu'u‑ka tuku de tee ma: ―‍¿Nawa ni sa'a de ja ni kuu ni ka ndanune nuu ni a te kúu nde'ya ni a? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e de: ―‍Jâ ni ka'an sa ndaka ja jini sa ma, kovaa ñatuu ka kandija ña'a ni. ¿Nava'a ka kuni ni ja ndaka'an‑ka sa in‑ka jichi? ¿Suni ndijin, ka kuni ni ja jin kondikin ni de? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te ni ka ka'an ndeva'a de nuu tee ni iyo kuaa ma, te ka jiña'a de: ―‍Maa ni ndikin tee yukan, kovaa saña chi Moisés ma ka ndikin sa. 


text:
Saña chi ka jini sa ja ni ka'an Su'si ma nuu Moisés ma. Kovaa tee yukan, ni masu ka jini sa ndenu vee de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e tee ma: ―‍¡Jincho'o! Ñatuu ka jini ndijin ndenu vee de. Kovaa saña chi ni ndasava'a de nuu sa a. 


text:
Vaa ka jini o ja Su'si ma, masu jiniso'o ya ja ka ka'an ñayii ka ndiso kuechi ma. Yika‑ni ja jiniso'o ya ñayii ka chiñu'u ya ma ji'in ñayii ka sa'a sukan játna ini ya ma. 


text:
<pb/>Sani te ka jiña'a de: ―‍Ndijin, jâ ndiso kua'a ni kuechi nuu ni kâku ni ma. ¿Te kúni ni ja kaxtnu'u ni nuu saña? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ni ka kene'e de tee ma ini veñu'u luluu ma. Tee ka kuu fariseo ma, ñatuu ka ndakunitnuni de ja masu va'a‑ni ka iyo de nuu Su'si ma 


text:
<pb/>Jesús ma, ni jiniso'o ya ja ni ka kene'e de tee ni iyo kuaa ma, te nuu ni ndani'i ya de ma, te ni jikan‑tnu'u ya de: ―‍¿Kandija ni iya ni kenda ñayivi ñuu ñayivi a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jâ ni jini ni ya. Saña kúu, iya ká'an ji'in ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee yukan, jiña'a de: ―‍Kándija ña'a sa, Señor ―‍kúu de jiña'a de. Te ni jinkoo jiti de nuu Jesús ma. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a Jesús ma: ―‍Saña chi vee sa ñuu ñayivi ya ja sa'a ndaa sa, sukan‑va'a ñayii inukuaa ma, te kuu jin ndakonde'ya i, te ñayii ka nde'ya ma, jin ndukuaa i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jaku tee fariseo ma ja ka iyo de ji'in ya ma, te ni ka jiniso'o de, te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Nú sukan, saña tna, suni inukuaa sa? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nute ndijin inukuaa ni chi masu jin kondiso kuechi ni. Kovaa ka ka'an ni ja ka kundijin nuu ni a te ka nde'ya ni. Chukan kúu ja jâ ka ndiso kuechi ni ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Te jiña'a Jesús ma: ―Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, nú na in ñatuu kívi ichi ye'e nuu ka ñu'u ndikachi ma te su'va jiso i ichi xiñi nuu ka ñu'u ti ma, ñayii yukan chi kui'na kúu i, te sakui'na i ti kúni i. 


text:
Te tee jito ye'e ma, ndákune de ye'e ma, te tee jito ndikachi ma, kána de ndi‑in ndi‑in ti sukan ka nani ti ma. Te ndikachi de ma chi ka ndakuni ti ja ká'an de ma, te kéne'e de ti nuu ka ñu'u ti ma. 


text:
Te nú ni jinu ni kene'e de ndaka ti ma, te jákoxtnuu de nuu ti ma, te ka ndikin ña'a ti, vaa ka ndakuni ti sukan ñu'u tachi de ja ká'an de ma. 


text:
Kovaa masu ka ndikin ti ñayii masu ka jini ti ma chi su'va ka yu'u ti te ka jinu ti kuan koo ti, vaa ñatuu ka jini ti ja ká'an ñayii ndeva'a‑ni ma, vaa masu jito'o ti ma kúu i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an ya tnu'u vijin ya'a, kovaa ñatuu ni ka jaku'ni ini de nawa kúni ka'an. Jesús ma, sukan kúu in tee va'a ini te jito va'a de ndikachi de ma, sukan kúu ya 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya in‑ka jichi: ―‍Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, saña kúu ye'e nuu ka ndivi koo ndikachi ma. 


text:
Ndaka ñayii ni ki koo xi'na‑ka ma chi kui'na ni ka yo kuu i, kovaa ndikachi ma, masu ni ka yo jiniso'o ti ja ka ka'an i ma. 


text:
Saña kúu ye'e ma. Nú na in kivi nuu iyo sa a chi ndani'i ta'vi i. Ko kuu i sukan kúu in ndikachi, ja ndée ti ndívi ti ma te ní'i ti kuii ja kaa ti ma. 


text:
<pb/>’Kui'na ma chi vee i ja sakui'na ña'a i, ji'in ja ka'ni ña'a i, ji'in ja xnaa ña'a i. Kovaa saña chi vee sa, sukan‑va'a jin koteku ñayii ma, te jin koo va'a xeen i. 


text:
Saña kúu sukan kúu in tee jito ñukuun ndikachi de ma. Vaa tee jito va'a ndikachi de ma chi maa de chunaa te jin kaku ti. 


text:
Kovaa ñayii jito ti ja ké'en ya'vi i ma chi masu jito ñukuun i ti, vaa ora kénda kiti xeen ma chi xndoo i kiti jito i ma, te jinu i, vaa masu tee kúu ko koto ndikachi ma kúu i, vaa masu ndikachi maa i ka kuu ti ma. Te kiti xeen ma, kenda ti, te tnii ti kiti ma, te xsiu'u ti kiti ma, te katenuu kateni'ni ti ndikachi ma. 


text:
Te ñayii yukan chi kunu i, vaa yika‑ni ja ndí ini i kúu ja na ke'en ya'vi i ma, kovaa masu ndí ini i ja jin kuu ndikachi ma. 


text:
<pb/>’Saña kúu iya va'a ini jito ndikachi ma. Jini sa ndikachi sa ma, te maa ti chi ka jini ña'a ti, 


text:
sukan jini ña'a Yuva sa ma te jini tna sa ya ma. Te maa sa chunaa sa na jin kaku ndikachi sa ma te jin koo va'a ti. 


text:
Suni neva'a sa in‑ka jichi ndikachi kiti masu korraa ya'a ka yi'i ti, te suni ndaxtutu sa ti te jin kandija ti ja ká'an sa a, te in jichi‑nka‑ni ndikachi jin ko kuu ndaka ti, te maa in‑ni sa ko koto ti. 


text:
<pb/>’Yuva sa ma, kútoo ña'a ya, kuechi ja kua'a sa tnu'u ja jin ka'ni ña'a i ma, te sana ndateku sa ma. 


text:
Ñatuu na in kuu ka'ni ña'a i, su'va maa sa kua'a tnu'u ja jin ka'ni ña'a i. Vaa iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa, te chukan kúu ja kua'a sa tnu'u te jin ka'ni ña'a i. Kovaa suni iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu sa ja ndateku sa. Cha'a kúu ja ni tatnuni Yuva sa ma nuu sa ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Kua'a de ka jiña'a: ―‍¿Nava'a ka niniso'o ni ja ká'an de a? Vaa yinee ña'a in tachi, te iyo ku'u de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa jaku‑ka de ka ka'an: ―‍Ñatuu ni‑in ñayii yinee ña'a tachi, te kuu ka'an i sukan. ¿Xi in tachi, te ndasava'a i nuu in tee kuaa? ―‍ka kuu de ka ka'an de. Tee judío ma, ñatuu ka kandija de ja maa Su'si ma ni tetniñu Jesús ma 


text:
Sani te tee judío ma, ni ka jan tu'va de ya, te ka jikan‑tnu'u de: ―‍¿Nde kii sana jin kuni sa na in kúu ni? ¿Xi ndijin kúu Cristo iya ni tetniñu Su'si ma? Ka'an ndaa ni, te jin kuni sa ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Jâ ni ka'an sa nuu ni, te ñatuu ni ka kandija ni ja ká'an sa a. Te tna'a ja sa'a sa a, ja maa Yuva sa ma, te sa'a sa. Te maa ja sa'a sa a, te káxtnu'u i na in kúu sa. 


text:
Sa'a sa ja jin koteku ti ni‑kani ni‑jika, te ma jin naa ti, te ñatuu na in ndaxtandee ti nuu nda'a sa a. 


text:
Yuva sa iya ni taa ti ma chi iyo‑ka tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya sana ndaka ja iyo ñuu ñayivi a, te masu na in ndaxtandee ti nuu nda'a Yuva sa ma. 


text:
Kovaa Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Te ja maa Yuva sa ma, te kua'a ja va'a ni sa'a sa nuu ndijin. ¿Te nde a va'a ni sa'a sa ma kúu ja jin kua'a‑yuu ña'a ni a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ni ka ndakone'e de: ―‍Masu jin kua'a‑yuu ña'a sa kuechi ja ni sa'a ni ma, su'va kuechi ja ká'an ni a sa'a ja ndákiti ini Su'si ma, vaa ndijin chi in tee‑ni kúu ni, kovaa sa'a ni tnu'u ja Su'si ma kúu ni ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Nuu tutu ndee tnu'u ni tatnuni Su'si ma nuu ni ma ká'an: “Saña, ká'an sa ja su'si ka kuu ndijin.” 


text:
Ka jini o ja masu kuu xnda'vi ña'a tutu ndee tnu'u Su'si ma. Te Su'si ma, ni xnani ya su'si ñayii ni ka'an ya nuu i ma. 


text:
Te nú Su'si ma ni sa'a siin ña'a saña te ni tetniñu ña'a ya ñuu ñayivi a, ¿naxe kúu ja ka ka'an ndijin ja ni ka'an sa a chi sa'a i ja ndákiti ini Su'si ma, kuechi ja ni ka'an sa ja Sa'ya Su'si ma kúu sa? 


text:
Kovaa sa'a sa sukan. Visi ñatuu ka kandija ni ja ká'an sa ya, kovaa jin kandija ni ja sa'a sa ma, sukan‑va'a jin kuni ni, te jin kandija ni ja Yuva sa ma iyo ji'in sa, te maa sa iyo ji'in Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndenda ya in‑ka yu'u yute Jordán ma. Te ni kendoo ya yukan, nuu ni iyo Juan ma xi'na‑ka ma te ni yo skuandute de ñayii ma. 


text:
Kua'a ñayii ni jan koo ni jan koto i ya, te ka ka'an i: ―‍Ja ndaa, visi Juan ma, ñatuu ni yo sa'a de milagru, kovaa ndaka ja ni yo ka'an de ja kuu tee ya'a chi ja ndaa kúu ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
Iyo in tee ku'u nani de Lázaro, te tee ñuu Betania ma kúu de, te iyo de ji'in ku'va de María ma ji'in Marta ma. 


text:
Te María ma kúu ña'a ni chi'i ndute jaxiko asi ja'a Iya Tátnuni ma kivi ve kuyatni Viko Pascua ma, te ni ndaxsichi ña ji'in ixi ña ma. 


text:
Chukan kúu ja nduu ña ndi‑tna'a ku'u ña ma, ni ka tetniñu ña ñayii ja jin kaxtnu'u i nuu Jesús ma, te sa'a jin kuña'a i: ―‍Señor, tee ka ketna'a ini ji'in ni ma, ku'u de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ja ni jiniso'o ya ma, te jiña'a ya: ―‍Ku'u de, kovaa masu kûu de, su'va jayiñu'u Su'si ma ko kuu, ji'in suni jayiñu'u Sa'ya Su'si a ko kuu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Sani te jiña'a ya nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jín koo o in‑ka jichi ñuu Judea ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ka jiña'a de: ―‍Teskua'a, nde‑ni kii ma, maa ñayii judío ma, ka kuni i ja jin kua'a‑yuu ña'a i te jin ka'ni ña'a i, ¿te in‑ka jichi kúni ni ja ki'in ni ñuu yukan? ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Xi masu uxi uu ora kúu ja in nduu ma? Nduu ma chi masu nduva o, vaa nde'ya o ja ndíi ñuu ñayivi a, 


text:
kovaa ñayii jika jakuaa ma chi nduva i, vaa ñatuu na ñu'u xtnuu nuu i ichi kaka i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya: ―‍Lázaro tee ka ketna'a ini ji'in o ma chi ni kixi de, kovaa ki'in sa ja xndoto sa de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ka ndikin ya ma, ka jiña'a de: ―‍Señor, nú ni kixi de chi nduva'a maa de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa sukan‑ni ni jiña'a Jesús ma, kuechi ja ni ji'i Lázaro ma. Kovaa tee ka ndikin ya ma, ka jani ini de ja ni kixi de ja ndatatu de kúu. 


text:
Te kútachi sa ja ñatuu sa ni iyo yukan, vaa sukan chi va'a‑ka ja jin kuu maa ni, sukan‑va'a jin kandija ni. Kovaa jín koo o jín koto o de ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Tomás tee nani Kuati ma, jiña'a de nuu tee ka ndikin ya ma: ―‍Jín koo tna o, sukan‑va'a jin kûu tna o ji'in de ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, chi visi jâ ni ji'i ñayii ma chi kuu ndaxteku ya i te koteku i 


text:
te kua'a tee judío ma, ni jan koo de ni jan koto de Marta ma ji'in María ma, ja jin ndakua'a de ña tnu'u ka'nu ini ja ni ji'i ku'va ña ma. 


text:
Nuu ni jini Marta ma ja ni kenda Jesús ma, sani te ni kee ña ni jan tna'a ña ya. Kovaa María ma chi ni kendoo ña ve'e ma. 


text:
<pb/>Marta ma, jiña'a ña: ―‍Jâ jini sa ja ndateku de kivi jin ndateku ñayii ni ka ji'i ma, kovaa onde kivi ndi'i kivi ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saña kúu iya sa'a ja jin ndateku ñayii ma, te jin koteku i. Nú na in na kandija ña'a ma, visi jâ ni ji'i i chi ja maa sa te koteku i. 


text:
Te ndaka ñayii ka teku ma, nuna jin kandija ña'a i maa sa ma, masu jin kûu i, su'va jin koteku i ni‑kani ni‑jika. ¿Kándija ni ja ká'an sa sa'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te Marta ma, jiña'a ña: ―‍Señor, saña chi kándija sa ja Cristo iya ni tetniñu Su'si ma kúu ni, te Sa'ya Su'si ma kúu ni. Iya iyo ja kii ñuu ñayivi a kúu ni ―‍kúu ña jiña'a ña. Jesús ma, ni nda'yu ya yatni nuu yinee ñunde'yu Lázaro ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an Marta ma sukan, ni kana ña ku'u ña María ma, te yuyu'u‑ni ni jiña'a ña: ―‍Teskua'a ma, iyo ya ya'a, te kána ña'a ya ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
Ja ni ka jini tee judío ka iyo ve'e María ma ja ni ndokuiñi ña te jinu ña ni kee ña ma, te ni ka ndikin de ña. Ka jani ini de ja kua'an ña nuu yinee ku'va ña ma kuan konda'yu ña. 


text:
<pb/>Nuu ni kenda María ma nuu iyo Jesús ma, te ni jinkoo jiti ña nuu ja'a ya ma, te jiña'a ña: ―‍Señor, nute ni iyo ni ya'a chi masu kûu ku'va sa ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ja ni jini ya ja nda'yu María ma te ka nda'yu tee ka kuu judío ka ndikin ña ma, te ni kuxii ini ya, te ni kunda'vi ini ya ña ji'in de. 


text:
Te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Ndenu ni ka chu'u ni de? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ka jiña'a de: ―‍Ne'e ni, te kuni ni, Señor ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Te ñayii judío ma, ka ka'an i: ―‍¡Jin konde'ya ni ja ni yo kutoo xeen de tee ma! ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Kovaa jaku‑ka i ka ka'an: ―‍Tee ya'a kúu tee ni ndasava'a nuu tee kuaa ma. ¿Masu ma kuu naxe sa'a tna de, sukan‑va'a ma kûu Lázaro a nkuu? ―‍ka kuu i ka ka'an i. Nuu ni ndateku Lázaro ma 


text:
<pb/>Jesús ma, in‑ka tuku jichi ni kuxii ini ya ja ka kuu ñayii ma, te ni jan tu'va ya nuu yinee Lázaro ma. Te in yavi kúu, te ndesi in yuu ka'nu ichi nuu kivi o ma. 


text:
Jesús ma, ni tatnuni ya: ―‍Jin xtandiyo ni yuu a ―‍kúu ya jiña'a ya. Marta ma ku'va tee ni ji'i ma, jiña'a ña: ―‍Señor, jâ jáxiko kini de, vaa jâ iyo kuun kii a ja ni ka chu'u sa de a ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Masu ni ka'an sa ja nuna kandija ña'a ni chi kuni ni jayiñu'u Su'si ma? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka xtandiyo de yuu ma, te Jesús ma, ni ndonenuu ya ichi andivi ma, te ni ka'an ya: ―‍Yuva sa, ndákuan‑ta'vi sa nuu ni, 


text:
vaa jini sa ja ndimaa jiniso'o ña'a ni, kovaa kuechi ñayii ya'a te ká'an sa sa'a, sukan‑va'a jín kandija ña'a i ja maa ni ni tetniñu ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka'an ya sukan, te ni kayu'u nini'i ya jiña'a ya: ―‍¡Lázaro, ki ndee ni ke'e a! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te tee ni ji'i ma, ni ndee de, te ka ñutuu vava'a nda'a de ma ja'a de ma sa'ma, te nuu de ma ñutuu in‑ka sa'ma. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jin ndakana ni sa'ma ñutuu de a, sukan‑va'a na kuu kaka de ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka chutna'a tnu'u de naxe jin tnii de Jesús ma 


text:
<pb/>Chukan kúu ja kua'a ñayii judío ma, ñayii ni jan koo ni ka iyo i ji'in María ma, ja ni ka jini i sukan ni sa'a Jesús ma, te ni ka kandija i ya. 


text:
Kovaa jaku i ni jan koo nuu ka iyo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka ndakani i ja sukan ni sa'a Jesús ma. 


text:
Sani te tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ni ka ndaxtutu tna'a ndaka de, te sa'a ka ndatnu'u tna'a de: ―‍¿Naxe jin sa'a o ji'in tee ya'a? Vaa tee ya'a chi sa'a kua'a de milagru. 


text:
Nuna jin kua'a o tnu'u ja sukan‑ni ko sa'a de chi ndaka ñayii ma jin kandija ja ká'an de ma, te tee ka netniñu ñuu Roma ma chi ki koo de, te jin xnaa de veñu'u o a ji'in ñuu o a ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Kovaa in tee yukan, nani de Caifás, te tee tátnuni nuu sutu ma kuiya yukan kúu de, te jiña'a de: ―‍Ndijin, masu ka jini kuiti ni, 


text:
ni ñatuu ka ndasa'a ni kuenda ja ja va'a‑ka kúu nuna kûu in tee ja jin kuu ñayii ñuu o ya, sukan‑va'a ma naa ndi'i ñuu o ya ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Caifás ma, masu ni ka'an de sukan ja kúu ini maa de ma, chi vaa kuechi ja tee tátnuni nuu sutu ma kuiya yukan kúu de, te Su'si ma ni ska'an ña'a sukan ni ka'an de ma, vaa Jesús ma chi kûu ya ja jin kuu ndaka ñayii ñuu judío ma. 


text:
Ni masu yika‑ni a ñuu ya'a‑ni chi su'va ndaxtutu ya ndaka ñayii ka kuu sa'ya Su'si ma ja ni ka jitenuu i ni‑ka'nu ñuu ñayivi a, te in‑nka‑ni ñuu jin ko kuu i. 


text:
<pb/>Te onde kii yukan, tee ka netniñu ñuu judío ma, ni ka ndatnu'u tna'a de ja jin ka'ni de Jesús ma. 


text:
Chukan kúu ja Jesús ma, ñatuu ni yo konuu ndijin‑ka ya ne'un ñayii judío ma, su'va ni kee ya ñuu Judea ma, te kua'an ya ichi nuu masu nawa iyo kuiti yatni in ñuu nani i Efraín ma. Yukan ni kendoo ya ji'in tee ka ndikin ya ma. 


text:
<pb/>Ja ve kuyatni Viko Pascua ka sa'a ñayii judío ma, te kua'a xeen ñayii ñuu Jerusalén ma, kuan koo i kuan nu ndasavii i maa i nuu Su'si ma xi'na‑ka sana ko kuu Viko Pascua ma. 


text:
Ka ndanduku i Jesús ma, te ka jikan‑tnu'u tna'a i ini veñu'u ka'nu ma: ―‍¿Naxe ka ka'án ni? ¿Kii de viko ya'a o xi ña'a? ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Te tee ka kuu fariseo ma, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma, ni ka tatnuni de ja nú na in na kuni ndenu iyo Jesús ma, te kúña'a i, sukan‑va'a jin koo de jin tnii de ya.<pb/>


text:
Iñu kivi xi'na‑ka sana ko kuu Viko Pascua ma, Jesús ma, kua'an ya ñuu Betania ma, ñuu nuu iyo Lázaro tee ni ndaxteku ya ma. 


text:
Yukan ni ka satu'va i ja jin kuxini i ji'in ya. Marta ma ni tnaa ndeyu ma. Te Lázaro ma kúu in tee núkoo nuu mesa ma, jaa de xita ji'in Jesús ma. 


text:
María ma, yinda'a ña in botella te ya'a‑ka in marrazu ndute jáxiko asi nani‑maa ita nardo ja ndee ya'vi xeen ma, te ni chi'i ña ja'a Jesús ma. Sani te ni ndaxsichi ña ji'in ixi ña ma. Te ni‑ka'nu ve'e ma ni chitu xiko asi ma. 


text:
<pb/>―‍¿Nava'a ñatuu ni kuu kuya'vi ndute jáxiko asi a uni cientu denario, sukan‑va'a jin chindee o ñayii ka kunda'vi ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Judas ma, masu ni ka'an de sukan kuechi ja ndí ini de ja jin kuu ñayii ka kunda'vi ma chi su'va kuechi ja kui'na de ma, chi vaa suu de kúcargu bolsa ñu'u xu'un ma, te ni yo sakui'na de ja ñu'u nuu bolsa ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Máko ka'nu ndee ni, vaa ni tava'a ña ndute jáxiko asi ya, ja chi'i ña'a ña kivi kuyu'u sa ma nkuu. 


text:
Ñayii ka kunda'vi ma chi ndimaa jin koo i ji'in ni, te kuu jin chindee‑ka ni i, kovaa saña chi masu kua'a‑nka kivi jin koo o ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka jani ini tee judío ma ja jin ka'ni de Lázaro ma 


text:
<pb/>Kua'a ñayii judío ma, ni ka jini i ja iyo Jesús ma ñuu Betania ma, te ni jan koo i yukan, masu yika‑ni ja jin kuni i Jesús ma, nú masu ja jin kuni tna i Lázaro ma, tee ni ndaxteku Jesús ma. 


text:
vaa kuechi Lázaro ma, te kua'a ñayii judío ma, ni ka kusiin i nuu tee ka tatnuni ma, te ni ka kandija i Jesús ma. Jesús ma, ni kivi ya ñuu Jerusalén ma 


text:
<pb/>Kua'a ñayii ni jan koo ñuu Jerusalén ma, ja ko kuu Viko Pascua ma. Kii xtnee ma, ni ka jini i ja vee Jesús ma ja ki'in ya ñuu Jerusalén ma. 


text:
Sani te ni ka ja'nde i nda'a ñuu ma, te ni ka ke koo i ka kayu'u i ka ndachiñu'u i ya: ―‍¡Hosanna! ¡Ja vava'a kúu iya vee nuu Iya Tátnuni ma! ¡Ja vava'a kúu rey Israel ya! ―‍ka kuu i ka kayu'u i. 


text:
<pb/>Xi'na‑ka ma, masu ni ka jaku'ni ini tee ka ndikin ya ma. Kovaa nuu ni jinu ja ni ka jini ñayii ma jayiñu'u Jesús ma, te ni ka ndaka'án tee ka ndikin ya ma ndaka ja ni kuu ma, vaa sukan jâ ndee nuu tutu Su'si ma ja sukan ko kuu ma. 


text:
<pb/>Ñayii ka iyo ji'in Jesús ma nuu ni ndaxteku ya Lázaro ma, ni ka ndaka'an i ndaka sukan ni sa'a ya ma, vaa ni kana ya Lázaro ma, te ni ndee de yavi nuu ni ka chu'u i de ma nuu ka yinee‑ka ndiyi ma. 


text:
Chukan kúu ja ñayii ñuu ma, ni ka ke koo i ja jin ndakua'a i nchuxi Jesús ma, vaa ni ka jini i milagru ni sa'a ya ma. 


text:
Kovaa tee ka kuu fariseo ma, ka ka'an nuu tna'a de: ―‍Ni ka jini ni ja masu nawa kuu jin sa'a o a, vaa ndaka ñayii a, kuan koo i nuu de a ―‍ka kuu de ka ka'an de. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya nde in koteku ni‑kani ni‑jika 


text:
<pb/>Ne'un ñayii kuan koo ñuu Jerusalén ma ja jin ndachiñu'u i Su'si ma ne'un kivi viko ma, ka iyo jaku ñayii griego ma. 


text:
Te ñayii ya'a, ni ka jan tu'va i Felipe ma, vaa tee Betsaida ma ñuu Galilea ma kúu de. Te sa'a ka jiña'a ka jiña'a i nuu de: ―‍Señor, ka kuni sa ja jin kuni sa Jesús ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Felipe ma, ni ja'an de, te jiña'a de Andrés ma, te nduu de ni jan koo ni ka ndakani nuu Jesús ma. 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jâ ni kenda ora ja saña ja kuu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, jin kuni ndaka ñayii ma jayiñu'u sa ma. 


text:
Ja ndaa ja ndaa ká'an sa ja nú in triu ma, te ma chinee va'a o i chii ñu'ú ma te ma kûu i, chi in‑ni triu ko kuu i. Kovaa nuna kûu i ma, chi ndukua'a‑ka i. 


text:
Nú na in ndí ini xeen ja kendoo vii kendoo va'a i ñuu ñayivi ya'a chi skenaa i maa i. Kovaa nú na in ñatuu ndí ini visi na ndo'o na neni i ñuu ñayivi ya'a kuechi ja ndikin ña'a i maa sa, chi sa'a Su'si ma ja koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Nú na in kúni ja kunukuechi i nuu sa, kóndikin ña'a i, te nuu koo sa ma, yukan koo tna ñayii jinukuechi nuu sa ma. Nú na in jinukuechi nuu sa ma, chi sa'a Yuva sa ma ja koo jayiñu'u i ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya sukan kûu ya ma 


text:
<pb/>Sani te ni jiña'a tuku ya: ―‍Kúxii xeen ini sa. ¿Naxe ka'an sa? ¿Kuña'a sa Yuva sa ma: “Sa'a ni ja na kaku sa nuu tnundo'o ya'a”? Kovaa ña'a, vaa ja chukan kúu ja vee sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te sa'a ni ka'an ya: ―‍Yuva sa, sa'a ni ja koo jayiñu'u ja nani maa ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni ka'an Su'si ma onde andivi ma: ―‍Jâ ni ndachiñu'u ri maa ri, te ndachiñu'u tuku ri maa ri in‑ka jichi ―‍kúu ya ká'an ya. 


text:
<pb/>Ñayii ka iyo yukan, ni ka jiniso'o i, te ka ka'an i: ―‍Ni kana savi ―‍ka kuu i ka ka'an i. Kovaa jaku‑ka i ka ka'an: ―‍In ángel ni ka'an nuu de ―‍ka kuu i ka ka'an i. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Masu ja kuu maa sa kúu ja ni ka jiniso'o o sukan, su'va ja jin kuu maa ni kúu. 


text:
Vaa saña, kivi na jin ndone'e sukun i krusi nuu jin kata kaa ña'a i ma chi ndaka ñayii ñuu ñayivi a jin ndasa'a kuenda, te ki koo i nuu sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te ñayii ma, ni ka ndakone'e i: ―‍Kovaa ka jini sa ja ká'an tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja Cristo iya tetniñu Su'si ma chi koteku ya ni‑kani ni‑jika. ¿Naxe kúu ja ka'an ni ja iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin ndone'e sukun i ya? ¿Na in kúu iya vee ñayivi ñuu ñayivi a? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Kuenda kúu ñu'u ndú'va te xtnuu vivii i ma, kúu sa ne'un ndaka ni a, kovaa yika ja jaku‑nka‑ni kivi koo sa ji'in ndaka ni. Nani iyo‑ka sa ja kúu sa ñu'u ndú'va te xtnuu vivii sa nuu ni a, kuán koo ve koo‑ka ni jin ko kuu ni, nasa yukan, te ki tna'a ña'a ja kunee ma. Vaa nú na in kua'an nuu nee ma, ñatuu jini i ndenu kua'an i. 


text:
Jin kandija ni sukan ká'an sa ja kúu sa ñu'u ndú'va te xtnuu vivii sa nuu ni a nani iyo‑ka sa ji'in ni, sukan‑va'a xtnuu sa nuu ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni jinu ni ka'an Jesús ma sukan, te kua'an ya, te ni nduyu'u ya sukan‑va'a ñatuu na in kuni ña'a. Nava'a ñatuu ka kandija ñayii judío ma Jesús ma 


text:
vaa jiniñu'u ja ko kuu sukan ni tee Isaías tee ni yo ndakaxtnu'u tnu'u ni yo wa'a Su'si ma, ja sa'a ká'an ma: “Iya Tátnuni, ¿na in kándija tnu'u ni kaxtnu'u sa a? ¿Nuu nde in ni kaxtnu'u Iya Tátnuni ma tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma?” 


text:
“Ni jasi ya nuu ñayii ma, te ni sa'a ndee ya ini anua i ma, sukan‑va'a ma kuu jin kuni i ji'in nuu i ma, ni masu kuu jin jaku'ni ini i, vaa masu ka kuni i ja jin ndakokuiñi i te jin ndandikin i Su'si ma te ndasava'a ya i.” 


text:
<pb/>Isaías ma ni ka'an sukan, vaa kuechi ja ni jini de ndaka jayiñu'u Jesús ma, te ni ka'an de sukan sa'a maa ya ma kivi kenda ya ma. 


text:
<pb/>Kovaa kua'a ñayii judío ma, ni ka kandija i ja ká'an Jesús ma, ji'in jaku ñayii ka ndanuu‑ka ma. Kovaa ñatuu ni ka yo ka'an ndijin i, vaa kuechi ja ka yu'u i tee ka kuu fariseo ma, ja jin kene'e ña'a de veñu'u lilikin nuu ka ndatna'a i ma. 


text:
Ni ka yo ndi ini‑ka i ja jin chiñu'u ña'a ñayii ma sana ja ndachiñu'u ña'a Su'si ma. Ñayii ñatuu ka kándija tnu'u ká'an Jesús ma chi ndakan Su'si ma kuenda nuu i 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ka'an nini'i ya: ―‍Nú na in na kandija ña'a, masu yika‑ni ja saña kándija ña'a i, chi jâ kándija i onde Yuva sa ma iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Saña kúu ñu'u ndú'va te xtnuu vivii, te vee sa ñuu ñayivi a ja xtnuu vivii sa nuu ñayii a, sukan‑va'a nú na in na kandija ña'a, ma koo‑ka i nuu nee ma. 


text:
Kovaa nú na in jiniso'o tnu'u ká'an sa a te ñatuu kándija i ma, masu saña sa'a ja chunaa i, vaa masu vee sa ja sa'a sa ja jin chunaa ñayii ñuu ñayivi a, su'va sa'a sa ja jin kaku i nuu ja u'vi ma. 


text:
Kovaa nú na in saxiko ña'a te ñatuu ndí ini i tnu'u ká'an sa a, jâ iyo in ja sa'a ja chunaa i, te tnu'u ká'an sa ya kúu ja sa'a ja chunaa i kivi ndi'i kivi ma, vaa ni jiniso'o i ma. 


text:
Vaa saña, masu ká'an sa ja kúu ini maa sa. Maa Yuva sa iya ni tetniñu ña'a ma tátnuni nde a ká'an sa ji'in nde a káxtnu'u sa a. 


text:
Vaa jini sa ja ja tátnuni Yuva sa ma kúu ja sa'a ja jin koteku ni ni‑kani ni‑jika. Chukan kúu ja tna'a ja ká'an sa a, ká'an sa sukan tátnuni Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Kivi iku ma sana ko koo Viko Pascua ma, Jesús ma, jâ jini ya ja ni kenda ora ja xndoo ya ñuu ñayivi a te no'o ya nuu iyo Yuva ya ma. Ndimaa ni yo kutoo ya ndaka ñayii ni iyo ji'in ya ñuu ñayivi a, te sukan ni kutoo xeen ya i onde ni ji'i ya ma. 


text:
<pb/>Te tachi ma, jâ ni chunee i ini anua Judas Iscariote ma sa'ya Simón ma sukan ke'en‑su'va de Jesús ma. 


text:
Jesús ma chi jini ya ja nuu Su'si ma vee ya te no'o ya nuu Su'si ma, te jini ya ja Yuva ya ma, ni wa'a ya tnu'u ja tatnuni ya nuu ndaka ma. 


text:
Chukan kúu ja nuu ni kuxini ya ji'in tee ka ndikin ya ma, ni ndokuiñi ya nuu mesa ma, te ni xtandiyo ya sa'ma ndii ya ma, te ni ju'ni ya chii ya ma in sa'ma ndaxsichi ya ja'a de ma. 


text:
Sani te ni tnaa ya ndute in nuu ñajin ka'nu, te ni jakondee ya ndákate ya ja'a tee ka ndikin ya ma, te ni ndaxsichi ya ji'in sa'ma ni ju'ni ya chii ya ma. 


text:
Nuu sani te ndakate ya ja'a Simón Pedro ma, te tee ya'a, jiña'a de: ―‍Señor, ¿ndijin, te ndakate ni ja'a saña? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Vitna masu jáku'ni ini ni tna'a ja sa'a sa a, kovaa kuee‑ka, te jaku'ni ini ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de: ―‍¡Masu taa kuiti sa tnu'u ja ndakate ni ja'a sa a! ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú ma ndakate sa ja'a ni a, masu kuu ko kuu ni in tee kondikin ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Simón Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Nú sukan, Señor, má ndakate ni yika‑ni ja ja'a sa a, su'va ndakate ni nda'a sa a ji'in xini sa a ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú na in yika ni nduvii i, masu jiniñu'u ja ndondoo‑ka i, nú masu ja ja'a i ma‑ni, vaa ni‑ka'nu i jâ iyo ndoo. Te chukan kúu ja jâ ka iyo ndoo ni, visi masu ndaka ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni jinu ni ndakate ya ja'a de ma, Jesús ma, ni nukondii ya sa'ma ndii ya ma, te ni nukoo ya in‑ka jichi nuu mesa ma, te jiña'a ya: ―‍¿Ka jaku'ni ini ndijin ja ni sa'a sa a? 


text:
Te nú saña kúu teskua'a ma ji'in Señor ma te ni ndakate sa ja'a ni a, suni ndijin jin ndakate tna ni ja'a ndi‑in ndi‑in ni. 


text:
Ja ndaa kúu ja ni‑in ñayii jinukuechi ma, tátnuni‑ka i sana ñayii xi‑nuu jinukuechi i ma, te ni‑in ñayii ni tetniñu ña'a jito'o i ma, kuu tatnuni‑ka i sana ñayii kúu jito'o i ma. 


text:
<pb/>’Masu ká'an sa ja jin kuu ndaka ndijin, vaa jini sa na in ni kaji sa. Kovaa ja na ko kuu sukan ká'an tutu ndee tnu'u Su'si ma: “Ñayii ni jaa ji'in sa xita ma, sani te ni sa'a u'vi ña'a i ma.” 


text:
Ja ndaa ká'an sa ja nú na in kuan‑ta'vi na in ni tetniñu sa ma, jan‑ta'vi i maa sa. Te nú na in kuan‑ta'vi ña'a saña, te jan‑ta'vi i iya ni tetniñu ña'a ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni kaxtnu'u ya ja Judas ma ke'en‑su'va ña'a 


text:
<pb/>Ja ni jinu ni ka'an ya sukan, Jesús ma, ni kuxii ini ya, te ni ka'an kaji kaji ya: ―‍Ja ndaa ja ndaa kúu ja in ndijin ke'en‑su'va ña'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te tee ka ndikin ya ma, ni ka keja'a de ka ndakonde'ya tna'a ndi‑in ndi‑in de. Ni masu ka jini de nde in ni ka'an ya ma. 


text:
In tee ndikin ya ma, tee ni yo kutoo xeen ña'a Jesús ma, iyo yatni de ji'in ya, nani ka kuxini de ji'in ya ma. 


text:
Te tee yukan, ni jan tu'va‑ka de Jesús ma, te ni jikan‑tnu'u de ya: ―‍Señor, ¿na in kúu ja ni ka'an ni a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Na in kua'a sa xtatila xndoyo sa ma, tee yukan kúu de ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni xndoyo ya xtatila ma, te ni wa'a ya Judas Iscariote ma, sa'ya Simón ma. 


text:
Ja ni tnii Judas ma xtatila ma, te ni kivi tachi ma ini anua de ma. Te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Tna'a ja sa'a ni ma, sa'a yachi‑ni ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Kovaa tee ka nukoo ka kuxini de nuu mesa ma, ni‑in de ñatuu ni jaku'ni ini nava'a ni ka'an ya sukan ma, 


text:
vaa Judas ma kúu tee kúcargu nuu ñu'u xu'un ma. Te jaku de ka jani ini ja Jesús ma, jiña'a ya ja jín kuaan de jaku ja jin kuatniñu de ja ko kuu viko ma, xi ja kua'a de jaku nuu ñayii ka kunda'vi ma. 


text:
<pb/>Ja ni jinu ni tnii Judas ma xtatila ma, te ni kee de, te jâ ni kunee ma. In tnu'u jaa ni tatnuni Jesús ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni kee Judas ma, Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Vitna te koo jayiñu'u sa ja jin kuni ñayii a ndaka ja sa'a ja kúu sa a te vivii jin ndachiñu'u i Yuva o Su'si ma. 


text:
Te nú saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a sa'a sa ja ndani'i Yuva o Su'si ma jayiñu'u, suni Yuva o Su'si ma jâ iyo tu'va kuiti ja sa'a ya ja ndani'i tna sa jayiñu'u. 


text:
Sa'ya maa sa, masu koo‑ka sa ji'in ndijin kua'a‑ka kii. Ndijin chi jin ndanduku ña'a ni, kovaa suni maa tna'a ja ni jiña'a sa tee judío ma, te ká'an sa vitna nuu ndijin: Masu kuu jin koo ni nuu no'o sa ma. 


text:
In ja tátnuni jaa sa nuu ni vitna kúu, jin kutoo tna'a ndi‑in ndi‑in ni. Sukan kútoo ña'a sa a, sukan jin kutoo tna'a ndi‑in ndi‑in ni. 


text:
Nuna jin kutoo tna'a ndi‑in ndi‑in ni, ndaka ñayii ñuu ñayivi a jin kuni ja maa sa ka ndikin ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Jesús ma, ni ka'an ya ja Pedro ma, uni jichi ka'an de ja masu jini de ya 


text:
<pb/>Simón Pedro ma, ni jikan‑tnu'u de Jesús ma: ―‍Señor, ¿ndenu no'o ni? ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nuu no'o sa ma masu kuu kondikin ña'a ni vitna, kovaa kuee‑ka, te jaan ni nuu no'o sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de: ―‍Señor, ¿nava'a ma kuu ki'in o vitna? ¡Ûni iyo sa ja chunaa sa nuu tniñu ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍¿Te ndija ni ja iyo ni ja chunaa ni nuu tniñu sa? Ja ndaa ja ndaa kúu ja ni ñatuu kana‑ka li'li ma, te jâ ni kuu uni jichi ja ká'an ni ja ñatuu jini ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Sani te jiña'a ya: ―‍Máko jin kuxii ini ni. Jin kukanu ini ni nuu Su'si ma, te jin kukanu ini ña'a ni. 


text:
Ve'e Yuva sa ma chi ka iyo kua'a nuu kuu jin koo o. Nute masu sukan iyo chi masu kaxtnu'u sa sa'a. Kovaa ki'in sa te ndasatu'va sa nuu jin koo o ma. 


text:
Te nuna no'o sa ma, te ndasatu'va sa in nuu jin koo ni, te ndii sa in‑ka jichi, te jin nu koo o, sukan‑va'a nuu koo sa ma jin koo tna ni. 


text:
<pb/>Tomás ma, jiña'a de Jesús ma: ―‍Señor, masu ka jini sa ndenu no'o ni ma, te ¿naxe jin kuni sa ichi ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Saña kúu ichi va'a ma, te ká'an sa ja ndaa ma, te sa'a sa ja jin koteku ni ma. Te masu na in kuu kenda nuu Yuva sa ma, nú masu ja onde kandija ña'a i maa sa. 


text:
Nú ndijin ka jini ña'a ni saña, suni jin kuni ni Yuva sa ma. Te jâ ka jini ni ya onde vitna, vaa jâ ka nde'ya ni ya a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Felipe ma, jiña'a de: ―‍Señor, kaxtnu'u ni Yuva ni ma, te chukan‑nka‑ni ka kuni sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Felipe, jâ ni kuu kua'a kivi iyo sa ji'in ndijin, te ¿ñatuu kuni‑ka ña'a ni? Nú na in jini ña'a saña, chi jâ jini i Yuva sa ma. ¿Nava'a ká'an ni ja kaxtnu'u sa Yuva sa ma? 


text:
¿Ñatuu kándija ni ja saña chi iyo sa ji'in Yuva sa ma te Yuva sa ma iyo ji'in sa? Te tna'a ja ká'an sa a, masu ká'an sa ja kúu ini maa sa, su'va maa Yuva sa iya iyo ji'in sa ma kúu iya sa'a sukan kúu ini maa ya ma. 


text:
Jin kandija ña'a ni ja iyo sa ji'in Yuva sa ma, te iyo Yuva sa ma ji'in sa. Te nú ña'a, jin kandija ni visi ja sa'a sa a. 


text:
Ja ndaa ja ndaa kúu ja nú na in kándija ña'a, sa'a tna i sukan sa'a sa a, te su'va ka'nu‑ka ja sa'a i, vaa saña chi no'o sa nuu iyo Yuva sa ma. 


text:
Te ndaka ja jin kakan ni ja maa sa nuu Yuva sa ma, te sa'a sa, sukan‑va'a koo jayiñu'u Yuva sa ma, ja sa'a Sa'ya ya ma. 


text:
Saña chi ndeva'a‑ni ja jin kakan ni ja maa sa ma chi sa'a sa. Jesús ma, ni skuiso ya ja tetniñu ya Xtumani Ndios ma 


text:
Te saña, kakan‑ta'vi sa nuu Yuva sa ma ja na tetniñu ya in‑ka iya ndaka'an‑mani ña'a, sukan‑va'a koo ya ji'in ni ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te iya ya'a kúu Xtumani Ndios ma, te ká'an ya ja ndaa. Ñayii ñuu ñayivi a, masu kuu jin kuan‑ta'vi i ya, vaa ñatuu ka jini i ya. Kovaa ndijin chi ka jini ni ya, vaa maa ya chi iyo ya ji'in ni, te koo ya ini anua ni a. 


text:
Jaku‑nka‑ni kivi, te ñayii ñuu ñayivi a, ma jin kuni‑ka ña'a i, kovaa ndijin chi jin kuni ña'a ni, te jin koteku ni, vaa saña chi téku sa. 


text:
Te kivi yukan, te jin kuni ni ja iyo sa ji'in Yuva sa ma, te ndijin, ka iyo ni ji'in sa, te saña, iyo sa ji'in ni. 


text:
Nú na in kuan‑ta'vi tnu'u tátnuni sa a te kandija i ma, te ñayii yukan kúu ñayii kútoo ña'a. Te Yuva sa ma, kutoo ya na in kútoo ña'a ma, te saña tna kutoo sa i, te kaxtnu'u sa ja iyo sa ji'in i ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Judas masu Iscariote ma, ni jikan‑tnu'u de: ―‍Señor, ¿nava'a káxtnu'u ni nuu saña na in kúu ni te masu sukan káxtnu'u ni nuu ñayii ñuu ñayivi a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú na in kútoo ña'a ma te kándija i tnu'u ká'an sa a, te Yuva sa ma, kutoo ya i, te Yuva sa ma ji'in saña, ki koo sa, te jin koo sa ji'in i. 


text:
Tnu'u ka jiniso'o ni a, masu ja ká'an maa sa kúu, chi vaa tnu'u ká'an maa Yuva sa ma iya ni tetniñu ña'a ma kúu. Kovaa nú na in ñatuu kútoo ña'a ma, chi masu kandija i tnu'u ká'an sa a. 


text:
Kovaa Xtumani Ndios ma, iya chindee ña'a ma, iya tetniñu Yuva sa ma nuu tniñu sa ma, kaxtnu'u ya ndaka te ndaxndaku ini ña'a ya ndaka ja ni ka'an sa a. 


text:
<pb/>’Vaa no'o sa a, te xndoo vii xndoo mani ña'a sa. Te skuta'vi ña'a sa tnu'u vii tnu'u mani iyo ini anua sa a, te sa'a sa ja vivii jin koo sii ini ndija ni, masu yika‑ni ja sukan ka ka'an ñayii ñuu ñayivi ya ja ka iyo sii ini i ma. Máko jin kuxii ini ni, ni máko jin koyu'u ni. 


text:
Jâ ni ka jiniso'o ni ja ká'an sa ja no'o sa te ndii sa in‑ka jichi. Nú ka kutoo ndija ña'a ni, te jin kutachi ni ja no'o sa nuu iyo Yuva sa ma, vaa maa ya tátnuni‑ka sana saña. 


text:
Masu kua'a‑nka‑ni jin ndatnu'u o, vaa jâ vee suchi tátnuni ñuu ñayivi a. Visi masu iyo i ja tatnuni i nuu sa, 


text:
kovaa sukan ko kuu, sukan‑va'a ñayii ñuu ñayivi a, jin kuni i ja kútoo sa Yuva sa ma te sa'a sa ja ni tatnuni Yuva sa ma nuu sa a. ’Jin ndokuiñi ni, te jín koo o ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Nú in nda'a tnu ma ñatuu kúun uva ma chi ka'nde ya, te xtandiyo ya. Kovaa nú kúun uva ma chi ndaka'nde vivii ya nda'a tnu ma, sukan‑va'a kuun kua'a‑ka uva. 


text:
Jin koo ni ji'in sa, te koo sa ji'in ni, sukan kúu in nda'a tnu uva ma, vaa masu kuun uva ma ja maa in‑ni nda'a tnu ma chi onde kondenee i yika ndu'u tnu ma. Te suni maa i kúu ji'in ndijin, masu kuu jin sa'a ni ja va'a, nú ma jin ko tnii tna'a o. 


text:
<pb/>’Saña kúu tnu uva ma, te ndijin ka kuu nda'a tnu ma. Nú na in tníi tna'a ji'in sa ma, sa'a i ja vii ja va'a. Kovaa nú ma jin ko tnii tna'a o ma chi masu nawa kuu jin sa'a ni. 


text:
Nú na in xndoo ña'a te ma koo‑ka i ji'in sa, te kene'e siin ya i, te yichi i sukan yichi nda'a tnu ma. Te ndaxtutu ya i, te ka'mi ya i nuu ñu'u ma, te kayu koko i. 


text:
<pb/>’Nú ndijin, te jin koo jin koo‑ni ni ji'in sa, te nú jin ku'un jin ku'un‑ni ini ni tnu'u ká'an sa a, te jin kakan ni nawa ka kuni ni ma chi jin ni'i ni. 


text:
Maa Yuva sa ma ni'i jayiñu'u, nú ndijin, te ka sa'a ni ja vii ja va'a ma, te ka ndikin ndija ña'a ni. 


text:
Saña chi kútoo ña'a sa, sukan kútoo ña'a Yuva sa ma. Jin kutoo tna'a jin kutoo tna'a ni, sukan kútoo ña'a sa a. 


text:
Nuna jin kandija ni tnu'u ká'an sa a chi sa'a i ja jin kutoo tna'a jin kutoo tna'a ni sukan kútoo ña'a sa a, sukan kándija sa ja tátnuni Yuva sa ma, te kútoo ña'a sa sukan kútoo ña'a ya maa sa ma. 


text:
<pb/>’Te ndaka tnu'u ya'a ni ka'an sa, sukan‑va'a jin koo sii ini ni sukan iyo sii ini maa sa a, te ko kuu ja ndaa ja ka iyo sii ini ndija ni. 


text:
Ja kútoo xeen tna'a o kúu ja kua'a o tnu'u ja kûu o nuu tniñu ñayii kétna'a ini ji'in o ma. Masu naxe kuu kaxtnu'u o ja kútoo tna'a xeen o. 


text:
Masu xnani‑ka ña'a sa ñayii ka jinukuechi, vaa ñayii ka jinukuechi ma, masu ka jini i nawa sa'a ñayii tátnuni nuu i ma. Xnani ña'a sa ñayii kétna'a ini ji'in sa, vaa jâ ni kaxtnu'u sa nuu ni ndaka ja ká'an Yuva sa ma. 


text:
Ndijin, masu ni ka kaji ña'a ni ja jin kondikin ña'a ni, su'va maa sa ni kaji ña'a. Te ni sacargu ña'a sa ja jin koo ni te jin kaxtnu'u ni tnu'u tátnuni sa a, te jin ko sa'a ni ja vii ja va'a, sukan‑va'a ja vii ja va'a yukan koo ni‑kani ni‑jika. Chukan, te Yuva sa ma chi taa ya ndaka ja jin ko kakan ni ja maa sa ma. 


text:
Cha'a kúu ja ni tatnuni sa, te jin kutoo tna'a ndija ndi‑in ndi‑in ni ―‍kúu ya jiña'a ya. Ka kiti ini ñayii ñuu ñayivi a nuu Jesús ma ji'in nuu ñayii ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Sani te jiña'a tuku ya: ―‍Nú ñayii ñuu ñayivi a, ka kiti ini i nuu ni, jin kona'a ni ja xinañu'u saña, ni ka kiti ini i nuu sa. 


text:
Nute ndijin, ñayii ñuu ñayivi a jin ko kuu ni chi ñayii ñuu ñayivi a, jin kutoo ña'a i, sukan ka kutoo tna'a maa i ma. Kovaa saña, ni ndakaji ña'a sa ne'un ñayii ñuu ñayivi a, te chukan kúu ja ñayii ñuu ñayivi a, ka kiti ini i nuu ni, vaa masu ñayii ñuu ñayivi a ka kuu‑ka ni. 


text:
Jin ndaka'án ni sukan ni ka'an sa ma: “Ñatuu ni‑in ñayii jinukuechi ma kanuu‑ka sana ñayii kúu jito'o i ma.” Nú saña, ni ka sondikin ña'a i, suni jin sondikin tna ña'a i ndijin. Nute ni ka kandija i te ni ka sa'a i sukan ká'an sa a chi suni sukan tna jin kandija i te jin sa'a i tnu'u jin ka'an ni ma. 


text:
Ndaka cha'a jin sa'a ña'a i ja kuechi ja ka ndikin ña'a ni a, vaa ñatuu ka jini i iya ni tetniñu ña'a ma. 


text:
<pb/>’Nute ñatuu ni kii sa ki ka'an sa nuu i ma chi masu na kuechi i jin koo. Kovaa vitna, te masu kuu jin ka'an i ja ñatuu na kuechi ka ndiso i ma. 


text:
Nute ñatuu ni kaxtnu'u sa nuu i ma ja vii ja va'a ni sa'a sa ma, tna'a ja ni‑in ñayii, ñatuu nama ni sa'a i ma, masu jin kuni i, te ñatuu na kuechi jin kondiso i nkuu. Kovaa visi ni ka jini i ja ni sa'a sa ma, te ka ndakiti ini i nuu sa a, te suni ka ndakiti ini i nuu Yuva sa ma. 


text:
Kovaa sa'a ko kuu, vaa sukan ndee nuu tnu'u ni tatnuni Su'si ma ja jin ko kuu i ma, sukan ko kuu, te sa'a ká'an: “Ni ka ndakiti ini i nuu sa, kovaa masu na kuechi sa.” 


text:
<pb/>’Kovaa tetniñu sa Xtumani Ndios ma, te maa ya ndaka'an‑mani ña'a ndijin ja ka kandija ni Su'si ma, te ka'an ndaa ya, vaa vee ya nuu iyo Yuva sa ma. Te kivi kenda ya ma, te maa ya ndaka'an ndaka ja sa'a ja kúu sa ya. 


text:
Te ndijin, suni jin ndaka'an ni ndaka ja sa'a ja kúu sa ya, vaa onde nuu ni keja'a sa káxtnu'u sa nuu ñayii ma, ka iyo ni ji'in sa.<pb/>


text:
Jin kene'e ña'a i ndijin ini veñu'u lilikin ma, te kenda ora ja ndeva'a‑ni nde ni jin ka'ni ña'a i, jin kani ini i ja sukan jin sa'a i ma, te ka jinukuechi i nuu Su'si ma. 


text:
Ká'an sa sa'a, sukan‑va'a nú ni kenda ora ma, te jin ndaka'án ni tna'a ja ni ka'an sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. Tna'a ja sa'a Xtumani Ndios ma Sani te jiña'a tuku ya: ―‍Ñatuu ni ka'an sa sa'a onde xi'na‑ka ma, vaa iyo‑ka sa ji'in ni ma. 


text:
Kovaa vitna ja no'o sa te koo sa ji'in iya ni tetniñu ña'a ma, te ni‑in ndijin ñatuu jikan‑tnu'u ndenu no'o sa. 


text:
Kovaa ja ndaa ká'an sa, ja va'a maa ni jin ko kuu ja no'o sa ma. Vaa nú ma no'o sa ma, masu kii Xtumani Ndios iya chindee ña'a ma ja koo ya ji'in ni. Kovaa nuna no'o sa chi tetniñu sa ya. 


text:
Kivi kii ya ma chi kundee ya ja jin ndasa'a ñayii ñuu ñayivi a kuenda ja ka ndiso kuechi i ma, te jin kuni i ja ndaa ma, ji'in ja sukan ndakan ndaa Su'si ma kuenda nuu i ma. 


text:
Te jin ndasa'a i kuenda ja ndimaa ja va'a ja ndaa kúu ja ká'an sa ma, chi vaa saña chi no'o sa nuu iyo Yuva sa ma, te ma jin kuni‑ka ña'a i. 


text:
Kovaa kivi kenda Xtumani Ndios ma, ka'an ndaa ya, te maa ya kaxtnu'u ndaka ja ndaa ma, te skaka ña'a ya ichi ndaa ma, vaa masu ka'an ya sukan kúu ini maa ya ma, su'va ka'an ya ndaka ja jiniso'o ya ja ká'an Yuva sa ma. Te sa'a ya ja jin kuni ni ndaka ja ko kuu ma. 


text:
Te maa ya ndachiñu'u ña'a saña, vaa ndunda'a ya ja kúu kuenda sa a, te ndakaxtnu'u ya nuu ndaka ni. 


text:
Ndaka ja neva'a Yuva sa ma suni kuenda tna sa kúu. Chukan kúu ja ni ka'an sa ja Xtumani Ndios ma ndunda'a ja kúu kuenda sa ma, te ndakaxtnu'u ya nuu ndaka ni. 


text:
<pb/>’Jaku‑nka‑ni kivi, te ma jin kuni‑ka ña'a ni. Kovaa kenda kivi ja jin ndakuni tna'a o, vaa no'o sa nuu iyo Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Tnu'u kúxii ini ma, chi nduu i tnu'u sii ini 


text:
<pb/>Sani te jaku tee ka ndikin ya ma, ka jikan‑tnu'u tna'a de: ―‍¿Nawa kúni ka'an sukan ni ka'an de ma, ja jaku‑nka‑ni, te ma jin kuni‑ka o de, te kuee‑ka, te jin ndakuni o de? ¿Nawa kúni ka'an ja no'o de nuu iyo Yuva de ma? 


text:
¿Nawa kúni ka'an sukan ma ja jaku‑nka‑ni kivi? Masu ka jaku'ni ini o ja ká'an de a ―‍ka kuu de ka ka'an de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni jinitnuni ya ja jin kakan‑tnu'u de ya ka kuni de ma, te jiña'a ya: ―‍Saña chi ká'an sa ja jaku‑nka‑ni kivi, te ma jin kuni‑ka ña'a ni, te kuee‑ka, te jin ndakuni ña'a ni. ¿Cha'a kúu ja ka jikan‑tnu'u tna'a ni a? 


text:
Ja ndaa ja ndaa kúu ja ndijin chi jin konda'yu ni te jin kuxii ini ni, nani ñayii ñuu ñayivi a, jin kutachi i. Kovaa visi ndijin, jin kuxii ini ni, kovaa ja ka kuxii ini ni ma, nduu i tnu'u sii ini. 


text:
Sukan ndó'o in ña'a kâku lulu ña ma, ja ndó'o néni ña, vaa jâ ni kenda ora ma, kovaa nuu ni jinu ni kâku lulu ña ma, te ndúnaa ña ja u'vi ña ma, kuechi ja kúsii ini ña, vaa jâ ni kenda in lulu ma ñuu ñayivi a. 


text:
Suni sukan ka ndo'o tna ni vitna, kovaa kii sa ki ndi koto ña'a sa, te sani te jin ndusii ini ini anua ni a, te tnu'u sii ini yukan masu na in kuu xtandiyo. 


text:
<pb/>’Te kivi yukan chi masu jin kakan‑tnu'u‑ka ña'a ni. Ja ndaa kúu ja maa Yuva sa ma, taa ya ndaka ja jin kakan ni ja maa sa ma. 


text:
Onde vitna, masu nawa ka jikan ni ja maa sa. Jin kakan ni, te jin ni'i ni, sukan‑va'a jin ndusii ini ndija ni. Jâ ni kundee Jesús ma nuu ndaka ja iyo ñuu ñayivi a 


text:
<pb/>’Vitna, ká'an sa tnu'u vijin ja káxtnu'u sa nuu ni, kovaa kenda ora ja masu ka'an‑ka sa tnu'u vijin, su'va ka'an kaji sa na in kúu Yuva sa ma. 


text:
Kivi yukan, ndijin chi jin kakan ni ja maa sa, te masu ka'an sa ja maa sa kakan‑ta'vi ja jin kuu ni nuu Yuva sa ma, 


text:
vaa Yuva sa ma chi kútoo ña'a ya ndijin, vaa ka kutoo ña'a ni, te vaa jâ ni ka kandija ni ja saña chi nuu Su'si ma vee sa. 


text:
Nuu iyo Yuva sa ma ni kee sa, te vee sa ñuu ñayivi a, te vitna chi skendoo sa ñuu ñayivi a, te no'o sa nuu iyo Yuva sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ka jiña'a tee ka ndikin ya ma: ―‍Vitna chi ká'an kaji kaji ni. Masu ká'an‑ka ni tnu'u vijin. 


text:
Vitna, te ka jini sa ja jini ni ndaka ja ka jani ini sa a, te masu jiniñu'u ja na in ko kakan‑tnu'u‑ka ña'a. Chukan kúu ja ka kandija sa ja vee ni nuu Su'si ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Vaa jâ ni kenda ora, te vitna kúu kivi, te ndaka ni, jin kuitenuu maa maa ni, te maa in‑nka sa jin xndoo ni. Kovaa masu maa in‑ni sa iyo, vaa iyo Yuva sa ma ji'in sa. 


text:
Sa'a ká'an sa ndaka, sukan‑va'a ja maa sa, te jin koo va'a ni. Ñuu ñayivi a chi jin ndo'o jin neni ni, kovaa jin kukanu ini ña'a ni, vaa saña chi jâ ni kundee sa nuu ndaka ja u'vi iyo ñuu ñayivi a ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Sa'a ni ka'an Jesús ma, sani te ni ndonenuu ya ichi andivi ma, te jikan‑ta'vi ya: ―‍Yuva sa, jâ ni kenda ora. Ndachiñu'u ña'a ni ja kúu sa Sa'ya ni a, te maa sa na ndachiñu'u tna ña'a. 


text:
Vaa maa ni ni taa tnu'u ja tátnuni sa nuu ndaka ñayii a, sukan‑va'a ndaka ñayii ni taa ni a, sa'a sa ja jin koteku i ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te ja jin koteku i ni‑kani ni‑jika ma kúu ja jin kuni ña'a i maa ni, ja maa in‑ni ni kúu Su'si ndija ma, te jin kuni ña'a i ja saña kúu Jesucristo iya ni tetniñu ña'a ni a. 


text:
<pb/>’Saña chi jâ ni ndachiñu'u ña'a sa ñuu ñayivi a, vaa jâ ni jinu ni sa'a sa ndaka ja ni tatnuni ni ja sa'a sa ma. 


text:
Yuva sa, vitna nukoo sa xiñi ni a te ndachiñu'u ña'a ni sukan ni ka iyo jayiñu'u o nuu ñatuu kuva'a‑ka ñuu ñayivi a. 


text:
<pb/>’Ni kaxtnu'u sa nuu ñayii ni ndakaji ni ñuu ñayivi te ni ndataa ni i nuu nda'a sa a, te ni sa'a sa ja jin kuni i na in kúu ni. Te kuenda maa ni ni ka yo kuu i, te maa ni ni ndataa i nuu nda'a sa a, te ni ka kandija i tnu'u maa ni a. 


text:
vaa saña chi jâ ni kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ja ni kaxtnu'u ni ma, te ni ka jan‑ta'vi i. Te ni ka ndasa'a i kuenda ja ja ndaa kúu ja maa ni ni tetniñu ña'a, te ka kandija i. 


text:
<pb/>’Te jikan‑ta'vi sa ja jin kuu i. Masu jikan‑ta'vi sa ja jin kuu ñayii ñuu ñayivi a, nú masu ja jin kuu ñayii ni taa ni a, vaa kuenda maa ni ka kuu i. 


text:
Ndaka ja kúu kuenda maa sa kuenda maa ni kúu. Te ja kúu kuenda maa ni ma kuenda maa sa kúu. Te ñayii ñatuu ka kandija ña'a ma, ja ni ka jini i sukan ka sa'a ka kuu ñayii ka kandija ña'a ma te ka ndakuni tnuni i ja iya sa'a ja va'a kúu sa. 


text:
<pb/>’Saña, masu koo‑ka sa ñuu ñayivi a, kovaa maa i chi jin koo i ñuu ñayivi a, nani kuan ndajaa sa, ja jin koo o nuu iyo ni a. Yuva sa iya ii, iya iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu, ko koto va'a ni ndaka ñayii ni taa ni ma, te sa'a ni ja jin ketna'a ini i, kuenda tnu'u ja in‑ni ñayii jin ko kuu i, sukan ka kuu nduu maa o a. 


text:
Nuu ni iyo sa ji'in i ñuu ñayivi a, ja maa tnu'u ndee tnu'u ndatnu ni taa ni ma, te ni yo jito va'a sa i. Te ndaka ñayii ni taa ni ma, ni‑in i ñatuu ni skenaa maa i, yika‑ni ja tee ni skenaa maa de ma, sukan‑va'a ko kuu sukan ndee nuu tutu maa ni a. 


text:
<pb/>’Vitna te ndajaa sa nuu iyo ni a, kovaa ká'an sa sa'a nani iyo‑ka sa ñuu ñayivi a, sukan‑va'a jin koo sii ini ndija i sukan iyo sii ini sa a. 


text:
Saña, jâ ni kaxtnu'u sa tnu'u vii tnu'u va'a ni a, kovaa ñayii ñuu ñayivi a, jin ndakiti ini i nuu ñayii ka kandija ja ká'an sa a, vaa kuechi ja masu ñayii ñuu ñayivi a ka kuu‑ka i, vaa saña tna, masu ñayii ñuu ñayivi a kúu sa. 


text:
Masu jikan sa ja kene'e ni i ñuu ñayivi a, su'va ja ko koto va'a ni i ja máko xtna'a ña'a ja u'vi ma. 


text:
Saña, masu ñayii ñuu ñayivi a kúu sa, te ñayii ka kandija ña'a a, masu ñayii ñuu ñayivi a ka kuu‑ka i. 


text:
Kaxtnu'u ni tnu'u ndaa ni nuu i, te ndasasiin ni i nuu ja u'vi ma, te jin koo i nuu maa ni. Tnu'u maa ni a kúu tnu'u ndaa. 


text:
Sukan ni tetniñu ña'a ni ne'un ñayii ñuu ñayivi a, sukan tetniñu tna sa i ne'un ñayii ñuu ñayivi a. 


text:
Te ni yo jatanuu ñukuun sa i, vaa ni yo ndi ini sa ja jin kuu i, te kútoo sa i, sukan‑va'a suni maa tna i, te jin ko ndi ini i ja jin xndoo i ja u'vi ma, vaa jâ ni ka jini i ja ndaa ma. 


text:
<pb/>’Masu jikan‑ta'vi sa yika‑ni ja jin kuu ñayii ya'a, su'va jikan‑ta'vi sa ja jin kuu ndaka‑ka ñayii jin kandija tna ña'a ma, ja jin kuniso'o i tnu'u vii tnu'u va'a jin kaxtnu'u ñayii ya'a. 


text:
Te jikan‑ta'vi sa ja ndaka i, in‑ni ja jin kani ini i ji'in o, te inuu‑ni jin kani ini i ji'in o, Yuva sa, sukan iyo ni ji'in sa a te iyo sa ji'in ni a. Te sukan in‑ni ja jin kani ini i, sukan‑va'a ñayii ñuu ñayivi a, jin kandija i ja maa ni ni tetniñu ña'a ma. 


text:
Ni wa'a sa suni maa jayiñu'u ni taa ni ma, sukan‑va'a in‑nka‑ni ñayii jin ko kuu i, sukan ka kuu maa o a, ja in‑ni ka kuu o, 


text:
saña ji'in i, te maa ni ji'in sa, sukan‑va'a jin ko kuu ndija i in‑ni ñayii, sukan‑va'a ñayii ñuu ñayivi a, jin ndasa'a i kuenda i ma ja maa ni ni tetniñu ña'a saña, te kútoo ni ñayii ka kandija ña'a ma, sukan kútoo ña'a ni saña. 


text:
<pb/>’Yuva sa, ndaka ñayii ni taa ni a, kúni sa ja jin koo i ji'in sa nuu koo sa ma, sukan‑va'a jin kuni i jayiñu'u sa ja ni taa ni ma, vaa jâ kútoo ña'a ni onde xi'na‑ka sana kuva'a ñuu ñayivi a. 


text:
Yuva sa iya sa'a ndaa, ñayii ka kuu ñayii ñuu ñayivi a, masu ka jini ña'a i ndijin. Kovaa saña chi jini ña'a sa, te ñayii ka kandija ja ká'an sa ma, suni ka jini i ja maa ni ni tetniñu ña'a. 


text:
Te ni kaxtnu'u sa na in kúu ni, te su'va kaxtnu'u‑ka sa, sukan‑va'a sukan kútoo ña'a ni saña ma, te sukan jin ko kutoo tna'a tna i, te maa sa koo ji'in i ―‍kúu ya jiña'a ya.<pb/>


text:
Nuu ni jinu ni jikan‑ta'vi ya sukan, Jesús ma, ni kee ya ji'in tee ka ndikin ya ma, sukan‑va'a ki'in ya in‑ka yu'u yuu nani Cedrón ma ichi nuu iyo in huerta ma, te ni kivi Jesús ma ji'in tee ka ndikin ya ma. 


text:
Te Judas ma, tee yikuu ke'en‑su'va ya ma, jini de yukan, vaa kua'a jichi ni ka yo ndatna'a de ji'in ya yukan ma. 


text:
Sani te ni kenda Judas ma, ji'in in yukun soldado, ji'in jaku tee ka jito veñu'u ma. Ñayii ya'a ni ka tetniñu tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka kuu fariseo ma. Te jaku de ka yinda'a ja ndú'va ñu'u ja jin kundijin nuu de ma, te jaku de ka yinda'a iti suja ka ndu'va ñu'u, te ka ndiso xeen de. 


text:
Kovaa Jesús ma, jâ jini ya ndaka nde a ko kuu ja ndo'o ya ma, te ni kee ya, te ni jikan‑tnu'u ya: ―‍¿Na in ka ndanduku ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ka ndakone'e de: ―‍Tee kúu Jesús ñuu Nazaret ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saña kúu ―‍kúu ya jiña'a ya. Te Judas tee yikuu ke'en‑su'va ña'a ma, suni ni iyo de yukan ne'un ñayii ma. 


text:
<pb/>Nuu ni jiña'a Jesús ma: “Saña kúu”, kua'a ni ka ndakaka yata de, te ni ka kotuu de nuu ñu'ú ma. 


text:
Jesús ma, ni ndakan‑tnu'u tuku ña'a ya: ―‍¿Na in ka ndanduku ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e tuku de: ―‍Tee kúu Jesús ñuu Nazaret ma ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a tuku ya: ―‍Jâ ni ka'an sa ja saña kúu. Nú ka ndanduku ni saña, jin kua'a ni tnu'u jin koo maa tee ya'a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sa'a ni kuu, sukan‑va'a ko kuu sukan ni jiña'a maa Jesús ma: “Yuva sa, ñayii ni taa ni a, ñatuu ni skenaa sa ni‑in i.” 


text:
<pb/>Te Simón Pedro ma, neva'a de in yuchi kúu espada. Sani te ni kene'e de, te ni jan ka'nde‑ni de so'o kua'a in tee nani Malco tee jinukuechi nuu tee tatnuni nuu sutu ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya Pedro ma: ―‍Ndachunee va'a ni yuchi kúu espada ni a nuu ñunee i ma. Nú Yuva sa ma, kúni ya ja ndo'o neni sa a, ¿naku xi ma ndo'o sa? ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni ka jan xsia'a i Jesús ma nuu tee kúu Anás ma 


text:
<pb/>Te tee ka kuu soldado ma, ji'in tee tatnuni nuu de ma, ji'in tee ka jito veñu'u ma, ni ka tnii de Jesús ma, te ni ka ju'ni de ya. 


text:
Te ni jan koo de ji'in ya xinañu'u ve'e tee kúu Anás ma, vaa yuva xiso tee kúu Caifás ma kúu de, te Caifás ma kúu tee tátnuni nuu sutu ma kuiya yukan. 


text:
Maa tee kúu Caifás ma kúu tee jiña'a nuu ñayii judío ma ja va'a‑ka maa ñayii ma jin ko kuu, nuna kûu in tee nuu tniñu ndaka ñayii ñuu ma. Ni ka'an Pedro ma ja masu jini de Jesús ma 


text:
<pb/>Simón Pedro ma ji'in in‑ka tee ni ka yo ndikin Jesús ma, kuan koo de. In‑ka tee ni yo ndikin Jesús ma, jini tna'a de ji'in tee tátnuni nuu sutu ma, te chukan kúu ja ni kivi de ji'in Jesús ma ini ve'e ma. 


text:
Kovaa Pedro ma, ni kendoo de ye'e ke'e ma. Te chukan kúu ja ni kee tee ndikin Jesús ma, tee jini tna'a ji'in tee tatnuni nuu sutu ma, te ni jiña'a de nuu ña'a jito ye'e ma, te saa ni kuu ni kivi Pedro ma. 


text:
Ña'a jito ye'e ma, ni jikan‑tnu'u ña Pedro ma: ―‍¿Masu ndijin tna kúu tee ka ndikin tna'a ji'in tee kúu Jesús ya? ―‍kúu ña jiña'a ña. Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ña'a, masu saña kúu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa vijin xeen ma, te tee ka jinukuechi ma, ji'in tee ka jito veñu'u ma, ni ka xndu'va de ñu'u, te ka yikuu de ka nduvixi de. Suni Pedro ma, yituu tna de yukan ne'un tee ma, ndúvixi de yu'u ñu'u ma. Tee kúu Anás ma, ni xndichi de Jesús ma 


text:
<pb/>Tee tátnuni nuu sutu ma, ni keja'a de jikan‑tnu'u de Jesús ma siki tee ka ndikin ya ma ji'in siki tnu'u káxtnu'u ya ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Saña chi ni yo ka'an ndijin sa nuu ndaka ñayii ñuu ñayivi a. Ndimaa ni yo kaxtnu'u sa ini veñu'u lilikin ma ji'in ini veñu'u ka'nu ma nuu ka ndututu ndaka ñayii judío a. Te masu nawa ni yo ka'an yu'u sa. 


text:
¿Nava'a ka jikan‑tnu'u ña'a ni? Jin kakan‑tnu'u ni nuu ñayii ni ka jiniso'o ja ni ka'an sa ma, te ñayii yukan, jin ka'an i nde a ni yo kaxtnu'u sa nuu i ma. Vaa ñayii ma chi ka jini i nawa ni yo ka'an sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Nuu ni ka'an Jesús ma sukan, in tee jito veñu'u ma, ni wa'a de in yikinuu ya ma, te jiña'a de: ―‍¿Sukan ndákone'e ni nuu tee tátnuni nuu sutu a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú ni ka'an sa in ja u'vi, ka'an ni nde a kúu. Te nú ni ka'an sa ja va'a, ¿nava'a káni ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Anás ma, ni tetniñu de ya nuu tee kúu Caifás tee tátnuni nuu sutu ma. Pedro ma, ni ka'an de in‑ka jichi ja masu jini de Jesús ma 


text:
<pb/>Te Pedro ma, yikuu‑ka de ndúvixi de yu'u ñu'u ma. Te ni ka jikan‑tnu'u i de: ―‍¿Masu ndijin kúu in tee ni ka yo ndikin tee kúu Jesús ma? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Ña'a, masu saña kúu ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te in tee jinukuechi nuu sutu ma, tna'a tee ni ja'nde Pedro ma so'o de ma, ni jikan‑tnu'u de: ―‍¿Te masu ni jini ña'a sa huerta ma ji'in de ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Pedro ma, jiña'a de in‑ka jichi ja masu jini de Jesús ma. Te maa ora yukan‑ni ni kana li'li ma. Ni ka jan ndaxsia'a i Jesús ma nuu nda'a Pilato ma 


text:
<pb/>Ni ka nde koo tee judío ma ji'in Jesús ma ve'e tee kúu Caifás ma, te kuan koo de ji'in ya palaciu nuu yinee tee ñuu Roma ma ja tátnuni de ma. Vaa jâ ve ndii ma, te tee judío ma, masu kuu‑ka jin kivi koo de ini palaciu ma, vaa nú ña'a te masu jin koo vii de nuu Su'si ma, te masu kuu jin kuxini de kivi Viko Pascua ma. 


text:
Chukan kúu ja Pilato ma, ni kee de ja ka'an de, te jiña'a de: ―‍¿Na nde a ka xtekuechi ni tee ya'a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ni ka ndakone'e de: ―‍Nute masu in tee sa'a ja u'vi kúu de, masu ki koo sa ki xsia'a sa de nuu nda'a ni a ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Pilato ma, jiña'a de: ―‍Jin ndakueka maa ni de, te jin ka'nde ni tniñu de sukan ka sa'a maa ni a ―‍kúu de jiña'a de. Te tee ka kuu judío ma, ni ka ndakone'e de: ―‍Kovaa saña ja ka kuu sa ñayii judío a, masu kuu jin ka'ni sa ni‑in ñayii ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Pilato ma, ni ndivi tuku de ini palaciu ma, te ni kana de Jesús ma, te jikan‑tnu'u de ya: ―‍¿Ndijin kúu rey ñayii judío ma? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Maa ni jani ini ja ká'an ni a, xi nde in ni ska'an ña'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te ni ndakone'e Pilato ma: ―‍¿Xi ñayii judío ma kúu saña? Maa ñayii ñuu ni a, ji'in tee ka tatnuni nuu sutu ma ka kuu tee ni ka ki ndi xsia'a ña'a nuu saña. ¿Nawa ni sa'a ni? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nuu tátnuni sa ma masu ñuu ñayivi a kúu. Nute ya'a kúu, koneva'a sa ñayii jin kunukuechi nuu sa, te jin kanaa i, sukan‑va'a saña, ma jin tnii ña'a ñayii judío ma. Kovaa nuu tatnuni sa ma masu ñuu ñayivi a kúu ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te ni jikan‑tnu'u tuku ña'a Pilato ma: ―‍¿Nú sukan, te rey kúu ni? ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Maa ni ni ka'an ja rey kúu sa. Vee sa, te ni kâku sa ñuu ñayivi a, sukan‑va'a ka'an sa nde a kúu ja ndaa. Te ndaka ñayii ka sa'a ja ndaa ma, ka niniso'o i ja ká'an sa ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Te Pilato ma, jiña'a de: ―‍¿Nde a kúu ja ndaa ma? Ni ka kundee maa ñayii ma, te ni tatnuni Pilato ma ja jin ka'ni i Jesús ma 


text:
Kovaa ka neva'a maa ni costumbre ja saña ndaxsiaa in tee yinee vekaa ma ne'un kivi Viko Pascua a. ¿Ka kuni ni ja ndaxsiaa sa tee kúu rey nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ndaka ñayii ma, ûni ka kayu'u i ka jiña'a i: ―‍¡Tee jiña chi ña'a! ¡Ndaxsiaa ni tee kúu Barrabás ma! ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Te tee kúu Barrabás ma chi in kui'na kúu de.<pb/>


text:
Te tee ka kuu soldado ma, ni ka sa'a de in corona iñu, te ni ka sonee de xini Jesús ma, te ni ka skondii de ya in sa'ma kua'a tnuu. 


text:
Sani te ni ka jan tu'va de ya, te ka jiña'a de: ―‍¡Ja va'a kúu rey tátnuni nuu ñayii judío ma! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te ka wa'a de tikatu yikinuu ya ma. 


text:
<pb/>Pilato ma, ni kee de in‑ka jichi, te jiña'a de: ―‍¡Jin konde'ya ni! Ni kene'e sa de, sukan‑va'a jin kuni ni ja masu ni ndani'i sa ni‑in kuechi de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Ni kee Jesús ma. Yoxtnee in corona iñu xini ya, te ndii ya in sa'ma kua'a tnuu. Pilato ma, jiña'a de nuu ñayii ma: ―‍¡Ya'a iyo tee ya'a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu ni ka jini tee ka tatnuni nuu sutu ma, ji'in tee ka jito veñu'u ma, ni ka keja'a de ka kayu'u de ka jiña'a de: ―‍¡Kata kaa ni de nuu krusi ma! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Pilato ma, jiña'a de: ―‍Kuán koo ni ji'in de, te jin kata kaa maa ni de nuu krusi ma, vaa saña, masu ni ndani'i sa ni‑in kuechi de ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Te tee judío ma, ni ka ndakone'e de: ―‍Saña, ka neva'a sa in ley, te ja sukan ká'an ley sa ma, tee ya'a chi iyo de ja kûu de, vaa sa'a de tnu'u ja Sa'ya Su'si ma kúu de ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
Ni ndivi tuku de in‑ka jichi palaciu de ma, te ni ndakan‑tnu'u tuku de Jesús ma: ―‍¿Ndenu kúu ñuu ni? ―‍kúu de jiña'a de. Kovaa Jesús ma, ñatuu ni ndakone'e kuiti ya. 


text:
Pilato ma, jiña'a de: ―‍¿Te ma ndakone'e ni? ¿Ñatuu jini ni ja iyo sa ja tatnuni sa te jin kata kaa ña'a i nuu krusi ma, te iyo sa ja kuu ndaxsiaa ña'a sa? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Masu kuu tatnuni ni siki saña, nú ma taa Su'si ma tnu'u. Chukan kúu ja tee ni ki ndi xsia'a ña'a nuu nda'a ni a, ndiso kuechi xeen‑ka de sana ndijin ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Onde ora yukan, Pilato ma, ndúku de naxe ndaxsiaa de Jesús ma. Kovaa ñayii judío ma, ka kayu'u i ka jiña'a i: ―‍Nuna ndaxsiaa ni de, masu tee ka ketna'a ini ji'in tee kúu César tee tátnuni ñuu Roma ma kúu ni. Vaa jini maa ni ja ndeva'a‑ni na in sa'a tnu'u ja rey kúu i, masu kétna'a ini i ji'in César tee tátnuni ma ―‍ka kayu'u i ka jiña'a i. 


text:
<pb/>Pilato ma, ja ni jiniso'o de sukan, ni tatnuni de ja jin kene'e i Jesús ma, te ni jinkoo de nuu ja'nde de tniñu ma, nuu ka xnani i sa'an hebreo ma Gabata, ja kúni ka'an “nuu vivii ni ka sama de ichi ma ji'in yuu”. 


text:
Te kivi yukan chi in kivi xi'na‑ka sana ko kuu Viko Pascua ma kúu, te visi sava nduu ma kúu, te jiña'a Pilato ma nuu ñayii judío ma: ―‍¡Ya'a iyo rey ni a! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa maa ñayii ma, ka kayu'u i: ―‍¡Kúu de! ¡Kúu de! ¡Kata kaa ni de nuu krusi ma! ―‍ka kuu i ka kayu'u i. Pilato ma, ni jikan‑tnu'u de: ―‍¿Te kata kaa sa rey ni a nuu krusi ma ka kuni ni? ―‍kúu de jiña'a de. Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ni ka ndakone'e de: ―‍¡Saña, masu na in‑ka rey ka neva'a sa, nú masu ja César tee tátnuni ñuu Roma ma! ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te Pilato ma, ni xndoo de Jesús ma nuu nda'a maa ñayii judío ma, sukan‑va'a jin kata kaa maa i ya nuu krusi ma, te kuan koo maa i ji'in ya. Ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma 


text:
<pb/>Ni kee Jesús ma ndiso ya in krusi, te kua'an ya ichi nuu nani Gólgota sa'an hebreo ma, ja kúni ka'an “Tinduu Yiki Xini Ndiyi”. 


text:
Te yukan ni ka skuita kaa de ya nuu krusi ma ji'in uu‑ka tee, in de ma xiñi kua'a ya ma te in‑ka de ma xiñi satni ya ma. 


text:
Pilato ma, ni tatnuni de ja jin tenee i xini krusi nuu ndakaa Jesús ma in ja kondee tnu'u ká'an: “Jesús tee ñuu Nazaret ma, rey ñayii judío a”. 


text:
Te kua'a ñayii judío ma, ni ka ka'vi i tnu'u ndenee xini krusi ma, vaa nuu ni ka skuita kaa i Jesús ma nuu krusi ma chi iyo yatni ñuu ma, te tnu'u ndenee xini krusi ma ndee sa'an hebreo, ji'in sa'an latín, ji'in sa'an griego. 


text:
Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ka jiña'a de nuu Pilato ma: ―‍Máko tee ni: “Rey ñayii judío a”, su'va tee ni: “Tee sa'a tnu'u ja rey ñayii judío a kúu de” ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Kovaa Pilato ma, ni ndakone'e de: ―‍Ja ni tee sa a, ñatuu na in ko ndaxsama ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Sani te tee ka kuu soldado ma, nuu ni jinu ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma, te ni ka ndaxtutu de sa'ma ya ma, te ndi‑kuun soldado ma ni ka ndake'en jaku jaku. Te ni ka jito de sa'ma ndii ya ma, ja masu nde ni kiku chi in‑ni ni kenii sa'ma ma. 


text:
Te soldado ma, ka ka'an ndi‑in ndi‑in de: ―‍Má jin kachi o, su'va jín chu'un o suerte, te jín koto o nde o ndani'i i ―‍ka kuu de ka ka'an de. Sukan, te ni kuu sukan ndee tnu'u Su'si ma: “Ni ka ndaka'nde i sa'ma sa a, te ni ka chu'un i suerte siki sa'ma ndii sa a, kóto na nde i ndake'en.” Te sukan ndija ni ka sa'a tee ka kuu soldado ma. 


text:
<pb/>Yatni nuu iyo krusi nuu ndakaa Jesús ma iyo si'i ya ma, ji'in ku'u ña ma, ji'in María ñasi'i Cleofas ma, ji'in María Magdalena ma. 


text:
Nuu ni jini Jesús ma si'i ya ma te yatni nuu iyo ña ma iyo tee ni yo ndikin ya ma tee ni yo kutoo ya ma, te jiña'a ya si'i ya ma: ―‍Ndijin, jiña iyo sa'ya ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya tee ni yo ndikin ya ma: ―‍Ndijin, jiña iyo si'i ni a ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te tee ni yo ndikin ya ma, ni nducargu de ña onde kivi yukan ja ko koto de ña. Sukan ni ji'i Jesús ma 


text:
<pb/>Ja ni jinu sukan ma, vaa Jesús ma chi jâ jini ya ja ni ndi'i ndaka ja iyo ja ndo'o neni ya ma, te jiña'a ya: ―‍Yíchi sa. Sukan jiña'a ya, sukan‑va'a na ko kuu sukan ká'an tnu'u ndee nuu tutu Su'si ma. 


text:
<pb/>Te núkuiñi in tindo'o nuu ñu'u chitu ndute uva ni jiya. Te ni ka chunee de in sa'ma vita nuu ndute uva ni jiya ma, te ni ka ju'ni de in yutnu tnu hisopo, te ni ka xtu'va de yu'u ya ma. 


text:
Te Jesús ma, nuu ni jitotnuni ya ndute uva ni jiya ma, te ni ka'an ya: ―‍Ndaka jâ ni kuu kuiti ―‍kúu ya ká'an ya. Sani te ni nune'e ya xini ya ma, sani te kuan no'o anua ya ma nuu Su'si ma. In soldado ma, ni tuu ni'ni de in lanza yika Jesús ma 


text:
<pb/>Vaa in kivi xi'na‑ka sana ko kuu Viko Pascua ma kúu ma, te ñayii judío ma, ñatuu ka kuni i ja jin kuita kaa ñunde'yu ma nuu krusi ma, vaa kivi yutnee ma kúu kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te kivi yukan chi in kivi ii kúu. Chukan kúu ja ni ka jikan i nuu Pilato ma ja tatnuni de nuu soldado ma, ja na jin ka'nu de yiki ja'a tee ka ndakaa nuu krusi ma, te jin xtandiyo de ñunde'yu tee ma. 


text:
Te tee ka kuu soldado ma, ni jan koo de. Sani te ni ka ja'nu de yiki ja'a tee ndakaa nuu krusi xinañu'u ma, ji'in tee ndakaa nuu krusi in‑ka xiñi Jesús ma. 


text:
Kovaa nuu ni ka jan tu'va de Jesús ma, te ni ka jini de ja jâ ni ji'i ya. Chukan kúu ja ñatuu ni ka ja'nu de yiki ja'a ya ma. 


text:
Kovaa in soldado ma, ni jan tuu ni'ni de in kaa nani lanza yika ya ma. Sani te ora yukan ni kee niñi ji'in ndute. 


text:
<pb/>Tee ndákani sa'a kúu in tee ni jini, te ndáka'an ndaa de, te jini maa de ja ja ndaa ká'an de, sukan‑va'a jin kandija tna ni. 


text:
Vaa sukan ni yo kuu, sukan‑va'a ko kuu sukan ká'an tnu'u ndee nuu tutu Su'si ma: “Masu jin ka'nu i ni‑in yiki ya ma.” 


text:
Te in‑ka nuu ndee tnu'u Su'si ma ká'an: “Jin konde'ya i iya ni ka kaan i yika ya ma.” Sukan ni ka chu'u i Jesús ma 


text:
<pb/>Ja ni jinu sukan ma, José tee ñuu Arimatea ma, ni jiña'a de ja na kua'a Pilato ma tnu'u, sukan‑va'a no'o de ji'in ñunde'yu Jesús ma. José ma kúu in tee ni yo ndikin Jesús ma, kovaa ni yo ndikin yu'u de ya, vaa ni yo yu'u de tee judío ma. Pilato ma, ni wa'a de tnu'u, te José ma, ni jan nune'e de ñunde'yu ya ma. 


text:
Suni Nicodemo ma, tee ni ja'an in jakuaa ni ndatnu'u de ji'in Jesús ma, yinda'a de kua'a xeen ja jáxiko asi sakanuu ji'in mirra ji'in áloe. 


text:
Te José ma ji'in Nicodemo ma, ni ka ndake'en de ñunde'yu Jesús ma, te ni ka chutuu de ya sa'ma ni ka chi'i de ja jáxiko asi ma, vaa sukan ka sa'a ñayii judío ma nú jin chu'u i in ndiyi ma. 


text:
Yukan ni ka chinee de ñunde'yu Jesús ma, vaa yavi ma, iyo yatni i, te vaa sani te keja'a kivi ni tatnuni Su'si ma ja ma jin satniñu ñayii judío ma.<pb/>


text:
Te kivi ni keja'a smana ma, te María Magdalena ma, ne'e xeen kua'an ña yavi nuu yinee ñunde'yu Jesús ma. Ûni ndatinee‑ka. Te ni jini ña ja ni jan ndiyo yuu ndesi ye'e yavi ma. 


text:
Sani te jinu ña ni ja'an ña nuu ka iyo Simón Pedro ma, ji'in in‑ka tee ni yo ndikin ya ma, tee ni yo kutoo xeen Jesús ma, te jiña'a ña: ―‍Masu chi kuan koo i ji'in ñunde'yu Señor ma, te ñatuu ka jini sa ndenu ni ka jan xsia'a i ñunde'yu ma ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
Te nduu de ka jinu kuan koo de, kovaa in‑ka de ma chi ni kuñama‑ka de sana Pedro ma, te xinañu'u‑ka de ni kenda yavi ma. 


text:
Suni ni jini de sa'ma ni ñutuu xini ya ma. Te ñatuu iyo i yatni nuu kátuu sa'ma ni ñutuu ya ma, su'va ni nukitna'nu i, te kátuu siin i. 


text:
Sani te ni kivi tna in‑ka tee ni yo ndikin ya ma, tee ni kenda xinañu'u‑ka yavi ya ma, te ni jini de sukan ni kuu ma, te ni kandija de. 


text:
<pb/>María ma, ni kendoo ña ichi ke'e ma ye'e yavi nuu ni yinee Jesús ma, te nda'yu ña, te ni jakindeyi ña ja konde'ya ña ini yavi ma. 


text:
Te ni jini ña uu ángel ka ne'nu sa'ma kuijin, ka nukoo i nuu ni iyo ñunde'yu Jesús ma, in i ichi nuu ni iyo xini ya ma, te in‑ka i ma ichi nuu ni ka iyo ja'a ya ma. 


text:
Te ángel ma, ni ka jikan‑tnu'u i ña: ―‍Ndijin, ¿nava'a nda'yu ni? ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Te ni ndakone'e ña: ―‍Vaa kuan koo i ji'in ñunde'yu Señor sa ma, te ñatuu jini sa ndenu ni ka jan xsia'a i ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Yika ni ka'an ña sukan, te ni ndonenuu ña, te ni jini ña Jesús ma, kovaa ñatuu ni ndakuni maa ña ya. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍Ndijin, ¿nava'a nda'yu ni? ¿Nde in ndanduku ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Maa ña chi jani ini ña ja tee jito huerta ma kúu de, te jiña'a ña: ―‍Señor, nú ndijin ni ndake'en ñunde'yu teskua'a sa ma, ka'an ni ndenu ni jan xsia'a ni, sukan‑va'a ki'in sa jin nu ke'en sa ―‍kúu ña jiña'a ña. 


text:
<pb/>Sani te Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¡María! ―‍kúu ya jiña'a ya. Sani te ni ndonenuu ña, te nde'ya vava'a ña ya, te jiña'a ña sa'an hebreo: ―‍¡Raboni! ―‍kúu ña jiña'a ña. Te tnu'u raboni ma kúni ka'an “teskua'a”. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Máko tnii ña'a ni, vaa ñatuu ndaa‑ka sa nuu iyo Yuva sa ma. Kovaa kuá'an ni, te kuña'a ni ñani sa tee ka ndikin ña'a ma, ja ndaa sa nuu iya kúu Yuva sa ma, iya kúu Yuva ndaka ni ma, iya kúu Su'si sa ma, iya kúu Su'si ndaka tna ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te María Magdalena ma, kua'an ña nuu ka iyo de ma, te ni ndakani ña nuu ndaka tee ka ndikin ya ma ja ni jini ña Iya Tátnuni ma, te suni ndakani ña sukan jiña'a ya ma. Jesús ma, ni kenda ya nuu ñayii ka ndikin ya ma 


text:
<pb/>Te nuu ni kunee ma kivi yukan kivi keja'a smana ma, te ñayii ka ndikin ya ma, ni ka ndututu i ini ve'e ma, te ndesi ye'e ma, vaa ka yu'u i tee judío ma. Te Jesús ma, ni kivi ya, te ni jinkuiñi ya me'ñu ndaka ñayii ka ndikin ya ma, te jiña'a ya: ―‍¡Jin koo mani ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka'an ya sukan, sani te ni kaxtnu'u ya nda'a ya ma ji'in yika ya ma, te ni ka kutachi ndaka ñayii ka ndikin ya ma, ja ni ka ndakuni i Iya Tátnuni ma. 


text:
Sani te Jesús ma, jiña'a ya in‑ka jichi: ―‍¡Jin koo mani ni! Sukan ni tetniñu ña'a Yuva sa ma, sukan tétniñu tna ña'a sa ndijin ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
Te ja maa ya ma, te nú na in jin kuña'a ni ja ni ka naa kuechi i ma, te jin naa kuechi i ma nuu Su'si ma. Te nú na in masu jin kuña'a ni ja jin naa kuechi i ma, te masu jin naa kuechi i ma ―‍kúu ya jiña'a ya. Tomás ma, ni jini de ji'in nuu de Jesús ma, ja jâ ni ndateku ya ma 


text:
<pb/>Tomás ma kúu in tee ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma, te tee ni ka yo xnani i Kuati ma kúu de. Ñatuu de iyo nuu ni kenda Jesús ma. 


text:
Sani te ñayii ka ndikin ya ma, ka jiña'a i: ―‍Ni ka jini sa Iya Tátnuni ma ―‍ka kuu i ka jiña'a i. Kovaa Tomás ma chi ni ndakone'e de: ―‍Nú ma kuni sa nuu ni kaan nda'a de ma ji'in nduyu kaa ma, te nú ma chinee sa xninda'a sa a nuu ni tnakue'e ma, te nú ma chinee sa nda'a sa a yika de ma, te masu kandija sa ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Nuu una kii ma, te ñayii ka ndikin ya ma, ni ka ndututu tuku i in‑ka jichi ini ve'e ma. Tomás ma, iyo tna de. Te ndesi va'a ye'e ma. Kovaa Jesús ma chi ni kuu ni kivi ya, te ni jinkuiñi ya me'ñu ndaka ñayii ma, te jiña'a ya: ―‍¡Jin koo mani ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te jiña'a ya Tomás ma: ―‍Chinee ni xninda'a ni a ya'a, te konde'ya ni nda'a sa ya. Te chinee ni nda'a ni a yika sa a, te máko ku'un ini ni ja onde kuni ni sana kandija ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Sani te Tomás ma, ni ndakone'e de, te jiña'a de: ―‍¡Iya tátnuni nuu maa sa kúu ni! ¡Su'si maa sa kúu ni! ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍¿Ni kandija ni vaa ni jini ña'a ni a? ¡Va'a xeen‑ka ka kuu ñayii ni ka kandija ña'a ma, visi ñatuu ni ka jini ña'a i! ―‍kúu ya jiña'a ya. Nava'a ni tee Juan ma libru ya'a 


text:
<pb/>Jesús ma, ni sa'a ya kua'a xeen milagru nuu ñayii ka ndikin ya ma, tna'a ja masu ka ka'an nuu tutu ya'a. 


text:
Kovaa tnu'u ya'a chi ka ndenee i nuu tutu ya'a, sukan‑va'a jin kandija ni ja Jesús ma kúu Cristo ma, te Sa'ya Su'si ma kúu ya, te ja maa ya, te jin koteku ni ni‑kani ni‑jika.<pb/>


text:
Nuu ni jinu sukan ma, Jesús ma, ni kenda ya in‑ka jichi nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma yu'u mar nani Tiberias ma. Te sa'a ni kenda ya: 


text:
Ka iyo tutu Simón Pedro ma, Tomás tee ni ka yo xnani i Kuati ma, Natanael tee ñuu Caná ja iyo i ñuu Galilea ma, sa'ya tee kúu Zebedeo ma, ji'in uu‑ka tee ka ndikin ya ma. 


text:
Te Simón Pedro ma, jiña'a de: ―‍Kí'in sa jin tava sa tiaka ―‍kúu de jiña'a de. Te ni ka ndakone'e tee ka iyo ji'in de ma: ―‍Saña tna, suni jin koo tna o ―‍ka kuu de ka jiña'a de. Te kuan koo de, te ni ka ka koo de nuu barcu de ma, kovaa jakuaa yukan ñatuu kuiti na tiaka ni ka tava de. 


text:
Nuu jâ ve ndii ma, Jesús ma, ni kenda ya yu'u ndute ma, kovaa tee ka ndikin ya ma, masu nde ka ndakuni de ya ja maa ya kúu. 


text:
Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya: ―‍Ndijin, ¿ñatuu kuiti na tiaka ka tava ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Te ni ka ndakone'e de: ―‍Ñatuu kuiti ―‍ka kuu de ka jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Jin skee ni ñunu ni a xiñi barcu a ichi kua'a a, te jin tava kua'a ni tiaka ―‍kúu ya jiña'a ya. Te sukan ni ka sa'a de. Sani te ñatuu ka kundee‑ka de jin ndatava de ñunu de ma, vaa kua'a xeen tiaka ni jaku'un. 


text:
Sani te in tee ni yo ndikin ya ma, tee ni yo kutoo xeen Jesús ma, jiña'a de Pedro ma: ―‍¡Iya Tátnuni ma kúu ya! ―‍kúu de jiña'a de. Yika ni jiniso'o Simón Pedro ma ja maa Iya Tátnuni ma kúu ya, te ni ndinuu kunu de su'nu de ma, vaa iyo vichi de nkuu, sani te ni kêe de nuu ndute ma. 


text:
Te jaku‑ka tee ka ndikin ya ma, ni ka ndenda koo de yu'u ndute ma ji'in barcu de ma ka ñu'u ka ñu'u‑nka de ñunu de ma, vaa ñu'u chitu kuiti tiaka, te visi cientu‑ka metro sana jin nde koo de yu'u ndute ma. 


text:
Te nuu ni ka nde koo de nuu ñu'ú ma, te ni ka jini de ja jâ ni tna'a ñu'u, te yoxtnee in tiaka ji'in xtatila. 


text:
<pb/>Simón Pedro ma, ni kaa de nuu barcu de ma, te ni tnii de ñunu ñu'u tiaka na'nu ma, te ni ñu'u de onde yu'u mar ma. Te cientu uu xiko uxi uni (153) ti kúu. Te visi kua'a xeen ti kúu, kovaa ñatuu ni te'nde ñunu ma. 


text:
Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ne'e koo ni, te jín kasi ini o ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni‑in tee ka ndikin ya ma, ñatuu ka kusaa ini de ja jin kakan‑tnu'u de na in kúu ya, vaa jâ ka jini de ja maa Iya Tátnuni ma kúu ya. 


text:
Sani te Jesús ma, ni jan tu'va ya, te ni tnii ya xtatila ma, te ni wa'a ya de, te suni sukan ni tnii ya tiaka ma, te ni wa'a ya de. 


text:
<pb/>Cha'a kúu ja ku‑uni jichi ja ni kenda ya nuu tee ka ndikin ya ma, ja ni ndateku ya ma. Jesús ma, ni ndatnu'u ya ji'in Simón Pedro ma 


text:
<pb/>Nuu ni jinu ni ka jasi ini de ma, Jesús ma, ni jikan‑tnu'u ya Simón Pedro ma: ―‍Simón sa'ya Juan, ¿kútoo xeen‑ka ña'a ni sana tna'a cha'a? ―‍kúu ya jiña'a ya. Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Saa vi, Señor, maa ni jini ja kútoo xeen ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ko koto va'a ni ñayii ka kuu lelu sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ni ndakan‑tnu'u tuku ya de ja ku‑uu jichi: ―‍Simón sa'ya Juan, ¿kútoo ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Pedro ma, ni ndakone'e de: ―‍Saa vi, Señor, jâ jini maa ni ja kútoo ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ko koto va'a ni ñayii ka kuu ndikachi sa a ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ku‑uni jichi ni jikan‑tnu'u ya de: ―‍Simón sa'ya Juan, ¿kútoo ña'a ni? ―‍kúu ya jiña'a ya. Pedro ma, ni kuxii ini de, vaa ja ku‑uni jichi kúu ja ni jikan‑tnu'u ya de nú kútoo de ya, te ni ndakone'e de: ―‍Señor, maa ni jini ndaka, te jini ni ja kútoo ña'a sa ―‍kúu de jiña'a de. Jesús ma, jiña'a ya: ―‍Ko koto va'a ni ñayii ka kuu ndikachi sa a. 


text:
Ja ndaa ja ndaa ká'an sa, nuu ni iyo jaa‑ka ni ma, ni yo nukone'nu maa ni sa'ma ni ma, sukan‑va'a ki'in ni ndenu kúni ni ma. Kovaa nuna kuu nija'nu ni, skuili ni nda'a ni a, te in‑ka ñayii ndaku'ni chii ni a, te jin xsia'a ña'a i nuu ñatuu kúni ni ja ki'in ni ma ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Ja ni ka'an ya sukan ma, Jesús ma, yikuu ya káxtnu'u ya naxe jin sa'a ñayii ma Pedro ma kivi kûu de ma, te ja sukan ndo'o de ma, te koo jayiñu'u nuu Su'si ma. Sani te jiña'a ya: ―‍¡Kondikin ña'a ni! ―‍kúu ya jiña'a ya. Ni jiña'a Jesús ma nuu Pedro ma ja má ko ndi ini de sukan ndo'o in‑ka ñayii ma 


text:
<pb/>Ja ni konenuu Pedro ma, ni jini de ja ndandikin in‑ka tee ka ndikin ya ma, tee ni yo kutoo xeen Jesús ma. Te tee yukan chi maa tee ni iyo xiñi Jesús ma kivi ni ka kuxini ya ji'in ndaka de ma kúu de, te maa de kúu tee ni jikan‑tnu'u sa'a: “Señor, ¿na in kúu tee ke'en‑su'va ña'a ma?” 


text:
Nuu ni jini Pedro ma de, ni jikan‑tnu'u de Jesús ma: ―‍Señor, te tee ya'a, ¿naxe ko kuu de? ―‍kúu de jiña'a de. 


text:
<pb/>Jesús ma, ni ndakone'e ya: ―‍Nú kúni sa ja koteku de onde kivi ndii sa ma, te ndijin, ¿naku ndí ini ni? Ndijin, kondikin ña'a ni ―‍kúu ya jiña'a ya. 


text:
<pb/>Chukan kúu ja ni jitenuu tnu'u ma ne'un ndaka ñayii ka ndikin ya ma ja tee yukan tee ni yo ndikin ya ma, masu kûu de. Kovaa Jesús ma, masu ni ka'an ya ja masu kûu de. Ja ni ka'an ya ma kúu: “Nú kúni sa ja koteku de onde kivi ndii sa ma, má ko ndi ini ni.” 


text:
<pb/>Te tee ya'a kúu maa tee ni yo ndikin ya ma, te ndáka'an de sukan ni kuu ma, te ni tee de sa'a, te ka jini o ja tnu'u ndáka'an de ya chi tnu'u ndaa tnu'u ndija kúu. 


text:
<pb/>Kua'a‑ka ja ni sa'a Jesús ma. Nute ni ka tee sa ndaka sukan ni sa'a Jesús ma chi jani ini sa ja masu kanda ni‑ka'nu ñuu ñayivi a jin ku'un libru jin kuva'a ma. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
Saña kúu Judas ñani Santiago ma, te jinukuechi sa nuu Jesucristo ma, te tée sa nuu ndijin ja ni ndakana ña'a Su'si ma ja jin ndani'i ta'vi ni ma vaa kútoo xeen ña'a ya ma, te maa Sa'ya ya Jesucristo ma jito va'a ña'a te jin koo vii jin koo va'a ni. 


text:
Vaa maa ya chi kúnda'vi ini xeen ña'a ya, te sa'a ya ja jin koo mani ni, te sa'a ya ja kuu jin kutoo tna'a xeen ni. Sukan jin ndo'o jin neni tee ñatuu ka kaxtnu'u ndaa tnu'u Su'si ma 


text:
<pb/>Ndijin ja kútoo ña'a sa, ndí ini sa ja jin kuu ni, te chukan kúu ja kúni sa ja tee sa nuu ni siki ja naxe jin ndani'i‑ta'vi ndaka o ma nkuu. Kovaa ni ndasa'a sa kuenda, te kanuu‑ka ja tee sa tnu'u ya'a ja ndaka'an‑so'o sa nuu ni, ja ka kuu o ñayii ni ndasavii ni ndasava'a ña'a Su'si ma, te jin tnii vava'a ni sukan ni kaxtnu'u Su'si ma ja jin kandija o ya ma, te sukan jín ko sa'a o ni‑kani ni‑jika, te máko jin ko kua'a ni tnu'u ja ñayii ma, te koo jin ndaxsama i sukan ni ka kutu'va ni ma. 


text:
Vaa jâ ni ka kenda koo yu'u tee ja ka iyo ja jin skenaa de maa de ma, te tee ya'a chi ndimaa ja u'vi ma ka sa'a de, tna'a ja ñatuu játna ini Su'si ma. Te ka ka'an de ja kuechi ja vii ja va'a ni skuta'vi ña'a Su'si ma, te kuu jin sa'a o ndeva'a‑ni nde a ka kuni maa o ma, te ka ka'an de ja másu jin kandija o Jesucristo iya kúu jito'o o ma, iya tátnuni nuu o ma. 


text:
<pb/>Kovaa ja kúni sa kúu ja máko jin ndunaa ni tna'a ja ni ka jini ni ja ni sa'a Su'si ma, vaa visi ni ndene'e ya ñayii ñuu ya ma ñuu Egipto ma sukan‑va'a ma jin ndo'o jin neni‑ka i ma, kovaa kuee‑ka ma, te ni xnaa ya ñayii ni ka sa'a so'o ma te ñatuu ni ka kandija i ma. 


text:
Te sukan ni sa'a tna ya ji'in ángel ñatuu ni ka kandija ma, ja ni ka xndoo i nuu ka iyo i ma, te ni masu ni ka ndi ini i ja ka ndanuu‑ka i sana ñayii ma. Te chukan kúu ja maa Su'si ma ni nune'e i nuu nee ma, te ni chunee ya i onde kunu ma, te yukan jin koo maa i ni‑kani ni‑jika, onde kenda kivi ndakan ya kuenda nuu i ma. 


text:
Te suni sukan ni sa'a tna ya ji'in ñuu Sodoma ma ji'in Gomorra ma ji'in ñuu ka iyo yatni ji'in i ma, ja suni sukan ni ka yo sa'a i ja u'vi tna'a ja ñatuu játna ini Su'si ma, vaa ni ka yo kivi nduu i ji'in ndi‑in ndi‑in ña'a ma, te ni ka kutu'va i ja jin sa'a i ja másu jin sa'a‑ka i ma. Te ni xndo'o ni xneni ña'a Su'si ma nuu ñu'u i'ni ja káyu ni‑kani ni‑jika ma, sukan‑va'a jin kuni o ja sukan jin ndo'o jin neni ñayii ka sa'a ja u'vi sukan ni ka yo sa'a i ma. 


text:
<pb/>Visi sa'a ni kuu ma, kovaa tee ya'a chi masu ka ndasa'a de kuenda. Te ka kuvixi maa de ja maa de ka tatnuni‑ka, te ka sa'a de sukan ka jatna ini yikikuñu de ma, te sukan ka satne'e de maa de nuu Su'si ma. Te ka saxiko de ja tátnuni Su'si ma, te ni masu ka ndi ini de, vaa onde nuu ja ka tatnuni ñuu ñayivi a ka ka'an ndeva'a de. 


text:
Ni a ángel Miguel ma, masu ni ka'an ndeva'a i te ni masu ni ka'an u'vi i ja kuu tachi ma, nuu ka kanaa ndee i ñunde'yu Moisés ma. Su'va jiña'a i: “Maa Su'si ma ndakan kuenda nuu ro”, kúu i jiña'a i. 


text:
Kovaa tee ya'a chi ka ka'an ndeva'a de, visi ñatuu ka jini de nawa ka kuu ma. Kovaa ja ka jatna ini maa de ma ka sa'a de, te sukan ka kuu kiti ñatuu ka jaku'ni ini ma, sukan ka kuu de, te ka sa'a u'vi de maa de ma. 


text:
<pb/>¡Nda'vi maa de, ja ka sa'a de sukan ni yo sa'a Caín ma! Te ka sa'a de ja u'vi ma, sukan‑va'a jin ni'i de xu'un ma, sukan ni yo sa'a Balaam ma. Te jin skenaa de maa de, sukan ni skenaa Coré ma nuu ñatuu ni kandija de ja ká'an Moisés ma. 


text:
Tee ya'a chi iyo yika ja ndatna'a o ji'in de, vaa ora ka sa'a ni viko ma chi ja ka ndi ini‑ka de kúu ja jin kaa jin ko'o maa de, te ñatuu ka ndi ini de ja jin kuu in‑ka ñayii ma. Sukan ka kuu viko ma ja ñatuu na ndute ka ndiso i ma ja ñu'u kua'an ñu'u vee ña'a tachi yi'i ma, sukan‑ni ka kuu de. Xi sukan kúu in yutnu iyo ja kuun javixi ma te ni ñatuu nawa ni kuun ma, sani te ni jinu kuiya tnu, te ni yichi tnu, te sani te ka tava i onde yo'o tnu ma, sukan‑ni ka kuu tee ya'a. 


text:
Sukan kúu nuu ndute mar ma ja kua'an vee nuu de ma, sukan ka kuu tee ya'a. Te sukan kúu ti‑iñu iyo yu'u ndute ma ja ni ndututu ndaka ja tne'e ma, sukan ka kuu ja u'vi ka sa'a de ma, vaa masu ja vii kúu ma. Sukan ka kuu tiuxini ja kuan koo ve koo i ma, sukan ka kuu de, te ja iyo tu'va nuu nee ma nuu chunee ña'a Su'si ma, te yukan jin kun‑nee maa de ni‑kani ni‑jika. 


text:
Te suni sa'a ni ka'an tna tna'a Adán ma tee kúu Enoc ma: “Iya Tátnuni ma, kii ya ji'in kua'a mil ángel ya ma, 


text:
te ndakan ya kuenda nuu ndaka o. Te sa'a ya ja jin ndachunaa ñayii ni ka yo sa'a ja ñatuu játna ini ya ma, ñayii ni ka yo jakundee tnu'u ndaa ya ma, ñayii ni ka yo ka'an u'vi ja kuu ya ma.” Sa'a ni ka'an de. 


text:
Tee ya'a, ka ka'an de tnu'u ñayii ma, te ka ndakiti ini de ja ñatuu kúu jin sa'a de sukan ka kuni maa de ma. Te ñií yu'u de ma‑ni ka iyo ja ka ka'an vii de ma, sukan‑va'a jin kua'a ñayii ma ja ka kuni de ma. Ndáka'an‑so'o Judas ma sukan jin kandija o tnu'u Su'si ma 


text:
<pb/>Kovaa ndijin ja ka kutoo tna'a o a, jin kona'a ni sukan ni ka yo ka'an tee ni tetniñu Jesucristo iya tátnuni nuu o a, 


text:
ja: “Kivi ve kuyatni ja ndii Jesucristo ma, kenda koo tee jin jakundee ña'a, te ma jin kandija de ja ka ka'an o a, te jin sa'a de ja u'vi sukan ka jatna ini yikikuñu de ma.” Sa'a ni ka yo ka'an tee ni tetniñu Jesucristo ma. 


text:
Te tee ñatuu ka kandija ja ka ka'an o ma chi ka sa'a siin de in jichi in jichi ñayii ka kandija Su'si ma, vaa ka sa'a de sukan ka jatna ini maa yikikuñu de ma, vaa ñatuu ka iyo de ji'in Xtumani Ndios ma. 


text:
<pb/>Kovaa ndijin ja ka kutoo tna'a o a, jin konukuiñi va'a ni nuu tnu'u vii tnu'u va'a Su'si o a ja jâ ni ka kandija o ma, te ka kukanu ini o maa ya ma, te jin kakan‑ta'vi ni nuu Su'si ma sukan káxtnu'u maa Xtumani Ndios ma. 


text:
Ja sukan kútoo ña'a Su'si ma, te jin ko sa'a ni sukan játna ini ya ma, nani ka ndetu o Jesucristo iya tátnuni nuu o a, ja na kunda'vi ini ña'a ya, sukan‑va'a jin koo o ni‑kani ni‑jika nuu iyo ya ma. 


text:
Jin ndaka'an‑so'o ni nuu ñayii ja kuan koo i ichi nuu ñu'u i'ni ma, sukan‑va'a na jin kaku i. Jin kunda'vi ini ni ñayii ka sa'a ja u'vi ma. Kovaa jín ko koto va'a ni maa ni, nasa yukan, te jin sa'a ni sukan ka sa'a i ma, te vitna ja Su'si ma chi ndakan ya kuenda nuu o. Vaa onde sa'ma ka ne'nu i ma ka ndiso kuechi ja u'vi ka sa'a i ma. Chukan kúu ja jin saxiko ni ja u'vi ka sa'a i ma. Nú ña'a te ndandava ndee ña'a i, te jin ko kuu tna ni sukan ka kuu i ma, te masu kuu. Sukan chíñu'u Judas ma Su'si ma 


text:
<pb/>Su'si ma, kuu koto va'a ña'a ya ja ma jin sa'a ni ni‑in ja u'vi, sukan‑va'a ma jin kotuu ni, sukan‑va'a ñatuu ni‑in kuechi jin kondiso o, te kenda koo sii ini o nuu tatnuni vivii ya ma. 


text:
Vaa maa in‑ni ya kúu Su'si, te maa in‑ni ya neva'a tnu'u ndichi. Te maa ya ni skaku ña'a nuu ja u'vi ma. Te ja maa Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te kóo jayiñu'u nuu maa Su'si ma, vaa iyo tnu'u ndee tnu'u ndatnu ya ma, te maa ya tátnuni nuu ndaka o onde xinañu'u ma te onde vitna a, te maa ya tatnuni ni‑kani ni‑jika. Te sukan kó kuu.<pb/>


text:
sukan ni ka kaxtnu'u tee ni ka jini onde xinañu'u ma, tee ni ka kucargu ja jin kaxtnu'u de tnu'u vii tnu'u va'a ma. 


text:
Saña tna, ja ni ndanduku vii, ni ndanduku va'a sa sukan ni yo kuu onde xinañu'u ma, te ni jani ini sa ja va'a‑ni ko kuu, nuna tee sa tnu'u ya'a nuu ni, Teófilo, vaa in tee kanuu xeen kúu ni. Te káxtnu'u sa sukan ni keja'a sukan ni jinu ma, 


text:
sukan‑va'a jaku'ni va'a ini ni ja ndaa ma, tna'a ja ni ka kaxtnu'u i nuu ni ma. Ni kaxtnu'u in ángel ja kâku Juan tee skuandute ñayii ma 


