# verses

text:
<pb/>Jesu ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kɨ kɨ̃ɨ̂ bese kũú'kãrã me'ra tigɨ́ dɨ'pôkãpɨ diháakɨ niîwĩ. Toopɨ́ dihágɨ, ni'kâ paa ãyurí paapɨ tohâ ke'akɨ niîwĩ. Toopɨ́ pãharã́ kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrã niîkãrã niîwã. Ãpêrã masá pãharã́ Judéia di'takãharã, Jerusalẽ́kãharã, pahirí maa sumútoho niisé makari Sidṍ, Tirokãharã niîkãrã niîwã. Naâ niî pe'tirã Jesu bu'esére tɨ'órã wa'âkãrã niîwã. Tohô niikã́ naa yeé do'âtisere yɨ'rɨó dutirã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra niî pe'tirã do'âtirãre yɨ'rɨókɨ niîwĩ. Tohô weérã niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê yã'a sĩ'rikãrã niîwã. E'katíse kiti, e'katíya marisé kiti niî' 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃rɨgɨ́pɨ diháaka be'ro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ĩ'yâ, niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ pahasé kɨorã Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsa'. Tohô weérã e'katíya. 


text:
<pb/>No'ó ni'kâroakãre ɨhá boarã́ noho e'katíya. Be'ropɨ́re yapîrãsa'. No'ó ni'kâroakãre utirã́ noho be'ropɨ́re buhirã́sa'. Tohô weérã e'katíya. 


text:
<pb/>Mɨsâ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre ẽho peókã, masá a'tîro weerã́sama. Mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãsama. Naâ me'ra niîmi'kãrãre kõ'â wĩro mɨharãsama. Mɨsâre buhíkã', yabîrãsama. Mɨsâre “Yã'arã́ niîma”, niîrãsama. Naâ tohô weekã́, e'katíya. 


text:
Mɨsâ ɨ'mɨ̂sepɨ pahî butia'ro e'katíse bokarã́sa'. Tohô weérã naâ tohô weerí kurare ɨpɨ́tɨ e'katí yɨ'rɨ nɨ'kaya. Dɨporókãharãpɨ mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá kẽ'ra Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarãre tohôta weékãrã niîwã. 


text:
<pb/>Mɨsâ pehé kɨorã́ pe'e a'ti nukúkãkãhase di'akɨ̃re wãkû nɨrɨrã noho, e'katí toha'. Tohô weéro mɨsâre yã'â niîrosa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ ni'kâroakã ba'â yapirã́ noho e'katí toha'. Tohô weéro mɨsâre yã'â niî'. Be'ropɨ́re ɨhá boârãsa'. Mɨsâ ni'kâroakãre e'katí buhirã́ nohore yã'â niî'. Be'ropɨ́re bɨhâ weti, utîrãsa'. 


text:
<pb/>A'ti ɨmɨ́kohokãharã naâ ãyuró uúkũ no'orãre yã'âro wa'ârosa'. Dɨporópɨ “Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti wererã́ niî'” niî soorãre mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá meharóta ãyuró naâre uúkũkãrã niîwã. Marîre ĩ'yâ tu'tirãre ma'i dutíse niî' 


text:
<pb/>No'ó yeekãhásere tɨ'ó sĩ'rirã nohore a'tîro niîgɨti. Mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãre ma'iyá. Mɨsâre yã'âro weerã́re ãyuró weeyá. 


text:
Mɨsâre yã'âro uúkũrãre “Naâre ãyuró wa'aáto”, niîya. Mɨsâre yã'âro tu'tî, buhíkã'rãre naa yeé niiátehere sẽri basáya. 


text:
Ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂re ni'kâ pã're diâpoapɨ paakã́, apé pã're pe'ere mahâmi nɨ'ka, paâ dutiya taha. No'ó ni'kɨ́ mɨ'ɨ yaró su'tîro bu'ikãharore e'makã́, mɨ'ɨ yaá camisa kẽ'rare tuu weé o'oya. 


text:
<pb/>Mɨsâ ma'irã́ di'akɨ̃re ma'ikã́, ãpêrã pe'ere ma'itíkã, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ tohô weesére ãyuró ĩ'yâtisami. Yã'arã́ kẽ'ra naâ me'rakãharã di'akɨ̃re ma'isamá. 


text:
Mɨsâre ãyuró weerã́ di'akɨ̃re ãyuró weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ tohô weesére ãyuró ĩ'yâtisami. Yã'arã́ kẽ'ra meharóta naâre ãyuró weerã́ di'akɨ̃re ãyuró weesamá. 


text:
Mɨsâ ãpêrãre apêye noho wasórã, “Naâ wiarã́sama” niirã́ di'akɨ̃re o'okã́, wapa marísa'. Yã'arã́ kẽ'ra meharóta ãpêrã yã'arã́re naâ wiarã́sama niîrã, wasosamá. 


text:
Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peórã pe'e mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãre ma'iyá. Naâre ãyuró weeyá. Naâ apêye noho wasokã́, wasosé wapa “Apêye noho dɨka yuúrãsama” niiró mariró naâre wasoyá. Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre pehé ãyusé o'ôgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ põ'ra niîrãsa'. Kɨ̃ɨ̂ marikã keoró weetírãre, tohô niikã́ yã'âro weerã́re pahá yã'agɨ, ãyuró weesamí. 


text:
Tohô weérã marî pakɨ pahá yã'aro nohota mɨsá kẽ'ra niî pe'tirãre pahá yã'aya. Ãpêrãre “Mɨsâ yã'arã́ niî'” niîtikã'ya niisé niî' 


text:
<pb/>Mɨsâ ãpêrãre “Naâ yã'arã́ niîma”, niî ĩ'yâ besetikã'ya. Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra mɨsâre besesomé. Tohô niikã́ ãpêrãre “Yã'â butia', bu'îri da'reró ɨá'”, niîtikã'ya. Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra mɨsâre tohô niîsome. Ãpêrãre akobohóya. Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra meharóta mɨsâre akobohógɨsami. 


text:
Ãpêrã apêye noho moorã́re o'ôya. Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra mɨsâre o'ôgɨsami. Mɨsâre ni'kâ ahuro yãá di'oka ahuro, ãyuró mu'mû yɨ'rɨri ahuro weeró noho o'ôgɨsami. Mɨsâ ãpêrãre o'ô'karo nohota Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre o'ôgɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'te kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ ĩ'yâtigɨ ãpí ĩ'yâtigɨre tɨ̃á wã'ka masitisami. Tohô weérã naâ pɨárãpɨta no'ó niirí kopepɨ bɨrɨ̂ sãha boosama. 


text:
Ni'kɨ́ bu'egɨ́ kɨ̃ɨ̂re bu'egɨ́ nemoró masî yɨ'rɨ nɨ'katisami. Kɨ̃ɨ̂ bu'ê tu'a ehaka be'ropɨ kɨ̃ɨ́ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂re bu'egɨ́ weeró noho niîgɨsami. 


text:
<pb/>Mɨsâ basi yã'arã́ niîmirã, de'ró weérã mɨsâ akawerégɨre “Yã'agɨ́ niîmi”, niîti? Ãpêrãre “Mɨsâ yã'arã́ niî'” niiátoho dɨporo mari yeé pe'ere ĩ'yâ mɨ'taro ɨá'. 


text:
Mɨsâ a'té weeró noho niî boosa'. Mɨsâ akawerégɨre “Mɨ'ɨ yaá kapeapɨ kã'a marároakã niî'”, niî boosa'. Mɨsa yaá kapeapɨ pahirí pĩhire ĩ'yâtimirã, mɨsâ akawerégɨre “Kapêapɨ niiseákãre mií kõ'arãti”, niî masitisa'. Mɨsâ tohô weérã, wee soórã niî'. Mɨsa yeé kaperipɨ niisé pe'ere mií kõ'a mɨ'taya. Tohô weéka be'ropɨ mɨsâ akawerégɨ kã'a marároakã kapêripɨ niisé pe'ere mií kõ'a masirãsa', niî werêkɨ niîwĩ Jesu. Yukɨ̂gɨre tigɨ dɨká me'ra ĩ'yâ masi no'osa' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Neê ni'kâgɨ yukɨ̂gɨ ãyusé dɨkâtikɨhɨ yã'asé dɨkâtitisa'. Yã'asé dɨkâtikɨhɨ kẽ'ra ãyusé dɨkâtitisa'. 


text:
Niî pe'tise yukɨpagɨ́ tee dɨká me'ra ĩ'yâ masi no'osa'. Potâgɨ neê figueira wamêtise dɨkâtitisa'. Potâ kɨosé kẽ'ra neê ɨ'sê dɨkâtitisa'. 


text:
Masɨ́ ãyugɨ́ ãyusé wãkusé kɨo yuúgɨ, ãyuró uúkũsami. Ãpí yã'agɨ́ pe'e kɨ̃ɨ̂ wãkusé yã'asé niî yuukã, yã'âro uúkũsami. Marîre yã'asé niî yɨ'rɨro, yã'aséta marî uúkũse wiháa'. Ãyusé niikã́, ãyusé wiháa'. Mehêkã di'akɨ̃ wi'sêri yeê nɨ'kasere weresé niî' 


text:
No'ó yɨ'ɨ̂ tiropɨ a'tî, yɨ'ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó, be'ró yɨ'ɨ̂ dutîro noho keoró weegɨ́ a'tîro weeró noho niîmi. 


text:
Ni'kɨ́ wi'í weegɨ́tigɨ, di'tâpɨ se'ê sãha, ɨ̃tâgare bokasamí. Be'ró tigá bu'ipɨ yeê nɨ'ka mɨhasami. Be'ró diâ po'ê yahakã, tií wi'ipɨ akó a'mâ põo tẽokã, a'mé yã'atisa'. Tií wi'i ɨ̃tâgapɨ yeê nɨ'kaka wi'i niî yuuro, tohô wa'ása'. 


text:
Ãpí yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'omígɨ, teeré keoró weetígɨ, a'tîro weeró noho niîmi. Wi'í weegɨ́tigɨ, neê ɨ̃'kɨáropɨ yeê nɨ'ka mɨhatiro mariró weesamí. Be'ró diâ po'ê yahakã, tií wi'ire akó a'mâ põo tẽo, a'mâ pĩ'a bɨrokã'sa'. Tií wi'i neê kã'ró dɨ'sá nɨ'katisa', niîkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Toopɨ́ ni'kɨ́ surára wiôgɨ romano masɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨ kɨ̃ɨ̂ ma'í yɨ'rɨ nɨ'kagɨ ɨpɨ́tɨ do'âtigɨ wẽrisé pɨ'topɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Surára wiôgɨ Jesu yeé kitire tɨ'ógɨ, ni'karérã Judeu masa bɨkɨrã́re kɨ̃ɨ̂ tiropɨ o'ôo'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre yɨ'rɨógɨ a'tî dutigɨ tohô weékɨ niîwĩ. 


text:
Naâ Jesu tirópɨ etârã, tutuaró me'ra kɨ̃ɨ̂re wee tamúse sẽríkãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ã'rí surára wiôgɨre wee tamúro ɨá'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ a'tí di'takãharã Judeu masare ãyuró ma'imí. Kɨ̃ɨ́ta kɨ̃ɨ yeé niyéru me'ra ɨ̃sâ nerê wɨari wi'ire yeê dutiwĩ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re wee tamúro ɨá', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Jesu naâ me'ra wa'âkɨ niîwĩ. Wi'ipɨ́ ehaátoho dɨporoakã surára wiôgɨ ãpêrã kɨ̃ɨ̂ me'rakãharãre Jesuré werê dutigɨ o'ôo'kɨ niîwĩ taha. A'tîro niî dutikɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂re kari boó sĩ'ritiami. Kɨ̃ɨ̂ “Yɨ'ɨ̂ mehô niigɨ́ niísa'”, niiámi. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ “Yaá wi'ipɨ sãhátikã wee masítisa'”, niiámi. 


text:
Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ basi kẽ'ra mɨ'ɨ̂re a'mâgɨ a'tîtiami. A'tîro pe'e niiámi. “Mɨ'ɨ̂ wa'âtimigɨ, mɨ'ɨ̂ dutîose me'ra kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨ yɨ'rɨgɨ́sami”, niiámi. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ “Ãpêrã surára dutiró dokapɨ niî'”, niiámi. “Yɨ'ɨ́ kẽ'ra ãpêrã surárare dutî turia'. Yɨ'ɨ̂ ni'kɨré o'ôo'kã, kɨ̃ɨ̂ wa'âmi. Ãpiré yɨ'ɨ̂ ‘A'tiá’ niikã́, a'tîmi”, niiámi. Kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre “ ‘A'tîro weeyá’ niikã́, weemí”, niiámi, niîkãrã niîwã Jesuré. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ tohô niî'kere tɨ'ógɨ, tɨ'o mariá wa'âkɨ niîwĩ. Be'ró mahâmi ĩ'ya, kɨ̃ɨ̂re siru tuúrãre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ã'rí surára wiôgɨ Israel kurakɨ̃hɨ meheta yɨ'ɨ̂re ãyuró ẽho peómi. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre niîgɨti. Neê ni'kɨ́ Israel kurakãharã wa'teropɨre ã'rí weeró noho ẽho peóse kɨogɨ́re ĩ'yâtikãti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró surára wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ o'ôo'kãrã wi'ipɨ́ dahâ tohaakãrã niîwã. Naâ tohatárã, surárare da'rá ko'tegɨre yɨ'rɨ́'kɨpɨre ĩ'yâkãrã niîwã. Jesu wapê wi'io makɨre masó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu surára wiôgɨre da'rá ko'tegɨre yɨ'rɨóka be'ro Naĩ́ wamêtiri makapɨ wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́, tohô niikã́ ãpêrã pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âkãrã niîwã. 


text:
Tii maká pɨ'to kɨ̃ɨ̂ eharí kura ni'kâ puti masâ putire yaárã wa'ârã wɨâ wã'kakãrã niîwã. Wẽrî'kɨ, wapê wi'io makɨ ni'kɨ́ niigɨ́ niîkɨ niîwĩ. Pãharã́ tii makákãharã koôre ba'pâtikãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re masógɨ, tii akárore yãa peókɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, tii akárore wɨâ wã'karã tohâ nɨ'kakãrã niîwã. Wẽrî'kɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re dutî'. Wã'kâ nuhaya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro wẽrî'kɨ wã'kâ nuha, uúkũ nɨ'kakɨ niîwĩ. Masó toha, Jesu kɨ̃ɨ̂ pakoré wiákɨ niîwĩ. 


text:
Teeré ĩ'yârã, niî pe'tirã masá ɨkɨákãrã niîwã. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨre e'katí peorã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ tutuâ yɨ'rɨgɨ marî wa'teropɨre bahuámi, niîkãrã niîwã. Apêye kẽ'rare niî nemokãrã niîwã: —Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yarã́re wee tamúgɨ a'tîgɨ weeápĩ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Niî pe'tiro Judéia di'tapɨre, toó sumútohopɨre kɨ̃ɨ̂re masó'ke se'sâa wa'âkaro niîwɨ. João masaré wamê yeegɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re Jesu tirópɨ o'ôo'ke niî' 


text:
<pb/>João masaré wamê yeegɨ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niîkɨ niîwĩ. Tiîtare kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrã Jesu yeé kitire kɨ̃ɨ̂re werêkãrã niîwã. Teeré tɨ'ógɨ, pɨárã kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrãre pihîokɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Jesu tirópɨ wa'âya. “Mɨ'ɨ́ta niîti ‘Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tîgɨsami’ niî no'o'kɨ ou ãpipɨ́re yuû kuerãsari yuhûpɨ?” niî sẽrí yã'aya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró naâ Jesu tirópɨ ehâ, kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —João masaré wamê yeegɨ mɨ'ɨ̂re ɨ̃sâre a'tîro sẽrí yã'a dutiami. “Diakɨ̃hɨ́ta mɨ'ɨ̂ ‘Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tîgɨsami’ niî'kɨta niîti? ou ãpipɨ́re yuû kuerãsari yuhûpɨ?” niiámi, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ eharí kurare Jesu pãharã́ do'âtirãre yɨ'rɨógɨ weékɨ niîwĩ. Tohô niikã́ kamî boarã́re, wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩrogɨ, naâre kapêri bahú no'otirãre yɨ'rɨógɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Jesu, João o'ôo'kãrã sẽrí yã'akã, a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂ weekã́ ĩ'yasére, mɨsâ tɨ'osére Joãore werêrã wa'âya. “Kapêri ĩ'yâtimi'kãrã ni'kâroakãre ĩ'yâma. Sihâ masitimi'kãrã sihâma. Kamî boarã́ yatî pe'tia no'oma. O'mê peeri tɨ'otí'kãrã kẽ'ra tɨ'omá. Wẽrî'kãrã masamá. Pahasé kɨorã masaré yɨ'rɨóse kiti, ãyusé kitire tɨ'omá. 


text:
<pb/>João o'ôo'kãrã wa'âka be'ro Jesu João yeekãhásere masaré werêkɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ masá marirópɨ Joãore ĩ'yârã wa'âpã. Toopɨ́ wa'ârã, uigɨ́ noho, wãkû tutuatigɨ nohore ĩ'yârã wa'âtipã. Kɨ̃ɨ̂ tutuâtigɨ taâ buti wĩ'ró wẽe kɨáro weeró noho niîtimi. 


text:
Tohô niikã́ ãyusé su'tí sãyagɨ́re ĩ'yârã wa'âtipã. Su'tí ãyusé sãyarã́ noho, ma'mâ su'a niisétirã noho wiôrã yeé wi'seripɨ niîsama. 


text:
Too pũríkãre mɨsâ toopɨ́ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã wa'ârã, ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨre ĩ'yârã wa'ârã weepã́. Mɨsâre niîgɨti. João ãpêrã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã nemoró niî yɨ'rɨ nɨ'kami. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ Joãore o'ôo' yuuatehere kɨ̃ɨ yeé kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ:<pb/>“Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ yeé kitire werê yuuakɨhɨre mɨ'ɨ̂ dɨporo o'ôo'gɨti. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂ wa'aátihi ma'are apo yuúgɨsami. Ma'â kẽ'râ yuu mɨ'tagɨ weeró noho mɨ'ɨ̂ wa'aátoho dɨporo masá wãkusére bɨhâ weti dɨka yuú dutigɨsami”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâ no'okaro niîwɨ. 


text:
Mɨsâre werêgɨti. Niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã wa'teropɨre neê ni'kɨ́ João masaré wamê yeegɨ yɨ'rɨóro niigɨ́ maríkɨ niîwĩ. Tohô niîmikã, niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ niirã́ João yɨ'rɨóro niîma. Mehô niigɨ́pɨta kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóro niîmi, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, niî pe'tirã masá, tohô niikã́ niyéru wapa seérã João kɨ̃ɨ̂ wamê yee no'o'kãrã a'tîro niîkãrã niîwã: —Õ'âkɨ̃hɨ keoró weemí, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Fariseu masa, tohô niikã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́ pe'e João wamê yee no'oya marí'kãrã niî tĩharã, Õ'âkɨ̃hɨ naâre weé sĩ'risere ɨatíkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Masá a'tóka terokãharã, yee kitíre tɨ'ó sĩ'ritirã ã'rá weeró noho weesétima. 


text:
Wi'marã́ makâ dekopɨ apê duhirã, naâ me'rakãharãre pihîrã karíkũrã weeró noho niîma. A'tîro karíkũsama: “Ɨ̃sâ wẽôwɨ putimíkã, basârã wiháatiapɨ. Ɨ̃sâ bɨhâ weose basakã́ kẽ'rare, utîtiapɨ.” Naâ weeró noho a'tóka tero niirã́ no'ó ãyuró, yã'âro weekã́, meharóta tɨ'sâtima. 


text:
Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ kẽ'rare ba'â, yɨ'ɨ̂ vinho sĩ'rikã́, meharóta yã'âro uúkũ'. “Ba'â wãrigɨ, sĩ'ri wãrígɨ niîmi”, niî'. “Niyéru wapa seérã me'rakɨ̃hɨ, tohô niikã́ yã'arã́ me'rakɨ̃hɨ niîmi”, niî'. Neê ni'kɨré ẽho peó wee'. 


text:
Tohô ẽho peótimirã, yɨ'ɨ̂ weé'kere ĩ'yârã, Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re masisé o'osére masî no'o', niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu fariseu masɨ Simão wamêtigɨ yaá wi'ipɨ niî'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ fariseu masɨ Jesuré kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ ba'â dutigɨ pihîakɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesu wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Naâ ba'arí kura tii makákõho numiô yã'âro weegó Jesu tiró wa'âko niîwõ. Koô Jesu fariseu masɨ yaá wi'ipɨ ba'âgɨ wa'âpɨ' niisére tɨ'ógo, ɨ'mɨ̂tihikaha akostíkahare kɨ̃ɨ̂ tiropɨ miáako niîwõ. 


text:
Koô utîgota, kɨ̃ɨ̂ sẽ'êma pe'e ehâ nɨ'kako niîwõ. Koô ya'ko koó koô utikã́, kɨ̃ɨ yeé dɨ'pôkãripɨ dokê pehakaro niîwɨ. Be'ró teé ya'ko koóre koô poâ nɨ'mo me'ra tuu koéko niîwõ. Be'ró teé dɨ'pôkãrire si'sî, koô ɨ'mɨ̂tihise miáa'kere dɨ'pôkãripɨ piô peoko niîwõ. 


text:
Koô tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesuré ba'â duti'kɨ fariseu masɨ a'tîro wãkûkɨ niîwĩ: —Ã'rí Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîgɨ pũrikã, “Noa nohó yɨ'ɨ̂re yẽ'ê yã'ago weetí? Koô de'ró niisétigo noho niîti?” niî masi booapĩ. “Koô numiô yã'âro weegó niîmo”, niî masi booapĩ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô wãkusére ĩ'yâgɨ, Jesu fariseu masɨre niîkɨ niîwĩ: —Simão, mɨ'ɨ̂re apêye noho niî sĩ'risa'. Fariseu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, niîya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Pɨárã ɨmɨá niyéru wasogɨ́re wapa moósama. Ni'kɨ́ quinhentos nɨmɨri da'rasé wapa weeró noho wapa moósami. Ãpí pe'e cinquenta nɨmɨri da'rasé wapa weeró noho wapa moósami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ naâ pɨárãre de'ró weé wapa yeé masitikã ĩ'yâgɨ, naâ wapa moósere tohô akobohó bahurió pe'okã'sami. A'tekãhásere mɨ'ɨ̂re sẽrí yã'agɨti. Ni'i nohó pe'e niyéru wasogɨ́re ma'í yɨ'rɨ nɨ'kasari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Simão kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ a'tîro tɨ'ó yã'asa'. Pahiró wapa moó'kɨ pe'e ma'í yɨ'rɨ nɨ'kasami, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ keoró yɨ'tí'. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu numiôre ĩ'yâ, Simãore niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ a'tîgo numiôre ĩ'yâ'. Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ sãhatákã, yeé dɨ'pôkãrire koe dutígɨ yɨ'ɨ̂re akó o'ôtiapɨ. A'tîgo pe'e mɨ'ɨ̂ weetí'kere weeámo. Koô ya'ko koó me'ra yeé dɨ'pôkãrire koeámo. Be'ró koô poâri me'ra tuu koeámo. 


text:
Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re põo tẽrígɨ, marî wee wɨáro noho yɨ'ɨ̂re si'sîtiapɨ. Koô pe'e yɨ'ɨ̂ sãha ehákãpɨta, yeé dɨ'pôkãrire si'sîmo. Si'sî du'utimo yuhûpɨ. 


text:
<pb/>Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ dɨpôapɨre ɨ'sê, marî piô peose nohore piô peotiapɨ. Koô pe'e yeé dɨ'pôkãripɨre ɨ'mɨ̂tihisere piô peoamo. 


text:
Tohô weégɨ a'tîro niîgɨti. Koô pehé yã'âro weé'kere akobohó no'omo. Tohô weégo yɨ'ɨ̂re tohô weesé me'ra koô ɨpɨ́tɨ ma'isére ĩ'yomó. Kã'ró naâ weé'kere akobohórã, kã'ró ma'isére ĩ'yó no'o'. Nemoró waro yã'âro weé'kere akobohórã, ɨpɨ́tɨ ma'isére ĩ'yó no'o', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ãpêrã ba'â dutirã pihî no'o'kãrã toopɨ́ duhirã́ naâ basi a'mêri a'tîro uúkũkãrã niîwã: —Noa nohó niîsari ã'rí yã'âro weé'kepɨreta akobohó sãha dohagɨ? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niîmikã, Jesu pe'e numiôre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ẽho peó tĩhago, yã'âro weé'kere akobohó no'oapɨ. Wãkû ke'tiro mariró wa'âgosa', niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu yã'âro weé'kore akobohóka be'ro niî pe'tise makaripɨ niî pe'tiropɨ sihâ bi'akɨ niîwĩ. Tookãhárãre kɨ̃ɨ yeékãhasere bu'ê werê kusiagɨ weékɨ niîwĩ. Tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niîgɨsami niisére werêkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ doze kɨ̃ɨ̂ me'ra ba'pâti sihakãrã niîwã. 


text:
Ãpêrã kẽ'ra numiâ naâ me'ra ba'pâti sihakãrã niîwã. Naâ Jesu too dɨpóro wãtiâ kõ'â wĩro no'o'kãrã numia, do'âtise yɨ'rɨó no'o'kãrã numia niîkãrã niîwã. Ni'kó naâ wa'tero Maria, naâ “Madalena” niigó, sete wãtiâ kõ'â wĩro no'o'ko niîko niîwõ. 


text:
Tohô niikã́ apêgo Joana, Cuza wamêtigɨ nɨmo niîko niîwõ. Koô marapɨ́ Herode yeeré da'rá ko'tegɨ niîkɨ niîwĩ. Susana wamêtigo kẽ'ra niîko niîwõ. Ãpêrã pãharã́ numia Jesuré naâ kɨosé me'ra wee tamúkãrã niîwã. Jesu otegɨ́ yee kitíre werê'ke niî' 


text:
<pb/>Pãharã́ masá pehe makárikãharã Jesu tirópɨ ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã. Naâ pãharã́ nerekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kití weeró noho niisé me'ra naâre bu'êkɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ otêgɨ wa'âsami. Kɨ̃ɨ̂ otekã́, wẽesté wã'ka'ke, ma'âpɨ apêye otesé kape dokê ke'asa'. Tií ma'apɨ yɨ'rɨárã, teeré ãpêrã ɨ'ta kũú wã'kasama. Be'ró mirikɨ̃hɨá a'tî, tee peérire ĩ'yâ boka, ba'â pe'okã'sama. 


text:
Apêye otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Teé ãyuró pĩ'rí, dɨkâtisa'. Ni'kâ yõo cem peeri dɨkâtisa', niîkɨ niîwĩ. Toó be'ro Jesu ɨpɨ́tɨ tutuaró me'ra naâre niîkɨ niîwĩ: —O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ. Jesuré kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ “De'ró weégɨ kití weeró noho niisé me'ra bu'êti?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ “De'ró niî sĩ'riro weetí a'te kití mɨ'ɨ̂ werê'ke?” niî sẽrí yã'akãrã niîwã. 


text:
Naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre a'tîro weemí. Ãpêrã too dɨpóropɨ masîya marimí'ke kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisére mɨsâre masikã́ weemí. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã maa kití weeró noho niisé me'ra werê no'o'. Tohô weérã yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yâmirã, ĩ'yâ masisome. Yeekãhásere tɨ'omírã, tɨ'o masítirã toharã́sama. Jesu otegɨ́ yee kitíre “A'tîro niî sĩ'riro weé'” niî werê'ke niî' 


text:
Ma'âpɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke a'tîro niî sĩ'riro weé'. Masá, yee kitíre tɨ'omá. Be'ró naâ tɨ'ó'kere wãtî a'tî, teeré e'mâ pe'okã'sami. Naâpɨ teeré ẽho peó, Õ'âkɨ̃hɨ naâre yɨ'rɨ wetíkã weerí niîgɨ, tohô weesamí. 


text:
Apêye otesé kape ɨ̃tâ peeri wa'teropɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke a'tîro niî sĩ'riro weé'. Naâ, yee kitíre ãyuró e'katíse me'ra tɨ'osamá. Tohô weemírã, nɨ'kôri marirã́ weeró noho ãyuró ẽho peótisama. Yoâtikã ãyuró ẽho peó kumí, be'ró naâre ãpêrã yã'âro weekã́ ĩ'yârã, ẽho peó du'ukã'sama. 


text:
Apêye potâ wa'teropɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke a'tîro niî sĩ'riro weé'. Yee kitíre tɨ'osamá, tɨ'órã pe'ea'. Mehô siâpe me'ra a'ti ɨmɨ́kohokãhasere wãkû ke'ti yɨ'rɨasama. Pehé kɨó sĩ'risama. A'ti ɨmɨ́kohopɨ e'katísere ɨpɨ́tɨ wãkûsama. Tohô weéro a'té niî pe'tise naâre dohórẽ'kã'sa'. Tohô weérã, naâ dɨkâ marirã́ weeró noho tohamá. 


text:
Apêye otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke pe'e a'tîro niî sĩ'riro weé'. Naâ, yee kitíre ãyuró tɨ'omá. Teeré tɨ'ó, Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró noho keoró weé me'rikã'ma. Ãyuró ẽho peó nu'kurã pehé dɨkâtirã weeró noho niîma, niîkɨ niîwĩ. Jesu sĩ'óo'kaha me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Neê ni'kɨ́ sĩ'óo'kahare sĩ'óo' toha, apêye noho me'ra mo'âtisami. Neê kɨ̃ɨ̂ kãriró dokapɨ kũûtisami. A'tîro pe'e weesamí. Niî pe'tirã toopɨ́ sãháarã ĩ'yaáto niîgɨ, ɨ'mɨáropɨ dɨ'te yoósami. 


text:
A'tîro niî'. Too dɨpóropɨ masá masî no'oya marí'kere masî no'orosa'. Ya'yióropɨ niî'ke kẽ'ra bahuárosa'. Jesu, yee kití masî no'oya marimí'ke be'ropɨ́re sĩ'óo'kaha bo'rê yuuro weeró noho masî pe'tikã' no'orosa' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>A'teré tɨ'órã, ãyuró tɨ'oyá. Yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'ó ẽho peórãre Õ'âkɨ̃hɨ masisé o'ô nemogɨsami. Ãpêrã yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'ó sĩ'riti butia'rã pe'ere naâ masîmi'kere e'mâ pe'okɨ̃'sami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu pakó, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihírãkãhase niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu pakó, kɨ̃ɨ̂ akabihírã kɨ̃ɨ̂re a'mârã a'tîkãrã niîwã. Naâ masá mu'mû yɨ'rɨkã ĩ'yârã, wi'ipɨ́ sãháa masitikãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ niigɨ́ Jesuré werêkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ pako, mɨ'ɨ̂ akabihírã sopepɨ́ niiáma. Mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ sĩ'riama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —No'ó Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire tɨ'ó, teeré keoró weerã́ noho naáta yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akabihírã weeró noho niîma, niîkɨ niîwĩ. Jesu wĩ'roré, tohô niikã́ pã'kôrire di'ta mariákã weé'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ nɨmɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãhagɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á siâkihi ditâra sumútohopɨ, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, wa'âkãrã niîwã. 


text:
Naâ pẽ'arí kura Jesu kãriá wa'âkɨ niîwĩ. Wãkûtiro wĩ'ró ɨpɨ́tɨ wẽê tuu wã'katikaro niîwɨ. Tohô wa'akã́, pã'kôri yukɨ̂sɨpɨre paâ kehe sãa mɨhakaro niîwɨ. Tiwɨ́ mirî dihata wió niîkaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, Jesuré wã'kórã bɨrɨ̂akãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, marî mirîrãtirã weé', niîkãrã niîwã. Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu wã'ká, teé wĩ'roré, pã'kôrire yɨsɨ dutíkɨ niîwĩ. Niî pe'tise di'ta marí diha pe'tia wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ẽho peóse de'ró wa'âmitito? niîkɨ niîwĩ. Naâ ɨpɨ́tɨ ɨkɨá'kãrã niî tĩharã ĩ'yâ maria, a'mêri niîkãrã niîwã: —Noa nohó niîsari baa ã'rí? Wĩ'ró, pã'kôripɨta yɨ'ti dohákã', niîkãrã niîwã. Jesu Gerasa wamêtirokɨ̃hɨ wãtiâ sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra pẽ'âkɨ niîwĩ. Pẽ'â, apé pã're Galiléia diakɨ̃hɨ Gerasa wamêtiropɨ pẽ'a ehákãrã niîwã. 


text:
Jesu yukɨ̂sɨpɨ niî'kɨ mahá nɨ'kari kura ni'kɨ́ Gerasakɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ tiro ehâkɨ niîwĩ. Yoakã́ yɨ'rɨ́karo niîwɨ kɨ̃ɨ̂ wãtiâ sãháa no'o'kɨ niiró. Neê su'ti marí, neê wi'ipɨ́ niîtikɨ niîwĩ. Masâ peeri wa'teropɨ niî baha ke'atikɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, wãtî masɨpɨ́re sãyagɨ́re “Wiháaya”, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ kõ'â wĩrokã ĩ'yâgɨ, Jesu tirópɨ ehâ ke'a, ɨpɨ́tɨ karíkũkɨ niîwĩ: —Jesu, Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ makɨ, de'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re kari boógɨ a'tîti? Yɨ'ɨ̂re yã'â butia'ro pi'etíkã weetíkã'ya, niî tutuaró me'ra sẽríkɨ niîwĩ. Pehetíri wãtî masɨré yẽ'ê, bɨrɨ̂ ke'a mɨhakã weékɨ niîwĩ. Masá kɨ̃ɨ̂re apé sia'pɨ wa'âtikã'ato niîrã, amûkãri, dɨ'pôkãripɨ kome daári me'ra dɨ'te kũú mɨhakãrã niîmiwã. Tohô weemíkã, kɨ̃ɨ̂ wehê sure mɨhakɨ niîwĩ. Wãtî kɨ̃ɨ̂re masá marirópɨ sɨ'orí miáa mɨhakɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró wamêtiti? Kɨ̃ɨ̂ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Legião wamêti', niîkɨ niîwĩ. Pãharã́ wãtiâ niîkã' ɨ̃sâ niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Wãtiâ Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre ĩ'yâ bahu dutí dihari peehopɨ bu'îri da'rê bahuriótikã'ya niî, ɨpɨ́tɨ sẽríkãrã niîwã. 


text:
Tiîtare ɨ̃rɨgɨ́pɨ pãharã́ yeseá ba'â nu'kukãrã niîwã. Naâre ĩ'yârã, wãtiâ Jesuré “Naâpɨre sãháarãti” niî, tutuaró me'ra sẽríkãrã niîwã. Jesu naâre “Tohôta weeyá”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weérã naâ masɨpɨ́re niî'kãrã wiháa, yeseapɨ́re sãháakãrã niîwã. Yeseá naâ wãtiâ sãháaka be'ro opâ tɨ'rɨpɨ oma maáti, ditârapɨ dokê yõha, mirî pe'tia wa'âkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô wa'asére ĩ'yârã, yesearé ko'terã́ a'tîro weékãrã niîwã. Naâ ɨpɨ́tɨ ɨkɨárã makâpɨ, kã́pupɨ omá wã'ka, werêsterã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Masá tohô wa'asé kitire tɨ'órã, ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã. Naâ Jesu tirópɨ ehârã, wãtiâ sãháa no'o'kɨre Jesu pɨ'toakã duhikã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ su'tí sãyâ, ãyuró wãkusé kɨogɨ́ duhîkɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, uisé me'ra ĩ'yâkãrã niîwã. 


text:
Ãpêrã toopɨ́ ĩ'yârã eharã́re Jesu wãtiâ sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩrokã ĩ'yâ'kãrã “A'tîro weé wãtiâre kõ'â wĩroami”, niî werêkãrã niîwã. 


text:
Jesu tohô weekã́ ĩ'yârã, niî pe'tirã masá Gerasapɨ niirã́ Jesuré tutuaró me'ra “Mɨ'ɨ̂ apêropɨ wa'âya”, niîkãrã niîwã. Naâ ɨpɨ́tɨ waro uîkãrã niîwã. Tohô weérã Jesuré tohô niîkãrã niîwã. Teeré tɨ'ógɨ, Jesu yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, wa'â wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Wãtiâ kɨomí'kɨ Jesuré “Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti” niîgɨ, ɨpɨ́tɨ sẽríkɨ niîmiwĩ. Jesu pe'e kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháa, niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ mɨ'ɨ̂re weé'kere werê pe'okɨ̃hɨ wa'âya, niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ niî pe'tiro kɨ̃ɨ yaá makakãharãre Jesu kɨ̃ɨ̂re weé'kere werê kusiagɨ wa'âkɨ niîwĩ. Jairo makore, tohô niikã́ diî meha kɨogóre Jesu yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu ditâra apé pã'repɨ niî'kɨ pẽ'atáka be'ro masá e'katíse me'ra kɨ̃ɨ̂re põo tẽríkãrã niîwã. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re yuû kue'kãrã niî tĩharã, tohô weékãrã niîwã. 


text:
Tiîtare ni'kɨ́ sɨ'orí nerê wɨari wi'i wiôgɨ Jairo wamêtigɨ Jesu tiró etâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Jesu tiró ehâ ke'a, Jesuré “Yɨ'ɨ̂re pahá yã'a kureya. Te'á yaá wi'ipɨ”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ makó ni'kó niigó doze kɨ'mari kɨogó wẽrisé pɨ'topɨ niîko niîwõ. “Aɨ” niî, Jesu toó wa'arí kura pãharã́ masá siru tuúkãrã niî tĩharã, kɨ̃ɨ̂re ãyuró tuú di'o wã'kakãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô weerã́ wa'tero ni'kó numiô doze kɨ'mari diî meha do'âtigo niîko niîwõ. Koô akô yee dutise wapa yeégo niî pe'tise niyéru toháa wa'âkaro niîwõ. Neê ni'kɨ́ koôre akô yee yɨ'rɨótikɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégo koô Jesu sẽ'êma wa'â, kɨ̃ɨ̂ su'tîro yapapɨ yẽ'ê yã'ako niîwõ. Koô yẽ'erí kurata koôre diî wihamí'ke bɨ'â nɨ'ka wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'arí kura Jesu sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Noá yɨ'ɨ̂re yẽ'êti? niîkɨ niîwĩ. Niî pe'tirãpɨta “Neê ni'kɨ́ yẽ'êtimi”, niîkãrã niîwã. Tohô weégɨ Pedro, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã Jesuré niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, masá mɨ'ɨ̂re dokê wã'a wã'ka, tuu kehéoma. Tohô wa'akã́ masîmigɨ, mɨ'ɨ̂ de'ró weégɨ “Noá yɨ'ɨ̂re yẽ'êti?” niîti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Ni'kó yɨ'ɨ̂re yẽ'ekã́ tɨ'ó yã'apɨ. Koôre yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra yɨ'rɨkã́ weeásɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógo, kɨ̃ɨ̂ masî tohami, yɨ'ɨ́ta tohô weeásɨ niîgo, nara sãágota Jesu tiró a'tî, ehâ ke'ako niîwõ. Koô niî pe'tirã tɨ'óropɨ werê pe'okã'ko niîwõ. A'tîro weégo kɨ̃ɨ yaró su'tîrore yẽ'eásɨ niîgo, tohô niikã́ “Yɨ'ɨ̂ yẽ'ekã́ta, yɨ'rɨó no'o'kopɨ tohaásɨ”, niî werêko niîwõ. 


text:
Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peó tĩhago, yɨ'rɨó no'o'kopɨ tohá'. Do'âtise moogó e'katíse me'ra toháaya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu koôre uúkũri kura ni'kɨ́ Jairo nerê wɨari wi'i wiôgɨ yaá wi'ikɨ̃hɨ ehâkɨ niîwĩ. Jairore niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ mako wẽrîa tohamo. Marîre bu'egɨ́re kari boó nemotigɨta maha, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jairore niîkɨ niîwĩ: —Uîtigɨta. Yɨ'ɨ̂re ẽho peóya. Mɨ'ɨ̂ tohô weekã́, mɨ'ɨ̂ mako masó no'ogosamo, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tií wi'ipɨre etâgɨ, koô pesarí tũkupɨre neê ãpêrãre sãháa dutitikɨ niîwĩ. Pedro, Tiago, João, tohô niikã́ koô pakɨ sɨmɨá di'akɨ̃re sãháa dutikɨ niîwĩ. 


text:
Niî pe'tirã tií wi'ipɨ niirã́ ɨpɨ́tɨ utirã́re Jesu niîkɨ niîwĩ: —Utîtikã'ya. Koô wẽrîtimo. Kãrígo weemó, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Masá koô wẽrî'kere masîkãrã niîwã. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂re buhíkã'kãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kurata wẽrî'ko masá, wã'kâ nɨ'kako niîwõ. Jesu koô pakɨ sɨmɨáre “Ba'asé ekayá”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weesére ĩ'yârã, koô pakɨ sɨmɨá ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ ɨkɨakãrã niîwã. Jesu koôre masó'kere neê ãpêrãre werê dutitikɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere neêokɨ niîwĩ. Be'ró naâre kɨ̃ɨ̂ tutuasére o'ôkɨ niîwĩ. Wãtiâ no'ó niirã́re kõ'â wĩro masisere o'ôkɨ niîwĩ. Tohô niikã́ do'âtise yɨ'rɨó masisere o'ôkɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niî o'ôo'kɨ niîwĩ: —Wa'ârã, neê apêye noho miáatikã'ya. Tuakɨhɨ́, ahûro, ba'asé po'é, neê niyéru miáatikã'ya. Mɨsâ sãyasé me'ra di'akɨ̃ wa'âya. Neê apêye miáa nemotikã'ya. 


text:
No'ó ãpêrã mɨsâre yẽ'êtikã, tii makáre wiháarã, tii makákãhase di'tâ wã'á'kere paâste kõ'aya. Tohô weérã mɨsâ “A'ti makákãharã bu'îritima” niî ĩ'yorã́sa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro wa'â wa'âkãrã niîwã. Wa'â, niî pe'tise makaripɨ Jesu masaré yɨ'rɨóse kitire werê kusiakãrã niîwã. Tohô niikã́ do'âtirãre yɨ'rɨókãrã niîwã. Herode Jesu weesére tɨ'ó'ke niî' 


text:
<pb/>Herode Galiléia di'ta wiôgɨ niî pe'tise Jesu weé'kere tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, Herode de'ró wee masítikɨ niîwĩ. Ãpêrã “Kɨ̃ɨ̂ João wamê yeegɨ wẽrî'kɨpɨ masá'kɨ niîmi”, niîkãrã niîwã. 


text:
Ãpêrã “Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ Elia bahuápĩ”, niîkãrã niîwã. Ãpêrã “Apé tero weégɨ ni'kɨ́ too dɨpórokɨ̃hɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ masá'kɨ niîgɨ niîsami”, niîkãrã niîwã. 


text:
Herode pe'e a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ta João yaa dɨpoáre dɨtê sure dutiwɨ. Too pũríkãre noa nohó niîsari naâ toô kã'ro uúkũ no'ogɨ? Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ sĩ'rimisa', niîkɨ niîwĩ. Jesu ni'kâmukãsetiri mil ɨmɨaré ba'asé eká'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu bese kũú'kãrã naâ bu'ê kusiaka be'ro kɨ̃ɨ̂ tiro dahâ, naâ wee kusiá'kere werêkãrã niîwã. Be'ró naâre Jesu masá marirópɨ Betsaida wamêtiri maka pɨ'topɨ sɨ'orí wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Masá pe'e naâ wa'asé kitire tɨ'ókã'kãrã niîwã. Tohô weérã naâre siru tuú wã'kakãrã niîwã. Jesu naâre e'katíse me'ra põo tẽrí, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niîmi niisére werê, do'âtirãre yɨ'rɨókɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró yamîka'pɨ niikã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ doze kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Masaré “Toô kã'rota niî'”, niîya. No'ó pɨ'tó niisé makaripɨ ba'asé, kãriró a'mâ dutiya. A'tó marî niirópɨre neê apêye noho marí butia'kã', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu pe'e niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ naâre ba'asé ekayá. Naâ kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâ ni'kâmukãsepagata pãú, tohô niikã́ wa'î pɨárãta kɨó'. Ɨ̃sâre ã'rá pãharã́ ba'aátehere duu dutígɨ weetí? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ pãharã́, ɨmɨá se'saro ni'kâmukãsetiri mil wa'tero niîkãrã niîwã. Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Masaré tee kurári nɨkɨ cinquenta duhî dutiya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró Jesu teé ni'kâmukãse pãupáre, naâ wa'î pɨárãre miî, ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ moro, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre naa yeé niiátehere “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ pe'êsteka be'ro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re masaré eti dutígɨ o'ôkɨ niîwĩ. 


text:
Niî pe'tirã ba'â, yapîkãrã niîwã. Be'ró doze pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neékãrã niîwã. Pedro Jesuré “Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨta niî'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâti Jesu kɨ̃ɨ̂ se'saro Õ'âkɨ̃hɨ me'ra uúkũgɨ weékɨ niîwĩ. Tiîtare kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ me'ra niîkãrã niîwã. Naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Masá de'ró niî uúkũti yɨ'ɨ̂re? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Ãpêrã mɨ'ɨ̂re “João wamê yeegɨ niîmi”, niîma. Ãpêrã mɨ'ɨ̂re “Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Elia niîmi”, niîma. Ãpêrã “No'ó niigɨ́ dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ masá'kɨ niîgɨ niîsami”, niîma, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ taha: —Mɨsâ waro, de'ró wãkûti yɨ'ɨ̂re? niîkɨ niîwĩ. Pedro kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî', niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere werê'ke niî' 


text:
Be'ró naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ pũûro pi'etígɨsa'. Judeu masa bɨkɨrã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'tirãsama. Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró niî pe'tirã masaré niîkɨ niîwĩ: —No'ó yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rigɨ noho niî pe'tise nɨmɨri siru tuuáto. Kɨ̃ɨ̂ weé sĩ'riro noho weetíkã'ato. Yɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e weeáto. No'ó yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rigɨ, “Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niîtigɨta siru tuuáto. 


text:
Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse me'ra yã'âro yɨ'rɨ́ sĩ'ritigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'ugɨ noho pekâ me'epɨ bu'îri da'rê bahurió no'ogɨsami. Ãpí wẽhesére uîti, yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'kugɨ noho yɨ'ɨ̂ me'ra katî nu'kugɨsami. 


text:
Ni'kɨ́ a'ti nukúkãkãhase niî pe'tisere wapá ta'agɨ, kɨ̃ɨ̂ ehêri põ'ra pe'ere bahuriógɨ, yẽ'e nohóre wapá ta'a boosari? 


text:
Yɨ'ɨ̂re, tohô niikã́ yee kitíre bopôya sãatikã'ya. Mɨsâ bopôya sãakã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîro weegɨ́sa'. Opâturi a'ti nukúkãpɨre a'tîgɨ, yɨ'ɨ̂ pakɨ asistése me'ra, kɨ̃ɨ̂re werê ko'terã me'ra yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre bopôya sãagɨsa'. Yɨ'ɨ̂ tutuasé me'ra a'tîgɨ, tohô weegɨ́sa'. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ni'karérã a'topɨ́ niirã́ yɨ'ɨ̂ wiôgɨ sãhakã́ ĩ'yâtimirã wẽrîsome, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bahusére dɨka yuú'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ semana Jesu “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ sãhakã́ ĩ'yârãsa'” niîka be'ro ɨ̃rɨgɨ́pɨ Õ'âkɨ̃hɨ me'ra uúkũgɨ mɨhâgɨ, Pedro, Tiago, Joãore miáakɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ uúkũgɨ, kɨ̃ɨ̂ bahusére dɨka yuúa wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ yeé su'tí ãyuró butisé, asistése wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'akã́, pɨárã ɨmɨá bahuá, kɨ̃ɨ̂ me'ra uúkũkãrã niîwã. Naâ dɨporókãharãpɨ Moisé, Elia niîkãrã niîwã. 


text:
Pedro kẽ'ra ɨpɨ́tɨ wɨhá kɨó'kãrã niîmirã, wã'kákãrã niîwã. Wã'ká, Jesu kɨ̃ɨ̂ asistésere, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ me'ra niirã́re ĩ'yâkãrã niîwã. 


text:
Naâ Jesu tiró niî'kãrã wa'arí kura Pedro Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, marî a'topɨ́ niikã́ ãyú yɨ'rɨa'. I'tiá wi'iakã weerã́. Ni'kâ wi'i mɨ'ɨ yaá wi'i, apé wi'i Moisé yaá wi'i, apé wi'i Elia yaá wi'i weerã́, niîkɨ niîwĩ. Pedro kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'o masítimigɨ, de'ró niî masitigɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô uúkũri kura ni'kâ o'me kurá diháti, naâre tuú bi'akã'karo niîwɨ. Naâ tií o'me kurá po'peapɨ niîrã, uîa wa'âkãrã niîwã. 


text:
Be'ró tii kurápɨ ni'kɨ́ a'tîro uúkũkã tɨ'ókãrã niîwã: —Ã'rí yɨ'ɨ̂ makɨ yɨ'ɨ̂ besé'kɨ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó ẽho peóya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro Jesu ni'kɨtá tohâ nɨ'kakɨ niîwĩ. Moisé, Elia maríkãrã niîwã maha. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ naâ ĩ'yâ'kere tohôta tɨ'ó yã'a yɨ'rɨokã'kãrã niîwã. Neê kã'ró ãpêrãre werêtikãrã niîwã. Jesu wi'magɨ́ wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
Ni'kɨ́ naâ wa'teropɨ niigɨ́ ɨpɨ́tɨ Jesuré uúkũ kehokɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ makɨ ni'kɨ́ niigɨ́re pahá yã'a kureya. Ĩ'yâgɨ a'tiá. 


text:
Wãtî kɨ̃ɨ̂re sãháa'kɨ yẽ'êa, karíkũ, wẽrîa mɨhakã weemí. Tohô niikã́ ɨsêropɨ sa'pô tu'umi. Kɨ̃ɨ̂re yã'â butia'ro weégɨ, pi'etíkã weé yɨ'rɨami. Neê du'ú sĩ'ritimi. 


text:
<pb/>Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ẽho peóse moorã́ yã'arã́ niî'. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre yoakã́ bu'êmikã, neê tɨ'o masí wee' yuhûpɨ. No'ó kã'a tero yoakã́ yɨ'ɨ̂ mɨsâre põo tẽógɨsari? Mɨ'ɨ̂ makɨre yɨ'ɨ̂ tiro miítia, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Wi'magɨ́ kɨ̃ɨ̂ tiro wa'akã́, wãtî kɨ̃ɨ̂re nukûkãpɨ dokê ke'akã weékɨ niîwĩ. Opâturi wãkûtiro kɨ̃ɨ̂re wẽrîakã weékɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, Jesu wãtîre kõ'â wĩro, yɨ'rɨókɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ pakɨré wiákɨ niîwĩ. 


text:
Niî pe'tirã toó niirã́ Õ'âkɨ̃hɨ tutuasére ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî' 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂ ni'kâroakã niisére ãyuró tɨ'oyá. Akobohótikã'ya. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre wiôrãpɨre o'ôrãsama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pe'e neê tɨ'o masítikãrã niîwã. Õ'âkɨ̃hɨ naâre tɨ'o masítikã weékɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂ niî'kere “De'ró niî sĩ'riro weetí?” niî sẽrí yã'a ui niîkãrã niîwã. Ãyuró weé yɨ'rɨ nɨ'kagɨ yeekãháse niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu bu'erã́ naâ basi noá marî wa'teropɨ niigɨ́ ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsari? niîrã, ɨpɨ́tɨ dɨ'sâ sookãrã niîwã. 


text:
naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re ma'igɨ́ noho ni'kɨ́ ã'rí wi'magɨ́re yẽ'êgɨ weeró noho weemí. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'êgɨ, yɨ'ɨ̂reta yẽ'êgɨ weemí. Yɨ'ɨ̂re yẽ'êgɨ, yɨ'ɨ̂re o'ôo'kɨ Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'rare yẽ'êgɨta weemí. No'ó mɨsâ wa'teropɨre ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî wãkûtigɨ kɨ̃ɨ́ta niîmi ãpêrã yɨ'rɨóro niigɨ́, niîkɨ niîwĩ Jesu. Marîre ĩ'yâ tu'titigɨ marî me'rakɨ̃hɨ niîmi niisé niî' 


text:
<pb/>Be'ró João Jesuré a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂ wamé me'ra pisû tĩhagɨ, wãtiâre kõ'â wĩrokã ĩ'yâwɨ. Kɨ̃ɨ̂ marî me'rakɨ̃hɨ meheta niiámi. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ka'mú ta'awɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Tohô weegɨ́re ka'mú ta'atikã'ro ɨá'. Marîre ĩ'yâ tu'titigɨ marî me'rakɨ̃hɨ niîmi, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu Tiagore, Joãore tu'tî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu wẽrî, kɨ̃ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâatoho dɨporo uiró mariró wãkû tutuaro me'ra “Jerusalẽ́pɨ wa'âgɨti”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ dɨporo ãpêrãre o'ôo' yuukɨ niîwĩ. Naâ ni'kâ maka Samaria di'tapɨ niirí makapɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ kãriátohore a'mâ yuurã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Tii maká Samariakãharã Judeu masare ĩ'yâ sĩ'ritirã niî tĩharã, Jesu o'ôo'kãrãre yẽ'ê sĩ'ritikãrã niîwã. Naâ, Jerusalẽ́pɨ Jesu wa'âgɨ weesamí niîrã, tohô weékãrã niîwã. 


text:
Samariakãharã tohô weesére ĩ'yârã, Jesu bu'erã́ Tiago, João a'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâ wiôgɨ naâre bu'îri da'rêrã, pekâ me'ere ɨ'mɨ̂sepɨ diháti dutikã ɨatí? Dɨporókɨ̃hɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Elia weé'karo noho weeró ɨatí? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Jesu naâre ĩ'yâ, tutuaró me'ra tu'tîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ tohô wãkusé Espírito Santo o'osé meheta niî'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ masaré bu'îri da'rê bahuriógɨ meheta a'tîwɨ. Naâre yɨ'rɨógɨ a'tîgɨ weewɨ́, niîkɨ niîwĩ. Be'ró naâ ape makápɨ yɨ'rɨá wa'âkãrã niîwã. Jesu me'ra wa'â sĩ'rimi'kãrã yee kití niî' 


text:
<pb/>Naâ ape makápɨ yɨ'rɨári kura ni'kɨ́ masɨ́ Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂ no'ó wa'aró siru tuúgɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wa'îkɨ̃rã naâ kãrirí tuti kɨomá. Mirikɨ̃hɨá kẽ'ra naâ põ'ratíri su'tiro kɨomá. Yɨ'ɨ̂ pũrikã Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ neê kã'ró kãri pesáro moó', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ãpí pe'ere Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂ pakɨ tiropɨ wa'âgɨti yuhûpɨ. Toopɨ́ niî, be'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ wẽrîka be'ro yaá tohagɨpɨ mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã wẽrî'kãrã weeró noho niîma. Naáta wẽrî'kãrãre yaáto. Mɨ'ɨ̂ pũrikã yɨ'ɨ̂re siru tuúya. Siru tuú, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niîgɨsami niisére werêgɨ a'tiá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesuré ãpí niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti. Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂ me'ra wa'aátoho dɨporo yaá wi'ikãharãre we'êriti sĩ'risa' yuhûpɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Di'tâ se'ê kũugɨ, opâ nɨre wa'arí niîgɨ, sẽ'êma pe'e ĩ'yâ tõrotisami. Ã'rí weeró noho Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó'kɨpɨa too dɨpóro kɨ̃ɨ̂ weeséti'kere wãkû nɨrɨtisami. Wãkû nɨrɨgɨa Õ'âkɨ̃hɨ yeekãhasere keoró wee masítisami, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Be'ró Jesu setenta e dois ãpêrã ɨmɨaré pihî nemokɨ niîwĩ. Naâre pɨârerã di'akɨ̃ niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ wa'aátehe makaripɨ kɨ̃ɨ̂ dɨporo o'ôo' yuukɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Marî otesé pehé pĩ'rí dɨkâti'. Teeré miirã́ pe'e mari kuréma. Tohô weérã mɨsâ teé otesé wiôgɨre ãpêrã miî tamu dutirã sẽri nemóya, niîkɨ niîwĩ. A'té weeró noho Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire masî sĩ'rirã pãharã́ waro niîma. Tee kitíre wererã́ pe'e pehêterãkã niîma. Tohô weérã ãpêrã kɨ̃ɨ̂ o'ôo' nemokã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá. 


text:
Mɨsâ wa'âya. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre wiosé wa'teropɨ o'ôo'gɨ weé'. Ovelha wi'marã́re yaîwa wa'teropɨ o'ôo'gɨ weeró noho o'ôo'. 


text:
Mɨsâ wa'ârã, ahûri miáatikã'ya. Niyéru sãarí ahuro kẽ'rare miáatikã'ya. Sapátu apé pa'a miáatikã'ya. Ma'âpɨ wa'ârã, ãpêrãre põo tẽrírã, yoakã́ uúkũtikã'ya. Diakɨ̃hɨ́ wa'âya. 


text:
Mɨsâ wi'ipɨ́ sãháarã, tií wi'ikãharãre a'tîro niî mɨ'taya: “Mɨsâ a'tí wi'ikãharãre ãyuró wa'aáto”, niîya. 


text:
Tií wi'ikãharã kumûkã mariró niikã́, mɨsâ “Ãyuró wa'aáto” niisé naa yeé toharósa'. Tohô niîtikã maa, mɨsâ tohô niisé mɨsâreta toharósa' taha. 


text:
Mɨsâ ni'kâ wi'ipɨ ehârã, tií wi'ipɨta tohayá. Naâ ba'asé nohore, naâ sĩ'risé nohore, mɨsá kẽ'ra ba'â siru tuuya. Da'rarã́ naâ da'rasé wapa wapá ta'a ba'â masima. Tohô weérã mɨsâ bu'êrã wa'akã́, mɨsâre o'ôrãsama. Apêye wi'seripɨ wa'â, kãrí bahâ ke'atitikã'ya. 


text:
Tii makápɨ do'âtirãre yɨ'rɨóya. Naâre a'tîro werêya: “Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisé mɨsâ tiropɨ a'tiátehe kã'ró dɨ'sá'.” 


text:
“A'ti makákãhase ɨ̃sâ dɨ'pôkãripɨ di'tâ wã'á'kepɨreta paâste kõ'arãti. A'ti makákãharã bu'îritisere ĩ'yórã tohô weerã́ti”, niîya. Naâre a'tîro niî nemoya. “Mɨsâ a'teré masîya. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisé mɨsâ tiropɨ a'tiátehe kã'ró dɨ'sá'”, niîya. 


text:
Jesu a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, tii makákãharã mɨsâre ɨatí'kãrãre a'tîro weegɨ́sami. Sodomakãharãre bu'îri da'rê'karo nemoró da'rê no'orãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesuré ẽho peótise makarikãharã yee kití niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu apêye makarikãharãre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ Corazĩ́, tohô niikã́ Betsaida wamêtise makarikãharãre yã'â butia'ro wa'ârosa' mɨsâre. Yɨ'ɨ̂ weé ĩ'yo'kere ĩ'yâmirã, dɨka yuú wee'. Yɨ'ɨ̂ ãpêrã Judeu masa niîtirã niirópɨ Tiro, Sidṍ wamêtise makaripɨ weé ĩ'yokã maa, dɨporópɨ naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuú toha boopã. Naâ bɨhâ wetisere ĩ'yórã, naâ wee wɨáro noho su'tí wãkisére sãyâ, nohâre naâ dɨpôapɨ õrêste peo boopã. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, Tiro, Sidṍkãharã nemoró mɨsâ pe'ere bu'îri da'rê yɨ'rɨ nɨ'kagɨsami. 


text:
Ni'kâroakã maa Cafarnaukãharãre werê'. “Ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâarãti”, niî wãkû ma'atikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre pekâ me'epɨ kõ'â butia'gɨsami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ bu'esére tɨ'órã, yɨ'ɨ̂reta tɨ'omá. Mɨsâre ɨatírã, meharóta yɨ'ɨ̂re ɨatíma. Tohô yɨ'ɨ̂re ɨatírã, yɨ'ɨ̂re o'ôo'kɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'rare ɨatíma, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ o'ôo' yuu'kãrã setenta e dois naâ dahâ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu setenta e dois kɨ̃ɨ̂ o'ôo' yuu'kãrã e'katíse me'ra tohatákãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, wãtiâpɨta mɨ'ɨ̂ dutiró, mɨ'ɨ̂ wamé me'ra ɨ̃sâ kõ'â wĩro mɨhakã, yɨ'tiáma, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niîro nohota niî'. Wãtîre ɨ'mɨ̂sepɨ niî'kɨ bɨpô ya'baró weeró noho diháakã ĩ'yâwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ mɨsâre tutuasére o'ôwɨ. Mɨsâ ãyâpɨre ɨ'ta peómikã, kutîpare ɨ'ta peómikã, naâ kũ'rikã́, toakã́ pũrîtisere o'ôwɨ. Niî pe'tise wãtî kɨ̃ɨ̂ tutuasére dokâ ke'a dutigɨ o'ôwɨ. Neê kã'ró mɨsâ yã'âro weé no'osome. 


text:
Wãtiâ ɨ̃sâre yɨ'tiáma niisé di'akɨ̃re e'katítikã'ya. A'té pe'ere e'katíya. Ɨ'mɨ̂sepɨ Õ'âkɨ̃hɨ yarã katî nu'kuse kɨorã́ naâ wameré ohâ õ'ori turipɨ mɨsâ wameré ohâ õ'okã, e'katíya, niîkɨ niîwĩ. Jesu yeé kiti, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re uúkũri kura Espírito Santo kɨ̃ɨ̂re e'katíse o'ô yɨ'rɨakɨ niîwĩ. Tiîtare kɨ̃ɨ̂ pakɨré a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨ'mɨ̂se, a'ti nukúkã wiôgɨ niî'. “Ɨ̃sâ masî yɨ'rɨ nɨ'karã niî'” niirã́re mɨ'ɨ yeékãhasere masikã́ weetíkɨ niîwɨ. Ãpêrã wi'marã́ weeró noho maatá tɨ'ó ẽho peórã pe'ere teeré masikã́ weékɨ niîwɨ. Mɨ'ɨ̂ tohô weesére wãkûgɨ, mɨ'ɨ̂re “Ãyú'” niî'. A'teré mɨ'ɨ̂ ɨá'karo nohota keoró weé', niîkɨ niîwĩ kɨ̃ɨ̂ pakɨré. 


text:
<pb/>Be'ró masaré niî nemokɨ niîwĩ taha: —Yɨ'ɨ̂ pakɨ niî pe'tise wee masísere yɨ'ɨ̂re o'ôwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ni'kɨtá yɨ'ɨ̂ niisétisere masî pe'okã'sami. Yɨ'ɨ́ kẽ'ra ni'kɨtá kɨ̃ɨ̂ niisétisere masî pe'o'. No'ó yɨ'ɨ̂ masikã́ weé no'orã kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ niisétisere masîsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ĩ'yâ, naâ se'sarore niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re mɨsâ, mɨsa yeé kaperi me'ra ĩ'yâ'. Tohô weérã, e'katíya. 


text:
Mɨsâre a'tîro werêgɨti. Pãharã́ dɨporókãharãpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã, tohô niikã́ wiôrã mɨsâ ni'kâroakã ĩ'yasére ĩ'yâ sĩ'rikãrã niîmiwã. Neê ĩ'yâtikãrã niîwã. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre weresére tɨ'ó sĩ'rikãrã niîmiwã. Neê ni'kâti tɨ'otíkãrã niîwã, niîkɨ niîwĩ. Jesu Samariakɨ̃hɨ yee kití me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ni'kɨ́ Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ Jesu kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ógɨ, wã'kâ nɨ'ka, Jesu me'ra uúkũgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re mehêkã yɨ'tikã́ ɨágɨ, a'tîro sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ me'ra katî nu'ku sĩ'rigɨ, de'ró weegɨ́sari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Moisé yee kití ohâka pũripɨ de'ró ohâ no'otito? Mɨ'ɨ̂ teeré bu'êgɨ, de'ró tɨ'ó yẽ'eti? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —A'tîro ohâ no'o': “Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨre niî pe'tise mɨ'ɨ̂ ẽho peóse me'ra, mɨ'ɨ̂ wãkusé me'ra, mɨ'ɨ̂ tutuasé me'ra, mɨ'ɨ̂ tɨ'ó yã'ase me'ra ma'iyá. Mɨ'ɨ̂ basi ma'iró nohota ãpêrãre ma'iró ɨá'”, niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ keoró waro yɨ'tí'. Mɨ'ɨ̂ a'teré weégɨ, Õ'âkɨ̃hɨ me'ra katî nu'kugɨsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ pe'e kɨ̃ɨ̂re ãyuró wãkukã́ ɨágɨ, Jesuré a'tîro niîkɨ niîwĩ taha: —Noa nohó niîti naâ ãpêrãre ma'iró ɨá' niirã́ noho? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re a'te kití me'ra yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ ɨmɨ́ Jerusalẽ́kɨ̃hɨ ma'â Jericó wa'arí ma'apɨ bu'ákɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ wa'arí kura yaharã́ kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, kɨ̃ɨ̂ kɨosére yahá pe'okã'kãrã niîwã. Su'tí kɨ̃ɨ̂ sãyâ'ke kẽ'rare tuu weé miikã'kãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ɨpɨ́tɨ paâ wẽhe kũu, wa'â wa'âkãrã niîwã. 


text:
Tohô wa'arí kura ni'kɨ́ sacerdote kɨ̃ɨ̂ bu'áka ma'apɨta bu'ákɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, ĩ'yâtigɨ weeró noho diakɨ̃hɨ́ yɨ'rɨ́ bu'a wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ be'ro ãpí Levi yaá kurakɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ kũyarópɨta ehâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ́ kẽ'ra apé pã're pe'e pẽ'â, ĩ'yâ yɨ'rɨ bu'a wa'âkɨ niîwĩ taha. 


text:
Naâ be'ro ãpí Samariakɨ̃hɨ Judeu masa naâ yabigɨ́ tií ma'apɨta bu'ákɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, pũûro pahá yã'akɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂ kamîre akô yeegɨ, ɨ'sêre, tohô niikã́ vinho me'ra kɨ̃ɨ yeé kamîpɨ piô peokɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, su'ti kaséri me'ra wa'mékɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ yagɨ́ jumento bu'ipɨ kɨ̃ɨ̂re mii peókɨ niîwĩ. Mii peó, ni'kâ wi'i siharã́ kãrirí wi'ipɨ miáa, kɨ̃ɨ̂re ko'tê dutigɨ kũûkɨ niîwĩ. 


text:
Ape nɨmɨ́ pe'e taha Samariakɨ̃hɨ ko'tê dutigɨ pɨá nɨmɨ da'rasé wapa weeró noho niyéru tií wi'i ko'tegɨ́re o'ôkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Ã'riré ko'têya. Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re o'ô'ke nemoró niikã́, dahâ tohagɨ mɨ'ɨ̂re wapa yeé pe'ogɨti”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
A'teré werêka be'ro Jesu Moisé ohâ'kere bu'egɨ́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ tɨ'ó yã'akã, ni'i nohó pe'e naâ i'tiárã wa'terore yaharã́ naâ yã'âro weé'kɨre pahá yã'apari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂re pahá yã'a wee tamú'kɨ ãyuró weepĩ́, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ãpêrãre ã'rí weeró noho weégɨ wa'âya, niîkɨ niîwĩ. Jesu Marta, Maria yaá wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂ niî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ wa'aró yɨ'rɨágɨ, ni'kâ makapɨ ehâkɨ niîwĩ. Tii makápɨ ni'kó Marta wamêtigo koo yaá wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂re põo tẽrí, kãri dutíko niîwõ. 


text:
Koô ni'kó Maria wamêtigore akabihótiko niîwõ. Koóta Jesu uúkũsere tɨ'ógo, kɨ̃ɨ̂ dɨ'pôkãri tiroakãpɨ duhîko niîwõ. 


text:
Koô tohô weerí kura Marta pe'e koô da'rasére wãkû ke'ti yɨ'rɨako niîwõ. Tohô weégo koô Jesu tiró wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîko niîwõ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, a'tîgo yɨ'ɨ̂ akabihó yɨ'ɨ̂re wee tamúsere neê wãkûtimo. Mɨ'ɨ̂ neê mehêkã tɨ'ó yã'a weeti koô tohô weesére? Koôre yɨ'ɨ̂re wee tamú dutiya, niîko niîwõ. 


text:
Maria pe'e yɨ'ɨ̂ uúkũsere tɨ'ógo, ãyusé warore weégo weemó. Koô tɨ'ó ẽho peó'kere neê ãpêrã e'mâ masitisama. Tee nohó pe'ere weeró ɨá', niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Ni'kâ nɨmɨ Jesu apêropɨ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrígɨ weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ sẽrí tu'a ehaka be'ro ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ bu'egɨ́ Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, João masaré wamê yeegɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re Õ'âkɨ̃hɨre sẽrisére bu'êkɨ niîwĩ. Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ɨ̃sâre bu'êya, niîkɨ niîwĩ.<pb/> 


text:
Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ:<pb/>—Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, a'tîro niîya:<pb/>“Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨ niî'. Niî pe'tirã mɨ'ɨ̂re wio pesáse me'ra ẽho peoáto.<pb/>A'ti nukúkãpɨre mɨ'ɨ̂ besé'kɨ maatá wiôgɨ sãhágɨ a'tiáto.<pb/>Ɨ'mɨ̂sepɨre mɨ'ɨ̂ ɨaró di'akɨ̃ weesamá. Naâ weeró noho a'ti nukúkãkãharã kẽ'ra meharóta weeáto.<pb/> 


text:
Ɨ̃sâ yã'âro weé'kere akobohóya. Ɨ̃sâ ãpêrãre akobohó'karo weeró nohota ɨ̃sá kẽ'rare akobohóya.<pb/>Ɨ̃sâ yã'âro weé sĩ'risere ka'mú ta'aya. Tohô niikã́ yã'agɨ́ ɨ̃sâre niî kehe sãa sĩ'rikã, ka'mú ta'aya”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu apêye niî nemokɨ niîwĩ: —No'ó mɨsâ wa'teropɨre ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ kɨo boósami. Kɨ̃ɨ̂ yamî deko mɨsa yaá wi'ipɨ wa'â, a'tîro niî boosami: “Yɨ'ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ, i'tiága pãú yɨ'ɨ̂re wasoyá. 


text:
Yɨ'ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ ãpí apêropɨ sihâgɨ ehâ'kɨ yaá wi'ipɨ ehâmi. Neê kɨ̃ɨ̂re apêye noho kã'ró ekasé moósa'”, niîsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ apé tero weégɨ mɨ'ɨ̂re wi'í po'peapɨ a'tîro yɨ'ti wĩró boosami: “Yɨ'ɨ̂re wã'kotígɨta. Sopé pɨ'to ãyuró waro bi'á toha no'oapɨ. Yɨ'ɨ̂ põ'ra yɨ'ɨ̂ me'ra kãrírã pesâma. Yɨ'ɨ̂ wã'kâ nɨ'ka apêye noho o'ôgɨ wa'â masitisa' mɨ'ɨ̂re”, niîsami. 


text:
Mɨsâre werêgɨti. Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ niîmikã, wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂re apêye noho o'ôgɨ wa'âtisami. A'tîro pe'e weesamí. Kɨ̃ɨ̂re sẽrí nu'kukã ĩ'yâgɨ, kari boó nemotikã'ato niîgɨ, niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ ɨasére o'ôsami. Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ niikã́ meheta tohô weesamí. 


text:
Tohô weégɨ mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá. Kɨ̃ɨ̂re sẽrikã́, o'ôgɨsami. Mɨsâ sẽrí a'mâ nu'kurã, bokarã́sa'. Mɨsâ me'rakɨ̃hɨ yaá wi'i sopé pɨ'to pisû nu'kukã kɨ̃ɨ̂ mɨsâre pãâ sõroro weeró noho weegɨ́sami. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrirã́re o'ôsami. No'ó a'magɨ́ noho bokagɨ́sami. Sopé pɨ'to pisugɨ́ weeró noho sẽrí nu'kugɨre o'ôgɨsami. 


text:
<pb/>Mɨsâ põ'ra ba'asé sẽrikã́, neê ni'kɨ́ ɨ̃tâ peere o'ôti boosa'. Wa'î sẽrikã́ kẽ'rare, ãyâre o'ôti boosa'. 


text:
Mɨsâ yã'arã́ niîmirã, mɨsâ põ'rare ãyusére o'ô masi'. Too pũríkãre marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́, nemoró ãyusé o'ôgɨsami. Kɨ̃ɨ̂re sẽrirã́re Espírito Santore o'ôgɨsami, niîkɨ niîwĩ. Jesuré “Wãtî tutuaró me'ra weé ĩ'yomi” niî naâ uukahá'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ masɨ́ wãtî sãháa no'o'kɨ uúkũ masitigɨ tohákɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re kõ'â wĩrogɨ weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re kõ'â wĩrokã, uúkũ masitimi'kɨ uúkũkɨ niîwĩ. Teeré ĩ'yârã, masá ĩ'yâ mariakãrã niîwã. 


text:
Ni'karérã a'tîro niîkãrã niîwã: —Ã'rí Jesu wãtiâ wiôgɨ Beelzebú wamêtigɨ tutuaró me'ra wãtîre kõ'â wĩromi, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Ãpêrã pe'e diakɨ̃hɨ́ta Jesu tutuâmiti kɨ̃ɨ? niîrã, kɨ̃ɨ̂re ɨ'mɨ̂sekãhasere weé ĩ'yo dutikãrã niîmiwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ naâ tohô wãkusére masîgɨ, naâre niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâ kurakãharã a'mêri dɨka watí, a'me kẽérã, masâ pe'tia wa'âsama. Ni'kâ wi'ikãharã dɨka watírã, naá kẽ'ra pe'ti dihásama. 


text:
A'té weeró noho wãtiâ wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ basi dɨka watígɨ, kɨ̃ɨ̂ tutuâ nemotisami maha. Mɨsâre a'teré uúkũgɨti. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re “Wãtî Beelzebú tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi”, niîmi'. 


text:
Too pũríkãre yɨ'ɨ̂ tohô weekã́ maa, mɨsâ bu'esére siru tuúrã wãtiâre kõ'â wĩrorã, noá tutuaró me'ra kõ'â wĩrosari? Naâre mɨsâ “Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩroma”, niî'. Tohô weéro masî no'o'. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re niisé diakɨ̃hɨ́ nií wee'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ dutiró me'ra pe'e wãtiâre kõ'â wĩro'. A'té me'ra “Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé mɨsâ tiropɨre niî toha'”, niî no'o', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu naâre a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ ɨmɨ́ tutuagɨ́ niî pe'tise wamotíkã kɨ̃ɨ yaá wi'ire ko'tekã́, kɨ̃ɨ yeére mehêkã weetísama. 


text:
kɨ̃ɨ̂ nemoró tutuagɨ́ a'tî, kɨ̃ɨ̂re dokâ ke'akã weégɨ, kɨ̃ɨ̂ wamotími'kere e'mâ pe'okã'sami. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ wamo marígɨ mehô niigɨ́ tohákã'sami. Teeré e'mâ'kɨ kɨ̃ɨ̂ me'rakãharãre dɨka waásami. Jesu, yɨ'ɨ̂ wãtî yɨ'rɨóro tutuâ yɨ'rɨ nɨ'ka' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Jesu a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂re ɨatírã yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'tirã niîma. Yɨ'ɨ̂re see neé tamutigɨ noho dokesté wã'kagɨ weeró noho niîmi. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã masaré Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peókã ka'mú ta'arã weemá niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Wãtî too dɨpóropɨ kɨ̃ɨ̂ niî'kɨpɨre mahâmi sãhase niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Wãtî masɨpɨ́re kõ'â wĩro no'oka be'ro akó marirópɨ sihâ baha ke'atisami. Kɨ̃ɨ̂ niiátohore a'mâgɨ, tohô weesamí. Kɨ̃ɨ̂ niiró bokatígɨ, a'tîro wãkûsami: “Yɨ'ɨ̂ wiháa'kɨpɨre dahâ sãhagɨti taha”, niîsami. 


text:
Be'ró ãpêrã wãtiâ setere kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóro yã'arã́re pihîsami. Pihî, be'ró too dɨpóropɨ kɨ̃ɨ̂ wiháa'kɨpɨre naâ niî pe'tirã sãháasama. Tohô weégɨ masɨ́ kɨ̃ɨ̂ too dɨpóropɨ niî'karo nemoró yã'âro tohasamí, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu “E'katíse waro a'tîro niî'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu uúkũri kura ni'kó numiô masá pãharã́ wa'teropɨ niigó karíkũ kehoko niîwõ: —Mɨ'ɨ̂re põ'ratí masó'ko ãyuró waro e'katí yɨ'rɨsamo, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó, kɨ̃ɨ̂ dutisére weerã́ pe'e pũrikã ãyuró waro koô nemoró e'katísama, niîkɨ niîwĩ. Masá yã'arã́ Jesuré weé ĩ'yo dutimi'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu tiró pãharã́ masá nerê wã'kakãrã niîwã. Naâ tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ uúkũkɨ niîwĩ: —Masá a'tóka terokãharã yã'â yɨ'rɨama. Naâ yã'arã́ niîrã, weé ĩ'yose di'akɨ̃re ɨamá. Naâ teeré ɨamíkã, a'té di'akɨ̃re werêgɨti. Jona dɨporókɨ̃hɨpɨ wa'â'ke noho di'akɨ̃re ĩ'yogɨ́ti. 


text:
Jona kɨ̃ɨ̂re wa'â'ke me'ra Nínivekãharãre weé ĩ'yogɨ weeró noho weékɨ niîwĩ. Naâre weé ĩ'yo'karo weeró noho yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ kẽ'ra a'tóka teropɨ niirã́re weé ĩ'yogɨti. 


text:
Dɨporókõho muhîpũ mɨhátiro diakɨ̃hɨ́ pe'e niirí di'ta wiôgo Israel kurakãharã wiôgɨ Salomão masisére tɨ'ógo a'tîko niîwõ. Yɨ'ɨ̂ Salomão yɨ'rɨóro masî yɨ'rɨ nɨ'kamikã, mɨsâ pe'e yɨ'ɨ̂re tɨ'ó sĩ'ri wee'. Tohô weégo Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, tií di'ta wiôgo niî'ko a'tóka terokãharãre “Mɨsâ Jesuré ẽho peótirã, yã'âro weewɨ́”, niîgosamo. 


text:
Apêye kẽ'rare werêgɨti. Jona Nínive wamêtiri makakãharãre Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werekã́, naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti, du'úkãrã niîwã. Yɨ'ɨ̂ pe'ere Jona yɨ'rɨóro niîmikã, mɨsâ ẽho peó wee'. Mɨsâ naâ weé'karo noho yã'âro weé'kere bɨhâ weti wee'. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, Nínivepɨ niî'kãrã a'tóka terokãharãre “Mɨsâ Jesuré ẽho peótirã, yã'âro weewɨ́”, niîrãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Marî kapêri sĩ'óo'kaha weeró noho niî' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Masá sĩ'óo'kahare sĩ'óo'ka be'ro bahutíropɨ, akâro dokapɨ sĩ'o dɨpótisama. Tohô weeró noho o'ôrã, toopɨ́ sãha ehárã nɨkɨ ĩ'yaáto niîrã, ɨ'mɨáropɨ sĩ'óo' peosama. 


text:
Marî kapêri sĩ'óo' mɨ'takaha weeró noho niî'. Marî kapêri ãyukã́, ãyuró ĩ'yâ masi'. Marî kapêri ĩ'yâ ehatikã maa, ãyuró ĩ'yâtisa'. A'té weeró noho mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó, kɨ̃ɨ yeére weérã, kapêri ãyuró weeró noho niî'. Mɨsâ a'ti nukúkãkãhase pe'ere wãkû nɨrɨkã maa, kapêri ĩ'yâ ehatirã weeró noho niî'. Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weetírã, na'î tĩ'aropɨ niirã́, kɨ̃ɨ̂re masîtirã weeró noho niî'. 


text:
Mɨsâ ẽho peósere sĩ'óo'se weeró noho kɨó'. Teeré na'î tĩ'aropɨ weeró noho yã'âro weesé me'ra dohórẽ'tikã'ya. 


text:
Tohô weérã mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó, yã'asé mariró kɨ̃ɨ̂ ɨaró weérã, kɨ̃ɨ yeékãhasere ãyuró tɨ'o masírãsa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu fariseu masare, tohô niikã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́re tu'tî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu werê tu'a ehaka be'ro ni'kɨ́ fariseu masɨ kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ ba'â dutigɨ pihîakɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesu sãháa, mesapɨ ehâ nuhakɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró fariseu naâ wee wɨáro noho ba'aátoho dɨporo Jesu kɨ̃ɨ̂ amûkoetikã ĩ'yâgɨ, ĩ'yâ mariakɨ niîwĩ. 


text:
Teeré masîgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ fariseu masa bahû yoaropɨ di'akɨ̃ ãyuró weé ta'sa'. Bapârire bu'îpɨ di'akɨ̃ koerã́ weeró noho niî'. Tii paá po'peapɨre pehé yã'asé mɨsâ ãpêrã yeere yahá'ke, ãpêrã yeere ɨâri peha yɨ'rɨ nɨ'ka'ke ũ'îri weeró noho wã'yá'. 


text:
Mɨsâ kɨosére ãpêrãre pahá yã'arã, o'ôya. Tohô weérã bapârire po'peápɨ koerã́ weeró noho weerã́sa'. Be'ró bu'îpɨ, po'peápɨ kẽ'rare ũ'îri marirã́ weeró noho ãyurã́ toharã́sa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ fariseu masare yã'âro wa'ârosa'. Mɨsâ otesé õ'ô mahakã menta, arruda wamêtise, niî pe'tise opa daári dɨkâtise nohoakãre see neé, opâ sɨ̃'ɨri weésa'. Pɨámukãse sɨ̃'ɨri kɨórã, ni'kâ sɨ̃'ɨ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ miáa, Õ'âkɨ̃hɨre wamê peo, sacerdotere o'ósa'. Tohô weemírã, ãyuró weesé, Õ'âkɨ̃hɨre ma'isé pe'ere weé wee'. A'tîro pe'e weeyá. Mɨsâ otesére kɨ̃ɨ̂re o'ô du'utimirã, a'té ãyú yɨ'rɨ nɨ'kasere weeyá. 


text:
<pb/>Mɨsâ fariseu masare yã'âro wa'ârosa'. Mɨsâ nerê wɨase wi'seripɨre wiôrã naâ duhî wɨase kumuripɨ duhî sĩ'ri'. No'ó mɨsâ wa'aró wio pesáse me'ra põo tẽríkã ɨá'. 


text:
<pb/>Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́, tohô niikã́ fariseu masa, wee soórã niî'. Yã'âro wa'ârosa' mɨsâre. Masâ peeri naâ yaá'ke bahutíse weeró noho niî'. Ãpêrã a'tî, masîtimirã, tee peéri bu'i ɨ'ta kũú wã'kasama. A'té weeró noho mɨsâ po'peapɨre yã'arã́ niî'. Ãpêrã mɨsâ yã'âro weesére masîtisama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, ni'kɨ́ Moisé ohâ'kere bu'egɨ́ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ a'tîro niîgɨ, ɨ̃sá kẽ'rare tu'tîgɨ weé', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨsá kẽ'rare yã'âro wa'ârosa'. Ãpêrãre weé põo tẽóya marisére dutî yɨ'rɨokã'sa'. Teeré dutîmirã, mɨsâ pe'e neê weé wee'. 


text:
<pb/>Yã'â butia'ro wa'ârosa' mɨsâre. Mɨsâ dɨporókãharã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã masâ peeri bu'ipɨ yeê apo nɨ'ko'. Naâreta mɨsâ yẽkɨ sɨmɨápɨ wẽhe mɨhátikãrã niîwã. 


text:
Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã naâ niî'kere weé wee'. Yɨ'ɨ́ kẽ'rare ẽho peó wee'. Mɨsâ a'tîro weesé me'ra mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá weé'kere bu'î peha tamusere masî no'o'. Naâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhé kõ'akãrã niîwã. Mɨsâ pe'e naa yeé masâ peerire yeê apo nɨ'ko'. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂ pakɨ dɨporópɨ masisé me'ra a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Yee kití werê mɨ'tarãre, tohô niikã́ yee kití bu'erã́re o'ôo'gɨti. Ni'karérãre wẽhé kõ'a, ãpêrãre yã'âro weé sĩ'rirã, no'ó naâ wa'aró siru tuú kusiarãsama”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. 


text:
Tohô weégɨ niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhé'ke wapa Õ'âkɨ̃hɨ a'tîro weegɨ́sami. A'tóka terokãharã masaré bu'îri wapa seégɨsami. 


text:
A'ti nukúkã weé nɨ'kaka terore mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá Abelre wẽhé mɨ'takãrã niîwã. Be'ró teê Zacaria naâ Õ'âkɨ̃hɨre wa'îkɨ̃rãre ɨ̃hâ moro peo wɨaropɨ diakɨ̃hɨ wẽhé'ke me'ra yapatí'. Tohô weégɨ mɨsâre niîgɨti. Tohô weé'ke wapare a'tóka teropɨ niirã́re bu'îri wa'ârosa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́ Õ'âkɨ̃hɨ yeere masî'. Teeré masîmirã, ãpêrãre masikã́ weé wee'. Mɨsâ basita yɨ'ɨ̂re ẽho peó wee'. Ãpêrã kẽ'rare ẽho peókã ɨa sãá wee'. Tohô weéro yã'âro wa'ârosa' mɨsâre, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu a'teré niîka be'ro Moisé ohâ'kere bu'erã́, tohô niikã́ fariseu masa kɨ̃ɨ̂ me'ra uâ yɨ'rɨakãrã niîwã. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re pehé sẽrí yã'a wã'kokãrã niîwã. 


text:
Jesu masaré bu'erí kura pãharã́ waro masá nerêkãrã niîwã. Naâ pãharã́ waro niî tĩharã, a'mêri ɨ'tá tĩ'a, dokê wã'a mɨhakãrã niîwã. Jesu neê waro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ di'akɨ̃re werê mɨ'takɨ niîwĩ yuhûpɨ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ fariseu masa naa yeé fermento pãú bɨkɨakã́ weesére tɨ'o masíya. Fermento niîgɨ, naâ niî soose me'ra bu'esére tɨ'o masíya niîgɨ weé', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weérã mɨsâ yamîpɨ weeró noho weé'ke ãpêrã tɨ'otíropɨ niî'ke a'tîro weé no'orosa'. Ɨmɨ̂kohopɨ weeró noho niî pe'tirã tɨ'óropɨ werê no'orosa'. Apêye mɨsâ wi'í po'peapɨ ya'yióropɨ niî'ke kẽ'ra wi'í bu'ipɨ karíkũro weeró noho ɨpɨ́tɨ bɨsɨkã́ weé no'orosa', niîkɨ niîwĩ. Jesu “Noa nohóre uiró ɨatí?” niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro werêkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂ me'rakãharãre a'tîro werêgɨti. A'ti ɨpɨ́re wẽhé kõ'arãre uîtikã'ya. Wẽhéka be'ro naâ mehêkã wee masítisama. 


text:
Mɨsâre “Ã'rí pe'ere uîya”, niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ marî wẽrîka be'ro pekâ me'epɨ kõ'â butia' masisami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weegɨ́ pũrikãre uîya. 


text:
<pb/>Ni'kâmukãrã mirikɨ̃hɨá õ'ô maharãakã kã'roákã waro wapatíma. Tohô niîmikã, Õ'âkɨ̃hɨ pe'e neê ni'kɨré masîtikã weetísami. 


text:
Tohô niikã́ mɨsâ poâripɨreta “Tiikése niî'”, niî masî pe'okã'sami. Tohô weérã masaré uîtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ pãharã́ mirikɨ̃hɨá nemoró mɨsâ wapatí'. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre ãyuró ko'têgɨsami. Ãpêrã ĩ'yóropɨ “Jesu Cristore ẽho peó'” niisé niî' 


text:
<pb/>Mɨsâre werêgɨti. No'ó masá ĩ'yóropɨ yɨ'ɨ̂re “Ẽho peó'” niî werekã́, yɨ'ɨ́ kẽ'ra Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã ĩ'yóropɨ naâre ãyuró uúkũgɨsa'. 


text:
Ni'kɨ́ masaré uîgɨ, masá ĩ'yóropɨ yɨ'ɨ̂re “Ẽho peó wee'” niigɨ́re yɨ'ɨ́ kẽ'ra Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ĩ'yóropɨ naâre “Yagɨ mehéta niîmi”, niîgɨti. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre yã'âro uúkũkã, Õ'âkɨ̃hɨ akobohógɨsami. Espírito Santo pe'ere yã'âro uúkũkã, Õ'âkɨ̃hɨ akobohósome. 


text:
<pb/>Ãpêrã mɨsâre werê sãarã, nerê wɨase wi'seripɨ, beserã́ tiropɨ, wiôrã tiropɨ miáa boosama. Naâ tohô weekã́, mɨsâ uúkũatehere “De'ró yɨ'tirã́sari? De'ró niîrãsari?” niî wãkû ke'titikã'ya. 


text:
Mɨsâ uúkũri kura Espírito Santo mɨsâ yɨ'tiátehere werêgɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Pehé apêye noho kɨogɨ́ yee kití niî' 


text:
<pb/>Jesu bu'erí kura ni'kɨ́ masá wa'teropɨ niigɨ́ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ pakɨ wẽrîgɨ, apêye noho ɨ̃sâre kũûkɨ niîwĩ. Teeré yɨ'ɨ̂ ma'mire yɨ'ɨ̂ me'ra dɨka waá dutiya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ de'ró wãkûti? Yɨ'ɨ̂ pakɨ yɨ'ɨ̂re mɨsâre bese dutígɨ, mɨsâre apêye noho dɨka waá dutigɨ sõróopĩ, niî wãkûmiti? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Apêye niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ niî pe'tise ɨâri pehase nohore tɨ'o masí, wãkûya. Marî katisé pehé apêye noho kɨosé meheta niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro kití weeró noho niisé me'ra a'tîro niî werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ pehé kɨogɨ́ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ otêka be'ro pehe waró dɨkâtikaro niîwɨ. 


text:
Teé pehé niikã́ ĩ'yâgɨ, a'tîro wãkûkɨ niîwĩ: “De'ró weegɨ́sari yɨ'ɨ̂ teé pehé me'ra? Teeré yɨ'ɨ̂ no'opɨ́ nɨroró moó'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró wãkû apokɨ niîwĩ taha: “A'béya. A'tîro weegɨ́ti. Yɨ'ɨ̂ ba'asé nɨrorí wi'ire kõ'â pe'o, nemoró pahirí wi'i weegɨ́ti. Toopɨ́ niî pe'tise otesé dɨkare no'ó yɨ'ɨ̂ kɨosére nɨrôgɨti”, niîsami. 


text:
“Tu'â eha nɨ'ko, yɨ'ɨ̂ basi a'tîro niîgɨti: Pehé kɨ'marikãhase niiátehere nɨrô'ke kɨó'. Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ ɨaró soó, ba'â, sĩ'rí e'katígɨti'”, niîsami. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ pe'e tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂ tɨ'o masí wee'. Ni'kakã́ yamita mɨ'ɨ̂ wẽrîgɨsa'. Too pũríkãre mɨ'ɨ̂ nɨrô'ke pehé noa yeé toharósari?” niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. 


text:
Tohôta wa'ârosa' pehé kɨogɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre wãkûtigɨ, kɨ̃ɨ yeé di'akɨ̃ mii neéo kũugɨre. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yórore pahasé kɨogɨ' waro niîsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yarã́re ko'tesé niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâre niîgɨti. Yẽ'e nohóre ba'ârãsari? Yẽ'e nohóre sãyârãsari? niî wãkû ke'titikã'ya. 


text:
Mirikɨ̃hɨáre wãkûya. Naâ ba'â sĩ'rirã, otesé kapere otê, pĩ'rí dɨkâtikã weetísama. Ba'asé nɨrosé wi'seri, naâ ekarã́ nɨrosé wi'seri kẽ'rare moosamá. Tohô niîmikã, Õ'âkɨ̃hɨ naâre ba'asé o'ôsami. Mɨsâ pe'e tootá mirikɨ̃hɨá nemoró wapatí yɨ'rɨ nɨ'ka'. 


text:
A'tîro niî'. Teeákã marikãre mɨsâ wãkû ke'tise me'ra neê kã'roákã bɨkɨâ nemo wee'. Tãhârãta ba'asé, sĩ'risé, su'tiré boka masítisa'. 


text:
<pb/>O'ôri, nɨkɨ̂kãhasere wãkûya. Teé no'ó ɨaró pĩ'ri bahá ke'atisa'. Da'ratí, su'âtimiro, su'tí ãyuró sãyâro weeró noho bahú'. Marî yẽkɨ wiôgɨ Salomão ãyusé su'tí sãyâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô sãyâmigɨ, o'ôri weeró noho ãyú butia'ro sãyâtikɨ niîwĩ. Teé o'ôri ãyú butia'se niî'. 


text:
Ni'kakã́re kã'ró katî ni'i, yamiákã yãî diha wa'ása'. Be'ró pekâ me'epɨ ɨ̃hâ kõ'a no'osa'. Tohô niîmikã, Õ'âkɨ̃hɨta o'ôrire ãyuró bahukã́ weesamí. Kɨ̃ɨ̂ o'ôrire ãyuró ko'teró nemoró mɨsâ pe'ere weesamí. Mɨsâ, mɨsâ ẽho peótise bu'iri wãkû ke'ti'. 


text:
A'ti nukúkãkãharã Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peótirã teeré wãkû ke'tisama. Marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ mɨsâ ɨasé nohore masî tohasami. 


text:
Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ yeere wãkû yɨ'rɨ nɨ'kaya. Tohô weekã́, mɨsâre ba'asé, sĩ'risé, sãyasé nohore o'ô bu'i peogɨsami. Ɨ'mɨ̂sepɨ marî bokaátehere wãkû nɨrɨ dutise niî' 


text:
<pb/>Mɨsâ yɨ'ɨ̂ bu'erã́, yarã́ ovelha weeró noho niî'. Mɨsâ pehêterãkã niîmirã, uîtikã'ya. Marî pakɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ mɨsâ wa'akã́ ɨasamí. 


text:
Mɨsâ kɨosére duâ, ãpêrã moorã́re o'ôya. A'ti nukúkãkãhase boâ dihaatehere wãkûtikã'ya. Ɨ'mɨ̂sekãhase boâtiatehe pe'ere wãkûya. Toopɨ́re mɨsâ ãyusé kɨoátehe neê pe'tisomé. Neê yaharã́ sãháa yahasomé. Ãpêrã noho kẽ'ra ba'â bahuriósome. 


text:
Marî ɨpɨ́tɨ ma'isére wãkû nɨrɨsa'. Tohô weérã a'ti nukúkãkãhase di'akɨ̃re wãkû nɨrɨtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ yee pe'ere wãkû nɨrɨya. Jesu “Mɨsâ apo yuú'kãrãpɨ niîya” niisé niî' 


text:
Da'rá ko'terã naâ wiôgɨ amûkã dɨ'terí bosê nɨmɨ wa'âka be'ro kɨ̃ɨ̂ dahaátehere ko'tê'karo weeró noho weeyá. Kɨ̃ɨ̂ sopé pɨ'topɨ pisukã́, maatá pãâo sõrorãti niîrã, ko'têsama. Mɨsá kẽ'ra naâ weeró noho weeyá. 


text:
Da'rá ko'terã naâ wiôgɨ dahaátehere keoró ko'têsama. Kɨ̃ɨ̂ daharí kura keoró boka ehá no'orã noho e'katísama. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Naâre tohô boka ehágɨ, wiôgɨ basita ba'asé etiákɨhɨ duhî dutisami. Be'ró naâre eti bɨrósami. 


text:
Apêyere a'tîro masîya. Wi'í wiôgɨ tií hora niikã́ yahagɨ́ a'tîgɨsami niîgɨ, kãrití boosami. Yahagɨ́ kɨ̃ɨ yaá wi'ire pãâo sãhasere ka'mú ta'a boosami. 


text:
Mɨsá kẽ'ra ã'rí weeró noho apo yuú niîya. Mɨsâ neê kã'ró wãkûti butia'ri kura yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîgɨsa', niîkɨ niîwĩ. Jesu pɨárã da'rá ko'terã yee kití me'ra bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu bu'erí kura Pedro sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ a'te kitíre ɨ̃sâ di'akɨ̃re werêgɨ weeáti, ou niî pe'tirãre werêgɨ weeáti? niî sẽrí yã'akɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu niîkɨ niîwĩ: —Noa nohó yɨ'ɨ̂ dutiró weé me'rigɨ, tɨ'o masígɨ waro niîsari? niîgɨ, a'tîro werêgɨti. Wiôgɨ apêropɨ wa'âgɨ, kɨ̃ɨ yaá wi'ire ko'tê dutigɨ ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre kũûsami. “Ãpêrã da'rá ko'terãre no'ó dɨ'sasé nohore ba'asé ekayá”, niîsami. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Kɨ̃ɨ̂ keoró weesé wapa wiôgɨ niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ kɨosére ko'tê dutigɨ sõróogɨsami. 


text:
“Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ maatá dahâsome” niigɨ́ noho pũrikã a'tîro weesamí. Ãpêrã da'rá ko'terã ɨmɨaré, numiâre yã'âro paâ pi'etíkã weesamí. Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ maatá bahutígɨsami niîgɨ, ba'â, sĩ'rí, ke'asamí. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kura wiôgɨ wãkûtiro kɨ̃ɨ̂ ko'têtiri kura dahâsami. Kɨ̃ɨ̂ kũû wã'ka'kɨre dutî'kere weetí'ke wapa ɨpɨ́tɨ bu'îri da'rêgɨsami. Ãpêrã yã'arã́ wiôgɨ dutisére weetí'kãrãre bu'îri da'rê butia'kere bu'î peha tamugɨsami. 


text:
<pb/>Da'rá ko'tegɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ ɨasére keoró masîsami. Tohô masîmigɨ, kɨ̃ɨ̂ dutisére keoró wee yuúti, yɨ'rɨ́ nɨ'kagɨ ɨpɨ́tɨ tãrá no'ogɨsami. 


text:
Ãpí da'rá ko'tegɨ wiôgɨ ɨasére masîtisami. Tohô masîtimigɨ, bu'îri da'rê no'ose nohore weégɨ, sahâtiro kure tãrá no'ogɨsami. Pehé masisé o'ô no'o'kɨ nemoró wapa seé no'ogɨsami. Tohô niikã́ “Ãyú butia'ro weegɨ́sami” niî no'o'kɨ nemoró “Tohô weeró ɨá'” niî no'ogɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu “Yeé bu'iri masá dɨka watíma” niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pekâ me'e wĩhá wã'kogɨ weeró noho masá yã'âro weesére kõ'âgɨ a'tîwɨ. Tií me'e ɨ̃hɨ̂ nu'kuro weeró noho ni'kâroakãre yã'asére yɨ'rɨ wetí'kãrãpɨ niikã́ weé toha sĩ'rimisa'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pi'etí ni'igɨsa' yuhûpɨ. Yɨ'ɨ̂ pi'etiátehere wãkûgɨ, yã'âro ehêri põ'rati'. Pi'etí tohagɨpɨ, ehêri põ'ratigɨsa'. 


text:
Mɨsâ tɨ'ó yã'akã, yɨ'ɨ̂ a'tí di'tapɨre ãyuró niisétiatehere miítigɨ weeparí? Nií wee'. Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri masaré dɨka watíse miítigɨ weé'. 


text:
Ni'kakã́ me'ra ni'kâmukãrã ni'kâ wi'ikãharã a'mêri dɨka watí nɨ'karãsama. I'tiárã pɨárã me'ra a'mé tu'tirãsama. Pɨárã i'tiárã me'ra a'mé tu'tirãsama. 


text:
Pakɨ́ kɨ̃ɨ̂ makɨ́ me'ra a'mé tu'tigɨsami. Kɨ̃ɨ̂ makɨ́ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra meharóta weegɨ́sami. Pakó makó me'ra a'mé tu'tigosamo. Koô makó kẽ'ra pakó me'ra meharóta weegósamo. Maa yẽkó koô makɨ nɨmó me'ra uâgosamo. Koô makɨ nɨmó maa yẽkó me'ra meharóta weegósamo. Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri tohô weerã́sama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Ɨmɨ̂koho bahusére uúkũse kiti niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré apêye kẽ'rare niîkɨ niîwĩ: —Muhîpũ mɨhátiro pe'e yĩa mɨhátikã, “Akôro pehârotiro weé'”, niísa'. Mɨsâ niî'karo nohota pehása'. 


text:
Mɨsâ weé ta'sarã niî'. A'ti nukúkãkãhase, ɨ'mɨárokãhase marikãre “Tohô niî'”, niî masî'. Tohô niîmirã, de'ró weérã a'tóka tero yɨ'ɨ̂ weé ĩ'yose pe'ere “Tohô niî sĩ'riro weé'”, niî masí weeti? niîkɨ niîwĩ. A'mé tu'ti'kãrã ãyuró apoyá niisé niî' 


text:
Ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂re werê sãa sĩ'rikã, wiôrã tiropɨ kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âya. Toopɨ́ ehaátoho dɨporo ma'âpɨ kɨ̃ɨ̂ me'ra apó we'okã'ya. Tohô weekã́, mɨ'ɨ̂re kɨ̃ɨ̂ besegɨ́re o'ôti boosami. Tohô weetíkã maa, besegɨ́ surárare pihîo, bu'îri da'rerí wi'ipɨ mɨ'ɨ̂re sõróo duti boosami. 


text:
Mɨ'ɨ̂re werêgɨti. Bu'îri da'rerí wi'ipɨ sãhá wapa yeé pe'otikã, mɨ'ɨ̂re neê du'u wĩrósome. A'té weeró noho mɨsâ yã'âro weesére Õ'âkɨ̃hɨ me'ra apó we'okã'ya niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu masaré bu'erí kura ãpêrã masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâkãrã niîwã. Ehâ, Pilato ni'karérã Galiléia di'takãharãre kɨ̃ɨ̂ wẽhe dutí'kere werêkãrã niîwã. Naâ “Galiléiakãharãre wẽhéka be'ro naa yeé diîre wa'îkɨ̃rã Õ'âkɨ̃hɨre ɨ̃hâ moro peorã yeé diî me'ra more dutíkɨ niîwĩ”, niî werêkãrã niîwã. 


text:
Jesu teeré tɨ'ógɨ, naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ de'ró wãkûti? Galiléiakãharã ãpêrã yɨ'rɨóro yã'â butia'rã niî yɨ'rɨ nɨ'kapari? “Teé bu'iri tohô wa'âpã”, niî wãkûmiti? 


text:
Apêyere Siloé wamêtiri makapɨ naâ yeêka tuturo nu'ri dihákã, sõ'ó niîkãrã dezoito wẽrîkãrã niîwã. Naá kẽ'rare a'tîro wãkûmiti? “Niî pe'tirã Jerusalẽ́pɨ niirã́ yɨ'rɨóro yã'â butia'rã waro niîpã”, niîmiti? 


text:
Nií wee'. Mɨsá kẽ'ra yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuútirã, meharóta wẽrîrãsa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu figueira wamêtikɨhɨ dɨkâ marikɨhɨ́ me'ra kɨ̃ɨ̂ bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré werêka be'ro kití weeró noho niisé me'ra a'tîro bu'êkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ yaá di'tapɨ ni'kâgɨ figueira wamêtikɨhɨre otê tĩhagɨ kɨókɨ niîwĩ. Be'ró dɨkâtisari? niîgɨ, ĩ'yâgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Neê dɨkâ maríkaro niîwɨ. 


text:
Tigɨré ĩ'yâgɨ, tií di'ta ko'tegɨ́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Ĩ'yâya. Yɨ'ɨ̂ a'tîgɨ dɨkare ba'â sĩ'rigɨ, a'mâgɨ a'tîro i'tiá kɨ'ma wa'â'. Neê ni'kâti bokatísa'. Tohô weégɨ tigɨré paâ kõ'akã'ya. Tigɨ́ mehô waro apêye noho wee boó'karore ka'mú ta'a nu'ku'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, tií di'ta ko'tegɨ́ a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, a'tí kɨ'ma di'akɨ̃ dɨ'á nɨ'ko ni'iya yuhûpɨ. Yɨ'ɨ̂ tigɨ́ sumútoho di'tâ ãyuró se'ê kũu, nohâ tuu yã'agɨti weé'. 


text:
Tohô weekã́, apé tero weéro dɨkâti boosa'. Dɨkâtitikã maa, paâ kõ'a dutiya”, niîkɨ niîwĩ, niî werêkɨ niîwĩ Jesu. Teeré tohô niîgɨ, masá naâ dɨka yuúkã ko'tê ni'igɨti yuhûpɨ, maatá bu'îri da'rêsome niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Jesu naâ soo wɨári nɨmɨ niikã́ opâ mutiro niigóre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ nɨmɨ Judeu masa naâ soo wɨári nɨmɨ niikã́ Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ bu'êgɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Tií wi'ipɨ ni'kó numiô dezoito kɨ'mari do'âtigo, opâ mutiro niigó niîko niîwõ. Wãtî koôre tohô wa'akã́ weékɨ niîwĩ. Koô neê kã'ró diakɨ̃hɨ́ nu'ku masítiko niîwõ. 


text:
<pb/>Tohô niîgɨta, Jesu koôre yãa peókɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kurata koô diakɨ̃hɨ́ nɨ'kako niîwõ. Be'ró “Õ'âkɨ̃hɨ ãyú butia'gɨ niîmi” niî, niîko niîwõ. 


text:
Jesu naâ soo wɨári nɨmɨ koôre yɨ'rɨókã ĩ'yâgɨ, tií wi'i naâ nerê wɨari wi'i wiôgɨ uâ yɨ'rɨakɨ niîwĩ. Be'ró masaré niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâ semanare da'rasé nɨmɨri seis nɨmɨri niî'. Tee nɨmɨ́rire mɨsâ yɨ'rɨó dutirã a'tiró ɨá'. Ni'kakã́ soo wɨári nɨmɨre yɨ'rɨó dutirã a'tîtikã'ro ɨá', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ weé ta'sase bɨkɨrã niî'. No'ó mɨsa yagɨ́ wekɨ̂re ou mɨsâ jumentore dɨ'té nɨ'ko'kɨre akó tĩârã wa'ârã pãâ, miáatisari? 


text:
A'tîgore Abraão parameó niî turiagore wãtî dutí da'rekɨ niîwĩ. Koôre dezoito kɨ'mari sihâ masitikã weékɨ niîwĩ. Too pũríkãre mɨsâ tɨ'ó yã'akã, soo wɨári nɨmɨre koôre yɨ'rɨótikã'ro ɨa miáapari? Soo wɨári nɨmɨ pũrikãre tãhâgɨta koôre nemoró yɨ'rɨóro ɨá', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ a'tîro niisére tɨ'órã, niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re ɨatími'kãrã bopôya pe'tia wa'âkãrã niîwã. Ãpêrã pe'e Jesu kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yose ĩ'yârã, e'katíkãrã niîwã. Jesu mostarda kaperoakãkãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ ni'kâ pee mostarda kaperoakãre otê'karo weeró noho niî'. Tigɨ́ bɨkɨâropɨa pahikɨhɨ́ waro wa'ása'. Tohô weérã mirikɨ̃hɨá tigɨpɨ́ naâ die peoátehe su'tire weesamá. Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé kã'a kapéroakã weeró noho nɨ'kása'. Be'ró pahikɨhɨ́ bɨkɨâ'karo weeró noho niî pe'tiropɨ kɨ̃ɨ yeé kiti se'sâa wa'ârosa'. Tohô niikã́ pãharã́ kɨ̃ɨ yarã́ sãharã́sama niîgɨ, tohô werêkɨ niîwĩ. Pãú bɨkɨakã́ weesé me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu werê nemokɨ niîwĩ taha: —Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisére de'ró niisé kiti me'ra marî “Tohô niîro weé'” niî masisari? 


text:
Teé fermento pãú bɨkɨakã́ weesé weeró noho niî'. Teeré ni'kó numiô pãú weegótigo farinhare i'tiá paa keó, po'o sãásamo. Teé me'ra fermento pãú bɨkɨakã́ weesére moresamó. Be'ró koô fermento moré'ke niî pe'tiropɨ bɨkɨâ, se'sâ pe'tia wa'ása', niîkɨ niîwĩ. Fermento farinhare bɨkɨakã́ weé'karo weeró noho Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé niî pe'tiropɨ se'sârosa' niîgɨ, tohô werêkɨ niîwĩ. Ɨ'mɨ̂sekãha sope kã'a sopeákã niî' niisé niî' 


text:
Toopɨ́ ni'kɨ́ Jesuré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ wa'aáhã pehêterãkã niîsari? Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Pãharã́ ɨ'mɨ̂sepɨ sãháa sĩ'rirãsama, sãháarã pe'ea'. Sãháa sĩ'rimirã, wa'âsome. Mɨsâ pũrikã sopé, kã'a sopeákãpɨ ɨpɨ́tɨ sãháa sĩ'riya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Apêyere naâre werêkɨ niîwĩ: —Wi'í wiôgɨ wã'kâ nɨ'ka, soperé bi'ákã'sami. Be'ró mɨsâ pe'e sopepɨ́ pisûrã, a'tîro niîrãsa': “Wiôgɨ, pãâo sõrogɨ a'tiá”, niîrãsa'. Kɨ̃ɨ̂ pe'e mɨsâre yɨ'tigɨ́sami: “Mɨsâre masîtisa'. No'okãhárã niîrã niísa'”, niîgɨsami. 


text:
Be'ró mɨsâ kɨ̃ɨ̂re a'tîro niî nu'ku baha ke'arãsa': “Marî ni'kâro me'ra ba'âwɨ. Ni'kâro me'ra sĩ'riwɨ́. Mɨ'ɨ̂ ɨ̃sa yaá makapɨre bu'ê sihawɨ”, niîrãsa'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pe'e mɨsâre yɨ'tigɨ́sami: “Yɨ'ɨ̂ mɨsâre ‘Masîtisa'’, niî tohamiapɨ baa. Mɨsâ yã'âro weé'kãrã niî'. Wa'ârãsa'”, niîgɨsami. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peótikã, ã'raré weé'karo weeró noho mɨsâre wa'ârosa'. 


text:
Dɨporókãharãpɨ Abraão, Isaque, Jacó, niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ niirã́re ĩ'yârã, mɨsâ pũrî no'orã, upîkari kũ'rî wagɨa, utîrãsa'. Mɨsâ pe'e wiháaropɨ kõ'â wĩro no'orãsa'. 


text:
Niî pe'tirokãharã Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ niîrãsama. Muhîpũ mɨhátirokãharã, muhîpũ sãháarokãharã, sumútohorikãharã niîrãsama. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ me'ra e'katí ba'â duhirãsama. 


text:
A'tóka terore ni'karérã mehô niirã́ toopɨ́re wiôrã weeró noho niîrãsama. Ni'karérã wiôrã niirã́ noho pe'e toopɨ́re mehô niirã́ toharã́sama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu Jerusalẽ́re ĩ'yâgɨ kɨ̃ɨ̂ utî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré bu'erí kura ni'karérã fariseu masa kɨ̃ɨ̂ tiropɨ etârã, a'tîro niîkãrã niîwã: —A'toré mɨ'ɨ̂ niîtikã'ya. Herode mɨ'ɨ̂re wẽhé sĩ'riami. Toháagɨsa', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —A'tîro niîrã wa'âya Herode wee soó me'rise bɨkɨre: “Jesu a'tîro niî dutiami” niîya. “Ni'kakã́, yamiákã wãtiâre kõ'â wĩro mɨha, do'âtirãre yɨ'rɨógɨti yuhûpɨ. Be'ró yamiákã yɨ'rɨkã́ yɨ'ɨ̂ da'rasére keoró pe'ogɨ́sa', niiámi”, niîya. 


text:
Yɨ'ɨ̂ weesére yɨ'ɨ̂ wa'aró weegɨ́ti. Ni'kakã́, yamiákã, yamiákã yɨ'rɨkã́ weegɨ́ti. Neê ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ apêro Jerusalẽ́ niîtiropɨ wẽrîta basió wee'. Jerusalẽ́pɨ wẽrîgɨ wa'âgɨti niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Fariseu masare tohô niîka be'ro Jesu Jerusalẽ́kãharãre, tohô niikã́ too dɨpóropɨ tii makápɨ niî'kãrãre wãkûgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ Jerusalẽ́kãharã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhé kõ'a'. Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kãrã kɨ̃ɨ yeé kiti wererã́re ɨ̃tâ peeri me'ra doke wẽhé'. Mɨsâre pehetíri yɨ'ɨ̂ ma'ígɨ, neêo kũu sĩ'rimiwɨ. Ni'kó kãrêkẽ' koô põ'raré wɨɨsé dokapɨ neêo kũu'karo weeró noho weé sĩ'rimiwɨ. Mɨsâ ɨatíwɨ. 


text:
Tohô weéro mɨsâ niîmi'ke wi'seri masá mariró toharósa'. Mɨsâ a'teré tɨ'o masíya. Yɨ'ɨ̂re opâturi ĩ'yâ nemosome maha. Be'ró yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ opâturi a'tikã́pɨ, mɨsâ “Õ'âkɨ̃hɨ dɨporópɨ ‘O'ôo'gɨti’ niî'kɨ ãyú butia'gɨ niîmi” niîrãpɨ ĩ'yârãsa' taha, niîkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Ni'kâ nɨmɨ naâ soo wɨári nɨmɨ niikã́ Jesu ni'kɨ́ fariseu wiôgɨ yaá wi'ipɨ ba'âgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Ãpêrã fariseu masa Jesuré mehêkã weé weeti? niîrã, ĩ'yâ du'tikãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, Jesu Moisé ohâ'kere bu'erã́re, tohô niikã́ fariseu masare sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Moisé dutî'ke “Soo wɨári nɨmɨ niikã́re do'âtirãre yɨ'rɨóro ɨá'” niîti ou nií weeti? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ neê yɨ'tí ma'atikãrã niîwã. Tohô weégɨ Jesu do'âtigɨre yãa peó, yɨ'rɨókɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, “Wa'âgɨsa'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Fariseu masa pe'ere a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ makɨ ou mɨsa yagɨ́ wekɨ̂ kopêpɨ bɨrɨ̂ sãha boosami. Naâ bɨrɨ̂ sãhakã, soo wɨári nɨmɨ niîmikã, mɨsâ maatá mii wĩrórã wa'âti boosari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Fariseu kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ ba'â dutigɨ pihîo'kãrãre Jesu ĩ'yâkɨ niîwĩ. Naâ duhisé ãyusé ɨ'mɨtã́sepɨ besé duhîkãrã niîwã. Teeré ĩ'yâgɨ, Jesu naâre a'tîro werê kasakɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Ni'kɨ́ mɨsâre amûkã dɨ'terí bosê nɨmɨre pihikã́, ɨ'mɨtã́se duhisépɨre duhî we'otikã'ya. Apé tero weégɨ ãpí mɨsâ nemoró wiôgɨ pihî no'o'kɨ etâ boosami. 


text:
Mɨsâ pɨárãpɨre pihîo'kɨ a'tîro niî boosami: “Ã'riré a'tó duhiró o'ôya. Mɨ'ɨ̂ pe'e siropɨ́ duhîgɨ wa'âya”, niî boosami. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ sirokãhá kumuropɨ duhîgɨ wa'âgɨ, bopôyaro yɨ'rɨ boósa'. 


text:
Mɨ'ɨ̂re ba'â dutikã, a'tîro pe'e weeyá. Sirokãhá kumuropɨ duhîya. Mɨ'ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, mɨ'ɨ̂re ba'â duti'kɨ a'tîro niîgɨsami: “Yɨ'ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ, a'tó ɨ'mɨtã́ kureropɨ a'tiá”, niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, niî pe'tirã ãpêrã pihî'kãrã wio pesáse me'ra mɨ'ɨ̂re ĩ'yârãsama. 


text:
A'tîro niî'. Ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'ka' niî tɨ'ó yã'agɨ noho mehô niigɨ́ weé no'ogɨsami. Yɨ'ɨ̂ ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî tɨ'ó yã'atigɨ pe'ere Õ'âkɨ̃hɨ ãpêrã yɨ'rɨóro tohakã́ weegɨ́sami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ a'teré uúkũka be'ro Jesu ba'â dutigɨ pihîo'kɨ fariseu masɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ba'â dutigɨ, ã'ra nohóre pihîotikã'ya. Mɨ'ɨ̂ me'rakãharãre, mɨ'ɨ̂ ma'mi sɨmɨare, mɨ'ɨ̂ akabihírãre, mɨ'ɨ̂ akawerérãre, mɨ'ɨ̂ pɨ'tokãharã pehé kɨorã́re pihîotikã'ya. Mɨ'ɨ̂ naâre pihîokã, naá kẽ'ra mɨ'ɨ̂re ba'â dutirã pihî a'me boosama. Tohô weesé me'ra naâ ba'â'kere mɨ'ɨ̂re eká a'mesama. 


text:
Mɨ'ɨ̂ bosê nɨmɨ wee peó, ãpêrãre pihîogɨ, a'tîro pe'e weeyá. Apêye noho moorã́re, dohôri wi'irãre, sihâ masitirãre, ĩ'yâtirãre pihîoya. 


text:
Teeré weégɨ, mɨ'ɨ̂ e'katí yɨ'rɨagɨsa'. Naâ pũrikã mɨ'ɨ̂re eká a'me masitisama. Tohô weesé me'ra mɨ'ɨ̂ ãyurã́ wẽrî'kãrã naâ masarí nɨmɨre ãyusé waro bokagɨ́sa', niîkɨ niîwĩ. Jesu pahirí bosê nɨmɨkãhasere werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ werê'kere tɨ'ógɨ, ni'kɨ́ toopɨ́ ba'â duhigɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ ba'â duhirã pũûro e'katírãsama. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re a'tîro niî werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ bosê ba'agɨtigɨ, pãharã́ masaré pihî dutisami. 


text:
Niî pe'tise apóka be'ro kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre a'tîro niî o'ôo'sami: “Niî pe'tirã yɨ'ɨ̂ werêo'kãrãre pihîgɨ wa'âya. Apó pe'o toha no'oapɨ. ‘Te'á’, niîya”, niîsami. 


text:
Niî pe'tirãpɨta “Basió wee'”, niîsama. Pihî mɨ'ta no'o'kɨ a'tîro niîsami: “Di'tâ ni'kâroakã duú tu'a eha nɨ'ko'. Tií di'tare ĩ'yâgɨ wa'âgɨ weé'. Werêya kɨ̃ɨ̂re. ‘A'tî masitiami’, niîya”, niîsami. 


text:
Be'rokɨ̃hɨ́ a'tîro niîsami: “Pɨámukãrã wekɨá yɨ'ɨ̂ duú'kãrãre ãyumíti? niîgɨ, besé yã'agɨ wa'âgɨ weé'. Tohô weégɨ wa'â masitisa'”, niîsami. 


text:
Ãpí taha a'tîro niîsami: “Ni'kâroakã amûkã dɨ'té tu'a eha nɨ'koapɨ. Tohô weégɨ wa'â masitisa'”, niîsami. 


text:
Da'rá ko'tegɨ toháa, wiôgɨpɨre niî pe'tise naâ tohô niî'kere werê pe'okã'sami. Teeré tɨ'ógɨ, wiôgɨ uâ yɨ'rɨgɨ, a'tîro niîsami: “Keêro wa'â bakeo'ya. Makâ dekopɨ, no'ó naâ niirópɨ pahasé kɨorãre, dohôri wi'irãre, sihâ masitirãre, ĩ'yâtirãre pihî wã'katia”, niîsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pihîgɨ ehâka be'ro da'rá ko'tegɨ wiôgɨre a'tîro niîsami: “Mɨ'ɨ̂ dutî'karo nohota weeápɨ. Wi'í pe'e mu'mú wee' yuhûpɨ”, niîsami. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re niîsami taha: “Wa'âgɨsa' ma'âripɨ. No'ó mɨ'ɨ̂ boka ehárãre tutuaró me'ra pihî wã'katia. Tohô weekã́, wi'í mu'mûrosa'”, niîsami. 


text:
A'té me'ra mɨsâre a'tîro werêgɨti. Neê ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂ pihî mɨ'tami'kãrã naâ ba'â boo'kere kã'ró ba'â yã'asome, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesuré siru tuú sĩ'rirã, a'tîro weeró ɨá' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu bu'ê sihari kurare pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂re siru tuúkãrã niîwã. Tohô weégɨ naâre mahâmi ĩ'ya, a'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂ bu'esére siru tuú sĩ'rirã, a'tîro weeró ɨá'. Mɨsâ pakɨ sɨmɨá, mɨsâ pakosã́ numia, mɨsâ nɨmosã́ numia, mɨsâ põ'ra, mɨsâ akawerérã nemoró yɨ'ɨ̂ pe'ere ma'í yɨ'rɨ nɨ'karo ɨá'. No'ó mɨsâ katirí ɨmɨ̂koho nemoró yɨ'ɨ̂ pe'ere ma'í yɨ'rɨ nɨ'karo ɨá'. Mɨsâ tohô weetírã, yɨ'ɨ̂ bu'erã́ niî masitisa'. 


text:
Apé tero weégɨ ni'kɨ́ “Yɨ'ɨ̂ Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niî uîgɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'usami. Tohô weegɨ́ noho yɨ'ɨ̂ bu'egɨ́ niî masitisami. 


text:
No'ó mɨsâ wa'teropɨ niigɨ́ ɨ'mɨári wi'i ko'tê duhiatihi wi'ire yeê nɨ'ko sĩ'rigɨ, a'tîro weesamí. Wi'iré tu'â eha nɨ'kogɨsari? niîgɨ, yẽ'e nohó me'ra yɨ'ɨ̂ pe'ogɨ́sari? niîgɨ, tií wi'i weeátoho dɨporo besé mɨ'tasami. 


text:
Apêye kẽ'rare a'tîro weé no'o boosa'. Ni'kâ di'ta wiôgɨ apé di'takɨ̃hɨ me'ra a'mê wẽhegɨti niîgɨ, a'tîro weé mɨ'tasami. Kɨ̃ɨ̂ surára pɨámukãsetiri mil kɨosamí. Ãpí apé di'takɨ̃hɨ pe'e vinte mil surára kɨosamí. Yɨ'ɨ̂re naâ me'ra a'mê wẽheta basiósari? niîgɨ, ĩ'yâ bese mɨ'tasami. 


text:
A'té weeró noho mɨsá kẽ'ra yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rirã, ĩ'yâ bese mɨ'taya. Niî pe'tise mɨsâ kɨosére, niisétisere du'ú sĩ'ritirã, yɨ'ɨ̂ bu'erã́ niî masitisa'. Jesu moâ okasé pe'tí'ke me'ra werê'ke niî' 


text:
Moâ okâtikã, neê ãyutísa'. Di'tâpɨre, tohô niikã́ nohâ tuuatihi mesapɨ kũukã́ kẽ'rare, wapa marísa'. Tohô kõ'â bahurio no'osa'. Mɨsâ moâ okasé pe'tí'ke weeró noho niîtikã'ya. O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Pãharã́ romano masa wiôgɨre niyéru wapa seé basarã, tohô niikã́ yã'âro weerã́ Jesu uúkũsere tɨ'órã nerêkãrã niîwã. 


text:
Naâre fariseu masa, Moisé ohâ'kere bu'erã́ yã'âro wãkûkãrã niîwã. Tohô weérã Jesu tiró wa'akã́ ĩ'yârã, uukahákãrã niîwã. —Ã'rí masá yã'arã́re yẽ'ê, naâ me'ra ba'âmi, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>—Ni'kɨ́ mɨsâ wa'tero cem ovelha kɨógɨ, ni'kɨ́ bahu dutíkã, noventa e novere kã́pupɨ bi'á nɨ'kosami. Bi'á nɨ'ko toha, ãpí bahu dutí'kɨre a'mâgɨ wa'âsami. Kɨ̃ɨ̂re Bokágɨpɨ, a'mâ du'usami. 


text:
Wi'ipɨ́ dahâgɨ, kɨ̃ɨ̂ me'rakãharãre, kɨ̃ɨ yaá wi'i pɨ'tokãharãre neêo kũu, naâre niîsami: “Yagɨ́ ovelha bahu dutí'kɨre bokaápɨ. E'katí tamurã a'tiá”, niîsami. 


text:
Mɨsâre diakɨ̃hɨ́ta werêgɨti. A'té weeró noho ni'kɨ́ yã'âro weesé bɨkɨ kɨ̃ɨ̂ niisétisere dɨka yuúkã, ɨ'mɨ̂sepɨre e'katíse niî yɨ'rɨasa'. Noventa e nove ãyurã́ niî toha'kãrã yɨ'rɨóro yã'agɨ́ dɨka yuú'kɨ pe'ere e'katíse niî', niîkɨ niîwĩ. Niyéru kuhi, bahu dutíka kuhire o'á ma'a'ke niî' 


text:
<pb/>Apêye Jesu a'teré werê nemokɨ niîwĩ: —Ni'kó numiô pɨámukãse kuhiri niyéru kɨosamó. Koôre ni'kâ kuhi wapa bɨhɨ́ri kuhi bahu dutí boosa'. Tii kuhíre a'mâgo, sĩ'óo'kahare sĩ'óo' yoo, wi'ipɨ́ ãyuró o'á ma'asamo. Teê bokágopɨ, a'mâ du'usamo. 


text:
Be'ró koô me'rakãharãre, koô pɨ'to niirã́re neêo kũu, a'tîro niîsamo: “Yɨ'ɨ̂re e'katí tamuya. Niyéru kuhi bahu dutíka kuhire bokaápɨ”, niîsamo. 


text:
A'tîgo weé'karo weeró noho ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuúkã, Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã e'katí yɨ'rɨ mahasama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu pɨárã põ'ratígɨ yeekãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
Dɨ'sagɨ́ pe'e kɨ̃ɨ̂ pakɨré a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Pakɨ́, yee tohaátehere mɨ'ɨ̂ wẽrîgɨ kũuátehere o'ô we'oya”, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ kɨosé di'tare naâ pɨárãpɨre dɨka waákɨ niîwĩ. 


text:
Pehête nɨmɨriakã kɨ̃ɨ̂re o'ôka be'ro dɨ'sagɨ́ pe'e kɨ̃ɨ yaá di'tare duâkã'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ duâ'ke wapa niyéru me'ra apé di'ta yoarópɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ teé niyérure kɨ̃ɨ̂ no'ó ɨaró yã'âro weé bahurió pe'okã'kɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ bahurió pe'oka be'ro tií di'tapɨre ba'asé pe'tí yɨ'rɨa wa'âkaro niîwɨ. Tiîtare kɨ̃ɨ̂ pũûro ɨhá boâgɨ, pi'etíkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ tií di'takɨ̃hɨre da'rasé sẽrí ma'agɨ wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re yeseá ko'tesére sõróokɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ yapî sĩ'rigɨ, yeseá naâ ba'asépɨreta ba'â sĩ'ri dohakɨ niîwĩ. Neê ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re ba'asé o'ôtikãrã niîwã. 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ̂re a'tîro wãkusé ehâkaro niîwɨ: “Yɨ'ɨ̂ pakɨ yaá wi'ipɨre kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terã pãharã́ niîmikã, pehé ba'asé dɨ'sá no'owã. Yɨ'ɨ̂ pe'e a'topɨ́re ɨhá boâ, wẽrîgɨ weésa'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pakɨ tiropɨ yɨ'ɨ̂re toháaro ɨása'. Toopɨ́ toha ehágɨ, kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîgɨti: ‘Pakɨ́, Õ'âkɨ̃hɨ me'ra yã'âro weeásɨ. Mɨ'ɨ̂ me'ra kẽ'rare tohôta weeásɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ yã'agɨ́ niísa'. Mɨ'ɨ̂ makɨ weeró noho niî masitisa' maha. Ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨre weeró noho yɨ'ɨ̂re kɨoyá’, niîgɨti”, niî wãkûkɨ niîwĩ. 


text:
A'teré wãkûka be'ro kɨ̃ɨ̂ pakɨ yaá wi'ipɨ dahâ tohaakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ toha ehákã, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ yoarópɨta ĩ'yâgɨ, pũûro pahá yã'akɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂re põo tẽrígɨ omá wã'ka, naâ wee wɨáro noho kɨ̃ɨ̂re paâ bɨ'a, wa'sûporo si'sîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weerí kura kɨ̃ɨ̂ pakɨré niîkɨ niîwĩ: “Pakɨ́, Õ'âkɨ̃hɨ me'ra yã'âro weeásɨ. Mɨ'ɨ̂ me'ra kẽ'rare tohôta yã'âro weeásɨ. Yɨ'ɨ̂ yã'agɨ́ niísa'. Mɨ'ɨ̂ makɨ weeró noho niî masitisa' maha”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Keêro, su'tí ãyusé warore miíti, kɨ̃ɨ̂re sãâya. Tohô niikã́ ni'kâ be'to amû pi'ka tuu sãári be'tore, sapátu kẽ'rare sãâya. 


text:
Ã'rí opâturi ‘Yɨ'ɨ̂ makɨ wẽrîa wa'âsami’ niî'kɨ dahâmi. Kɨ̃ɨ̂ yoaró wa'â bahu dutí'kɨre marî opâturi ĩ'yâ'”, niîkɨ niîwĩ. Be'ró bosê nɨmɨ nɨ'kákãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô weerí kura masá ma'mi kã́pupɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ dahâ tohatigɨ wi'í pɨ'topɨ ehâgɨ, ɨpɨ́tɨ basasé bɨsɨkã́ tɨ'ókɨ niîwĩ. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakɨré da'rá ko'tegɨre pihîo, sẽrí yã'akɨ niîwĩ: “De'ró wa'âti wi'ipɨ́re?” niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pakɨré da'rá ko'tegɨ yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂ akabihí tohatámi. Kɨ̃ɨ̂ duti marígɨ tohatámi. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ pakɨ wekɨ̂ wi'magɨ́ ãyuró eká no'o'kɨre wẽhe dutiámi”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, masá ma'mi uâ yɨ'rɨgɨ, sãháa sĩ'ritikɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ kɨ̃ɨ̂re pihîgɨ wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pakɨré a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Pakɨ́, pehé kɨ'mari mɨ'ɨ̂re neê ni'kâti yɨ'rɨ́ nɨ'karo mariró da'rá wã'yawɨ. Yɨ'ɨ̂ tohô weemíkã, neê kã'ró ni'kɨ́ marî ekagɨ́re, wapa marígɨakã nohore yɨ'ɨ̂ me'rakãharã me'ra bosê nɨmɨ wee dutígɨ o'ô ma'atiwɨ. 


text:
Ni'kâroakãre a'tîro weé'. Ã'rí mɨ'ɨ̂ makɨ numiâ yã'arã́ numia me'ra mɨ'ɨ̂ o'ô'ke niyérure bahurió sihakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e maa wekɨ̂ wi'magɨ́ ãyuró eká no'o'kɨre wẽhe eká'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Makɨ́, mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ me'ra niî nu'kukã'. Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ kɨosé mɨ'ɨ yeé di'akɨ̃ niî'. 


text:
Marî mɨ'ɨ̂ akabihíre bosê nɨmɨ wee peó e'katíkã, ãyú niî'. A'tîro niî'. ‘Kɨ̃ɨ̂ wẽrîa wa'âsami’ niî'kɨ opâturi tohatámi. Kɨ̃ɨ̂ bahu dutí'kɨre marî opâturi ĩ'yâ'. Tohô weérã marî bosê nɨmɨ weé, e'katíro ɨá'”, niîkɨ niîwĩ, niî werêkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrãre apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ niyéru bɨkɨ ãpêrã da'rá ko'terãre dutigɨ́ sõróokɨ niîwĩ. Da'rá ko'terã niyéru bɨkɨ tiropɨ wa'â, a'tîro werê sãakãrã niîwã: “Mɨ'ɨ̂ wiôgɨ sõróokɨ mɨ'ɨ yeé niyérure yã'âro weé bahuriógɨ weemí”, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô weégɨ niyéru bɨkɨ kɨ̃ɨ̂re pihîo, a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂re werê sãa'ke diakɨ̃hɨ́ta niîti? Mɨ'ɨ̂ da'rasékãhase ohâ õ'ori pũrire yɨ'ɨ̂re ĩ'yoyá. Mɨ'ɨ̂ ãpêrã da'rá ko'terã wiôgɨ niî nemosome maha”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, a'tîro wãkûkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ yɨ'ɨ̂re kõ'â wĩromi. Tohô weégɨ de'ró weegɨ́sari? Yɨ'ɨ̂ da'ra tutuá wee'. Ãpêrãre niyéru sẽri duhígɨ, bopôya niísa'. 


text:
Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨre wapa moórãre ni'karérã naâ nɨkɨ pihîokɨ niîwĩ. Niî mɨ'tagɨre a'tîro sẽrí yã'akɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ wiôgɨre no'ó kõ'ro wapa moóti?” 


text:
Kɨ̃ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ cem tuturi ɨ'sê tuturi wapa moó'.” Teeré tɨ'ógɨ, da'rarã́ wiôgɨ ni'kâ papéra pũriakãpɨ ohâgɨ, kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mâa, mɨ'ɨ̂ wapa moóri pũri niî'. Cinquenta ɨ'sê tuturi wapa wapa yeé bakeo'ya”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró taha ãpiré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂ waro no'ó kõ'ro wapa moóti?” Kɨ̃ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Cem ahuri trigo ahuri wapa moó'”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mâa, mɨ'ɨ̂ wapa moóri pũri a'ti pũrí niî'. Oitenta ahuri di'akɨ̃ wapa yeéya”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, niyéru bɨkɨ da'rá ko'terã wiôgɨ yã'agɨ́re kɨ̃ɨ̂ weé me'risere masîgɨ, “Mɨ'ɨ̂ me'rí yɨ'rɨapɨ”, niîkɨ niîwĩ. A'ti ɨmɨ́kohokãharã Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peótirã naâ kɨosére ãpêrã naâ weeró noho niirã́ me'ra me'rí yɨ'rɨama. Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peórã yɨ'rɨóro me'rima, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu naâre a'tîro werê kasakɨ niîwĩ: —Mɨsâ a'ti nukúkãpɨ mɨsâ kɨosére pahasé kɨorãre ãyuró o'ô we'oya. Tohô weérã mɨsâ me'rakãharã bokarã́sa'. Be'ró mɨsâ kɨosé pe'tíka be'ro mɨsâ ãpêrãre wee tamú'ke ɨ'mɨ̂sepɨ niî yuu toharosa'. Mɨsâ wee tamú'kãrã ɨ'mɨ̂sepɨ niirã́ toopɨ́re mɨsâre põo tẽrírãsama. 


text:
<pb/>Kã'ró naâ kɨosé me'ra ãyuró weérã, pehé kɨosé me'ra kẽ'rare tohôta wee boósama. Ãpêrã naâ kã'ró kɨosé me'ra keoró weetírã, naâ pehé kɨosé me'ra kẽ'rare keoró weetí boosama. 


text:
<pb/>Neê ni'kɨ́ pɨárãre da'rá ko'te masitisami. Ni'kɨré ma'ígɨ, ãpiré ma'itísami. Tohô niikã́ ni'kɨ́ dutisére yɨ'tígɨ, ãpí yeé pe'ere yɨ'rɨ́ nɨ'kasami. Ã'rá weeró noho mɨsâ niyérure ma'írã, Õ'âkɨ̃hɨ pe'ere ma'i masítisa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu tohô niisére fariseu masa tɨ'ókãrã niîwã. Naâ niyéru ɨâri pehase bɨkɨrã niî tĩharã, kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'órã, buhíkã'kãrã niîwã. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ masá ĩ'yóropɨ di'akɨ̃re “Ãyurã́ niîma” niikã́ ɨá'. Õ'âkɨ̃hɨ pe'e po'peápɨ mɨsâ weesétisere ĩ'yâ pe'okã'mi. Masá ĩ'yóropɨ “Ãyú yɨ'rɨa'” niisé nohore Õ'âkɨ̃hɨ tɨ'sâtisami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨ dutisé, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisé pe'tisomé niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —João masaré wamê yeegɨ niîka teropɨ Moisé kɨ̃ɨ̂ dutî'kere, tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'kere bu'ê tɨokãrã niîwã. Tiîta me'ra ma'ma kití nɨ'kákaro niîwɨ. A'tîro niîkaro niîwɨ. Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peóse me'ra di'akɨ̃ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ wa'â no'orosa', niîkaro niîwɨ. Niî pe'tirã toopɨ́re ɨpɨ́tɨ sãháa sĩ'rima. 


text:
<pb/>Õ'âkɨ̃hɨ Moisére kũû'ke keoró wa'ârosa'. Kɨ̃ɨ yeé kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'ke kẽ'ra keoró wa'ârosa'. Ɨ'mɨ̂se, a'tí di'ta pe'timíkã, Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ niî'karo noho keoró wa'ârosa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Marâpɨtirã, nɨmôtirã kõ'asékãhasere Jesu uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Apêyere niî nemokɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'â, apêgore nɨmôtigɨ noho yã'agɨ́ weeró noho tohasamí. No'ó marapɨ́ kõ'â no'o'ko me'ra nɨmôtigɨ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ nɨmó niîtigo me'ra a'me tãrágɨ weeró noho tohasamí. Jesu pehé kɨogɨ́ yee kitíre, tohô niikã́ pahasé kɨogɨ Lázaro wamêtigɨ yee kitíre werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu fariseu masare niî werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ pehé kɨogɨ́ a'tîro weékɨ niîwĩ. Ãyusé su'tí sãyâ, ma'mâ su'a, niî pe'tise nɨmɨri bosê nɨmɨri weékɨ niîwĩ. Teé bosê nɨmɨrire de'ró niisé niî pe'tise me'ra ãyuró wee mɨhákɨ niîwĩ. 


text:
Tiîtare ni'kɨ́ pahasé kɨogɨ waro Lázaro wamêtigɨ kɨ̃ɨ yaá wi'i sopé pɨ'topɨ duhî mɨhakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ɨpɨ́ niî pe'tiro kamî boâkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pehé kɨogɨ́ ba'âste'kere yapî sĩ'rigɨ seé ba'akɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ yeé kamîre teê diâyɨapɨta wa'â, ne'rêkãrã niîwã. 


text:
Ni'kâ nɨmɨ wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wẽrikã́, Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã Abraão niiró ãyurópɨ kɨ̃ɨ̂re miáakãrã niîwã. Be'ró pehé kɨó'kɨ kẽ'ra wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re yaákãrã niîwã. 


text:
Pehé kɨogɨ́ yã'arã́ Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ bu'îri da'rê no'o'kãrã tiropɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ ĩ'yâ morogɨ, Abraão yoarópɨ ĩ'yâkɨ niîwĩ. Lázaro kɨ̃ɨ̂ me'ra niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, a'tîro karíkũkɨ niîwĩ: “Abraão, yɨ'ɨ̂re pahá yã'a kureya. Yɨ'ɨ̂ tiropɨ Lázarore o'ôo'ya. A'tî, kɨ̃ɨ yaá amû pi'ka me'ra akopɨ́ yosó, yɨ'ɨ̂ ye'mêro yapare yɨsɨá sãhakã weeáto. Yɨ'ɨ̂ a'tí me'e pekâ me'epɨre ɨpɨ́tɨ waro pi'etígɨ weésa'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Abraão kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Mɨ'ɨ̂ wãkûya. Mɨ'ɨ̂ katîgɨ, ãyú butia'ro niisétiwɨ. Ã'rí Lázaro pe'e maa yã'â butia'ro wa'âwɨ. Ni'kâroakãre kɨ̃ɨ̂ a'topɨ́re soó, e'katígɨ weemí. Mɨ'ɨ̂ pe'e pi'etígɨ weé'. 


text:
Apêye maa taha a'tîro niî'. Ɨ̃sâre mɨsâ tiropɨ wa'âta basió wee'. Dekôre pahirí kopeho niî'. Tohô weérã mɨsâ a'tó a'tî sĩ'rirã, ɨ̃sâ pe'e kẽ'ra toopɨ́ wa'â sĩ'rikã, basió wee'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, pehé kɨogɨ́ a'tîro niîkɨ niîwĩ Abraão: “Too pũríkãre a'teré wee basáya. Lázarore yɨ'ɨ̂ pakɨ yaá wi'ipɨ o'ôo'ya. 


text:
Toopɨ́re yɨ'ɨ̂ ni'kâmukãrã akabihírãti'. Toopɨ́ wa'â, kɨ̃ɨ̂ naâre uúkũgɨsami. Tohô weekã́, naâ tɨ'ó, naá kẽ'ra a'tó yɨ'ɨ̂ pi'etíropɨre a'tîsome”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Abraão kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: “Naâ Moisé ohâ'kere, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã ohâ'kere kɨosamá. Teeré bu'ê ẽho peoáto”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Pehé kɨogɨ́ yɨ'tíkɨ niîwĩ: “Abraão, tohôta niî', niîro pe'ea'. Wẽrî'kɨpɨ wa'â werekã́, yã'âro naâ niisétisere dɨka yuú boosama”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Abraão kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: “Moisé kɨ̃ɨ̂ niî'kere, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ niî'kere ẽho peótirã, wẽrî'kɨpɨ masá, werêgɨ wa'akã́ kẽ'rare, ẽho peótisama”, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ãpêrãre yã'âro weekã́ weesé niî nu'kurosa', niîro pe'ea'. Tohô niî nu'kumiro, yã'âro weekã́ weegɨ́ nohore yã'â butia'ro wa'ârosa'. 


text:
A'tîro weekã́, kɨ̃ɨ̂re nemoró ãyu boósa'. Ɨ̃tâga pahikahá kɨ̃ɨ̂ wamɨ̂tahapɨ dɨ'te yoó, kɨ̃ɨ̂re diâ pahirí maapɨ doke yõókã, nemoró ãyu boósa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ maatá wẽrîa wa'â, yɨ'ɨ̂re ẽho peórã nohoakãre dohórẽ' nemoti boosami. 


text:
A'teré ãyuró tɨ'ó yã'aya. Mɨ'ɨ̂ akawerégɨ mɨ'ɨ̂re yã'âro weekã́, kɨ̃ɨ̂ tohô weesére werêya. Kɨ̃ɨ̂ “Tohôta weeásɨ” niî bɨhâ weti dɨka yuúkã, kɨ̃ɨ̂re akobohóya. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ setetiri ni'kâ nɨmɨ mɨ'ɨ̂re yã'âro weekã́, tiikésetirita taha mɨ'ɨ̂re akobohóse sẽrígɨ a'tikã́, akobohóya, niîkɨ niîwĩ. “Ẽho peóse kɨorã́, a'tîro weetá basió'” Jesu kɨ̃ɨ̂ niî'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, marî wiôgɨ a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mostarda pee kã'a kapéroakã niî'. Tohô niîmiro, yukɨ́ pahikɨhɨ́ pĩ'rísa'. A'tîro weeró noho ẽho peóse kã'roákã niîmikã, a'tîgɨ yukɨ̂gɨre a'tîro niî masi boosa': “A'toré au pĩá wã'ka, diâ pahirí maa dekopɨ pĩ'ríro wa'âya”, niî masisa'. Mɨsâ ẽho peókã maa, tigɨ́ mɨsâ dutîro nohota wee boósa', niîkɨ niîwĩ. Ãpêrãre wee tamúrã, a'tîro pe'e weeró ɨá' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu apêye kẽ'rare a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —No'ó mɨsâ wa'teropɨ niigɨ́ da'rá ko'tegɨre kɨosamí. Da'rá ko'tegɨ oteákɨhɨ kɨ̃ɨ̂ di'tâ se'ê kũuka be'ro ou wekɨaré ko'têka be'ro wi'ipɨ́ dahâsami. Kɨ̃ɨ̂ dahakã́, mɨsâ neê a'tîro niîti boosa': “Sãhátia. Ba'âgɨ a'tiá”, niîti boosa'. 


text:
A'tîro pe'e niísa': “Ba'asére apoyá. Yɨ'ɨ̂ ba'arí kura yɨ'ɨ̂ ɨasé nohore miítiakɨhɨ apo yuú bakeo'ya. Yɨ'ɨ̂re ekáka be'ropɨ ba'â, sĩ'riyá mɨ'ɨ̂a'”, niî boosa'. 


text:
A'té weeró noho mɨsá kẽ'ra weeyá. Niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ dutî'kere weé tu'a eharã, a'tîro niîya: “Ɨ̃sâ da'rá ko'terã mehô niirã́ niî'. Õ'âkɨ̃hɨ ɨ̃sâre kũû'ke di'akɨ̃re weeápɨ”, niîya, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu pɨámukãrã kamî boarã́re yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
Toó wa'tero ni'kâ makapɨ kɨ̃ɨ̂ eharí kura ɨmɨá pɨámukãrã kamî boarã́ kɨ̃ɨ̂re põo tẽríkãrã niîwã. Moisé dutî'ke kamî boarã́re ãpêrã wa'teropɨ niî dutitikaro niîwɨ. Tohô weérã yoarópɨ tohâ nɨ'ka, 


text:
<pb/>Jesu naâre ĩ'yâ bokagɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ sacerdotea tiropɨ mɨsâ ɨpɨré ĩ'yórã wa'âya, niîkɨ niîwĩ. Naâ ma'âpɨ wa'arí kura naâre kamî yatî pe'tia wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Ni'kɨ́ toopɨ́ yatî no'okã ĩ'yâgɨ, Jesu tiró mahâmi tohatikɨ niîwĩ. Ɨpɨ́tɨ uúkũse me'ra “Õ'âkɨ̃hɨ tutuâ yɨ'rɨagɨ, ãyú butia'gɨ niîmi” niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu tiró etâgɨ, kɨ̃ɨ̂re “Ãyú'” niîgɨ di'tâpɨ paâ mu'ri ke'akɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weegɨ́ Samariakɨ̃hɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ ni'kɨréta ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pɨámukãrãre yɨ'rɨoápɨ. Ãpêrã waro no'ó wa'aáti? 


text:
Ã'rí ni'kɨ́ Judeu masɨ niîtigɨ di'akɨ̃ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîgɨ yɨ'ɨ̂ tiropɨ tohátiapĩ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tu'â eha nɨ'ko, Samariakɨ̃hɨre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peó tĩhagɨ, yɨ'rɨó no'oapɨ. Wã'kâ nɨ'kaya. Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa', niîkɨ niîwĩ. Jesu Cristo a'ti nukúkãpɨ wiôgɨ niiátehe a'tîro wa'ârosa' niisé niî' 


text:
<pb/>Fariseu masa Jesuré a'tîro sẽrí yã'akãrã niîwã: —Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ de'ró niikã́ a'ti nukúkã wiôgɨ sãhagɨ́sari? niîkãrã niîwã. Naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Bahû yoaropɨ ĩ'yosé meheta niî'. 


text:
A'tîro niî no'oya marirósa'. “A'topɨ́ niî'. Sõ'opɨ́ niî'”, niî no'oya marirósa'. Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ wiôgɨ niigɨ́ mɨsâ wa'teropɨ niî tohami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ be'ro a'tîro niîrãsa'. “Ɨ̃sâ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tiátehe nɨmɨrire ĩ'yâ sĩ'risa'”, niîrãsa'. No'ó ni'kâ nɨmɨ yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ sĩ'rimirã, neê ĩ'yâsome. 


text:
Ãpêrã mɨsâre “Jesu a'tî tohami. A'tó niîmi, sõ'ó niîmi”, niîrãsama. Naâ tohô niikã́, naâre siru tuútikã'ya. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tirí nɨmɨ muhîpũ mɨhátiro pe'e, kɨ̃ɨ̂ sãháaro pe'e kẽ'ra bɨpô ya'bá bi'aro weeró noho niîrosa'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tirí kura dɨporókɨ̃hɨpɨ Noé, kɨ̃ɨ̂ niîka teropɨ weé'karo weeró noho weerã́sama. 


text:
Tiîtapɨre naâ ba'â, sĩ'rí, amûkã dɨ'té, naâ põ'ra numiáre numî sookãrã niîwã. Teeré Noé kɨ̃ɨ̂ yukɨ̂sɨhopɨ sãháari kurapɨ tohô wee tɨókãrã niîwã. Be'ró diâ mirî, naâre miô pe'okã'karo niîwɨ. 


text:
Ló niîka tero kẽ'rare meharóta weékãrã niîwã. Ba'â, sĩ'rí, duu mɨhá, duâ mɨha, otesére otê, wi'sêrire weékãrã niîwã. 


text:
Ló Sodomare wiháaka nɨmɨre akôro weeró noho tii makákãharãre pekâ me'e, tohô niikã́ asisé peeri bɨrɨ̂ pehakaro niîwɨ. Naâre wẽhé pe'okã'karo niîwɨ. 


text:
<pb/>Tii nɨmɨ́ niikã́ ni'kɨ́ wi'í dɨpo sãrí opâ sirapɨ soo peságɨ noho po'peápɨkãhasere sãháa durêtimigɨ, diakɨ̃hɨ́ wa'â wa'aáto. Ãpí no'ó wesepɨ́ tõ'ogɨ́ kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ mahâmi tohatikã'ato. 


text:
<pb/>Mɨsâre werêgɨti. Tohô wa'aátihi yami niikã́, pɨárã ni'kâ camapɨ pesârã, ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨ miáa no'ogɨsami. Ãpí yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ tohagɨ́sami. 


text:
Pɨárã numia ni'kâro me'ra ohôka ãrɨárã, ni'kó yɨ'ɨ̂re ẽho peógo miáa no'ogosamo. Apêgo yɨ'ɨ̂re ẽho peótigo tohagósamo. 


text:
Pɨárã ni'kâro me'ra wesepɨ́ niirã́ ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨ miáa no'ogɨsami. Ãpí yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ tohagɨ́sami. 


text:
<pb/>Jesu tohô niisére tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ sẽrí yã'akãrã niîwã: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, no'opɨ́ wa'ârosari a'té? niîkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ãpi nohó wa'îkɨ̃ boakã́, yukâ maatá masî, wĩhî wã'kasama. Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, “Ãpi nohó boaápĩ”, niî masi'. A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ a'tikã́, masá masîrãsama, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro weeyá niîgɨ, a'te kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ. Naâre du'u kũúro mariró, bɨhâ wetiro mariró Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí nu'ku dutigɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tii makápɨreta taha ni'kó numiô wapê wi'io niîsamo. Koô besegɨ́ tiropɨ bese dutígo wa'â mɨhamisamo. Koôre ĩ'yâ tu'tigɨre bu'îri da'rê dutigo tohô weesamó. 


text:
Yoakã́ pehetíri besegɨ́ koôre wee tamú sĩ'ritisami. Be'ró a'tîro wãkûsami: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó wee'. Neê ãpêrã kẽ'rare ‘Naâ niîma’, niî ẽho peó wee'. 


text:
Tohô niîmikã, a'tîgo wapê wi'io yɨ'ɨ̂re na'îro kari boómo niîgɨ, koôre wee tamúgɨti. Yɨ'ɨ̂ koô kari boókã ɨa nemótisa' maha. Yɨ'ɨ̂ koôre põo tẽóti boosa' maha”, niîsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró taha marî wiôgɨ Jesu werê nemokɨ niîwĩ: —Besegɨ́ yã'agɨ́ weé'kere wãkûya. Kɨ̃ɨ̂ yã'agɨ́ niîmigɨ, wapê wi'io wee tamú duti'kere weesamí. 


text:
Tohô niikã́ maa, Õ'âkɨ̃hɨ too pũríkãre kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãre yamîri, ɨmɨ̂kohori kɨ̃ɨ̂re sẽrí nu'kurãre wee tamútisari? Naâ sẽrí'kere yogosarí? 


text:
Mɨsâre werêgɨti. Neê yogoró mariró naâ sẽrisére yɨ'tisamí. Kɨ̃ɨ̂ tohô yɨ'timíkã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'ti nukúkãpɨ opâturi a'tirí kurare masá ẽho peóse kɨorã́sari yuhûpɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu fariseu masɨ me'ra, tohô niikã́ niyéru wapa seé basagɨ me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu “A'tîro niî'” niirã́ nohore masî dutigɨ apêye kití weeró noho niisé me'ra werê nemokɨ niîwĩ. Naâ “Ãpêrã yɨ'rɨóro ɨ̃sâ ãyurã́ niî'”, niîsama. Tohô “Ãyurã́ niî'” niîrã, ãpêrãre tohô ĩ'yâ kõ'asama. Naâ nohore masî dutigɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Pɨárã ɨmɨá Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrírã sãháakãrã niîwã. Ni'kɨ́ fariseu masɨ niîkɨ niîwĩ. Ãpí pe'e romano masa wiôgɨre niyéru wapa seé basagɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Fariseu masɨ nu'kú ĩ'yâ moro, Õ'âkɨ̃hɨre sẽrígɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Õ'âkɨ̃hɨ, yɨ'ɨ̂ ãpêrã weeró noho yã'agɨ́ nií wee'. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂re “Ãyú'” niî'. Naâ yaharã́, yã'arã́ nɨmôtimirã ãpêrã numia me'ra a'me tãrá baha ke'atirã weeró noho nií wee'. Neê kã'ró sĩ'í romano masa wiôgɨre niyéru wapa seé basagɨ weeró noho nií wee'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ ni'kâ semanare pɨá nɨmɨ ba'âtimigɨ, be'tí sẽrí nu'ku'. Yɨ'ɨ̂ cem apêye noho wapá ta'agɨ, pɨámukãse yɨ'ɨ̂ wapá ta'asere mɨ'ɨ̂re o'ô'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Wapa seégɨ pe'e neê sãháaropɨ tohâ nɨ'ka, Õ'âkɨ̃hɨre sẽríkɨ niîwĩ. Neê kã'ró ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ moro ma'atikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ weeró noho o'ôgɨ, yɨ'ɨ̂ bu'îritisa' niîgɨ, kɨ̃ɨ̂ kutîrore paâkɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: “Õ'âkɨ̃hɨ, yɨ'ɨ̂ yã'agɨ́ niísa'. Yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Teeré werêka be'ro Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâre werêgɨti. Wapa seégɨ Õ'âkɨ̃hɨ me'ra ãyuró apó tohagɨpɨ kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ dahâ tohaakɨ niîwĩ. Fariseu masɨ pe'e tohô weetíkɨ niîwĩ. A'tîro niî'. Kɨ̃ɨ̂ basi, yɨ'ɨ̂ ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî tɨ'ó yã'agɨ noho Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re mehô niigɨ́ tohakã́ weegɨ́sami. No'ó yɨ'ɨ̂ ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî tɨ'ó yã'atigɨ pe'ere Õ'âkɨ̃hɨ ãpêrã yɨ'rɨóro tohakã́ weegɨ́sami, niîkɨ niîwĩ. Jesu wi'marã́re yãa peó sẽri basá'ke niî' 


text:
<pb/>Apêye kẽ'rare masá wi'marã́re Jesu tirópɨ yãa peó dutirã miáakãrã niîwã. Tohô weekã́ ĩ'yârã, naâre miáarãre Jesu bu'erã́ tu'tîkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô niikã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re pihîokɨ niîwĩ: —Wi'marã́re yɨ'ɨ̂ tiro a'tikã́ du'óo'ya. Naâre ka'mú ta'atikã'ya. Wi'marã́ marî nohore ãyuró ẽho peóma. Ãpêrã kẽ'ra wi'marã́ weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórã yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsama. 


text:
Mɨsâre diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Ã'rá weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ noho neê kã'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ niirópɨ wa'âsome, niîkɨ niîwĩ. Ma'mɨ̂ pehé kɨogɨ́ Jesu me'ra uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ni'kɨ́ Judeu masa wiôgɨ Jesuré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ masaré bu'egɨ́ ãyugɨ́ niî'. Yɨ'ɨ̂ yẽ'e nohó weegɨ́sari katî nu'kuatehere boká sĩ'rigɨ? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re “Ãyugɨ́ niî'”, niîti? Mɨ'ɨ̂ tohô niisére tɨ'o masíti? Ni'kɨtá ãyugɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ niîmi. 


text:
Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ dutisé kũû'kere masísa'. “Ãpi nɨmóre a'me tãrátikã'ya. Masaré wẽhé kõ'atikã'ya. Yahatíkã'ya. Ãpêrã yeekãhasere niî sootikã'ya. Mɨ'ɨ̂ pakɨ, mɨ'ɨ̂ pakore ẽho peóya”, niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re apêye nohoakã dɨ'sá' yuhûpɨ. Mɨ'ɨ̂ kɨosére duâ pe'okɨ̃hɨ wa'âya. Teé duâ'ke wapare pahasé kɨorãre o'ôya. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨre pehé ãyusé kɨogɨ́sa'. Tu'â eha nɨ'ko, yɨ'ɨ̂re siru tuúya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, pehé kɨogɨ́ niî tĩhagɨ kɨ̃ɨ̂ kɨosére ma'í yɨ'rɨgɨ, bɨhâ weti yɨ'rɨakɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Pehé kɨorã́re Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ ɨ'mɨ̂sepɨ wa'akã́, diâsa niî'. 


text:
Wa'îkɨ̃ camelo wamêtigɨ awigá yutâ daa pĩ'ô sõrori peepɨ sãhá yɨ'rɨ tãríkã, diâsa niî'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ pehé kɨorã́ wa'akã́ pe'e maa, tootá nemoró diâsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, masá a'tîro niîkãrã niîwã: —Too pũríkãre noa nohó pe'e Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'â masirãsari? 


text:
<pb/>Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Masá naâ basi wee tutuáse me'ra yɨ'rɨ masítisama. Õ'âkɨ̃hɨ pũrikãre basió'. Kɨ̃ɨ́ maa neê apêye noho weetá basiótise marí'. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, ɨ̃sâ pũrikã ɨ̃sâ kɨosére du'u kũú, mɨ'ɨ̂re siru tuúwɨ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. No'ó niigɨ́ noho, yee kitíre weresé bu'iri kɨ̃ɨ yaá wi'ire, kɨ̃ɨ̂ pakɨ sɨmɨáre, kɨ̃ɨ̂ akawerérãre, kɨ̃ɨ̂ nɨmoré, kɨ̃ɨ̂ põ'raré du'u kũú wã'kagɨ nohore a'tîro wa'ârosa'. 


text:
A'ti nukúkãpɨre kɨ̃ɨ̂ kɨó'ke nemoró boka nemógɨsami. Be'ropɨ́ kẽ'rare Õ'âkɨ̃hɨ me'ra niî nu'kugɨsami, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere naâ se'sarore pihîo, naâre niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakã marî Jerusalẽ́pɨ wa'ârã weé'. Toopɨ́ niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâ mɨ'tarã naâ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre ohâ yuu'ke wa'ârosa'. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ a'tîro niisére neê tɨ'o masítikãrã niîwã. Õ'âkɨ̃hɨ naâre teeré tɨ'o masíkã weetíkɨ niîwĩ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'o masítikãrã niîwã. Jesu ni'kɨ́ kapêri bahú no'otigɨ Jericókɨ̃hɨre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Jericó pɨ'to niirí kura ni'kɨ́ kapêri bahú no'otigɨ ma'â sumútohopɨ niyéru sẽri duhíkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, karíkũ mahakɨ niîwĩ: —Jesu, Davi paramí niî turiagɨ, yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ pɨ'to yɨ'rɨárã “Karíkũtikã'ya”, niî tu'tîkãrã niîmiwã. Naâ tohô niikã́ta, kɨ̃ɨ̂ pe'e karíkũ nemokã'kɨ niîwĩ: —Davi paramí niî turiagɨ, yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu tohâ nɨ'ka, ãpêrãre kɨ̃ɨ̂ tiropɨ miíti dutikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pɨ'to ehakã́, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>—De'ró yɨ'ɨ̂ weekã́ ɨasarí? niîkɨ niîwĩ. Kapêri bahú no'otigɨ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re kapêri bahukã́ ɨása'. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Aɨ. Ĩ'yâgɨsa'. Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ẽho peoápɨ. Tohô weégɨ yɨ'rɨó no'o toha', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kurata kɨ̃ɨ̂ kapêrire ĩ'yâkɨ niîwĩ. Be'ró Jesuré siru tuú, Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re tohô wa'akã́ ĩ'yâ'kãrã kẽ'ra Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkãrã niîwã.<pb/>


text:
Toopɨ́ ni'kɨ́ pehé kɨogɨ́ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Zaqueu wamêtigɨ romano masa wiôgɨre wapa seé basarã wiôgɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ Jesuré ĩ'yâ sĩ'rikɨ niîmiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ɨ'mɨátigɨakã niî tĩhagɨ, pãharã́ masá niî yuukã, ĩ'yâtikɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ Jesuré ĩ'yâ sĩ'rigɨ, kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨátohopɨ omá wã'kakɨ niîwĩ. Omá wã'ka, ni'kɨ́ yukɨ́ sicômoro wamêtikɨhɨpɨ mɨhâ pehakɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ dokapɨ yɨ'rɨágɨ, kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ moro, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Zaqueu, keêro diháti bakeo'ya. Ni'kakã́re mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ tohá ni'igɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu tohô weesére ĩ'yârã, niî pe'tirã a'tîro uukahákãrã niîwã: —Jesu ni'kɨ́ yã'âro weesé bɨkɨ yaá wi'ipɨ wa'âmi, niîkãrã niîwã. 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ Zaqueu wã'kâ nɨ'ka, marî wiôgɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, tɨ'oyá. Pahasé kɨorãre yɨ'ɨ̂ kɨosére dekô me'ra dɨka waágɨti. No'ó yɨ'ɨ̂ ãpêrãre niî soose me'ra yaháka be'ro niikã́, ba'pâritisetiri naâre yɨ'ɨ̂ yahá'ke nemoró wiagɨ́ti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu teeré tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ni'kakã́ me'ra mɨ'ɨ̂, mɨ'ɨ yaá wi'ikãharã yã'âro weé'kere yɨ'rɨó no'o'. Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ãpêrã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã weeró nohota Abraão paramí niî turiagɨ niî'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ bahu dutí'kãrã mɨ'ɨ̂ weeró noho niirã́re a'mâ, yɨ'rɨógɨ a'tîgɨ weewɨ́, niîkɨ niîwĩ. Jesu masaré niyéru kuhirikãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Zaqueure uúkũkã, masá tɨ'ókãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ Jerusalẽ́ pɨ'topɨ niikã́ ĩ'yârã, “Maatá Jesu wiôgɨ sãhagɨ́sami”, wãkûkãrã niîmiwã. 


text:
Naâ tohô wãkusére masîgɨ, ni'kâro kití weeró noho niisé me'ra naâre werêkɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ sãhaátoho dɨporo yoaró apé di'tapɨ wa'â wa'âsami. Kɨ̃ɨ̂re wiôgɨ sõróoka be'ropɨ dahâ tohaasami taha. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ wa'aátoho dɨporo pɨámukãrã kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre pihîosami. Naâre naâ nɨkɨ niyéru pahiró wapatíri kuhire o'ôsami. Tii kuhíre o'ôgɨ, a'tîro niîsami: “Teê yɨ'ɨ̂ daharí kurapɨ a'ti kuhí me'ra apêye noho duú, duâ wapá ta'aya”, niîsami. 


text:
Wiôgɨ sãháakɨhɨ yaá di'takãharã waro pe'e kɨ̃ɨ̂re ɨatísama. Tohô weérã ãpêrã masaré a'tîro niî duti o'osama. “Kɨ̃ɨ̂re ɨ̃sâ wiôgɨ sãharó ɨatísa'”, niîsama. 


text:
Naâ tohô niîmikã, wiôgɨ sõróo no'osami. Be'ró kɨ̃ɨ yaá di'tapɨ dahâ tohatasami. Toopɨ́ tohatágɨ, kɨ̃ɨ̂ niyéru kuhiri o'ô'kãrãre pihîosami. “Niyéru no'ó kõ'ro wapá ta'apari naâ nɨkɨ?” niî masî sĩ'rigɨ tohô weesamí. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ etâ mɨ'tagɨ, a'tîro niîsami: “Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ o'ôka kuhi nemoró apêye pɨámukãse kuhiri wapá ta'a nemoapɨ”, niîsami. 


text:
Wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tisamí: “Ãyuró weeápã. Mɨ'ɨ̂ da'rá ko'tegɨ ãyugɨ́ niî'. Yɨ'ɨ̂ kã'roákã kũû'ke me'ra mɨ'ɨ̂ keoró weeápã. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂re pɨámukãse makari wiôgɨ sõróogɨti”, niîsami. 


text:
Be'ró ãpí kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'âsami taha: “Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ niyéru o'ôka kuhi me'ra apêye ni'kâmukãse kuhiri wapá ta'a nemoapɨ”, niîsami. 


text:
Be'ró ãpí a'tî, kɨ̃ɨ̂re niîsami: “Wiôgɨ, mɨ'ɨ yaá niyéru kuhi a'ti kuhí niî'. Su'tîro kasero me'ra omá nɨrôkã'wɨ. 


text:
Mɨ'ɨ̂ tutuaró da'ra dutígɨ niîwɨ. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂re uîwɨ. Ãpêrã naâ da'rasé me'ra wapá ta'awɨ. Mɨ'ɨ̂ otêtimigɨ, dɨkâti no'owɨ”, niîsami. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re niîsami: “Mɨ'ɨ̂ da'rá ko'tegɨ keoró weetíwɨ. Mɨ'ɨ̂ uúkũse me'ra mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere besé no'o toha'. Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ da'rasé tutuasére masiápã. Yɨ'ɨ̂ ãpêrã da'rasé wapa wapá ta'asere, yɨ'ɨ̂ otêtimigɨ dɨkâti no'osere masiápã. 


text:
Masîmigɨ, too pũríkãre de'ró weégɨ yeé niyérure niyéru nɨrorí wi'ipɨ bɨkɨâ nemo dutigɨ kũûtiati? Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂ kũukã́, dahâgɨ tií wi'ipɨ niîro mɨhâ'ke me'ra yẽ'ê booapã”, niîsami. 


text:
Be'ró toopɨ́ niirã́re a'tîro niîsami: “Ni'kâ kuhi kɨogɨ́re e'mâ, ãpí pɨámukãse kɨogɨ́ pe'ere o'ôya”, niîsami. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, wiôgɨ “Mɨsâre werêgɨti. No'ó pehé kɨogɨ́re nemoró o'ô no'orosa'. Ãpí moogɨ́ pe'ere kɨ̃ɨ̂ kɨomí'keakãpɨreta e'mâ pe'okã' no'ogɨsami”, niîsami. 


text:
“Apêye maa yɨ'ɨ̂re wiôgɨ sãhakã́ ɨatí'kãrãre a'topɨ́ miítia. Miíti, yɨ'ɨ̂ ĩ'yóropɨ wẽheyá”, niîsami, niî werêkɨ niîwĩ Jesu. Teeré niîgɨ, ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâka be'ro opâturi a'tîgɨ, masaré besegɨ́sa' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Jesu Jerusalẽ́pɨ sãháa'ke niî' 


text:
Toopɨ́ wa'âgɨ, Betfagé, Betânia wamêtise makaripɨ ehaátoho dɨporo kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pɨárãre a'tîro niî o'ôo'kɨ niîwĩ. Tee makári ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨ tiropɨ niîkaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Siî maka marî diakɨ̃hɨ niirí makapɨ wa'âya. Toopɨ́ ehârã, mɨsâ ni'kɨ́ jumento wi'magɨ́ dɨ'té nɨ'ko'kɨre boka ehárãsa'. Kɨ̃ɨ̂ neê ni'kâti pesâ no'oya marigɨ́ niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂re pãâ, miítia. 


text:
<pb/>Naâ kɨ̃ɨ̂ dutî'karo nohota weékãrã niîwã. Toopɨ́ ehakã́, kɨ̃ɨ̂ niî'karo nohota wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Naâ kɨ̃ɨ̂ jumentore pãarí kura kɨ̃ɨ̂ wiôrã naâre sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã kɨ̃ɨ̂re pãâti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂re Jesu tiró miáakãrã niîwã. Jumento bu'ipɨre naa yeé su'tí bu'îkãhasere tuu weé peokãrã niîwã. Tohô weéka be'ro Jesuré kɨ̃ɨ̂ bu'ipɨ mii peókãrã niîwã. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ pesâ wã'kari kura masá kɨ̃ɨ̂re ẽho peórã, naa yeé su'tí bu'îkãhasere ma'âpɨ sẽô kũukãrã niîwã. 


text:
Jesu ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨ tiropɨ diháari kura a'tîro weékãrã niîwã. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrã, e'katíse me'ra karíkũ nɨ'kakãrã niîwã. Jesu weé ĩ'yokã ĩ'yâ'kere wãkûrã, Õ'âkɨ̃hɨre e'katí peorã, karíkũkãrã niîwã. 


text:
A'tîro niîkãrã niîwã: —Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ marî wiôgɨre ãyuró wa'aáto. Ɨ'mɨ̂sepɨre e'katíse niî yɨ'rɨato. Niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú butia'mi” niiáto, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ karíkũkã tɨ'órã, ni'karérã fariseu masa toopɨ́ niirã́ Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã: —Masaré bu'egɨ́, ã'rá mɨ'ɨ̂re siru tuúrãre di'ta marí dutiya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́, Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Naâ di'ta maríkã maa, Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re “Ãyú butia'mi” niî dutigɨ a'té ɨ̃tâ peerire karíkũkã wee boósami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Jerusalẽ́kãharã, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre yɨ'rɨó sĩ'rimiami. Kã'ró ni'kakã́re kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨósere tɨ'o masíkã, ãyu booápã. Mɨsâ pe'e yɨ'ɨ̂re ɨá wee'. Tohô weérã yɨ'rɨó no'osome. Mɨsâ yɨ'rɨó no'o boo'kere du'ú toha'. 


text:
Be'ró pi'etíse nɨmɨri a'tîrosa'. Tee nɨmɨ́rire mɨsâre ĩ'yâ tu'tirã a'ti makákãharãre wiháa dutitirã ni'kâ sã'riroho weé bi'a to'orãsama. Naâ be'toâ nɨ'ka, niî pe'tise pã'reripɨ ka'mú ta'arãsama. 


text:
Niî pe'tise mɨsa yeére kõ'â diho pe'orãsama. Mɨsâre, mɨsâ põ'rare wẽhé pe'orãsama. A'ti makákãhase wi'seri mɨto dihó no'orosa'. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ mɨsâre yɨ'rɨógɨ a'tikã́ ɨatíwɨ. Teé bu'iri tohô wa'ârosa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ duarã́re kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Jerusalẽ́pɨ ehâgɨ, Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Toopɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre ɨ̃hâ moro peoatehere duarã́re kõ'â wĩrokɨ niîwĩ. 


text:
Naâre kõ'â wĩrogɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Yaá wi'i ‘Õ'âkɨ̃hɨre sẽrirí wi'i niî'’, niî no'oka wi'i niî'.” Mɨsâ pe'e keoró weetiápã. Yaharã́ yaa wi'ire weeró noho tohakã́ weeápã, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Niî pe'tise nɨmɨri Jesu masaré Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ bu'êkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, sacerdotea wiôrã, ãpêrã Moisé ohâ'kere bu'erã́, tii maká wiôrã kẽ'ra “Kɨ̃ɨ̂re de'ró weé wẽheró ɨatí?” niîkãrã niîwã. 


text:
Masá Jesu weresére tɨ'ó tɨ'sa yɨ'rɨakãrã niîwã. Tohô weérã wiôrã pe'e kɨ̃ɨ̂re de'ró wee masítikãrã niîwã. Masá ɨ̃sâ me'ra uâ boosama niîrã, wẽhe masítikãrã niîwã.<pb/>


text:
Ape nɨmɨ́ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ masaré bu'êgɨ, kɨ̃ɨ̂ masaré yɨ'rɨóse kitire werêkɨ niîwĩ. Toopɨ́ sacerdotea wiôrã, ãpêrã Moisé ohâ'kere bu'erã́, Judeu masa bɨkɨrã́ me'ra Jesu tiró wa'âkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —Werêya. De'ró dutisé me'ra mɨ'ɨ̂ weesére tohô weetí? Noá mɨ'ɨ̂re tohô wee dutígɨ dutisé o'oáti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ se'saro a'mêri uúkũkãrã niîwã: —De'ró marî yɨ'tirã́sari? Marî “Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ niîwĩ” niikã́ maa, “Too pũríkãre de'ró weérã Joãore ẽho peótiri?” niîgɨsami. 


text:
Marî “Masá kɨ̃ɨ̂re o'ôo'kãrã niîwã” niikã́ kẽ'rare, niî pe'tirã masá marîre ɨ̃tâ peeri me'ra doke wẽhérãsama. Naâ a'tîro ẽho peóma. “João Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ niîwĩ”, niî ẽho peóma, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô weérã a'tîro yɨ'tíkãrã niîwã: —Masîtisa'. Noá Joãore wamê yee dutigɨ o'ôo'ro o'ôo'pã, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre “A'té dutiró me'ra a'teré tohô weé'”, niî weré wee', niîkɨ niîwĩ. Da'rá ko'terã keoró weetí'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu masaré a'te kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ yaá di'tapɨ ɨ'sê otêsami. Tu'â eha nɨ'ko, ãpêrãre tii wesére ko'tê dutigɨ kũûsami. Naâre kɨ̃ɨ yaá di'tare da'rasé wapa “Toô kã'ro yɨ'ɨ̂re ɨ'sê wiaápa”, niî wã'kasami. Be'ró apé di'tapɨ yoakã́ niîgɨ wa'âsami. 


text:
Ɨ'sê dɨkâtiri tero niirí kura ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre ɨ'sê niirópɨ ĩ'yâ dutigɨ o'ôo'sami. Kɨ̃ɨ̂re o'ôo'gɨ, “Yeé di'ta da'rarã́re yeé ɨ'sêre sẽrígɨ wa'âya”, niîsami. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ ehakã́, tii wesé da'rarã́ kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, paâsama. Neê kã'ró o'ôtimirã, kɨ̃ɨ̂re o'ôo' tõrosama. 


text:
Be'ró tii wesé wiôgɨ ãpí kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre o'ôo'sami taha. Kɨ̃ɨ́ kẽ'rare yã'âro buhíkã', ɨpɨ́tɨ paâ, yẽ'e nohó moogɨ́ tohatákã weesamá. 


text:
Be'ró tii wesé wiôgɨ ãpiré o'ôo' nemosami taha. Da'rá ko'terã kɨ̃ɨ́ kẽ'rare meharóta weesamá. Kɨ̃ɨ̂re kamî da're, tii wesé sumútohopɨ kõ'âkã'sama. 


text:
<pb/>Be'ró maha tii wesé wiôgɨ “De'ró weegɨ́sari yɨ'ɨ̂?” niîsami. “Yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ ma'igɨ́re o'ôo'gɨti. Apé tero weérã kɨ̃ɨ̂re wio pesáse me'ra ĩ'yâ boosama”, niîmisami. 


text:
Wiôgɨ makɨ toopɨ́ etakã́ ĩ'yârã, naâ a'mêri niîsama: “Ã'ritá niîmi be'ropɨ́ a'ti wesére yẽ'eákɨhɨ. Mâa, kɨ̃ɨ̂re wẽherã́. Be'ró a'ti wesé mari yaá wese toharósa'”, niîsama. 


text:
Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, tii wesé sumútohopɨ miáa, kɨ̃ɨ̂re wẽhé kõ'asama, niî werêkɨ niîwĩ Jesu. Be'ró Jesu masaré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Too pũríkãre tii wesé wiôgɨ de'ró weegɨ́sari naâre? 


text:
A'tîro weegɨ́sami. Kɨ̃ɨ̂ a'tî, kɨ̃ɨ yeé di'ta da'rarã́re wẽhé kõ'a pe'ogɨsami. Be'ró ãpêrãre tií di'tare o'ôgɨsami, niîkɨ niîwĩ. Jesu tohô niikã́ tɨ'órã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Õ'âkɨ̃hɨ tohô wa'asére ka'mú ta'aato, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu naâre ĩ'yâ, niîkɨ niîwĩ: —Too pũríkãre de'ró niî sĩ'riro weetí Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niisé? A'tîro niî':<pb/>Ɨ̃tâ pĩhiri me'ra wi'í yeerã́ ni'kâ pĩhi naâ ɨatíka pĩhire kõ'ârãsama. Naâ kõ'âka pĩhi me'ra ãpêrã pe'e ãyuró tutuarí wi'i yeê nɨ'ka mɨhasama, niîwɨ. 


text:
No'ó tigá bu'ipɨ bɨrɨ̂ pehagɨ noho mɨto dihó no'ogɨsami. No'ó tigá pe'e kɨ̃ɨ̂ bu'ipɨ dokê pehakã maa, ãyusé mara wa'âgɨsami, niîkɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, kɨ̃ɨ̂re ɨatírã be'ropɨ́ bu'îri da'rê no'orãsama niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Jesuré bu'îri boká sĩ'rirã wee soóse me'ra naâ sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Sacerdotea wiôrã, ãpêrã Moisé ohâ'kere bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kurata Jesuré yẽ'ê sĩ'rikãrã niîmiwã. Tee kití me'ra Jesu ɨ̃sâreta uúkũgɨ weesamí niîrã, tɨ'o masíkãrã niîwã. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê sĩ'rimirã, masaré uîrã, wee masítikãrã niîwã. 


text:
Ãpêrã ĩ'yâ du'tirãre niî soo duti o'okãrã niîwã. Naâ Jesuré mehêkã niikã́ tɨ'ó sĩ'rikãrã niîwã. “Teé me'ra ‘Bu'îri kɨomí’ niî, wiôgɨpɨre werê sãata basiórosa'”, niîkãrã niîwã. Wiôgɨ Jesuré bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróokã ɨárã, tohô weékãrã niîmiwã. Ãyurã́, diakɨ̃hɨ́ uúkũrã weeró noho niî sookãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã Jesu tiró wa'â, sẽrí yã'akãrã niîwã: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ uúkũsere ɨ̃sâ masî'. Masaré diakɨ̃hɨ́kãhasere bu'ê'. Ãpêrã “Wiôrã niîma” niiró mariró niî pe'tirãre ni'kâro noho ĩ'yâ'. Õ'âkɨ̃hɨ yeekãhasere diakɨ̃hɨ́ bu'ê me'rikã'. 


text:
Ɨ̃sâre werêya. Romano masa wiôgɨre kɨ̃ɨ̂ niyéru wapa seésere wapa yeékã, marîre dutisé ãyutí, ou yã'â niîti nee? niî sẽrí yã'akãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu pe'e naâ yã'âro weé sĩ'rise me'ra sẽrí yã'akã ĩ'yâ masikã'kɨ niîwĩ. Tohô weégɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Ni'kâ kuhi niyéru kuhi miítia. Noa nohó yaa diâpoa, noá wamé wã'yatí? niîkɨ niîwĩ. Naâ a'tîro yɨ'tíkãrã niîwã: —César, romano masa wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ diâpoa, kɨ̃ɨ̂ wamé wã'yá', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Too pũríkãre romano masa wiôgɨ wapa yeé dutise nohore kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Õ'âkɨ̃hɨ yee pe'e maa kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Kɨ̃ɨ̂ wee dutísere weeyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesuré masá tɨ'óropɨ mehêkã uúkũkã wee masítikãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ̂ uúkũse me'ra, kɨ̃ɨ̂ yɨ'tisé me'ra mehô ĩ'yâ maria mɨhakã weékɨ niîwĩ. Masá kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, di'ta mariá mɨhakãrã niîwã. Masá wẽrîka be'ro masasére Jesuré sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ni'karérã saduceu masa Jesu tiró wa'âkãrã niîwã. Naâ “Wẽrî'kãrã masasomé”, niî ẽho peósama. Tohô weérã Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã: 


text:
<pb/>—Masaré bu'egɨ́, Moisé a'tîro dutisé kũûkɨ niîwĩ. “Ni'kɨ́ nɨmôtigɨ põ'ratítimigɨ wẽrikã́, kɨ̃ɨ̂ akabihí kɨ̃ɨ̂ nɨmó niî'kore nɨórẽ'ato. Be'ró kɨ̃ɨ̂ koô me'ra neê waro põ'ratí mɨ'tagɨre kɨ̃ɨ̂ ma'mi wẽrî'kɨre põ'ratí basaato”, niîkɨ niîwĩ Moisé. 


text:
Be'rokɨ̃hɨ́ kẽ'ra koô wapê wi'iore nɨórẽ'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra põ'ra marígɨ meharóta boâ dihakɨ niîwĩ. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, naâ be'rokɨ̃hɨ nɨórẽ'kɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra põ'ratítimigɨ wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ be'rokãharã kẽ'ra tohô di'akɨ̃ nɨórẽ', põ'ratítimirã wẽrî diha pe'tia wa'âkãrã niîwã. 


text:
Too pũríkãre wẽrî'kãrã masakã́, ni'i nɨmó waro tohá butia'gosari? Naâ niî pe'tirãpɨta koôre nɨmôtikãrã niîwã, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —A'tóka tero a'ti nukúkãpɨre ɨmɨá, numiâ nɨmôti, marâpɨtima. 


text:
Naâ wẽrîka be'ro masá'kãrã niî tĩharã, Õ'âkɨ̃hɨ põ'ra niîma. Tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sepɨ niirã́ weeró noho niîrãsama. Tohô weérã wẽrîsome maha. 


text:
Moisépɨta a'tekãhásere ohâkɨ niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ yukɨ̂ siti, ɨ̃hɨrí sitipɨ kɨ̃ɨ̂re wẽrî'kãrã masasére ĩ'yókɨ niîwĩ. Toopɨ́re Õ'âkɨ̃hɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ yẽkɨ sɨmɨá Abraão, Isaque, Jacó wiôgɨ niî'”, niîkɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, naâ yɨ'ɨ̂ tiropɨ katîma niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ katirã́ wiôgɨ niîmi. Wẽrî bahu dutí'kãrã marimá. Kɨ̃ɨ́ maa niî pe'tirã katî nu'ku pe'tikã'ma, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, ni'karérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ waro uúkũ', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂re apêye sẽrí yã'a sĩ'rirã, uî niîkãrã niîwã. Jesu masaré “Cristo naâ niigɨ́ noa makɨ́ niîti?” niî sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã masá Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨre “Davi paramí niîmi”, niîti? 


text:
Davitá Salmo wamêtiri pũripɨ a'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/>Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kɨ̃ɨ̂ makɨré, yɨ'ɨ̂ wiôgɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ tiro wiôgɨ duhirí kumuropɨ duhîgɨsa'.<pb/> 


text:
Mɨ'ɨ̂ toó duhikã́, mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'timi'kãrãre dokâ ke'akã weegɨ́ti”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ Davi. 


text:
Davi basíta Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristore “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîmi”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ paramí se'saro niîtikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ kẽ'ra niîkɨ niîwĩ, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu Moisé ohâ'kere bu'erã́re tu'tî'ke niî' 


text:
<pb/>—Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́re tɨ'o masíya. Masá ĩ'yaáto niîrã su'tí yoasé paka sãyâ, Õ'âkɨ̃hɨre sẽri sihá tɨ'sama. Tohô niikã́ makâ dekopɨ wio pesáse me'ra põo tẽríkã ɨasamá. Naâ neresé wi'seripɨ wiôrã naâ duhî wɨase kumuripɨ duhî sĩ'risama. Naâ ba'â wɨaropɨ kẽ'rare meharóta niî sĩ'risama. 


text:
Wapê wi'ia numia yeé wi'serire e'mâsama. Naâ yã'âro weé'kere wãkû dutitirã yoakã́ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí ta'sasama. Naáta ãpêrã yɨ'rɨóro bu'îri da'rê yɨ'rɨ nɨ'ka no'orãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niîgɨ, niyéru o'ôrã sãâ wɨase akaripɨ pahiró niyéru kɨorã́re sãakã́ ĩ'yâkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô niikã́ ni'kó wapê wi'io pahasé kɨogore ni'kâ akaropɨ pɨá kuhi niyéru wapa maríse kuhirire sãakã́ ĩ'yâkɨ niîwĩ. 


text:
Teeré ĩ'yâgɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ a'tîgo wapê wi'io pahasé kɨogo niî pe'tirã yɨ'rɨóro o'ô yɨ'rɨ nɨ'kamo. 


text:
Ãpêrã pe'e naâre dɨ'sasére o'ôma. Koô pe'e pahasé kɨogo niîmigo, koô kɨomí'ke, koô ba'â kati boo'keakãre o'ô pe'okã'mo, niîkɨ niîwĩ. Jesu “Õ'âkɨ̃hɨ wi'i kõ'â no'orosa'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'karérã kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ Jesuré Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhasere uúkũkãrã niîwã. —A'tí wi'i ɨ̃tâ peeri paka ãyusé me'ra weéka wi'i ãyú butia'ri wi'i niî', niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ tií wi'ikãhase ma'mâ su'ase masá o'ô'kere uúkũkãrã niîwã. Jesu tohô niisére tɨ'ógɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Mɨsâ a'tó ĩ'yasé mɨto dihó no'orosa'. Neê ni'kâ ɨ̃tâga apêga bu'ipɨ yeê turia mɨha'ke tohasomé, niîkɨ niîwĩ. A'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo Jesu a'tîro wa'ârosa' niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, de'ró niikã́ mɨ'ɨ̂ niî'ke wa'ârosari? Yẽ'e nohó me'ra ĩ'yogɨ́sari a'té tohô wa'aátehere? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ãpêrã mɨsâre niî soori niîrã, tɨ'o masíya. Pãharã́ “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé'; Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'”, niîrãsama. Tohô niikã́ “Jesu Cristo kɨ̃ɨ̂ a'tiátihi nɨmɨ niî toha'”, niîrãsama. Naâ tohô niikã́, tɨ'otíkã'ya. 


text:
Mɨsâ a'mê wẽhese kitire tɨ'órã, ɨkɨátikã'ya. A'tetá wa'â mɨ'tarosa'. Tohô niîmiro, a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨ'sá' yuhûpɨ. 


text:
<pb/>Be'ró naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Ni'kâ kurakãharã ape kurákãharã me'ra a'mê wẽherãsama. Tohô niikã́ ni'kâ di'takãharã apé di'takãharã me'ra a'mê wẽherãsama. 


text:
Pehé apé sia'pɨre ɨpɨ́tɨ di'tâ nara sãáse wa'ârosa'. Tohô niikã́ ɨhá boasé, do'âtise wa'ârosa'. Ɨ'mɨ̂sepɨre wiosé paka bahuárosa'. 


text:
<pb/>A'té tohô wa'aátoho dɨporo ãpêrã mɨsâre bu'îri yẽ'êrãsama. Yã'âro weerã́sama. Mɨsâre mɨsâ neresé wi'seripɨ beserã́sama. Besé, bu'îri sõróorãsama. Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri wiôrã tiropɨ mɨsâre miáarãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨsâre uúkũ masiatehere o'ôgɨti. Mɨsâre ĩ'yâ tu'tirã neê ni'kɨ́ põo tẽósome. Naâ “Tohô nií wee'”, niî ye'sû masisome. 


text:
Mɨsâ pakɨ sɨmɨápɨta mɨsâre wiôrãpɨre werê sãarãsama. Mɨsâ ni'kɨ́ põ'ra niîmirã, mɨsâ akawerérã kẽ'ra, mɨsâ me'rakãharã meharóta weerã́sama. Mɨsâ ni'karérãre wẽherã́sama. 


text:
<pb/>Mɨsâ Jerusalẽ́re surára tii maká sumútoho be'toâ nɨ'kakã ĩ'yârã, masîya. “Tii maká maatá kõ'â no'orosa'”, niîya. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, Judéia di'tapɨ niirã́ ɨ̃rɨpagɨ́pɨ du'tiáya. Makâpɨ niirã́ apêropɨ wa'âya. No'ó wesêripɨ niirã́ makâpɨre mahâmi tohatitikã'ya. 


text:
Tee nɨmɨ́ri Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niî'karo nohota wa'ârosa'. Bu'îri da'resé nɨmɨri niîrosa'. 


text:
Tohô wa'asé nɨmɨri numiâ nihî pakosã numiare, tohô niikã́ põ'rá mi'rirã́ kɨorã́re bɨhâ weose nɨmɨri niîrosa'. Naâ ɨmɨ̂yaro wa'â masisome. A'tí di'tapɨre ɨpɨ́tɨ pi'etíse niîrosa'. Õ'âkɨ̃hɨ masaré ɨpɨ́tɨ waro bu'îri da'rêgɨsami. 


text:
Ãpêrã a'mê wẽheropɨ wẽhé no'orãsama. Ãpêrãre niî pe'tise di'tapɨ bu'îri yẽ'ê miáarãsama. Apé di'takãharã Judeu masa niîtirã Jerusalẽ́re mɨto dihórãsama. Mɨto dihó, tii maká wiôrã sãharã́sama. Õ'âkɨ̃hɨ Judeu masa niîtirãre “Toô kã'ro tohô weerã́sama” niî'karo ehâ tu'aro tohô weerã́sama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ de'ró weé a'tîgɨsari? niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —A'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨre, yamîkɨ̃hɨre, yõkoáre pehé mehêkã bahusé wa'ârosa'. A'tí di'tapɨre niî pe'tise di'takãharã diâ pahirí maa bɨsɨsé, pã'kôrire tɨ'órã, yẽ'e nohó niîsari? niîrã, ɨkɨárãsama. 


text:
Masá a'tí di'tapɨre wa'aátehere wãkûrã, ɨpɨ́tɨ uîrã, tɨ'o masíse pe'tirã́sama. Niî pe'tirã ɨ'mɨáropɨ niirã́ nara sãákã weé no'orãsama. 


text:
Tohô wa'arí kura yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ o'me kuráripɨ tutuaró me'ra asisté dihatikã, masá ĩ'yârãsama. 


text:
Teé pehé wa'â nɨ'kari kurare wãkû tutua e'katíya. Ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ mororã weeró noho ko'têya. Maatá mɨsâ yɨ'rɨó no'orãsa', niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
A'te kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ taha: —Otesé figueiragɨ wamêtikɨhɨ ou no'ó niikɨhɨ́ yukɨ̂gɨ pũrî yãsâ wihikã, “Kɨ'ma dɨpóro niî'”, niísa'. 


text:
A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ too dɨpóro niî'ke pehé wa'akã́, “Kã'roákã Jesu a'tí di'ta wiôgɨ sãhaátoho dɨ'sása'”, niîrãsa'. 


text:
<pb/>Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. A'té pehé tohô wa'arí kurare niirã́ wẽrîsome. Tohô wa'asére ĩ'yâ pe'okã'rãsama. 


text:
A'ti ɨmɨ́koho, a'tí di'ta pe'ti diháarosa'. Yɨ'ɨ̂ uúkũse, yɨ'ɨ̂ bu'esé pũrikã niî nu'kukã'rosa'. Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ niî'ke keoró wa'ârosa'. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ a'tiátihi nɨmɨre mɨsâ neê masîtisa'. Tohô weérã mɨsâ basi ãyuró ko'têya. Yã'âro weesére wee poóri niîrã, weetíkã'ya. Ke'atíkã'ya. A'ti ɨmɨ́kohokãhasere wãkû ke'titikã'ya. Tohô weérã mɨsâ wãkûtiro yɨ'ɨ̂ a'tiátihi nɨmɨ niikã́, yã'arã́ boka ehá peha no'osome. 


text:
Wa'îkɨ̃rãre wãkûtiro sã'ri sãá bi'á nɨ'koro weeró noho mɨsâre wa'âtikã'ato. Tii nɨmɨ́re niî pe'tirã niî pe'tirokãharã tõ'orã́sama. Tohô weérã tɨ'o masíya. 


text:
Mɨsâ ãyuró apo yuúya. Teé pi'etiátehe ɨ̃sâre yɨ'rɨ wetíkã weeyá niîrã, Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí nu'kukã'ya. Tohô niikã́ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ tiropɨ uiró mariró põo tẽriáhã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu ɨmɨ̂kohori nɨkɨ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ bu'ê mɨhakɨ niîwĩ. Yamî pe'ere ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨpɨ niî bo'rea mɨhakɨ niîwĩ. 


text:
Kã'ró Páscoa bosê nɨmɨ wa'aátoho dɨ'sákaro niîwɨ. Tií bosê nɨmɨre pãú bɨkɨasé me'ra moretí'kere ba'âkãrã niîwã. Tií bosê nɨmɨ Judeu masa naâ yẽkɨ sɨmɨá Egitopɨ niî'kãrã wiháa'kere wãkurí bosê nɨmɨ niîkaro niîwɨ. 


text:
Tiîtare sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ “De'ró weé Jesuré wẽheró ɨamítito?” niîkãrã niîwã. Tohô niîmirã, masaré uî niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niîka terore Juda naâ “Iscariote” niî no'ogɨpɨre wãtî sãháakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ doze Jesu bu'erã́ me'rakɨ̃hɨ niîkɨ niîmiwĩ. 


text:
Juda sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ wi'i ko'terã́ wiôrã tiropɨ wa'âkɨ niîwĩ. Naâ tiropɨ ehâgɨ, Jesuré o'oátehekãhasere uúkũkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, ɨpɨ́tɨ e'katíkãrã niîwã. —Mɨ'ɨ̂ tohô weekã́, niyéru wapa yeérãti, niîkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ “Aɨ, kɨ̃ɨ̂re mɨsâre ĩ'yogɨ́ti”, niîkɨ niîwĩ. Be'ró, “De'ró niikã́ yɨ'ɨ̂re Jesuré wiôrãpɨre masá marirí kura o'oró ɨamítito?” niî wãkûkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra kɨ̃ɨ̂ ba'â tɨo'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró masá naâ pãú bɨkɨasé me'ra moretí'kere ba'arí bosê nɨmɨ niîkaro niîwɨ. Tii nɨmɨ́ niikã́, ni'kɨ́ ovelha wi'magɨ́re naâ Páscoa bosê nɨmɨ ba'aákɨhɨre wẽhesamá. 


text:
Tiîtare Jesu Pedro, Joãore a'tîro niî o'ôo'kɨ niîwĩ: —Marî Páscoa bosê nɨmɨ ba'aátehere apo yuúrã wa'âya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ makâpɨ wa'âya. Toopɨ́ sãháarã, ni'kɨ́ masɨ́ akogá tuu peógɨre boka ehá peharãsa'. Kɨ̃ɨ̂re siru tuú, kɨ̃ɨ̂ no'ó wa'aró sãháaya. 


text:
Tií wi'i wiôgɨre niîya: “Ɨ̃sâre bu'egɨ́ a'tîro niiámi: ‘No'opɨ́ niîsari yɨ'ɨ̂ bu'erã́ me'ra Páscoa bosê nɨmɨ ba'aátihi tũku?’ niiámi”, niîya. 


text:
Mɨsâ tohô niikã́, ɨ'mɨárokãha tũku apo yuúka tũkuhopɨre ĩ'yogɨ́sami. Toopɨ́ marî ba'aátehere apo yuúya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Pedro, João makâpɨ wa'âkãrã niîwã. Jesu naâre niî'karo nohota niî pe'tisere bokákãrã niîwã. Toopɨ́ naâ ba'aátehere apo yuúkãrã niîwã. 


text:
Naâ duhî pe'tika be'ro Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mɨsâ me'ra a'té Páscoa ba'asére yɨ'ɨ̂ wẽriátoho dɨporo ɨpɨ́tɨ ba'â tɨo sĩ'ri'. 


text:
Mɨsâre ni'kâroakã a'tîro niîgɨti. Neê opâturi a'tîro wee nemósome. Weegɨ́sa' taha niî pe'tise yɨ'ɨ̂ wiôgɨ sãhá tu'a ehaka be'ropɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro sĩ'rirí paare miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Sĩ'riyá. A'mêri dɨka waá, sĩ'riyá. 


text:
Mɨsâre niîgɨti. A'té ɨ'sê dɨka koo vinho ni'kâroakã marî sĩ'rírã weeró noho wee nemósome. Be'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ yɨ'ɨ̂re wiôgɨ sõróoka be'ro mɨsâ me'ra opâturi ma'má vinhore sĩ'ri nemógɨsa' taha, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró pãugáre miî, Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, dɨka waá, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re o'ôgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —A'té yɨ'ɨ̂ ɨpɨ́ niî'. Mɨsa yeé niiátehere wẽrî basagɨti. A'tîro yɨ'ɨ̂ ni'kâroakã weé'karo noho weé nu'kukã'ya. Teeré weérã, yɨ'ɨ̂ mɨsâre wẽrî basasere wãkûya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ ba'âka be'ro sĩ'rirí paa me'ra kẽ'rare meharóta weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re tĩâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —A'ti paá, yeé diî me'ra Õ'âkɨ̃hɨ masaré apêye ma'má “A'tîro weegɨ́ti” niî'kere kũûgɨsami. Yɨ'ɨ̂ wẽrîgɨ, diî a'mâ bɨrose me'ra mɨsâ yã'âro weé'kere wẽrî wapa yeé basagɨti. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre o'okã́, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niîro nohota wa'âro weé'. Tohô wa'âmiro, yɨ'ɨ̂re wiôrãpɨre o'ogɨ́ maa yã'â butia'ro wa'ârosa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ naâ basi a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —Noá niîsari baa kɨ̃ɨ̂re wiôrãpɨre tohô weeákɨhɨ? niîkãrã niîwã. Jesu bu'erã́ “Ni'i nohó ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsari?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu bu'erã́ ɨpɨ́tɨ a'mêri uúkũkãrã niîwã. —Marî wa'terore noá niîrosari baa marî yɨ'rɨóro niiákɨhɨ? niîkãrã niîwã. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, Jesu naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —A'ti nukúkãre dutirã́ tií di'tare mii wapá wa'âsama. Tií di'takãharã naâ dutî no'orã pe'ere “Masaré wee tamúrã niîma”, niîsama. 


text:
Mɨsâ naâ wiôrã weeró noho weetíkã'ya. A'tîro pe'e weeyá. Ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨ, mehô niigɨ́ weeró noho weeyá. Ãpêrãre dutigɨ́ dutî no'ogɨ weeró noho weeyá. 


text:
Mɨsâ tɨ'ó yã'akã, ni'i nohó pe'e ãpí yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kasari? Ba'â duhigɨ ou kɨ̃ɨ̂re ba'asé ekagɨ́ pe'e? Ba'â duhigɨ pe'e ãpí yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kami. Yɨ'ɨ̂ pũrikã mɨsâ wa'teropɨ niîgɨ, mɨsâ dutî no'ogɨ weeró noho niî'. 


text:
A'tîro weérã, mɨsâ yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ ba'â, sĩ'ri duhírãsa'. Tohô niikã́ wiôrã duhisé kumuripɨ doze kurari Israel kurarikãharãre dutî duhirãsa', niîkɨ niîwĩ. Jesu Pedrore “Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ‘Masí wee'’ niîgɨsa'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Marî wiôgɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Simão, tɨ'oyá. Wãtî mɨsâre no'ó kõ'ro wãkû tutuamiti naa? niîgɨ, Õ'âkɨ̃hɨre sẽríkɨ niiámi. Ni'kɨ́ masɨ́ trigo peerire sɨ'â wee, tee kasérire kõ'âro weeró noho mɨsâ ẽho peósere du'uáto niîgɨ dohórẽ' sĩ'rimi. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, yɨ'ɨ̂ pe'e ẽho peó du'u butia'tikã'ato niîgɨ Õ'âkɨ̃hɨre mɨ'ɨ̂re sẽri basaápɨ. Be'ró mɨ'ɨ̂ opâturi ẽho peógɨ taha, mɨ'ɨ̂ akawerérã yɨ'ɨ̂re ẽho peórãre wãkû tutuakã weeyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨ'ɨ̂re bu'îri da'rerí wi'ipɨ miáakã, wa'âgɨti. Mɨ'ɨ̂ wẽrikã́ kẽ'rare, wẽrî masi', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Pedro, mɨ'ɨ̂re a'tîro niîgɨti. Ni'kakã́ yami kãrêkẽ' uuátoho dɨporo i'tiáti yɨ'ɨ̂re “Kɨ̃ɨ̂re masí wee'”, niîgɨsa', niîkɨ niîwĩ. Jesu wẽriátoho dɨporo kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re werê'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu a'tîro sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨsâre yɨ'ɨ̂ ahûri moorã́, niyéru sãaró moorã́, sapátu moorã́ o'ôo'ka terore apêye noho dɨ'sarí? niîkɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Neê dɨ'satíwɨ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró naâre niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakã maa a'tîro weeyá. No'ó ahûro kɨogɨ́ miáaya. Niyéru sãaró kẽ'rare miáaya. No'ó di'pĩhí moogɨ́ pũrikã kɨ̃ɨ yaró su'tîro bu'îkãharore duâ, di'pĩhíre duuyá. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ yɨ'ɨ̂re ohâ yuu'ke keoró wa'ârosa'. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra yã'agɨ́ weeró noho yã'arã́ wa'teropɨre yã'agɨ́ niîmi, niî no'ogɨsami”, niîwɨ. Niî pe'tise yɨ'ɨ̂re ohâ'ke keoró wa'ârota weé', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Wiôgɨ, ɨ̃sâ pɨá di'pĩhí kɨó'. Kɨ̃ɨ̂ naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Ãyurósa', niîkɨ niîwĩ. Jesu Getsêmani wamêtiropɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽrí'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ ba'â duhika tũkupɨre wiháa wa'âkɨ niîwĩ. Wiháa, kɨ̃ɨ̂ weesétiro noho Oliveira wamêtikɨhɨ ɨ̃rɨgɨ́pɨ wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re siru tuúkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ etâgɨ, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —Wãtî mɨsâre niî kehe sãatikã'ato niîrã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu naâ dɨporo yoâ kureropɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽrigɨ́tigɨ ehâ ke'akɨ niîwĩ. 


text:
Sẽrígɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨakã́, yɨ'ɨ̂re a'té yã'âro yɨ'rɨátehe wa'âtikã'ato. Yɨ'ɨ̂ tohô niîmikã, yɨ'ɨ̂ ɨaró weetíkã'ya. Mɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e wa'aáto, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ ɨ'mɨ̂sekɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ bahuákɨ niîwĩ. Bahuá, kɨ̃ɨ̂re wãkû tutuakã weékɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ yã'âro ehêri põ'ratigɨ nemoró tutuaró kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽri mɨhákɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ asi tuuáse pakasé diî peeri paka weeró noho ako surú dihakaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ sẽríka be'ro wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tiropɨ wa'âkɨ niîwĩ. Naâ bɨhâ weti'kãrã niî yuukã, kãrí'kãrãpɨre boka ehákɨ niîwĩ. 


text:
Naâre niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toô kã'ro kãrití? Wã'kâ nɨ'kaya. Wãtî mɨsâre niî kehe sãatikã'ato niîrã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîkɨ niîwĩ. Jesuré yẽ'ê wã'ka'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re uúkũri kura pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ etâkãrã niîwã. Juda Jesu bu'erã́ doze me'rakɨ̃hɨ niî'kɨ naâ dɨporo ɨ'mɨtã́kɨ niîwĩ. Jesu tiró kure wa'â, kɨ̃ɨ̂re si'sîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, niîkɨ niîwĩ: —Juda, mɨ'ɨ̂ si'sisé me'ra yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'tirãre ĩ'yógɨ weetí? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re yẽ'eátehere masîrã, sẽrí yã'akãrã niîwã: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, di'pĩhíri me'ra naâre ka'mú ta'arãsari? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro ni'kɨ́ Jesu bu'egɨ́ sacerdotea wiôgɨre da'rá ko'tegɨre diakɨ̃hɨ́kãha o'mê peerore dɨtê pã'rekɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Weetíkã'ya. Toô kã'rota weeyá, niîkɨ niîwĩ. Be'ró Jesu dɨtê'karopɨre yãa peó, yɨ'rɨókɨ niîwĩ. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, sacerdotea wiôrãre, Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ ko'terã́re, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́re kɨ̃ɨ̂re yẽ'êrã wa'arã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yahagɨ́re yẽ'êrã a'tîrã weeró noho yɨ'ɨ̂re di'pĩhíri, yukɨpagɨ́ me'ra yẽ'êrã a'tîti? 


text:
Niî pe'tise nɨmɨri yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ mɨsâ me'ra bu'ê duhiwɨ. Tohô weemíkã, mɨsâ yɨ'ɨ̂re yẽ'êtiwɨ. Ni'kâroakã mɨsâ yɨ'ɨ̂re yã'âro weesére weerí tero ehâ'. Wãtî na'î tĩ'aropɨ niigɨ́ mɨsâre kɨ̃ɨ̂ ɨaró wee dutími. Tohô weéro tohô wa'â', niîkɨ niîwĩ Jesu. Pedro Jesuré “Masí wee'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesuré yẽ'ê, sacerdotea wiôgɨ yaá wi'ipɨ miáakãrã niîwã. Pedro yoâ kurero kɨ̃ɨ̂re siru tuúkɨ niîwĩ. 


text:
Jesuré naâ miáari wi'i sopé pɨ'topɨ pekâ me'e wĩhákãrã niîwã. Tií me'e sumútohopɨ so'ma duhí bɨrokãrã niîwã. Pedro kẽ'ra naâ wa'teropɨ so'ma duhíkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weerí kura ni'kó tií wi'i da'rá ko'tego Pedro toopɨ́ so'ma duhíkã ĩ'yâgo, ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ nu'ku baha ke'ako niîwõ. A'tîro niîko niîwõ: —Ã'rí kẽ'ra sĩ'í me'ra sihâ'kɨta niîmi, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Be'roákã taha ãpí kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra Jesu me'rakɨ̃hɨ niî', niîkɨ niîwĩ. Pedro kɨ̃ɨ̂re niî sookɨ niîwĩ taha: —Nií wee'. Yɨ'ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re neê masîtisa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró ni'kâ hora be'ro ãpí tu'tî boo kurese me'ra kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Niiróta ã'rí kẽ'ra Jesu me'ra niîwĩ. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra Galiléiakɨ̃hɨta niîmi baa, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niîkɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohóre uúkũgɨ uúkũsa'. Tɨ'otísa', niîkɨ niîwĩ. Pedro uúkũ pe'otimikã, kɨ̃ɨ̂ uúkũri kura kãrêkẽ' uúkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́, Jesu kɨ̃ɨ̂re mahâmi ĩ'ya bɨrokɨ niîwĩ. Toopɨ́ta Pedro Jesu kɨ̃ɨ̂re niî'kere wãkûkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Ni'kakã́ yami kãrêkẽ' uuátoho dɨporo mɨ'ɨ̂ i'tiáti yɨ'ɨ̂re ‘Kɨ̃ɨ̂re masí wee'’, niîgɨsa'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re paâ, kapêrire dɨ'té bi'apekãrã niîwã. Tohô weé, kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Niî bokaya. Noá mɨ'ɨ̂re paáti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Ape nɨmɨ́ bo'reakã́ Judeu masa bɨkɨrã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ nerêkãrã niîwã. Be'ró Jesuré naâ tiropɨ miáakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: 


text:
<pb/>—Werêya. Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristota niîti? niîkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mɨsâre “Kɨ̃ɨ́ta niî'” niikã́, ẽho peósome. 


text:
Be'ro kuré yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ Õ'âkɨ̃hɨ tutuâ yɨ'rɨgɨ diakɨ̃hɨ́ pe'e duhîgɨsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, niî pe'tirã sẽrí yã'akãrã niîwã: —Too pũríkãre mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niîti? niîkãrã niîwã. Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niîro nohota kɨ̃ɨ́ta niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ a'tîro niîkãrã niîwã: —Ãpêrã kɨ̃ɨ̂re werê sãarã a'mâ nemoro ɨatísa'. Marî basita kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó toha', niîkãrã niîwã.<pb/>


text:
Toopɨ́ ehârã werê sãarã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Ã'rí ɨ̃sa yarã́ masaré dohórẽ'gɨ weemí. A'tîro niîmi. “Romano masa wiôgɨ warore marî wapa yeé wɨase nohore wapa yeétikã'ro ɨá'”, niîmi. Apêye kẽ'rare “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'”, niî mɨhami. Tohô niîgɨ, “Wiôgɨ niî'” niî sĩ'rigɨ, tohô niîmi, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Pilato Jesuré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ta niîti Judeu masa wiôgɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ niîro nohota kɨ̃ɨ́ta niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato sacerdotea wiôrãre, masá toopɨ́ niirã́ niî pe'tirãre niîkɨ niîwĩ: —Neê kã'ró ã'riré bu'îri bokatísa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ pe'e tohô niîmikã, tutuaró me'ra niî nemokãrã niîwã: —Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tirã Judéiakãharãre kɨ̃ɨ̂ bu'esé me'ra dohórẽ' kusiagɨ weemí. Neê waro Galiléiapɨ tohô weé nɨ'kakɨ niîwĩ. Ni'kâroakãre a'ti makápɨ niîmi maha, niîkãrã niîwã. Jesuré Herode tiropɨ miáa'ke niî' 


text:
<pb/>Pilato “Jesu Galiléiakɨ̃hɨ niiápɨ'” niikã́ tɨ'ógɨ, ãpêrãre “Niiróta kɨ̃ɨ̂ Galiléiakɨ̃hɨ niîti?” niî sẽrí yã'akɨ niîwĩ. 


text:
Naâ “Kɨ̃ɨ́ta niîmi”, niîkãrã niîwã. Teeré tɨ'ógɨ, Herode tiropɨ kɨ̃ɨ̂re o'ôo'kɨ niîwĩ. Herode Galiléia di'ta wiôgɨ niîkɨ niîwĩ. Tiîtare kɨ̃ɨ́ kẽ'ra Jerusalẽ́pɨta niîkɨ niîwĩ. 


text:
Herode too dɨpóropɨ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yomi niisére tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, yoakã́ Jesuré ĩ'yâ sĩ'rikɨ niîmiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yokã ĩ'yâ sĩ'rikɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesuré ĩ'yâgɨ, pũûro e'katíkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ Herode tiropɨre niikã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ niîkãrã niîwã. Naâ ɨpɨ́tɨ tutuaró me'ra Jesuré werê sãarã weékãrã niîwã. 


text:
Be'ró Herode kɨ̃ɨ yarã́ surára me'ra Jesuré yabî buhíkã'kãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re buhíkã'rãtirã, wiôrã sãyasé su'tí ãyusére sãâpekãrã niîwã. Tohô weé toha, Herode Pilato tiropɨ o'ôo'kɨ niîwĩ taha. 


text:
Tiîtare Pilato Herode me'ra too dɨpóropɨre a'mêri ĩ'yâtimi'kãrã naâ a'mé sɨ'akãrã niîwã. Pilato Jesuré wẽhe dutí'ke niî' 


text:
Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ã'riré “Masaré dohórẽ' kusiagɨ weemí”, niî'. Tohô niîrã, yɨ'ɨ̂ tiropɨ miítikãrã niiápɨ. Yɨ'ɨ̂ mɨsâ ĩ'yóropɨta kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'ami'. Mɨsâ ĩ'yakã́ta mɨsâ werê sãasere neê kã'ró bu'îri bokatísa'. 


text:
Herode kẽ'ra bokatíkɨ niiámi. Tohô weégɨ opâturi kɨ̃ɨ̂re yɨ'ɨ̂ tiro o'ôo'kɨ niiámi taha. Mɨsâ masî', kɨ̃ɨ̂re wẽheró ɨá' niisére bu'îri moomí. 


text:
<pb/>Pilato Páscoa bosê nɨmɨ nɨkɨre masá e'katíkã ɨágɨ, ni'kɨ́ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niigɨ́re du'u wĩró mɨhakɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weérã niî pe'tirã ni'kâro me'ra karíkũkãrã niîwã: —Jesuré wẽhé kõ'aya. Barrabá pe'ere du'u wĩróya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ Barrabá Jerusalẽ́kãharã wiôrãre yɨ'rɨ́ nɨ'ka, naâre kõ'â sĩ'rikɨ niîwĩ. Teé bu'iri, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ masaré wẽhé'ke bu'iri bi'a dɨpó no'okɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, nemoró karíkũkãrã niîwã: —Kurúsapɨ kɨ̃ɨ̂re paâ bi'pe wẽheyá, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró i'tiáti niî boro Pilato niî nemokɨ niîwĩ: —De'ró weégɨ tohô wee boósari? Ã'rí neê kã'ró yã'âro weetíkɨ niiámi. Neê kɨ̃ɨ̂re wẽheró ɨá' niisére bu'îri bokatísa'. Kɨ̃ɨ̂re tãra dutí toha, du'u wĩrógɨti, niîkɨ niîmiwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, masá du'u kũúro mariró ɨpɨ́tɨ karíkũrã, kɨ̃ɨ̂re kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhe dutíkãrã niîwã. Naâ tohô wee yuúrã, naâ ɨá'kere bokákãrã niîwã. 


text:
Masá du'u wĩró dutigɨre bu'îri da'rerí wi'ipɨ niî'kɨre du'u wĩrókɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiôrãre makâpɨ yɨ'rɨ́ nɨ'ka tĩhagɨ, masaré wẽhe tĩhágɨ, tií wi'ipɨ duhîkɨ niîwĩ. Jesu pe'e maa naâ ɨá'karo nohota naâre wiákã'kɨ niîwĩ. Mɨsâ ɨaró weeyá niîgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. Jesuré kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhé'ke niî' 


text:
<pb/>Jesuré kurúsapɨ wẽhérã wa'ârã naâ miáari kura ni'kɨ́ masɨ́ Simão wamêtigɨ Cirene wamêtiri makakɨ̃hɨ kã́pupɨ niî'kɨ tohátigɨ weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re Jesu yaá kurúsare kɨ̃ɨ̂ siro wɨâ siru tuu dutikãrã niîwã. 


text:
Jesu naâre mahâmi ĩ'ya, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Jerusalẽ́kãharã numia, yɨ'ɨ̂re utîtikã'ya. Mɨsâ basi, tohô niikã́ mɨsâ põ'ra yee niiátehe pe'ere utîya. 


text:
Be'ró mɨsâ yã'â butia'ro yɨ'rɨrã́sa'. Tee nɨmɨ́rire mɨsâ a'tîro niîrãsa': “Põ'ra maríkã, ãyú yɨ'rɨa'. Neê ni'kâti põ'ratí yã'atirã, neê ni'kâti mi'ó yã'atirã e'katísama”, niîrãsa'. 


text:
Tiîtare tohô wa'akã́, masá wẽrî sĩ'rirã, a'tîro niîrãsama: “Ɨ̃rɨpagɨ́ ɨ̃sâ bu'ipɨ bɨrɨ̂ peha, wẽheyá.” Opâ bu'upare a'tîro niîrãsama: “Ɨ̃sâre yã'âro weesére ka'mú ta'aya”, niîrãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂ masɨ́ ãyugɨ́, bu'îri moogɨ́re yã'âro weekã́, bu'îri kɨorã́ yã'arã́ pe'e maa tootá nemoró yã'âro weerã́sama, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
Be'ró “Masá boâ weeka dɨpoa” wamêtiropɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ Jesuré kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'kokãrã niîwã. Tohô niikã́ pɨárã yã'âro weerã́re ni'kɨ́ diakɨ̃hɨ́ pe'e, ãpiré kũûpe' pe'e nɨ'kókãrã niîwã. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre naâ kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'koka be'ro a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, ã'raré akobohóya. Naâ yɨ'ɨ̂re tohô weesére tɨ'o masítima, niîkɨ niîwĩ. Surára kɨ̃ɨ yeé su'tí niîmi'kere niî bokape wapá ta'a'kãrãre dɨka waákãrã niîwã. 


text:
Masá toopɨ́ ĩ'yâ nu'kukãrã niîwã. Wiôrãpɨta buhíkã'rã, Jesuré a'tîro niîkãrã niîwã: —Ãpêrã marikãre yɨ'rɨówĩ. Diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî' niîgɨ, ni'kâroakã kɨ̃ɨ̂ basi yɨ'rɨoáto, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ dɨpôa bu'ipɨ ni'kâ pĩhi õ'ókãrã niîwã. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Ã'rí Judeu masa wiôgɨ niîmi”, niîkaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ masɨ́ yã'âro weé'kɨ Jesu me'ra kurúsapɨ wã'yagɨ́ Jesuré tu'tîkɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo nií weeti? Mɨ'ɨ̂ basi yɨ'rɨóya. Ɨ̃sá kẽ'rare yɨ'rɨóya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, ãpí toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ me'ra wã'yagɨ́ kɨ̃ɨ̂ me'rakɨ̃hɨre tu'tîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre uí weeti tohô niîgɨ? Marî ni'kâro noho kurúsapɨ wẽhe dutí no'o'kãrã niî'. 


text:
Marî pũrikã keoró marî yã'âro weé'kere pi'etí wapa yeérã weé'. Kɨ̃ɨ̂ pũrikã neê yã'âro weetíkɨ niîmiwĩ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Ni'kakã́ta yɨ'ɨ̂ me'ra yɨ'ɨ̂ wa'aátoho yɨ'ɨ̂ pakɨ tiro Paraíso wamêtiropɨ niîgɨsa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽrî'ke niî' 


text:
Jesu kurúsapɨ wẽrirí kura daharí tero niikã́ muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨ asitíkɨ niîwĩ. Niî pe'tiro tií di'tapɨ na'î tĩ'a wa'âkaro niîwɨ. Teê yamîka' três niikã́pɨ na'î tĩ'a tɨokaro niîwɨ. Tohô wa'arí kura Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sacerdotea sãháaropɨ ka'mú ta'a yooka kasero dekô me'ra tɨ̃'rɨ̂ yohakaro niîwɨ. 


text:
Be'ró Jesu karíkũkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, yaá ehêri põ'rare mɨ'ɨ̂re wiá', niîkɨ niîwĩ. Tohô niî tohagɨta, wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Surára wiôgɨ romano masɨ a'té tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, Õ'âkɨ̃hɨre ãyuró wãkûgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta ã'rí neê bu'îri moogɨ́ niîmiapĩ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Niî pe'tirã toopɨ́ niirã́ Jesu wẽrikã́ ĩ'yârã, naa yeé wi'seripɨ toháarã, pũûro bɨhâ wetirã, naâ kutîrore paâ wã'kakãrã niîwã. 


text:
Niî pe'tirã Jesu me'rakãharã pe'e, tohô niikã́ numiâ Galiléiapɨ kɨ̃ɨ̂re siru tuú'kãrã yoarópɨ tohô wa'asére ĩ'yâ nu'kukãrã niîwã. Jesuré naâ yaá'ke niî' 


text:
Toopɨ́re ni'kɨ́ Judéia di'takɨ̃hɨ Arimatéia wamêtiri makakɨ̃hɨ José wamêtigɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ãyugɨ́ keoró weegɨ́ niîkɨ niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ wiôgɨ sãhaátehere ko'têkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra Judeu masa wiôrã me'rakɨ̃hɨ wiôgɨ niîkɨ niîwĩ. Tohô niîmigɨ, kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã Jesuré wẽhesére tɨ'sâtikɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re sẽrí toha, kurúsapɨ niigɨ́re mii dihóo, su'tîro ãyurí kasero me'ra omákɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, ni'kâ tuti ɨ̃tâgapɨ naâ se'êka tutipɨ, neê ni'kɨré yaá no'oya marirí tutipɨ kũûokɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí nɨmɨ naâ soo wɨári nɨmɨ dɨporo apo yuúri nɨmɨ niîkaro niîwɨ. Naâ sooátoho kã'roákã dɨ'sákaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Numiâ Jesuré Galiléiapɨ siru tuú nɨ'ka'kãrã Joseré siru tuú wã'kakãrã niîwã. Siru tuú wã'ka, Jesuré yaáka tutire ĩ'yâkãrã niîwã. “José, de'ró weé Jesu ɨpɨ́re kũûmiti kɨ̃ɨ?” niî ĩ'yâkãrã niîwã. 


text:
Naâ ĩ'yâka be'ro wi'sêripɨ dahârã, ɨ'mɨ̂tihise kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré wa'reátehere apo yuúkãrã niîwã. Tu'â eha nɨ'ko, Moisé dutî'karo nohota saurú naâ soo wɨári nɨmɨre soókãrã niîwã.<pb/>


text:
Ma'má semana sãhá nɨ'kari nɨmɨ soorí nɨmɨ niikã́ numiâ opâturi Jesuré yaá'karopɨ bo'reakã́ wa'âkãrã niîwã. Naâ ɨ'mɨ̂tihise naâ apó'kere miáarã weékãrã niîwã. 


text:
Teeré ĩ'yârã, diakɨ̃hɨ́ sãháakãrã niîwã. Toopɨ́ sãha ehárã, neê marî wiôgɨ Jesu yaá ɨpɨré bokatíkãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã “De'ró wa'âpari kɨ̃ɨ̂re?” niî wãkûkãrã niîwã. Naâ tohô wãkurí kura wãkûtiro pɨárã ɨmɨá su'tí asistése sãyâ'kãrã naâ tiropɨ bahuá nɨ'kakãrã niîwã. 


text:
Naâ ɨpɨ́tɨ ɨkɨá, di'tâpɨ paâ mu'ri ke'akãrã niîwã. Naâ tohô weekã́, ɨmɨá naâre niîkãrã niîwã: —De'ró weérã mɨsâ boâ'kãrã niiró nohopɨre katigɨ́re a'mâti? 


text:
A'tîro niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ masá yã'arã́pɨre o'ô no'ogɨsa'. Naâ kurúsapɨ yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. I'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa'”, niîmiwĩ baa, niî werêkãrã niîwã. 


text:
Naâ masâ peepɨ niî'kãrã tohatárã, Jesu bu'erã́ onzere niî pe'tise naâ ĩ'yâ'kere werêkãrã niîwã. Tohô niikã́ ãpêrã Jesuré ẽho peórã niî pe'tirãre werêkãrã niîwã. 


text:
Jesu bese kũú'kãrãre kití miáa'kãrã a'tikérã numiâ niîkãrã niîwã: Maria Madalena, Joana, apêgo Maria Tiago pako, tohô niikã́ ãpêrã numiâ niîkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô werêmikã, Jesu bese kũú'kãrã naâ weresére ẽho peótikãrã niîwã. Naâ niî ma'asere weeró noho tɨ'ókãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô weemíkã, Pedro pe'e masâ peepɨ ĩ'yâgɨ wa'âgɨ omá wã'kakɨ niîwĩ. Tii tutípɨ ehâgɨ, mu'rí ke'a, Jesuré omá'ke kaserire sumútohopɨ tuú pe'e peo'ke di'akɨ̃re ĩ'yâkɨ niîwĩ. Be'ró tohô wa'â'kere ĩ'yâ maria, de'ró wa'âpari baa? niîgɨ, kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ toháa wa'âkɨ niîwĩ. Emaú wamêtiri maka wa'arí ma'apɨ Jesu pɨárãre bahuá'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ masáka nɨmɨreta pɨárã kɨ̃ɨ̂re ẽho peórã naa yaá maka Emaú wamêtiri makapɨ ma'âpɨ wa'ârã weékãrã niîwã. Jerusalẽ́re wihá wã'kakã, Emaúpɨ eharó pɨá hora wa'aró niîkaro niîwɨ. 


text:
Jesu naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨsâ yẽ'e nohóre uúkũ wã'karã weetí? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, naâ pũûro bɨhâ wetirã, tohá nɨ'kakãrã niîwã. 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ Cleopa wamêtigɨ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Niî pe'tirã a'te nɨmɨ́ri Jerusalẽ́pɨ wa'â'kere masî pe'tikã'sama. Mɨ'ɨ̂ ni'kɨtá tii makápɨ kãhimígɨ, tohô wa'asére masîti ko'teati? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —De'ró wa'âti? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Jesu Nazarékɨ̃hɨre wa'â'kere uúkũrã weeápɨ. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ, masá ĩ'yóropɨre kɨ̃ɨ̂ weesé, kɨ̃ɨ̂ uúkũse me'ra tutuâ yɨ'rɨamiwĩ. 


text:
Sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ marî wiôrã kɨ̃ɨ̂re romano masare kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhe dutírã o'ôwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re “Romano masa dutisére kõ'âgɨ, Israel kurakãharã wiôgɨ sãhagɨ́sami”, niî wãkûmiwɨ. Apêye maa kɨ̃ɨ̂re wẽhéka be'ro i'tiá nɨmɨ wa'â'. 


text:
Ni'karérã numiâ ɨ̃sâ me'rakãharã naâ weresé me'ra ɨ̃sâre ɨkɨákã weeáma. Ni'kakã́ bo'reakã́ kɨ̃ɨ̂re yaá'karopɨ ehâkãrã niiáma. 


text:
Naâ kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré bokatíkãrã niiáma. Ɨ̃sâre a'tîro niiáma. “Ɨ̃sâ kẽ'esé weeró noho Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharãre ĩ'yaápɨ. ‘Jesu katîmi’, niiáma”, niî kiti wereáma ɨ̃sâre. 


text:
Naâ tohô werêka be'ro ãpêrã ɨ̃sâ me'rakãharã kɨ̃ɨ̂re yaá'karopɨ ĩ'yârã ehâkãrã niiáma. Naâ numiâ niî'karo nohota ĩ'yâkãrã niiáma. Jesu pe'e maa ĩ'yâtikãrã niiáma, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ tɨ'o masí wee'. No'ó kõ'ro yoakã́ mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã ohâ'kere ẽho peótirã niî nu'kurãsari? 


text:
“Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ sãhaátoho dɨporo pi'etígɨsami”, niî ohâkãrã niîwã, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ kɨ̃ɨ yeékãhase uúkũsere werêkɨ niîwĩ. Moisé kɨ̃ɨ̂ ohâ'ke me'ra werê nɨ'kakɨ niîwĩ. Teê Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'ke me'ra yapá da'reokɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂re naâ me'ra toha dutíkãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâ me'ra tohayá. Na'î ke'a wa'âro weé'. Yamî ẽháro weé', niîkãrã niîwã. Tohô weégɨ naâ me'ra tohágɨ, wi'ipɨ́ sãháakɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró naâ me'ra ba'â duhigɨ pãugáre miî, Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, dɨka waá, naâre o'ôkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yârã, naâ “Jesutá niîmi”, niî ĩ'yâ masikãrã niîwã. Naâ tohô ĩ'yâ masikãta, kɨ̃ɨ̂ bahu dutiá wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ bahu dutíka be'ro naâ a'mêri niîkãrã niîwã: —Marî ma'âpɨ a'tîrã, kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrikãhasere bu'ekã́, ãyuró waro tɨ'ó yã'asɨ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niîrãta, maatá Jerusalẽ́pɨ mahâmi tohaa wa'âkãrã niîwã. Toopɨ́ tohatárã, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ onzere, ãpêrã naâ me'rakãharã me'ra nerê'kãrãre boka ehákãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ nerê'kãrã naâre a'tîro niîkãrã niîwã: —Niiróta marî wiôgɨ Jesu wẽrî'kɨpɨ niîmigɨ, masákɨ niiámi. Simão Pedro kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâkɨ niiámi, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró naâ pɨárã Emaú wa'arí ma'apɨ wa'â'kere, tohô niikã́ Jesu kɨ̃ɨ̂ pãú dɨka waákã, de'ró weé naâ ĩ'yâ masi'kere werêkãrã niîwã. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re bahuá'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ ma'âpɨ ĩ'yâ'kere wererí kura Jesu naâ dekopɨ bahuákɨ niîwĩ. Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsa yeé ehêri põ'raripɨ ãyuró tɨ'ó yã'ase kɨoyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Ĩ'yâya yɨ'ɨ̂ amûkãri, yɨ'ɨ̂ dɨ'pôkãrire. Yɨ'ɨ́ta niî'. Yɨ'ɨ̂re yẽ'ê yã'arã a'tiá. Wẽrî'kɨ wãti mɨsâ yɨ'ɨ̂re ni'kâroakã ĩ'yaró weeró noho ɨpɨtítimi, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Naâ e'katí ĩ'yâ maria tĩharã, ẽho peótikãrã niîwã yuhûpɨ. Tohô weégɨ naâre niîkɨ niîwĩ: —A'toré ba'asé marití? niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró naâre niîkɨ niîwĩ: —A'té yɨ'ɨ̂re wa'â'kere too dɨpóro mɨsâ me'ra niîgɨ, werêmiwɨ: “Niî pe'tise Moisé yɨ'ɨ̂re ohâ'ke, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'ke keoró wa'ârosa'”, niîmiwɨ. “Tohô niikã́ Salmo wamêtiri pũripɨ naâ ohâ'karo nohota yɨ'ɨ̂re wa'ârosa'”, niîwɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Naâre Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ wẽrîgɨsami. I'tiá nɨmɨ kɨ̃ɨ̂ wẽrîka be'ro masagɨ́sami. 


text:
Kɨ̃ɨ yeé kiti masaré wẽrî basasere niî pe'tirokãharãre werê no'orosa'. Jerusalẽ́pɨ me'ra werê dɨ'pokãti no'orosa'. A'tîro niîrãsama: ‘Mɨsâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuúkã, Õ'âkɨ̃hɨ akobohógɨsami’ ”, niî ohâ no'okaro niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pakɨ mɨsâre “Espírito Santore o'ôo'gɨti”, niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ niî'karo nohota yɨ'ɨ̂ mɨsâre o'ôo'gɨti. Espírito Santo mɨsâpɨre dihatágɨ, ɨ'mɨ̂sekãhase tutuasére o'ôgɨsami. Tohô weérã Jerusalẽ́pɨ kɨ̃ɨ̂ dihátikã, yuû kue ni'iya yuhûpɨ, niîkɨ niîwĩ. Jesu ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Jerusalẽ́ sumútoho Betâniapɨ naâre miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́ ehâ, kɨ̃ɨ̂ amûkãri sĩô moro, naâre “Yɨ'ɨ̂ pakɨ mɨsâre ãyuró weeáto”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Teé be'ro kɨ̃ɨ̂re e'katí peorãtirã, ehâ ke'akãrã niîwã. Be'ró pũûro e'katíse me'ra Jerusalẽ́pɨre toháakãrã niîwã. 


text:
Naâ Õ'âkɨ̃hɨre e'katí peorã, Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ wa'â nu'kukã'kãrã niîwã. Teófilo, mɨ'ɨ̂re toô kã'rota ohâ'. Luca<pb/>


text:
A'ti pũrí Jesu Cristo yẽkɨ sɨmɨá wamé me'ra ohâ nɨ'ka no'o'. Jesu Cristo Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ bahuá'kɨ Abraão Judeu masɨ niî mɨ'ta'kɨ paramí niî turiagɨ niîkɨ niîwĩ. Tohô niikã́ dɨporókɨ̃hɨpɨ Judeu masa wiôgɨ Davi paramí niî turiagɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Abraão Isaque pakɨ niîkɨ niîwĩ. Isaque kẽ'ra Jacó pakɨ́ niîkɨ niîwĩ. Jacó Judá, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ ma'mi sɨmɨá, kɨ̃ɨ̂ akabihírã pakɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Judá Faré, Zerá sɨ'rɨá'kãrã pakɨ niîkɨ niîwĩ. Naâ pakó Tamar wamêtiko niîwõ. Faré Esrṍ pakɨ niîkɨ niîwĩ. Esrṍ Arão pakɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Salmó Boaz pakɨ niîkɨ niîwĩ. Boaz pako Raabe wamêtiko niîwõ. Boaz Obede pakɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pakó Rute wamêtiko niîwõ. Obede Jessé pakɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jessé Judeu masa wiôgɨ Davi pakɨ́ niîkɨ niîwĩ. Davi Uria nɨmo niî'ko me'ra Salomãore põ'ratíkɨ niîwĩ. 


text:
Josia Jeconia, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihírã pakɨ niîkɨ niîwĩ. Tiîtapɨre Babilônia wamêtiri di'takãharã Israel kurakãharãre yẽ'ê, naa yaá di'ta Babilôniapɨ miáa mɨhakãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô wa'âka be'ro ãpêrã bahuákãrã niîwã. Jeconia Salatiel pakɨ niîkɨ niîwĩ. Salatiel Zorobabel pakɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Zorobabel Abiúde pakɨ niîkɨ niîwĩ. Abiúde Eliaquĩ́ pakɨ niîkɨ niîwĩ. Eliaquĩ́ Azor pakɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jacó Jose pakɨ́ niîkɨ niîwĩ. José Maria marapɨ́ niîkɨ niîwĩ. Koô Jesu masaré yɨ'rɨoákɨhɨ Cristo naâ niigɨ́ pako niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Tohô weéro Abraão me'ra dɨ'pôkãti, teê Davi wiôgɨ niirí kurapɨ catorze kurarikãharã wa'âkãrã niîwã. Be'ró Davi me'ra tiikéseta taha niîkaro niîwɨ. Israel kurakãharãre Babilônia di'tapɨ naâ miáaka teropɨ niî tɨokaro niîwɨ. Be'ró Israel kurakãharãre Babilôniapɨ miáaka be'rore taha tiikéseta niîkaro niîwɨ. Teê Cristo kɨ̃ɨ̂ bahuári kurapɨ niî tɨokaro niîwɨ. Jesu Cristo bahuá'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Cristo bahuá'ke a'tîro wa'âkaro niîwɨ. Maria kɨ̃ɨ̂ pakó José me'ra amûkã dɨ'tegótigo weéko niîwõ. Naâ ni'kâro me'ra niiátoho dɨporo koô nihî pako niî tohako niîwõ. Espírito Santo kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra koôre tohô wa'akã́ weékɨ niîwĩ. 


text:
José koô marapɨ́ niiákɨhɨ ãyuró ẽho peógɨ niîkɨ niîwĩ. Koô nihî pako niisére masîmigɨ, koôre ma'í kõ'â sĩ'ritigɨ, “Wiôrãpɨre werê sãa wee'”, niîkɨ niîwĩ. A'tîro pe'e wãkûkɨ niîwĩ. “Ya'yióropɨ koôre du'ugɨ́ti”, niîkɨ niîmiwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô wãkurí kura kɨ̃ɨ̂re kẽ'erópɨ ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ ɨ'mɨ̂sekɨ̃hɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —José, Davi paramí niî turiagɨ, Mariare yã'âro wãkûtikã'ya. Espírito Santo kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra koô ɨpɨpɨ́ sãhá nɨ'ka, koôre nihî pako wa'akã́ weékɨ niîwĩ. Tohô weégɨ bopôyaro mariró koôre mɨ'ɨ̂ nɨmôtiya. 


text:
Koô wi'magɨ́re wɨâgosamo. Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ yarã́ masaré naâ yã'âro weé'kere yɨ'rɨoákɨhɨ niîgɨsami. Tohô weégɨ Jesu wamê yeeya, niî werêkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ. Jesu niîro, “Masaré yɨ'rɨógɨ” niîro weé'. 


text:
<pb/>Too dɨpóropɨ kɨ̃ɨ yeé kiti werê mɨ'tagɨ me'ra Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ uúkũ'kere keoró wa'â dutigɨ tohô weékɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niî ohâ dutikɨ niîwĩ:<pb/>Ni'kó numiô ɨmɨ́ me'ra niîtimigo, nihî pako wa'â, be'ró põ'ratígosamo. Kɨ̃ɨ̂ Emanuel wamêtigɨsami, niî ohâ no'okaro niîwɨ. Emanuel “Õ'âkɨ̃hɨ marî me'ra niîmi”, niîro weékaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Be'ró José wã'kágɨ, Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ dutî'kere weékɨ niîwĩ. Mariare kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ nɨmôtigɨti niîgɨ miáakɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weemígɨ, koô makɨ́ wɨaátoho dɨporo koô me'ra niîtikɨ niîwĩ. Koô makɨ́ bahuáka be'ro kɨ̃ɨ̂re Jesu wamê yeekɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Herode Judéia di'ta wiôgɨ niirí kura Jesu Belẽ́ wamêtiri makapɨ bahuákɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bahuáka be'ro ɨmɨá masirã́ muhîpũ mɨhátiro pe'ekãharã Jerusalẽ́pɨ etâkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ etârã, sẽrí yã'akãrã niîwã: —Judeu masa wiôgɨ niiákɨhɨ wi'magɨ́ no'opɨ́ bahuápari? Ɨ̃sa yaá maka muhîpũ mɨhátiro pe'e dɨporópɨ yõkoáwɨ̃ ɨ̃sâ ĩ'yâti'kɨre ĩ'yâwɨ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, “Wiôgɨ niiákɨhɨ bahuá tohapĩ”, niîwɨ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ẽho peórã a'tiápɨ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Herode naâ tohô niisére tɨ'ógɨ, mehêkã peharo tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Jerusalẽ́kãharã kẽ'ra niî pe'tirã meharóta tɨ'ó yã'akãrã niîwã. 


text:
Tohô weégɨ sacerdotea wiôrãre pihîokɨ niîwĩ. Tohô niikã́ ãpêrã masaré Moisé dutî'kere bu'erã́re pihîokɨ niîwĩ. Naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ no'opɨ́ bahuágɨsari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —A'tí di'ta Judéia Belẽ́ wamêtiri makapɨ bahuágɨsami. Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ kɨ̃ɨ̂ bahuaátehere a'tîro niî ohâkɨ niîwĩ:<pb/> 


text:
Belẽ́, Judéia di'tapɨ niirí maka mehô niirí maka meheta niî'. Tií di'ta niisé makari wa'teropɨre tii makákɨ̃hɨ ni'kɨ́ wiôgɨ bahuágɨsami. Yarã́ masá Israel kurakãharãre ko'teákɨhɨ niîgɨsami, niî ohâ no'okaro niîwɨ, niî werêkãrã niîwã Herodere. 


text:
<pb/>Naâ tohô niîka be'ro Herode ya'yióropɨ masirã́re kɨ̃ɨ̂ tiropɨ pihîokɨ niîwĩ. Naâre sẽrí yã'agɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —De'ró niikã́ yõkoáwɨ̃ bahuá butia'miri kɨ̃ɨ? niîkɨ niîwĩ. 


text:
“Tiîta bahuáwĩ” niîka be'ro naâre Belẽ́pɨ wa'â dutigɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Toopɨ́ wi'magɨ́re ãyuró sẽrí yã'a baha ke'aya. Kɨ̃ɨ̂re bokárã, yɨ'ɨ̂re werêya. Yɨ'ɨ́ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂re ẽho peógɨ wa'âgɨti weé', niî sookɨ niîwĩ naâre. 


text:
<pb/>Naâre tohô niî werêka be'ro masirã́ Belẽ́pɨ yɨ'rɨákãrã niîwã. Toopɨ́ yɨ'rɨárã, yõkoáwɨ̃ naa yaá makapɨ ĩ'yâ wã'kati'kɨta taha naâ dɨporo ɨ'mɨtã́ wã'kakɨ niîwĩ. Be'ró wi'magɨ́ niiró bu'ipɨ ehâgɨ, yõkoáwɨ̃ tohâ nɨ'kakɨ niîwĩ maha. 


text:
Tií wi'ipɨ sãha ehárã, wi'magɨ́re kɨ̃ɨ̂ pakó Maria me'ra niigɨ́re ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã ẽho peórã, ehâ ke'akãrã niîwã. Be'ró naâ miáa'ke akarire pãâ, kɨ̃ɨ̂re ouro, ɨ'mɨ̂tihise incensore, tohô niikã́ apêye ɨ'mɨ̂tihiseta taha mirra wamêtisere o'ôkãrã niîwã. 


text:
Be'ró naâre kẽ'erópɨ Õ'âkɨ̃hɨ “Herode tiropɨ mahâmi tohatikã'ya”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weérã naa yaá di'tapɨ toháarã, apé ma'apɨ mahâmi tohakãrã niîwã. Herodere Egitopɨ José kẽ'ra naâ du'tiá'ke niî' 


text:
<pb/>Masirã́ toháaka be'ro Joseré Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ ɨ'mɨ̂sekɨ̃hɨ kẽ'erópɨ bahuá, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wã'kayá. Wi'magɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakó me'ra Egitopɨ du'tiáya. Toopɨ́ tohá ni'iya. Yɨ'ɨ̂ “Toô kã'rota tohátia” niîka be'ropɨ tohátia taha. Herode wi'magɨ́re wẽhé sĩ'rigɨ a'mâgɨsami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́re Herode katiró põo tẽóro tohá ni'ikãrã niîwã. A'té Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ kɨ̃ɨ̂ ohâ'ke keoró wa'â dutiro tohô wa'âkaro niîwɨ. Teeré a'tîro niî ohâ mɨ'takɨ niîwĩ: “ ‘Yɨ'ɨ̂ makɨ Egitopɨ niigɨ́re pihî wihawɨ’, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ”, niî ohâ no'owɨ. Herode ɨmɨá wi'marã́re wẽhe dutí'ke niî' 


text:
<pb/>Herode masirã́re, yɨ'ɨ̂re buhíkã'pã niîgɨ, uâ yɨ'rɨa wa'âkɨ niîwĩ. Tohô uâgɨ, niî pe'tirã ɨmɨá wi'marã́re Belẽ́pɨ, tohô niikã́ tii maká sumútohopɨ niirã́re pɨá kɨ'ma kɨorã́re, naâ dɨharó kɨorã́re wẽhe dutíkɨ niîwĩ. Naâ masirã́ kɨ̃ɨ̂re werê'karo toô kã'rota bɨkɨâsami niîgɨ, ɨmɨá wi'marã́ tiikése kɨ'mari kɨorã́re wẽhe dutíkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô wee dutísere Jeremia Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ kɨ̃ɨ̂ ohâ'ke keoró wa'âkaro niîwɨ. A'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/> 


text:
Ramá wamêtiri makapɨre masá bɨhâ weti, utî karíkũkã tɨ'ó no'orosa'. Raquel paramérã niî turiarã numiapɨ Israel kurakãharã nɨmosã́ numia naâ põ'raré pũûro utî dɨhasé wã'arãsama. Naâ põ'raré wẽhekã́ ĩ'yârã bɨhâ wetikã, ãpêrã wãkû tutuase o'ô masitirãsama, niî ohâ no'owɨ. 


text:
<pb/>Herode wẽrîka be'ro kẽ'erópɨ ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ José Egitopɨ niigɨ́re niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Wã'kayá. Wi'magɨ́re kɨ̃ɨ̂ pakó me'ra Israel kurakãharã niirí di'tapɨ sɨ'orí dahâ tohaaya. Wi'magɨ́re wẽhé sĩ'ri'kãrã boâ pe'tia wa'aáma, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, José wã'ká, wi'magɨ́re kɨ̃ɨ̂ pakó me'ra Israel kurakãharã niirí di'tapɨ sɨ'orí miáakɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró “Herode makɨ Arquelau kɨ̃ɨ̂ pakɨré Judéia di'ta wiôgɨ dɨka yuuápɨ” niikã́ tɨ'ógɨ, uîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ toopɨ́re wa'â sĩ'ritikɨ niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'erópɨ werê no'o'kɨ niî yuugɨ, Galiléia wamêtiri di'ta pe'e yɨ'rɨákɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́re etârã, Nazaré wamêtiri makapɨ tohâ ke'akãrã niîwã. Naâ toopɨ́ wa'akã́, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'ke keoró wa'âkaro niîwɨ. “Masá kɨ̃ɨ̂re ‘Nazarékɨ̃hɨ niîmi’ niîrãsama”, niî ohâ no'owɨ.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ Nazarépɨ niirí kura João masaré wamê yeegɨ Judéia di'tapɨ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ eharã́re bu'êkɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niî werêkɨ niîwĩ: —Kã'roákã dɨ'sá' Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ pãharã́ masá wiôgɨ sãhaátoho. Tohô weérã mɨsâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti, du'uyá. Mɨsâ wãkusére dɨka yuúya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
João yeekãhásere Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Isaía a'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/>Ni'kɨ́ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ a'tîro karíkũ nu'ku bahâ ke'atigɨsami: “Marî wiôgɨ a'tiátihi ma'are apo yuúya. Diakɨ̃hɨ́ri ma'a ãyurí ma'a kẽ'râro weeró noho wee yuúya”, niî ohâkɨ niîwĩ. Marî wiôgɨ a'tiátoho dɨporo mɨsâ niisétisere apo yuúya, mɨsâ wãkusére dɨka yuúya niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>João kɨ̃ɨ̂ su'tîro camelo poari me'ra naâ su'â'karo niîkaro niîwɨ. Wa'îkɨ̃rã kasero me'ra ehêri tuukɨ niîwĩ. Pahasé kɨorã naâ ba'asétisere poreroá, nɨkɨ̂kãhase mumia yeé mumire ba'âkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Pãharã́ Jerusalẽ́kãharã, ãpêrã tií di'ta Judéiapɨ niirã́ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã wa'âkãrã niîwã. Tohô niikã́ diâ Jordão wamêtiri maa pɨ'tokãharã tɨ'órã wa'âkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô weerí kura pãharã́ fariseu masa, ãpêrã saduceu masa wamê yee dutikãrã niîwã. Naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuú sĩ'ritikã ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ weé ta'sari kurakãharã ãyâ weeró noho niî'. Ãyâ nɨkɨ̂ ɨ̃hɨkã́, uî wã'kasama. Mɨsâ ãyâ weeró noho bu'îri da'resére uî'. Tohô uîrã, mɨsâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuú sĩ'ritimirã, wamê yee dutirã a'tiápɨ. 


text:
Mɨsâ a'tîro wãkûtikã'ya: “Ɨ̃sâ Abraão paramérã niî'. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'ârãsa'”, niî wãkûtikã'ya. Mɨsâ wãkusére dɨka yuútikã, Abraão paramérã niisé wapa marí'. Õ'âkɨ̃hɨ ɨágɨ, a'té ɨ̃tâ peeri me'ra Abraão paramérã wa'akã́ wee masími. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ maa, naâ pe'e Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró wee boósama. 


text:
Marî yukɨpagɨ́ otê'kepagɨ weeró noho niî'. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre yukɨpagɨ́ dɨkâ marisépagɨre besé kõ'aro weeró noho weegɨ́sami. Yukɨ́ ãyuró dɨkâtitikɨhɨre paâ kõ'a, ɨ̃hâ kõ'akã' no'osa'. Teeré weé'karo weeró noho mɨsâ wãkusére dɨka yuútikã, ãyuró weesétitikã, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre komêa me'ra paâ kõ'agɨ weeró noho bu'îri da'rêgɨsami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ mɨsâre naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti, du'uáma niîgɨ, akó me'ra wamê yee'. Yɨ'ɨ̂ be'ro ãpí yɨ'ɨ̂ nemoró tutuagɨ́ a'tîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ ãyugɨ́ waro niîmi. Yɨ'ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ̂ weeró noho “Neê nií wee'” mehô niigɨ́ waro tɨ'ó yã'a'. Kɨ̃ɨ̂ pũrikã Espírito Santore mɨsâre o'ôo'gɨsami. Kɨ̃ɨ̂re masá me'ra niî nu'kukã weegɨ́sami. Yã'aróre ɨ̃hâ weero weeró noho mɨsâre ãyuró tohaáto niîgɨ yã'âro weé'kere kõ'âgɨsami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ be'ro a'tigɨ́ ni'kɨ́ trigo su'ti weéri masɨ weeró noho niîmi. Kɨ̃ɨ̂ teé su'tire mehêkã sɨ'â wee, kõ'âsami. Teé trigo peeri kẽ'rare mehêkã miî, teé nɨrorí wi'ipɨ nɨrôsami. Teé su'tire pekâ me'epɨ ɨ̃hâ kõ'asami. A'té weeró noho kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ yarã́ warore besé, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ miáagɨsami. Ãpêrãre pekâ me'epɨ kõ'â bahuriógɨsami. Tií me'e neê pe'tisomé, niî werêkɨ niîwĩ João. João Jesuré wamê yee'ke niî' 


text:
<pb/>João wamê yeeri kurare Jesu Galiléiapɨ niî'kɨ Jordão wamêtiri maapɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re wa'âgɨ, Joãore wamê yee dutigɨ wa'âgɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ etakã́, João kɨ̃ɨ̂re wamê yee sĩ'ritikɨ niîmiwĩ. —Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨ'ɨ̂re wamê yee dutiro noho o'ôgɨ, mɨ'ɨ̂ pe'e yɨ'ɨ̂re wamê yee dutigɨ a'tîti? niîkɨ niîwĩ Jesuré. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu “Wamê yeeya. Niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ marîre wee dutí'karo nohota weeró ɨá'. Ãyúkã'rosa'”, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, João “Aɨ” niî, kɨ̃ɨ̂re wamê yeekɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re wamê yeeka be'ro kɨ̃ɨ̂ mahá nɨ'kakãta, ɨ'mɨ̂se pãrîkaro niîwɨ. Jesu Espírito Santo buhâ weeró noho bahugɨ́ kɨ̃ɨ̂pɨre diháti ehâ pehakã ĩ'yâkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô wa'akã́, ɨ'mɨ̂sepɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ uúkũ dihokɨ niîwĩ. —Ã'rí yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ yɨ'ɨ̂ ma'igɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ me'ra pũûro e'katí', niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu wamê yee no'oka be'ro Espírito Santo kɨ̃ɨ̂re yukɨ́ mariró, masá marirópɨ sɨ'orí miáakɨ niîwĩ. Wãtî Jesuré kɨ̃ɨ̂ pakɨré yɨ'rɨ́ nɨ'ka dutigɨ niî kehe sãakɨ niîmiwĩ. 


text:
<pb/>Toopɨ́re Jesu quarenta nɨmɨri, quarenta yamiri neê kã'ró ba'âtikɨ niîwĩ. Be'ró ɨhá boâ yɨ'rɨakɨ niîwĩ. 


text:
Jesu tohô ɨhá boakã́ ĩ'yâgɨ, wãtî kɨ̃ɨ̂ pɨ'to wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî' niîgɨ, a'té ɨ̃tâ peerire pãú dohórẽ' ba'âya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, Jesu a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'owɨ: “Masá ba'asé me'ra di'akɨ̃ katî masitisama. Naâ ãyuró niî sĩ'rirã, niî pe'tise Õ'âkɨ̃hɨ uúkũsere yɨ'tí ẽho peósama”, niîwɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró wãtî kɨ̃ɨ̂re Jerusalẽ́pɨ “Õ'âkɨ̃hɨ yaa maka”, naâ niirí makapɨ miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́re Õ'âkɨ̃hɨ wi'i dɨpo sãrípɨ sɨ'orí mii mɨhákɨ niîwĩ. 


text:
Jesuré niîkɨ niîwĩ taha: —Mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî' niîgɨ, a'topɨ́ bu'pu diháaya. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro niî ohâ no'owɨ:<pb/>Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re werê ko'terã me'ra mɨ'ɨ̂re ko'tê dutigɨsami. Mɨ'ɨ̂re ɨ̃tâgapɨ dokê pehari niîrã, mɨ'ɨ̂re tuú yẽ'erãsama, niî ohâ no'okaro niîwɨ, niîkɨ niîwĩ wãtî. 


text:
<pb/>Tohô niisére Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'té kẽ'ra ohâ no'okaro niîwɨ: “Mɨ'ɨ̂ wiôgɨ Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ uúkũ'kere neê ni'kâti diakɨ̃hɨ́ta niîmitito? niîrã, kɨ̃ɨ̂re weé ĩ'yo dutitikã'ya”, niî ohâ no'owɨ, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró wãtî ɨ̃rɨgɨ́ ɨ'mɨákɨhɨpɨ miáakɨ niîwĩ taha. Toopɨ́re niî pe'tise a'tí di'takãhase makarire, tohô niikã́ tee makári kɨosére ĩ'yó pe'okã'kɨ niîwĩ. 


text:
Ĩ'yógɨ, kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Niî pe'tise a'té mɨ'ɨ̂re ĩ'yó'kere o'ôgɨti mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ehâ ke'a ẽho peókã, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Wa'âya, wãtî. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'owɨ: “Õ'âkɨ̃hɨ mɨ'ɨ̂ wiôgɨ ni'kɨréta ẽho peóya. Kɨ̃ɨ̂ ni'kɨréta yɨ'tiró ɨá'”, niîwɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wãtî wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Be'ró Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã Jesuré wee tamúrã, ba'asé ekárã a'tîkãrã niîwã. Jesu neê waro kɨ̃ɨ̂ Galiléiapɨ bu'ê nɨ'ka'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu “João wamê yeegɨre bu'îri da'rerí wi'ipɨ niiápɨ” niisére tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, Galiléia di'tapɨ wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́re kɨ̃ɨ yaá maka Nazarépɨre tohâ ke'atikɨ niîwĩ. Ape maká Cafarnau pe'e tohâ ke'akɨ niîwĩ. Tii maká ditâra sumútoho Zebulṍ, tohô niikã́ Naftali wamêtiro wa'teropɨ niîkaro niîwɨ. 


text:
A'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/>Zebulṍ, tohô niikã́ Naftali wamêtise di'ta Galiléia wamêtiri ditara pɨ'topɨ niî'. Jordão wamêtiri maa apé pã'repɨ niî'. Toopɨ́ Galiléia di'tapɨ Judeu masa niîtirã niîsama.<pb/> 


text:
Tookãhárã masá na'î tĩ'aropɨ niirã́ weeró noho Õ'âkɨ̃hɨre masîtisama. Tohô niîmirã, ãyuró bo'rê yuusere ĩ'yârã weeró noho naâre yɨ'rɨoákɨhɨre ĩ'yârãsama. Naâ Õ'âkɨ̃hɨ yeere masîtimirã teeré werekã́, tɨ'orã́sama. Naâ bu'îri da'rê bahurió no'o boo'kãrã niîmirã, masa bahuáma, niî ohâ no'owɨ. 


text:
<pb/>Tiîtare toopɨ́ Jesu masaré neê waro bu'ê wã'kokɨ niîwĩ. Naâre “Mɨsâ yã'âro weesétisere bɨhâ weti, du'uyá. Mɨsâ wãkusére dɨka yuúya. Kã'roákã be'ro Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niîmi niisére masaré masikã́ weegɨ́sami”, niî bu'êkɨ niîwĩ. Jesu ba'pâritirã wa'î wẽherã́re pihî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Galiléia wamêtiri ditara sumútohopɨ sihâ baha ke'akɨ niîwĩ. Toopɨ́ wa'â, ni'kɨ́ põ'ra pɨárã ɨmɨaré boka ehákɨ niîwĩ. Ni'kɨ́ Simão, apé tero Pedro pisû no'ogɨ niîkɨ niîwĩ. Ãpí kɨ̃ɨ̂ akabihí André niîkɨ niîwĩ. Naâ wa'î wẽherã́ niîkãrã niîwã. Tohô weérã naâ wẽhêkɨhɨre ditârapɨ doke yõórã weékãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Mɨsâ ni'kâroakãre wa'î wẽherã́ niî'. Be'ropɨ́re maha wa'î wẽherã́ weeró noho masaré yee kitíre werêrãsa'. Tohô weekã́ pãharã́ ẽho peórãsama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, maatá naâ wa'î wẽhesé kɨó'kere du'u kũú pe'o, kɨ̃ɨ̂ me'ra siru tuú wã'kakãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kã'ró yɨ'rɨáa, ãpêrã kɨ̃ɨ̂ akabihí me'ra niirã́re ĩ'yâkɨ niîwĩ taha. Naâ Zebedeu põ'ra Tiago, João niîkãrã niîwã. Naâ, naâ pakɨ́ me'ra yukɨ̂sɨpɨ wẽhêkɨhɨpagɨre dero apórã sãyâkãrã niîwã. Jesu naá kẽ'rare “Te'á”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naa yawɨ́ yukɨ̂sɨre, tohô niikã́ naâ pakɨré tootá kõ'â kũu, Jesu me'ra siru tuú wã'kakãrã niîwã. Jesu pãharã́ masaré bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu niî pe'tiro Galiléia di'tapɨ Judeu masa nerê wɨase wi'seripɨ bu'ê kusiakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ãyusé kiti Õ'âkɨ̃hɨ yeere, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niîmi niisére bu'êkɨ niîwĩ. No'ó naâ de'ró niisé do'âtisere yɨ'rɨó wã'kakɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weesé kitire niî pe'tiro Síria di'takãharã masî pe'tikãrã niîwã. Tohô weérã de'ró niisé pi'etírãre kɨ̃ɨ̂ tiropɨ miáakãrã niîwã. Do'âtirãre, wãtî sãháa no'o'kãrãre, no'ó yamâ wẽrisé kɨorã́re, tohô niikã́ sihâ masitirãre kɨ̃ɨ̂ tiro miáa, yɨ'rɨó dutikãrã niîwã. Niî pe'tirãre yɨ'rɨókɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ tɨ'órã, pãharã́ Galiléia di'takãharã, Decápoli wamêtise makarikãharã siru tuúkãrã niîwã. Tohô niikã́ Jerusalẽ́kãharã, Judéia di'takãharã, Jordão wamêtiri maa siâkihikãharãpɨ siru tuúkãrã niîwã.<pb/>


text:
Jesu pãharã́ siru tuúkã ĩ'yâgɨ, ɨ̃rɨgɨ́pɨ mɨhâa, ehâ nuhakɨ niîwĩ. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ sumútoho nerê nuhakãrã niîwã. 


text:
<pb/>—“Õ'âkɨ̃hɨ wee tamúro me'ra di'akɨ̃ kɨ̃ɨ̂ ɨaró wee masí'” niirã́ noho e'katísama. Tohô niirã́ noho Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ sãháarãsama. 


text:
<pb/>No'ó “Yɨ'ɨ̂ basi ãpêrã yɨ'rɨóro niî'” niîtirã noho e'katísama. Tohô weérã naâ Õ'âkɨ̃hɨ “O'ôgɨti” niî'ke di'tare yẽ'êrãsama. 


text:
<pb/>Õ'âkɨ̃hɨ yee, diakɨ̃hɨ́ niisére masî sĩ'rirã, ɨhá boâ, ako wɨó'kãrã weeró noho niîsama. Tohô ɨhá boâ, ako wɨórã weeró noho masî sĩ'rirãre Õ'âkɨ̃hɨ e'katíse o'ôgɨsami. Naâ Õ'âkɨ̃hɨ yeere masîka be'ro ba'â, sĩ'ri tuúrã weeró noho niîsama. 


text:
<pb/>No'ó a'me kẽése mariró niî nu'ku sĩ'rirã noho e'katíma. Õ'âkɨ̃hɨ naâre “Yɨ'ɨ̂ põ'ra niîma”, niîgɨsami. 


text:
<pb/>No'ó Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́ yã'âro weé no'orã noho e'katíma. Naáta Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsama. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri mɨsâre ãpêrã yã'âro buhíkã', pi'etíse o'ôrãsama. No'ó niisé niî soo, niî ma'arãsama mɨsâre. Naâ tohô weekã́, e'katíya. 


text:
Dɨporókãharãpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarãre meharóta weékãrã niîwã. Mɨsâ ɨ'mɨ̂sepɨre pahî butia'ro e'katíse bokarã́sa'. Tohô weérã e'katíya, niîkɨ niîwĩ Jesu. A'ti ɨmɨ́kohopɨre Jesuré ẽho peórã moâ, sĩ'óo'se weeró noho niîma niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro bu'ê nemokɨ niîwĩ: —Marî ba'ârã, ɨ'sɨáto niîrã moâre sãâ'. Mɨsâ moâ weeró noho niî' a'ti nukúkãpɨre. Mɨsâ ãyuró niisétikã ĩ'yârã, ãpêrã kẽ'ra ĩ'yâ kũu, yɨ'ɨ̂re ẽho peórãsama. Mɨsâ tohô weetíkã maa, moâ okâtiro weeró noho niîrãsa'. Moâ okâtikã, ɨ'sɨâtisa'. Teé tohô niikã́, kõ'âkã' no'o'. Opâturi de'ró weé moâ okakã́ wee boósari taha? 


text:
<pb/>Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peórã sĩ'óo'se weeró noho niî' masaré. Tohô weérã mɨsâ ãpêrã yɨ'ɨ̂re masîtirãre masikã́ weé'. Ni'kâ maka ɨ̃rɨgɨ́pɨ niirí maka bahutíropɨ niîtikã weetísa'. 


text:
Masá sĩ'óo'kahare apêye noho dokapɨ sĩ'óo' dɨpotisama. Tohô weeró noho o'ôrã, niî pe'tirã tií wi'ipɨ niirã́re bahuaáto niîrã ɨ'mɨáropɨ peôsama. 


text:
A'té weeró noho bahû yoaropɨ yɨ'ɨ̂ ɨaró noho ãyuró weesétiya. Mɨsâ ãyuró weekã́ ĩ'yârã, ãpêrã kẽ'ra marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́re “Ãyú yɨ'rɨgɨ niîmi”, niî e'katírãsama. Jesu Moisé dutî'kekãhasere uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>A'tîro wãkûtikã'ya yɨ'ɨ̂re. “Jesu Moisé dutî'kere, tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã naâ werê yuu'kere kõ'âgɨ a'tîgɨ weepĩ́”, niîtikã'ya. Teeré kõ'âgɨ meheta a'tîwɨ. Teeré keoró weé pe'ogɨ a'tîgɨ weewɨ́. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ɨ'mɨ̂se, a'ti nukúkã niirí kurare Õ'âkɨ̃hɨ neê kã'roákã teé dutisére kõ'âsome. Niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ “A'tîro weegɨ́ti” niî'kere keoró weegɨ́sami. 


text:
Tohô weégɨ no'ó kã'roákã teé dutisére yɨ'rɨ́ nɨ'kagɨ noho mehô niigɨ́ waro niîgɨsami Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨre. Tohô niikã́ ãpêrãre yɨ'rɨ́ nɨ'kakã weegɨ́ noho meharóta niîgɨsami. Ãpí Moisé dutisére weegɨ́ pe'e, tohô niikã́ ãpêrãre teeré wee dutígɨ pe'e wiôgɨ weeró noho niîgɨsami Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨre. 


text:
Mɨsâre a'tîro werêgɨti. Moisé dutî'kere bu'erã́, tohô niikã́ fariseu masa yɨ'rɨóro Õ'âkɨ̃hɨ dutisé pe'ere ãyuró weé yɨ'rɨ nɨ'katirã, Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'âsome, niîkɨ niîwĩ. Jesu uasékãhasere masaré werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ tɨ'opã́ mɨsâ yẽkɨ sɨmɨáre dutî'kere. “Masaré wẽhé kõ'atikã'ya. No'ó ãpiré wẽhé kõ'agɨ noho tee nohó besegɨ́ tiropɨ besé no'o, bu'îri da'rê no'ogɨsami”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro werêgɨti. No'ó kɨ̃ɨ̂ akawerégɨ me'ra uagɨ́ noho bu'îri da'rê no'ogɨsami. No'ó kɨ̃ɨ̂ akawerégɨre “Mɨ'ɨ̂ wapa marí'” niî buhíkã'gɨ noho wiôrã tiropɨ besé no'ogɨsami. No'ó kɨ̃ɨ̂ akawerégɨre “Wa'îkɨ̃ weeró noho tɨ'o masíse moó butia'” niigɨ́ nohore Õ'âkɨ̃hɨ pekâ me'epɨ bu'îri da'rê, kõ'âta wió niî'. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ no'ó Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peoákɨhɨ apêye noho o'ôgɨtigɨ, “Yɨ'ɨ̂ akawerégɨre yã'âro weekã́ti” niî wãkû bokagɨ, a'tîro weeró ɨá'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ o'oátehere du'u peó, kɨ̃ɨ̂re akobohóse sẽrí mɨ'tagɨ wa'aró ɨá'. Be'ró “Õ'âkɨ̃hɨre o'ôgɨti” niî'kere o'oró ɨá'. 


text:
<pb/>Apêye kẽ'rare werêgɨti. Ni'kɨ́ mɨsâre werê sãa sĩ'rigɨ bese wɨáropɨ miáa sĩ'rikã, maatá toopɨ́ wa'aátoho dɨporo apó we'okã'ya. Tohô weekã́, mɨsâre besegɨ́re o'ôti boosami. Tohô weetíkã maa, besegɨ́ surárapɨre o'ô, bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróo boosami. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Bu'îri da'rerí wi'ipɨ sãháa wapa yeé pe'otikã, neê du'u wĩrósome, niî werêkɨ niîwĩ Jesu. Jesu “Mɨsâ nɨmosã́ numia, mɨsâ marapɨ́ sɨmɨa niîtirãre a'me tãrátikã'ya” niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Apêyere too dɨpóropɨ dutî'kere tɨ'opã́. “Mɨsâ nɨmosã́ numia, mɨsâ marapɨ́ sɨmɨa niîtirãre a'me tãrátikã'ya”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro werêgɨti. No'ó numiôre yã'âro weé sĩ'ri ɨâri pehase me'ra ĩ'yagɨ́ noho kɨ̃ɨ̂ po'peapɨ koô me'ra yã'âro weé tohasami. 


text:
<pb/>Tohô weérã mɨsâ kapêri me'ra yã'âro weé sĩ'rirã, tigaré orê wee kõ'â boo'karo weeró noho maatá ĩ'yâ du'ukã'ya. Yã'âro weé du'utirã, pekâ me'epɨ wa'ârãsa'. Mɨsâ kapêare kõ'ârã, tii kapéa di'akɨ̃re bahuriórãsa'. Niî pe'tiro mɨsâ ɨpɨ́ pekâ me'epɨ wa'akã́ weekã́ pe'e maa, yã'â yɨ'rɨsa'. 


text:
Meharóta bu'îri bokarí niîgɨ, diakɨ̃hɨ́kãha amukã me'ra yã'âro weé sĩ'rigɨ, weé du'ukã'ya. Tohô weekã́, niî pe'tiro ɨpɨ́ pekâ me'epɨ bu'îri boka boó'karo bu'îri da'rê no'osome, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu, marâpɨtirã, nɨmôtirã a'mêri kõ'asékãhasere uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu niî nemokɨ niîwĩ: —Apêye too dɨpórokãharãpɨre niî'kere tɨ'opã́. “No'ó nɨmoré kõ'âgɨ, ‘A'té bu'iri mɨ'ɨ̂re kõ'â'’ niirí pũrire ohâ, koôre o'oró ɨá'”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro werêgɨti. Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré koô ãpí me'ra yã'âro weetímikã kõ'agɨ́ noho koôre ɨmɨá me'ra yã'âro weegóre weeró noho tohakã́ weesamí. No'ó marapɨ́ kõ'â no'o'ko me'ra nɨmôtigɨ noho kẽ'ra yã'âro kɨ̃ɨ̂ nɨmó niîtigo me'ra a'me tãrágɨ weeró noho tohasamí, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu “A'tîro weerã́ti” niisékãhasere kɨ̃ɨ̂ bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Apêyere too dɨpórokãharãre niî'kere tɨ'opã́: “Mɨsâ ‘Õ'âkɨ̃hɨ wamé me'ra weegɨ́ti’ niî'karo nohota niî sooro mariró keoró weeyá”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro werêgɨti. Mɨsâ ãpêrãre “A'tîro weerã́ti” niîrã, Õ'âkɨ̃hɨre wamê peotikã'ya. “Ɨ'mɨ̂se me'ra weerã́ti”, niîtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ niiró toopɨ́ta niî'. 


text:
“A'ti nukúkã me'ra niî'”, niîtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ weéka di'ta niî'. Jerusalẽ́ kẽ'ra marî wiôgɨ Õ'âkɨ̃hɨ yaa maka niî'. Tohô weérã Jerusalẽ́ me'ra wamê peotikã'ya. 


text:
Tohô niikã́ “Ɨ̃sa yaá dɨpoa me'ra niî'”, niîtikã'ya. Mɨsâ tohô niisé me'ra ni'kâ poa daare yĩirí daa ou butirí daa dɨka yuú masitisa'. 


text:
A'tîro di'akɨ̃ niîya. Diakɨ̃hɨ́ niikã́, wamê peoro mariró “Diakɨ̃hɨ́ta niî'”, niîya. Tohô niîtikã, “Diakɨ̃hɨ́ nií wee'”, niîya. Mɨsâ niî nemo peosepɨa no'ó wãtî wãkusé o'osé niî boosa'. Jesu ãpêrã mehêkã weekã́ a'me dutítise niî' 


text:
<pb/>Apêyere too dɨpórokãharãre niî'kere tɨ'opã́: “Ni'kɨ́ mɨsâre kapêa paâ tĩ'akã, mɨsá kẽ'ra meharóta kɨ̃ɨ̂re paâ tĩ'a a'meya”, niîwɨ. Tohô niikã́ “Upîkare paâ pe'ekã, meharóta kɨ̃ɨ̂re paâ pe'e a'meya”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨsâre a'tîro werêgɨti. Mɨsâre yã'âro weekã́, tohô tɨ'ó yã'akã'ya. A'metíkã'ya. Tohô weeró noho o'ôgɨ, mɨ'ɨ̂re ni'kâpe pã're diâpoapɨ paakã́, apé pã're dɨ'sarí pã're pe'ere mahâmi nɨ'ka, paâ dutiya taha. 


text:
Ni'kɨ́ beserã́ tiropɨ mɨ'ɨ̂re werê sãa'kɨ mɨ'ɨ yaá camisare sẽri boósami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, bu'îkãharo mɨ'ɨ̂ sãyaró kẽ'rare tuu weé o'oya. 


text:
Surára mɨ'ɨ̂re ni'kâ quilômetro kɨ̃ɨ yeére miáa basaya niikã́, mɨ'ɨ̂ pe'e pɨá quilômetro miáa basaya. 


text:
No'ó mɨ'ɨ̂re apêye noho sẽrikã́, o'ôya. Apêye noho mɨ'ɨ̂re wasokã́, “Wasó wee'”, niîtikã'ya, niîkɨ niîwĩ Jesu. Marîre ĩ'yâ tu'tirãre ma'i dutíse niî' 


text:
<pb/>Jesu werê nemokɨ niîwĩ: —Apêye too dɨpórokãharãre niî'ke kẽ'rare tɨ'opã́: “Mɨsâ me'rakɨ̃hɨre ma'iyá. Mɨsâre ĩ'yâ tu'tigɨ pe'ere a'pe pũríya”, niîwɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨsâre werêgɨti. Mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãre ma'iyá. Mɨsâre yã'âro uúkũrãre “Ãyuró wa'aáto”, niîya. Mɨsâre yã'âro weekã́, yã'âro buhíkã'mikã, naa yeé niiátehere Õ'âkɨ̃hɨre sẽri basáya. 


text:
Tohô weérã marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ põ'ra niî' niisére ĩ'yorã́sa'. Kɨ̃ɨ̂ ãyurã́, yã'arã́ tiropɨ muhîpũre bo'rê yuukã weemí. Meharóta ãyuró weerã́, yã'âro weerã́ tiropɨ akó pehakã́ weemí. 


text:
Mɨsâre ma'irã́ di'akɨ̃re ma'ikã́, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre ãyusére o'ôtisami. Niyéru wapa seérã kẽ'ra yã'arã́ niîmirã, naâ me'rakãharãre ma'isamá. 


text:
Mɨsâ akawerérã di'akɨ̃re ãyuró uúkũ e'katírã, ãpêrã yɨ'rɨóro ãyuró weé wee'. Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peótirã kẽ'ra tohôta naâ akawerérã di'akɨ̃re ãyuró uúkũ e'katísama. Tohô weérã niî pe'tirãre a'mêri ma'í, e'katíya. 


text:
Marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ yã'asé moogɨ́ niîmi. Mɨsá kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ weeró noho yã'asé moorã́ niî nu'kukã'ya, niî werêkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ weesére ãpêrãre ĩ'yâ dutirã, naâ ĩ'yóropɨ di'akɨ̃ ãyuró weetíkã'ya. Mɨsâ tohô weekã́ maa, marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ neê kã'ró ãyusére mɨsâre o'ôsome. 


text:
Tohô weérã mɨsâ pahasé kɨorãre wee tamúrã, niî pe'tirãre werêste pe'otikã'ya. Weé ta'sarã naâ nerê wɨasepɨ, tohô niikã́ makâ dekopɨ naâ weé'kere werêste pe'okã'ma. Masaré ãyuró uúkũ dutirã tohô weesamá. Mɨsâ naâ weeró noho weetíkã'ya. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Naâre masá ãyuró uúkũse me'ra wapá ta'a tohama. Tohô weérã naâ be'ropɨ́re bokasomé. 


text:
Ya'yióro ãpêrã naâ masîtiro o'ôya. Tohô weekã́, marî pakɨ niî pe'tise marî ya'yióro weesére ĩ'yâ pe'ogɨ, mɨsâre ãyusére o'ôgɨsami. Jesu “Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, a'tîro sẽriyá” niisé niî' 


text:
<pb/>Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, weé ta'sarã weeró noho weetíkã'ya. Naâ nerê wɨase wi'seripɨ, tohô niikã́ masá pãharã́ yɨ'rɨáropɨ nu'kú, masá ĩ'yaáto niîrã Õ'âkɨ̃hɨre sẽrisamá. Mɨsâre diakɨ̃hɨ́ werêgɨti. Naâ ãpêrã ĩ'yasé me'ra wapá ta'a tohama. Be'ropɨ́re bokasomé. 


text:
Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peórã, mɨsa yeé tũkupɨ sãháa, soperé bi'á, mɨsâ pakɨ Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ me'ra niigɨ́re sẽriyá. Tohô weekã́, marî pakɨ no'ó bahutíropɨ weesére ĩ'yâ pe'ogɨ, mɨsâre ãyusére o'ôgɨsami. 


text:
<pb/>Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã wãkûtimirã, pehetíri meharóta sẽri mɨhátikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨre masîtirã, ɨ̃sâre pehé uúkũse me'ra tɨ'ogɨ́sami niîrã, tohô weesamá. 


text:
Tohô weérã mɨsâ a'tîro sẽriyá:<pb/>Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨ'mɨ̂sepɨ niî'. Niî pe'tirã mɨ'ɨ̂re wio pesáse me'ra ẽho peoáto.<pb/> 


text:
A'ti nukúkãpɨre mɨ'ɨ̂ besé'kɨ maatá wiôgɨ sãhágɨ a'tiáto.<pb/>Ɨ'mɨ̂sepɨre mɨ'ɨ̂ ɨaró di'akɨ̃ weesamá. A'ti nukúkãkãharã kẽ'ra meharóta weeáto.<pb/> 


text:
Ɨ̃sâ yã'âro weé'kere akobohóya. Ɨ̃sâ ãpêrãre akobohó'karo weeró nohota ɨ̃sá kẽ'rare akobohóya.<pb/> 


text:
Ɨ̃sâ yã'âro weé sĩ'risere ka'mú ta'aya. Tohô niikã́ yã'agɨ́ ɨ̃sâre niî kehe sãakã, ka'mú ta'aya.<pb/>Mɨ'ɨ̂ ni'kɨtá dutî masi'. Tutuâ yɨ'rɨgɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ ni'kɨréta masá ẽho peórãsama. Mɨ'ɨ̂ niî nu'kukɨ̃'sa', niî sẽriyá Õ'âkɨ̃hɨre. 


text:
<pb/>Ãpêrã mɨsâre yã'âro weé'kere akobohókã, marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kẽ'ra mɨsâre akobohógɨsami. 


text:
Tohô weetíkã maa, marî pakɨ mɨsâ yã'âro weé'kere akobohósome, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu “Be'tí Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, a'tîro weeyá” niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu naâre bu'ê nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ be'tí Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, weé ta'sarã weeró noho weetíkã'ya. Naâ ãpêrãre ãyuró wãkû duti, be'timá niî dutirã bɨhâ wetirã weeró noho wee soósama. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Naâ masá ãyuró wãkusé di'akɨ̃re wapá ta'a tohasama. Be'ropɨ́re bokasomé. 


text:
Tohô weekã́, ãpêrã mɨsâ be'tisére masîsome. Marî pakɨ di'akɨ̃ marî ya'yióro weesére ĩ'yâ pe'ogɨ masîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ mɨsâre ãyusére o'ôgɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. Ɨ'mɨ̂sepɨ marî bokaátehere wãkû nɨrɨ dutise niî' 


text:
<pb/>Jesu bu'ê nemokɨ niîwĩ: —Apêye noho a'ti ɨmɨ́kohokãhasere pehé see neéo kũutikã'ya. Teé butî wihi, boâ diha wa'ása'. Teeré ãpêrã noho ba'â bahurió dihokã'sama. Mɨsâ neêo kũusere yahagɨ́ sãháa, yahá pe'okɨ̃'sami. 


text:
Tohô weeró noho o'ôrã, ɨ'mɨ̂sekãhase pe'ere see neéo kũu yuuya. Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró noho weé nu'kukã'ya. Tohô weérã toopɨ́re pehé ãyusé kɨorã́sa'. Toopɨ́re mɨsâ see neéo kũu'ke mɨsâ kɨoátehe neê butî wihisome. Ãpêrã noho neê ba'âtirãsama. Yaharã́ kẽ'ra Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ sãháa, yahasomé. 


text:
Marî ɨpɨ́tɨ ma'isére wãkû nɨrɨsa'. Tohô weérã a'ti ɨmɨ́kohokãhase di'akɨ̃re wãkû nɨrɨtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ yee pe'ere wãkû nɨrɨya, niîkɨ niîwĩ Jesu. Marî kapêri sĩ'óo'kaha weeró noho niî' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemokɨ niîwĩ: —Marî kapêri sĩ'óo' mɨ'takaha weeró noho niî'. Marî kapêri ãyukã́, ãyuró ĩ'yâ masi'. 


text:
Marî kapêri ĩ'yâ ehatikã maa, ãyuró ĩ'yâtisa'. A'té weeró noho mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó, kɨ̃ɨ yeére weekã́, kapêri ãyuró weeró noho niî'. Mɨsâ a'ti ɨmɨ́kohokãhase pe'ere wãkû nɨrɨkã maa, kapêri ĩ'yâ ehatirã weeró noho niî'. Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró noho weetírã, na'î tĩ'aropɨ niirã́, kɨ̃ɨ̂re masîtirã weeró noho niî'. Niyérure ma'írã, Õ'âkɨ̃hɨ pe'ere ma'itísa' niisé niî' 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ ãpêrãre da'rá ko'tegɨ pɨárã dutisére wee masítisami. Ni'kɨré ma'ígɨ, ãpiré ma'itísami. Tohô niikã́ ni'kɨ́ dutisére yɨ'tígɨ, ãpí dutisé pe'ere yɨ'titísami. Ã'rá weeró noho niyéru, a'ti nukúkãkãhasere ma'írã, Õ'âkɨ̃hɨ pe'ere ma'i masítisa'. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yarã́re ko'tesé niî' 


text:
<pb/>Mɨsâre a'tîro werêgɨti. “Yẽ'e nohóre ba'ârãsari? Yẽ'e nohóre sĩ'rirã́sari? Yẽ'e nohóre sãyârãsari?” niî wãkû ke'titikã'ya. Marî katisé ba'asé nemoró wapatí'. Marî ɨpɨ́ kẽ'ra su'tí nemoró wapatí'. 


text:
Mirikɨ̃hɨáre wãkûya. Naâ ba'â sĩ'rirã, otesé kapere otê, pĩ'rí dɨkâtikã weetísama. Teé dɨkâti'kere ba'asé nɨrosé wi'seripɨ nɨrôtisama. Tohô weetímirã, ɨhá boâtisama. Marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ naâre ba'asé o'ôsami. Mɨsâ pe'ere mirikɨ̃hɨá nemoró ma'í yɨ'rɨ nɨ'kasami. 


text:
<pb/>De'ró weérã mɨsâ sãyaátehe su'tiré wãkû ke'titi? O'ôri, nɨkɨ̂kãhasere wãkûya. Teé no'ó ɨaró pĩ'ri bahá ke'atisa'. Da'ratí, su'âtimiro, su'tí ãyuró sãyaró weeró noho bahú'. 


text:
Marî yẽkɨ wiôgɨ Salomão ãyusé su'tí sãyâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô sãyâmigɨ, o'ôri weeró noho ãyú butia'se sãyâtikɨ niîwĩ. Teé o'ôri ãyú butia'se niî'. 


text:
O'ôri ni'kâ nɨmɨ katî ni'isa', ape nɨmɨ́ yãî diha wa'ása'. Be'ró pekâ me'epɨ ɨ̃hâ kõ'a no'osa'. Yoâtikã katîmikã, Õ'âkɨ̃hɨta o'ôrire tohô ãyuró bahukã́ weesamí. Kɨ̃ɨ̂ o'ôrire ãyuró ko'teró nemoró mɨsâ pe'ere weesamí. Mɨsâ, mɨsâ ẽho peótise bu'iri wãkû ke'ti'. 


text:
Tohô weérã “Yẽ'e nohóre ba'ârãsari? Yẽ'e nohóre sĩ'rirã́sari? Yẽ'e nohóre sãyârãsari?” niî wãkû ke'titikã'ya. 


text:
Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ yeere wãkû yɨ'rɨ nɨ'kaya. Tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ dutisére wee sirú tuuya. Tohô weekã́ mɨsâre ba'asé, sĩ'risé, sãyasé nohore o'ô bu'i peogɨsami. 


text:
Tohô weérã “Yamiákã de'ró wa'ârosari?” niî wãkû ke'titikã'ya. Ni'kakã́re mɨsâ yã'âro yɨ'rɨátehe niî toha'. Tohô weérã ni'kakã́kãhase di'akɨ̃re wãkûya. Ape nɨmɨ́kãhasere wãkû ke'titikã'ya. Ɨmɨ̂kohori nɨkɨ Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre wee tamúgɨsami, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ ãpêrãre “Naâ yã'arã́ niîma”, niî ĩ'yâ bese weétikã'ya. Tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra mɨsâre besesomé. 


text:
Mɨsâ ãpêrãre besé'karo nohota, Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'ra mɨsâre besegɨ́sami. Tutuaró me'ra ãpêrãre besekã́, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre meharóta weegɨ́sami. 


text:
Mɨsâ basi yã'arã́ niîmirã, de'ró weérã ãpêrã pe'ere “Yã'arã́ niîma”, niîti? Ãpêrãre “Mɨsâ yã'arã́ niî'” niiátoho dɨporo mɨsa yeé pe'ere ĩ'yâ mɨ'taya. 


text:
Mɨsâ a'té weeró noho niî boosa'. Mɨsâ akawerégɨre “Mɨ'ɨ yaá kapeapɨ kã'a marároakã niî'”, niî boosa'. Mɨsa yaá kapeapɨ pahirí mararo pe'ere ĩ'yâ mɨ'tatimirã, tohô niî boosa'. Mɨsâ basi mɨsa yaá kapeapɨ pahipĩhí kɨomírã, mɨsâ akawerégɨ kã'roákã kɨogɨ́ pe'ere “Mɨ'ɨ yaá kapeapɨ niisére miî kõ'ârãti”, niîti? 


text:
Mɨsâ tohô weérã, weé ta'sarã niî'. Mɨsa yeé kaperipɨ niisé pe'ere miî kõ'â mɨ'taya yuhûpɨ. Tohô weéka be'ro mɨsâ akawerégɨ kã'roákã kapêripɨ niisé pe'ere miî kõ'â masirãsa', niî werêkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Apêye niî nemokɨ niîwĩ taha: —Õ'âkɨ̃hɨre yabî buhíkã'rãre kɨ̃ɨ yeé kiti ãyusére werêtikã'ya. Naâre werêrã, diâyɨare ãyusére o'ôrã weeró noho wee boósa'. Diâyɨa uâmarã ãyusé o'ômikã, mahâmi ĩ'ya, kũ'rîsama. Meharóta Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó sĩ'ritirãre ãyusé kɨ̃ɨ yeékãhasere werêtikã'ya. Naâre werêrã, yesearé pérola wapa bɨhɨ́ri daare dokéo'rã weeró noho wee boósa'. Yeseá tii daáre ɨ'ta kũú, tee peérire no'ó ɨaró weesté kusiasama. Naâ weeró noho niirã́re mehô waro Õ'âkɨ̃hɨre yabî buhíkã'rãre ãyusé kɨ̃ɨ yeékãhasere werê boosa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá niisé niî' 


text:
<pb/>Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá. Kɨ̃ɨ̂re sẽrikã́, o'ôgɨsami. Mɨsâ sẽrí a'mâ nu'kurã, bokarã́sa'. Mɨsâ me'rakɨ̃hɨ yaá wi'ire sopé pɨ'to pisû nu'kukã, kɨ̃ɨ̂ mɨsâre pãâo sõroro weeró noho weegɨ́sami. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrirã́re o'ôsami. No'ó a'magɨ́ noho bokagɨ́sami. Sopé pɨ'topɨ pisugɨ́ weeró noho sẽrí nu'kugɨre o'ôgɨsami. 


text:
Mɨsâ yã'arã́ niîmirã, mɨsâ põ'rare ãyusére o'ô masi'. Too pũríkãre marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kɨ̃ɨ̂re sẽrirã́re nemoró ãyusére o'ôgɨsami. 


text:
<pb/>Mɨsâre ãpêrã ãyuró weé me'rikã ɨása'. Mɨsá kẽ'ra tohôta naâre ãyuró weé me'rikã'ya. Moisé dutî'ke, tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã ohâ'ke tohô wee dutí', niîkɨ niîwĩ Jesu. Ɨ'mɨ̂sekãha sope kã'a sopeákã niî' niisé niî' 


text:
<pb/>Mɨsâ e'satíri sopepɨ, e'satíri ma'apɨ sãháaya. Pekâ me'epɨ wa'aátoho pe'e e'sarí sope, tohô niikã́ ma'â kẽ'ra e'sarí ma'aho niî'. Pãharã́ tií ma'apɨre wa'âma. 


text:
Ɨ'mɨ̂sepɨ wa'arí sope pe'e, ma'â e'satíri ma'akã niî'. Pehêterãkã tií ma'apɨre wa'âsama. Yɨ'ɨ̂re ẽho peórã kã'a sopeákãpɨ, kã'á ma'akãpɨ sãháarã weeró noho niîma. Yukɨ̂gɨre tigɨ dɨká me'ra ĩ'yâ masi no'o' niisé niî' 


text:
<pb/>Ãpêrã “Ɨ̃sâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã niî'”, niî soosama. Marî ĩ'yakã́, naâ ãyurã́ bahumíma. Ovelha uâtirã weeró noho bahumá. Naâ tohô bahumírã, naâ wãkusépɨre yaîwa uarã́ weeró noho mɨsâ ẽho peósere dohórẽ' sĩ'risama. Naâre tohô weerí niîrã, ãyuró ĩ'yâ nɨrɨya. 


text:
Mɨsâ naâre naâ weesé me'ra ĩ'yâ masirãsa'. Potâgɨ ɨ'sê dɨkâti wee'. Wĩsó kẽ'ra neê ohô dɨkâti wee'. 


text:
Neê ni'kâgɨ yukɨ̂gɨ ãyusé dɨkâtikɨhɨ yã'asé dɨkâtitisa'. Yã'asé dɨkâtikɨhɨ kẽ'ra ãyusé dɨkâtitisa'. 


text:
Tohô weérã mɨsâ niî soorãre naâ weesé me'ra ĩ'yâ masirãsa', niîkɨ niîwĩ Jesu. Niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ niirópɨ wa'âsome niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu naâre werê nemokɨ niîwĩ: —Niî pe'tirã no'ó yɨ'ɨ̂re “Wiôgɨ” niî wɨarã noho ɨ'mɨ̂se yɨ'ɨ̂ niirópɨre sãháasome. Yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kɨ̃ɨ̂ ɨaró weerã́ di'akɨ̃ sãháarãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂ ãyurã́, yã'arã́re beseátihi nɨmɨ niikã́, pãharã́ yɨ'ɨ̂re a'tîro niîrãsama: “Ɨ̃sâ wiôgɨ, mɨ'ɨ yeékãhasere masaré bu'êwɨ, mɨ'ɨ̂ wamé me'ra wãtiâre kõ'â wĩrowɨ. Tohô niikã́ mɨ'ɨ̂ wamé me'rata pehé ãyusé weé ĩ'yowɨ”, niîrãsama. 


text:
Naâ tohô niîmikã, “Mɨsâre neê masîtikãti. Mɨsâ yã'âro weé'kãrã niî'. Wa'ârãsa'”, niîgɨsa' naâre, niîkɨ niîwĩ Jesu. Pɨárã wi'í yeê nɨ'kasere weresé niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré a'tîro werêkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ uúkũsere tɨ'óka be'ro yɨ'ɨ̂ dutisére weegɨ́ noho tɨ'o masígɨ, wi'í yeê'kɨ weeró noho niîsami. Kɨ̃ɨ̂ ɨ̃'kɨáropɨ se'ê sãha, ɨ̃tâgapɨ tutuarí wi'i yeê mɨhati'kɨ weeró noho niîsami. 


text:
Be'ró akôro pehâa, diâ po'ê yahasa'. Tií wi'i wĩ'ró wẽekã́, ɨ̃tâga bu'ipɨ weéka wi'i niî yuuro, neê se'tê dihatisa'. 


text:
Ãpí pe'e yɨ'ɨ̂ uúkũsere tɨ'omígɨ, yɨ'ɨ̂ dutisére weetísami. Kɨ̃ɨ̂ tɨ'o masítigɨ, nukûporo õherópɨ wi'í weé'kɨ weeró noho niîsami. 


text:
Be'ró akôro pehâa, diâ po'ê yahasa'. Tií wi'i ɨpɨ́tɨ wĩ'ró wẽekã́, nukûporopɨ weéka wi'i niî yuuro, maatá wẽé kõ'a pe'okã' no'osa'. Yã'â butia'ro wa'ása' tií wi'i, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu bu'ê tu'a ehaka be'ro masá kɨ̃ɨ̂ bu'esére ĩ'yâ mariarã, “Bu'ê me'ri yɨ'rɨami”, niîkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ Moisé ohâ'kere bu'erã́ weeró noho bu'êtikɨ niîwĩ. Dutisére kɨogɨ́ weeró noho naâre bu'êkɨ niîwĩ. Tohô weérã ĩ'yâ mariakãrã niîwã.<pb/>


text:
Kɨ̃ɨ̂ ma'âpɨ wa'arí kura ni'kɨ́ kamî boagɨ́ Jesu tirópɨ wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tiro ehâgɨ, ehâ ke'a, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ do'âtisere yɨ'rɨó masi'. Mɨ'ɨ̂ ɨaró noho weeyá yɨ'ɨ̂re, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re yãa peó, niîkɨ niîwĩ: —Aɨ. Mɨ'ɨ̂re yɨ'rɨógɨti. Kamî marigɨ́ tohayá, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, kɨ̃ɨ̂ kamî boasé yatî pe'tia wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'âka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Neê ãpêrãre werêtikã'ya. Diakɨ̃hɨ́ta sacerdote tiropɨ mɨ'ɨ yeé kami yatî'kere ĩ'yógɨ wa'âya. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂re “Mɨ'ɨ̂ kamî boasére pe'tiá wa'a'”, niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro Moisé kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre o'ô duti'kere o'ôya. Mɨ'ɨ̂ tohô weé yɨ'rɨ́ka be'ro masá me'ra niisétigɨsa' taha, niîkɨ niîwĩ. Jesu surára wiôgɨre da'rá ko'tegɨre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Cafarnaupɨ ehâkɨ niîwĩ. Toopɨ́ ni'kɨ́ wiôgɨ romano masɨ Jesu tiró a'tîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re wee tamúse sẽríkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>—Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨ pũûro do'âtigɨ, yaá wi'ipɨ kũyamí. Kɨ̃ɨ̂ sihâ masitiami. Ɨpɨ́tɨ waro pũrî no'oami, niî werêkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Surára wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, yaá wi'ipɨ mɨ'ɨ̂re sãháakã wee masítisa'. Yɨ'ɨ̂ mehô niigɨ́ niî'. Mɨ'ɨ̂ wa'âtimigɨ, mɨ'ɨ̂ dutî o'ose me'ra yɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨ yɨ'rɨgɨ́sami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ ãpêrã surára wiôrã dokapɨ niî'. Naâ dutisére weé'. Yɨ'ɨ́ kẽ'ra ãpêrã surárare dutî turia'. Yɨ'ɨ̂ dokakɨ̃hɨre “Wa'âya” niikã́, kɨ̃ɨ̂ wa'âsami. Ãpiré “A'tiá” niikã́, a'tîsami. Yɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨre “A'tîro weeyá” niikã́, yɨ'ɨ̂ dutî'kere weesamí. Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨre yɨ'rɨ dutíkã, yɨ'rɨgɨ́sami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu surára tohô niisére tɨ'ógɨ, tɨ'o mariá wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re toó siru tuúrã pe'ere niîkɨ niîwĩ: —Ã'rí romano masɨ yɨ'ɨ̂re ãyuró ẽho peómi. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werê'. Ã'rí weeró noho ẽho peógɨ neê ni'kɨ́ Israel kurakɨ̃hɨre boka ehátikãti. 


text:
Mɨsâre werêgɨti. Pãharã́ Judeu masa niîtirã ã'rí weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórãsama. Naâ niî pe'tirokãharã Judeu masa niîtimirã, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨre niîrãsama. Naá kẽ'ra ɨ'mɨ̂sepɨre marî Judeu masa yẽkɨ sɨmɨá Abraão, Isaque, Jacó me'ra duhî ba'ârãsama. 


text:
Ãpêrã Judeu masa niîmirã, ẽho peótise bu'iri ɨ'mɨ̂sepɨre wa'â boo'kãrã wa'âsome. Na'î tĩ'aro apêropɨ Õ'âkɨ̃hɨ naâre kõ'â bahuriógɨsami. Toopɨ́ naâ pũrî no'orã, upîkari kũ'rî wagɨa, utîrãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro surára wiôgɨre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa'. Mɨ'ɨ̂ ẽho peó'karo nohota wa'ârosa', niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re tohô niirí kurata da'rá ko'tegɨ kɨ̃ɨ̂ do'âtisere yɨ'rɨ́kɨ niîwĩ. Pedro maa yẽkóre Jesu yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Pedro yaá wi'ipɨ wa'âkɨ niîwĩ. Tií wi'ipɨ sãhatágɨ, Pedro maa yẽkó uhá'ke ɨpɨ́tɨ do'âtigo kũyagóre boka ehákɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ koô amûkãrire yẽ'êkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kurata maatá uhá'ke surûa wa'âkaro niîwɨ. Be'ró koô wã'kâ nɨ'ka, naâre ba'asé etíko niîwõ. Jesu pãharã́ do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Na'î ke'ari kura masá pãharã́ wãtî sãháa no'o'kãrãre Jesu pɨ'topɨ miáakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ uúkũse me'ra wãtiâ naâpɨre sãháa'kãrãre kõ'â wĩrokɨ niîwĩ. Tohô niikã́ niî pe'tirã do'âtirãre yɨ'rɨókɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, dɨporókɨ̃hɨpɨ Isaía Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ ohâ'karo nohota wa'âkaro niîwɨ. A'tîro niî ohâkɨ niîwĩ: “Marî tutuâtisere, marî do'âtisere kɨ̃ɨ̂ mii wapásami”, niî ohâkɨ niîwĩ. Jesu me'ra wa'â sĩ'rimi'kãrã yee kití niî' 


text:
<pb/>Jesu pãharã́ kɨ̃ɨ̂ sumútohopɨ nerê nɨ'kakã ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á ditâra siâkihipɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, ni'kɨ́ Moisé dutî'kere bu'egɨ́ Jesu tiró wa'â, uúkũkɨ niîwĩ: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ no'ó wa'aró mɨ'ɨ̂re siru tuú sihagɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wa'îkɨ̃rã kãrirí tuti kɨosamá. Mirikɨ̃hɨá kẽ'ra naâ põ'ratíri su'tiro kɨosamá. Yɨ'ɨ̂ pũrikã Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ neê kã'ró kãri pesáro moó', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ãpí Jesuré ẽho peógɨ kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨ'ɨ̂re siru tuúgɨti. Yɨ'ɨ̂ pakɨ tiropɨ wa'âgɨti yuhûpɨ. Toopɨ́ niî, be'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ wẽrîka be'ro yaá tohagɨpɨ mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ me'ra wa'â sĩ'rigɨ, ni'kâroakã yɨ'ɨ̂re siru tuúya. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã wẽrî'kãrã weeró noho niîma. Naáta taha ãpêrã wẽrî'kãrãre a'mêri yaáto, niîkɨ niîwĩ. Jesu wĩ'roré, tohô niikã́ pã'kôrire di'ta mariákã weé'ke niî' 


text:
Naâ ditârapɨ niirí kura ɨpɨ́tɨ wĩ'ró a'tîkaro niîwɨ. Tohô weéro naâ yukɨ̂sɨre pakasé pã'kôri paâ kehe sãa mɨhakaro niîwɨ. Tohô wa'arí kurare Jesu kãriá wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weérã kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ siropɨ́ sãyagɨ́re wã'kórã bɨrɨ̂akãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re “Wiôgɨ, ɨ̃sâre yɨ'rɨóya. Marî mirî diharã weé'”, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ wã'ká, naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toô kã'ro uîti? Mɨsâ yɨ'ɨ̂re kã'roákã waro ẽho peóse kɨó', niîkɨ niîwĩ. Tohô niî toha, wã'kâ nɨ'ka, wĩ'roré, pã'kôrire di'ta mariákã weékɨ niîwĩ. Niî pe'tise di'ta marí diha pe'tia wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ĩ'yâ mariarã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Yamɨ nohó masɨ́ niîmiti kɨ̃ɨ ã'rí? Wĩ'ró, pã'kôripɨta kɨ̃ɨ̂re yɨ'ti dohákã', niîkãrã niîwã. Jesu wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu wĩ'roré yɨsɨóka be'ro apé pã'repɨ pẽ'ahákãrã niîwã. Toó Gadara wamêtiropɨ niîkaro niîwɨ. Toopɨ́ pɨárã ɨmɨá wãtiâ sãháa no'o'kãrã masâ peeri wa'teropɨ niî'kãrã Jesu tiró a'tîkãrã niîwã. Naâ uarã́ niî yuukã, neê ni'kɨ́ tií ma'apɨre yɨ'rɨátikãrã niîwã. 


text:
Naâ Jesuré ĩ'yârã, karíkũkãrã niîwã: —Jesu, Õ'âkɨ̃hɨ makɨ, de'ró weégɨ ɨ̃sâre kari boógɨ a'tîti? Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ bu'îri da'reátoho dɨporo ɨ̃sâre bu'îri da'rê yuugɨ a'tiáti? niîkãrã niîwã. 


text:
Wãtiâ naâre ĩ'yârã, Jesuré niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ ɨ̃sâre kõ'â wĩrogɨ, sõhá yeseapɨ́re sãháa duti kureya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu “Tohôta wa'aáto”, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, naâ masapɨ́re niîmi'kãrã yeseapɨ́re sãháakãrã niîwã. Yeseá naâ wãtiâ sãháaka be'ro opâ tɨ'rɨpɨ niî'kãrã oma maáti, ditârapɨ dokê yõha wa'âkãrã niîwã. Toopɨ́ mirî boa pe'tia wa'âkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Yeseá ko'terã́ tohô wa'akã́ ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨárã, makâpɨ oma toháakãrã niîwã. Toopɨ́ ehârã, niî pe'tise wãtiâ sãháa no'o'kãrãre wa'â'kere werêkãrã niîwã. 


text:
Teeré tɨ'órã, makâkãharã niî pe'tirã Jesu tirópɨ wa'âkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, a'tîro niîkãrã niîwã: —A'toré wihá wã'kaya. Apé sia'pɨ wa'âya, niîkãrã niîwã.<pb/>


text:
Toopɨ́ ãpêrã ni'kɨ́ sihâ masitigɨre Jesu tirópɨ kɨ̃ɨ̂ pesaró me'ra wɨâ wã'kakãrã niîwã. Naâ “Jesu ɨ̃sâ me'rakɨ̃hɨre yɨ'rɨógɨsami”, niîkãrã niîwã. Naâ ẽho peókã ĩ'yâgɨ, Jesu sihâ masitigɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wãkû tutuaya. Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kurare Moisé dutî'kere bu'erã́ toopɨ́ niîkãrã niîwã. Naâ a'tîro wãkûkãrã niîwã: “Ã'rí kɨ̃ɨ̂ tohô uúkũse me'ra Õ'âkɨ̃hɨre yã'âro uúkũgɨ weemí. Kɨ̃ɨ̂ ‘Õ'âkɨ̃hɨ weeró noho tutuagɨ́ niî'’, niî wãkûsari? Ã'rí marî weeró noho ɨpɨtígɨ masá yã'âro weé'kere akobohó masitisami”, niî wãkûkãrã niîwã. 


text:
De'ró niisé pe'e diâsati butia'ti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” ou “Wã'kâ nɨ'ka, sihâ wã'kaya” niisé pe'e diâsa weeti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” niikã́ ĩ'yâtimirã, ẽho peóya marí'. “Wã'kâ nɨ'ka, sihâ wã'kaya” niikã́ pe'e maa, kɨ̃ɨ̂ sihasére ĩ'yâ toharãpɨ “Diakɨ̃hɨ́ta niî'”, niî ẽho peó'. 


text:
Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yɨ'ɨ̂ tutuasére ĩ'yógɨ, ã'rí sihâ masitigɨre yɨ'rɨógɨti. Teé me'ra mɨsâ yɨ'ɨ̂ masá yã'âro weé'kere akobohó masisere masîrãsa', niîkɨ niîwĩ. Be'ró sihâ masitigɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wã'kâ nɨ'kaya. Mɨ'ɨ̂ kũyá'karore tuu tõré, mii wɨá toháagɨsa' mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Masá kɨ̃ɨ̂ tohô wa'asére ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨákãrã niîwã. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́re a'tîro niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ tutuasé masɨpɨ́re o'ô'ke ãyú yɨ'rɨa', niîkãrã niîwã. Jesu Mateu a'ti pũrí ohâ'kɨre pihî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu sihâ masitigɨre yɨ'rɨóka be'ro wa'âgɨ, yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ bokawĩ. Yɨ'ɨ̂ romano masa wiôgɨre niyéru wapa seé basari wi'ipɨ da'rágɨ duhîwɨ. Yɨ'ɨ̂re ĩ'yâgɨ, “Yɨ'ɨ̂ me'ra a'tiá”, niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âwɨ. 


text:
<pb/>Be'ró yaá wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'âgɨ wa'âwĩ. Naâ ba'arí kura ãpêrã kẽ'ra pãharã́ niyéru wapa seérã, tohô niikã́ Judeu masa “Yã'âro weerã́ niîma” niî no'orã kẽ'ra ba'ârã ehâwã. 


text:
Fariseu masa tohô weekã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'awã: —De'ró weégɨ mɨsâre bu'egɨ́ niyéru wapa seérã, ãpêrã yã'âro weerã́ me'ra ba'âti? niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîwĩ: —Do'âtise moorã́ akô yee dutirã dutúrure a'mâtisama. Do'âtirã pũrikã a'mâsama. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ naâ ohâ'kere bu'êrã wa'âya. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ uúkũ'kere a'tîro ohâkãrã niîwã: “Yɨ'ɨ̂ ãpêrãre pahá yã'a duti'. Wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peosere ɨá wee', niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ”, niî ohâ no'owɨ. Yɨ'ɨ̂ “Ãyurã́ niî'” niirã́re a'mâgɨ a'tîtiwɨ. Ãpêrã “Ɨ̃sâ yã'arã́ niî'” niirã́ pe'ere a'mâgɨ a'tîwɨ. Naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuú dutigɨ a'tîwɨ, niîwĩ Jesu. Jesuré “Mɨ'ɨ̂ bu'erã́ de'ró weérã be'tí weeti?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró João masaré wamê yeegɨ bu'esére siru tuúrã Jesu tirópɨ sẽrí yã'arã etâwã: —De'ró weérã ɨ̃sâ weeró noho, tohô niikã́ fariseu masa weeró noho mɨ'ɨ̂ bu'erã́ pe'e Õ'âkɨ̃hɨre sẽrírã, be'tí weeti? niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́, Jesu yɨ'tiwĩ́: —De'ró weeákɨhɨ amûkã dɨ'tegɨ́ naâ me'ra niîgɨ, kɨ̃ɨ̂ pihîo'kãrãre bɨhâ weti, be'ti dutí boosari? Be'ró kɨ̃ɨ̂re ãpêrã apêropɨ miáaka be'ro pũrikãre bɨhâ weti, be'tirã́sama. Jesu, yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niî' yuhûpɨ; yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niîtikã pũrikãre, be'tirã́sama niîgɨ, tohô niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Apêye naâre niî nemowĩ: —Meharó su'tîro ma'ma kaséro koeyá marirí kasero me'ra serê õ'ota basió wee'. Tohô weekã́ maa, ma'ma kaséro koekã́ wehê dɨo, meharó su'tîrore maatá wehê tɨ̃'resa'. Nemoró pahirí pee tɨ̃'rɨ̂ nemosa'. 


text:
Tohôta wa'ása' ma'má vinho meha ahúro wa'îkɨ̃rã kasero me'ra weéka ahuropɨ pose yeékã. Pa'mɨ́ yɨ'rɨ, tii ahúro tɨ̃'rɨ̂, vinho piôste pe'tia wa'ása'. Tohô wa'akã́, vinho bahu dutiá wa'ása'. Tii ahúro kẽ'ra kõ'â wa'ása'. Tohô weéro ma'má vinhore ma'ma ahúropɨ pose yeé no'o'. A'tîro weekã́ vinho, tohô niikã́ tii ahúro keoró tohá me'rikã'sa', niîwĩ Jesu. Dɨporópɨ weeséti'ke me'ra Jesu kɨ̃ɨ̂ ni'kâroakã ma'má bu'esé moretá basió wee' niîgɨ, tohô niîwĩ. Jairo makoré, tohô niikã́ diî meha kɨogóre Jesu yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu João wamê yeegɨ bu'erã́re uúkũri kurare ni'kɨ́ Judeu masa nererí wi'i wiôgɨ etâwĩ. Jesu tiró ehâ ke'a, niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mako ni'kâroakã wẽrîa wa'âmo. Tohô wa'âmikã, yaá wi'ipɨ wa'â, koôre yãa peókã, masagósamo taha, niîwĩ. 


text:
<pb/>Ma'âpɨ ɨ̃sâ wa'arí kura ni'kó numiô doze kɨ'mari diî mehare do'âtigo a'tîko niîwõ. Koô Jesu sẽ'êmapɨ a'tî, kɨ̃ɨ yaró su'tîro yapapɨ yẽ'ê yã'ako niîwõ. 


text:
Koô yẽ'ê yã'akã tɨ'ó yã'agɨ, Jesu koôre mahâmi ĩ'ya, niîwĩ: —Wãkû tutuaya. Mɨ'ɨ̂ ẽho peó tĩhago, yɨ'rɨó no'o'kopɨ tohá', niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, diî wihamí'ke bɨ'â nɨ'ka pe'tiá wa'âkaro niîwɨ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu wiôgɨ yaá wi'ipɨ ehâgɨ, naâ wee wɨáro noho wẽrî'kore yaarí kura basâ peorãre boka eháwĩ. Tohô niikã́ masá kẽ'ra ɨpɨ́tɨ utikã́ ĩ'yâwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tií wi'i po'peapɨ niirã́re “Wiháaya. Koô wẽrîtimo. Kãrígo weemó”, niîwĩ. Teeré tɨ'órã, masá kɨ̃ɨ̂re buhíkã'wã. 


text:
Jesu naâre wiháa dutiwĩ. Be'ró wẽrî'ko pesarí tũkupɨ sãháa, koo yaá amûkãpɨ yẽ'êkɨ niîwĩ. Tohô weekã́, koô wã'kâ nɨ'kako niîwõ. 


text:
Be'ró niî pe'tiro tií di'tapɨre Jesu koôre masó'ke kiti se'sâa wa'âkaro niîwɨ. Jesu pɨárã kapêri ĩ'yâtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu wiôgɨ yaá wi'ipɨ niî'kɨ wiháari kura pɨárã kapêri ĩ'yâtirã kɨ̃ɨ̂re karíkũ siru tuuwã. —Davi paramí niî turiagɨ, ɨ̃sâre pahá yã'a kureya, niî karíkũwã. 


text:
<pb/>Be'ró wi'ipɨ́ sãháakã, kapêri ĩ'yâtirã kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâwã. Naâre sẽrí yã'awĩ: —Yɨ'ɨ̂ mɨsâre ĩ'yakã́ wee masísere ẽho peóti? niîwĩ. —Ẽho peó', niî yɨ'tiwã́. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâ kapêripɨ yãa peówĩ. —Mɨsâ ẽho peó'karo noho keoró wa'aáto, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîmikã, naâ wiháaka be'roakãta niî pe'tiro tií di'tapɨ kɨ̃ɨ̂ naâre yɨ'rɨó'kere werêste pe'okã'kãrã niîwã Uúkũ masitigɨre Jesu uúkũkã weé'ke niî' 


text:
<pb/>Kapêri ĩ'yâti'kãrã wiháari kura a'tîro wa'âwɨ. Ãpêrã Jesu tirópɨ ni'kɨ́ uúkũ masitigɨ wãtî sãháa no'o'kɨre mii eháwã. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, wãtî kɨ̃ɨ̂pɨre niigɨ́re kõ'â wĩrowĩ. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ uúkũ masiti'kɨ uúkũ nɨ'kawĩ. Tookãhárã teeré ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ maria tĩharã, a'tîro niîwã: —Marî a'tó Israel kurakãharã tiropɨre tohô wa'akã́, neê ni'kâti ĩ'yâtirã niîkãti, niîwã. 


text:
<pb/>Fariseu masa pe'e a'tîro niîwã: —Wãtiâ wiôgɨ tutuaró me'ra ã'rí wãtiâre kõ'â wĩrosami, niîwã. Jesu masaré pahá yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu niî pe'tise makaripɨ Judeu masa neresé wi'seri nɨkɨ bu'ê kusiagɨ wa'âwĩ. Ãyusé kiti Õ'âkɨ̃hɨ masaré yɨ'rɨóse kitire werêwĩ. Tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niîmi niisé kitire werêgɨ wa'âwĩ. Do'âtirãre no'ó naâ pũrî no'osere yɨ'rɨówĩ. 


text:
Masaré ĩ'yâgɨ, pũûro pahá yã'awĩ. Naâ bɨhâ wetirã, wãkû tutuatirã ovelhare ko'tegɨ́ moorã́ weeró noho niîwã. 


text:
Tohô weégɨ Jesu ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta niî'. Marî otesé pehé pĩ'rí dɨkâti'. Teeré miirã́ pe'e mari boó kurema. 


text:
Tohô weérã teé otesé wiôgɨre ãpêrã miî tamuahãre sẽri nemóya, niîwĩ Jesu. A'té weeró noho Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire masî sĩ'rirã, pãharã́ waro niîma. Mehô tee kitíre wererã́ pe'e pehêterãkã niîma. Tohô weérã ãpêrã kɨ̃ɨ̂ o'ôo' nemokã, Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu masaré bu'êka be'ro ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere besewĩ́. Ɨ̃sâre masapɨ́ niirã́ wãtiâre kõ'â wĩro masisere o'ôwĩ. Tohô niikã́ niî pe'tise do'âtise yɨ'rɨó masisere o'ôwĩ. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ besé'kãrã doze a'tîro wamêtiwɨ. Neê waro Simão niîwĩ. Apé tero kɨ̃ɨ̂reta taha Pedro pisûwã. Be'ró kɨ̃ɨ̂ akabihí André niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ be'ro Tiago, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihí João, naâ pɨárãpɨta Zebedeu põ'ra niîwã. 


text:
Ãpí Filipe, ãpí Bartolomeu, ãpí Tomé niîwã. Yɨ'ɨ̂ Mateu romano masa wiôgɨre niyéru wapa seé basagɨ niî'kɨ kẽ'ra naâ me'ra niîwɨ. Ãpí Tiago Alfeu makɨ niîwĩ. Tohô niikã́ Tadeu niîwĩ. 


text:
Ãpí Simão zelote kurakɨ̃hɨ niîwĩ. Ãpí Juda Iscariote, be'ropɨ́ Jesuré ĩ'yâ tu'tirãpɨre o'oákɨhɨ kẽ'ra niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãre bu'ê duti o'o'ke niî' 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ beséka be'ro ɨ̃sâ dozere a'tîro niîwĩ: —Judeu masa niîtirã tiropɨ wa'âtikã'ya. Tohô niikã́ Samaria di'tapɨ niisé makaripɨre wa'âtikã'ya. 


text:
Israel kurakãharã tiro pe'e wa'âya. Naâ Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ dutisére siru tuútirã, ovelha naâ wiôgɨre du'ti wiháa wisí'kãrã weeró noho niîsama. 


text:
Do'âtirãre yɨ'rɨóya. Wẽrî'kãrãre masoyá. Kamî boarã́re yɨ'rɨóya. Wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩroya. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre wee masísere wapa maríro o'ô'. Tohô weérã naâre yɨ'rɨórã, wapa seétikã'ya. 


text:
Neê ahûro noho miáatikã'ya. Su'tí, tohô niikã́ sapátu mɨsâ sãyasé me'ra di'akɨ̃ wa'âya. Tuakɨhɨ́ miáatikã'ya. Da'rarã́ naâ da'rasé wapa me'ra wapá ta'a ba'â masima. Tohô weérã mɨsâ bu'êrã wa'akã́, mɨsâre ba'asé wee tamúrãsama. 


text:
<pb/>Makâpɨ ehârã, “Ã'ritá ãyú tɨ'sami” mɨsâ niigɨ́ tiro tohâ ke'aya. Mɨsâ toó niiró põo tẽóro kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ niîya. 


text:
Mɨsâre yẽ'êti, mɨsâ bu'esére tɨ'ó sĩ'ritikã, tií wi'ipɨre wiháarã, ou tii makápɨre wiháarã, tii makákãhase di'ta mɨsâre wã'á'kere paâste kõ'aya. Tohô weérã mɨsâ a'ti makákãharã bu'îritima, niî ĩ'yorã́sa'. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werê'. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ naâre ɨpɨ́tɨ waro bu'îri da'rêgɨsami. Too dɨpóropɨ Sodoma, Gomorra wamêtise makarikãharãre bu'îri da'rê'karo nemoró naâre bu'îri da'rêgɨsami, niîwĩ Jesu. Jesuré ẽho peórãre yã'âro weeátehekãhase niî' 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ opâturi niî nemowĩ: —Masîya. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre wioró wa'teropɨ o'ôo'gɨ weé'. Ovelhare yaîwa wa'teropɨ o'ôo'gɨ weeró noho o'ôo'. Tohô weérã mɨsâre yã'âro weerí niîrã, pɨá kapêatiya. Mɨsâre yã'âro weemíkã, ãyuró weeyá naâre. 


text:
Ãyuró ĩ'yâya. Mɨsâre yẽ'ê, Judeu masa wiôrã tiropɨ miáarãsama. Naâ neresé wi'seripɨ mɨsâre tãrarã́sama. 


text:
Tohô niikã́ yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri tookãháse di'ta wiôrã tiropɨ miáarãsama. Naâre yee kitíre werêya. Tohô niikã́ ãpêrã Judeu masa niîtirãre werêrãsa'. 


text:
Mɨsâre miáakã, mɨsâ uúkũatehere “De'ró wa'ârosari? De'ró niîrãsari?” niî wãkû ke'titikã'ya. Mɨsâ uúkũri kura Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ uúkũatehere o'ôgɨsami. 


text:
Tohô weérã mɨsâ basi meheta uúkũrãsa'. Espírito Santo marî pakɨ o'ôo'kɨ mɨsâre uúkũ dutisere uúkũrãsa'. 


text:
<pb/>Masá yɨ'ɨ̂re ẽho peókã ĩ'yârã, naâ akawerérã warore wiá, wẽhe dutírãsama. Naâ põ'ra kẽ'rare tohôta weerã́sama. Põ'rá kẽ'ra naâ pakɨ sɨmɨáre meharóta weerã́sama. 


text:
Yeé bu'iri niî pe'tirã mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãsama. No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peó yapatígɨ noho yɨ'rɨgɨ́sami. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'ɨ̂ pakɨ tiropɨ katî nu'kukɨ̃'sami. 


text:
Ni'kâ makapɨ mɨsâre yã'âro weekã́, ape makápɨ du'tiyá. Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werê'. Niî pe'tiro Israel kurakãharã niisé makaripɨ mɨsâ werê kusia bi'aatoho dɨporo yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ opâturi a'tîgɨsa' taha, niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Neê ni'kɨ́ bu'egɨ́, kɨ̃ɨ̂re bu'egɨ́ yɨ'rɨóro niî masitisami. Meharóta da'rá ko'tegɨ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ yɨ'rɨóro niî masitisami. 


text:
Bu'egɨ́, kɨ̃ɨ̂re bu'egɨ́ weeró noho niikã́, ãyú niî'. Meharóta da'rá ko'tegɨ kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ weeró noho niikã́, niiró ɨá'. Bu'egɨ́, wiôgɨ, naâ yã'âro wa'akã́, bu'ê no'ogɨ, da'rá ko'tegɨ ni'kâro noho yã'âro yɨ'rɨsamá. Tohô weéro yɨ'ɨ̂ mɨsâre bu'egɨ́re “Beelzebú, wãtiâ wiôgɨ niîmi” niikã́, tootá nemoró mɨsâ yɨ'ɨ̂ bu'erã́re tohô niîrãsama, niîwĩ Jesu. Jesu “Noa nohóre uiró ɨatí?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemowĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂ me'ra niî'. Tohô weérã mɨsâre ɨatírãre uîtikã'ya. Neê bahutíropɨ weesé ĩ'yâ no'orosa'. Neê ĩ'yâtiropɨ weé'ke kẽ'ra masî no'orosa'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ mɨsâre tɨ'otíropɨ niî'kere ãpêrã tɨ'óropɨ werêste pe'okã'ya. Masî no'oya marí'kere masaré masikã́ weeyá. 


text:
Mɨsâ ɨpɨré wẽhé kõ'arãre uîtikã'ya. Naâ ɨpɨ́ di'akɨ̃re wẽhé kõ'a masisama. Õ'âkɨ̃hɨ pe'e ɨpɨ́, ehêri põ'rare pekâ me'epɨ kõ'â butia' masisami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weegɨ́ pũrikãre uîya, niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ marîre ma'isére a'tîro niî werê nemowĩ: —Pɨárã mirikɨ̃hɨá õ'ô maharãakã kã'roákã wapatísama. Naâ toô kã'ro wapatímikã, Õ'âkɨ̃hɨ naâre ãyuró ko'têsami. Neê ni'kɨ́ mirikɨ̃hɨákã yukɨ̂gɨpɨ pesagɨ́ marî pakɨ “Toô kã'ro wẽrîgɨsami” niîtikã, wẽrîtisami. 


text:
Mɨsâ pãharã́ mirikɨ̃hɨá yɨ'rɨóro wapatísa'. Tohô weérã mɨsâre yã'âro weé sĩ'rirãre uîtikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre ãyuró ko'têgɨsami, niîwĩ Jesu. Masá tɨ'óropɨ Jesu Cristore ẽho peóse niî' 


text:
<pb/>Jesu werê nemowĩ: —No'ó masá tɨ'óropɨ yɨ'ɨ̂re “Ẽho peó'” niî werekã́, yɨ'ɨ́ kẽ'ra naâre yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́re ãyuró uúkũgɨsa'. 


text:
Ni'kɨ́ masaré uîgɨ, masá tɨ'óropɨ yɨ'ɨ̂re “Ẽho peó wee'” niigɨ́re yɨ'ɨ́ kẽ'ra kɨ̃ɨ̂re yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́re “Yagɨ mehéta niîmi”, niîgɨsa', niîwĩ Jesu. Jesu yeé bu'iri masá dɨka watíma niisé niî' 


text:
<pb/>Opâturi werê nemowĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂re “Ãyuró niisétiatehere miítigɨ weepĩ́”, niî wãkûtikã'ya. Yɨ'ɨ̂ teeré miítitiwɨ. Yɨ'ɨ̂ a'tîgɨ masaré dɨka watíse pe'ere miítiwɨ. Ãpêrã yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã, yɨ'ɨ̂re ẽho peórã me'ra a'mé tu'tirãsama. 


text:
Tohô weérã ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra a'mé tu'tigɨsami. Apêgo kẽ'ra koô pakó me'ra meharóta weegósamo. Tohô niikã́ makɨ nɨmó koô maa yẽkó me'ra a'mé tu'tirãsama. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂re ma'iró nemoró mɨsâ pakɨ sɨmɨá pe'ere ma'í yɨ'rɨ nɨ'karã, yarã́ niî masitisa'. Tohô niikã́ pakɨ sɨmɨá kẽ'ra naâ põ'raré ma'í yɨ'rɨ nɨ'karã, yarã́ niî masitisama. 


text:
Apé tero weégɨ ni'kɨ́ “Yɨ'ɨ̂ Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niî uigɨ́, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'usami. Tohô weegɨ́ noho yagɨ́ niî masitisami. 


text:
Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse me'ra yã'âro yɨ'rɨ́ sĩ'ritigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'ugɨ noho pekâ me'epɨ bu'îri da'rê bahurió no'ogɨsami. Ãpí wẽhesére uîti, yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'kugɨ noho pe'e yɨ'ɨ̂ me'ra katî nu'kugɨsami, niîwĩ Jesu. Ãyuró weé'ke wapa wapá ta'ase niî' 


text:
<pb/>Jesu werê nemowĩ: —Mɨsâre e'katíse me'ra yẽ'erã́, yɨ'ɨ̂re yẽ'êrãta weemá. Yɨ'ɨ̂re yẽ'erã́ kẽ'ra, yɨ'ɨ̂ pakɨ yɨ'ɨ̂re o'ôo'kɨre yẽ'êrãta weemá. 


text:
Ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ werê duti'kere werê turiagɨre kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ niî yuukã, yẽ'egɨ́re a'tîro wa'ârosa'. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re o'osé nohoreta kɨ̃ɨ̂re yẽ'egɨ́ kẽ'rare o'ôgɨsami. Ni'kɨ́ masɨ́ ãyugɨ́re yẽ'egɨ́, kɨ̃ɨ̂ ãyugɨ́ niî yuukã, kɨ̃ɨ̂re yẽ'egɨ́re a'tîro wa'ârosa'. Õ'âkɨ̃hɨ masɨ́ ãyugɨ́re o'ô'karo nohota kɨ̃ɨ̂re yẽ'egɨ́ kẽ'rare o'ôgɨsami. 


text:
Ni'kɨ́ ãpiré Jesu Cristore ẽho peógɨ niîmi niîgɨ, ako wɨógɨre akó tĩagɨ́ diakɨ̃hɨ́ta ãyusé bokagɨ́sami, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
<pb/>João masaré wamê yeegɨ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niîkɨ niîwĩ. Toopɨ́ niîgɨ, Jesu masá wa'teropɨ weesére tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, ãpêrã kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuúrãre kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'â dutikɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro naâre sẽrí yã'a dutikɨ niîwĩ: —“Mɨ'ɨ́ta niîti ‘Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tîgɨsami’ niî no'o'kɨ, ou ãpipɨ́re yuû kuerãsari yuhûpɨ?” niî sẽrí yã'aya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu tiró etârã, João sẽrí yã'a duti'kere sẽrí yã'awã. Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ̂ weekã́ ĩ'yasére, mɨsâ tɨ'osére Joãore werêrã wa'âya. 


text:
“Kapêri ĩ'yâtimi'kãrã ni'kâroakãre ĩ'yâma. Sihâ masitimi'kãrã sihâma. Kamî boarã́ yatî pe'tia no'oma. O'mê peeri tɨ'otí'kãrã tɨ'omá. Ãpêrã wẽrî'kãrã masamá. Pahasé kɨorã ãyusé masaré yɨ'rɨóse kitire tɨ'omá. 


text:
<pb/>Naâ wa'âka be'ro Jesu João yeekãhásere masaré werê nɨ'kawĩ: —Mɨsâ masá marirópɨ Joãore ĩ'yârã wa'âpã. Toopɨ́ wa'ârã, uigɨ́ nohore, wãkû tutuatigɨre ĩ'yârã wa'âtipã. Kɨ̃ɨ̂ tutuâtigɨ taâ buti wĩ'ró wẽe kɨáro weeró noho niîtimi. 


text:
Tohô niikã́ ãyusé su'tí sãyagɨ́re masá marirópɨ ĩ'yârã wa'âtipã. Su'tí ãyusé sãyarã́ noho wiôrã yeé wi'seripɨ niîsama. 


text:
Too pũríkãre mɨsâ ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨre ĩ'yârã wa'ârã weepã́. Niiróta João ãpêrã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã nemoró niî yɨ'rɨ nɨ'kami. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ Joãore o'ôo' yuuatehere kɨ̃ɨ yeé kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ:<pb/>“Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ yeé kitire werê yuuakɨhɨre mɨ'ɨ̂ dɨporo o'ôo'gɨti. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂ wa'aátihi ma'are apo yuúgɨsami”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâ no'okaro niîwɨ. Ma'â kẽ'râ yuu mɨ'tagɨ weeró noho mɨ'ɨ̂ wa'aátoho dɨporo masá wãkusére bɨhâ weti dɨka yuú dutigɨsami niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Too dɨpóropɨ, a'tîro niikã́ kẽ'rare neê ni'kɨ́ João yɨ'rɨóro niigɨ́ marimí. Tohô niîmikã, niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ niirã́ João yɨ'rɨóro niîma. Mehô niigɨ́pɨta kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóro niîmi. 


text:
<pb/>João bu'ê nɨ'kaka teropɨ, teê a'tóka teropɨ kẽ'rare Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisére ɨatírã, kumûkã weemá. 


text:
Niî pe'tirã Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã naâ ohâ'ke me'ra, tohô niikã́ Moisé kɨ̃ɨ̂ dutisé kũû'ke me'ra Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niîmi niisére werê nu'kukãrã niîwã. João masaré wamê yeegɨpɨta werê tɨokɨ niîwĩ. 


text:
Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peó sĩ'rikã maa, a'tîro niîgɨti. Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tiátoho dɨporo Elia Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ weeró noho niigɨ́ a'tîgɨsami”, niî ohâ no'okaro niîwɨ. João naâ tohô ohâ no'o'kɨta niîmi. 


text:
<pb/>Masá a'tóka terokãharã, yee kitíre tɨ'ó sĩ'ritirã ã'rá weeró noho niîma. Wi'marã́ makâ dekopɨ apê duhirã, naâ me'rakãharãre pihîrã karíkũrã weeró noho niîma. A'tîro karíkũsama: 


text:
“Ɨ̃sâ wẽôwɨ putimíkã, basârã wiháatiapɨ. Ɨ̃sâ bɨhâ weose basakã́ kẽ'rare, utîtiapɨ.” Naâ weeró noho a'tóka tero niirã́ no'ó ãyuró, yã'âro weekã́, meharóta tɨ'sâtima. 


text:
Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ kẽ'rare ba'â, yɨ'ɨ̂ vinho sĩ'rikã́, meharóta yã'âro uúkũ'. “Ba'â wãrigɨ, sĩ'ri wãrígɨ niîmi. Niyéru wapa seérã, tohô niikã́ yã'arã́ me'rakɨ̃hɨ niîmi”, niî' yɨ'ɨ̂re. Mɨsâ ni'kɨpɨ́reta ẽho peó wee'. Tohô ẽho peótimirã, yɨ'ɨ̂ weé ĩ'yo'kere ĩ'yârã, “Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re masisé o'ôpĩ”, niî masi boosa', niîwĩ Jesu. Jesuré ẽho peótise makarikãharã yee kití niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra weé ĩ'yo yɨ'rɨ nɨ'ka'ke makârikãharãre a'tîro tu'tîwĩ. Naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuútikã, tohô weewĩ́. 


text:
<pb/>—Mɨsâ Corazĩ́, tohô niikã́ Betsaida wamêtise makarikãharãre yã'âro wa'ârosa'. Yɨ'ɨ̂ weé ĩ'yo'kere ĩ'yâmirã, dɨka yuú wee'. Yɨ'ɨ̂ ãpêrã Judeu masa niîtirã tiropɨ Tiro, Sidṍ wamêtise makaripɨ weé ĩ'yokã maa, dɨporópɨ naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuú toha boopã. Naâ bɨhâ wetisere ĩ'yórã, naâ wee wɨáro noho su'tí wãkisére sãyâ, nohâre naâ dɨpôapɨ õrêste peo boopã. 


text:
Mɨsâre werê'. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, mɨsâ pe'ere Tiro, Sidṍkãharã nemoró bu'îri da'rê yɨ'rɨ nɨ'kagɨsami. 


text:
<pb/>Ni'kâroakã maa Cafarnaukãharãre werê'. “Ɨ'mɨ̂sepɨ mɨhâarãti”, niî wãkû ma'atikã'ya. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre pekâ me'epɨ kõ'â butia'gɨsami. Sõ'ó niîka maka Sodoma yɨ'ɨ̂ mɨsâ tiropɨ weé'karo noho weé ĩ'yokã maa, tii maká ni'kâroakãpɨ kẽ'rare niî nu'ku boosa'. 


text:
Mɨsâre niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, Sodomakãharãre nemoró mɨsâ pe'ere Õ'âkɨ̃hɨ bu'îri da'rêgɨsami, niîwĩ Jesu. Jesu “Yɨ'ɨ̂ me'ra ãyuró ehêri põ'ratise kɨoyá” niisé niî' 


text:
<pb/>Naâre tohô niîka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre a'tîro niîwĩ: —Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨ'mɨ̂se, a'ti nukúkã wiôgɨ niî'. “Masî yɨ'rɨ nɨ'karã niî'” niirã́re mɨ'ɨ yeékãhasere tɨ'o masíkã weé wee'. Ãpêrã wi'marã́ weeró noho maatá tɨ'ó ẽho peórã pe'ere teeré masikã́ weé'. Mɨ'ɨ̂ tohô weesére “Ãyú yɨ'rɨa'”, niî e'katí'. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu masaré niî nemowĩ: —Yɨ'ɨ̂ pakɨ niî pe'tise wee masísere yɨ'ɨ̂re o'ôwĩ. Kɨ̃ɨ̂ ni'kɨtá yɨ'ɨ̂ niisétisere masî pe'okã'sami. Yɨ'ɨ́ kẽ'ra yɨ'ɨ̂ ni'kɨtá kɨ̃ɨ̂ niisétisere masî pe'o'. No'ó yɨ'ɨ̂ masikã́ weé no'orã kẽ'ra kɨ̃ɨ̂ niisétisere masîsama. 


text:
Mɨsâ basi wee tutuáse me'ra Õ'âkɨ̃hɨre e'katíkã weé sĩ'ri'. Tohô weérã nɨkɨsére wɨarã́, da'rá kari butírã weeró noho niî'. Mɨsâ bu'îri tɨ'ó yã'arã, bɨhâ wetirãre a'tîro niîgɨti. Mɨsâ tohô tɨ'ó yã'asere yɨ'ɨ̂re werêya. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre wee tamúgɨti. Mɨsâ tohô weekã́, yɨ'ɨ̂ mɨsâre ãyuró tɨ'ó yã'ase o'ôgɨti. 


text:
Yɨ'ɨ̂ dutisére, yɨ'ɨ̂ ɨaró noho weeyá. Mɨsâ tohô weekã́, wee tamúgɨti. Yɨ'ɨ̂ da'ra dutípegɨ nií wee'. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre pahá yã'agɨ, mehô niigɨ́ weeró noho weé'. Mɨsâ bɨhâ wetisere yɨ'ɨ̂re werekã́, mɨsâre e'katísere dɨka yuúgɨti. 


text:
Yɨ'ɨ̂ wee tamú yuukã, yɨ'ɨ̂ dutisé mɨsâre nɨkɨ́ wee'. Masá apêye noho ka'rasásere o'mârã weeró noho tɨ'ó yã'arãsa', niî werêwĩ Jesu.<pb/>


text:
Tiîtare saurú niikã́ ɨ̃sâ Judeu masa soo wɨári nɨmɨ Jesu trigo wesepɨ yɨ'rɨáwĩ. Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ɨhá boârã, trigo naâ otê'kere tɨ̃'rê, tee peérire ba'âwɨ. 


text:
Fariseu masa ɨ̃sâ tohô weekã́ ĩ'yârã, Jesuré niîwã: —Ĩ'yâya. Mɨ'ɨ̂ bu'erã́ ni'kakã́ nohore wee dutítisere weemá. Marî soo wɨári nɨmɨre da'ra dutí wee', niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîwĩ: —Mɨsâ dɨporókɨ̃hɨ wiôgɨ Davi kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã me'ra ɨhá boârã weé'kere bu'êpã. 


text:
Naâ a'tîro weékãrã niîwã. Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháa, pãú “Õ'âkɨ̃hɨ yee niî'” niî'ke naâre ba'â dutiti'kere ba'âkãrã niîwã. Sacerdotea di'akɨ̃re ba'â duti no'okaro niîmiwɨ. 


text:
Apêro Moisé dutî'karopɨ kẽ'rare bu'êpã. Marî soo wɨári nɨmɨ niikã́ sacerdotea Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ da'rasamá. Kɨ̃ɨ yeékãhasere da'rárã, sootísama. Naâ tohô sootírã, yã'âro weérã meheta weemá. 


text:
Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niî'kere tɨ'o masí wee'. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ: “Yɨ'ɨ̂ masaré a'mêri pahá yã'akã ɨá'. Wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peo'karo nemoró teé pe'ere ɨa sãá yɨ'rɨ nɨ'ka'”, niî ohâ no'owɨ. Mɨsâ teeré tɨ'o masírã pũrikã, masá mehêkã weetírãre “Yã'âro weemá”, niîti boosa'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ soo wɨári nɨmɨre dutisé nemoró dutî masi', niîwĩ Jesu. Jesu amûkã bɨ'â wia'kɨre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
Tií wi'i po'peapɨ ni'kɨ́ amûkã bɨ'â wia'kɨ niîkɨ niîwĩ. Fariseu masa de'ró weé Jesuré werê sãarãsari? niîrã, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awã: —Marî soo wɨári nɨmɨre do'âtigɨre yɨ'rɨókã ãyú niîti? niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, naâre yɨ'tiwĩ́: —No'ó mɨsâ wa'tero marî soo wɨári nɨmɨ niikã́ ovelha kopêpɨ bɨrɨ̂ sãhakã, kɨ̃ɨ̂re wehê morogɨ wa'âtikã weetísami. 


text:
Ni'kɨ́ masɨ́ ovelha nemoró wapatí yɨ'rɨ nɨ'kami. Tohô weéro marî soo wɨári nɨmɨre ãyusé weekã́ ãyú niî', niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro amûkã bɨ'â wia'kɨre niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ amûkãre yũûoya, niîwĩ. Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, yũûowĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ta, ape amúkã weeró noho ãyuá wa'âwɨ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yârã, fariseu masa uâ wiha wa'âwã. Tohô uâ wiharã, “De'ró weé Jesuré wẽherã́sari?” niî apókãrã niîwã. Dɨporókãharãpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã Jesuré ohâ yuu'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'risere masîgɨ, amûkã bɨ'â wia'kɨre yɨ'rɨó'karopɨ niî'kɨ wihá wã'kawĩ. Kɨ̃ɨ̂re masá pãharã́ siru tuúwã. Niî pe'tirã do'âtirãre yɨ'rɨówĩ. 


text:
Jesu naâ pãharã́re yɨ'rɨókã, Isaía Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ ohâ'ke keoró wa'âwɨ. A'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/> 


text:
Ã'rí yɨ'ɨ̂re da'rá ko'tegɨ, yɨ'ɨ̂ besé'kɨ niîmi.<pb/>Yɨ'ɨ̂ ma'igɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ me'ra e'katí'. Yɨ'ɨ̂ Espíritore kɨ̃ɨ̂re o'ôgɨti. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'ɨ̂ niî pe'tirã masaré ãyuró weesére werêgɨsami.<pb/> 


text:
No'ó wãkû tutuatigɨ noho kẽ'rare kõ'âsome. Kõ'âro noho o'ôgɨ, wãkû tutuakã weegɨ́sami. Ẽho peó tutuatirãre tu'tîsome. Naâre ãyuró wee tamúgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ sãháaka be'ropɨ, kɨ̃ɨ̂ yã'asére dokâ ke'akã weéka be'ropɨ tohô weé du'ugɨsami. Kɨ̃ɨ̂ keoró dutî me'rikɨ̃'sami.<pb/> 


text:
Tohô weérã niî pe'tirokãharã kɨ̃ɨ̂ dutiátehere ko'têrãsama, niî ohâ no'okaro niîwɨ. Jesuré “Wãtî tutuaró me'ra weé ĩ'yomi” niî uukahá'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu tirópɨ kapêri ĩ'yâtigɨ, uúkũtigɨ wãtî sãháa no'o'kɨre mii eháwã. Naâ kɨ̃ɨ̂re mii ehákã ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨówĩ. Tohô weéka be'ro ĩ'yâ, uúkũwĩ. 


text:
Wãtî sãháa no'o'kɨ yɨ'rɨkã́ ĩ'yârã, niî pe'tirã masá ĩ'yâ mariawã. Naâ a'mêri sẽrí yã'awã: —Ã'rí dɨporókɨ̃hɨpɨ Davi paramí, naâ “A'tiákɨhɨ niiápɨ'” niî'kɨ niîti? niîwã. 


text:
<pb/>Fariseu masa naâ tohô niikã́ tɨ'órã, a'tîro niîwã: —Ã'rí wãtiâ wiôgɨ Beelzebú wamêtigɨ tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩrosami, niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâ tohô niisére masîgɨ, naâre niîwĩ: —Ni'kâ kurakãharã a'mêri dɨka watí a'me kẽérã, masâ pe'tia wa'âsama. Tohô niikã́ ni'kâ makakãharã ou ni'kâ wi'ikãharã naá kẽ'ra a'mêri dɨka watí a'mé tu'tirã, pe'ti dihá wa'âsama. 


text:
Meharóta wãtiâ wiôgɨ kɨ̃ɨ yarã́ wãtiâre kõ'â wĩrogɨ, kɨ̃ɨ̂ basita dɨka watígɨ weesamí. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ de'ró weé tutuâ nemo boosabe. 


text:
Mɨsâ yɨ'ɨ̂re “Kɨ̃ɨ̂ wãtî Beelzebú tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi”, niî'. Tohô niikã́ maa, mɨsâ bu'esére siru tuúrã wãtiâre kõ'â wĩrorã, noá tutuaró me'ra kõ'â wĩrosari? Naâre mɨsâ “Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩroma”, niî'. Tohô weéro masî no'o'. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re niisé diakɨ̃hɨ́ nií wee'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ wãtiâre Espírito Santo tutuaró me'ra pe'e kõ'â wĩro'. Teé me'ra “Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé mɨsâ tiropɨre niî toha'”, niî no'o'. 


text:
<pb/>Mɨsâre werê nemogɨti taha. Ni'kɨ́ tutuagɨ́ yaá wi'ipɨre kɨ̃ɨ̂re dɨ'te kũútimigɨ, yaha masí no'oya marí'. Dɨ'téka be'ropɨ yaha masísami, niîwĩ. Yɨ'ɨ̂ wãtî yɨ'rɨóro tutuâ yɨ'rɨ nɨ'ka niîgɨ, tohô niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu niî nemowĩ: —Yɨ'ɨ̂re ɨatírã yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'tirã niîma. Yɨ'ɨ̂re see neé tamutigɨ noho dokesté wã'kagɨ weeró noho niîmi. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã masaré Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peókã wee tamúrã meheta weemá. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ mɨsâre diakɨ̃hɨ́ werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masá yã'âro weesére, yã'âro uúkũsere akobohógɨsami. Espírito Santore yã'âro uúkũkã pũrikãre, akobohósome. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre yã'âro uúkũkã, Õ'âkɨ̃hɨ akobohógɨsami. Espírito Santo pe'ere yã'âro uúkũkã, Õ'âkɨ̃hɨ akobohósome. Ni'kâroakã, be'ropɨ́ kẽ'rare meharóta akobohósome, niîwĩ Jesu. Yukɨ̂gɨre tigɨ dɨká me'ra ĩ'yâ masi no'o' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu niî nemowĩ: —Yukɨ̂gɨ ãyukɨhɨ́ niikã́, tigɨ dɨká me'ra “Ãyukɨhɨ́ niî'”, niî no'o'. Yukɨ̂gɨ yã'akɨhɨ́ niîro, tigɨ dɨká me'ra “Yã'akɨhɨ́ niî'”, niî ĩ'yâ masi no'o'. Yukɨ̂gɨre tigɨ dɨká me'ra ĩ'yâ masi no'o'. 


text:
Mɨsâ ãyâ weeró noho pũrirã́ niî'. Yã'arã́ niî tĩharã, de'ró weé ãyusére uúkũ masi boosari? Marîre yã'asé niî yɨ'rɨro, yã'aséta marî uúkũse wiháa'. Ãyusé niikã́, ãyuséta wiháa'. 


text:
Tohô weégɨ masɨ́ ãyugɨ́ ãyusé wãkusé kɨo yuúgɨ, ãyuróta uúkũsami. Ãpí yã'agɨ́ pe'e kɨ̃ɨ̂ wãkusé yã'asé niî yuukã, yã'âro uúkũsami. 


text:
Mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, mɨsâ wãkûtimirã no'ó ɨaró uúkũ ma'a'ke nɨkɨ besegɨ́sami. 


text:
Mɨsâ ãyuró uúkũka be'ro niikã́, Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre “Ãyuró uúkũpã, bu'îri moó'”, niîgɨsami. Mɨsâ yã'âro uúkũka be'ro maa “Bu'îri kɨó'”, niîgɨsami, niîwĩ Jesu fariseu masare. Masá yã'arã́ Jesuré weé ĩ'yo dutimi'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró fariseu masa, ãpêrã Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesuré a'tîro niîwã: —Masaré bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ ãyusé weé ĩ'yokã ĩ'yâ sĩ'risa', niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîwĩ: —Mɨsâ a'tóka terokãharã yã'arã́ niî'. Mɨsâ weé ĩ'yoya niîrã, mɨsâ ẽho peótisere yɨ'ɨ̂re ĩ'yó'. Mɨsâre weé ĩ'yosome. A'té di'akɨ̃re werêgɨti. Dɨporókɨ̃hɨpɨ Jona Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ wa'â'karo noho di'akɨ̃re ĩ'yogɨ́ti. 


text:
Jona wa'îwɨ̃ pahigɨ́ho paâga po'peapɨ i'tiá nɨmɨ, i'tiá yami kɨ̃ɨ̂pɨre sãyâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ weeró nohota yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ kẽ'ra yɨ'ɨ̂re yaáka be'ro i'tiá nɨmɨ, i'tiá yami di'tâ po'peapɨ kũyagɨ́sa'. 


text:
Jona Nínive wamêtiri makakãharãre Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werekã́, naâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti, du'úkãrã niîwã. Yɨ'ɨ̂ pe'ere Jona yɨ'rɨóro niîmikã, mɨsâ ẽho peó wee'. Mɨsâ naâ weé'karo noho yã'âro weé'kere bɨhâ weti wee'. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, Nínivepɨ niî'kãrã a'tóka teropɨkãharãre “Mɨsâ Jesuré ẽho peótirã, yã'âro weewɨ́”, niîrãsama. 


text:
Apêye kẽ'rare werêgɨti. Dɨporókõho muhîpũ mɨhátiro diakɨ̃hɨ́ pe'e niirí di'tapɨ wiôgo Israel kurakãharã wiôgɨ Salomão masisére tɨ'ógo a'tîko niîwõ. Yɨ'ɨ̂ Salomão yɨ'rɨóro masî yɨ'rɨ nɨ'kamikã, mɨsâ pe'e yɨ'ɨ̂re tɨ'ó sĩ'ri wee'. Tohô weégo Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, tií di'ta wiôgo niî'ko a'tóka teropɨkãharãre “Mɨsâ Jesuré ẽho peótirã, yã'âro weewɨ́”, niîgosamo, niîwĩ. Wãtî too dɨpóropɨ kɨ̃ɨ̂ niî'kɨpɨre mahâmi sãhase niî' 


text:
<pb/>Jesu fariseu masare niî nemowĩ: —Wãtî masɨpɨ́re kõ'â wĩro no'oka be'ro akó marirópɨ sihâ baha ke'atisami. Kɨ̃ɨ̂ niiátohore a'mâgɨ, tohô weesamí. Kɨ̃ɨ̂ niiró bokatígɨ, a'tîro wãkûsami: 


text:
“Yɨ'ɨ̂ wiháti'kɨpɨre dahâ sãhagɨti taha”, niîsami. Kɨ̃ɨ̂pɨre dahâ sãhagɨ, wi'í o'áka wi'i, ãyuró apóka wi'i weeró noho boka ehásami. 


text:
Be'ró ãpêrã wãtiâ setere kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨóro yã'arã́re pihîsami. Pihî, be'ró too dɨpóropɨ kɨ̃ɨ̂ wiháa'kɨpɨre naâ niî pe'tirã sãháasama. Tohô weégɨ masɨ́ kɨ̃ɨ̂ too dɨpóropɨ niî'karo nemoró yã'âro tohasamí. Ã'rá kẽ'ra yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã tohôta yã'â butia'ro wa'ârãsama, niîwĩ Jesu. Jesu pakó, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihírã yeekãháse niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré tohô uúkũri kura kɨ̃ɨ̂ pakó, kɨ̃ɨ̂ akabihírã kɨ̃ɨ̂ niirí wi'ipɨ ehâwã. Naâ sopepɨ́ tohâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ me'ra uúkũ sĩ'riwã. 


text:
Tohô weekã́, toó niigɨ́ ni'kɨ́ werêwĩ Jesuré: —Mɨ'ɨ̂ pako, mɨ'ɨ̂ akabihírã sopé pɨ'topɨ niiáma. Mɨ'ɨ̂ me'ra uúkũ sĩ'riama, niî werêwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Noa nohó niîti yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akabihírã? niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re yũû pu'u, niîwĩ: —Ã'raré yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akawerérã waro tɨ'ó yã'a'. 


text:
No'ó Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́ noho naáta yɨ'ɨ̂ akabihí, yɨ'ɨ̂ akabihó, yɨ'ɨ̂ pako weeró noho niîma, niîwĩ.<pb/>


text:
Masá pãharã́ waro kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerekã́ ĩ'yâgɨ, yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, duhîwĩ. Masá pe'e ditâra sumútohopɨ nu'kuwã́. 


text:
Be'ró Jesu kití weeró noho niisé me'ra naâre pehé werêwĩ: —Ni'kɨ́ masɨ́ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ otêgɨ wa'âsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ otekã́ wẽesté wã'ka'ke, apêye otesé kape ma'âpɨ dokê ke'asa'. Mirikɨ̃hɨá a'tî, tee peérire ĩ'yâ boka, ba'â pe'okã'sama. 


text:
Apêye ɨ̃ta paá kã'roákã di'tâ kɨoró bu'ipɨ dokê ke'asa'. Teé di'ta kã'roákã niî yuukã, asî busu maatá marâ, pĩ'rísa'. 


text:
Be'ró muhîpũ asi mɨhátiri kura di'tâ bopô sãha yɨ'rɨa wa'ása'. Tohô weéro nɨ'kôri moó'karo niî tĩharo, maatá yãî diha wa'ása'. 


text:
Apêye otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Teé ãyuró pĩ'rí, dɨkâtisa'. Ni'kâ yõo cem peeri dɨkâtisa'. Ape yõó sessenta peeri, ape yõó trinta peeri dɨkâtisa'. 


text:
O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîwĩ Jesu. Jesuré kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ “De'ró weégɨ kití weeró noho niisé me'ra bu'êti?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awɨ: —De'ró weégɨ masaré kití weeró noho niisé me'ra bu'êti? niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre yɨ'tiwĩ́: —Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre a'tîro weemí. Mɨsâre ãpêrã too dɨpóropɨ masîya marimí'kere kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisére masikã́ weemí. Ãpêrã yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã pe'ere masîtikã weemí. 


text:
Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ bu'esére ẽho peórãreta Õ'âkɨ̃hɨ masisé o'ô nemogɨsami. Naâ tɨ'o masíse kɨó yɨ'rɨarãsama. Ãpêrã yɨ'ɨ̂ bu'esére ẽho peótirã pe'ere naâ kã'roákã masîmi'kere tɨ'o masítikã weegɨ́sami. 


text:
Naâ yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yâmirã, ĩ'yâtirã weeró noho niîsama. Yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'omírã, tɨ'o masítisama. Tohô weégɨ kití weeró noho niisé me'ra naâre werê'. 


text:
Isaía Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ kɨ̃ɨ̂ ohâ'karo nohota naâre wa'â'. A'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/>Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yeekãhasere teérã, ĩ'yâ sĩ'risome. Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó sĩ'ritirã, diakɨ̃hɨ́kãhasere tɨ'ó sĩ'risome. Tohô ẽho peóti tĩharã, yɨ'ɨ̂re akobohóse sẽrisomé. Tohô weérã mɨsâre werekã́, tɨ'orã́sa', tɨ'órã pe'ea'. Mehô de'ró niîro weesarí? niî tɨ'o masísome. Mɨsâ ãyuró yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yâmirã, ĩ'yâ masisome, niî ohâkɨ niîwĩ Isaía, niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ pe'ere niîwĩ: —Mɨsâ pũrikã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã, e'katí'. Yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yârã, yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'órã, ẽho peó'. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Pãharã́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã, tohô niikã́ dɨporókãharã masá ãyurã́ niî'kãrã ni'kâroakã yɨ'ɨ̂ mɨsâre weesére ĩ'yâ sĩ'rikãrã niîmiwã. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre weresére tɨ'ó sĩ'rikãrã niîmiwã. Tohô weé sĩ'ri'kãrã niîmirã, ĩ'yâti, tɨ'otí yɨ'rɨokã'kãrã niîwã, niîwĩ Jesu. Jesu oterí masɨ kitire “A'tîro niî sĩ'riro weé'” niisé niî' 


text:
Yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ wiôgɨ niîgɨsa' niisére tɨ'omírã, teeré tɨ'o masítirã, a'tîro weeró noho niîsama. Otesé kape ma'âpɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Wãtî a'tî, naâ tɨ'omí'kere e'mâ pe'okã'sami. 


text:
Ãpêrã ɨ̃tâ peeri wa'teropɨ dokê ke'a'ke peeri weeró noho niîsama. Yee kitíre e'katíse me'ra tɨ'osamá. 


text:
Tohô tɨ'omírã, nɨ'kôri marirã́ weeró noho niîsama. Naâre mehêkã wa'akã́, ou ãpêrã tee kitíre ẽho peóse bu'iri naâre tu'tikã́, maatá ẽho peó du'ukã'sama. 


text:
Ãpêrã otesé kape potâ wa'teropɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Yee kitíre tɨ'osamá, tɨ'órã pe'ea'. A'ti ɨmɨ́kohokãhase pe'ere wãkû yɨ'rɨ nɨ'kasama. No'ó de'ró niisére ɨâri peha yɨ'rɨasama. Naâ tohô niisétikã, a'té naâre dohórẽ'kã'sa'. Naâ tɨ'ó'kere akobohó, dɨkâ marirã́ weeró noho niîsama. 


text:
Ãpêrã di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke peeri weeró noho niîma. Yee kitíre tɨ'ó, ãyuró ẽho peó, yɨ'ɨ̂ dutîro noho weesétirã, ãyuró dɨkâtirã weeró noho niîma. Cem peeri dɨkâti'karo weeró noho ãyusére weesamá. Ãpêrã sessenta peeri, ãpêrã trinta peeri dɨkâti'karo weeró noho ãyusére weesamá, niîwĩ Jesu. Trigo wa'teropɨ apêye yã'asé kape pĩ'ri bahuá'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu apêye kití weeró noho niisé me'ra ɨ̃sâre werê nemowĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé a'tîro weeró noho niî'. Ni'kɨ́ masɨ́ ãyusé kapere kɨ̃ɨ yaá wesepɨ otêsami. 


text:
Be'ró niî pe'tirã kãríka be'ro teé otê'kɨre ĩ'yâ tu'tigɨ kɨ̃ɨ̂ otê'karopɨ wa'âsami. Wa'â, trigo kape wa'teropɨ yã'asé kapere otêsami. 


text:
Teeré ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terã naâ wiôgɨpɨre werêrã wa'âsama: “Wiôgɨ, marî otê'ke ãyusé kape di'akɨ̃ niîmiwɨto”, niîsama. “De'ró weé a'té yã'asé kape a'tîpari?” niîsama. 


text:
Naâ wiôgɨ naâre yɨ'tisamí: “Ni'kɨ́ marîre ĩ'yâ tu'tigɨ tohô weeápĩ”, niîsami. Be'ró da'rá ko'terã naâ wiôgɨre sẽrí yã'asama taha: “Mɨ'ɨ̂ ɨ̃sâ yã'asére kurê weerã wa'akã́ ɨasarí?” niîsama. 


text:
Tootá trigo me'ra bɨkɨâkã'ato. Trigo bɨkɨâ tu'a ehaka be'ropɨ da'rarã́re o'ôo'gɨti. Naâ yã'asé pĩ'rí'kere kurê wee mɨ'tarãsama. Kurê wee, teeré opa dotóri dɨ'té, ɨ̃hârãsama. Tu'â eha nɨ'ko, trigore naâ nɨrô wɨaropɨ nɨrôrãsama”, niîsami, niîwĩ Jesu. Jesu mostarda wamêtise kapekãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu apêye werê nemowĩ taha: —Õ'âkɨ̃hɨ yarã pãharã́ sãharã́sama niisé otesé mostarda kape weeró noho niî'. Teeré ni'kɨ́ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ otêsami. 


text:
Mostarda kape kã'a kapéroakã waro niî'. Toóka kaperoakã niîmiro, bɨkɨâropɨa pahî butia'kɨhɨ yukɨ̂gɨ pĩ'rísa'. Pahikɨhɨ́ waro wa'akã́ ĩ'yârã, mirikɨ̃hɨá a'tî, Tigɨ dɨpɨ́ripɨ naâ die peoátehe su'tire weesamá, niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé kã'a kapéroakã weeró noho nɨ'kása'. Be'ró pahikɨhɨ́ bɨkɨâ'karo weeró noho niî pe'tiropɨ kɨ̃ɨ yeé kiti se'sâa wa'ârosa'. Tohô niikã́ pãharã́ kɨ̃ɨ yarã́ sãharã́sama niîgɨ, tohô niîwĩ. Pãú bɨkɨakã́ weesé me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró apêye werê nemowĩ taha: —Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé a'tîro weeró noho niî'. Ni'kó numiô pãú weegótigo pãú weesé trigo po'kare i'tiá paa keó, po'o sãásamo. Teé me'ra fermento pãú bɨkɨakã́ weesére moresamó. Be'ró teé niî pe'tise bɨkɨâ se'sâ pe'tia wa'ása', niîwĩ. Fermento trigo po'kare bɨkɨakã́ weé'karo weeró noho Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé niî pe'tiropɨ se'sârosa' niîgɨ, tohô niîwĩ. Jesu masaré kití weeró noho niisé me'ra bu'ê'ke niî' 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ ohâ'ke keoró wa'âwɨ. Jesu masaré wereátehere a'tîro ohâ no'okaro niîwɨ:<pb/>Kití weeró noho niisé me'ra masaré werêgɨsa'. Õ'âkɨ̃hɨ a'ti ɨmɨ́koho weekã́pɨ masî no'oya marí'kere mɨsâre werê bahurẽ'gɨti, niî ohâ no'okaro niîwɨ. Jesu “Yã'asé kape trigo tiropɨ pĩ'ri bahuá'kere a'tîro niî sĩ'riro weé'” niisé niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu masaré we'êriti, wi'ipɨ́ sãháawĩ. Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re siru tuú sãhawɨ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awɨ: —Mɨ'ɨ̂ mehêpɨ yã'asé kape trigo wa'teropɨ niisé kiti werê'kere werê apoya. De'ró niî sĩ'riro weeáti? niîwɨ. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu yɨ'tiwĩ́: —Ãyusé trigo kapere otê'kɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ niî'. 


text:
Tii wesé pe'e a'ti nukúkã niî sĩ'riro weé'. Ãyusé kape yɨ'ɨ̂re ẽho peórã Õ'âkɨ̃hɨ põ'ra niîma, niî sĩ'riro weé'. Yã'asé kape pĩ'rí'ke pe'e wãti yarã́ niîma, niî sĩ'riro weé'. 


text:
Tii wesé otê'kɨre ĩ'yâ tu'tigɨ yã'asére otê'kɨ wãtî niîmi. Trigo bɨkɨâ tu'a ehaka be'ro naâ tɨ̃'resé a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátehe niî', niî sĩ'riro weé'. Trigore tɨ̃'rerã́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã niîma. 


text:
Yã'asére kurê wee ɨ̃hâ kõ'asama. Naâ tohô weé'karo weeró noho a'ti ɨmɨ́koho pe'tikã́pɨre yã'arã́re kõ'ârãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yɨ'ɨ̂re werê ko'terãre niî pe'tiropɨ o'ôo'gɨsa'. “Niî pe'tirã yã'âro weerã́re, tohô niikã́ ãpêrãre yã'âro weekã́ weerã́re neêoya”, niîgɨsa'. 


text:
Tohô wa'arí kurare Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́ pe'e a'tîro weerã́sama. Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'ârã, muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨ weeró noho asistérãsama. Toopɨ́ niî nu'kukã'rãsama. O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîwĩ. Di'tâpɨ niyéru kuhiri yaa kũú'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro werê nemowĩ: —Mɨsâre Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisére werê nemogɨti. Kɨ̃ɨ̂ mɨsâ wiôgɨ niisé niî pe'tise yɨ'rɨóro ãyú yɨ'rɨ nɨ'ka'. Ni'kɨ́ apêye noho wapa bɨhɨ́sere ãpêrã yaá di'ta po'peapɨ nɨó'kere boká'karo weeró noho niî'. Teeré bokáka be'ro meharópɨta yaa kũúsami taha. Be'ró e'katíse me'ra wa'â, niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ kɨosére duâ pe'okã'sami. Kɨ̃ɨ̂ duâ'ke wapa me'ra tií di'tare duu miíkã'sami, niîwĩ. Jesu pérola wamêtiri pee, wapa bɨhɨ́ri peekãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Apêye kẽ'rare Jesu werê nemowĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé ni'kɨ́ masɨ́ duú duâ turiagɨ ãyuró asistése peeri pérola wamêtisere a'mâ kusiaro weeró noho niî'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ wapa bɨhɨ́ri pee, ni'kâ peere boka ehágɨ, a'tîro weesamí. Boka ehá, kɨ̃ɨ̂ kɨosére duâ pe'okã'sami. Kɨ̃ɨ̂ duâ'ke wapa me'ra tii peé wapa bɨhɨ́ri peere duu miíkã'sami. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ wiôgɨ niikã́, tii peé wapa bɨhɨ́ri peere bokasé weeró noho niî'. Jesu wẽhêkɨhɨkãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ropɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátehere werêgɨti. Wa'î wẽherã́ ni'kâgɨ wẽhêkɨhɨ pahikɨhɨ́re diâ pahirí maapɨ doke yõósama. Tigɨpɨ́re niirã́ nɨkɨ wa'î su'rí wã'asama. 


text:
Tigɨ́ mu'mû yɨ'rɨkã ĩ'yârã, wa'î wẽherã́ diâ sumútohopɨ wehê nɨhasama. Toopɨ́ wa'îre bese duhísama. Ãyurã́re pi'îpɨ bese sãásama. Yã'arã́re doke yõókã'sama. 


text:
A'ti ɨmɨ́koho pe'tikã́, tohôta wa'ârosa'. Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã a'tîrãsama. Ãyurã́, yã'arã́re dɨka waá nɨ'korãsama. 


text:
Yã'arã́re pekâ me'epɨ kõ'ârãsama. Toopɨ́ naâ pũrî no'orã, upîkari kũ'rî wagɨa, utîrãsama, niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re be'ropɨ́ naâ weeátehere werê'ke niî' 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ tohô niikã́, kɨ̃ɨ̂ niîwĩ: —Niî pe'tirã Moisé ohâ'kere bu'erã́ yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîgɨsa' niisére ẽho peórã, ni'kɨ́ wi'í kɨogɨ́ weeró noho niîma. Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ yaá wi'ikãharãre o'oákɨhɨ, tií wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂ apêye noho nɨrô'kere ma'maré, meharé mii wĩró masisami. Kɨ̃ɨ̂ weeró noho, Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ ohâ'kere werê masisama. Tohô niikã́ ma'má, yɨ'ɨ̂ bu'esé kẽ'rare werê masisama niîgɨ, tohô niîwĩ ɨ̃sâre. Jesu kɨ̃ɨ yaá maka Nazarépɨ dahâ tohaa'ke niî' 


text:
Jesu teeré werêka be'ro toó niî'kɨ Nazaré kɨ̃ɨ̂ masáka makapɨ wa'âwĩ. Toopɨ́ Judeu masa naâ nerê wɨari wi'ipɨ bu'ê nɨ'kawĩ. Toopɨ́ niirã́ kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'ó, ĩ'yâ maria mɨhawã. A'tîro niîwã: —No'opɨ́ bu'êpari ã'rí toô kã'ro masigɨ́? De'ró weé a'té masá do'âtirãre yɨ'rɨóse nohore weé ĩ'yo masiti? 


text:
Ã'rí ni'kɨ́ kapitéru makɨ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ a'ti makákõho Maria makɨ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ akabihírã Tiago, José, Simão, Juda niîma. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tookɨ̃hɨ́ niisé bu'iri kɨ̃ɨ̂ weresére ẽho peó sĩ'ritiwã. Jesu pe'e naâre niîwĩ: —Niî pe'tirã ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨre tɨ'ó ẽho peósama. Kɨ̃ɨ yaá di'takãharã, kɨ̃ɨ yaá wi'ikãharã di'akɨ̃ ẽho peótisama, niîwĩ. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ me'ra da'rarã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂ João masaré wamê yeegɨ yɨ'ɨ̂ wẽhe dutí'kɨ masá'kɨ niîgɨ niîsami. Tohô weégɨ, pehe waró weé ĩ'yo tutua yɨ'rɨapɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ Herodeta too dɨpóropɨre Joãore yẽ'ê dutikɨ niîwĩ. Yẽ'ê, bu'îri da'rerí wi'ipɨ dɨ'te kũú dutikɨ niîwĩ. A'té bu'iri tohô weékɨ niîwĩ. Herode kɨ̃ɨ̂ akabihí Filipe nɨmo, Herodia wamêtigore Filipe kɨ̃ɨ̂ katîmikã, koôre e'mâ, nɨmôtikɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weesére tɨ'ógɨ, João Herode tiropɨ wa'â, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ akabihí nɨmore nɨmôtikã, yã'â niî'. Koôre kɨotíkã'ya, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niî'ke bu'iri Herode kɨ̃ɨ̂re bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróo dutikɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ Joãore wẽhé sĩ'rikɨ niîwĩ. Masá pe'e “João Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ niîmi”, niîkãrã niîwã. Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ kɨ̃ɨ̂re wẽhekã́, masá yɨ'ɨ̂ me'ra uâ boosama niî uîgɨ, maatá kɨ̃ɨ̂re wẽhetíkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró Herode kɨ̃ɨ̂ bahuáka nɨmɨre bosê nɨmɨ weékɨ niîwĩ. Tiîtare Herodia mako kɨ̃ɨ̂ pihî'kãrã tiropɨ basâ ĩ'yogo wiháako niîwõ. 


text:
Herode koô basâ ĩ'yokã tɨ'sâ yɨ'rɨakɨ niîwĩ. Tohô weégɨ “Neê niî sooro mariró no'ó mɨ'ɨ̂ ɨasé nohore o'ôgɨti”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Koô pe'e koô pakoré “Yẽ'e nohóre sẽrigósari?” niîko niîwõ. Koô pakó werêka be'ro Herode tiropɨ wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîko niîwõ: —João masaré wamê yeegɨ dɨpôare dɨtê sure, ni'kâ paapɨ miíti, yɨ'ɨ̂re o'ôya, niîko niîwõ. Diakɨ̃hɨ́ta Joãore wẽhegɨ́sari? niîgo, tohô wee dutíko niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Herode bɨhâ wetikɨ niîwĩ. Joãore wẽhé sĩ'ritikɨ niîmiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ masá tɨ'óropɨ “Mɨ'ɨ̂ ɨasé nohore o'ôgɨti” niî'kɨ niî yuugɨ, masá yɨ'ɨ̂re buhirí niîgɨ, koô niî'karo nohota weékɨ niîwĩ. 


text:
Dɨtê sureka be'ro kɨ̃ɨ̂ dɨpôare bapapɨ́ sãâ, Herodia makore o'ôkãrã niîwã. Koô pe'e kẽ'ra koô pakopɨ́re o'ô turiako niîwõ. 


text:
<pb/>Be'ró João bu'esére siru tuú'kãrã kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré miîrã wa'â, yaákãrã niîwã. Be'ró Jesupɨ́re werêrã wa'âkãrã niîwã. Jesu ni'kâmukãsetiri mil ɨmɨaré ba'asé eká'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Joãore wẽhé'ke kitire tɨ'ógɨ, a'tîro weewĩ́. Yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, apêro masá marirópɨ ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra wa'âwĩ. Ɨ̃sâ wa'asére tɨ'órã, tookãhárã masá ma'âpɨ kɨ̃ɨ̂re siru tuú wã'kakãrã niîwã. 


text:
Jesu apé pã'repɨ pẽ'a ehágɨ, dihá nɨ'kawĩ. Be'ró masá pãharã́re boka ehá pehawĩ. Naâre ĩ'yâgɨ, pahá yã'awĩ. Do'âtirã naâ miáa'kãrãre yɨ'rɨówĩ. 


text:
Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ na'î ke'ari kura kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, werêwɨ: —Na'î ke'aro weé'. A'topɨ́ marî niirópɨre masá marimá. Tohô weégɨ masaré makâpɨ wa'â dutiya. Toopɨ́ duú ba'arã wa'aáto, niîmiwɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, kɨ̃ɨ̂ tiro miáawɨ. Be'ró Jesu masaré taâ bu'ipɨ duhî dutiwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, teé pãú ni'kâmukãsepare, naâ wa'î pɨárãre miî, ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ moro, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîwĩ. Be'ró pãuré dɨka waá, ɨ̃sâre o'ôwĩ. Ɨ̃sâ pe'e masaré teeré etiwɨ́. 


text:
Teeré ba'arã́ numiâ, wi'marã́ ba'pâ keo no'oya mariró ɨmɨá se'saro ni'kâmukãsetiri mil niîwã. Jesu akó bu'ipɨ sihâ'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré ba'asé ekáka be'ro ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re yukɨ̂sɨ me'ra ditârapɨ pẽ'â yuu dutiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e toopɨ́ masaré we'êritigɨ, tohákã'wĩ yuhûpɨ. 


text:
Be'ró masaré we'êritika be'ro ɨ̃rɨgɨ́pɨ kɨ̃ɨ̂ se'saro kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũgɨ mɨhâakɨ niîwĩ. Toopɨ́re yamî ẽháakã, ni'kɨtá niîkɨ niîwĩ. 


text:
Ɨ̃sâ pe'e ditâra dekopɨ pẽ'ârã weewɨ́. Toó ɨ̃sâ ehakã́, wĩ'ró ɨpɨ́tɨ wẽe põó tẽowɨ. Tohô weéro pã'kôri paka yukɨ̂sɨre wee kɨáwɨ. 


text:
Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ masitiwɨ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ sihâ wã'katikã ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨáwɨ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, “Abɨ́, masɨ́ wẽrî'kɨ wãti niîsami”, niî karíkũwɨ. 


text:
<pb/>Be'ró Pedro Jesuré niîwĩ: —Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ niîgɨ, yɨ'ɨ̂re mɨ'ɨ̂ tiro akó bu'ipɨ sihâ wã'ka dutiya, niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Too pũríkãre a'tiá, niîwĩ. Tohô weégɨ Pedro diháa, Jesu tirópɨ wa'âgɨ, sihâ wã'kawĩ. 


text:
Be'ró ɨpɨ́tɨ wĩ'ró wẽekã́ ĩ'yâgɨ, ɨkɨá wa'âwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ di'a dihágɨ, karíkũwĩ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re yẽ'êgɨ a'tiá, niî karíkũwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró maatá Jesu kɨ̃ɨ̂re yẽ'êwĩ. A'tîro niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ kã'roákã waro ẽho peóse kɨotí? De'ró weégɨ yɨ'ɨ̂ tiro a'tî sĩ'rimigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peótiati? niîwĩ. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, ɨ̃sâ tiwɨpɨ́ sãyarã́ Jesuré ẽho peórã, ehâ ke'awɨ. Kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —Niiróta mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî', niîwɨ. Jesu Genesarépɨ do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
Tookãhárã Jesuré ĩ'yâ masirã, toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ ehasé kitire niî pe'tiropɨ werê se'sa bi'akãrã niîwã. Niî pe'tirã do'âtirãre yɨ'rɨó dutirã kɨ̃ɨ̂ tiropɨ mii eháwã. 


text:
<pb/>—Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ɨ̃sâre mɨ'ɨ yaró su'tîro sumútohopɨ yẽ'ê yã'a duti kureya, niîwã. Niî pe'tirã tohô weerã́ yɨ'rɨó no'o pe'tikã'wã.<pb/>


text:
Be'ró fariseu masa Jesu tirópɨ ehâwã. Tohô niikã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́ kẽ'ra Jerusalẽ́pɨ a'tî'kãrã Jesu tirópɨ ehâ, sẽrí yã'awã: 


text:
<pb/>—De'ró weérã mɨ'ɨ̂ bu'erã́ marî yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere yɨ'rɨ́ nɨ'kati? Ba'aátoho dɨporo marî yẽkɨ sɨmɨá wee wɨá'karo noho amûkoetima, niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre sẽrí yã'agɨti. Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere wee sirú tuurã, de'ró weérã Õ'âkɨ̃hɨ dutiró pe'ere yɨ'rɨ́ nɨ'kati? 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ a'tîro dutîkɨ niîwĩ: “Mɨsâ pakɨ, mɨsâ pakore ẽho peóya.” Tohô niikã́ “No'ó kɨ̃ɨ̂ pakɨ́, kɨ̃ɨ̂ pakoré yã'âro uúkũgɨ noho wẽriáto”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Mɨsâ pe'e mɨsâ pakɨre ou mɨsâ pakore naâ apêye noho sẽrikã́, wee tamú sĩ'ritirã, naâre a'tîro niísa': “Niî pe'tise ɨ̃sâ kɨosé mɨsâre o'ô boo'kere Õ'âkɨ̃hɨre o'ô tohapɨ”, niísa'. 


text:
Mɨsáta a'tîro niirã́ nohore naâ pakɨ́ ou naâ pakoré wee tamúta basiótisa' niisére bu'ê'. A'tîro weérã, Õ'âkɨ̃hɨ dutisére tohô waro ĩ'yâ kõ'a butiakã'. Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere weé sĩ'rirã, tohô weé'. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ weérã weeró noho weé ta'sa'. Isaía dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ mɨsâre diakɨ̃hɨ́ta niîsapĩ. A'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/> 


text:
“Ã'rá masá ɨsêro me'ra di'akɨ̃ yɨ'ɨ̂re ẽho peóma. Naâ tɨ'ó yã'ase waro pe'e no'opɨ́ niiró niísa'.<pb/> 


text:
Tohô weérã naâ yɨ'ɨ̂re ẽho peóse wapa marí'. Naâ bu'esé yɨ'ɨ̂ dutisé meheta niî'. Masá dutisé niî'”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ Isaía, niî yɨ'tiwĩ́ Jesu fariseu masare. 


text:
Marî ɨsêro me'ra ba'asé meheta Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ marîre yã'âro wa'akã́ weé'. Marîre ɨsêropɨ wiháatise pe'e yã'âro wa'akã́ weé', niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —Mɨ'ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, fariseu masa tɨ'sâtiama, niîwɨ. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ tohô niikã́, Jesu a'tîro yɨ'tiwĩ́: —Wesé kɨogɨ́ yã'asé, toopɨ́ pĩ'ri bahuásere du'â kõ'agɨsami. Yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ niî soose me'ra bu'erã́re meharóta weegɨ́sami. Naâre kõ'â butia'gɨsami. 


text:
Tohô weérã naâre tohô ĩ'yâkã'ya. Naâ niî soose me'ra bu'êrã, kapêri ĩ'yâtirã ãpêrã kapêri ĩ'yâtirãre wehê mɨ'tarã weeró noho niîma. Ni'kɨ́ ĩ'yâtigɨ ãpí ĩ'yâtigɨre wehê mɨ'tagɨ, naâ pɨárãpɨta no'ó niirí kopepɨ bɨrɨ̂ sãhasama, niîwĩ. 


text:
Masá naâ uúkũse, ɨsêropɨ wihasé pe'e wãkusépɨ waâ daati wihati'. A'te pũríkã Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ masaré yã'arã́ wa'akã́ weé'. 


text:
Marî wãkusé yã'âro wãkusépɨ dɨ'pôkãti wihati'. Ãpêrãre wẽhé kõ'ase, nɨmó niîtigore a'me tãráse, numiô me'ra yã'âro weesé, yahasé, niî soose, uukaháse a'té niî pe'tise wãkusépɨ dɨ'pôkãti wihatisa'. 


text:
A'té pehe pũríkã Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨre masaré yã'arã́ wa'akã́ weésa'. Marî naâ wee wɨáse nohore ba'aátoho dɨporo amûkoetirã pũrikã, masaré yã'arã́ wa'akã́ weetísa', niîwĩ. Judeu maso niîtigo apé di'takõhopɨ Jesuré ẽho peó'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Genesarépɨ niî'kɨ Tiro, Sidṍ wamêtise makaripɨ wa'âwĩ. Tookãhárã Judeu masa meheta niîwã. 


text:
Toopɨ́ ehâ, ni'kó numiô toopɨ́ niigó Canákõho Jesu tiró karíkũ wã'katiwõ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, Davi dɨporókɨ̃hɨ wiôgɨ paramí, yɨ'ɨ̂re pahá yã'aya. Yɨ'ɨ̂ mako wãtî sãháa no'o'ko niî tĩhago, pũûro pi'etímo, niîwõ. 


text:
<pb/>Jesu koôre yɨ'tití yɨ'rɨokã'wĩ. Tohô weérã ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —Marî siro yã'âro karíkũ wã'katisamo. Koôre wa'â dutiya, niîwɨ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu koôre niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re Israel kurakãharã ovelha bahu dutí'kãrã weeró noho niirã́ di'akɨ̃re a'mâ dutigɨ o'ôo'wĩ, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîmikã, koô kɨ̃ɨ̂re ẽho peógo, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'awõ. A'tîro niîwõ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re wee tamúya, niîwõ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîmikã, koô pe'e kɨ̃ɨ̂re niîwõ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, tohôta niî', niîro pe'ea'. Diâyɨapɨta mesapɨ naâ wiôrã ba'âste dihosere ba'âsama. Tohô niîgo, yɨ'ɨ̂ Judeu maso niîtimikã, Judeu masa naâ “Diâyɨ weeró noho niîmo” niigóre, Judeu masare mɨ'ɨ̂ wee tamú dɨ'a'kere wee tamúya niîgo, tohô niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́, Jesu niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ pũrikã ẽho peóse kɨó yɨ'rɨa'. Tohô weéro mɨ'ɨ̂ niî'karo nohota wa'aáto, niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kurata koô makó wãtî kõ'â wĩro no'o'kopɨ toháko niîwõ. Jesu pãharã́ do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Tiro, Sidṍpɨ niî'kɨ wihá wã'kagɨ, Galiléia wamêtiri ditara sumútohopɨ yɨ'rɨáwĩ. Be'ró ɨ̃rɨgɨ́pɨ mɨhâa, ehâ nuhawĩ. 


text:
Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ duhirópɨ etâwã. Naâ opa yuríri siharã́re, kapêri bahú no'otirãre, amûkã, dɨ'pôkã dohôri wi'iare, uúkũ masitirãre, no'ó do'âtise kɨorã́ nohore mii eháwã. Jesu tirópɨ naâre mii ehá kũuowã. Naâre yɨ'rɨówĩ. 


text:
Tohô weekã́, uúkũ masitimi'kãrã uúkũwã. Amûkãri, dɨ'pôkãri dohôri wi'ia yɨ'rɨó no'owã. Opa yuríri sihâ'kãrã diakɨ̃hɨ́ sihâwã. ĩ'yâtimi'kãrã ĩ'yâwã. Teeré ĩ'yârã, masá ĩ'yâ mariawã. Be'ró Õ'âkɨ̃hɨre “Marî Israel kurakãharã wiôgɨ tutuâ yɨ'rɨami”, niîwã. Jesu ba'pâritisetiri mil ɨmɨaré eká'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re pihîo, niîwĩ: —Ã'rá masaré pahá yã'a wa'ása'. Naâ marî me'ra niiró i'tiá nɨmɨ yɨ'rɨ́'. Tohô weérã naâ ba'asé toháa wa'âsama. Naâ ɨhá me'ra naa yeé wi'seripɨ toháakã ɨatísa'. Naâ ba'âtirã, ma'âpɨ tɨ'o masíse pe'tí ke'a wa'â boosama, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —De'ró weé ɨ̃sâ ba'asé boká eka boósari ã'rá pãharã́re? A'toré masá marimá, niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Diikésepaga pãú kɨotí? niîwĩ. Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —Setepaga pãú, tohô niikã́ wa'î pehêterãkã kɨó', niîwɨ. 


text:
Be'ró pãú setepare, tohô niikã́ wa'îre miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, pãuré dɨka waá, ɨ̃sâre o'ôwĩ. Ɨ̃sâ pe'e teeré masaré etiwɨ́. 


text:
Ɨ̃sâ Magadã wamêtiropɨ ehakã́, fariseu masa, tohô niikã́ saduceu masa Jesuré ĩ'yârã etâwã. Naâ diakɨ̃hɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨta niîmiti? niîrã, kɨ̃ɨ̂re Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yo dutiwã. 


text:
Bo'reakã́ yĩarí nɨmɨ niikã́, “Akó pehârosa'”, niî'. Ɨ'mɨárokãhasere ĩ'yârã, tohô bahurí nɨmɨ niîrosa' niisére masî'. Tohô niîmirã, Õ'âkɨ̃hɨ a'tóka tero kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yose pe'ere masí wee'. 


text:
Mɨsâ a'tóka terokãharã yã'arã́ niî'. Mɨsâ weé ĩ'yoya niîrã, mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peótisere ĩ'yó'. Mɨsâre weé ĩ'yosome. A'té di'akɨ̃re werêgɨti. Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ Jonare wa'â'karo noho di'akɨ̃re ĩ'yogɨ́ti, niîwĩ. Tohô niîka be'ro naâ tiropɨ niî'kɨ apé sia'pɨ wa'âwĩ. Jesu fariseu masa, saduceu masa naâ bu'esére werê kasa'ke niî' 


text:
Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Mɨsâ fariseu masa, saduceu masa naa yeé fermento pãú bɨkɨakã́ weesére tɨ'o masíya, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ niisére tɨ'ó yẽ'etirã, a'mêri niîwɨ: —Marî pãuré miítitiasɨ. Tohô weégɨ marîre tohô niîsami, niîmiwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâ tohô niisére masîgɨ, a'tîro niîwĩ: —Mɨsâ pãú marî ba'aátehere miítitiasɨ niîrã, keoró wãkú wee'. Mɨsâ ẽho peóse moó butia'. 


text:
Mɨsâ tɨ'o masí weeti yuhûpɨ? Yɨ'ɨ̂ ni'kâmukãsepa pãú me'ra ni'kâmukãsetiri mil ɨmɨaré eká'kere wãkú weeti? Pehé pi'seri naâ ba'â dɨ'akere see neéowɨ. 


text:
Kãrɨ̂ weé'ke kẽ'rare wãkú weeti? Setepa pãú me'ra ba'pâritisetiri mil masaré ekawɨ́. Tiîta kẽ'rare naâ ba'â dɨ'a'kere pehé pi'seri see neéowɨ. 


text:
De'ró weérã mɨsâ tɨ'o masítiati? Yɨ'ɨ̂ fariseu masa, saduceu masa yee fermentore uúkũgɨ, pãú mehereta niîgɨ weeápɨ, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́pɨta, ɨ̃sâre tɨ'o masíse ehâwɨ. —Marîre fermento pãú bɨkɨakã́ weesé mehereta uúkũgɨ weeápĩ; fariseu masa, saduceu masa naâ niî soose me'ra bu'esé pe'ere tɨ'o masiáto niîgɨ, tohô niiápĩ, niîwɨ. Pedro Jesuré “Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ niî'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Cesaréia Filipe wamêtiri makapɨ wa'âwĩ. Toopɨ́ ehâ, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'awĩ: —Masá yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre de'ró uúkũti? niîwĩ. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwɨ́: —Ãpêrã “João masaré wamê yeegɨ niîmi”, niîma. Ãpêrã “Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ Elia niîgɨ niîsami”, niîma. Ãpêrã “Jeremia niîmi ou ãpí Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ niîgɨ niîsami”, niîma mɨ'ɨ̂re, niî yɨ'tiwɨ́ kɨ̃ɨ̂re. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Simão Pedro kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo ɨ̃sâ yoakã́ yuû kue'kɨ niî'. Õ'âkɨ̃hɨ katî nu'kugɨ makɨ niî', niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Simão, Jona makɨ, mɨ'ɨ̂ tohô uúkũgɨ, diakɨ̃hɨ́ta uúkũ'. Neê ni'kɨ́ masɨ́ mɨ'ɨ̂re teeré werêtiapĩ. Yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ mɨ'ɨ̂re teeré masisé o'oápĩ. Tohô weégɨ e'katíya. 


text:
Mɨ'ɨ̂re werêgɨti. Mɨ'ɨ̂ wamé Pedro ɨ̃tâga niî sĩ'riro weé'. Mɨ'ɨ̂ weeró noho ẽho peórãre yaa kurákãharãre wa'akã́ weegɨ́ti. Wãtî kɨ̃ɨ yarã́ me'ra yaa kurákãharãre dokâ ke'akã weesomé. 


text:
Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re ɨ'mɨ̂sepɨ marî wiôgɨ niirópɨkãha sáwire o'ôgɨti. Tohô weéro a'ti nukúkãpɨre mɨ'ɨ̂ ka'mú ta'akã, ɨ'mɨ̂sepɨ kẽ'rare ka'mú ta'a no'orosa'. Mɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨre dɨ'te kũúkã, ɨ'mɨ̂sepɨ kẽ'rare dɨ'te kũú no'orosa'. A'ti nukúkãpɨre “Tohôta weeáto” niikã́, ɨ'mɨ̂sepɨ kẽ'rare tohôta wa'ârosa', niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Neê ãpêrãre “Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niîmi”, niîtikã'ya, niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere werê'ke niî' 


text:
<pb/>Tiîta me'ra Jesu ɨ̃sâre a'tîro werê nɨ'kawĩ: —Yɨ'ɨ̂re Jerusalẽ́pɨ wa'aró niî'. Toopɨ́ Judeu masa bɨkɨrã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ yɨ'ɨ̂re ɨpɨ́tɨ pi'etíkã weerã́sama. Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîwĩ ɨ̃sâre. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro Jesuré yoâ kurero wehê wã'ka, a'tîro tu'tîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, neê mɨ'ɨ̂ tohô niisé wa'âtikã'ato. Õ'âkɨ̃hɨ tohô wa'akã́ ka'mú ta'aato, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu mahâmi nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Wãtî wa'âya. Mɨ'ɨ̂ tohô niîgɨ, Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re dutisére ka'mú ta'a sĩ'rigɨ weé'. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ ɨasére wãkú wee'. Masá naâ wãkû wɨaro noho pe'e wãkû', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu ɨ̃sâ ãpêrãre niîwĩ: —No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peó siru tuugɨ noho kɨ̃ɨ̂ weé sĩ'riro noho weetíkã'ato. Yɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e weeáto. No'ó yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rigɨ, “Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niîtigɨta siru tuuáto. 


text:
Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse me'ra yã'âro yɨ'rɨ́ sĩ'ritigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'ugɨ noho pekâ me'epɨ bu'îri da'rê bahurió no'ogɨsami. Ãpí wẽhesére uîti, yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'kugɨ noho pe'e yɨ'ɨ̂ me'ra katî nu'kugɨsami. 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ a'ti nukúkãkãhase niî pe'tisere wapá ta'a, kɨ̃ɨ̂ ehêri põ'ra pe'ere bahuriógɨ, yẽ'e nohóre wapá ta'a boosari? Kɨ̃ɨ̂ pekâ me'epɨ wa'âgɨ, kɨ̃ɨ yaá ehêri põ'rare de'ró weé wapa yeé wĩro masitisami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîro weegɨ́ti. Yɨ'ɨ̂ pakɨ asistése me'ra, kɨ̃ɨ̂re werê ko'terã me'ra a'ti nukúkãpɨre a'tîgɨti taha. Yɨ'ɨ̂ opâturi a'tîgɨ, niî pe'tirãre de'ró naâ weé'ke nɨkɨre wapa yeégɨti. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ni'karérã a'topɨ́ niirã́ naâ wẽriátoho dɨporo a'teré ĩ'yârãsama. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ wiôgɨ sãhakã́ ĩ'yâtimirã, wẽrîsome, niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niisére ĩ'yârãsa'” niîka be'ro ni'kâ semana yɨ'rɨwɨ́. Tiîtare Pedro, Tiago, kɨ̃ɨ̂ akabihí Joãore ɨ̃rɨgɨ́ ɨ'mɨákɨhɨpɨ miáakɨ niîwĩ. Naâ se'saro wa'âkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ naâ ĩ'yóropɨ kɨ̃ɨ̂ bahusére dɨka yuúkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ diâpoare muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨ weeró noho asistékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ yeé su'tí ãyuró bo'rê yuuse wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Teeré ĩ'yâgɨ, Pedro Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, marî a'topɨ́ niikã́ ãyú yɨ'rɨa'. Mɨ'ɨ̂ ɨakã́, ɨ̃sâ i'tiá wi'iakã weerã́ti. Ni'kâ wi'i mɨ'ɨ yaá wi'i, apé wi'i Moise yaá wi'i, apé wi'i Elia yaá wi'i weerã́ti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Pedro tohô uúkũri kura ni'kâ o'me kurá asistéri kura a'tî, naâre tuú bi'akã'karo niîwɨ. Tii kurápɨre ni'kɨ́ uúkũkã tɨ'ókãrã niîwã: —Ã'rí yɨ'ɨ̂ makɨ, yɨ'ɨ̂ ma'igɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ me'ra pũûro e'katí'. Kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó ẽho peóya, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. 


text:
<pb/>Naâ tigɨpɨ́ niî'kãrã dihátikã, Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ni'kâroakã ĩ'yâ'kere neê ãpêrãre werêtikã'ya. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ wẽrî masáka be'ropɨ werêya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ “Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tiátoho dɨporo Elia a'tî mɨ'tagɨsami” niîsari? 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niîro nohota Elia a'tî mɨ'tagɨsami. Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tisere apó mɨ'tagɨsami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e a'tîro niîgɨti. Elia a'tî tohakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re masá ĩ'yâ masitikãrã niîwã. Naâ kɨ̃ɨ̂re no'ó ɨaró weé sĩ'risere weékãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re weé'karo nohota yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ kẽ'rare pi'etíkã weerã́sama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́pɨ, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tɨ'o masíkãrã niîwã. “Kɨ̃ɨ̂ ‘Elia a'tî tohakɨ niîwĩ’ niîgɨ, João masaré wamê yeegɨre niîgɨ weesamí”, niîkãrã niîwã. Jesu wi'magɨ́re wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró naâ ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kãrã masá wa'teropɨ dihatáwã. Tiîtare ni'kɨ́ a'tî, Jesu tirópɨ ehâ ke'awĩ. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîwĩ: 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, yɨ'ɨ̂ makɨre pahá yã'aya. Kɨ̃ɨ̂ wãkûtiro wẽrîa mɨhami. Ɨpɨ́tɨ waro pi'etí yɨ'rɨ mahami. Pehetíri pekâ me'epɨ dokê ke'a, diâpɨ kẽ'rare dokê yõha mɨhami. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu masaré niîwĩ: —Mɨsâ ẽho peóse moorã́ yã'arã́ niî'. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre yoakã́ bu'êmikã, neê tɨ'o masí wee' yuhûpɨ. No'ó kõ'ro yoakã́ mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peótikã wãkû tutuagɨsari? Kɨ̃ɨ̂ wi'magɨ́re yɨ'ɨ̂ tiro miítia, niîwĩ. 


text:
<pb/>Toopɨ́ mii ehákã, wãtî wi'magɨ́pɨ niî'kɨre kõ'â wĩrowĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kurata wi'magɨ́ yɨ'rɨó no'o'kɨpɨ tohawĩ́. 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ãpêrã tɨ'otíropɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awɨ: —De'ró weérã ɨ̃sâ wãtîre kõ'â masitiapari? niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ãyuró ẽho peótise bu'iri kɨ̃ɨ̂re kõ'â wĩro masitiapã. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Mɨsâ mostarda kapeakã weeró noho kã'roákã ẽho peóse kɨórã, a'tîgɨ ɨ̃rɨgɨ́re “Apêropɨ wa'âya”, niî masi boosa'. Mɨsâ tohô niikã́, apêropɨ wa'ârosa'. Mɨsâ diakɨ̃hɨ́ta ẽho peókã maa, niî pe'tisere weetá basiórosa'. 


text:
Ã'rí wãtî sãhagɨ́ nohore Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí, be'tisé me'ra di'akɨ̃ kõ'â wĩrota basió', niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ Galiléiapɨ sihârã wa'âwɨ. Toopɨ́ Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre wiôrãpɨre o'ôrãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa' taha, niîwĩ. Ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ “Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama” niikã́ tɨ'órã, pũûro bɨhâ wetiwɨ. Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase niiátehere naâ niyéru o'ô'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ Cafarnau wamêtiri makapɨ wa'âwɨ. Ɨ̃sâ toopɨ́ eharí kurare Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase niiátehere niyéru wapa seérã Pedro tiropɨ wa'âwã. A'tîro sẽrí yã'akãrã niîwã kɨ̃ɨ̂re: —Mɨsâre bu'egɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase niiátehere niyéru wapa yeé weeti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Pedro naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wapa yeésami, niîkɨ niîwĩ. Be'ró Pedro Jesu niirí wi'ipɨ sãha eháwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Jesuré sẽrí yã'agɨti weerí kura Jesu pe'e kɨ̃ɨ̂re uúkũ we'okã'wĩ: —De'ró tɨ'ó yã'ati, Simão? A'ti ɨmɨ́kohokãharã wiôrã niyéru ɨárã, naâ akawerérãre sẽrisarí, ou apêrokãharãpɨre sẽrisarí nee? niîwĩ. 


text:
<pb/>Pedro kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —Apêrokãharãpɨre wapa yeé dutisama, niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Too pũríkãre naâ akawerérãre sẽritísama. Tohô weéro yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî yuukã, kɨ̃ɨ yaá wi'ikãhase niiátehere niyéru sẽri masítisama. 


text:
Tohô niîmikã, naâre mehêkã wãkû dutitigɨ wapa yeégɨti. Mɨ'ɨ̂ ditârapɨ wẽherí daa miî, wa'î wẽhégɨ wa'âya. Ba'â mɨ'tagɨre wehê moroya. Kɨ̃ɨ̂ ɨsêropɨ niyéru kuhire bokagɨ́sa'. Tii kuhí me'ra marî pɨárã yeere wapa yeégɨ wa'âya, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase wapa seérãre Pedro wapa yeégɨ wa'âka terore ɨ̃sâ Jesu tirópɨ wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîwɨ: —Ɨ'mɨ̂sepɨre noa nohó ɨ̃sâ mɨ'ɨ̂ bese kũú'kãrã ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsari? niîwɨ. 


text:
Ɨ̃sâre niîwĩ: —Mɨsâre diakɨ̃hɨ́ werêgɨti. Ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'ka sĩ'risere du'úkã'ya. Mɨsâ teeré wãkû nu'kurã, ã'rí weeró noho niîtirã, ɨ'mɨ̂sepɨ yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niiátohopɨ wa'âsome. 


text:
A'tîro niî'. No'ó ã'rí wi'magɨ́ weeró noho ãpêrã yɨ'rɨóro niisére wãkûtigɨ noho kɨ̃ɨ́ta yɨ'ɨ̂ niiátohopɨre ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsami. 


text:
Apêye kẽ'rare werêgɨti. Yɨ'ɨ̂re ma'igɨ́ noho ni'kɨ́ ã'rí wi'magɨ́re yẽ'êgɨ weeró noho weemí. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'êgɨ, yɨ'ɨ̂reta yẽ'êgɨ weemí, niîwĩ. Ãpêrãre yã'âro weekã́ weetíkã'ya niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu apêye ɨ̃sâre werê nemowĩ: —No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨ wi'magɨ́re yã'âro weekã́ weegɨ́ ɨpɨ́tɨ bu'îri da'rê no'ogɨsami. Ɨ̃tâga pahikahá kɨ̃ɨ̂ wamɨ̂tahapɨ dɨ'te yoó, kɨ̃ɨ̂re maâ pahirí maapɨ doke yõókã, nemoró ãyu boósa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ maatá wẽrîa wa'â, dohórẽ' nemoti boosami. 


text:
Masaré yã'âro weekã́ weesé yã'â butia'. Yã'âro weé nu'kukã'rãsama, weérã pe'ea'. Mehô tohô weegɨ́ noho ɨpɨ́tɨ waro bu'îri da'rê no'ogɨsami. 


text:
<pb/>A'tîro weeyá. Mɨsâ amûkã, mɨsâ dɨ'pôkã me'ra yã'âro weé sĩ'rirã, dɨtê kõ'a boo'karo weeró noho yã'âro weé du'ukã'ya. Mɨsâ ni'kâ amûkã me'ra ou ni'kâ dɨ'pôkã me'ra ɨ'mɨ̂sepɨ wa'akã́, nemoró ãyú'. Pɨá amûkã me'ra, pɨá dɨ'pôkã me'ra pekâ me'epɨ wa'akã́ pe'ere, yã'â yɨ'rɨa boosa'. 


text:
Mɨsâ kapêri me'ra meharóta yã'âro weé sĩ'rirã, mɨsâ kapêrire orê wee kõ'â boo'karo weeró noho yã'asére ĩ'yâ du'ukã'ya. Mɨsâ ni'kâ kapêa me'ra ɨ'mɨ̂sepɨ wa'akã́, nemoró ãyú'. Mɨsâ pekâ me'epɨ pɨá kapêa me'ra wa'akã́ pe'ere, yã'â yɨ'rɨa boosa'. Ovelha bahu dutí'kɨ yeekãhase niî' 


text:
<pb/>Ã'rá wi'marã́ nohore tohô ĩ'yâ kõ'atikã'ya. A'tîro niî'. Ɨ'mɨ̂sekãharã Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ã'rá wi'marã́re ko'terã́ yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ ĩ'yóropɨ niî nu'kuma. 


text:
Masá Õ'âkɨ̃hɨre wãkûtirã ovelha bahu dutí'kãrã weeró noho niîma. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ naâre yɨ'rɨógɨ a'tîgɨ weewɨ́. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ weresére de'ró tɨ'ó yã'ati? Ni'kɨ́ cem ovelha kɨogɨ́ ni'kɨ́ bahu dutíkã, ãpêrã dɨ'sarã́ noventa e novere opâ bu'upa naâ ba'âropɨ kũûsami. Be'ró ãpí bahu dutí'kɨre a'mâgɨ wa'âsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re bokágɨ, pũûro e'katísami. Ãpêrã noventa e nove bahu dutíti'kãrã nemoró kɨ̃ɨ̂ me'ra e'katísami. 


text:
Meharóta marî pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ neê ni'kɨ́ ã'rá wi'marã́ nohore pekâ me'epɨ wa'akã́ ɨatími, niîwĩ Jesu. Marî akawerérã marîre yã'âro weekã́ a'tîro weeró ɨá' niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu werê nemowĩ: —Mɨ'ɨ̂ akawerégɨ mɨ'ɨ̂re yã'âro weekã́, mɨ'ɨ̂ se'saro kɨ̃ɨ̂ tiropɨ werêgɨ wa'âya. Kɨ̃ɨ̂ yã'âro weé'kere masikã́ weeyá. Kɨ̃ɨ̂ “Yɨ'ɨ̂ yã'âro weeápɨ” niî tɨ'ó yã'akã, mɨsâ opâturi a'mêri uúkũ, e'katírãsa' taha. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ yɨ'titíkã maa, ni'kɨ́ ou pɨárãre pihîo, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'âya. Naâ tɨ'óropɨ werêya kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂re yã'âro weé'kere. Tohô weéro Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũri niî'karo nohota pɨárã ou i'tiárã tɨ'óropɨ “Diakɨ̃hɨ́ta niî'”, niî masî no'orosa'. 


text:
Naá kẽ'rare yɨ'titíkã, niî pe'tirã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã naâ nererópɨ werêya. Naá kẽ'rare yɨ'titíkã, yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ ou wiôrãre niyéru wapa seé basagɨre weeró noho tɨ'ó yã'aya. 


text:
<pb/>Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. No'ó mɨsâ a'ti nukúkãpɨ dɨ'te kũúkã, ɨ'mɨ̂sepɨ kẽ'rare dɨ'te kũú no'orosa'. A'ti nukúkãpɨre “Tohôta weeáto” niikã́, ɨ'mɨ̂sepɨ kẽ'rare tohôta wa'ârosa', niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîgɨ, mɨsâ “Bu'îritimi” ou “Bu'îri moomí” niî masîrãsa' niîgɨ, tohô niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu niî nemowĩ: —Apêyere werêgɨti. Pɨárã “Marî a'te nohóre Õ'âkɨ̃hɨre sẽrirã́” niikã́, yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ mɨsâ sẽriró nohota weegɨ́sami. 


text:
No'ó pɨárã ou i'tiárã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã nerekã́, yɨ'ɨ̂ naâ wa'teropɨ niîgɨti, niîwĩ. Ãpêrã yã'âro weekã́ akobohósekãhase niî' 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro Jesu tiró wa'â, sẽrí yã'awĩ: —Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂ akawerégɨ yɨ'ɨ̂re yã'âro weekã́, diikésetiri kɨ̃ɨ̂re akobohógɨsari? Setetiripɨta kɨ̃ɨ̂ yã'âro weesére akobohósari? niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —“Tiikésetiri akobohóya”, nií wee'. Tohô niîro noho o'ôgɨ, “Naâ yã'âro weesétisetiri nɨkɨ akobohóya”, niîgɨti. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ mɨsâre yɨ'ɨ̂ pakɨ kɨ̃ɨ̂ akobohósekãhasere werêgɨti. Kɨ̃ɨ̂ ni'kâ di'ta wiôgɨ weeró noho niîmi. Tií di'ta wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terã naâ wapa moósere apogɨ́tigɨ pihîosami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ de'ró weé wapa yeéta basiótikã ĩ'yâgɨ, wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re, kɨ̃ɨ̂ nɨmoré, kɨ̃ɨ̂ põ'raré, niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ kɨosére ãpêrãpɨre duâ turia dutisami. Kɨ̃ɨ̂ wapa moósere wapa yeé dɨo dutigɨ tohô weesamí. 


text:
Teeré ĩ'yâgɨ, da'rá ko'tegɨ wiôgɨ tiro ehâ ke'a, niîsami: “Wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re pahá yã'a kureya. Yɨ'ɨ̂ wapa yeé pe'okɨ̃'ti”, niîsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, a'tîro weesamí. Kɨ̃ɨ̂re pahá yã'agɨ, kɨ̃ɨ̂ wapa moó'kere akobohó, kɨ̃ɨ̂re du'úkã'sami. 


text:
Tohô weéka be'roakã wa'â, ãpí kɨ̃ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ da'rá ko'tegɨre boka ehásami. Kɨ̃ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ̂re kã'roákã wapa moósami. Be'ró kɨ̃ɨ̂re wapa yeé dutigɨ ɨpɨ́tɨ wamɨ̂tahapɨ yẽ'êsami. “Mɨ'ɨ̂ wapa moósere wapa yeé bakeo'ya”, niîsami. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ weé'karo weeró noho kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'a, niîsami: “Yɨ'ɨ̂re pahá yã'a kureya. Mɨ'ɨ̂re wapa yeé pe'okɨ̃'ti”, niîsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pe'e neê ɨatísami. Maatá kɨ̃ɨ̂re bu'îri da'rerí wi'ipɨ miáa, sõróo dutisami. “Kɨ̃ɨ̂ wapa yeé pe'okã'pɨ, du'u wĩróya”, niîsami. 


text:
Be'ró ãpêrã da'rá ko'terã kɨ̃ɨ̂ tohô weesére ĩ'yârã, neê tɨ'sâtisama. Tohô weérã naâ wiôgɨpɨre teeré werê pe'okã'sama. 


text:
Teeré tɨ'ógɨ, wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re pihî duti o'osami. Kɨ̃ɨ̂re niîsami: “Da'rá ko'tegɨ keoró weetígɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re sẽrikã́, niî pe'tise mɨ'ɨ̂ wapa moó'ke pakare akobohó pe'okã'apɨ. 


text:
Wiôgɨ ɨpɨ́tɨ uâgɨ, kɨ̃ɨ̂re pũûro bu'îri da'rêsami. Bu'îri da'rerí wi'ipɨ kɨ̃ɨ̂re pi'etíkã wee dutísami. Teê niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ wapa moósere wapa yeé pe'otigɨ, toopɨ́ niî nu'kugɨsami, niî werêwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu teeré werêka be'ro niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ pakɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ mɨsâ akawerérãre diakɨ̃hɨ́ akobohótikã, tohôta weegɨ́sami mɨsâre, niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu ãpêrãre a'mêri akobohósere uúkũka be'ro ɨ̃sâ a'tîro weewɨ́. Galiléia di'tapɨ niî'kãrã ɨ̃sâ Judéia di'tapɨ Jordão wamêtiri maa muhîpũ mɨhátiro apé pã'repɨ pẽ'âwɨ. 


text:
Naâre yɨ'rɨókã ĩ'yârã, fariseu masa Jesuré bu'îri boká sĩ'rirã, kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, sẽrí yã'awã: —Ni'kɨ́ no'ó mehô niiseákã me'ra kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'â masisari? Marîre dutisé tohô niîti? niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tiwĩ́: —Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrire bu'êmirã, masí weeti? Õ'âkɨ̃hɨ niî pe'tise kɨ̃ɨ̂ neê waro weé nɨ'kaka teropɨ ɨmɨ́, numiô weékɨ niîwĩ. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Tohô weégɨ ɨmɨ́ kɨ̃ɨ̂ pakɨré, kɨ̃ɨ̂ pakoré wiháa, kɨ̃ɨ̂ nɨmó me'ra niîgɨsami. Naâ pɨárã ni'kâ ɨpɨ weeró noho niîrãsama”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. 


text:
Tohô weérã naâ pɨárã niîtima. Ni'kâ ɨpɨta niîma. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨ a'mé sɨ'o'kãrãre masá dɨka waátikã'ro ɨá', niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, fariseu masa sẽrí yã'awã taha: —Too pũríkãre de'ró weégɨ Moisé a'tîro niîpari? “Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'âgɨ, ‘A'té bu'iri mɨ'ɨ̂re kõ'â'’ niirí pũrire ohâ o'oro ɨá'”, niî ohâkɨ niîwĩ, niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre niîwĩ: —Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá ehêri põ'ra bɨtisé bu'iri Moisé naâ nɨmosã́ numiare kõ'akã́, ka'mú ta'atikɨ niîwĩ. Tohô niîmikã, Õ'âkɨ̃hɨ neê waropɨta “A'mêri kõ'âya”, niîtikɨ niîwĩ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'agɨ́re a'tîro niîgɨti. Koô ãpí me'ra yã'âro weetímikã, kõ'agɨ́ noho apêgore nɨmôtigɨ, kɨ̃ɨ̂ nɨmó niîtigo me'ra a'me tãrágɨ weeró noho tohasamí. No'ó marapɨ́ kõ'â no'o'kore nɨórẽ'gɨ noho kẽ'ra meharóta taha kɨ̃ɨ̂ nɨmó niîtigore a'me tãrágɨ weeró noho niîsami. Õ'âkɨ̃hɨ koôre “Niî mɨ'ta'kɨ nɨmo niîmo yuhûpɨ”, niî ĩ'yâsami. Naâ tohô weérã, Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ dutisére yɨ'rɨ́ nɨ'karã weemá, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ niîwɨ: —Tohô niikã́ pũrikãre marî nɨmôtitikã, nemoró ãyúsa', niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Niî pe'tirã nɨmô marirã́ niî masitisama. Õ'âkɨ̃hɨ nɨmô marirã́ niî masiato niî'kãrã di'akɨ̃ niî masisama. 


text:
Ãpêrã a'té bu'iri nɨmôtitisama. Ãpêrãre dohôri wi'ia bahuá'ke bu'iri nɨmôtita basiótisa'. Ãpêrãre nɨmôti dutitirã naâ ɨpɨkãhásere yehê kõ'a no'o'kãrã niîsama. Tohô weérã naâ nɨmôti masitisama. Ãpêrã Õ'âkɨ̃hɨ yeekãhase di'akɨ̃re weé sĩ'rirã nɨmôtitisama. “Tohô nɨmô marigɨ́ niîgɨti” niigɨ́ noho nɨmô marigɨ́ tohaáto, niîwĩ. Jesu wi'marã́re yãa peó sẽri basá'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ãpêrã naâ põ'raré Jesu tirópɨ mii eháwã. Naâre yãa peó, Õ'âkɨ̃hɨre sẽri basá dutirã tohô weewã́. Naâ tohô weekã́, ɨ̃sâ wi'marã́re mii ehárãre tu'tîwɨ: —Kɨ̃ɨ̂re kari boótirãta, niîmiwɨ. 


text:
Ɨ̃sâ tohô niikã́, Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Wi'marã́re yɨ'ɨ̂ tiro a'tikã́ du'óo'ya. Naâre ka'mú ta'atikã'ya. Wi'marã́ marî nohore ãyuró ẽho peóma. Ãpêrã kẽ'ra wi'marã́ weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórã yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsama, niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró wi'marã́re yãa peó, sẽri basáwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, ɨ̃sâ apé sia'pɨ wa'â wa'âwɨ. Ma'mɨ̂ pehé kɨogɨ́ Jesu me'ra uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ni'kɨ́ ma'mɨ̂ Jesuré ĩ'yâgɨ ehâwĩ. Kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awĩ: —Mɨ'ɨ̂ masaré bu'egɨ́ ãyugɨ́ niî'. Yɨ'ɨ̂ katî nu'kuakɨhɨ yẽ'e nohó ãyusére weegɨ́sari? niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —De'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re ãyusékãhasere sẽrí yã'ati? Ni'kɨtá ãyugɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ niîmi. Mɨ'ɨ̂ katî nu'ku sĩ'rigɨ, Õ'âkɨ̃hɨ dutisé kũû'kere weeyá, niîwĩ. 


text:
<pb/>Ma'mɨ̂ yɨ'tiwĩ́: —Dise nohóre weegɨ́sari? Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Masaré wẽhé kõ'atikã'ya. Ãpi nɨmóre a'me tãrátikã'ya. Yahatíkã'ya. Ãpêrã yeekãhasere niî sootikã'ya. 


text:
<pb/>Ma'mɨ̂ Jesuré yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ̂ wi'magɨ́pɨta a'teré keoró wee mɨhátiwɨ. Yẽ'e nohó apêye noho yɨ'ɨ̂ wee nemógɨsari? niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ dutisére weé pe'o sĩ'rigɨ, niî pe'tise mɨ'ɨ̂ kɨosére duâ pe'okɨ̃hɨ wa'âya. Duâ toha, teé duâ'ke wapare pahasé kɨorãre o'ôya. Mɨ'ɨ̂ tohô weégɨ ɨ'mɨ̂sepɨ pehé ãyusé kɨogɨ́sa'. Tohô weé toha nɨ'ko, yɨ'ɨ̂re siru tuúgɨ a'tiá, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, ma'mɨ̂ pehé kɨogɨ́ niî tĩhagɨ teeré ma'í yɨ'rɨgɨ, bɨhâ wetise me'ra dahâ tohaawĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ wa'âka be'ro Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Pehé kɨogɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niirópɨ ɨ'mɨ̂sepɨ wa'akã́, diâsa niî'. 


text:
Opâturi mɨsâre niîgɨti taha. Camelo wamêtigɨ awigá yutâ daa pĩ'ô sõrori peepɨ sãhá yɨ'rɨ tãríkã, diâsa niî'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ pehé kɨogɨ́ wa'akã́ pe'e maa, tootá nemoró diâsa niî', niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, ɨ̃sâ tɨ'o mariá wa'âwɨ. Ɨ̃sâ a'mêri sẽrí yã'awɨ: —Too pũríkãre noa nohó pe'e Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ wa'â masirãsari? niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre ĩ'yâ, niîwĩ: —Masá naâ basi wee tutuáse me'ra yɨ'rɨ masítisama. Õ'âkɨ̃hɨ pũrikãre basió'. Kɨ̃ɨ́ maa neê apêye noho weetá basiótise marí', niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niîwĩ: —Wiôgɨ, ɨ̃sâ pe'e mɨ'ɨ̂re siru tuúrã, niî pe'tise ɨ̃sâ kɨomí'kere du'u kũú pe'okã'wɨ. Ɨ̃sâ tohô weé'ke wapare Õ'âkɨ̃hɨ yẽ'e nohóre o'ôgɨsari? niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre niîwĩ taha: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ a'ti nukúkãpɨre neê waropɨ weé'karo weeró noho opâturi weekã́, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ wiôgɨ sãhagɨ́sa'. Sãháa Wiôgɨ duhirí kumuropɨ niî pe'tirãre dutîgɨsa'. Tohô yɨ'ɨ̂ weekã́, mɨsá kẽ'ra yɨ'ɨ̂re dutî tamurãsa'. Mɨsâ yɨ'ɨ̂ tiro doze wiôrã duhisé kumuripɨ duhîrãsa'. Toopɨ́ mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peórã doze kurari Israel kurarikãharãre dutîrãsa'. 


text:
Ãpêrã niî pe'tirã yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri naa yeé wi'serire, naâ akawerérãre, naâ pakɨ sɨmɨáre, naâ põ'raré, naa yeé di'tare du'u kũú wã'karã kẽ'rare a'tîro wa'ârosa'. Pehé naâ kõ'â wã'ka'ke nemoró yẽ'ê nemorãsama. Tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ me'ra katî nu'kurãsama. 


text:
Tohô niîmikã, pãharã́ ni'kâroakãre wiôrã weeró noho niirã́ be'ropɨ́re mehô niirã́ niîrãsama. Pãharã́ ni'kâroakãre mehô niirã́ pe'e kẽ'ra be'ropɨ́re wiôrã weeró noho niîrãsama, niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu be'ropɨ́ kɨ̃ɨ̂ o'oátehere a'tîro werê nemowĩ: —Ɨ'mɨ̂sepɨ yɨ'ɨ̂re ẽho peórãre o'oátehe a'tîro weeró noho niî'. Ni'kɨ́ ɨ'sê wese kɨóro weeró noho niî'. Kɨ̃ɨ̂ bo'rê ke'ari kura ɨ'sê wi'reáhãre a'mâsami. 


text:
Naâre bokágɨ, “Ni'kâ nɨmɨ wapa yeé wɨaro noho mɨsâre wapa yeégɨti”, niîsami. Naâ yɨ'tíka be'ro naâre kɨ̃ɨ yaá wesepɨ da'ra dutígɨ o'ôo'kã'sami. 


text:
Be'ró nove niikã́ ãpêrã da'raáhãre a'mâ nemogɨ wa'âsami. Toopɨ́ makâ dekopɨ da'rasé moorã́ duhirã́re boka ehásami. 


text:
Boka ehá, naâre niîsami: “Mɨsá kẽ'ra yaa wesé ɨ'sê wesepɨ da'rárã wa'âya. Mɨsâre keoró wapa yeégɨti”, niîsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ “Aɨ” niî, naá kẽ'ra da'rárã wa'âsama. 


text:
Be'ró daharí tero niikã́, tohô niikã́ yamîka' três niikã́ meharóta a'mâgɨ wa'â, naâre o'ôo'sami taha. 


text:
Be'ró taha cinco niikã́ makâ dekopɨ wa'âsami. Toopɨ́ ãpêrã da'rasé moorã́ niî baha ke'atirãre boka ehásami. Boka ehágɨ, niîsami: “De'ró weérã mɨsâ da'rasé moorã́ ni'kâri duhî na'iati?” niîsami. 


text:
Naâ yɨ'tisamá: “Ãpêrã ɨ̃sâre ‘Da'rárã wa'âya’, niîtiama. Tohô weérã da'rá wee'”, niîsama. Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wesé wiôgɨ naâre niîsami: “Mɨsá kẽ'ra yaa wesépɨ da'rárã wa'âya. Keoró wapa yeégɨti”, niîsami. Tohô weérã naá kẽ'ra da'rárã wa'âsama. 


text:
<pb/>Yamîpɨ tii wesé wiôgɨ sɨ'orí da'ragɨ́re pihîo, niîsami: “Da'rarã́re pihî nee, wapa yeéya. Be'ropɨ́ ehâ'kãrãre wapa yeé mɨ'taya. Be'ró bo'rê ke'ari kura da'rá nɨ'ka'kãrãre wapa yeé tu'â eha nɨ'koya”, niîsami. 


text:
Tohô weégɨ a'tîro weesamí. Cinco niikã́pɨ wesepɨ́ da'rá nɨ'ka'kãrãre pihîo mɨ'tasami. Ni'kâ nɨmɨ da'rasé wapa wapa yeé wɨaro noho naâre wapa yeésami. 


text:
Be'ró bo'reakã́ da'rá nɨ'ka'kãrã “Ɨ̃sâ naâ nemoró wapá ta'arãsa'”, niîmisama. Tohô niîmikã, naâ wãkû'karo noho wa'âtisa'. Naá kẽ'ra meharóta wapá ta'asama. 


text:
“Ã'rá be'ropɨ́ da'rarã́ ehâ'kãrã yoâtikã ni'kâ horata da'raáma. Ɨ̃sâ pũrikã yoakã́ asisé poó, da'rá na'i tõ'oapɨ. Tohô weemíkã, ɨ̃sâre wapa yeé'karo nohota naá kẽ'rare wapa yeeápɨ”, niîsama. 


text:
Wiôgɨ pe'e ni'kɨ́ tohô bɨsɨ̂ nu'kugɨre a'tîro niîsami: “Yɨ'ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ, mɨ'ɨ̂re yã'âro weégɨ meheta weé'. Mɨ'ɨ̂ da'raátoho dɨporo ‘Ni'kâ nɨmɨ da'ra wapá ta'a wɨaro noho wapá ta'agɨsa'’, niî no'o tohapɨ. 


text:
Tohô weégɨ mɨ'ɨ̂ wapá ta'a'kere yẽ'ê, toháa wa'âya. Yɨ'ɨ̂ ã'rí be'ropɨ́ da'ragɨ́ a'tî'kɨre mɨ'ɨ̂re wapa yeé'karo noho wapa yeégɨti. 


text:
Yeé niyéru niiápɨ. Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ ɨaró noho wapa yeé masi'. Yɨ'ɨ̂ niî pe'tirãre ni'kâro noho o'okã́ naâre doégɨ weetí?” niîsami. 


text:
<pb/>A'tîro niî'. Yarã́ sãhá mɨ'ta'kãrã, naâ be'ro ẽho peó'kãrã kẽ'rare meharóta Õ'âkɨ̃hɨ ãyusére o'ôgɨsami. Tohô weérã niî mɨ'ta'kãrã “Ɨ̃sâre o'ô nemogɨsami”, niî masisome, niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ Jesu me'ra Jerusalẽ́ wa'arí ma'apɨ wa'âwɨ. Ɨ̃sâre, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere mehêkã pihîawĩ. Ɨ̃sâre niîwĩ: 


text:
<pb/>—Mɨsâ ĩ'yâ'. Marî Jerusalẽ́pɨ wa'ârã weé'. Toopɨ́ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre a'tîro weerã́sama. Sacerdotea wiôrãpɨre, tohô niikã́ Moisé ohâ'kere bu'erã́pɨre o'ôrãsama. Naâ yɨ'ɨ̂re wẽhe dutírãsama. 


text:
Naáta taha apé di'takãharã Judeu masa niîtirã wiôrãpɨre wia turiárãsama. Yɨ'ɨ̂re buhíkã', tãrá, kurúsapɨ wẽhe dutírãsama. Naâ tohô weemíkã, yɨ'ɨ̂ i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîwĩ Jesu. Tiago, João pako Jesu me'ra uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Zebedeu nɨmo koô põ'rá Tiago, João me'ra Jesu tirópɨ ehâwõ. Jesuré apêye noho sẽrígo, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâ ke'awõ. 


text:
Jesu koôre niîwĩ: —Yẽ'e nohóre yɨ'ɨ̂ weekã́ ɨasarí? niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwṍ: —Mɨ'ɨ̂ wiôgɨ sãhágɨ, ã'rá yɨ'ɨ̂ põ'ra pɨárãre mɨ'ɨ̂re dutî tamu dutigɨ sõróoapa. Ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ pe'e, ãpí kũûpe' pe'e dɨpoápa, niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu koô põ'raré niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂re sẽrisére tɨ'o masí wee'. Yɨ'ɨ̂ ɨpɨ́tɨ pi'etí, wẽrîgɨsa'. Mɨsá kẽ'ra yɨ'ɨ̂ weeró noho pi'etí masiti? niîwĩ. Naâ yɨ'tiwã́: —Ɨ̃ɨ̂. Pi'etí masi'. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́, Jesu naâre niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta niî'. Mɨsá kẽ'ra pi'etírãsa'. Tohô weemíkã, diakɨ̃hɨ́ pe'e, kũûpe' pe'e mɨsâre dɨpo masítisa'. A'té yɨ'ɨ̂ weesé nií wee'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ bese yuú'kãrã pe'e toopɨ́re duhîrãsama, niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu ɨ̃sâre pihîo, niîwĩ: —Mɨsâ masísa'. A'ti nukúkãre dutirã́ tií di'tare mii wapá wa'âsama. Naâ dokakãharã kẽ'ra meharóta dutîpesama. 


text:
Mɨsâ pũrikã naâ weeró noho weesomé. Tohô weeró noho o'ôrã, mɨsâ wa'teropɨ wiôrã niî sĩ'rirã, ãpêrãre da'rá ko'terã weeró noho niîya. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ weeró noho weeyá. Yɨ'ɨ̂re ãpêrã wee tamuáto niîgɨ meheta a'tîwɨ. Yɨ'ɨ̂ pe'e naâre wee tamúgɨ a'tîwɨ. Tohô niikã́ yã'âro weé'ke wapare pãharã́re wẽrî basa, wapa yeé wĩrogɨ a'tîwɨ, niîwĩ. Jesu pɨárã kapêri bahutírãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
Ɨ̃sâ wa'aró tií ma'a sumútoho pɨárã kapêri bahú no'otirã duhîwã. Jesu yɨ'rɨásere tɨ'ó yã'arã, karíkũwã: —Wiôgɨ, Davi paramí niî turiagɨ, ɨ̃sâre pahá yã'aya, niîwã. 


text:
<pb/>Masá pe'e naâre “Karíkũtikã'ya”, niîmiwã. Tohô niikã́ta, naâ pe'e nemoró karíkũ nemowã: —Wiôgɨ, Davi paramí niî turiagɨ, ɨ̃sâre pahá yã'aya, niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu tohâ nɨ'ka, naâre pihîo sẽrí yã'awĩ: —De'ró yɨ'ɨ̂ weekã́ ɨasarí? niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu naâre pahá yã'agɨ, naâ kapêrire yãa peówĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kura naâ pɨárãpɨta kapêri ĩ'yâwã. Be'ró naá kẽ'ra Jesuré siru tuú wã'kawã.<pb/>


text:
Ɨ̃sâ Jerusalẽ́pɨ ehaátoho dɨporo Betfagé ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨ bu'áropɨ ehâwɨ. Toopɨ́ ehâ, Jesu pɨárã ɨ̃sâ me'rakãharãre tii makápɨ o'ôo'wĩ. 


text:
Naâre niîwĩ: —Siî maka marî diakɨ̃hɨ niirí makapɨ wa'ârãsa'. Toopɨ́ ni'kó jumenta dɨ'té nɨ'ko'kore koô makɨ́ me'ra boka ehárãsa'. Naâre pãâ, miítia. 


text:
No'ó ni'kɨ́ mɨsâre mehêkã niikã́, a'tîro niîya: “Marî wiôgɨ ɨaámi. Maatá wiá no'orosa' taha”, niîya, niîwĩ. 


text:
<pb/>Dɨporókɨ̃hɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ kɨ̃ɨ̂ ohâ'karo nohota tohô wa'âwɨ. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ uúkũ'kere a'tîro ohâkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>Jerusalẽ́kãharãre a'tîro niîya:<pb/>“Ĩ'yâya. Mɨsâ wiôgɨ mɨsâ tiropɨ a'tîmi. Mehô niigɨ́ weeró noho jumenta makɨ wi'magɨ́ bu'ipɨ pesâ wã'katimi”, niî ohâkɨ niîwĩ. 


text:
jumentinhore kɨ̃ɨ̂ pakó me'ra miítikãrã niîwã. Be'ró ɨ̃sa yeé su'tí bu'îkãhasere naâ bu'ipɨ pũûtã peowɨ. Tu'â eha nɨ'ko, Jesu jumento wi'magɨ́ bu'ipɨ mɨhâ pehawĩ. 


text:
Toopɨ́re pãharã́ masá niîwã. Naâ ẽho peósere ĩ'yórã, naa yeé su'tí bu'îkãhasere Jesu yɨ'rɨáropɨ sẽô kũuwã. Ãpêrã ma'â sumútoho pũrî niisé keerire dɨtê kũuwã. 


text:
Masá kɨ̃ɨ̂ dɨporo wa'arã́, kɨ̃ɨ̂ sirokãharã kẽ'ra e'katíse me'ra karíkũwã: —Dɨporókɨ̃hɨpɨ wiôgɨ niî'kɨ Davi paramíre e'katí peorã. Ãyuró wa'aáto ã'rí Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨre. Ɨ'mɨ̂sekãharã kɨ̃ɨ̂re “Ãyú butia'mi” niiáto, niî karíkũ wã'kawã. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Jerusalẽ́pɨ sãháakã, toopɨ́ niirã́ ɨkɨá pe'tia wa'âwã. Pãharã́ sẽrí yã'awã: —Noá niîti kɨ̃ɨ̂a'? niîwã. 


text:
<pb/>Naâre Jesu me'ra wa'arã́ yɨ'tiwã́: —Kɨ̃ɨ̂ Jesu Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Nazaré maka Galiléia di'takɨ̃hɨ niîmi, niîwã. Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ duarã́re kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháawĩ. Toopɨ́re wa'îkɨ̃rã naâ Õ'âkɨ̃hɨre ɨ̃hâ moro peoahã niîwã. Niî pe'tirã tií wi'i po'peapɨ naâre duurã́re, duarã́ kẽ'rare ĩ'yâgɨ, kõ'â wĩro pe'okã'wĩ. Naâ niyéru dɨka yuúri mesare, buhâre naâ duâ duhise kẽ'rare tuu kehé kũu pe'okã'wĩ. Naâ keoró weetíse bu'iri tohô weewĩ́. 


text:
Be'ró naâre niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ a'tîro ohâ no'owɨ: “Yaá wi'i ‘Õ'âkɨ̃hɨre sẽrirí wi'i niî'’, niî no'oka wi'i niî'.” Mɨsâ pe'e keoró weetiápã. Yaharã́ yaa wi'ire weeró noho tohakã́ weé', niî tu'tîwĩ naâre. 


text:
<pb/>Tií wi'ipɨre kapêri bahú no'otirã, sihâ masitirã kɨ̃ɨ̂ tiropɨ a'tîwã. Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, naâre yɨ'rɨówĩ. 


text:
Sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ pe'e kɨ̃ɨ̂ ãyusé weé ĩ'yokã ĩ'yârã, tɨ'sâtiwã. Wi'marã́ tií wi'i po'peapɨ niirã́ a'tîro karíkũwã: —Dɨporókɨ̃hɨpɨ wiôgɨ niî'kɨ Davi paramíre e'katí peorã, niîwã. Teeré tɨ'órã, sacerdotea wiôrã kẽ'ra uâ wa'âwã. 


text:
Tohô weérã Jesuré a'tîro sẽrí yã'awã: —Sõhá wi'marã́ naâ niisére tɨ'otí? Jesu, “Tɨ'ó'. Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niî'kere bu'êpã. A'tîro niî':<pb/>Õ'âkɨ̃hɨ, mɨ'ɨ̂ wi'marã́, tohô niikã́ mi'rirã́re a'tîro weekã́ weeápɨ. Mɨ'ɨ̂re “Ãyú'” niîrã, keoró basâ peo me'rikã weeápɨ, niî'”, niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro sacerdotea wiôrãre, Moisé ohâ'kere bu'erã́re kõ'â wã'ka, Betâniapɨ wa'â wa'âwĩ. Toopɨ́ ɨ̃sâ kãriwɨ́. Jesu figueira wamêtikɨhɨ dɨkâ marikɨhɨ́re yãî dihakã weé'ke niî' 


text:
Tohô weégɨ ma'â sumútohopɨ niikɨhɨ́ figueira wamêtikɨhɨre ĩ'yâgɨ, tigɨ tiró wa'â, tigɨ dɨkáre ĩ'yâ ma'agɨ wa'âwĩ. Neê dɨkâ maríkaro niîwɨ. Pũri pehé di'akɨ̃ niîwɨ. Tohô dɨkâ marikã́ ĩ'yâgɨ, Jesu tigɨré niîwĩ: —Neê opâturi dɨkâti nemosome, niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro maatá yãî diha wa'âwɨ. 


text:
Tohô wa'akã́, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ĩ'yâ mariarã, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'awɨ: —De'ró weéro tigɨ́ maatá yãî dihati? niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre yɨ'tiwĩ́: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Mɨsâ ẽho peóse kɨórã, Õ'âkɨ̃hɨ diakɨ̃hɨ́ta yɨ'tigɨ́sami niîrã, yɨ'ɨ̂ tigɨré yãikã́ weé'karo weeró noho wee masírãsa'. A'té yɨ'ɨ̂ tigɨ́ yãikã́ weé'karo yɨ'rɨóro wee masírãsa'. A'tîgɨ ɨ̃rɨgɨ́re apêropɨ diâ pahirí maapɨ wa'akã́ wee masírãsa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ ẽho peóse kɨórã, niî pe'tise mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrisére bokarã́sa', niîwĩ. Jesuré “Noá dutiró me'ra tohô weetí?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháawĩ. Kɨ̃ɨ̂ tií wi'ipɨ bu'erí kura sacerdotea wiôrã, ãpêrã Judeu masa bɨkɨrã́ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ a'tîwã. Kɨ̃ɨ̂re bu'îri boká sĩ'rirã, sẽrí yã'awã: —De'ró dutisé me'ra mɨ'ɨ̂ weesére tohô weetí? Noá mɨ'ɨ̂re tohô wee dutígɨ dutisé o'oáti? niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre sẽrí yã'a a'megɨti. Mɨsâ yɨ'tikã́, yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre “A'té dutiró me'ra weé'”, niîgɨti. 


text:
Noá Joãore wamê yee dutigɨ o'ôo'pari? Õ'âkɨ̃hɨ tohô wee dutípari? ou masá pe'e kɨ̃ɨ̂re tohô wee dutípari? niîwĩ. Be'ró naâ basi a'mêri niîwã: —Marî “Õ'âkɨ̃hɨ Joãore wamê yee dutikɨ niîwĩ” niikã́, kɨ̃ɨ̂ marîre “Too pũríkãre de'ró weérã Joãore ẽho peótiri?” niîgɨsami. 


text:
Marî “Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'tikɨ niîwĩ; masá kɨ̃ɨ̂re o'ôo'kãrã niîwã” niikã́, masá marîre tu'tî boosama. Niî pe'tirã masá “João Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîwĩ”, niî ẽho peósama, niîwã. 


text:
Tohô weérã “Masîtisa'”, niî yɨ'rɨokã'wã. Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra “A'té dutiró me'ra weé'”, niî weré wee', niîwĩ naâre. Jesu ni'kɨ́ põ'ra pɨárã yee kití me'ra naâre werê'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu naâre a'tîro niî werêwĩ: —Yɨ'ɨ̂ ni'kâroakã weresére de'ró tɨ'ó yã'arãsari mɨsâ? Ni'kɨ́ pɨárã ɨmɨá põ'ratísami. Ni'kɨré a'tîro niîsami: “Makɨ́, yaa wesé ɨ'sê wesepɨ da'rágɨ wa'âya”, niîmisami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ makɨ́ “Wa'á wee'”, niî yɨ'tisamí. Be'ró mehêkã wãkû taha, da'rágɨ wa'âsami. 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ ãpí kɨ̃ɨ̂ makɨ tirópɨ ĩ'yâgɨ wa'âsami. Meharóta kɨ̃ɨ̂re “Da'rágɨ wa'âya”, niîsami. Kɨ̃ɨ̂ makɨ́ yɨ'tisamí: “Aɨ, pakɨ, wa'âgɨti”, niîsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô niî'kɨ niîmigɨ, wa'âtisami, niî werêwĩ Jesu sacerdotea wiôrã, ãpêrã Judeu masa wiôrãre. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ makɨ́ ni'i nohó pe'e kɨ̃ɨ̂ ɨaró weeparí? niî sẽrí yã'awĩ naâre. Naâ a'tîro yɨ'tiwã́: —Kɨ̃ɨ̂ dutî mɨ'ta'kɨ keoró weepĩ́, niî yɨ'tiwã́. Teeré tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. “Yã'arã́”, mɨsâ niirã́, niyéru wapa seérã, tohô niikã́ ɨmɨaré a'me tãrá wapá ta'arã numia mɨsâ ɨ'mɨ̂sepɨ wa'âtiri kura naâ pe'e wa'ârãsama. 


text:
João masaré wamê yeegɨ Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró noho a'tîro ãyuró niisétiro ɨamí niisére bu'ekã́, mɨsâ ẽho peótiwɨ. Naâ mɨsâ “Yã'arã́ niîma” niirã́ pũrikã kɨ̃ɨ̂ weresére ẽho peó, naâ wãkusére dɨka yuúkãrã niîwã. Naâ tohô weekã́ ĩ'yâmirã, mɨsâ pe'e dɨka yuúti, kɨ̃ɨ̂ weresére ẽho peótikãrã niîwɨ, niîwĩ Jesu. Da'rá ko'terã keoró weetí'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu opâturi werêwĩ: —Apêye kití me'ra mɨsâre werê nemogɨti. Teeré tɨ'oyá. Ni'kɨ́ pahiró di'tâ kɨogɨ́ ɨ'sê wese weesamí. Tii wesére sã'ri sãásami. Toopɨ́ naâ ɨ'sê bipe sãátihi peere ɨ̃tâgapɨ se'ê sãhasami. Tohô niikã́ ɨ'mɨári wi'i naâ ko'tê duhiatihi wi'ire weesamí. Tohô weéka be'ro apêropɨ wa'âgɨ, ãpêrãre tii wesére ko'tê dutigɨ kũûsami. Naâre kɨ̃ɨ yaá di'tare da'rasé wapa “Toô kã'ro yɨ'ɨ̂re ɨ'sê wiayá”, niîsami. 


text:
<pb/>Be'ró ɨ'sê dɨkâtiri kura ãpêrã kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre toopɨ́ o'ôo'sami. Naâre o'ôo'gɨ, “Yaá di'ta da'rarã́re yeé ɨ'sêre sẽrírã wa'âya”, niîsami. 


text:
Toopɨ́ ehakã́, tii wesé ko'terã́ kɨ̃ɨ̂ o'ôo'kãrãre yẽ'êsama. Ni'kɨré paâsama. Ãpiré wẽhé kõ'asama. Ãpiré ɨ̃tâ peeri me'ra dokesamá. 


text:
Naâ tohô weekã́ tɨ'ógɨ, tii wesé wiôgɨ too dɨpóro o'ôo' mɨ'ta'kãrã nemoró o'ôo'sami. Naâ ehakã́ ĩ'yârã, tii wesé ko'terã́ naá kẽ'rare meharóta weesamá. 


text:
<pb/>Be'ró o'ôo' tɨogɨpɨa maha, kɨ̃ɨ̂ makɨré o'ôo'sami. A'tîro niî wãkûmisami: “Yɨ'ɨ̂ makɨre wio pesáse me'ra ĩ'yârãsama”, niîmisami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ makɨré ĩ'yârã, tii wesé ko'terã́ naâ basi a'mêri uúkũsama: “Ã'ritá niîmi be'ropɨ́ a'ti wesére yẽ'eákɨhɨ. Mâa, kɨ̃ɨ̂re wẽherã́. Be'ró a'ti wesé mari yaá wese toharósa'”, niîsama. 


text:
Tohô niîka be'ro kɨ̃ɨ̂ makɨré yẽ'ê, tii wesé sumútohopɨ miáa, kɨ̃ɨ̂re wẽhé kõ'asama, niî werêwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ werêka be'ro Jesu wiôrãre sẽrí yã'awĩ: —Too pũríkãre tii wesé wiôgɨ a'tîgɨ, de'ró weegɨ́sari tii wesé ko'terã́re? niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwã́: —Pahá yã'aro mariró naâ yã'arã́re wẽhé kõ'agɨsami. Be'ró kɨ̃ɨ yaá wesere ãpêrã pe'ere ko'tê dutigɨsami. Naâ pe'e ɨ'sê dɨkâti'kere keoró kɨ̃ɨ yeé niisére wiarã́sama, niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu niîwĩ: —Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrire bu'êpã. Yɨ'ɨ̂re wa'aátehere a'tîro ohâ no'owɨ:<pb/>Ɨ̃tâ pĩhiri me'ra wi'í yeerã́ ni'kâ pĩhi naâ ɨatíka pĩhire kõ'ârãsama. Naâ kõ'âka pĩhi me'ra ãpêrã pe'e ãyuró tutuarí wi'i yeê nɨ'ka mɨhasama. Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨ naâ kõ'âka pĩhi me'ra tohô weesamí. Kɨ̃ɨ̂ tohô weé'ke “Ãyú butia'”, niî tɨ'ó yã'a no'o', niî ohâ no'owɨ, niîwĩ Jesu. 


text:
Tohô weégɨ mɨsâre werêgɨti. Sĩ'í wesé wiôgɨ sõhá ko'terã́re di'tâ e'mâ'karo weeró noho Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre weegɨ́sami. Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ wiôgɨ niî sĩ'rimiwĩ. Niî pe'tise ãyusé kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ niisé mɨsa yeé niî boopã. Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarãre, tohô niikã́ yɨ'ɨ̂re ɨatíse bu'iri Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâ kɨo boó'kere e'mâgɨsami. Ãpêrã pe'ere o'ôgɨsami. Naâ yɨ'ɨ̂re ẽho peó, Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́sama. 


text:
Ɨ̃tâga yɨ'ɨ̂ werêkagare a'tîro werêgɨti. No'ó tigapɨ́ bɨrɨ̂ pehagɨ noho mɨto dihó no'ogɨsami. No'ó tigá pe'e kɨ̃ɨ̂ bu'ipɨ dokê pehakã maa, ãyusé mara wa'âgɨsami, niîwĩ. Tohô niîgɨ, kɨ̃ɨ̂re ɨatírã be'ropɨ́ bu'îri da'rê no'orãsama niîgɨ, tohô niîwĩ. 


text:
<pb/>Sacerdotea wiôrã, ãpêrã fariseu masa Jesu tee kitíre werekã́ tɨ'órã, “Marîre tohô niîgɨ weesamí”, niîwã. 


text:
Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróorãtirã yẽ'ê sĩ'rimiwã. Naâ tohô weé sĩ'rimirã, a'tîro wãkûkãrã niîwã: “Masá kɨ̃ɨ̂re ‘Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîmi’, niîsama.” Tohô weérã marî kɨ̃ɨ̂re yẽ'ekã́, marîre yã'âro wee boósama niîrã, wee masítiwã.<pb/>


text:
<pb/>—Õ'âkɨ̃hɨ masaré kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ wa'akã́ weesé a'tîro weeró noho niî'. Ni'kɨ́ di'tâ wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ makɨ́ amûkã dɨ'tekã́ bosê nɨmɨ wee peóro weeró noho niî'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre niîsami: “Yɨ'ɨ̂ kãrɨ̂ werê'kãrãre pihîrã wa'âya”, niîsami. Be'ró naâ pe'e naâre pihikã́, “Wa'á wee'”, niîsama. 


text:
Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, ãpêrãre o'ôo'sami taha. Naâre niîsami: “Yɨ'ɨ̂ pihî'kãrãre werêrã wa'âya. Ba'asé tu'â eha no'o toha'. Yarã́ wekɨá, ãpêrã ekarã́ di'i yohákã weé'kãrãre wẽhe dutí tohapɨ. Niî pe'tise apó no'o toha'. Keêro, bosê nɨmɨ wee peórã a'tiáto”, niîsami. 


text:
Tohô weérã naá kẽ'ra pihîrã wa'âmisama. Naá kẽ'rare yɨ'tití yɨ'rɨokã'sama. “Wa'á wee'”, niîkã'sama. Ãpí kɨ̃ɨ̂ pihî no'o'kɨ kɨ̃ɨ yaá wesepɨ wa'âsami. Ãpí kɨ̃ɨ̂ da'rarópɨ wa'âsami. 


text:
Naâ tohô weesére tɨ'ógɨ, wiôgɨ ɨpɨ́tɨ uâsami. Tohô weégɨ naâre wẽhé kõ'a'kãrãre kɨ̃ɨ yarã́ surárare wẽhe dutígɨ o'ôo'sami. Tohô niikã́ naa yaá makare ɨ̃hâ dutisami. 


text:
Be'ró ãpêrã kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre niîsami: “Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ makɨre bosê nɨmɨ wee peoátehere apó tohapɨ. Tohô weemíkã, yɨ'ɨ̂ pihî'kãrã yã'arã́ niî tĩharã a'tîta basióti yuukã, a'tîtikãrã niiáma. 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terã makâ dekopɨ pihîrã wa'âsama. Niî pe'tirã naâ boka ehárã ãyurã́, yã'arã́re pihî neêo kũu, wiôgɨ yaá wi'ipɨ miáasama. Naâ tohô weekã́, toopɨ́ naâ nererí tũku mu'mûa wa'ása'. 


text:
<pb/>Be'ró wiôgɨ naâre ĩ'yâgɨ wa'âsami. Ni'kɨ́ naâ wa'teropɨ niigɨ́ naâ amûkã dɨ'tekã́ sãyâ wɨaro noho sãyâtigɨre ĩ'yâsami. 


text:
Wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re niîsami: “Akawerégɨ, a'tí bosê nɨmɨre de'ró weé su'tí amûkã dɨ'tekã́ sãyâ wɨaro noho sãyâtimigɨ sãhátiati?” niîsami. Kɨ̃ɨ̂ pe'e yɨ'tití yɨ'rɨokã'sami. 


text:
Be'ró wiôgɨ tií bosê nɨmɨ sɨ'orí weerã́re niîsami: “Kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê, dɨ'pôkãri, amûkãripɨ dɨ'te butuáya. Wiháaro na'î tĩ'aropɨ kõ'âkã'ya. Toopɨ́ pũrî no'ogɨ, upîkari kũ'rî wagɨa, utîgɨsami”, niîsami wiôgɨ. 


text:
A'té weeró noho niî' Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé. Õ'âkɨ̃hɨ pãharã́ masaré pihîmikã, pehêterãkã kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ sãháarãsama, niîwĩ Jesu. Weé ta'sase me'ra Jesuré bu'îri a'mârã naâ sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro fariseu masa wa'â wa'âwã. Be'ró naâ Jesuré bu'îri boká sĩ'rirã, “A'tîro weerã́”, niî apo yuúkãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã naâ bu'esére siru tuúrãre, tohô niikã́ ãpêrã Herode yaa kurákãharã me'ra Jesu tirópɨ o'ôo'kãrã niîwã. Naâ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ etârã, niîwã: —Masaré bu'egɨ́, ɨ̃sâ mɨ'ɨ̂ niisétisere masî'. Mɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ uúkũ'. Masá yɨ'ɨ̂re de'ró wãkûrãsari? niiró mariró diakɨ̃hɨ́ uúkũ'. Õ'âkɨ̃hɨ yeere diakɨ̃hɨ́ werê'. Ãpêrã wiôrã niîma niiró mariró niî pe'tirãre ni'kâro noho ĩ'yâ'. 


text:
Tohô weérã mɨ'ɨ̂re apêye noho sẽrí yã'arã a'tiápɨ. Romano masa wiôgɨre kɨ̃ɨ̂ niyéru wapa seésere wapa yeékã, marîre dutisé ãyú niîti, ou yã'â niîti nee? Naâ Jesuré bu'îri boká sĩ'rirã, tohô niîwã. (Jesu “Wapa yeéro ɨá'” niikã́ maa, Judeu masa “Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨréta ẽho peóro ɨá'; mɨ'ɨ̂ tohô niisé yã'â niî'”, niî bookãrã niîwã. “Wapa yeétikã'ro ɨá'” niikã́ pe'e maa, “Romano masa wiôgɨre yɨ'rɨ́ nɨ'kagɨ weé'”, niî bookãrã niîwã). 


text:
<pb/>Tohô weégɨ Jesu naâ yã'âro wãkusére ĩ'yâgɨ, a'tîro niîwĩ: —Mɨsâ tohô niîrã, weé ta'sarã niî'. De'ró weérã yɨ'ɨ̂re mehêkã yɨ'tígɨ, bu'îri bokagɨ́sami niîrã, sẽrí yã'ati? 


text:
Niyéru kuhi romano masa wiôgɨre wapa yeéri kuhi nohore miítia, niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, ni'kâ nɨmɨ da'ra wapá ta'ari kuhi nohore miítiwã. 


text:
Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu naâre sẽrí yã'awĩ: —Noa nohó yaa diâpoa, noá wamé wã'yatí a'ti kuhípɨre? niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ yɨ'tiwã́: —César, romano masa wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ diâpoa, kɨ̃ɨ̂ wamé wã'yá', niîwã. Be'ró Jesu naâre niîwĩ: —Too pũríkãre romano masa wiôgɨ wapa yeé dutise nohore kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Õ'âkɨ̃hɨ yee pe'e maa kɨ̃ɨ̂re o'ôya. Kɨ̃ɨ̂ wee dutísere weeyá, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, tɨ'o mariá, be'ró wa'â wa'âwã. Masá wẽrîka be'ro masasére Jesuré sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>Jesuré “Romano masa wiôgɨre wapa yeéro ɨatí?” niîka nɨmɨreta ãpêrã sacerdotea saduceu masa kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã etâwã. Naâ “Wẽrî'kãrãpɨ masasomé”, niî ẽho peóma. Tohô weérã Jesuré masasékãhasere a'tîro niîwã: 


text:
<pb/>—Masaré bu'egɨ́, dɨporópɨ Moisé a'tîro dutîkɨ niîwĩ. “Ni'kɨ́ nɨmôtigɨ põ'ratítimigɨ wẽrikã́, kɨ̃ɨ̂ akabihí kɨ̃ɨ̂ nɨmó niî'kore nɨórẽ'ato. Be'ró kɨ̃ɨ̂ koô me'ra neê waro põ'ratí mɨ'tagɨre kɨ̃ɨ̂ ma'mí wẽrî'kɨre põ'ratí basaato”, niîkɨ niîwĩ Moisé. 


text:
Tohôta wa'â' ɨ̃sâ wa'terore. Sete ɨmɨá ni'kɨ́ põ'ra niîwã. Masá ma'mi nɨmôti, be'ró wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Põ'ra marí yuugɨ, kɨ̃ɨ̂ nɨmó niî'kore kɨ̃ɨ̂ akabihíre kũûkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra põ'ratítimigɨ wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. Be'rokɨ̃hɨ́ kẽ'rare tohôta wa'âkaro niîwɨ. Tohô di'akɨ̃ wa'â turia dihakaro niîwɨ teê niî tɨogɨpɨre. 


text:
Naâ sete koô me'ra amûkã dɨ'tékãrã niîwã. Tohô weéro wẽrî'kãrã masakã́, ni'i nɨmó tohá butia'gosari? niî sẽrí yã'awã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre yɨ'tiwĩ́: —Mɨsâ wisí yɨ'rɨa wa'a'. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrikãhasere neê masí wee'. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ tutuasé kẽ'rare masí wee'. 


text:
Wẽrî'kãrã naâ masáka be'ro nɨmôtisome. Põ'ra numiá kẽ'rare numî soosome. Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sepɨ niirã́ weeró noho niîrãsama. 


text:
Apêye noho wẽrî'kãrã masasére werê nemogɨti taha. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yeé kiti ohâka pũripɨ mɨsâre niî'kere bu'êpã. A'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
“Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ niî'. Abraão, Isaque, Jacó wiôgɨ niî'”, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ naâ wiôgɨ niî' niîgɨ, yɨ'ɨ̂ tiropɨ katîma niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ katirã́ wiôgɨ niîmi. Wẽrî bahu dutí'kãrã marimá, niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã, masisé me'ra yɨ'tikã́ ĩ'yârã, masá tɨ'o mariá wa'âwã. Moisé kɨ̃ɨ̂ dutisé kũû'ke, ni'kâro ãyú yɨ'rɨ nɨ'karo niî' niisé niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu saduceu masare di'ta mariákã weesére fariseu masa tɨ'ókãrã niîwã. Teeré tɨ'ó, nerêkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re a'tîro yɨ'tiwĩ́: —A'tîro niî'. “Õ'âkɨ̃hɨ marî wiôgɨre niî pe'tise mɨsâ ẽho peóse me'ra, mɨsâ wãkusé me'ra, mɨsâ tɨ'ó yã'ase me'ra ma'iyá.” 


text:
A'té be'rore tohô kureta niî', niîro pe'ea'. A'tîro niî'. “Marî basi ma'iró nohota ãpêrãre ma'iró ɨá'.” 


text:
A'té pɨáro dutisére weérã, niî pe'tise Moisé kɨ̃ɨ̂ dutî'kere, tohô niikã́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã naâ bu'ê'kere yɨ'tírãta weé', niîwĩ Jesu. Jesu masaré “Cristo naâ niigɨ́ noa makɨ́ niîti?” niî sẽrí yã'a'ke niî' 


text:
<pb/>—Mɨsâ Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨre de'ró tɨ'ó yã'ati? Noa makɨ́ niîti kɨ̃ɨ? niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwã́: —Dɨporókɨ̃hɨpɨ wiôgɨ Davi paramí niî turiagɨ niîmi, niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre niîwĩ: —Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Davi paramí niî turiagɨ niikã́, too pũríkãre de'ró weégɨ Davi Espírito Santo tutuaró me'ra uúkũgɨ, kɨ̃ɨ̂re “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîmi”, niîpari? Marî, marî paramíre “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîmi”, nií wee'. Davi Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨre uúkũ yuugɨ, a'tîro ohâkɨ niîwĩ:<pb/> 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ kɨ̃ɨ̂ makɨré, yɨ'ɨ̂ wiôgɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Yɨ'ɨ̂ tiro wiôgɨ duhirí kumuropɨ duhîgɨsa'. Mɨ'ɨ̂ toopɨ́ duhikã́, mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ tu'timi'kãrãre dokâ ke'akã weegɨ́ti”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ Davi. 


text:
De'ró weégɨ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo Davi paramí niî masi boosari? Davi basíta kɨ̃ɨ̂re “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niîmi”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ paramí se'saro niîtikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ kẽ'ra niîkɨ niîwĩ, niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'órã, neê ni'kɨ́ kã'ró yɨ'titíwã. Tiîta me'ra be'ró maha uîrã, neê sẽrí yã'a nemotiwã.<pb/>


text:
Tohô weérã naâ weresére tɨ'ó, teeré wee sirú tuuya. Naâ weesétise pe'ere ĩ'yâ kũutikã'ya. Naâ ãyuró werê me'rima, werêrã pe'ea'. Tohô weemírã, naâ niisé pe'ere weetíma. 


text:
Naâ dutî wɨaro noho dutî yɨ'rɨokã'sama. Masá teeré põo tẽótisama. Naâ tohô weérã, wɨâ põo tẽóya marisé nɨkɨsére dɨ'te peórã weeró noho weesamá. Naâ masaré teeré wɨâ peorã weeró noho weesamá. Naâ teeré wɨâ dutirã, neê ãpêrã tã'rirã́re wee tamútirã weeró noho weesamá. Neê pahá yã'ati, masaré neê kã'ró wee tamútisama. 


text:
Niî pe'tise naâ weesére masaré ãyuró ĩ'yâ dutirã weé ta'sasama. Masá naâre “Õ'âkɨ̃hɨre ãyuró ẽho peósama” niikã́ tɨ'ó sĩ'rirã, a'tîro weesamá. Naâ diâpoapɨ, naâ amûkãpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũrikãhasere pahirí kasero me'ra ohâ'kere dɨ'té õ'osama. Tohô niikã́ naâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrikã́ ĩ'yâ dutirã ãpêrã yɨ'rɨóro naa yaró su'tîro sumútohopɨ opa daári kɨoróhore sãyâsama. 


text:
Bosê nɨmɨ niikã́ wiôrã naâ duhî wɨase kumuripɨ duhî sĩ'risama. Naâ neresé wi'seripɨ kẽ'rare meharóta weesamá. 


text:
<pb/>Mɨsâ pũrikã ãpêrãre “Mɨsâ ɨ̃sâre bu'erã́ niî'”, niî no'otikã'ya. A'tîro niî'. Mɨsâ ni'kɨ́ põ'rata niî'. Yɨ'ɨ̂ ni'kɨtá mɨsâre bu'egɨ́ niî'. 


text:
Mɨsâ neê ni'kɨré a'ti nukúkãpɨre “Ɨ̃sâ pakɨ”, niîtikã'ya. Mɨsâ ni'kɨtá pakɨ̂ti'. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niîmi. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâ pũrikã “Ɨ̃sâ wiôgɨ”, niî pisû no'otikã'ya. Yɨ'ɨ̂ Cristo Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ ni'kɨtá mɨsâ wiôgɨ niî'. 


text:
No'ó “Yɨ'ɨ̂ ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'ka'” niî tɨ'ó yã'agɨ noho Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re mehô niigɨákã waro tohakã́ weegɨ́sami. No'ó “Yɨ'ɨ̂ ãpêrã yɨ'rɨóro niî'” niî tɨ'ó yã'atigɨ pe'ere Õ'âkɨ̃hɨ ãpêrã yɨ'rɨóro tohakã́ weegɨ́sami. 


text:
<pb/>Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́, tohô niikã́ fariseu masa weé ta'sarã niî'. Masá yɨ'ɨ̂re ẽho peó sĩ'rirãre ka'mú ta'a'. Tohô weérã, yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ wa'arí ma'are naâre bi'árã weé'. Mɨsâ basita yɨ'ɨ̂re ẽho peó wee'. Ãpêrã kẽ'rare ẽho peó sĩ'rikã ɨa sãá wee'. Tohô weéro yã'â butia'ro wa'ârosa' mɨsâre. 


text:
<pb/>Mɨsâ wapê wi'ia numia yeé wi'serire e'mása'. Mɨsâ yã'âro weé'kere wãkû dutitirã yoakã́ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí ta'sa'. Tohô weérã mɨsâ ãpêrã nemoró bu'îri boká yɨ'rɨ nɨ'karãsa'. 


text:
<pb/>Jesu a'tîro niî nemowĩ Moisé ohâ'kere bu'erã́re, tohô niikã́ fariseu masare: —Mɨsâ ɨpɨ́tɨ waro weé ta'sa'. Mɨsâ ẽho peósere no'ó ni'kɨ́ niigɨákãre mɨsâ weeró noho ẽho peókã ɨárã, niî pe'tiropɨ sihâ bi'a'. Be'ró tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂re mɨsâ nemoró yã'âro pekâ me'epɨ wa'âta basiókã weésa'. 


text:
<pb/>Yã'âro wa'ârosa' mɨsâre. Kapêri bahutírã a'mêri wehêro weeró noho niî'. A'tîro niî bu'ê' masaré: “Ni'kɨ́ ‘A'tîro weegɨ́ti’, niîsami Õ'âkɨ̃hɨre. ‘Õ'âkɨ̃hɨ wi'i me'ra tohô weegɨ́ti’ niîka be'ro kɨ̃ɨ̂ niî'kere keoró weetíkã, ‘Bu'îri marí'’, niísa'. “Kɨ̃ɨ̂ ‘Õ'âkɨ̃hɨ wi'ikãhase ouro me'ra tohô weegɨ́ti’ niî'kere keoró weetíkã pũrikãre, Yã'â niî'”, niísa'. 


text:
Mɨsâ tohô niîrã, diakɨ̃hɨ́ wãkú wee'. Tɨ'o masí wee'. Ouro Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niî yuuro, Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ ãyusé tohása'. Õ'âkɨ̃hɨ wi'i, tií wi'ikãhase ouro nemoró ãyú yɨ'rɨ nɨ'ka'. 


text:
Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ dutiró weé sĩ'ritirã, uúkũ me'rise me'ra niî soo'. Masaré a'tîro niísa': “Mɨsâ ‘Õ'âkɨ̃hɨre wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peo wɨaro me'ra tohô weerã́ti’ niî'kere weetíkã, bu'îri marísa'. Wa'îkɨ̃ Õ'âkɨ̃hɨre o'osé toopɨ́ peô'ke me'ra pũrikãre wapatísa'”, niî'. 


text:
Mɨsâ tɨ'o masí wee'. Õ'âkɨ̃hɨre o'osé nemoró naâ wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peo wɨaro pe'e wapatí'. Toopɨ́ ɨ̃hɨ̂ pesase me'ra naâ Õ'âkɨ̃hɨre o'osé ãyusé tohása'. 


text:
Tohô weérã mɨsâ “Õ'âkɨ̃hɨre wa'îkɨ̃rã ɨ̃hâ moro peo wɨaro me'ra tohô weerã́ti” niîrã, teé se'sarore niîrã meheta weé'. Toopɨ́ peoátehe kẽ'rare meharóta weerã́ti, niîrã weésa'. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yaá wi'i, Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niîsami. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨre tií wi'i me'ra tohô weerã́ti niîrã, kɨ̃ɨ̂ me'rata tohô weerã́ti, niîrã weé'. 


text:
Meharóta ɨ'mɨ̂se me'ra tohô weerã́ti niîrã, Õ'âkɨ̃hɨ duhiró me'rata, toopɨ́ duhigɨ́ me'rata niîrã weé'. 


text:
<pb/>Yã'âro wa'ârosa' mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́re, tohô niikã́ fariseu masare. Mɨsâ wee soóse bɨhɨrã niî'. Mɨsâ otesé õ'ô mahakã, hortelã, erva-doce, cominho wamêtise ba'asé sãâ moresere see neéo, opâ sɨ̃'ɨri weésa'. Pɨámukãse sɨ̃'ɨri kɨórã, ni'kâ sɨ̃'ɨ Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ miáa, Õ'âkɨ̃hɨre wamê peo, sacerdotere o'ósa'. Mɨsâ tohô ãyuró weemírã, Moisé ohâ'ke apêye pakasé pe'ere weé wee'. Ãpêrãre keoró weesére, pahá yã'asere, Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peóse pe'ere weé wee'. A'tîro pe'e weeyá. Mɨsâ otesére kɨ̃ɨ̂re o'ô du'utimirã, a'té ãyú yɨ'rɨ nɨ'kasere weeyá. 


text:
<pb/>Mɨsâ basi diakɨ̃hɨ́ weé wee'. Ãpêrã kẽ'rare sɨ'orí diakɨ̃hɨ́ weé wee'. Tohô weérã mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yeekãhasere bu'êrã, kapêri bahutírã a'mêri sɨ'orí tɨ̃á wã'karã weeró noho niî'. Moisé kɨ̃ɨ̂ ohâ'ke, mehô niiseákã dutisé pe'ere wãkû yɨ'rɨrã, apêye paka pe'ere weé wee'. 


text:
<pb/>Mɨsâ wee soórã a'tîro weé'. Bahû yoaropɨ di'akɨ̃ ãyuró weé'. Bapârire bu'îpɨ di'akɨ̃ ãyuró koérã weeró noho wee soó'. Tii paá po'peapɨre pehé yã'asé mɨsâ ãpêrã yeere yahá'ke, ãpêrã yeere ɨâri peha yɨ'rɨ nɨ'ka'ke ũ'îri weeró noho wã'yása'. Tohô weéro yã'â butia'ro wa'ârosa' mɨsâre. 


text:
Mɨsâ fariseu masa tɨ'o masítirã, kapêri bahú no'otirã weeró noho niî'. Neê waro po'peápɨkãhase mɨsâ wãkusére dɨka yuú mɨ'taya. Be'ró bahû yoaropɨ ãyurã́, yã'asé moorã́ toharã́sa'. Bapâri po'peápɨ koé mɨ'ta'karo weeró noho bu'îpɨ kẽ'ra ũ'îri mariró toháro weeró noho weerã́sa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́, fariseu masa wee soórã niî'. Tohô weéro yã'â butia'ro wa'ârosa' mɨsâre. Wẽrî'kãrã masâ peeri weeró noho niî'. Bu'îpɨre ãyuró bahu dutírã pasî me'ra wa'rê'ke kuhirire nɨ'kósa'. Tii peé po'peapɨre wẽrî'kãrã õ'ari, tohô niikã́ diikése naâ ɨpɨ́ yã'asé boâ'ke sãyása'. 


text:
Mɨsâ a'tîro niiséti'. Masá ĩ'yóropɨre ãyurã́ weeró noho bahú'. Po'peápɨ pe'ere wee soóse bɨhɨrã niî'. Mɨsâpɨre yã'asé niî yɨ'rɨa'. 


text:
<pb/>Mɨsâ Moisé ohâ'kere bu'erã́, fariseu masa wee soóse bɨkɨrã niî'. Mɨsâ dɨporókãharã Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã masâ peeri bu'ipɨ ãyuró bahu dutírã yeê nɨ'ko'. Tohô niikã́ ãpêrã masá ãyurã́ niî'kãrãre masâ peeri bu'ipɨ meharóta ma'mâ su'a nɨ'ko'. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, a'tîro uúkũsa'. “Ɨ̃sâ yẽkɨ sɨmɨá Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhékãrã niîwã. Ɨ̃sâ naâ katîka teropɨre niîrã, naâre wẽhekã́, wẽhe tamúti boopã”, niî'. 


text:
Mɨsâ a'teré tohô niîrã, “Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhé'kãrã paramérã niî turiarã niî'”, niîrã weé'. 


text:
<pb/>Mɨsâ wee soóri kurakãharã ãyâ weeró noho niî'. Mɨsâ de'ró weé Õ'âkɨ̃hɨ pekâ me'epɨ bu'îri da'reátehere yɨ'rɨ wetí masisome. 


text:
Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ mɨsâ tiropɨre Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã, masirã́re, bu'erã́re o'ôo'gɨti. Mɨsâ pe'e naâ ni'karérãre wẽhé, ãpêrãre kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'korãsa'. Ãpêrãre naâ nerê wɨase wi'seripɨ paâpe, naâ no'ó wa'asé makaripɨ siru tuú kusiarãsa'. 


text:
Tohô weéro niî pe'tirã masá ãyurã́re wẽhé'ke wapa mɨsâre bu'îri wã'á'. Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá ãyugɨ́ Abel me'ra neê waro wẽhé dɨ'pôkãtikãrã niîwã. Teê Zacaria Baraquia makɨ me'ra yapá da'reokãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re naâ Õ'âkɨ̃hɨre wa'îkɨ̃rãre ɨ̃hâ moro peo wɨaropɨ Õ'âkɨ̃hɨ wi'i dekopɨ wẽhékãrã niîwã. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Tohô weé'ke wapare ni'kâroakã a'tóka teropɨ niirã́re bu'îri wa'ârosa', niîwĩ Jesu. Jesu Jerusalẽ́re ĩ'yâgɨ utî'ke niî' 


text:
<pb/>Fariseu masare tohô niîka be'ro Jesu Jerusalẽ́kãharã, tohô niikã́ too dɨpóropɨ tii makápɨ niî'kãrãre wãkûgɨ, a'tîro niîwĩ: —Jerusalẽ́kãharã, mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarãre wẽhé kõ'a'. Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kãrã kɨ̃ɨ yeé kiti wererã́re ɨ̃tâ peeri me'ra doke wẽhé'. Mɨsâre pehetíri yɨ'ɨ̂ ma'ígɨ, neêo kũu sĩ'rimiwɨ. Ni'kó kãrêkẽ' koô põ'raré wɨɨsé dokapɨ neêo kũuro weeró noho weé sĩ'rimiwɨ. Mɨsâ ɨatíwɨ. 


text:
A'teré tɨ'o masíya. Yɨ'ɨ̂re opâturi ĩ'yâ nemosome maha. Be'ró yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ opâturi a'tikã́pɨ, mɨsâ “Õ'âkɨ̃hɨ dɨporópɨ ‘O'ôo'gɨti’ niî'kɨ ãyú butia'gɨ niîmi” niîrãpɨ ĩ'yârãsa' taha, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ niî'kɨ wiháa wa'âwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wa'arí kura ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, niîwɨ: —Ĩ'yâya a'tí wi'ire. Ãyú butia'ri wi'i, pahirí wi'i niî', niîmiwɨ. 


text:
Ɨ̃sâ tohô niikã́, Jesu niîwĩ: —Mɨsâ a'te pehére ĩ'yâ', ĩ'yârã pe'ea'. Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Niî pe'tise a'tí wi'ikãhase neê ni'kâ ɨ̃tâga apêga bu'ipɨ yeê turia mɨha'ke tohasomé. Niî pe'tise mɨto dihó no'orosa', niîwĩ. A'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo Jesu “A'tîro wa'ârosa'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ wa'â, ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨpɨ ehâwɨ. Jesu toopɨ́ ehâ nuhari kura ɨ̃sâ ya'yióropɨ sẽrí yã'awɨ: —Ɨ̃sâre werêya. De'ró niikã́ tohô wa'ârosari? Yẽ'e nohó me'ra ĩ'yogɨ́sari mɨ'ɨ̂ opâturi a'tiátehere? Tohô niikã́ a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo de'ró weé masîrãsari? niî sẽrí yã'awɨ. 


text:
Pãharã́ a'tîro niî soorãsama. “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé'; Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'”, niîrãsama. Naâ tohô niisére tɨ'órã, pãharã́ siru tuúrãsama. 


text:
Mɨsâ a'mê wẽhese kitire tɨ'ó, “Toopɨ́ tohô wa'âpa'ro” niikã́ tɨ'orã́sa'. Teeré tɨ'órã, ɨkɨátikã'ya. Teé a'tîrota wa'ârosa'. Tohô niîmiro, a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨ'sarósa' yuhûpɨ. 


text:
Ni'kâ kurakãharã ape kurákãharã me'ra a'mê wẽherãsama. Tohô niikã́ ni'kâ di'takãharã apé di'takãharã me'ra meharóta weerã́sama. Pehé apé sia'pɨre ɨhá boasé niîrosa'. Apêropɨre pehé di'tâ nara sãáse niîrosa'. 


text:
A'té niî pe'tise me'ra masá neê waro pi'etí wã'kose niî'. Numiô koô makɨré wɨaátoho dɨporoakã pũrisé nɨ'káro weeró noho niîrosa'. 


text:
<pb/>Tohô wa'akã́, yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã mɨsâre yã'âro weerã́sama. Mɨsâre yẽ'ê, wiôrã tiropɨ miáa, bu'îri da'rê dutirãsama. Mɨsâre wẽherã́sama. Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse bu'iri niî pe'tirokãharã masá mɨsâre ĩ'yâ tu'tirãsama. 


text:
Tohô wa'akã́, pãharã́ yɨ'ɨ̂re ẽho peómi'kãrã ẽho peó du'urãsama. Naâ a'mé tu'ti, ãpêrã wiôrãpɨre bu'îri da'rê dutirã o'ôrãsama. 


text:
Pãharã́ “Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã niî'”, niî soorãsama. Pãharã́re niî soo, ẽho peókã weerã́sama. 


text:
Niî pe'tiro a'tí di'tapɨ Õ'âkɨ̃hɨ masaré yɨ'rɨóse kitire werê se'sa bi'á no'orosa'. Naá kẽ'rare masî dutiro werê no'orosa'. “Yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuúkã, Õ'âkɨ̃hɨ yẽ'êgɨsami”, niî werê no'orosa'. A'té niî pe'tiropɨ se'sâka be'ro a'ti ɨmɨ́koho pe'tirósa' maha. 


text:
Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Daniel wamêtigɨ a'ti ɨmɨ́koho pe'tiátoho dɨporo wa'aátehere ohâ yuukɨ niîwĩ. “Yã'agɨ́, Õ'âkɨ̃hɨre yabigɨ́ noho kɨ̃ɨ yaá wi'i ãyurí wi'ipɨ sãhatígɨ noho Jerusalẽ́kãha wi'ipɨ sãhagɨ́sami”, niî ohâ yuukɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tií wi'ipɨ nu'kukã́ ĩ'yârã, mɨsâ a'ti pũríre bu'ê, tɨ'o masíya. 


text:
Tohô wa'asé nɨmɨri numiâ nihî pakosã numiare, tohô niikã́ põ'rá mi'rirã́ kɨorã́re bɨhâ weose nɨmɨri niîrosa'. Naâ ɨmɨ̂yaro wa'â masisome. 


text:
Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá: “Yɨsɨáse nɨmɨrire, soo wɨári nɨmɨ ɨ̃sâ Judeu masa yoarópɨ wa'âtiri nɨmɨre wa'âtikã'ato”, niîya. 


text:
Tohô wa'asé nɨmɨrire ɨpɨ́tɨ pi'etíse niîrosa'. Õ'âkɨ̃hɨ a'ti nukúkã weéka be'rore toô kã'ro pi'etíse maríkaro niîwɨ. Be'ropɨ́ kẽ'rare toô kã'ro pi'etíse marirósa'. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ naâ pi'etíse nɨmɨrire dɨôtikã maa, neê ni'kɨ́ yɨ'rɨ wetíti butia' boosami. Õ'âkɨ̃hɨ pe'e kɨ̃ɨ yarã́, kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãre pahá yã'agɨ, tohô wa'asé nɨmɨrire dɨôgɨsami. 


text:
<pb/>Ãpêrã mɨsâre a'tîro niî soorãsama. “Ĩ'yâya. Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo a'tó niîmi.” Ou apé tero weérã “Sõ'opɨ́ niîmi”, niîrãsama. Naâ tohô niikã́, ẽho peótikã'ya. 


text:
Pãharã́ niî soorã a'tîrãsama. A'tîro niîrãsama: “Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî'. Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ niî'”, niî soorãsama. Naâre ẽho peókã weé sĩ'rirã, pehé weé ĩ'yose ĩ'yorã́sama. Basiókã maa, Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂ besé'kãrãpɨreta ẽho peó du'ukã weé sĩ'rirãsama. 


text:
Tohô weérã ãpêrã mɨsâre “Sõ'opɨ́ yukɨ́ marirópɨ Cristo niîsami, ĩ'yârã wa'âya” niikã́, wa'âtikã'ya. Ãpêrã “A'ti tũkúpɨ niîmi, ĩ'yârã a'tiá” niikã́, ẽho peótikã'ya. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tirí kura a'tîro niîrosa'. Muhîpũ mɨhátiro pe'e, kɨ̃ɨ̂ sãháaro pe'e kẽ'rare bɨpô ya'báro weeró noho niîrosa'. Ya'yióropɨ a'tîsome. 


text:
Ãpi nohó wa'îkɨ̃ boakã́, yukâ maatá masî, wĩhî wã'kasama. Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, “Ãpi nohó boaápĩ”, niî masî'. A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ a'tikã́, masá masîrãsama, niîwĩ Jesu. Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ de'ró weé a'tîgɨsari? niisé niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro niî nemowĩ: —Teé pi'etíse nɨmɨri yɨ'rɨ́ka be'ro muhîpũ ɨmɨ̂kohokɨ̃hɨ na'î tĩ'a wa'âgɨsami. Yamîkɨ̃hɨ kẽ'ra bo'rê yuusome. Yõkoá bɨrɨ̂ diharãsama. Niî pe'tirã ɨ'mɨáropɨ niirã́ nara sãákã weé no'orãsama. 


text:
Tohô wa'akã́, ɨ'mɨ̂sepɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tisére ĩ'yârãsama. Niî pe'tise makarikãharã uîrã, utîrãsama. Yɨ'ɨ̂ o'me kuráripɨ tutuaró me'ra asisté dihatikã, ĩ'yârãsama. 


text:
Yɨ'ɨ̂re werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharãre niî pe'tiro a'tí di'tapɨ o'ôo'gɨti. Yaró coroneta ɨpɨ́tɨ bɨsɨkã́, yɨ'ɨ̂ besé'kãrã niî pe'tiro no'ó niirókãharãre neêorãsama. 


text:
<pb/>Mɨsâre otesé figueiragɨ wamêtikɨhɨkãhase me'ra bu'êgɨti. Tigɨ dɨpɨ́ripɨ pũrî yãsâ wihikã, “Kɨ'má wa'ârotiro weé'”, niísa'. 


text:
A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ too dɨpóro niî'ke pehé wa'akã́ ĩ'yârã, “Kã'roákã Jesu a'tí di'ta wiôgɨ sãhaátoho dɨ'sá'”, niîya. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. A'té pehé tohô wa'arí kura niirã́ wẽrîsome. Tohô wa'asére ĩ'yâ pe'okã'rãsama. 


text:
A'ti ɨmɨ́koho, a'tí di'ta pe'ti dihárosa'. Yɨ'ɨ̂ uúkũse, yɨ'ɨ̂ bu'esé pũrikã niî nu'kukã'rosa'. Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ niî'ke keoró wa'ârosa'. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ opâturi a'tiátehe maa tii nɨmɨ́ niikã́, tií hora niikã́ a'tîgɨsa' niisére neê masî no'oya marí'. Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ kẽ'ra masí wee'. Yɨ'ɨ̂ pakɨ Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá masîsami. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tirí kura kẽ'rare dɨporókɨ̃hɨpɨ Noé kɨ̃ɨ̂ niîka teropɨ weé'karo noho weerã́sama. 


text:
Õ'âkɨ̃hɨ a'ti nukúkã mioátoho dɨporo masá ba'â, sĩ'rí, amûkã dɨ'té, naâ põ'ra numiáre numî sookãrã niîwã. A'teré wee tɨókãrã niîwã teê Noé kɨ̃ɨ̂ yukɨ̂sɨhopɨ sãháari kurapɨ. 


text:
Naâ, neê “Mehêkã wa'ârosa'”, niî wãkû ma'atikãrã niîwã. Be'ró akôro pehâa, naâre diâ miorí kurapɨ tɨ'o masíkãrã niîwã. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tirí kura kẽ'rare masá meharóta weerã́sama. 


text:
Yɨ'ɨ̂ a'tirí kura ɨmɨá pɨárã ni'kâro me'ra wesepɨ́ da'rarã́, ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨ miáa no'ogɨsami. Ãpí yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ tohagɨ́sami. 


text:
Apêye kẽ'rare a'tîro masîya. Yahagɨ́ tií hora niikã́ a'tîgɨsami niîgɨ, wi'í wiôgɨ kãritísami. Kɨ̃ɨ̂re ko'tê, kɨ̃ɨ yaá wi'ire yahagɨ́ pãâo sãhakã, ka'mú ta'asami. 


text:
Mɨsá kẽ'ra ã'rí weeró noho niîya. Mɨsâ neê kã'ró wãkûtiri kura yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîgɨsa', niîwĩ. Jesu pɨárã da'rá ko'terã yee kití me'ra bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu a'tîro niî nemowĩ: —Noa nohó pe'e yɨ'ɨ̂ dutiró weé nu'kugɨ, tɨ'o masígɨ waro niîsari? niîgɨ, a'tîro werêgɨti. Wiôgɨ apêropɨ wa'âgɨ, kɨ̃ɨ yaá wi'ire ko'tê dutigɨ ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'tegɨre kũûsami. “Ãpêrã da'rá ko'terãre no'ó dɨ'sasé nohore ba'asé ekayá”, niîsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ kũû'kɨre dutî'kere weetí'ke wapa ɨpɨ́tɨ kɨ̃ɨ̂re bu'îri da'rêgɨsami. Ãpêrã yã'arã́, wee soórãre wa'â'karo noho bu'î peha siru tuugɨsami. Tohô wa'akã́, kɨ̃ɨ̂ pũrî no'ogɨ, upîkari kũ'rî wagɨa, utîgɨsami, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niirópɨ noa nohó sãháarosari? niîgɨ, a'tîro niî werêwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ niirópɨre sãhaátehe a'tîro weeró noho niî'. Pɨámukãrã nu'mia naâ me'rakõho marapɨ́ niiákɨhɨ a'tikã́ ko'têsama. Naâ nɨkɨ ɨ'sê me'ra sĩ'óo'separe kɨosamá. 


text:
Apo yuú'kãrã nu'mia pe'e pose yeé'kepapɨre miáasama. Tohô niikã́ apêyepaga me'ra ɨ'sêre miáa nemosama. 


text:
Be'ró yamî deko ẽháakã, ãpêrã pe'e a'tîro karíkũ mɨ'tasama: “Koô marapɨ́ niiákɨhɨ a'tî tohami. Põo tẽrírã a'tiá”, niîsama. 


text:
Naâ tohô karíkũkã, niî pe'tirã nu'mia wã'ká pe'tia wa'âsama. Wã'ká, naa yeé sĩ'óo'separe apo bɨrósama. 


text:
Ɨ'sê miáati'kãrã nu'mia pe'e ãpêrã miáa'kãrãre a'tîro niîsama: “Ɨ̃sá kẽ'rare kã'ró ɨ'sê sĩ'óo'se o'ôya. Ɨ̃sâ sĩ'óo'sepa yatîro weé'”, niîsama. 


text:
Ɨ'sê miáa'kãrã nu'mia pe'e naâre yɨ'tisamá: “Mɨsâre o'ôsome. Ɨ̃sâ mɨsâre o'okã́ maa, ɨ̃sâre ehâti, mɨsá kẽ'rare ehâti boosa'. Mɨsâ basi naâ ɨ'sê duâ wɨaropɨ duúrã wa'âya”, niîsama. 


text:
Naâ ni'kâmukãrã nu'mia ɨ'sê duúrã wa'âka be'ro naâ me'rakõho marapɨ́ niiákɨhɨ etâsami. Ãpêrã apo yuú'kãrã nu'mia pe'e kɨ̃ɨ̂ me'ra bosê nɨmɨ weerí wi'ipɨ sãháasama. Naâ sãháaka be'ro tií wi'ikãharã soperé bi'ákã'sama. 


text:
Be'ropɨ́ ɨ'sê duúrã ehâ'kãrã nu'mia dahâa, bosê nɨmɨ weerí wi'i sopepɨ́ etâ, “Wiôgɨ, ɨ̃sâre pãâoya”, niîsama. 


text:
Naâ tohô pisukã́ tɨ'ógɨ, naâ me'rakõho marapɨ́ niiákɨhɨ naâre yɨ'tisamí: “Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre neê masîtisa'”, niîsami, niî werêwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Jesu teeré werêka be'ro ɨ̃sâre niîwĩ: —A'té weeró noho yɨ'ɨ̂ a'tiátihi nɨmɨre mɨsâ masí wee'. Tohô weérã ãyuró wãkû apo yuúya, niîwĩ. I'tiárã da'rá ko'terã yee kití me'ra Jesu bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre a'tîro werê nemowĩ: —Yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ opâturi a'tîgɨ, masaré o'oátehe a'té weeró noho niî'. Ni'kɨ́ masɨ́ apé di'tapɨ wa'âgɨ, kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre pihîosami. Naâre kɨ̃ɨ yeére ko'tê dutigɨ kũûsami. 


text:
<pb/>Naâre naâ da'raátoho põo tẽóro kũû bɨrosami. Ni'kɨré ni'kâmukãsetiri mil niyéru kuhiri wapa bɨhɨ́se kuhirire o'ôsami. Ãpiré pɨáti mil kuhiri o'ôsami. Ãpiré mil kuhiri o'ôsami. O'ô toha, wa'â wa'âsami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ wa'âka be'ro ni'kâmukãsetiri mil kuhiri o'ô no'o'kɨ maatá teé niyéru me'ra da'rá, tiikéseta wapá ta'a nemosami. 


text:
<pb/>Be'ró, yoâka be'ropɨ naâ wiôgɨ sihâgɨ ehâ'kɨ dahâsami. Kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre pihîo, naâ da'rá'kere aposamí. 


text:
Ni'kâmukãsetiri mil kuhiri kɨó'kɨ ehâ mɨ'tasami. Apêye tiikéseta kɨ̃ɨ̂ wapá ta'a'kere wiágɨ, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨre niîsami: “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re ni'kâmukãsetiri mil kuhiri o'ôwɨ. A'té kɨó'. Teé me'ra apêye tiikéseta mɨ'ɨ̂re wapá ta'a basawɨ”, niîsami. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wiôgɨ niîsami: “Mɨ'ɨ̂ ãyuró weeápã. Yɨ'ɨ̂ dutî'karo nohota keoró weé me'rikã'apã. Yɨ'ɨ̂ kã'roákã kũû'ke me'ra ãyuró weeápã. Tohô weégɨ pehé yɨ'ɨ̂ kɨosére ko'tê dutigɨ sõróogɨti. A'tiá. Yɨ'ɨ̂ me'ra e'katí tamuya”, niîsami. 


text:
<pb/>Be'ró ãpí da'rá ko'tegɨ pɨáti mil kuhiri o'ô no'o'kɨ ehâsami. Wiôgɨre a'tîro niîsami: “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, yɨ'ɨ̂re pɨáti mil kuhiri o'ôwɨ. A'té kɨó'. Teé me'ra tiikéseta taha mɨ'ɨ̂re wapá ta'a basawɨ”, niîsami. 


text:
<pb/>Wiôgɨ kɨ̃ɨ̂re niîsami: “Mɨ'ɨ̂ ãyuró weeápã. Yɨ'ɨ̂ dutî'karo nohota keoró weé me'rikã'apã. Yɨ'ɨ̂ kã'roákã kũû'ke me'ra ãyuró weeápã. Tohô weégɨ pehé yɨ'ɨ̂ kɨosére ko'tê dutigɨ sõróogɨti. A'tiá. Yɨ'ɨ̂ me'ra e'katí tamuya”, niîsami. 


text:
<pb/>Be'ró maha mil kuhiri o'ô no'o'kɨ ehâ, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨre a'tîro niîsami: “Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ tutuaró da'ra dutígɨ niisére masîwɨ. Mɨ'ɨ̂ da'ratímigɨ, ãpêrã yee da'rasé wapa me'ra mɨ'ɨ̂ wapá ta'a'. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wiôgɨ a'tîro yɨ'tisamí: “Yɨ'ɨ̂ kũû'ke me'ra mɨ'ɨ̂ yã'âro weeápã. Yã'agɨ́, nihî sihagɨ niî'. Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re a'tîro wãkûpã. ‘Da'ratímigɨ, ãpêrã da'rasé wapa me'ra wapá ta'ami’, niîpã. 


text:
Mɨ'ɨ̂ tohô wãkûgɨ, yeé niyérure yaatímigɨ, niyéru nɨrorí wi'ipɨ bɨkɨâ mɨha dutigɨ kũû boopã. Tohô weéka be'ro yɨ'ɨ̂ dahâgɨ, tií wi'ipɨ kũyaró mɨhâa'ke me'ra yẽ'ê booapã”, niîsami. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro ãpêrã toopɨ́ niirã́re niîsami: “Kɨ̃ɨ yeé mil kuhirire e'mâ, pɨámukãsetiri mil kɨogɨ́ pe'ere o'ôya. 


text:
A'tîro niî'. No'ó pehé kɨogɨ́re nemoró o'ô no'orosa'. Kɨ̃ɨ̂ pehé kɨó yɨ'rɨogɨsami. Ãpí moogɨ́ pe'ere kɨ̃ɨ̂ kɨomí'keakãpɨreta e'mâ pe'okã' no'ogɨsami. 


text:
Ã'rí da'rá ko'tegɨ keoró weetígɨre yẽ'ê, na'î tĩ'aro wiháaropɨ kõ'âkã'ya. Toopɨ́ pũrî no'ogɨ, upîkari kũ'rî wagɨa, utîgɨsami”, niîsami naâ wiôgɨ, niîwĩ Jesu. Jesu niî pe'tise di'takãharãre beseátehe niî' 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre werê nemowĩ: —Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'ti nukúkãkãharãre dutîgɨ a'tîgɨti. Yɨ'ɨ̂re werê ko'terã ɨ'mɨ̂sekãharã me'ra a'tîgɨ, asistése me'ra a'tîgɨti. Be'ró wiôgɨ duhirí kumuropɨ duhîgɨsa'. 


text:
Niî pe'tise di'takãharã yɨ'ɨ̂ duhiró tiropɨ nerêrãsama. Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂re ẽho peórãre mehêkã, ãpêrã yɨ'ɨ̂re ẽho peótirãre mehêkã dɨka waá nɨ'kogɨti. Ni'kɨ́ ekarã́ ko'tegɨ́ ovelhare mehêkã, cabrare mehêkã dɨka waá nɨ'kogɨ weeró noho weegɨ́ti. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ ovelhare diakɨ̃hɨ́kãha amukã pe'e nɨ'kosamí. Cabra pe'ere kũûpe' pe'e nɨ'kosamí. A'té weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórãre diakɨ̃hɨ́ pe'e nɨ'kogɨ́ti. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã pe'ere kũûpe' pe'e nɨ'kogɨ́ti. 


text:
Tohô weéka be'ro diakɨ̃hɨ́ pe'e nu'kurã́re niîgɨti. “A'tiá. Yɨ'ɨ̂ pakɨ mɨsâre ãyuró weeámi. Neê waropɨ kɨ̃ɨ̂ a'ti nukúkãre weé nɨ'kaka teropɨ mɨsâ niiátohore apo yuú tohakɨ niîwĩ. Teeré yẽ'êrã a'tiá maha. 


text:
Yɨ'ɨ̂ ɨhá boakã́, yɨ'ɨ̂re ekawɨ́. Yɨ'ɨ̂ ako wɨókã, sĩ'risé tĩâwɨ. Yɨ'ɨ̂ apêropɨ sihakã́, yɨ'ɨ̂re kãriró o'ôwɨ. 


text:
Su'tí dɨ'sakã́, yɨ'ɨ̂re sãâwɨ. Do'âtikã, yɨ'ɨ̂re ĩ'yâ kusiawɨ. Ãpêrã yɨ'ɨ̂re bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróokã, yɨ'ɨ̂re ĩ'yârã etâwɨ”, niîgɨti. 


text:
Teeré tɨ'órã, diakɨ̃hɨ́ pe'e nu'kurã́, naâ yã'âro weé'kere akobohó no'o'kãrã a'tîro niîrãsama: “Ɨ̃sâ wiôgɨ de'ró niikã́ mɨ'ɨ̂re ɨhá boakã́, ekarí? De'ró niikã́ mɨ'ɨ̂ ako wɨókã, tĩâri? 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́, naâre yɨ'tigɨ́ti: “Mɨsâre diakɨ̃hɨ́ werêgɨti. Mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peórãre, no'ó mehô niirã́pɨreta ãyuró weérã, yɨ'ɨ̂reta weérã weewɨ́.” 


text:
<pb/>Be'ró kũûpe' pe'e nu'kurã́re a'tîro niîgɨti: “Mɨsâ Õ'âkɨ̃hɨ bu'îri da'rê no'oahã niî'. Tohô weérã a'toré niîtikã'ya. Pekâ me'e ɨ̃hɨ̂ nu'kuri me'epɨ wa'âya. Tií me'e wãtiâ wiôgɨ, kɨ̃ɨ̂ me'ra ɨ'mɨ̂sepɨ kõ'â diho'kãrãre apo yuúka me'e niî'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ apêropɨ sihakã́, yɨ'ɨ̂re kãrisé o'ôtiwɨ. Yɨ'ɨ̂re su'tí dɨ'sakã́, sãâtiwɨ. Yɨ'ɨ̂ do'âtikã, yɨ'ɨ̂ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niikã́ kẽ'rare, ĩ'yârã wa'âtiwɨ.” 


text:
<pb/>Teeré tɨ'órã, a'tîro niîrãsama: “Wiôgɨ, mɨ'ɨ̂ ɨhá boakã́, ako wɨókã, apêropɨ sihakã́, su'tí mookã́, do'âtikã, bu'îri da'rerí wi'ipɨ niikã́, de'ró niikã́ noho ɨ̃sâ mɨ'ɨ̂re wee tamútiri?” niîrãsama. 


text:
<pb/>Yɨ'ɨ̂ naâre yɨ'tigɨ́ti: “Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Mɨsâ ã'rá mehô niirã́re wee tamútiwɨ. Naâre wee tamútirã, yɨ'ɨ̂reta wee tamútirã weewɨ́”, niîgɨti. 


text:
<pb/>Be'ró naâre bu'îri da'rê bahuriógɨti. Ãpêrã yã'âro weé'kere akobohó no'o'kãrã pe'e katî nu'kusere boká, ɨ'mɨ̂sepɨ wa'ârãsama, niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
<pb/>—Mɨsâ masî', Páscoa bosê nɨmɨ wa'aátoho pɨá nɨmɨ dɨ'sá'. Tií bosê nɨmɨ niikã́, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre wiôrãpɨre o'ô, kurúsapɨ paâ bi'pe wẽherã́sama, niîwĩ. 


text:
<pb/>Tiîtare sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, Judeu masa bɨkɨrã́, Caifá sacerdotea wiôgɨ yaá wi'i sopé pɨ'topɨ nerêkãrã niîwã. 


text:
Teeré apomírã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Bosê nɨmɨ niikã́ weetíkã'rã. Masá kɨ̃ɨ̂re ma'írã, no'ó ɨaró karíkũ ma'a, marî tohô weesére dohórẽ' boosama, niîkãrã niîwã. Ni'kó numiô Jesuré ma'í yɨ'rɨgo ɨ'mɨ̂tihise piô peo'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ “Jesuré wẽherã́ti” niî apóka terore Jesu Betâniapɨ niîwĩ. Simão kamî boâ, yɨ'rɨ́'kɨ yaá wi'ipɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ niikã́, ni'kó numiô kɨ̃ɨ̂ tiro a'tîwõ. Koô ɨ'mɨ̂tihikaha akostíkahare kɨowṍ. Teé ɨ'mɨ̂tihisere wapa bɨhɨ́se niîwɨ. Koô Jesu ba'â duhigɨre kɨ̃ɨ̂ dɨpôa bu'ipɨ ɨ'mɨ̂tihise piô peowõ. 


text:
Koô tohô weekã́ ĩ'yârã, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ɨpɨ́tɨ uâwɨ. Ɨ̃sâ basi a'mêri niîwɨ: —De'ró weégo tohô weetí? Mehô waro a'teré bahuriógo weemó. 


text:
Koô tohô weetígo, ãpêrãre pahiró duâ wapá ta'a booapõ. Teé me'ra pahasé kɨorãre wee tamú booapõ, niîwɨ. 


text:
Jesu ɨ̃sâ tohô niisére masîgɨ, ɨ̃sâre niîwĩ: —De'ró weérã koôre kari boórã weetí? A'teré yɨ'ɨ̂re tohô weégo, ãyuró weégo weemó. 


text:
Pahasé kɨorã mɨsâ wa'teropɨ niî nu'kukã'rãsama. Yɨ'ɨ̂ pũrikãre mɨsâ wa'teropɨre niî nu'kukã ĩ'yâsome. 


text:
Koô yɨ'ɨ̂re teeré piô peogo, yɨ'ɨ̂ wẽrîka be'ro naâ yaátoho dɨporo wa'reátehere weeró noho wee yuúgo weemó. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Yɨ'ɨ̂ masaré yɨ'rɨóse kitire no'ó niiró werê kusiarã, niî pe'tiro a'tí di'tapɨre a'tîro weerã́sama. A'tîgo koô yɨ'ɨ̂re weé'kere koôre wãkû dutirã werêrãsama, niîwĩ Jesu. Juda Jesuré kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ tu'tirã tiropɨ o'ô'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu numiôre tohô niîka be'ro ɨ̃sâ Jesu bu'erã́ me'rakɨ̃hɨ niî'kɨ, Juda Iscariote naâ niigɨ́ a'tîro weewĩ́. Sacerdotea wiôrã tiropɨ wa'â tĩhagɨ, uúkũgɨ wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ Jesuré mɨsâre o'okã́, no'ó kõ'ro niyéru yɨ'ɨ̂re wapa yeérãsari? niîkɨ niîwĩ. Tohô niikã́ tɨ'órã, naâ trinta niyéru kuhirire o'ôkãrã niîwã. 


text:
Naâ wapa yeéka be'ro kɨ̃ɨ̂ “De'ró niikã́ Jesuré wiôrãpɨre o'oró ɨamítito yɨ'ɨ̂re?” niî wãkûkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra kɨ̃ɨ̂ ba'â tɨo'ke niî' 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ Jesu bu'erã́ naâ pãú bɨkɨasé me'ra moretí'kere ba'arí bosê nɨmɨ niî nɨ'kakã, kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â, sẽrí yã'awɨ: —No'opɨ́ marî Páscoa bosê nɨmɨ ba'aátohore apo yuúkã ɨasarí? niîwɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ ɨ̃sâre niîwĩ: —Jerusalẽ́pɨ wa'âya. Toopɨ́ ni'kɨ́ niîsami. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîya. “Ɨ̃sâre bu'egɨ́ a'tîro niî dutiami. ‘Yɨ'ɨ̂ pi'etiátoho kã'roákã dɨ'sá'. Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ yɨ'ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'â tɨogɨti’, niî werê dutiami Jesu”, niîya. 


text:
<pb/>Tohô weérã Jesu o'ôo'kãrã kɨ̃ɨ̂ dutî'karo nohota weékãrã niîwã. Páscoa niikã́ ɨ̃sâ ba'aátehere apo yuúkãrã niîwã. 


text:
Ɨ̃sâ ba'arí kura Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Ni'kɨ́ mɨsâ wa'teropɨ niigɨ́ yɨ'ɨ̂re wiôrãpɨre wẽhe dutígɨ o'ôgɨsami, niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, ɨ̃sâ ɨpɨ́tɨ bɨhâ wetiwɨ. Be'ró a'mêri sẽrí yã'a bɨrowɨ: —Ɨ̃sâ wiôgɨ, yɨ'ɨ́ta niîkã'sa' baa, niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu ɨ̃sâre yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ̂ me'ra a'ti paápɨ yosó ba'agɨ kɨ̃ɨ́ta niîgɨsami wiôrãpɨre o'oákɨhɨ. 


text:
Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũri niî'karo nohota wa'ârosa'. Tohô wa'akã́, yɨ'ɨ̂re wiôrãpɨre o'ogɨ́ maa yã'â butia'ro wa'ârosa'. Kɨ̃ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta bahuáti yɨ'rɨokã, nemoró ãyu boópã, niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'roakã Juda Jesuré wiôrãpɨre o'oákɨhɨ a'tîro niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, yɨ'ɨ́ta niîkã'sa' baa, niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —Mɨ'ɨ́ta niî', niîwĩ. 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ ba'arí kura Jesu pãugáre miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, pãuré dɨka waá, ɨ̃sâre ekawĩ́. Dɨka waágɨ, ɨ̃sâre niîwĩ: —Ba'âya. A'té yɨ'ɨ̂ ɨpɨ́ niî', niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró sĩ'rirí paare miî, Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîwĩ taha. Tii paáre ɨ̃sâre tĩâgɨ, a'tîro niîwĩ: —Niî pe'tirã a'ti paákãhasere sĩ'rí pe'tikã'ya. 


text:
A'té yeé diî niî'. Masá yã'âro weé'kere wẽrî wapa yeé basagɨsa'. Õ'âkɨ̃hɨ masaré apêye ma'má “A'tîro weegɨ́ti” niî'kere kũûgɨsami. Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ wẽrîgɨ diî a'mâ bɨrose me'ra pãharã́ masá yã'âro weé'kere akobohógɨsami. 


text:
Mɨsâre werêgɨti. A'té ɨ'sê dɨka koo vinho ni'kâroakã marî sĩ'rirã́ weeró noho wee nemósome. Be'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ yɨ'ɨ̂re wiôgɨ sõróokã, mɨsâ me'ra opâturi ma'má vinho sĩ'ri nemógɨsa' taha, niîwĩ Jesu. Jesu Pedrore “Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂re ‘Masí wee'’ niîgɨsa'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Ɨ̃sâ ba'âka be'ro Õ'âkɨ̃hɨre basâ peo toha nɨ'ko, tií wi'ire wiháa wa'âwɨ. Wiháa, ɨ̃rɨgɨ́ Oliveira wamêtikɨhɨpɨ wa'âwɨ. 


text:
Toopɨ́ wa'âgɨ, Jesu ɨ̃sâre niîwĩ: —Mɨsâ niî pe'tirã a'ti yamí uîrã, yɨ'ɨ̂re kõ'â wã'ka pe'tia wa'ârãsa'. Mɨsâ tohô weeátehe Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niiró nohota wa'ârosa'. A'tîro ohâ no'owɨ: “Yɨ'ɨ̂ ovelha ko'tegɨ́re wẽhé no'okã weegɨ́sa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ yarã́ ovelha no'ó ɨaró omastéarãsama”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ yeé kiti ohâka pũripɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro yɨ'tiwĩ́: —Ãpêrã mɨ'ɨ̂re kõ'â wã'kakã, yɨ'ɨ̂ pũrikã neê wa'âsome, niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niisére tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ mɨ'ɨ̂re werêgɨti. Ni'kakã́ yamita kãrêkẽ' uuátoho dɨporo i'tiáti “Kɨ̃ɨ̂re neê masí wee'”, niîgɨsa', niîwĩ. 


text:
<pb/>Pedro kɨ̃ɨ̂re yɨ'tiwĩ́: —Yɨ'ɨ̂ pũrikã naâ yɨ'ɨ̂re wẽhé sĩ'rikã maa, “Kɨ̃ɨ̂ me'ra boâgɨti”, niîgɨsa'. “Kɨ̃ɨ̂re masí wee'”, niîsome, niîwĩ. Be'ró niî pe'tirã ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ niî'karo nohota niî bɨrowɨ. Jesu Getsêmani wamêtiropɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra masá naâ oteró Getsêmani wamêtiropɨ etâwɨ. Toopɨ́ etâ, ɨ̃sâre niîwĩ: —A'tó duhî ni'iya yuhûpɨ. Sõ'opɨ́ yɨ'ɨ̂ pakɨre sẽrígɨ wa'âgɨti, niîwĩ. 


text:
<pb/>Toopɨ́ wa'âgɨ, Pedro, tohô niikã́ Zebedeu põ'ra pɨárãre miáawĩ. Kɨ̃ɨ̂ ɨpɨ́tɨ waro bɨhâ weti, wãkû ke'tikɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re wẽrîta wioro, bɨhâ wetise yɨ'rɨ mahása'. Mɨsâ a'tó tohayá. Yɨ'ɨ̂re ko'têya. Neê kãritíkã'ya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro naâ yɨ'rɨro yoâ kurero wa'â, di'tâpɨ mu'rí ke'akɨ niîwĩ. Toopɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre sẽrígɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Pakɨ́, mɨ'ɨ̂ ɨakã́, yɨ'ɨ̂re a'té yã'âro yɨ'rɨátehe wa'âtikã'ato. Yɨ'ɨ̂ tohô niîmikã, yɨ'ɨ̂ ɨaró weetíkã'ya. Mɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e wa'aáto, niî sẽríkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ i'tiárã tiropɨ mahâmi tohakɨ niîwĩ. Naâ kãrí'kãrãpɨre boka ehákɨ niîwĩ. Pedrore a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Neê kã'roákã kãritímirã, mɨsâ tɨ'sɨ̂ masitisari? 


text:
Kãritíkã'ya. Wãtî ɨ̃sâre niî kehe sãatikã'ato niîrã, Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá. Mɨsâ wãkusépɨ me'ra maa yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'ku sĩ'rimisa'. Mɨsâ se'saro tohô weé sĩ'rimirã, wãkû tutua masitisa'. Tohô weérã Õ'âkɨ̃hɨre sẽriyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró opâturi wa'â, kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽri nemókɨ niîwĩ taha: —Pakɨ́, yã'âro pi'etísere yɨ'ɨ̂re ka'mú ta'a sĩ'ritigɨ, mɨ'ɨ̂ ɨaró weeyá. Yɨ'ɨ̂ ɨaró wa'âtikã'ato, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró opâturi naâ i'tiárã tiropɨ mahâmi tohakɨ niîwĩ. Naâ kãrí'kãrãpɨre boka ehákɨ niîwĩ taha. Naâre wɨhá pũrî yɨ'rɨakaro niîwɨ. 


text:
Tohô weégɨ naâre wã'kotímigɨ, opâturi kɨ̃ɨ̂ pakɨré sẽrígɨ wa'âkɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ sẽrí'karo nohota sẽríkɨ niîwĩ taha. 


text:
Be'ró naâ tiropɨ mahâmi tohagɨ, naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakã maa sooyá; kãriyá maha. Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre masá yã'arã́pɨre o'oátehe ehâ toha'. 


text:
Wã'kâ nɨ'kaya. Te'á naâ tiropɨ wa'ârã. Yɨ'ɨ̂re o'oákɨhɨ a'tî tohami, niîkɨ niîwĩ. Jesuré naâ yẽ'ê wã'ka'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu uúkũri kura Juda, ɨ̃sâ Jesu bu'erã́ me'ra niîmi'kɨ etâwĩ. Pãharã́ masá di'pĩhíri, yukɨpagɨ́ kɨó'kãrã kɨ̃ɨ̂ me'ra a'tîwã. Naâ sacerdotea wiôrã, Judeu masa bɨkɨrã́ naâ o'ôo'kãrã niîwã. 


text:
Juda Jesuré o'oákɨhɨ a'tîro werê yuu tohakɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ wa'sûporopɨ si'siákɨhɨ kɨ̃ɨ́ta niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'êya, niî werê yuukɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ naâre niî'karo nohota weewĩ́. Maatá Jesu tirópɨ ehâ nɨ'kagɨ, “Yɨ'ɨ̂re bu'egɨ́”, niîwĩ. Tohô niîgɨta, Jesuré wa'sûporopɨ si'sîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ me'rakɨ̃hɨ, mɨ'ɨ̂ weégɨ a'tisére weeyá. Tohô niîka be'ro masá a'tî, Jesuré yẽ'ê wã'ka wa'âwã. 


text:
<pb/>Naâ kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê wã'kari kura ni'kɨ́ Jesu bu'egɨ́ kɨ̃ɨ yaá di'pĩhíre wehê wee, sacerdotea wiôgɨre da'rá ko'tegɨre o'mê peero dɨtê pã'rekã'wĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂re niîwĩ: —Weetíkã'ya. Mɨ'ɨ yaá di'pĩhíre nɨrôya. Di'pĩhí me'ra a'me kẽérã noho di'pĩhí me'rata wẽrîrãsama. 


text:
Mɨ'ɨ̂ masí weeti? Yɨ'ɨ̂, yɨ'ɨ̂ pakɨre sẽrikã́ maa, maatá doze kurari kɨ̃ɨ̂re werê ko'terãre yɨ'ɨ̂re wee tamú dutigɨ o'ôo' boosami. Yɨ'ɨ̂ tohô wee masí'. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yẽ'êrã a'tirã́re niîwĩ: —Yahagɨ́re yẽ'êrã a'tîrã weeró noho yɨ'ɨ̂re di'pĩhíri, yukɨpagɨ́ me'ra yẽ'êrã a'tiáti? Niî pe'tise nɨmɨri Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ masaré bu'ê duhiwɨ. Tohô weemíkã, mɨsâ yɨ'ɨ̂re yẽ'êtiwɨ. 


text:
Mɨsâ ni'kâroakã weesé Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tarã yɨ'ɨ̂re ohâ'karo nohota wa'â', niîwĩ Jesu. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'ekã́ ĩ'yârã, ɨ̃sâ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pe'e kɨ̃ɨ̂ ni'kɨréta kõ'â nɨ'kokã, du'tí wã'ka pe'tia wa'âwɨ. Jesuré wiôrã tiropɨ naâ miáa'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesuré sacerdotea wiôgɨ Caifá tiropɨ miáakãrã niîwã. Toopɨ́re Moisé ohâ'kere bu'erã́, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́ nerê yuu tohakãrã niîwã. 


text:
Pedro pe'e Jesuré yoâ kurero siru tuúkɨ niîwĩ. Sacerdotea wiôgɨ yaá wi'i sopé pɨ'topɨ siru tuú tɨokɨ niîwĩ. Toopɨ́ tií sã'riropɨ sãháa, surára pɨ'to duhîkɨ niîwĩ. De'ró wa'â butia'rosari? niîgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Sacerdotea wiôrã, Judeu masa bɨkɨrã́, niî pe'tirã wiôrã Jesuré wẽhé sĩ'rikãrã niîwã. Tohô weérã diakɨ̃hɨ́ niîtise me'ra kɨ̃ɨ̂re werê sãatehere a'mâkãrã niîwã. 


text:
Pãharã́ naâ tiro wa'â, mehêkã niî soomirã, neê kɨ̃ɨ̂re teé bu'iri wẽheró ɨá' niisére bokatíkãrã niîwã. Tohô weé kumí, be'ropɨ́ pɨárã niî soorãre bokákãrã niîwã. 


text:
A'tîro niî sookãrã niîwã: —Ã'rí masɨ́ a'tîro niîwĩ: “A'tí wi'i Õ'âkɨ̃hɨ wi'ire kõ'â pe'o masi'. I'tiá nɨmɨ be'ro opâturi tu'â eha nɨ'ko pe'o masi' taha”, niîwĩ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, sacerdotea wiôgɨ wã'kâ nɨ'ka, Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'tí weeti? De'ró niî yɨ'tigɨ́sari naâ werê sãasere? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu yɨ'tití yɨ'rɨokã'kɨ niîwĩ. Tohô weekã́, Caifá kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ katî nu'kugɨ wamé me'ra mɨ'ɨ̂re diakɨ̃hɨ́ yɨ'tikã́ ɨá'. Werêya. Mɨ'ɨ́ta niîti Õ'âkɨ̃hɨ makɨ kɨ̃ɨ̂ besé'kɨ Cristo naâ niigɨ́? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ́ta niî' mɨ'ɨ̂ niîro nohota. Apêye kẽ'rare mɨsâre werê nemogɨti. Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ Õ'âkɨ̃hɨ tutuâ yɨ'rɨgɨ diakɨ̃hɨ́ pe'e duhikã́ ĩ'yârãsa'. Tohô niikã́ yɨ'ɨ̂ o'me kurári bu'ipɨ opâturi dihátikã ĩ'yârãsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Caifá sacerdotea wiôgɨ uâgɨ, kɨ̃ɨ̂ basi kɨ̃ɨ yeé su'tire wehê tɨ̃'rekɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ã'rí masɨ́ tohô uúkũgɨ, Õ'âkɨ̃hɨre yã'â butia'ro niîgɨ weemí. Ãpêrã masá kɨ̃ɨ̂re werê sãarã ɨa nemó wee'. Mɨsâ kɨ̃ɨ̂ yã'âro niî'kere tɨ'ó tohapɨ. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro kɨ̃ɨ̂ diâpoapɨ ɨ'sê koo e'ó wa're, kɨ̃ɨ̂re dotêkãrã niîwã. Ãpêrã diâpoapɨ paâkãrã niîwã. 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ̂re a'tîro niî buhipékãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî' niîgɨ, niî bokaya. Noá mɨ'ɨ̂re paâti? niîkãrã niîwã. Pedro Jesuré “Masí wee'” kɨ̃ɨ̂ niî'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ wi'í po'peapɨ tohô weerí kura Pedro wiháaro sopé pɨ'topɨ duhîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ duhikã́, ni'kó tií wi'i da'rá ko'tego kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'â, “Mɨ'ɨ̂ Jesu Galiléiakɨ̃hɨ me'ra sihâ'kɨta niî' baa”, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pedro niî pe'tirã tɨ'óropɨ niî soogɨ, a'tîro niî yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ tohô uúkũsere tɨ'o masítisa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niî toha, tií sã'riro sopé pɨ'topɨ wiháakɨ niîwĩ. Toó kɨ̃ɨ̂ wiháakã, apêgo kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ bokako niîwõ taha. Toopɨ́ niirã́re a'tîro niîko niîwõ: —Ã'rí kẽ'ra Jesu Nazarékɨ̃hɨ me'ra sihâ'kɨta niîmi, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Meharóta koôre niî soogɨ, a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ me'ra diakɨ̃hɨ́ta kɨ̃ɨ̂re neê masîti butia'kã'sa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kã'roákã be'ro masá toopɨ́ niirã́ Pedro tiro wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra Jesu bu'erã́ me'ra sihâ'kɨta niî'. Mɨ'ɨ̂ uúkũsepɨta tɨ'otá basió niî', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, kɨ̃ɨ̂ naâre niî soo nemokɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ diakɨ̃hɨ́ta uúkũtikã, Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re bu'îri da'reáto. Yɨ'ɨ̂ mɨsâ uúkũgɨre neê masîtisa', niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura kãrêkẽ' uúkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô wa'akã́, Jesu kɨ̃ɨ̂re uúkũ'kere wãkû bokakɨ niîwĩ. Jesu too dɨpóropɨ a'tîro werê yuukɨ niîwĩ: “Kãrêkẽ' uuátoho dɨporo mɨ'ɨ̂ i'tiáti yɨ'ɨ̂re ‘Kɨ̃ɨ̂re masí wee'’, niîgɨsa'.” Teeré wãkû boka wiha, ɨpɨ́tɨ utî wã'ka wa'âkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Bo'rê ke'ari kura niî pe'tirã sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́ nerêkãrã niîwã. Nerê, ni'kâro noho wãkusétikãrã niîwã. “De'ró weé marî Jesuré wẽherã́sari?” niî apo yuúkãrã niîwã. 


text:
Apó toha, Jesuré kome daári me'ra dɨ'te tĩhárã, Pôncio Pilato, Judéia di'ta wiôgɨ tiropɨ mii ehákãrã niîwã. Juda kɨ̃ɨ̂ wẽrî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Juda Jesuré wẽherã́sama niisére tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, pũûro waro bɨhâ wetikɨ niîwĩ. Tohô weégɨ naâ niyéru wapa yeé'ke trinta kuhirire sacerdotea wiôrãre, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́re wiákã'kɨ niîwĩ. 


text:
Naâre niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ yã'â butia'ro weeásɨ. Masɨ́ ãyugɨ́, bu'îri marigɨ́re wẽhe dutígɨ wiôrãpɨre o'oásɨ, niîkɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ tohô weesé ɨ̃sa yeé meheta niî'. Mɨ'ɨ yeékãhase niísa', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Juda niyérure Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ dokê wiakã'kɨ niîwĩ. Be'ró wa'â, kɨ̃ɨ̂ basi wamɨ̂tahapɨ dɨ'te yohá, wẽrîa wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Sacerdotea wiôrã niyéru kuhirire see neéorã, a'tîro niîkãrã niîwã: —A'té niyéru masɨré wẽhesé wapa niî'. Tohô weérã marî Õ'âkɨ̃hɨ wi'i niyéru kũurí akaropɨ kũû masitisa'. Marîre dutisé tohô wee dutí wee', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró naâ basi a'mêri uúkũ, a'tîro wãkûkãrã niîwã: —Marî a'té niyéru me'ra di'tâ sɨtɨparɨ́ yeêrãtirã naâ di'î miiróre duurã́. Tohô weérã marî apêrokãharã naâ wẽrikã́ yaátoho niîrosa', niî apókãrã niîwã. 


text:
<pb/>Masɨ́ wẽhesé wapa me'ra duúka di'ta niîkaro niîwɨ. Tohô weéro a'tóka tero kẽ'ra tií di'ta “Diî kõ'âka di'ta” wamêti'. 


text:
Dɨporókɨ̃hɨpɨta Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Jeremia kɨ̃ɨ̂ “A'tîro wa'ârosa'” niî'ke keoró wa'âkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ a'tîro ohâkɨ niîwĩ: “Israel kurakãharã ‘Trinta niyéru kuhiri wapatími’ niî'karo weeró nohota teé niyéru me'ra di'tâ sɨtɨparɨ́ yeêrãtirã naâ di'î miiróre duurã́sama. Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re ohâ duti'karo nohota weerã́sama”, niî ohâkɨ niîwĩ Jeremia. Jesu romano masa wiôgɨ Pilato tiropɨ niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesuré Judéia di'ta wiôgɨ Pilato tiropɨ miáakãrã niîwã. Pilato kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ́ta niîti Judeu masa wiôgɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ niîro nohota kɨ̃ɨ́ta niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ Pilato kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weégɨ mɨ'ɨ̂ naâ uúkũse pehere yɨ'tí weeti? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu neê kã'ró yɨ'titíkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ yɨ'titíkã ĩ'yâgɨ, Pilato ĩ'yâ maria wa'âkɨ niîwĩ. Jesuré wẽhe dutí'ke niî' 


text:
<pb/>Kɨ'mâri nɨkɨ Páscoa bosê nɨmɨ niikã́ Judéia di'ta wiôgɨ a'tîro weesétikũkɨ niîwĩ. Ni'kɨ́ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niigɨ́re masá naâ du'u wĩró dutigɨre du'u wĩró mɨhakɨ niîwĩ. 


text:
Tiîtare ni'kɨ́ bu'îri da'rerí wi'ipɨ niigɨ́ Barrabá wamêtigɨ niîkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ yã'âro weé'kere masîkãrã niîwã. 


text:
Pilato masá pãharã́ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerekã́ ĩ'yâgɨ, naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Ni'iré yɨ'ɨ̂ du'u wĩrókã ɨasarí? Barrabáre du'u wĩrósari, ou Jesu naâ Cristo pisû no'ogɨ pe'ere du'u wĩrósari? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesuré masá ma'ikã́ ĩ'yârã, wiôrã Jesuré ɨókãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ɨórã, Pilatopɨre wiákãrã niîwã. Naâ tohô ɨosére Pilato masîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesuré du'u wĩró sĩ'rigɨ, teeré sẽrí yã'akɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Pilato masaré bese wɨáropɨ duhîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ duhikã́, kɨ̃ɨ̂ nɨmó a'tîro kití o'ôo'ko niîwõ. “Kɨ̃ɨ̂ masɨ́ bu'îri moogɨ́re mehêkã weetíkã'ya. Ni'ká yami kɨ̃ɨ̂re tohô wa'aátehere wió butia'ro kẽ'eásɨ”, niî kití o'ôo'ko niîwõ. 


text:
<pb/>Sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́ masaré a'tîro niî dutikãrã niîwã: —Barrabá pe'ere du'u wĩró dutiya. Jesu pe'ere wẽhe dutíya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró Pilato masaré sẽrí yã'a nemokɨ niîwĩ: —Ã'rá pɨárãre niî' pe'ere yɨ'ɨ̂ du'u wĩrókã ɨasarí? niîkɨ niîwĩ. Naâ a'tîro yɨ'tíkãrã niîwã: —Barrabáre du'u wĩróya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato niîkɨ niîwĩ: —Too pũríkãre Jesu naâ Cristo niigɨ́re de'ró weegɨ́sari? Niî pe'tirã yɨ'tíkãrã niîwã: —Kurúsapɨ paâ bi'pe wẽheyá, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato niîkɨ niîwĩ: —De'ró weégɨ tohô wee boósari? Ã'rí neê kã'ró yã'âro weetíkɨ niiámi, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîmikã, masá pe'e karíkũ nemokãrã niîwã: —Kurúsapɨ paâ bi'pe wẽheyá, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Masá Pilato uúkũsere tɨ'ó sĩ'ritikãrã niîwã. Tohô tɨ'óro noho o'ôrã, mehô pe'e kumûkã wã'kókãrã niîwã. Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Pilato akó miíti dutikɨ niîwĩ. Teé me'ra masá ĩ'yóropɨ amûkoe, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ã'rí masɨ́ bu'îri moogɨ́re wẽhekã́, yɨ'ɨ̂ bu'îri moogɨ́sa'. Mɨsâ basi bu'îritirãsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, masá niî pe'tirã toopɨ́ niirã́ yɨ'tíkãrã niîwã: —Kɨ̃ɨ̂ wẽrisé wapa ɨ̃sâ põ'ra me'ra bu'îri kɨorã́ti, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Pilato Barrabáre du'u wĩrókɨ niîwĩ. Jesu pe'ere tãra dutíkɨ niîwĩ. Be'ró kurúsapɨ surárare paâ bi'pe wẽhe dutíkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Pilato yarã surára kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ Jesuré miáakãrã niîwã. Toopɨ́ niî pe'tirã surára nerê nɨ'ka tĩharã, Jesuré be'toâ nɨ'kakãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ dɨpôapɨ ni'kâ be'to potâ me'ra weéka be'tore peôkãrã niîwã. Ni'kâgɨ tuakɨhɨ́ wiôrã kɨokɨhɨ́ nohore Jesuré diakɨ̃hɨ́kãha amukãpɨ o'ôkãrã niîwã. Tohô weé toha, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâ ke'a, kɨ̃ɨ̂re buhíkã'kãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —E'katí peoya Judeu masa wiôgɨre, niî buhíkã'kãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ apêye ɨ'sê koo e'ó wa'rekãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ tuakɨhɨ́re tɨ̃a weé, dɨpôapɨ paâ mɨhakãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô buhíkã'ka be'ro kɨ̃ɨ̂ sãyaró su'tîro wiôgɨ yaá su'tirore tuu weékãrã niîwã. Be'ró kɨ̃ɨ̂ too dɨpóro sãyâka su'tirore sãâkãrã niîwã taha. Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂re kurúsapɨ wẽhérã wa'ârã miáakãrã niîwã. Jesuré kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhé'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ Jesuré wẽhérã wa'ârã miáari kura ni'kɨ́ masɨ́ Simão Cirene wamêtiri makakɨ̃hɨre boka eháwã. Kɨ̃ɨ̂re Jesu yaá kurúsare wɨâ dutiwã. 


text:
<pb/>Tohô weé wã'karã, ni'kâ bu'a Gólgota wamêtiropɨ ehâwã. Gólgota niîro, “Masá boâ weeka dɨpoa” niîro weésa'. 


text:
Toopɨ́ pũrisé tɨ'ó yã'atikã'ato niîrã, Jesuré vinho sɨ̃esé me'ra moré'kere tĩâwã. Jesu kã'ró sĩ'rí yã'a kumí, sĩ'rí du'ukã'wĩ. 


text:
<pb/>Jesuré kurúsapɨ paâ bi'peka be'ro surára kɨ̃ɨ yeé su'tiré niî bokape wapá ta'a'kãrãre dɨka waáwã. Naâ tohô weekã́, dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ ohâ'ke keoró wa'âkaro niîwɨ. A'tîro ohâ no'okaro niîwɨ Jesuré wa'aátehere: “Yeé su'tire naâ basi niî bokape, dɨka waáwã”, niîkaro niîwɨ. 


text:
Jesu dɨpôa bu'ipɨ ni'kâ pĩhi me'ra a'té bu'iri kɨ̃ɨ̂re wẽhé' niisére ohâ õ'owã. A'tîro ohâ no'owɨ: “Ã'rí Jesu niîmi. Kɨ̃ɨ̂ Judeu masa wiôgɨ niîmi”, niîwɨ. 


text:
<pb/>Jesu me'ra ãpêrã kẽ'ra pɨárã yaharã́ kurúsapɨ paâ bi'pe nɨ'ko no'owã. Ni'kɨ́ diakɨ̃hɨ́ pe'e, ãpiré kũûpe' pe'e nɨ'kowã́. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîwã: —“Õ'âkɨ̃hɨ wi'ire kõ'âgɨti, i'tiá nɨmɨ be'rota tu'â eha tohagɨti”, niîmiwɨ mɨ'ɨ̂. Tohô niî'kɨ mɨ'ɨ̂ basita yɨ'rɨóya. Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niîgɨ, kurúsapɨ wã'yágɨ dihátia, niîwã. 


text:
<pb/>Naâ weeró nohota sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́ kɨ̃ɨ̂re buhíkã'wã. Naâ basi a'mêri a'tîro uúkũkãrã niîwã: 


text:
<pb/>—Ãpêrã marikãre yɨ'rɨówĩ. Kɨ̃ɨ̂ basi pe'e yɨ'rɨó masitimi. “Israel kurakãharã wiôgɨ niî'”, niîwĩ. Too pũríkãre kurúsapɨ wã'yágɨ dihátiato. Tohô weekã́, marî kɨ̃ɨ̂re ẽho peórãsa'. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ “Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó'”, niîwĩ. Õ'âkɨ̃hɨ kɨ̃ɨ̂re ma'ígɨ pũrikã, kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨoáto. Kɨ̃ɨ̂ marîre “Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî'”, niî tohamiwĩ baa, niî buhíkã'wã. 


text:
<pb/>Jesu kurúsapɨ wẽrirí kura daharí tero niikã́ niî pe'tiropɨ na'î tĩ'a wa'âwɨ. Teê yamîka' três niikã́pɨ na'î tĩ'a tɨowɨ. 


text:
Jesu tiîtata três niikã́ ɨpɨ́tɨ karíkũwĩ. Kɨ̃ɨ̂ arameu masa yee uúkũse me'ra a'tîro niîwĩ: —Eli, Eli, lama sabactâni? niîwĩ. A'tîro niîgɨ, tohô niîwĩ: “Õ'âkɨ̃hɨ, Õ'âkɨ̃hɨ, de'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re kõ'â wã'kati?” niîwĩ. 


text:
<pb/>Ãpêrã ni'karérã toopɨ́ niirã́ tohô niisére tɨ'órã, a'tîro niîwã: —Ã'rí dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Eliare pisûgɨ weesamí, niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́, ni'kɨ́ toopɨ́ niigɨ́ soharó me'ra yosorí si'tire miîgɨ wa'âwĩ. Be'ró vinho piasé me'ra moré'kere yosowĩ́. Yosó toha, ni'kâgɨ yukɨ̂gɨpɨ dɨ'té õ'o, Jesuré sĩ'riáto niîgɨ sĩô morowĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, ãpêrã pe'e a'tîro niîwã: —Weetígɨta. Ĩ'yâ ni'irã yuhûpɨ. Elia yɨ'rɨógɨ a'tîgɨ a'tîgɨsami kɨ̃ɨ̂re. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ wẽrirí kura a'tîro wa'âkaro niîwɨ. Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sacerdotea sãháaropɨ ka'mú ta'a yooka kasero ɨ'mɨáro pe'e tɨ̃'rɨ̂ dihati, dekô me'ra tɨ̃'rɨ̂ yohakaro niîwɨ. Tohô niikã́ di'tâ nara sãáwɨ. Ɨ̃tâ peeri niîmi'ke batá wa'âwɨ. 


text:
Ɨ̃tâ tutiri masaré yaá'ke pãrîa wa'âkaro niîwɨ. Tohô wa'akã́, wẽrî'kãrãpɨta Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peó'kãrã masawã́. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ masáka be'ro masâ peeripɨ niî'kãrã wiháawã. Wiháa, Jerusalẽ́ Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peóri makapɨ sãháawã. Naâre pãharã́ ĩ'yâkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Surára wiôgɨ kɨ̃ɨ̂ surára me'ra Jesuré ko'tê'kãrã di'tâ nara sãákã ĩ'yârã, niî pe'tise toó wa'asére ĩ'yârã, pũûro ɨkɨá wa'âwã. A'tîro niîwã: —Diakɨ̃hɨ́ta ã'rí Õ'âkɨ̃hɨ makɨta niiápĩ, niîwã. 


text:
<pb/>Pãharã́ numiâ Jesuré yoarópɨ ĩ'yâ nu'kuwã. Naâ Galiléiapɨta Jesuré wee tamúrã siru tuú nɨ'kawã. 


text:
Naâ wa'teropɨre ã'rá niîwã: Maria Madalena, tohô niikã́ Maria Tiago, José pakó, apêgo Zebedeu nɨmo niîwã. Jesuré naâ yaá'ke niî' 


text:
<pb/>Na'î ke'ari kura ni'kɨ́ José wamêtigɨ pehé kɨogɨ́ Arimatéia wamêtiri makakɨ̃hɨ etâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ́ kẽ'ra Jesuré ẽho peókɨ niîwĩ. 


text:
Pilato tiropɨ wa'â, Jesu yaá ɨpɨré sẽríkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Pilato surárare “Jesu yaá ɨpɨré kɨ̃ɨ̂re o'ôya”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Omá toha, ɨ̃tâ tuti ma'ma tutípɨ sĩô sõro kũuokɨ niîwĩ. Tii tutí Joseré yaa boóka tuti kɨ̃ɨ̂ se'ê dutika tuti niîkaro niîmiwɨ. Be'ró ɨ̃tâga pahikahá me'ra tii tutíre tuú bi'akɨ niîwĩ. Bi'á toha, wa'â wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
Tii tutí diakɨ̃hɨpɨ Maria Madalena, tohô niikã́ apêgo Maria ĩ'yâ duhikãrã niîwã. Surára Jesuré yaá'karopɨ ko'tê'ke niî' 


text:
<pb/>Ape nɨmɨ́, saurú ɨ̃sâ soo wɨári nɨmɨ niikã́ sacerdotea wiôrã, tohô niikã́ fariseu masa Pilato tiropɨ wa'âkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ etârã, Pilatore a'tîro niîkãrã niîwã: —Wiôgɨ, ɨ̃sâ sõ'ó niîkɨ katîgɨpɨ niî soose pihagɨ niî'kere wãkû'. Kɨ̃ɨ̂ “I'tiá nɨmɨ yɨ'ɨ̂ wẽrîka be'ro masagɨ́ti”, niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ mɨ'ɨ yarã́ surárare kɨ̃ɨ̂re yaá'karopɨ ko'tê dutigɨ o'ôo'ya. I'tiá nɨmɨ ãyuró ko'tê dutiya. Tohô weetíkã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ yamîpɨ kɨ̃ɨ yaá ɨpɨre yahárã wa'â boosama. Naâ yaháka be'ro masaré a'tîro niîrãsama. “Wẽrî'kɨpɨ niîmigɨ, masá wa'âkɨ niiámi”, niî boosama. Naâ a'tîro niikã́ maa, a'té too dɨpóro niî soo'ke nemoró yã'â butia'rosa', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Teeré tɨ'ógɨ, Pilato naâre niîkɨ niîwĩ: —Ã'rá niîma surára. Naâre miáaya. Tií masâ pee mehêkã wa'âri niîrã, no'ó mɨsâ põo tẽóro ko'tê dutiya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô weérã naâ surárare Jesuré yaá'karopɨ ko'tê dutirã kũûkãrã niîwã. Jesu bu'erã́ tii tutípɨ sãháatikã'ato niîrã ɨ̃tâga naâ bi'ákaga bu'i ni'kâ daa pi'râ õ'okãrã niîwã. Naâ sãháakã, ĩ'yâ masirãti niîrã, tohô weékãrã niîwã.<pb/>


text:
Saurú ɨ̃sâ soo wɨári nɨmɨ be'ro soorí nɨmɨ niikã́, yamí yã'kuro Maria Madalena, apêgo Maria me'ra Jesuré yaá'karopɨ ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Wãkûtiro di'tâ ɨpɨ́tɨ nara sãákaro niîwɨ. Tohô wa'arí kura ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ ɨ'mɨ̂sekɨ̃hɨ dihátikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Jesuré yaá'karopɨ etâgɨ, naâ bi'áka ɨ̃tâgare pãâokɨ niîwĩ. Pãâo toha, tigá bu'ipɨ duhîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ numiâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re uîtikã'ya. Yɨ'ɨ̂ masî', mɨsâ Jesu naâ kurúsapɨ paâ bi'pe wẽhé'kɨre a'mârã weé'. 


text:
A'toré marimí. Kɨ̃ɨ̂ niî'karo nohota masá tohami. Kɨ̃ɨ̂re kũû'karore ĩ'yârã a'tiá, niî pihî sãhakɨ niîwĩ. 


text:
Naâre ĩ'yó toha, “Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re soharó me'ra werêrã wa'âya. A'tîro niî werêya naâre. ‘Wẽrî'kɨpɨ niîmigɨ, masá tohakɨ niiámi. Galiléiapɨ mɨsâ dɨporo wa'â yuugɨsami. Toopɨ́ kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârãsa'’, niî werêya. A'teré mɨsâre werêgɨ a'tiápɨ”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'tegɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, numiâ Jesuré yaá'karopɨ niî'kãrã maatá wa'â wa'âkãrã niîwã. Uîmirã, e'katíse me'ra wa'âkãrã niîwã. Jesu bu'erã́ niî'kãrãre kiti werérã wa'ârã omá wã'kakãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ toopɨ́ wa'arí kura Jesu naâre bahuá “Ãyutí mɨsâ” niîkɨ niîwĩ. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ tiro wa'â ehâ ke'a, dɨ'pôkãripɨ yẽ'ê, ẽho peókãrã niîwã. 


text:
Naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re uîtikã'ya. Yɨ'ɨ̂ bu'erã́re Galiléiapɨ wa'â dutirã wa'âya. Toopɨ́ yɨ'ɨ̂re ĩ'yârãsama, niîkɨ niîwĩ. Surára naâ ĩ'yâ'kere ãpêrãre werê'ke niî' 


text:
<pb/>Numiâ Jesu bu'erã́re werêrã wa'arí kura ni'karérã surára Jesuré yaá'karopɨ ko'tê'kãrã makâpɨ pi'ákãrã niîwã. Sacerdotea wiôrãre niî pe'tise toopɨ́ wa'â'kere werêkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô niikã́ tɨ'órã, sacerdotea wiôrã, Judeu masa bɨkɨrã́ me'ra nerêkãrã niîwã. Naâ “De'ró weeró ɨatí?” niî apókãrã niîwã. Naâ ni'kâro noho wãkû, a'tîro weékãrã niîwã. Masaré niî sooato niîrã surárare pahiró niyéru wapa yeékãrã niîwã. 


text:
A'tîro niîkãrã niîwã: —A'tîro niîya masaré. “Yamîpɨ ɨ̃sâ kãríka be'ro Jesu bu'erã́ ehâkãrã niiáma. Ehâ, kɨ̃ɨ yaá ɨpɨre yahá wã'kakãrã niiáma”, niîya, niîkãrã niîwã surárare. 


text:
Apêye kẽ'rare niî nemokãrã niîwã. —Pilato Judéia di'ta wiôgɨ a'teré masikã́, ɨ̃sâ “Diakɨ̃hɨ́ta tohô wa'âkaro niiápɨ”, niî tamurãti. Ɨ̃sâ tohô niikã́, mɨsâre su'risomé. Mɨsâre bu'îri da'rêsome, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'órã, surára niyéru yẽ'êkãrã niîwã. Be'ró naâre werê duti'karo nohota weékãrã niîwã. Naâ tohô niisé se'sâa wa'âkaro niîwɨ. A'tóka teropɨ kẽ'rare Judeu masa surára naâ niî soo'kere ẽho peó uúkũ dekotima yuhûpɨ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽrî masáka be'ro kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re “A'tîro weeyá” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró ɨ̃sâ Jesu bu'erã́ onze Galiléiapɨ wa'âwɨ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátoho dɨporo ɨ̃rɨgɨ́pɨ ɨ̃sâre wa'â duti'kɨpɨ wa'âwɨ. 


text:
Toopɨ́ Jesuré ĩ'yâwɨ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ ehâ ke'a, ẽho peówɨ. Tohô weemíkã, ɨ̃sâ ni'karérã “Kɨ̃ɨ́ta niîti baa?” niî wãkûwɨ. 


text:
Be'ró Jesu ɨ̃sâ tiropɨ a'tî, a'tîro niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yɨ'ɨ̂re wiôgɨ sõróo tohami. Niî pe'tiro ɨ'mɨ̂se, a'tí di'tare dutî masi'. 


text:
Tohô weérã niî pe'tirokãharãpɨre yee kitíre werêrã wa'âya. Naâre mɨsâ weeró noho yɨ'ɨ̂ bu'erã́ sãhakã́ weeyá. Naâre wamê yeerã, yɨ'ɨ̂ pakɨ, yɨ'ɨ̂, Espírito Santo wamé me'ra wamê yeeya. 


text:
Niî pe'tise yɨ'ɨ̂ mɨsâre dutî'kere naâre yɨ'tí bu'ekã́ weeyá. Naâre niî pe'tise nɨmɨri yɨ'ɨ̂ mɨsâre bu'ê'kere werêya. A'teré masîya. Niî pe'tise nɨmɨri mɨsâ me'ra niî nu'kukɨ̃'sa'. Teê a'ti ɨmɨ́koho pe'tikã́pɨ kẽ'ra mɨsâ me'ra niî nu'kukɨ̃'sa', niî werêwĩ Jesu.<pb/>


text:
Dɨporókɨ̃hɨpɨ Isaía Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Õ'âkɨ̃hɨ uúkũ'kere ohâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Jesu Cristo a'ti nukúkãpɨ a'tiátehere a'tîro ohâ yuukɨ niîwĩ: Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ yeé kitire werê yuuakɨhɨre mɨ'ɨ̂ dɨporo o'ôo'gɨti. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂ wa'aátihi ma'are apo yuúgɨsami. Ma'â kẽ'râ yuu mɨ'tagɨ weeró noho masá wãkusére bɨhâ weti dɨka yuú dutigɨsami. 


text:
Ni'kɨ́ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ a'tîro karíkũ nu'ku bahâ ke'atigɨsami: “Marî wiôgɨ a'tiátihi ma'are apo yuúya. Diakɨ̃hɨ́ri ma'a ãyurí ma'a kẽ'râro weeró noho wee yuúya”, niî ohâkɨ niîwĩ. Marî wiôgɨ a'tiátoho dɨporo mɨsâ niisétisere apo yuúya, mɨsâ wãkusére dɨka yuúya niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ João wamê yeegɨta niîkɨ niîwĩ Isaía tohô niî no'o'kɨ. Kɨ̃ɨ̂ yukɨ́ mariró, masá marirópɨ wamê yee kusiakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ masaré bu'êgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yã'âro weesétisere bɨhâ weti dɨka yuú, wamê yee no'oya. Tohô weérã mɨsâ yã'âro weé'kere akobohó no'orãsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Pãharã́ tií di'ta Judéiapɨ niirã́, tohô niikã́ Jerusalẽ́kãharã kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã wa'âkãrã niîwã. Naâ yã'âro weé'kere werê yɨ'rɨka be'ro Jordão wamêtiri maapɨ naâre wamê yeekɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ yeé su'ti camelo poari me'ra weé no'o'ke niîkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ ehêri turi daa wa'îkɨ̃ kasero daa niîkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ pahasé kɨorã naâ ba'asétise poreroáre, nɨkɨ̂kãhase mumia yeére mumire ba'âkɨ niîwĩ. 


text:
João masaré a'tîro werêkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ be'ro ãpí yɨ'ɨ̂ nemoró tutuagɨ́ a'tîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ ãyú yɨ'rɨagɨ niîmi. Yɨ'ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ yeé sapáture tuu weé masitigɨ weeró noho mehô niigɨ́ waro tɨ'ó yã'a'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ mɨsâre akó me'ra wamê yee'. Kɨ̃ɨ̂ pũrikã Espírito Santo me'ra wamê yeegɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weégɨ, Espírito Santo mɨsâpɨre dihatákã weegɨ́sami. Mɨsâ me'ra niî nu'kukɨ̃'sami, niîkɨ niîwĩ João. João Jesuré wamê yee'ke niî' 


text:
<pb/>João masaré wamê yeeri kura Jesu a'tîro weékɨ niîwĩ. Nazaré, Galiléia di'ta niirí makapɨ niî'kɨ wihá wã'ka, João tiropɨ ehâkɨ niîwĩ. João kɨ̃ɨ̂re Jordão wamêtiri maapɨ wamê yeekɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tii maápɨ niî'kɨ mahá nɨ'kari kura Jesu ɨ'mɨ̂se pãrikã́ ĩ'yâkɨ niîwĩ. Espírito Santo ni'kɨ́ buhâ weeró noho bahugɨ́ kɨ̃ɨ̂pɨre dihatákɨ niîwĩ. 


text:
Tohô wa'arí kura ni'kɨ́ ɨ'mɨ̂sepɨ a'tîro uúkũ dihokɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ ma'igɨ́ niî'. Mɨ'ɨ̂ me'ra pũûro e'katí', niî dihokɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. Jesuré wãtî Õ'âkɨ̃hɨre yɨ'rɨ́ nɨ'kakã weé sĩ'rimi'ke niî' 


text:
<pb/>Jesuré wamê yeeka be'ro maatá Espírito Santo yukɨ́ mariró, masá marirópɨ kɨ̃ɨ̂re wa'â dutikɨ niîwĩ. 


text:
Jesu toopɨ́re quarenta nɨmɨri niîkɨ niîwĩ. Wa'îkɨ̃rã uarã́ wa'teropɨ niîkɨ niîwĩ. Wãtî Jesuré kɨ̃ɨ̂ pakɨré yɨ'rɨ́ nɨ'ka dutigɨ niî kehe sãakɨ niîmiwĩ. Be'ró ɨ'mɨ̂sekãharã Õ'âkɨ̃hɨre werê ko'terã Jesuré ko'têrã dihatákãrã niîwã. Jesu neê waro Galiléiapɨ masaré bu'ê nɨ'ka'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Herode João masaré wamê yeegɨre bu'îri da'rerí wi'ipɨ sõróo dutikɨ niîwĩ. Tiîtare Jesu Galiléia di'tapɨ ãyusé kiti Õ'âkɨ̃hɨ yeere, kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niîmi niisére bu'êgɨ wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ni'kâroakãre mɨsâ too dɨpóropɨ yoakã́ ko'tê'kɨ etâ tohami. Kɨ̃ɨ̂ kã'roákã be'ro wiôgɨ sãhagɨ́sami. Tohô weérã mɨsâ yã'âro weesétisere bɨhâ weti, du'uyá. Mɨsâ wãkusére dɨka yuúya. Õ'âkɨ̃hɨ masaré yɨ'rɨógɨsami niisére ẽho peóya, niî bu'êkɨ niîwĩ. Jesu ba'pâritirã wa'î wẽherã́re pihî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Galiléia wamêtiri ditara sumútohopɨ sihâ baha ke'akɨ niîwĩ. Toopɨ́ wa'âgɨ, Simãore, ãpí kɨ̃ɨ̂ akabihí Andrére boka ehápɨ'. Naâ wa'î wẽherã́ niîkãrã niîwã. Ditârapɨ naâ wẽhêkɨhɨre doke yõórã weékãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Mɨsâ ni'kâroakãre wa'î wẽherã́ niî'. Be'ró maha wa'î wẽherã́ weeró noho masaré yee kitíre werêrãsa'. Tohô niî werekã́, pãharã́ ẽho peórãsama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kã'ró yɨ'rɨkã́, pɨárã Zebedeu põ'rare Tiago, kɨ̃ɨ̂ akabihí Joãore ĩ'yâkɨ niîwĩ taha. Naâ yukɨ̂sɨpɨ wẽhêkɨhɨpagɨre dero sãyákãrã niîwã. 


text:
Naâre ĩ'yâgɨta, Jesu naá kẽ'rare pihîkɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ pakɨ́ Zebedeure, kɨ̃ɨ̂re da'rá ko'terãre kõ'â wã'kakãrã niîwã. Kõ'â wã'ka, Jesu me'ra wa'âkãrã niîwã. Jesu wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Cafarnau wamêtiri makapɨ etâkãrã niîwã. Saurú nɨmɨ niikã́ Judeu masa soo wɨári nɨmɨ niikã́, Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Sãhá, tií wi'ipɨ masá niirã́re bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ Moisé ohâ'kere bu'erã́ weeró noho bu'êtikɨ niîwĩ. Dutisé kɨogɨ́ weeró noho naâre bu'êkɨ niîwĩ. Tohô weérã masá kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'o mariá wa'âkãrã niîwã. 


text:
Tií wi'i naâ nererí wi'ipɨ ni'kɨ́ masɨ́ wãtî sãháa no'o'kɨ niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ a'tîro karíkũkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Mɨ'ɨ̂ Jesu Nazarékɨ̃hɨ, ɨ̃sâre kari boótikã'ya. Ɨ̃sâre bu'îri da'rê bahuriógɨ a'tîgɨ weetí? Mɨ'ɨ̂re ĩ'yâ masi'. Õ'âkɨ̃hɨ o'ôo'kɨ yã'asé moogɨ́, ãyú butia'gɨ niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu wãtî masɨpɨ́re niigɨ́re tu'tîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Di'ta mariáya. Kɨ̃ɨ̂pɨre niigɨ́ wiháaya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wãtî kɨ̃ɨ̂pɨre niigɨ́ masɨré bɨrɨ̂ ke'a nara sãákã weékɨ niîwĩ. Ɨpɨ́tɨ waro karíkũ, wãtî kɨ̃ɨ̂pɨre niî'kɨ wiháakɨ niîwĩ. 


text:
Niî pe'tirã tií wi'ipɨ niirã́ ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Naâ basi a'mêri sẽrí yã'a mɨhakãrã niîwã: —Yẽ'e nohó niîti a'té tohô wa'asé? Ma'má bu'esé niîti? Ã'rí masɨ́ wãtiâpɨreta kõ'â wĩro masisere kɨo dohámi. Naâ kɨ̃ɨ̂ kõ'â wĩrokã, wiháama, niîkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weéka be'ro yoâtikãta Jesu yeé kitire Galiléia di'takãharã tɨ'ó se'sa pe'tia wa'âkãrã niîwã. Jesu Simão Pedro maa yẽkóre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ wiháaka be'ro Simão, André me'ra naa yaá wi'ipɨ wa'âkɨ niîwĩ. Tohô niikã́ Tiago, João wa'âkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ Simão maa yẽkó uhá'ke do'âtigo kãhíko niîwõ. Jesuré maatá “Koô do'âtigo weeámo”, niî werêkãrã niîwã. 


text:
Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu koô tiropɨ sãháakɨ niîwĩ. Koôre amûkãpɨ yẽ'ê wehê wã'ko dɨpokɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weerí kurata uhá'ke surû pe'tia wa'âkaro niîwɨ. Be'ró naâre ba'asé ekáko niîwõ. Jesu pãharã́ masá do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Muhîpũ sãháaka be'ro yamîpɨ masá Jesu tirópɨ niî pe'tirã do'âtirãre miáakãrã niîwã. Wãtiâ sãháa no'o'kãrã kẽ'rare miáakãrã niîwã. 


text:
Niî pe'tirã no'ó niisé do'âtise kɨorã́re yɨ'rɨó pe'okã'kɨ niîwĩ. Pãharã́ wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩrokɨ niîwĩ. Wãtiâ Jesu kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niisére masîkãrã niîwã. Tohô weégɨ naâre neê kã'ró uúkũ dutitikɨ niîwĩ. Tohô niiró me'ra uúkũtikãrã niîwã. Jesu Galiléia di'tapɨ kɨ̃ɨ yeé kitire werê kusia'ke niî' 


text:
<pb/>Ape nɨmɨ́ bo'reaátoho dɨporo Jesu wã'ká, makâ sumútoho masá marirópɨ kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ me'ra uúkũgɨ wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Te'á apêye pɨ'toákã niisé makaripɨ. Toopɨ́ kẽ'rare yee kitíre werêgɨ wa'âgɨti. A'teré weegɨ́ta yɨ'ɨ̂ a'ti nukúkãpɨ a'tî'kɨ niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ Jesu niî pe'tiro Galiléia naâ nerê wɨase wi'seripɨ bu'ê kusia bi'akɨ niîwĩ. Tohô niikã́ wãtiâre kõ'â wĩro mɨhakɨ niîwĩ. Jesu kamî boagɨ́re yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Galiléiapɨ niirí kura ni'kɨ́ masɨ́ kamî boagɨ́ Jesu tiró wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tiro ehâgɨ ehâ ke'a, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yɨ'ɨ̂ do'âtisere yɨ'rɨó masi'. Mɨ'ɨ̂ ɨaró noho weeyá yɨ'ɨ̂re, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re pahá yã'agɨ, kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨógɨ da'rá yã'a, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re yɨ'rɨógɨti. Kamî marigɨ́ tohayá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ta, kɨ̃ɨ̂ kamî niîmi'ke yatî pe'tia wa'âkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ̂ kamî marigɨ́ tohákɨ niîwĩ. 


text:
—Neê ãpêrãre werêtikã'ya. Diakɨ̃hɨ́ta sacerdote tiropɨ mɨ'ɨ yeé kami yatî'kere ĩ'yógɨ wa'âya. Kɨ̃ɨ̂ mɨ'ɨ̂re mɨ'ɨ̂ kamî boasére “Pe'tiá wa'a'”, niîgɨsami. Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro Moisé kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨre o'ô duti'ke o'ôya. Mɨ'ɨ̂ tohô weekã́, niî pe'tirã mɨ'ɨ̂ kamî yatî no'o'kere masîrãsama. Be'ró naâ me'ra niisétigɨsa' taha, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pe'e kɨ̃ɨ̂ wee dutí'karo noho weetíkɨ niîwĩ. Wa'â, niî pe'tirãpɨre kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werê kusiakɨ niîwĩ. Tohô weégɨ Jesu masá ĩ'yóro makâripɨre sãháa masitikɨ niîwĩ. Tee makári sumútoho, masá marirópɨ sihâkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô weemíkã, niî pe'tise makarikãharã masá a'tî, kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâ kusiakãrã niîwã.<pb/>


text:
Pehête nɨmɨri kamî boagɨ́re yɨ'rɨóka be'ro Jesu opâturi Cafarnaupɨ wa'âkɨ niîwĩ taha. Kɨ̃ɨ̂ toopɨ́ niikã́, tii makákãharã wi'ipɨ́ niîmi niisé kitire tɨ'ókãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã maatá masá pãharã́ Jesu niirí wi'ipɨ nerêkãrã niîwã. Tií wi'ire mu'mû yɨ'rɨakãrã niîwã. Meharóta sopepɨ́ kẽ'rare mu'mû yɨ'rɨakãrã niîwã. Neê sãháata basiótikaro niîwɨ. Naâre kɨ̃ɨ yeé bu'esére werêkɨ niîwĩ. 


text:
Naâ masá pãharã́ niisé bu'iri Jesu pɨ'toakãpɨ ehâ masitikãrã niîwã. Tohô weérã wi'í bu'ipɨ mɨhâa, Jesu niiró bu'i ni'kâ pee see weékãrã niîwã. Tii peépɨ kɨ̃ɨ̂ sihâ masitigɨre kɨ̃ɨ̂ kũyaró me'ra du'u dihókãrã niîwã. 


text:
Jesu naâ ɨpɨ́tɨ ẽho peókã ĩ'yâgɨ, do'âtigɨre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha', niîkɨ niîwĩ. 


text:
“Ã'rí tohô uúkũtikã'ro ɨá'. Tohô niîgɨ, Õ'âkɨ̃hɨre yã'âro uúkũgɨ weemí. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ weeró noho tutuagɨ́ niî', niî wãkûsari? Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá yã'âro weé'kere akobohó masisami. Ã'rí marî weeró noho ɨpɨtígɨ masá yã'âro weé'kere akobohó masitisami”, niî wãkûkãrã niîwã. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ basi naâ wãkusére ĩ'yâ masigɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ naâre: —De'ró weérã mɨsâ yɨ'ɨ̂re yã'âro mehêkã wãkûti? 


text:
De'ró niisé pe'e diâsa weeti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” ou “Wã'kâ nɨ'kaya, mɨ'ɨ̂ kũyá'karo me'ra sihâ wã'kaya” niisé pe'e diâsa weeti? “Mɨ'ɨ̂ yã'âro weé'kere akobohó no'o toha'” niikã́ ĩ'yâtimigɨ, ẽho peóya marí'. “Wã'kâ nɨ'ka sihâ wã'kaya” niikã́ pe'e maa, kɨ̃ɨ̂ sihasére ĩ'yâ tohagɨpɨ “Diakɨ̃hɨ́ta niî'”, niî ẽho peó no'o'. 


text:
Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yɨ'ɨ̂ tutuasére ĩ'yógɨ, ã'rí sihâ masitigɨre yɨ'rɨógɨti. Tohô weérã mɨsâ yɨ'ɨ̂ masá yã'âro weé'kere akobohó masisere masîrãsa', niîkɨ niîwĩ. Be'ró sihâ masitigɨre a'tîro niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Mɨ'ɨ̂ pe'e maa a'tîro niîgɨti. Wã'kâ nɨ'kaya. Mɨ'ɨ̂ kũyá'karore mii wɨá, mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ sihâ masitigɨ wã'kâ nɨ'kakɨ niîwĩ. Wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ kũyá'karore mii wɨá, masá niî pe'tirã ĩ'yóropɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Tohô weérã niî pe'tirã ĩ'yâ mariarã, a'tîro niîkãrã niîwã: —Marî pakɨ Õ'âkɨ̃hɨ tutuâ yɨ'rɨami. Neê ni'kâti ɨ̃sâ a'tîro weesére ĩ'yâtirã niîkãti, niîkãrã niîwã. Jesu Leviré pihî'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu sihâ masitigɨre yɨ'rɨóka be'ro opâturi Galiléia ditâra sumútohopɨ wa'âkɨ niîwĩ taha. Niî pe'tirã masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerêka be'ro naâre bu'êkɨ niîwĩ. 


text:
Tii ditárapɨ wa'âgɨ, Levi, Alfeu makɨre ĩ'yâ bokakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ romano wiôgɨre niyéru wapa seé basagɨ niîkɨ niîwĩ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ da'rarí tũkupɨ duhîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂re ĩ'yâgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Tohô weégɨ Levi wã'kâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu Levi yaá wi'ipɨ ba'âgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ pãharã́ wapa seérã, tohô niikã́ “Yã'arã́ niîma” niî no'orã noho niîkãrã niîwã. Pãharã́ waro naâ noho Jesuré siru tuúkãrã niîwã. Tohô weérã naâ Jesu tiró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra duhîkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô weekã́ ĩ'yârã, Moisé ohâ'kere bu'erã́, ãpêrã fariseu masa Jesu naâ pãharã́ me'ra ba'akã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkãrã niîwã: —De'ró weégɨ mɨsâre bu'egɨ́ wapa seérã me'ra, yã'âro weerã́ me'ra sĩ'rí, ba'âti? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Do'âtitirã akô yeegɨre a'mâtisama. Do'âtirã pũrikã akô yeegɨre a'mâsama. “Ãyurã́ niî'” niirã́re a'mâgɨ meheta a'tîwɨ. “Yã'arã́ niî'” niirã́ pe'ere yɨ'rɨógɨ a'tîwɨ, niîkɨ niîwĩ. “Mɨ'ɨ̂ bu'erã́ de'ró weérã be'tí weeti?” Jesuré niî'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ nɨmɨ João masaré wamê yeegɨ bu'esére siru tuúrã, tohô niikã́ fariseu masa Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peórã, be'tíkãrã niîwã. Naâ tohô be'tirí kura ni'karérã Jesu tiró wa'â, kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —João masaré wamê yeegɨ bu'esére siru tuúrã, tohô niikã́ fariseu masa bu'esére siru tuúrã Õ'âkɨ̃hɨre ẽho peórã, be'timá. De'ró weérã mɨ'ɨ̂ bu'erã́ pe'e be'tí weeti? niîkãrã niîwã. 


text:
Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —De'ró weeákɨhɨ amûkã dɨ'tegɨ́ naâ me'ra niîgɨ, kɨ̃ɨ̂ pihîo'kãrãre bɨhâ weti, be'ti dutí basari? 


text:
Be'ró kɨ̃ɨ̂re ãpêrã apé sia'pɨ miáaka be'ro pũrikãre bɨhâ weti, be'tirã́sama. Jesu, yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niî' yuhûpɨ; yɨ'ɨ̂ naâ me'ra niîtikã pũrikãre be'tirã́sama niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Meharó su'tîro ma'ma kaséro, meha kaséro me'ra serê õ'ota basió wee'. Tohô weekã́ maa, ma'ma kaséro koekã́, wehê tɨ̃'resa'. Meharó su'tîro pe'ere wehê tɨ̃'resa'. Nemoró pahirí pee tɨ̃'rɨ̂ nemosa'. Tohô niîgɨ, ma'má kɨ̃ɨ̂ bu'esé me'ra too dɨpóropɨ naâ weeséti'ke a'mê sɨ'a masitisa', niîgɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Tohôta wa'ása' marî ma'ma vinho meha ahúro wa'îkɨ̃rã kasero me'ra weéka ahuropɨ pose yeékã. Pa'mɨ́ yɨ'rɨ, tii ahúro tɨ̃'rɨ̂, vinho piôste pe'tia wa'ása'. Tohô wa'akã́, vinho bahu dutiá wa'ása'. Tii ahúro kẽ'ra kõ'â wa'ása'. Tohô weérã ma'ma vinhore ma'ma ahúropɨ pose yeé no'o', niîkɨ niîwĩ Jesu. Dɨporópɨ weeséti'ke me'ra Jesu kɨ̃ɨ̂ ni'kâroakã ma'má bu'esé moretá basió wee' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Saurú niikã́ Jesu bu'erã́ trigore tɨ̃'rê'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ nɨmɨ Judeu masa naâ soorí nɨmɨ niikã́, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra trigo wesepɨ yɨ'rɨ́kã'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tii wesépɨ yɨ'rɨ́kã'rã, trigore tɨ̃'rê ba'âkãrã niîwã. (Moisé kɨ̃ɨ̂ dutî'karo nohota naâ tohô weesé yahasé meheta niîkaro niîwɨ). 


text:
Tohô weekã́, fariseu masa ĩ'yâkãrã niîwã. Tohô weérã Jesuré niîkãrã niîwã: —Ĩ'yâya. De'ró weérã marî soorí nɨmɨre da'ra dutítimikã, mɨ'ɨ̂ bu'erã́ tohô weetí? niîkãrã niîwã. 


text:
Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ dɨporókɨ̃hɨ wiôgɨ Davi kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã ɨhá boârã weé'kere bu'ê tohapã. 


text:
Davi Abiatar kɨ̃ɨ̂ sacerdotea wiôgɨ niirí kura Õ'âkɨ̃hɨ wi'ipɨ sãháa, pãú “Õ'âkɨ̃hɨ yee niî'” niî'kere ba'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ me'rakãharã kẽ'rare dɨka waákɨ niîwĩ. Teé marîre dutisé a'tîro niî'. Sacerdotea di'akɨ̃re teé pãú ba'âta basiómikaro niîwɨ. Yɨ'ɨ̂ bu'erã́ teeré ba'ârã, yɨ'rɨ́ nɨ'karã meheta weemá niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu yɨ'ti nemókɨ niîwĩ taha: —Mari yeé niiátehere Õ'âkɨ̃hɨ marî soorí nɨmɨre kũûkɨ niîwĩ. Tii nɨmɨ́ meheta marîre dutî masi'. 


text:
Tohô weégɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ soorí nɨmɨ dutisé nemoró dutî masi', niîkɨ niîwĩ Jesu.<pb/>


text:
Jesu opâturi kɨ̃ɨ̂ wee wɨáro noho Judeu masa naâ nererí wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Toopɨ́ ni'kɨ́ amûkã bɨ'â wia'kɨ niîkɨ niîwĩ. 


text:
Ãpêrã marî soorí nɨmɨre kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨógɨsari? niîrã, Jesuré ĩ'yâ ko'tekãrã niîwã. Jesu yɨ'rɨókã, werê sãata basiórosa' niîrã, tohô ĩ'yâkãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesu amûkã bɨ'â wiaka amûkã kɨogɨ́re niîkɨ niîwĩ: —A'tiá, ã'rá niî pe'tirã dekopɨ ehâ nɨ'kaya. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, toó niirã́ ãpêrãre niîkɨ niîwĩ: —Marî soorí nɨmɨ niikã́ ãyusére weeró ɨatí ou yã'asé pe'ere ɨatí? Yɨ'rɨósere ɨatí ou wẽhé kõ'ase pe'ere ɨatí? niîkɨ niîwĩ. Naâ niî pe'tirã di'ta marí pe'tia wa'âkãrã niîwã. 


text:
Naâ yɨ'titíkã ĩ'yâgɨ, uâ wa'âkɨ niîwĩ. Naâ tɨ'ó sĩ'ritikã, bɨhâ wetise me'ra amûkã bɨ'â wiaka amûkã kɨogɨ́re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ amûkãre yũûoya, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, amûkãre yũûokɨ niîwĩ. Yũûo, kɨ̃ɨ̂ amûkãre yɨ'rɨó no'o'kɨpɨ tohákɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró fariseu masa uâ wiha wa'âkãrã niîwã. Naâ Herode yaa kurákãharã me'ra “De'ró weé marî Jesuré wẽherã́sari?” niî a'mêri uúkũkãrã niîwã. Ditâra sumútohopɨ pãharã́ masá nerê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ niî'kɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ditâra sumútohopɨ wa'âkɨ niîwĩ. Pãharã́ Galiléia di'takãharã kɨ̃ɨ̂re siru tuúkãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pehé ãyusé weekã́ tɨ'órã, pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ wa'âkãrã niîwã. Judéia di'takãharã, Jerusalẽ́kãharã, Iduméia di'takãharã, Jordão wamêtiri maa apé pã'rekãharã, Tiro, Sidṍ wamêtise makarikãharã naá kẽ'ra Jesuré ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Naâ pãharã́ niikã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ni'kâwɨ yukɨ̂sɨ kɨo yuú dutikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re masá tuú tĩ'a boosama niîgɨ, tohô wee dutíkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ pãharã́re yɨ'rɨókɨ niîwĩ. Tohô weérã niî pe'tirã do'âtirã kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê yã'a sĩ'rirã, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ di'akɨ̃ tuú wã'kakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê yã'arã yɨ'rɨrã́sa' niî wãkûrã, tohô weékãrã niîwã. 


text:
Wãtiâ sãháa no'o'kãrã Jesuré ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'a mɨhakãrã niîwã. Ehâ ke'arã, a'tîro niî karíkũkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niî', niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu pe'e naâre neê uúkũ dutitikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niisére werê bahurẽ'ri niîgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re besé'ke niî' 


text:
Naâ kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehakã́, kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'aáhãre doze ɨmɨaré besékɨ niîwĩ. Naâre kɨ̃ɨ yeé kitire werê duti o'okɨ niîwĩ. 


text:
Tiago, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihí João naâ Zebedeu põ'ra niîkãrã niîwã. Naâre Boanerge wamé õ'ókɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, naâ ĩ'yo duárã niî yuukã, “Bɨpô Põ'ra” niîgɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Ãpêrã André, Filipe, Bartolomeu, Mateu, Tomé, Tiago Alfeu makɨ niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ Tadeu, Simão zelote kurakɨ̃hɨ niîkãrã niîwã. 


text:
Ãpí Juda Iscariote be'ropɨ́ Jesuré ĩ'yâ tu'tirãre o'oákɨhɨ niîkɨ niîwĩ. Jesuré “Wãtî tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi” niî uukahá'ke niî' 


text:
Toopɨ́re taha pãharã́ masá nerêkãrã niîwã. Tohô weérã tií wi'i mu'mukã́, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ba'âta basiótikaro niîwɨ. 


text:
Ãpêrã masá Jerusalẽ́pɨ a'tî'kãrã Moisé ohâ'kere bu'erã́ a'tîro niîkãrã niîwã: —Ã'rí Beelzebú wãtiâ wiôgɨ sãháa no'o'kɨ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ tutuaró me'ra wãtiâre kõ'â wĩromi, niîkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu naâre pihîo, kití weeró noho niisé me'ra werêkɨ niîwĩ: —Wãtî kɨ̃ɨ̂ basi kõ'â wĩro masitisami. 


text:
Ni'kɨ́ tutuagɨ́ yaá wi'ipɨre kɨ̃ɨ̂re dɨ'te kũútimigɨ, kɨ̃ɨ yeére yaha masítisami. Dɨ'te kũúka be'ropɨ yaha masísami, niîkɨ niîwĩ. Jesu, yɨ'ɨ̂ wãtî yɨ'rɨóro tutuagɨ́ niî' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró niî nemokɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre werêgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ niî pe'tise masá yã'âro weesére, yã'âro uúkũsere akobohógɨsami. 


text:
Espírito Santore yã'âro uúkũkã pe'e maa, neê akobohótisami. Tohôta akobohóti yɨ'rɨokɨ̃'sami. Bu'îriti nu'kugɨsami, niîkɨ niîwĩ 


text:
A'teré naâ “Wãtîre kɨomí” niisé bu'iri tohô niîkɨ niîwĩ. Jesu pakó, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ akabihírã naâ kɨ̃ɨ̂re a'mâ'ke niî' 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura Jesu pakó, kɨ̃ɨ̂ akabihírã etâkãrã niîwã. Naâ sopé pɨ'topɨ ehâ nɨ'ka, Jesuré pihî duti sõrokãrã niîwã. 


text:
Jesu pɨ'to duhirã́ kɨ̃ɨ̂re niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ pako, mɨ'ɨ̂ akabihírã sopé pɨ'to mɨ'ɨ̂re a'mârã weeápa'rã, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ sumútoho duhirã́re ĩ'yâ, naâre niîkɨ niîwĩ: —Ã'rá pe'e yɨ'ɨ̂ pako, yɨ'ɨ̂ akabihírã weeró noho niîma. 


text:
A'tîro niî'. No'ó Õ'âkɨ̃hɨ ɨaró weerã́ noho naáta yɨ'ɨ̂ akabihí, yɨ'ɨ̂ akabihó, yɨ'ɨ̂ pako weeró noho niîma, niî uúkũkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Opâturi Jesu ditâra sumútohopɨ bu'êkɨ niîwĩ. Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ pɨ'topɨ nerêkãrã niîwã. Naâ pãharã́ niî yɨ'rɨkã ĩ'yâgɨ, Jesu yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, ehâ nuhakɨ niîwĩ. Masá pe'e nukûporopɨ tohákãrã niîwã. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ otekã́ wẽesté wã'kakã, ma'âpɨ apêye otesé kape dokê ke'asa'. Mirikɨ̃hɨá a'tî, tee peérire ĩ'yâ boka, ba'â pe'okã'sama. 


text:
Apêye ɨ̃tâga kã'roákã di'tâ kɨoró bu'ipɨ dokê ke'asa'. Teé di'tâ kã'roákã niî yuukã, asî busu maatá marâ, pĩ'rísa'. 


text:
Be'ró muhîpũ asi mɨhátiri kura di'tâ bopô sãha yɨ'rɨa wa'ása'. Tohô weéro nɨ'kôri moo yuúro, maatá yãî diha wa'ása'. 


text:
Apêye otesé kape potâ wa'teropɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Potâ pe'e teeré pĩ'rí yɨ'rɨa, wẽhékã'sa'. Tohô weéro neê dɨkâtitimiro, boâ diha wa'ása'. 


text:
Apêye otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'asa'. Teé pĩ'rí, bɨkɨâ mɨha, pehé dɨkâtisa'. Ni'kâ yõo trinta peeri dɨkâtisa'. Ape yõó sessenta peeri dɨkâtisa'. Ape yõó cem peeri dɨkâtisa'. 


text:
<pb/>Be'ró naâre niîkɨ niîwĩ: —O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ. Jesuré kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ “De'ró weégɨ kití weeró noho niisé me'ra bu'êti?” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ doze, tohô niikã́ ãpêrã kɨ̃ɨ̂ pɨ'to niirã́ me'ra di'akɨ̃ tohâ ke'akɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re a'tîro sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró niî sĩ'riro weeáti sõ'ó niî'ke mɨ'ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra bu'ê'ke? niî sẽrí yã'akãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre ãpêrã too dɨpóropɨ masîya marimí'kere kɨ̃ɨ̂ wiôgɨ niisére masikã́ weemí. Yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã maa kití me'ra werê no'o'. 


text:
Tohô weérã yɨ'ɨ̂ weesére ĩ'yâmirã, ĩ'yâ masisome. Yeekãhásere tɨ'omírã, tɨ'o masítirã toharã́sama. Naâ yã'âro weé'kere du'ú dɨka yuúti tĩharã, akobohóse sẽrisomé, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu kɨ̃ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra werê'kere “A'tîro niî sĩ'riro weé'” niî werê'ke niî' 


text:
<pb/>Apêye naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ yɨ'ɨ̂ kití me'ra werê'kere tɨ'ó yẽ'etisari? Too pũríkãre a'teré tɨ'ó yẽ'etirã, de'ró weé apêyepɨre tɨ'ó yẽ'e boosari? 


text:
Masá ãpêrã ma'âpɨ otesé kape bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Naâ, yee kitíre tɨ'osamá. Be'ró wãtî a'tî, naâ tɨ'omí'kere e'mâ pe'okã'sami. 


text:
Ãpêrã ɨ̃tâ peeri wa'teropɨ dokê ke'a'ke peeri weeró noho niîsama. Yee kitíre ãyuró e'katíse me'ra tɨ'osamá. 


text:
Naâ tohô tɨ'omírã, nɨ'kôri marirã́ weeró noho niîsama. Naâre mehêkã wa'akã́, ou ãpêrã tee kitíre ẽho peóse bu'iri naâre tu'tikã́, maatá ẽho peó du'ukã'sama. 


text:
A'ti ɨmɨ́kohokãhase pe'ere wãkû yɨ'rɨokã'sama. No'ó de'ró niisére ɨâri peha yɨ'rɨasama. Naâ tohô niisétikã, a'té naâre dohórẽ'kã'sa'. Naâ tɨ'ó'kere akobohó, dɨkâ marirã́ weeró noho tohasamá. 


text:
Ãpêrã pe'e yee kitíre tɨ'órã, ãyuró ẽho peósama. Naâ tohô weérã pehé dɨkâtiro weeró noho niîsama. Otesé kape di'tâ ãyurópɨ bɨrɨ̂ ke'a'ke weeró noho niîsama. Ãpêrã trinta peeri dɨkâti'karo weeró noho niîsama. Ãpêrã sessenta peeri, ãpêrã cem peeri dɨkâti'karo weeró noho niî bɨrosama, niî uúkũkɨ niîwĩ Jesu. Jesu sĩ'óo'kaha me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Masá sĩ'óo'kahare akâro dokapɨ kũukã́ maa sĩ'óo'tisa'. Tohô niikã́ naâ pesaró dokapɨ sĩ'óo' dɨpotisama. Tohô weeró noho o'ôrã, niî pe'tiropɨ sĩ'óo' dutirã ɨ'mɨáropɨ yoôsama. 


text:
A'té weeró noho too dɨpóropɨ masá masî no'oya marí'kere masî no'orosa'. Ya'yióropɨ niî'ke kẽ'ra bahuárosa'. O'mê peeri kɨorã́ noho a'teré ãyuró tɨ'oyá, niîkɨ niîwĩ. Yee kití masî no'oya marimí'ke be'ropɨ́re sĩ'óo'kaha bo'rê yuuro weeró noho masî pe'tikã' no'orosa' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>A'tîro niî nemokɨ niîwĩ taha: —Mɨsâ tɨ'osére ãyuró tɨ'ó yã'a nɨrɨya. Yee kitíre tɨ'ó ẽho peó'karo nohota Õ'âkɨ̃hɨ mɨsâre tɨ'o masísere o'ôgɨsami. Ãyuró tɨ'orã́re Õ'âkɨ̃hɨ nemoró ãyusé o'ôgɨsami. 


text:
Yɨ'ɨ̂ bu'esé tɨ'ó ẽho peó nemorãre Õ'âkɨ̃hɨ masisé o'ô nemogɨsami. Ãpêrã yɨ'ɨ̂ bu'esére tɨ'ó sĩ'riti butia'rã pe'ere naâ masîmi'kere e'mâ pe'okã' no'orãsama, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu otesé kape bɨkɨâ mɨhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu apêye werê nemokɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ bu'esé, Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé ni'kɨ́ masɨ́ otesé kapere otêro weeró noho niî'. 


text:
Otê toha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ ĩ'yâ nɨrɨtimigɨ, wa'â wa'âsami. Be'ró ɨmɨ̂kohori, yamîri yoakã́ta yɨ'rɨ́sa'. Tee nɨmɨ́rire, tee yamírire kɨ̃ɨ̂ otê'ke teé ɨaró pĩ'rí bɨkɨása'. Kɨ̃ɨ̂ tohô wa'asére masîtisami. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ otê'ke ĩ'yâ nɨrɨya mariró teé di'tâpɨre pĩ'rísa'. Neê waro pĩ'ri wihá mɨ'tasa'. Be'ró pupí, be'ropɨ́ta dɨkâtisa' maha. 


text:
Tee peéri yãîka be'ro kɨ̃ɨ̂ teeré tɨ̃'rêgɨ wa'âsami. Teeré tɨ̃'rerí kura ehakã́, tohô weesamí, niîkɨ niîwĩ Jesu. Jesu mostarda wamêtise kapekãhase me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu naâre werê nemokɨ niîwĩ: —Õ'âkɨ̃hɨ yarã pãharã́ sãharã́sama niisére a'te kití weeró noho niisé me'ra werêgɨti. 


text:
Toó kã'a kapeákã niîmiro, otêka be'ro pĩ'ríropɨa pahî butia'kɨhɨ yukɨ̂gɨ wa'ása'. Pakasé dɨpɨ̂ritisa'. Mirikɨ̃hɨá tigɨpɨ́ akorá pesasama. Õ'âkɨ̃hɨ wiôgɨ niisé oterí pee kã'a peeákã weeró noho nɨ'kása'. Be'ró pahikɨhɨ́ bɨkɨâ'karo weeró noho niî pe'tiropɨ kɨ̃ɨ yeé kiti se'sâa wa'ása'. Tohô niikã́ pãharã́ kɨ̃ɨ yarã́ sãharã́sama niîgɨ, tohô werêkɨ niîwĩ. Jesu masaré kití weeró noho niisé me'ra bu'ê'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ yeé kitire bu'êgɨ, pehe kití weeró noho niisé me'ra bu'ê mɨhakɨ niîwĩ. Naâ tɨ'o masíro ehâ tu'aro bu'êkɨ niîwĩ. 


text:
Naâre bu'êgɨ, kití mariró werêtikã weetíkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ pe'ere naâ se'saro niikã́, niî pe'tisere tee kitíre “A'tîro niî sĩ'riro weé'”, niî werê mɨhakɨ niîwĩ. Jesu wĩ'roré, tohô niikã́ pã'kôrire yɨsɨó diho'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu masaré otesé me'ra kití werêka nɨmɨreta na'î sãhari kura kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Te'á siâkihi ditâra sumútohopɨ, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'órã, naâ yukɨ̂sɨ sãyâkawɨpɨ Jesuré mií pẽ'akãrã niîwã. Masá pe'e naâ niî'karopɨta tohákã'kãrã niîwã. Apêyepawɨ kẽ'ra naâ me'ra pẽ'âkaro niîwɨ. 


text:
Naâ pẽ'arí kura wĩ'ró ɨpɨ́tɨ a'tîkaro niîwɨ. Pã'kôri yukɨ̂sɨpɨre paâ kehe sãa mɨhakaro niîwɨ. Tohô wa'akã́, tiwɨ́ mirî diha wa'aro weékaro niîwɨ. 


text:
Tohô wa'arí kura Jesu pe'e siropɨ́ kɨ̃ɨ̂ dɨpôare apêye noho me'ra ẽo tuú tĩhagɨ kãri sãyákɨ niîwĩ. Tohô wa'akã́ ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re wã'kókãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, mɨ'ɨ̂ ĩ'yá weeti? Marî mirîrãta weé' baa, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu wã'kâ nɨ'ka, wĩ'roré yɨsɨ dutíkɨ niîwĩ. Pã'kôrire a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Di'ta mariáya, niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wĩ'ró di'ta mariá wa'âkaro niîwɨ. Niî pe'tise yɨsɨ dihá pe'tia wa'âkaro niîwɨ. 


text:
Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toó maa paka uiáti? Mɨsâre ẽho peóse marí butia'ti? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ ɨpɨ́tɨ waro ɨkɨá'kãrã niî tĩharã, naâ basi a'mêri uúkũkãrã niîwã: —Noa nohó niîsari baa ã'rí? Kɨ̃ɨ̂re wĩ'ró, pã'kôripɨta yɨ'ti dohákã', niîkãrã niîwã.<pb/>


text:
Jesu yukɨ̂sɨpɨ niî'kɨ mahá nɨ'kari kura ni'kɨ́ wãtiâ sãháa no'o'kɨ wẽrî'kãrãre yaarópɨ niî'kɨ Jesu tirópɨ a'tîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ masâ peeri wa'teropɨ niî nu'kukɨ niîwĩ. Neê ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re dɨ'te kũú masitikãrã niîwã. Kome daári me'ra kẽ'rare neê basiótikaro niîwɨ. 


text:
Pehetíri kome daári me'ra kɨ̃ɨ̂ amûkãrire, kɨ̃ɨ̂ dɨ'pôkãripɨ dɨ'te kũúmikãrã niîwã. Tee daárire wehê sure mɨhakɨ niîwĩ. Neê ni'kɨ́ põo tẽótikãrã niîwã. 


text:
Ɨmɨ̂kohori, yamîrire kɨ̃ɨ̂ ɨ̃rɨpagɨ́pɨ, masá wẽrî'kãrãre naâ yaá'karopɨ karíkũ siha mɨhakɨ niîwĩ. Ɨ̃tâ peeri me'ra kɨ̃ɨ̂ basita kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré dotê siha, kamî da're mɨhakɨ niîwĩ. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wãtî ã'ripɨ́re sãyagɨ́ wiháaya. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, ɨpɨ́tɨ karíkũse me'ra Jesuré niîkɨ niîwĩ: —Jesu Õ'âkɨ̃hɨ ɨ'mɨ̂sepɨ niigɨ́ makɨ, de'ró weégɨ yɨ'ɨ̂re kari boógɨ a'tiáti? Mɨ'ɨ̂ pakɨ ĩ'yóropɨ sẽrí'. Yɨ'ɨ̂re yã'â butia'ro pi'etíkã weetíkã'ya. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró wamêtiti? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Legião wamêti'. Pãharã́ wãtiâ ɨ̃sâ niîkã' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesuré ɨpɨ́tɨ waro “Ɨ̃sâre apé di'tapɨ kõ'â õ'otikã'ya”, niî sẽríkãrã niîwã. Tootá tohá sĩ'rirã, tohô niîkãrã niîwã. 


text:
Naâre ĩ'yârã, wãtiâ a'tîro niî Jesuré sẽríkãrã niîwã: —Ɨ̃sâre yeseá tiro o'ôo'ya. Ɨ̃sâ naâpɨre sãháarãti, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu “Tohôta weeyá”, niîkɨ niîwĩ. Tohô weérã naâ masɨpɨ́re niî'kãrã wiháa, yeseapɨ́re sãháakãrã niîwã. Toopɨ́re pãharã́ yeseá pɨáti mil wa'tero niîkãrã niîwã. Yeseá wãtiâ sãháaka be'ro opâ tɨ'rɨpɨ oma maháti, ditârapɨ dokê yõha, mirî pe'tia wa'âkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô wa'akã́, yeseá ko'terã́ a'tîro weékãrã niîwã. Naâ ɨpɨ́tɨ ɨkɨárã makâpɨ, kã́pupɨ omá wã'ka, werêsterã wa'âkãrã niîwã. Naâ werekã́ tɨ'órã, masá niî pe'tirã ĩ'yârã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Jesu tirópɨ ehârã, wãtî sãháa no'o'kɨre ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ su'tí sãyâ, ãyuró wãkusé kɨogɨ́ duhîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, uisé me'ra niîkãrã niîwã. 


text:
Jesu masɨré wãtiâre kõ'â wĩro'kere ĩ'yâ'kãrã niî pe'tise kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werêkãrã niîwã. Tohô niikã́ yesearé wa'â'ke kẽ'rare werêkãrã niîwã. 


text:
Teeré tɨ'órã, masá tookãhárã Jesuré tutuaró me'ra “Mɨ'ɨ̂ a'tí di'tapɨre niîtikã'ya, apé sia'pɨ wa'âya”, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu tohô niikã́ tɨ'ógɨ, yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãhakɨ niîwĩ. Tohô weekã́, wãtî kɨomí'kɨ Jesuré ɨpɨ́tɨ sẽrimíkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨ'ɨ̂ me'ra wa'âgɨti. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂re “Te'á”, niîtikɨ niîwĩ. A'tîro pe'e niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ yaá wi'ipɨ toháagɨsa'. Toháa, mɨ'ɨ̂ akawerérã niî pe'tirãre niî pe'tise yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re weé'kere werê pe'okã'ya. Tohô niikã́ yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re pahá yã'agɨ weé'kere werêgɨ wa'âya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂re wa'â'kere werêgɨ wa'âkɨ niîwĩ. Decápoli wamêtise makaripɨ niî pe'tise Jesu kɨ̃ɨ̂re weé'kere werêkɨ niîwĩ. Niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂ weresére tɨ'órã, ɨkɨá wa'âkãrã niîwã. Jairo makore, tohô niikã́ diî meha kɨogóre Jesu yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu wãtiâre kõ'â wĩroka be'ro apé pã'repɨ niî'kɨ pẽ'a ehákɨ niîwĩ taha. Pẽ'atá, ditâra sumútohopɨ nu'kurí kura kɨ̃ɨ̂ tiropɨ pãharã́ masá nerêkãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́re ni'kɨ́ naâ nererí wi'i wiôgɨ Jairo wamêtigɨ etâkɨ niîwĩ. Jesuré ĩ'yâgɨ, kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ ke'akɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂re yɨ'rɨó dutigɨ ɨpɨ́tɨ sẽríkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ mako wẽrîgo weeámo. Te'á yɨ'ɨ̂ me'ra. Mɨ'ɨ̂ koôre yãa peóse me'ra yɨ'rɨgósamo. Tohô weekã́, masagósamo, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jairo tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ me'ra wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ wa'akã́, pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂re siru tuúrã tuúkã'kãrã niîwã. 


text:
Naâ masá pãharã́ wa'teropɨ ni'kó numiô diî meha do'âtigo niîko niîwõ. Koô teeré do'âtiro doze kɨ'mari yɨ'rɨ́karo niîwɨ. 


text:
akô yeerã pãharã́ naâ akô yeemikã, pũûro waro pi'etíko niîwõ. Koô niyéru kɨomí'kere naâre wapa yeémigo, tohâ ke'a wa'âko niîwõ. Neê do'âtise tɨ'otíkaro niîwɨ. Yɨ'rɨró noho wa'âgo, pũûro waro wa'âko niîwõ. 


text:
Jesu masaré yɨ'rɨósere tɨ'óko niîwõ. Teeré tɨ'ógo, Jesu sẽ'êma masá wa'teropɨ ehâ nɨ'ka, kɨ̃ɨ yaró su'tîrore da'rá yã'ako niîwõ. 


text:
Maatá Jesu “Yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra ni'koré yɨ'rɨoásɨ”, niî tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Mahâmi ĩ'ya, masaré sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Noá, yaró su'tîrore da'rá yã'ati? 


text:
<pb/>Teeré tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ ĩ'yá weeti? Masá pãharã́ tuú wã'kakã ĩ'yâmigɨ, “Noá, yaró su'tîrore da'rá yã'ati?” niî sẽrí yã'ati? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ werêmikã, Jesu noá, yaró su'tîrore da'rá yã'apari? niîgɨ, niî pe'tirãre ĩ'yâ ma'akɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨó no'o'ko uîgo nara sãágota, kɨ̃ɨ̂ tiropɨ ehâ ke'ako niîwõ. Koô kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨó'kere masîko niîwõ. Tohô weégo kɨ̃ɨ̂re diakɨ̃hɨ́ werêko niîwõ. 


text:
<pb/>Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peó tĩhago, yɨ'rɨó no'o'kopɨ tohá'. Do'âtise marigó e'katíse me'ra toháaya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu koôre uúkũri kura Jairo yaá wi'ikãharã naâ tiropɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ ehârã, Jairore a'tîro niîkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ̂ mako wẽrîa wa'aámo. Marîre bu'egɨ́re toô kã'rota kari boó du'uya, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre tɨ'o peótimigɨta, Jairore a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨkɨátigɨta. Tohô weeró noho o'ôgɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peóya. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ me'ra pãharã́ wa'akã́ ɨatíkɨ niîwĩ. A'tikérã di'akɨ̃ pihîkɨ niîwĩ. Pedro, Tiago, kɨ̃ɨ̂ akabihí Joãore pihîkɨ niîwĩ. 


text:
Jesu Judeu masa nererí wi'i wiôgɨ yaá wi'ipɨ ehâkɨ niîwĩ. Toopɨ́ ehâgɨ, pãharã́ masá utî, karíkũ kusiarãre ĩ'yâkɨ niîwĩ. 


text:
Tií wi'ipɨ sãháagɨ, toó masá pãharã́ niirã́re niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã toô kã'ro karíkũ, utîti? Wi'magó wẽrîtimo. Kãrígo weemó, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, tií wi'ipɨ niî'kãrã mehô buhíkã'kãrã niîwã. Be'ró Jesu niî pe'tirãre wiháa dutikɨ niîwĩ. Naâ wiháaka be'ro wi'magó pakɨ sɨmɨáre, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ i'tiárãre koô pesarí tũkupɨ pihî sãhakɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́ sãha ehágɨ, koô amûkãre yẽ'ê, arameu masa yee uúkũse me'ra niîkɨ niîwĩ: —Talita, kumi. Tohô niîgɨ, “Wi'magó, wã'kâ nɨ'kaya” niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niirí kura wi'magó doze kɨ'mari kɨogó wã'kâ nɨ'ka, sihâko niîwõ. Koô masakã́ ĩ'yârã, naâ ɨkɨá yɨ'rɨa wa'âkãrã niîwã. 


text:
Jesu tohô weé'kere ãpêrãre neê werê dutitikɨ niîwĩ. Be'ró “Wi'magóre ba'asé ekayá”, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Judeu masa soo wɨári nɨmɨ niikã́, Jesu naâ nerê wɨari wi'ipɨ bu'êkɨ niîwĩ. Pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ bu'esére tɨ'órã, tɨ'o mariákãrã niîwã. A'tîro niîkãrã niîwã: —No'opɨ́ bu'êpari ã'rí a'té niî pe'tise peheré? Noá ã'riré toô kã'ro masisére o'ôpari? A'té kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yose kẽ'rare no'opɨ́ bu'êpari? 


text:
Ã'rí kapitéru, Maria makɨ niîmi. Tiago, José, Juda, Simão ma'mi niîmi. Kɨ̃ɨ̂ akabihírã numia kẽ'ra a'tó marî wa'teropɨ niîma, niîkãrã niîwã. Teeré tɨ'ó yã'arã, kɨ̃ɨ̂re neê ẽho peó sĩ'ritikãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Niî pe'tirã ni'kɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨre tɨ'ó ẽho peósama. Kɨ̃ɨ yaá di'takãharã, kɨ̃ɨ̂ akawerérã waro, kɨ̃ɨ yaá wi'ikãharã di'akɨ̃ kɨ̃ɨ̂re ẽho peótisama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ẽho peóti'ke bu'iri Jesu toopɨ́re pehé naâre weé ĩ'yo masitikɨ niîwĩ. A'té di'akɨ̃re weékɨ niîwĩ. Pehêterãta do'âtirãre amûkã yãa peó yɨ'rɨókɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ dozere kɨ̃ɨ̂ pɨ'topɨ pihîgɨ, pɨârerã di'akɨ̃ o'ôo' nɨ'kakɨ niîwĩ. Naâre wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩro masisere o'ôkɨ niîwĩ. 


text:
Neê apêye noho miáa dutitikɨ niîwĩ. Naâ tuakɨhɨ́ me'ra di'akɨ̃ wa'â dutikɨ niîwĩ. Neê po'e nohó, ahûro noho, niyéru miáa dutitikɨ niîwĩ. 


text:
Naâ sapátu sãyasé kaseri me'ra di'akɨ̃, tohô niikã́ su'tí naâ sãyasé me'ra di'akɨ̃ wa'â dutikɨ niîwĩ. 


text:
No'ó mɨsâre apêropɨ yẽ'êtikã, mɨsâ uúkũsere tɨ'ó sĩ'ritikã, tooré wihá wã'kaya. Tooré wiháarã, tii makákãhase di'tâ mɨsâ dɨ'pôkãripɨ wã'á'kere paâste kõ'aya. Tohô weérã mɨsâ “A'ti makákãharã bu'îritima”, niî ĩ'yórã weerã́sa'. Diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Õ'âkɨ̃hɨ masaré beseátihi nɨmɨ niikã́, tii makákãharã mɨsâre yẽ'êti'kãrãre a'tîro weegɨ́sami. Sodoma, Gomorrakãharãre bu'îri da'rê'karo nemoró naâre da'rêgɨsami, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niîka be'ro naâ wa'â wa'âkãrã niîwã. Wa'â, masaré “Mɨsâ yã'âro weé'kere bɨhâ weti dɨka yuúya”, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô niikã́ pãharã́ wãtiâ sãháa no'o'kãrãre kõ'â wĩrokãrã niîwã. Pãharã́ do'âtirãre ɨ'sê me'ra wa'rê, naâre yɨ'rɨo mɨhákãrã niîwã. João masaré wamê yeegɨre a'tîro weé wẽhékãrã niîwã niisé niî' 


text:
<pb/>Niî pe'tiropɨ Jesu weesére tɨ'ó se'sa wa'âkãrã niîwã. Herode tií di'ta wiôgɨ kẽ'ra tɨ'ókɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —João masaré wamê yeegɨ wẽhé no'o'kɨpɨ niîmigɨ, maságɨ masapĩ́. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ pehe waró weé ĩ'yo tutua yɨ'rɨami, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ãpêrã pe'e a'tîro niîkãrã niîwã: —Niîtimi. Kɨ̃ɨ̂ dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ Elia maságɨ masapĩ́, niîkãrã niîwã. Tohô niikã́ taha ãpêrã a'tîro niîkãrã niîwã: —Dɨporókãharã Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tarã weeró noho niîgɨ niîsami, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Herode niîkɨ niîwĩ: —Too dɨpóro yɨ'ɨ̂ dɨpôa dɨtê sure duti'kɨ João wamê yeegɨ niîsami. Kɨ̃ɨ́ta ni'kâroakãre masapĩ́, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Herode too dɨpóropɨ Herodia wamêtigo yee bu'iri Joãore bu'îri da'rerí wi'ipɨ miáa, dɨ'te kũú dutikɨ niîwĩ. Herodia kɨ̃ɨ̂ akabihí Filipe nɨmo niîko niîwõ. Tohô niîmikã, Herode pe'e kɨ̃ɨ̂ akabihí katîmikã, koôre e'mâ, nɨmôtikɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, João wamê yeegɨ Herodere a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ akabihí nɨmore nɨmôtikã, yã'â niî'. Koôre kɨotíkã'ya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisé bu'iri Herodia João me'ra uâgo, kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'riko niîmiwõ. Tohô wãkûmigo, wẽhe masítiko niîwõ. 


text:
Herode pe'e Joãore ãyugɨ́, bu'îri moogɨ́ niîmi niîgɨ, uisé me'ra tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Tohô weégɨ koô yã'âro weé sĩ'risere wee dutítikɨ niîwĩ. João uúkũsere tɨ'o masítimigɨ, ãyuró tɨ'sasé me'ra tɨ'ókɨ niîwĩ, 


text:
Herodia Joãore ĩ'yâ tu'tigo niî tĩhago, Herode kɨ̃ɨ̂ bahuáka nɨmɨ bosê nɨmɨ weerí kura Joãore koô wẽhé sĩ'ri'kere boka ehá pehako niîwõ. Tii nɨmɨ́re Herode bosê nɨmɨ weégɨ, kɨ̃ɨ̂ me'ra da'rarã́re pihî neekɨ niîwĩ. Tohô niikã́ surára wiôrãre, Galiléia di'takãharã wiôrã niirã́ nohore pihîokɨ niîwĩ. Pihîo, naâre sɨ'orí ba'âkɨ niîwĩ. 


text:
Naâ ba'âropɨ Herodia mako sãhá, basâ ĩ'yoko niîwõ. Koô basâ ĩ'yosere Herode, ãpêrã kɨ̃ɨ̂ me'ra ba'â duhirã tɨ'sâ yɨ'rɨakãrã niîwã. Tohô weégɨ Herode koôre niîkɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohó mɨ'ɨ̂ ɨasé nohore sẽrikã́, mɨ'ɨ̂re o'ôgɨti, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô weégɨ masá ĩ'yóropɨ “Niî sooro mariró no'ó yɨ'ɨ̂ dutirí di'ta dekô me'ra mɨ'ɨ̂ sẽrikã́, o'ô masi'”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró koô pako tiró wa'â, sẽrí yã'ako niîwõ: —Ma'û, yẽ'e nohóre sẽrigósari kɨ̃ɨ̂re? niîko niîwõ. Koô pakó yɨ'tíko niîwõ: —João wamê yeegɨ yaa dɨpoare dɨtê sure miíti dutiya, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Be'ró maatá Herode tiropɨ wa'â, kɨ̃ɨ̂re niîko niîwõ: —Ni'kâroakãta bapapɨ́ João wamê yeegɨ yaa dɨpoare dɨtê sure mii sãá o'oya, niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Herode bɨhâ weti yɨ'rɨa wa'âkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tirã toó nerê'kãrã tɨ'óropɨ “No'ó mɨ'ɨ̂ sẽrisére o'ôgɨti” niî'kɨ niî yuukã, de'ró weetá basiótikaro niîwɨ. Tohô weégɨ kɨ̃ɨ̂ “O'ó wee'”, niî masitikɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weégɨ surára bu'îri da'rerí wi'ipɨ wa'â, João yaa dɨpoare dɨtê sure, bapapɨ́ mii sãá miáakɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂ Herode koôre o'ôkɨ niîwĩ. Koô pe'e kẽ'ra koô pakopɨ́re o'ô turiako niîwõ. 


text:
<pb/>Joãore tohô weesé kitire tɨ'órã, kɨ̃ɨ̂ bu'esére siru tuú'kãrã kɨ̃ɨ̂ ɨpɨré miî, yaárã wa'âkãrã niîwã. Jesu ni'kâmukãsetiri mil ɨmɨaré ba'asé eká'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu bese kũú'kãrã naâ bu'ê kusiaka be'ro Jesu tirópɨ dahâkãrã niîwã. Dahâ, kɨ̃ɨ̂ tiro nerêkãrã niîwã. Niî pe'tise naâ weé'kere, masaré bu'ê'kere werêkãrã niîwã. 


text:
Tu'â eha nɨ'koka be'ro Jesu naâre “Te'á masá marirópɨ kã'ró soó ni'irã”, niîkɨ niîwĩ. Masá naâ tiropɨ na'îro wa'â mɨha yuukã, naâ ba'â nɨkɨatikãrã niîwã. 


text:
Tohô weégɨ Jesu, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra naâ se'saro yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, masá marirópɨ wa'âkãrã niîwã. 


text:
Pãharã́ naâ wa'akã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Tohô weérã Jesuré ĩ'yâ'kãrã, kɨ̃ɨ̂ wa'arópɨ niî pe'tise makarikãharã oma sirú tuukãrã niîwã. Naâ dɨporo naâ pẽ'atátohore yuû kue tohakãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesu yukɨ̂sɨpɨ sãyâ'kɨ dihá nɨ'kagɨ, masá pãharã́re ĩ'yâgɨ, pahá yã'akɨ niîwĩ. “Ovelha ko'tegɨ́ moorã́ weeró noho niîma”, niî tɨ'ó yã'akɨ niîwĩ. Tohô weégɨ naâre pehé bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ. 


text:
Yamîka'pɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ tiro ehâ, a'tîro niîkãrã niîwã: —Yamîka'pɨ niî'. A'topɨ́re neê masá marimá. 


text:
Tohô weégɨ masaré makâripɨ no'ó pɨ'tó niisé makaripɨ toháa dutiya. Toopɨ́ duú ba'arã wa'aáto. Ba'asé moomá, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ naâre ba'asé ekayá. Naâ pe'e kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Oito muhipũri pose da'ra wapá ta'ase me'ra ɨ̃sâ pãú duúrã wa'ârãsari ã'raré ekaáhã? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ diikése pãú kɨotí? Ĩ'yârã wa'âya. Naâ ĩ'yâ toha, kɨ̃ɨ̂re werêkãrã niîwã: —Ni'kâmukãse pãú, tohô niikã́ pɨárã wa'î niiáma, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã naâ ni'karé kurarire cem masa duhîkãrã niîwã. Apêye kurarire cinquenta masa duhî bɨrokãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesu teé ni'kâmukãse pãuré, naâ wa'î pɨárãre miî, ɨ'mɨáropɨ ĩ'yâ moro, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú butia'kã'” niîkɨ niîwĩ. Tu'â eha nɨ'ko, pãuré pe'êste, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re masaré eti dutígɨ o'ôkɨ niîwĩ. Wa'î kẽ'rare meharóta weékɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu masaré ba'asé ekáka be'ro maatá kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ditârapɨ pẽ'â yuu dutikɨ niîwĩ. Naâre kɨ̃ɨ̂ dɨporo Betsaidapɨ ehâ yuu dutigɨ o'ôo'kɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pe'e masaré we'êritigɨ weékɨ niîwĩ. 


text:
Wĩ'ró naâ pẽ'âro pe'e wẽe põó tẽokaro niîwɨ. Tohô weégɨ Jesu naâ wahá wã'ka masitikã ĩ'yâkɨ niîwĩ. Bo'rêa mɨhatiri kura Jesu naâ tiropɨ wa'âgɨ, akó bu'ipɨ sihâ wã'kakɨ niîwĩ. Kã'ró naâre yɨ'rɨákɨ niîmiwĩ. 


text:
Tohô wa'arí kura kɨ̃ɨ̂ akó bu'ipɨ sihâ wã'katikã ĩ'yâkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, masɨ́ wẽrî'kɨ wãti niîsami niîrã, karíkũkãrã niîwã. 


text:
Naâ niî pe'tirã kɨ̃ɨ̂re ĩ'yârã, ɨkɨá pe'tia wa'âkãrã niîwã. Tohô weégɨ Jesu maatá naâre a'tîro niî keheokɨ niîwĩ: —Wãkû tutuaya. Yɨ'ɨ̂ niî'. Uîtikã'ya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró naâ sãyapɨhɨ́pɨ mɨhâ sãhakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ mɨhâ sãhari kura wĩ'ró di'ta mariá wa'âkaro niîwɨ. Teeré ĩ'yârã, ɨpɨ́tɨ ɨkɨá, ĩ'yâ mariakãrã niîwã. 


text:
Pãú me'ra kɨ̃ɨ̂ weé ĩ'yo'kere naâ ãyuró waro tɨ'o masí butia'tikãrã niîwã yuhûpɨ. Tohô weérã ɨkɨá yɨ'rɨakãrã niîwã. Jesu Genesarépɨ do'âtirãre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ tii ditárapɨre pẽ'â, Genesaré wamêtiropɨ ehâkãrã niîwã. Toopɨ́ ehârã, naa yawɨ́ yukɨ̂sɨre dɨ'té po'o, mahákãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã naâ niî pe'tiropɨ omá wã'ka, do'âtirãre naâ kũyasé me'ra Jesu no'ó wa'aró miáa mɨhakãrã niîwã. 


text:
No'ó kɨ̃ɨ̂ wa'arí makapɨ, sumútohopɨ, kã́pupɨ, no'ó bahû yoaro kɨ̃ɨ̂ yɨ'rɨátohopɨ do'âtirãre miáa, kũû mɨhakãrã niîwã. Jesuré a'tîro sẽríkãrã niîwã: —Mɨ'ɨ́ kẽ'ra ɨ̃sâre kã'ró mɨ'ɨ yaró su'tîrore yẽ'ê yã'a duti kureya, niîkãrã niîwã. Niî pe'tirã yẽ'ê yã'a'kãrã do'âtise yɨ'rɨ́ no'o pe'tia wa'âkãrã niîwã.<pb/>


text:
Ni'kâ nɨmɨ fariseu masa, tohô niikã́ ni'karérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesu tirópɨ ehâkãrã niîwã. Naâ Jerusalẽ́pɨ niî'kãrã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Jesu bu'erã́re ni'karérãre amûkoetimirã ba'akã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Ba'aátoho dɨporo naâ wee wɨáro noho weetíkãrã niîwã. Tohô weérã yã'arã́ weeró noho ĩ'yâ no'okãrã niîwã. 


text:
Fariseu masa, niî pe'tirã Judeu masa naâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere a'tîro wee sirú tuukãrã niîwã. Pehetíri amûkoeka be'ropɨ di'akɨ̃ ba'âkãrã niîwã. 


text:
Naâ ba'asé duúrã ehâ'kãrã kẽ'ra meharóta weékãrã niîwã. Naâ yẽkɨ sɨmɨá weé'karo nohota wee sirú tuukãrã niîwã. Naâ sĩ'risé paare, piô sãase paare, komé me'ra weé'ke paarɨre, naâ soo pesásere koe mɨhákãrã niîwã. Naâ tohô weetírã, Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨre yã'arã́ niî boosa' niîrã, tohô weékãrã niîwã. 


text:
Tohô weérã Jesu bu'erã́ amûkoetikã ĩ'yârã, Jesuré sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã mɨ'ɨ̂ bu'erã́ marî yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere wee sirú tuu weeti? Naâ amûkoetimirã ba'ârã, yã'âro weérã weemá, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Diakɨ̃hɨ́ta mɨsâre Isaía dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kitire werê mɨ'tagɨ a'tîro niî ohâkɨ niîwĩ:<pb/>“Ã'rá masá ɨsêro me'ra di'akɨ̃ yɨ'ɨ̂re ẽho peóma. Naâ tɨ'ó yã'ase pe'e no'opɨ́ niîro niísa'.<pb/> 


text:
Tohô weéro naâ yɨ'ɨ̂re ẽho peóse wapa marí'. Naâ bu'esé yɨ'ɨ̂ dutisé meheta niî'. Masá dutisé niî'”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ, niî ohâkɨ niîwĩ. 


text:
Mɨsâ, masá naâ wee mɨháti'kere wee sirú tuurãtirã, Õ'âkɨ̃hɨ dutisé pe'ere du'u kũú', niî yɨ'tíkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>A'tîro niî nemokɨ niîwĩ: —Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere wee sirú tuurã, me'risé me'ra Õ'âkɨ̃hɨ dutisé pe'ere weé wee'. 


text:
Moisé a'tîro niîkɨ niîwĩ: “Mɨsâ pakɨ, mɨsâ pakore ẽho peóya. Naâre yã'âro uúkũgɨ nohore wẽhé kõ'aato”, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Mɨsâ pe'e masaré a'tîro wee dutí'. “Mɨsâ pakɨre ou mɨsâ pakore naâ apêye noho sẽrikã́, wee tamú sĩ'ritirã, Corbã niî', niîya.” Tohô niîrã, “Niî pe'tise ɨ̃sâ kɨosé mɨsâre wee tamú boo'kere Õ'âkɨ̃hɨre o'ô'kepɨ niî'” niî dutirã, tohô niísa'. 


text:
A'tîro wãkûrã, Õ'âkɨ̃hɨ dutisére tohô waro ĩ'yâ kõ'a butia'kã'. Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá wee mɨháti'kere weérã, tohôta pẽ'ri pehá siru tuu'. Apêye pehé naâ weé'ke nohore wee sirú tuu', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâre tohô niîka be'ro Jesu masaré pihîo, niîkɨ niîwĩ: —Yeekãhásere tɨ'o masírãti niîrã, tɨ'órã a'tiá. 


text:
Marî ɨsêro me'ra ba'asé meheta Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ marîre yã'âro wa'akã́ weé'. Tohô weeró noho o'ôro, mari yaá ɨsero wihátise pe'e yã'âro wa'akã́ weé'. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu pãharã́ tiropɨ niî'kɨ wa'âkɨ niîwĩ. Wa'â, wi'ipɨ́ sãháakɨ niîwĩ. Be'ró toopɨ́ kɨ̃ɨ̂ kití weeró noho niisé me'ra werê'kere kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ sẽrí yã'akãrã niîwã. 


text:
Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsá kẽ'ra a'teré tɨ'o masí weeti? Niî pe'tise marî ba'â sõrose noho Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ marîre yã'âro wa'akã́ weé wee'. 


text:
Teé marî ba'â sõrose ehêri põ'rapɨ wa'âtisa'. Paâgapɨ ba'â sõro no'o'. Be'ró yɨ'rɨ wiháa wa'ása', niîkɨ niîwĩ. Tohô niîgɨ, niî pe'tise ba'asé ãyusé niî' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
A'tîro niî'. Marî yã'âro wãkusé po'peápɨ dɨ'pôkãti wihatisa'. Ãpi nɨmóre a'me tãrá sĩ'rise, numiâre yã'âro weesé, masaré wẽhé kõ'ase yã'asé niî'. 


text:
Tohô niikã́ yahasé, apêye nohore ɨâri pehase, ãpêrãre yã'âro weesé, ãpêrãre wee soóse, marî yã'âro weesére du'utíse wãkusépɨta wiháti'. Apêye taha, ɨosé, ãpêrãre yã'âro uúkũse, ãpêrã yɨ'rɨóro tɨ'ó yã'ase, marî no'ó ɨaró weé ma'ase, teé kẽ'ra wãkusépɨta wiháti'. 


text:
A'té niî pe'tise yã'asé po'peápɨ wiháti'. Tee pũríkã Õ'âkɨ̃hɨ ĩ'yóropɨ masaré yã'âro wa'akã́ weé', niî werêkɨ niîwĩ. Judeu maso niîtigo apé di'takõhopɨ Jesuré ẽho peó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Genesarépɨ niî'kɨ Tiro, Sidṍ wamêtise makaripɨ wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re ãpêrã masîtikã'ato niîgɨ, ni'kâ wi'ipɨ sãháakɨ niîwĩ. Tohô weemígɨ, masîkã' no'okɨ niîwĩ. 


text:
Maatá wãtî sãháa no'o'ko pako Jesu toopɨ́ niiápɨ niisére masîko niîwõ. Koô a'tî, kɨ̃ɨ̂ wee tamúsere sẽrigótigo, Jesu tirópɨ kɨ̃ɨ̂re ẽho peógo, ehâ ke'ako niîwõ. 


text:
Koô ape makákõho Siro-feníciakõho niîko niîwõ. Be'ró Jesu tirópɨ etâ, wãtî koô makopɨ́re niigɨ́re kõ'â wĩro dutiko niîwõ. 


text:
Jesu koôre niîkɨ niîwĩ: —Wi'marã́ pe'ere eká mɨ'taro ɨá'. Marî naâ ba'â mɨ'tatimikã, ba'asére e'mâ, diâyɨare doke kũúkã yã'â niî', niîkɨ niîwĩ. A'tîro niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. Judeu masa pe'ere wee tamú mɨ'taro ɨá'. Be'ropɨ́ta Judeu masa niîtirãre wee tamúro ɨá' niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Koô kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíko niîwõ: —Yɨ'ɨ̂ wiôgɨ, tohôta niî', niîro pe'ea'. Diâyɨa mesa doka duhirã́ wi'marã́ ba'akã́ bɨrɨ̂ dihasere ba'âsama, niîko niîwõ. Judeu masa niîtirã kẽ'ra kã'ró mɨ'ɨ̂ ãyuró weesére yẽ'ê masima niîgo, tohô niîko niîwõ. 


text:
<pb/>Koô tohô niikã́, Jesu yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ãyuró wãkû'. Wãtî mɨ'ɨ̂ makopɨre niî'kɨre kõ'â wĩro toha'. Wa'âgosa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró koô wi'ipɨ́ toháa wa'âko niîwõ. Toopɨ́ tohatágo, koô makoré koô kũyarópɨ pesakã́ ĩ'yâko niîwõ. Wãtî koôpɨre niîmi'kɨ wiháa tohakɨ niîwĩ. Jesu tɨ'ohátigɨre, uúkũ masitigɨre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu Tiro wamêtiropɨ niî'kɨ wihá wã'kakɨ niîwĩ. Toopɨ́ wihá wã'kagɨ, Sidṍ wamêtiropɨ, Decápoli niisé makaripɨ yɨ'rɨákɨ niîwĩ. Toó yɨ'rɨáa, Galiléiakãha ditarapɨ ehâkɨ niîwĩ. 


text:
Toopɨ́ ni'kɨ́ tɨ'ohátigɨre, ãyuró uúkũ wĩro masitigɨre Jesu tiró miáakãrã niîwã. Jesuré “Kɨ̃ɨ̂re yãa peó yɨ'rɨóya”, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô weégɨ Jesu kɨ̃ɨ̂re apé sia', masá ĩ'yâtiropɨ miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́ kɨ̃ɨ yeé amû pi'karire tɨ'ohátigɨ yee o'mê peeripɨ sĩô sõrokɨ niîwĩ. Be'ró ɨ'sê koo e'o peó, kɨ̃ɨ yaá ye'meropɨ yãa peókɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró ɨ'mɨ̂sepɨ ĩ'yâ moro ehêri sãha, arameu masa yee uúkũse me'ra a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Efata. “Pãrîya” niîgɨ, tohô niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niisé me'ra kɨ̃ɨ yeé o'mê peeri pãrîa wa'âkaro niîwɨ. Kɨ̃ɨ yaá ye'mero ka'bîa wa'â, ãyuró uúkũ masikɨ niîwĩ. 


text:
Tu'â eha nɨ'ko, Jesu naâre “Neê ãpêrãre werêtikã'ya”, niîkɨ niîmiwĩ. Kɨ̃ɨ̂ naâre “Neê kã'ró werêti butia'kã'ya” niîmikã, naâ nemoró werêstekãrã niîwã. 


text:
Naâ ɨpɨ́tɨ ĩ'yâ maria, a'tîro niîkãrã niîwã: —Niî pe'tisere ãyuró weemí. Masá tɨ'ohátirãpɨreta tɨ'okã́ wee sãhámi. Uúkũtirãpɨreta uúkũkã wee sãhámi, niîkãrã niîwã.<pb/>


text:
Jesu masaré yɨ'rɨóka terore pãharã́ masá kɨ̃ɨ̂ tiropɨ nerêkãrã niîwã. Be'ró naâ ba'asé tohá wa'âkãrã niîwã. Tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re pihîo, niîkɨ niîwĩ: 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂ ã'raré pahá yã'a wa'ása'. Naâ marî me'ra niiró i'tiá nɨmɨ yɨ'rɨ́'. Tohô weérã naâ ba'asé tohá wa'âma. 


text:
Naa yeé wi'seripɨ yɨ'ɨ̂ toháa dutikã, ɨhá boârã ma'âpɨ tɨ'o masíse pe'tí ke'a wa'â boosama. Ãpêrã yoâ butia'ropɨ a'tî'kãrã niîma, niîkɨ niîwĩ Jesu. 


text:
<pb/>Be'ró kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ Jesuré yɨ'tíkãrã niîwã: —Marî a'tó masá marirópɨre de'ró weé ã'rá pãharã́re ba'asé boká eka boósari? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Diikésepa pãú kɨotí? Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Setepaga kɨó', niî yɨ'tíkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Tohô niîka be'ro Jesu masaré duhî dutikɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ teepáre miî, kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ Õ'âkɨ̃hɨre “Ãyú'” niîkɨ niîwĩ. Be'ró, pe'ê, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re masaré eti dutígɨ o'ôkɨ niîwĩ. Naâ masapɨ́re eti turiákãrã niîwã. 


text:
Wa'î õ'ô maharãakãre pehêterãkã kɨókãrã niîwã. Jesu naá kẽ'rare kɨ̃ɨ̂ pakɨré “Ãyú'” niî toha, meharóta taha eti dutíkɨ niîwĩ. 


text:
Niî pe'tirã ba'â yapî yɨ'rɨakãrã niîwã. Be'ró sete pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neé, mii sãákãrã niîwã. 


text:
Toopɨ́ ba'â'kãrã ba'pâritisetiri mil wa'tero ɨmɨá niîkãrã niîwã. Be'ró naâre naa yeé wi'seripɨ toháa dutigɨ, Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra yukɨ̂sɨpɨ mɨhâ sãha, Dalmanuta wamêtiropɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Jesuré fariseu masa Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yo dutimi'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Dalmanutapɨ etâkɨ niîwĩ. Toopɨ́ fariseu masa Jesuré wio pesáro uúkũkãrã niîwã. Diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ makɨ niîmiti kɨ̃ɨ? niîrã, kɨ̃ɨ̂re Õ'âkɨ̃hɨ tutuaró me'ra weé ĩ'yo dutikãrã niîwã. 


text:
Jesu naâ tohô niisére kari butí, tɨ'sâtigɨ, naâre niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã a'tóka terokãharã weé ĩ'yo dutisari? Diakɨ̃hɨ́ta niîgɨti. Neê kã'ró naâre weé ĩ'yosome, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró naâre kõ'â wã'kagɨ, yukɨ̂sɨpɨ opâturi mɨhâ sãha, apé pã'repɨ pẽ'â wa'âkɨ niîwĩ. Jesu kití weeró noho niisé me'ra werê'ke niî' 


text:
<pb/>Apé pã'repɨ pẽ'ârã, Jesu bu'erã́ naâ ba'aátehere miáatikãrã niîwã. Pãú ni'kâgata kɨókãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesu naâre a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Fariseu masa, tohô niikã́ Herode naa yeé fermento pãú bɨkɨakã́ weesére mɨsâ tɨ'o masíya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂ niisére tɨ'o masítirã, naâ basi niîkãrã niîwã: —Marî pãú mookã́, tohô niîsami, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâ tohô niisére masîgɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —De'ró weérã mɨsâ “Ba'asé moó'”, niîti? Mɨsâ tɨ'o masí weeti yuhûpɨ? Mɨsâ ehêri põ'ra bɨtî yɨ'rɨa'. 


text:
Mɨsa yeé kaperi me'ra ĩ'yâ'. Mɨsa yeé o'mê peeri me'ra tɨ'ó'. Tohô weemírã, yɨ'ɨ̂ too dɨpóropɨ weé'kere wãkûti butia'ti? 


text:
Too dɨpóropɨ ni'kâmukãsetiri mil masaré ni'kâmukãsepaga pãú me'ra ekawɨ́. Diikése pi'seri naâ ba'â dɨ'a'kere see neéri? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Doze pi'seri see sãáwɨ, niî yɨ'tíkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Jesu naâre niî nemokɨ niîwĩ: —Apêye kẽ'ra setepaga pãú me'ra ba'pâritisetiri mil masaré ekawɨ́. Tiîta kẽ'rare diikése pi'seri see neé no'ori? niîkɨ niîwĩ. Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Sete pi'seri see neé no'owɨ, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niîka be'ro Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Too pũríkã teeré masîmirã, de'ró weérã tɨ'o masí weeti yuhûpɨ? niîkɨ niîwĩ. Jesu Betsaidapɨ kapêri ĩ'yâtigɨre yɨ'rɨó'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra ditârare pẽ'â, apé pã're Betsaida wamêtiri makapɨ pẽ'a ehákãrã niîwã. Toopɨ́ naâ ehakã́, Jesu tiró ni'kɨ́ kapêri ĩ'yâtigɨre mii ehákãrã niîwã. Naâ Jesuré a'tîro sẽríkãrã niîwã: —Ã'riré yãa peó yɨ'rɨóya, niîkãrã niîwã. 


text:
Tohô weégɨ Jesu kapêri ĩ'yâtigɨ yaá amûkãpɨ yẽ'ê, makâ sumútohopɨ tɨ̃á wã'kakɨ niîwĩ. Be'ró Jesu kɨ̃ɨ yeé ɨ'sê koo me'ra kapêripɨ tuú wa'rekɨ niîwĩ. Tohô weé toha nɨ'ko, Jesu amûkãri me'ra kɨ̃ɨ yeé kaperire yãa peókɨ niîwĩ. Be'ró kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂re apêye noho bahumítito? niîkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂, kɨ̃ɨ yeé kaperire ĩ'yâ pãa, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Masaré ĩ'yâ'. Yukɨpagɨ́ weeró noho bahurã́ sihakã́ ĩ'yâ', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu kɨ̃ɨ yeé kaperipɨ opâturi yãa peó nemokɨ niîwĩ. Toopɨ́ta kɨ̃ɨ̂ ãyuró waro ĩ'yâ butia'kɨ niîwĩ. Niî pe'tisere ãyuró ĩ'yâkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂re kɨ̃ɨ yaá wi'ipɨ o'ôo' tõrogɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Makâpɨ wa'âtikã'ya. Neê ni'kɨ́ tookɨ̃hɨ́re yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂re yɨ'rɨó'kere werêtikã'ya, niîkɨ niîwĩ. Pedro Jesuré “Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨta niî'” niî'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ me'ra Cesaréia Filipo wamêtiri maka pɨ'to niisé makaripɨ wa'âkãrã niîwã. Naâ toó wa'arópɨ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —De'ró masá uúkũti yɨ'ɨ̂re? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ kɨ̃ɨ̂re yɨ'tíkãrã niîwã: —Ãpêrã mɨ'ɨ̂re “João wamê yeegɨ niîmi”, niîma. Ãpêrã “Dɨporókɨ̃hɨpɨ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ Elia niîmi”, niîma. Ãpêrã “No'ó niigɨ́ Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti werê mɨ'tagɨ niîgɨ niîsasami”, niîma, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu naâre sẽrí yã'a nemokɨ niîwĩ taha: —Mɨsâ waro, yɨ'ɨ̂re de'ró wãkûti? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, Pedro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ besé'kɨ Cristo niî', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tu'â eha nɨ'ko, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re a'tîro niî bu'ê nɨ'kakɨ niîwĩ. —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ pũûro pi'etígɨsa'. Tohô niikã́ Judeu masa bɨkɨrã́, sacerdotea wiôrã, Moisé ohâ'kere bu'erã́ yɨ'ɨ̂re ɨatírãsama. Yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa', niîkɨ niîwĩ. 


text:
Naâre tɨ'otá basióro werê me'rikã'kɨ niîwĩ. Teeré tɨ'ógɨ, Pedro apêropɨ Jesuré pihî wã'ka, tu'tîkɨ niîwĩ. 


text:
Be'ró Jesu mahâmi, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re ĩ'yâ, Pedrore tu'tîkɨ niîwĩ: —Wa'âya. Mɨ'ɨ̂ wãtî weeró noho uúkũ'. Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ wãkusére masí wee'. Masá naâ wãkû wɨaro noho wãkû', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re, tohô niikã́ masaré pihîo, werêkɨ niîwĩ: —No'ó yɨ'ɨ̂re ẽho peó siru tuugɨ noho kɨ̃ɨ̂ weé sĩ'riro noho weetíkã'ato. Yɨ'ɨ̂ ɨaró pe'e weeáto. No'ó yɨ'ɨ̂re siru tuú sĩ'rigɨ “Jesuré ẽho peógɨ, wẽrî boosa'” niîtigɨta siru tuuáto. 


text:
Yɨ'ɨ̂re ẽho peóse me'ra yã'âro yɨ'rɨ́ sĩ'ritigɨ, yɨ'ɨ̂re ẽho peó du'ugɨ noho pekâ me'epɨ bahurió no'ogɨsami. Ãpí wẽhesére uîti, yɨ'ɨ̂re ẽho peó nu'kugɨ noho pe'e yɨ'ɨ̂ me'ra katî nu'kugɨsami. 


text:
Ni'kɨ́ a'ti ɨmɨ́kohokãhase niî pe'tisere wapá ta'a, kɨ̃ɨ̂ ehêri põ'ra pe'ere bahuriógɨ, yẽ'e nohóre wapá ta'a boosari? 


text:
A'ti nukúkãkãharã masá yã'âro weerã́ yɨ'ɨ̂re ẽho peótirã niîma. Naâ wa'teropɨ yɨ'ɨ̂re, tohô niikã́ yee kitíre bopôya sãatikã'ya. Mɨsâ bopôya sãakã, yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ a'tîro weegɨ́sa'. A'ti nukúkãpɨre yɨ'ɨ̂ pakɨ asistése me'ra, kɨ̃ɨ̂re werê ko'terã me'ra opâturi a'tîgɨ, yɨ'ɨ́ kẽ'ra mɨsâre bopôya sãagɨsa', niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu masaré, tohô niikã́ kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re bu'êka be'ro apêye niî nemokɨ niîwĩ naâre: —Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ni'karérã a'topɨ́ niirã́ yɨ'ɨ̂ tutuaró me'ra wiôgɨ sãhagɨ́ a'tikã́ ĩ'yâtimirã, wẽrîsome, niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ bahusé dɨka yuú'ke niî' 


text:
<pb/>Ni'kâ semana be'ro Jesu ɨ̃rɨgɨ́ ɨ'mɨákɨhɨpɨ mɨhâakɨ niîwĩ. Tigɨpɨ́re wa'âgɨ, Pedro, Tiago, João naâ se'sarore miáakɨ niîwĩ. Toopɨ́ naâ ĩ'yóropɨ Jesu kɨ̃ɨ̂ bahusére dɨka yuúkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ su'tí asistéa wa'âkaro niîwɨ. Pũûro butisé wa'âkaro niîwɨ. Neê a'topɨ́re teé butisé weeró noho masá su'tí koetíma. 


text:
Teeré ĩ'yârã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ɨkɨá yɨ'rɨa wa'âkãrã niîwã. Tohô weégɨ Pedro de'ró niî masitigɨ, uúkũ kehokɨ niîwĩ. A'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wiôgɨ, marî a'topɨ́ niikã́ ãyú yɨ'rɨa'. I'tiá wi'iakã weerã́. Ni'kâ wi'i mɨ'ɨ yaá wi'i, apé wi'i Moisé yaá wi'i, apé wi'i Elia yaá wi'i weerã́, niîkɨ niîwĩ Pedro. 


text:
<pb/>Be'ró ni'kâ kura o'me kurá diháti, naâre tuú bi'akã'karo niîwɨ. Tii kurápɨ ni'kɨ́ a'tîro uúkũkã tɨ'ókãrã niîwã: —Ã'rí yɨ'ɨ̂ makɨ ɨpɨ́tɨ yɨ'ɨ̂ ma'igɨ́ niîmi. Kɨ̃ɨ̂ uúkũsere tɨ'ó ẽho peóya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Naâ ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kãrã dihárã, naâ toopɨ́ ĩ'yâ'kere Jesu neê werê dutitikɨ niîwĩ. —Be'ró yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ wẽrî masáka be'ropɨ werêya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Tohô weérã naâ se'saro teeré tɨ'ó yã'akãrã niîwã. Naâ basi a'mêri sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró niî sĩ'riro weesarí kɨ̃ɨ̂ wẽrîka be'ropɨ masasé? niîkãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesuré sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã Moisé ohâ'kere bu'erã́ “Masaré yɨ'rɨoákɨhɨ a'tiátoho dɨporo Elia a'tî mɨ'tagɨsami”, niî bu'êti? 


text:
<pb/>Jesu naâre yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Mɨsâ niîro nohota Elia a'tî mɨ'tagɨsami. Kɨ̃ɨ̂ niî pe'tisere apó mɨ'tagɨsami. Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨ yeekãhásere a'tîro niî'. “Kɨ̃ɨ̂ pi'etígɨsami. Ɨá no'otigɨsami”, niî'. 


text:
Yɨ'ɨ̂ pe'e mɨsâre niîgɨti. Elia a'tî tohakɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂re Õ'âkɨ̃hɨ yee kiti ohâka pũripɨ niî'karo nohota keoró wa'âkaro niîwɨ. Masá kɨ̃ɨ̂re no'ó weé sĩ'risere weékãrã niîwã, niîkɨ niîwĩ. Jesu wi'magɨ́re wãtî sãháa no'o'kɨre kõ'â wĩro'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ ɨ̃rɨgɨ́pɨ niî'kãrã ãpêrã naâ me'rakãharã niirópɨ dihatárã, pãharã́ masá niikã́ ĩ'yâkãrã niîwã. Ãpêrã kẽ'ra Moisé ohâ'kere bu'erã́ Jesu bu'erã́ me'ra ɨpɨ́tɨ uúkũkãrã niîwã. 


text:
Be'ró Jesu kɨ̃ɨ̂ wãkûtiro a'tikã́ ĩ'yârã, niî pe'tirã ĩ'yâ mariakãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ omá wã'ka, põo tẽrírã wa'âkãrã niîwã. 


text:
Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Yẽ'e nohóre toô maha paka uúkũrã weetí naâ me'ra? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Ni'kɨ́ naâ pãharã́ wa'teropɨ niigɨ́ yɨ'ti kehókɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, yɨ'ɨ̂ makɨ wãtî sãháa no'o'kɨre miítiapɨ. Yɨ'ɨ̂ makɨre uúkũ masitikã weemí. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ no'ó wa'aró wãtî kɨ̃ɨ̂re yẽ'ê paâ kehe kũu mɨhami. Kɨ̃ɨ̂ tohô weekã́, ɨsêropɨ sa'pô tu'u, kɨ̃ɨ̂ upîkarire kũ'rî wagɨa mɨhami. Tohô wa'âgɨ, bɨ'â mɨhami. Yɨ'ɨ̂ mɨ'ɨ̂ bu'erã́re “Wãtîre kõ'â wĩroya”, niîmiapɨ. Naâ põo tẽótiama, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu naâre niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ neê ẽho peóse moó butia'. Yɨ'ɨ̂ mɨsâre yoakã́ bu'êmikã, neê tɨ'o masí wee' yuhûpɨ. No'ó kã'a tero yoakã́ mɨsâ yɨ'ɨ̂re ẽho peótikã põo tẽógɨsari? Kɨ̃ɨ̂ wi'magɨ́re yɨ'ɨ̂ tiro miítia, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tiropɨ mii ehákã, wãtî Jesuré ĩ'yâgɨ, wãkûtiro wi'magɨ́re wẽrîakã weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ dokê ke'a, tũru maá kusia, ɨsêropɨ sa'pô tu'uakɨ niîwĩ. 


text:
Tohô wa'akã́ ĩ'yâgɨ, Jesu wi'magɨ́ pakɨre sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —No'ó kã'a tero yoâti a'té kɨ̃ɨ̂re tohô wa'aró? niîkɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ pakɨ́ yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Wi'magɨ́pɨta tohô niisétiwĩ. 


text:
Pehetíri wãtî kɨ̃ɨ̂re wẽhé sĩ'rigɨ, pekâ me'epɨ dokê ke'a, diâpɨ dokê yõhakã wee mɨhámi. Mɨ'ɨ̂re basiókã, ɨ̃sâre pahá yã'agɨ wee tamúya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ ẽho peókã maa, basiókã'. No'ó ẽho peórã maa niî pe'tise weetá basió', niî yɨ'tíkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Tohô niikã́ tɨ'ógɨ, wi'magɨ́ pakɨ karíkũ kehokɨ niîwĩ: —Ẽho peó'. Nemoró ẽho peó nemokã weeyá, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu masá pãharã́ naâ tiropɨ omá wã'katikã ĩ'yâgɨ, wãtîre kõ'â wĩrogɨ, a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Wãtî uúkũtikã, tɨ'otíkã weegɨ́, mɨ'ɨ̂re wiháa duti'. Ã'rí wi'magɨ́pɨre niigɨ́, wiháaya. Neê opâturi sãháa nemotikã'ya, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́, wãtî karíkũ wihagɨ, wi'magɨ́re opâturi wẽrîakã weékɨ niîwĩ. Kɨ̃ɨ̂ wiháagɨ, kɨ̃ɨ̂re wẽrî'kɨ weeró noho tohakã́ weékɨ niîwĩ. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ãpêrã “Wẽrîa wa'âmi”, niîkãrã niîmiwã. 


text:
<pb/>Be'ró Jesu wi'ipɨ́ sãháakã, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ ãpêrã tɨ'otíropɨ kɨ̃ɨ̂re sẽrí yã'akãrã niîwã: —De'ró weérã ɨ̃sâ wãtîre kõ'â wĩro masitiapari? niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ naâre niîkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂ wãtî tohô sãhagɨ́ nohore Õ'âkɨ̃hɨre sẽrí, be'tisé me'ra di'akɨ̃ kõ'â wĩrota basió', niîkɨ niîwĩ. Jesu kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere opâturi werê nemo'ke niî' 


text:
<pb/>Naâ Cesaréia Filipopɨ niî'kãrã Galiléia di'tapɨ yɨ'rɨákãrã niîwã taha. Naâ wa'asére Jesu neê ãpêrãre masikã́ ɨatíkɨ niîwĩ. 


text:
Kɨ̃ɨ̂ wẽriátehere, ãpêrã kɨ̃ɨ̂re wiôrãpɨre o'oátehere kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re bu'êgɨ, tohô weékɨ niîwĩ. A'tîro bu'êkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ makɨ masɨ́ weeró noho ɨpɨtígɨre wiôrãpɨre o'ôrãsama. Be'ró yɨ'ɨ̂re wẽherã́sama. Naâ tohô weemíkã, i'tiá nɨmɨ be'ro masagɨ́sa' taha, niîkɨ niîwĩ. 


text:
Naâ kɨ̃ɨ̂ tohô niisére tɨ'o masítikãrã niîwã. Tɨ'o masítimirã, uîrã, sẽrí yã'a masitikãrã niîwã. Ãyuró weé yɨ'rɨ nɨ'kagɨ yeere ohâ'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró Cafarnau wamêtiri makapɨ etâkãrã niîwã. Toopɨ́re naâ wi'ipɨ́ sãha eháka be'ro Jesu kɨ̃ɨ̂ bu'erã́re sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨsâ ma'â a'tîrã, yẽ'e nohóre uúkũ a'mé tu'ti wã'katirã weeáti? 


text:
<pb/>Naâ pe'e ma'âpɨre a'tîro uúkũ wã'katikãrã niîwã. Noá marî wa'teropɨre ãpêrã yɨ'rɨóro niî yɨ'rɨ nɨ'kagɨsari? niisére uúkũkãrã niîwã. Tohô uúkũ'kãrã niî tĩharã, neê yɨ'tití yɨ'rɨokã'kãrã niîwã. 


text:
Jesu ehâ nuha, kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ dozere pihîo, niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ ãpêrã yɨ'rɨóro niî' niî sĩ'rirã, a'tîro niiró ɨá'. “Niî pe'tirã be'rokɨ̃hɨ́pɨ niísa'”, niiró ɨá'. Apêye, niî pe'tirãre wee tamúro ɨá', niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>—Yɨ'ɨ̂re ma'igɨ́ noho ni'kɨ́ ã'rí wi'magɨ́re yẽ'êgɨ weeró noho weemí. Kɨ̃ɨ̂re yẽ'êgɨ, yɨ'ɨ̂reta yẽ'êgɨ weemí. Yɨ'ɨ̂re yẽ'egɨ́ kẽ'ra yɨ'ɨ̂ di'akɨ̃re yẽ'êgɨ weetími. Yɨ'ɨ̂re o'ôo'kɨ Õ'âkɨ̃hɨ kẽ'rare meharóta yẽ'êgɨ weemí, niîkɨ niîwĩ. Marîre ĩ'yâ tu'titigɨ marî me'rakɨ̃hɨ niîmi niisé niî' 


text:
<pb/>Be'ró João Jesuré a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Ɨ̃sâre bu'egɨ́, ni'kɨ́ mɨ'ɨ̂ wamé me'ra pisû tĩhagɨ wãtiâre kõ'â wĩrokã ĩ'yaápɨ. Kɨ̃ɨ̂ marî me'rakɨ̃hɨ meheta niiámi. Tohô weérã kɨ̃ɨ̂re ka'mú ta'apɨ. 


text:
<pb/>Kɨ̃ɨ̂ tohô niikã́ tɨ'ógɨ, Jesu a'tîro niîkɨ niîwĩ: —Tohô weegɨ́re ka'mú ta'atikã'ro ɨá'. Neê ni'kɨ́ yɨ'ɨ̂ wamé me'ra pisû tĩhagɨ ãyuró weé ĩ'yo'kɨ, be'ró yɨ'ɨ̂re yã'âro uúkũ masitisami. 


text:
Mɨsâre yɨ'ɨ̂ bu'erã́ niî yuukã, ãpêrã wee tamúrãsama. Tohô weégɨ diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. No'ó mɨsâre ni'kɨ́ kã'roákã akó tĩagɨ́ nohore diakɨ̃hɨ́ta Õ'âkɨ̃hɨ ãyusé o'ôgɨsami. Ãpêrãre yã'âro weekã́ weetíkã'ya niisé niî' 


text:
<pb/>No'ó wi'magɨ́re yɨ'ɨ̂re ẽho peógɨre yã'âro weekã́ weegɨ́ ɨpɨ́tɨ bu'îri da'rê no'ogɨsami. Kɨ̃ɨ̂re ɨ̃tâga pahikahá wamɨ̂tahapɨ dɨ'te yoó, diâ pahirí maapɨ doke yõókã, nemoró ãyu boósa'. Tohô weekã́, kɨ̃ɨ̂ maatá wẽrîa wa'â, dohórẽ' nemoti boosami. Kɨ̃ɨ̂ dohórẽ' boo'ke pe'tiá wa'â boosa'. 


text:
Mɨsa yaá amûkã me'ra yã'âro weé sĩ'rirã, dɨtê kõ'a boo'karo weeró noho yã'asére weé du'ukã'ya. Mɨsâ ni'kâ amûkã me'ra Õ'âkɨ̃hɨ tiropɨ ehakã́, nemoró ãyú'. Pekâ me'epɨ pɨá amûkã me'ra wa'akã́ pe'e maa, yã'â yɨ'rɨa'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weetíkã, nemoró ãyu boósa'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weérã pekâ me'epɨ wa'akã́, yã'â niî'. Toopɨ́re pekâ me'e neê yatîtisa'. 


text:
Tohô niikã́ mɨsa yaá dɨ'pôkã me'ra yã'âro weérã, dɨtê kõ'a boo'karo weeró noho meharóta weeyá taha. Mɨsâ pekâ me'epɨ pɨá dɨ'pôkã me'ra wa'akã́, yã'â yɨ'rɨa'. Opâ yuri ɨ'mɨ̂sepɨ sãháakã pe'e maa, nemoró ãyú'. Kapêa me'ra kẽ'ra yã'âro weé sĩ'rirã, meharóta weeyá. Mɨsâ kapêa orê wee kõ'â boo'karo weeró noho yã'asére ĩ'yâ du'ukã'ya. Mɨsâ pekâ me'epɨ pɨá kapêa me'ra wa'akã́, yã'â niî'. Tohô niikã́ ɨ'mɨ̂sepɨ ni'kâ kapêa me'ra wa'akã́, nemoró ãyú'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weetíkã, nemoró ãyú niî'. Mɨsâ yã'âro weé sĩ'risere weérã pekâ me'epɨ wa'akã́, yã'â niî'. Toopɨ́re bekoâ neê boâtisama. Pekâ me'e kẽ'ra neê yatîtisa'. 


text:
<pb/>Niî pe'tise ba'asére pekâ me'e me'ra do'á no'o'. A'té weeró noho a'tí di'tapɨre niî pe'tirã yɨ'ɨ̂re ẽho peórã pi'etíse me'ra nemoró wãkû tutua nemorãsama. 


text:
Moâ okaró ba'akã́, ãyú niî'. Okasé pe'tíka be'ro opâturi okakã́ weetá basió wee'. Mɨsâ pũrikã moâ okaró weeró noho niîya. A'me kẽése mariró ãyuró niisétiya, niîkɨ niîwĩ.<pb/>


text:
Jesu Cafarnaupɨ niî'kɨ Judéia di'tapɨ wa'â wa'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́ niî'kɨ Jordão wamêtiri maare, muhîpũ mɨhátiro apé pã'repɨ pẽ'âkɨ niîwĩ. Toopɨ́re opâturi masá nerêkãrã niîwã. Kɨ̃ɨ̂ wee wɨáro nohota naâre bu'êkɨ niîwĩ. 


text:
Fariseu masa kɨ̃ɨ̂ mehêkã yɨ'tikã́ ɨárã, bu'îri boká sĩ'rirã sẽrí yã'akãrã niîwã: —Ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'âta basiósari? Marîre dutisé tohô niîti? 


text:
<pb/>Naâ yɨ'tíkãrã niîwã: —Moisé ni'kɨ nɨmóre “A'té bu'iri mɨ'ɨ̂re kõ'â'” niirí pũrire koôre ohâ o'o dutikɨ niîwĩ. “Tohô apóka be'ro kõ'âta basió'”, niîkɨ niîwĩ Moisé, niîkãrã niîwã. 


text:
<pb/>Naâ tohô niîka be'ro Jesu niîkɨ niîwĩ: —Mɨsâ yẽkɨ sɨmɨá ehêri põ'ra bɨtisé bu'iri Moisé mɨsâ nɨmosã́ numiare kõ'akã́ ka'mú ta'atikɨ niîwĩ. 


text:
Naâ pɨárã ni'kâ ɨpɨ weeró noho niîrãsama”, niîkɨ niîwĩ Õ'âkɨ̃hɨ. Tohô weérã pɨárã niîtima. Ni'kâ ɨpɨta niîma. 


text:
<pb/>Be'ró wi'ipɨ́ dahârã, Jesu bu'erã́ kɨ̃ɨ̂re opâturi sẽrí yã'a nemokãrã niîwã teekãhásereta taha. 


text:
Naâre a'tîro yɨ'tíkɨ niîwĩ: —Kɨ̃ɨ̂ nɨmoré kõ'â, apêgore nɨmôtigɨ noho kɨ̃ɨ̂ nɨmôti mɨ'ta'kore yã'âro weégɨ weesamí. 


text:
Meharóta numiô koô marapɨ́re kõ'â, ãpí me'ra marâpɨtigo kẽ'ra koô marâpɨti mɨ'ta'kɨre yã'âro weégo weesamó. Teé Õ'âkɨ̃hɨre yɨ'rɨ́ nɨ'kaseta niî', niîkɨ niîwĩ. Jesu wi'marã́re yãa peó sẽri basá'ke niî' 


text:
<pb/>Be'ró naâre yãa peó dutirã wi'marã́re Jesu tiró miáakãrã niîwã. Naâ tohô weekã́ ĩ'yârã, naâre miáarãre kɨ̃ɨ̂ bu'erã́ tu'tîkãrã niîwã. 


text:
Naâ tohô weekã́ ĩ'yâgɨ, Jesu uâ wa'âkɨ niîwĩ. Naâre niîkɨ niîwĩ: —Wi'marã́re yɨ'ɨ̂ tiro a'tikã́ du'óo'ya. Naâre ka'mú ta'atikã'ya. Wi'marã́ marî nohore ãyuró ẽho peóma. Ãpêrã kẽ'ra wi'marã́ weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peórã yɨ'ɨ̂ pakɨ wiôgɨ niirópɨ wa'ârãsama. 


text:
Diakɨ̃hɨ́ mɨsâre werêgɨti. Ã'rá weeró noho yɨ'ɨ̂re ẽho peótigɨ noho neê kã'ró yɨ'ɨ̂ pakɨ niirópɨ wa'âsome, niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Be'ró wi'marã́re wɨâ moro mɨha, naâre yãa peó, kɨ̃ɨ̂ pakɨré “Ã'raré ãyuró weeyá”, niî sẽri basákɨ niîwĩ. Ma'mɨ̂ pehé kɨogɨ́ Jesu me'ra uúkũ'ke niî' 


text:
<pb/>Jesu apêropɨ wa'arí kura ni'kɨ́ kɨ̃ɨ̂re oma sirú tuu wã'kakɨ niîwĩ. Oma sirú tuu wã'ka, ẽho peógɨ kɨ̃ɨ̂ dɨporo ehâ ke'a, sẽrí yã'akɨ niîwĩ: —Mɨ'ɨ̂ masaré bu'egɨ́ ãyugɨ́ niî'. Yɨ'ɨ̂ yẽ'e nohó weegɨ́sari katisé pe'titísere boká sĩ'rigɨ? niîkɨ niîwĩ. 


text:
<pb/>Jesu kɨ̃ɨ̂re niîkɨ niîwĩ: —Yɨ'ɨ̂re “Ãyugɨ́ niî'” niîgɨ, diakɨ̃hɨ́ta niîgɨ weetí? Õ'âkɨ̃hɨ ni'kɨtá ãyugɨ́ niîmi. 


text:
Mɨ'ɨ̂ Õ'âkɨ̃hɨ dutisé kũû'kere masísa'. “Masaré wẽhé kõ'atikã'ya. Ãpi nɨmóre a'me tãrátikã'ya. Yahatíkã'ya. Ãpêrã yeekãhasere niî sootikã'ya. Ãpêrã yeere ɨárã, weé ta'satikã'ya. Mɨ'ɨ̂ pakɨ, mɨ'ɨ̂ pakore ẽho peóya”, niî', niîkɨ niîwĩ. 


