# verses

text:
 <n>YÚTOE MÁTEU  koyúhoti koeku Jesus  Oxúnoekenehiko Jesus</n>  <i>(Lk 3.23-38)</i>Enepora yutoéti, koati koyuhó'inoviti iháhiko ne oxúnoekene Jesus Kristu, ámoripono Ndávi, ámoriponoikomaka Âbraum. 


text:
 Eneponeko Âbraum, há'ane neko Izáki. Kene Izáki, Njáko itukoa há'a. Kene Njáko, Njúda yoko po'ínuhiko itukoa há'a. 


text:
 Kene Njúda, Pêre yoko Nzêra itukoa há'a. Táma koéha êno neko pi'âti xe'exa Njúda. Kene Pêre, Êzorom itukoa há'a. Yoko Âraum koéha xé'a neko Êzorom. 


text:
 Kene Âraum, Aminâdabi itukoa há'a. Kene Aminâdabi, Nâso itukoa há'a. Kene Nâso, Sâumom itukoa há'a. 


text:
 Kene Sâumom, Mbôa itukoa há'a. Yoko Râbe koéha êno ne Mbôa. Kene Mbôa, Ôbedi itukoa há'a. Yoko Rúti koéha êno ne Ôbedi. Kene Ôbedi, Njése itukoa há'a. 


text:
 Eneponeko Njése, énomone itúko há'a neko Ndávi, nâti mekúke. Yoko ápe xe'éxa neko Ndávi xoko sêno, viúvana hóyeno koéhati Ûriya. Salúmaum koéha neko xé'a. 


text:
 Kene Salúmaum, Robôaum itukoa há'a. Kene Robôaum, Âmbiya itukoa há'a. Kene Âmbiya, Âza itukoa há'a. 


text:
 Kene Âza, Njozáfa itukoa há'a. Kene Njozáfa, Njôraum itukoa há'a. Kene Njôraum, Ûziya itukoa há'a. 


text:
 Kene Njôziya, Njekóniya yoko po'ínuhiko itukoa há'a ya kaxénake íteokonoku ne viyénoxapa jûdeu xapa isukókoti yaneko omopókononehiko itúkeovo kaúti ya Mbabílonea. 


text:
 Eneponeko Njekóniya, ápe xé'a koéhati Salatíye ike omópinekono viyénoxapa ya Mbabílonea. Kene Salatíye, Nzorobâbe itukoa há'a. 


text:
 Kene Nzorobâbe, Ambiûdi itukoa há'a. Kene Ambiûdi, Eliyáki itukoa há'a. Kene Eliyáki, Âzo itukoa há'a. 


text:
 Kene Njáko, Yûse, ima Mâriya, itukoa há'a. Yoko Mâriya, énomone itúko êno ne Jesus. Yoko Jesus, énomone ne iháxonetimaka Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne. 


text:
Enepone oxúnoekene Jesus yutoxóvoti îha yarâ'a, kátoze kôe ukeâti kaxena Âbraum tukú koeti kaxena Ndávi. Kene ukeâti kaxena Ndávi tukú koeti omópeokonoku viyénoxapa ya Mbabílonea, kátoze koépomaka îha ne oxúnoekene yutoxóvoti yarâ'a. Kene ukeâti kaxena omópeokonoku viyénoxapa ya Mbabílonea tukú koeti ápepe Mésiya, kátoze koépomaka îha. 


text:
 <n>Koeku inâ ipuhíko Jesus</n>  <i>(Lk 2.1-7)</i>Hara kôe kixoku koêku inâ ipuhíko ne Jesus Kristu yara kúveu mêum. Enepone Mâriya, eno Jesus, hoenáxokonotine itúkeovo yenomo Yûse. Itea koeku âvoyea ava xoko Yûse koane âvoyea akápinea, ihaikó koéne neko Mâriya ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti.


text:
Yoko enepone Yûse, imamo Mâriya, koati itípakovoti hóyeno, epó'oxo koati ponóvoti kixoku itúkeovo. Exoâne Yûse íhaikea ne Mâriya, ápene isóneuke kotóhineopea mani kóyenoyea. Itea ako akáha'a ómea yuhoíkovokutike, puvâti váherexea yuhó'inokono ne Mâriya.


text:
Koeku ixómoyea itúkinoa isóneu Yûse, símoa ánju, ovoxe Itukó'oviti ukeâti vanúke. Hopúneke vekínoa. Hara kíxoa: —‍Yusé, iti ámoripono Ndávi, hako pivôa kéyenoyi ne Mâriya, vo'oku enepone íhaikea, koati Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti porexôa kó'iyeaneye.


text:
Apêtimo xe'éxa, hóyenomo kalivôno. Jesus íheximo, vo'oku koíteovomo xanéna ya pahúnevo —‍kíxoane ánju neko Yûse. 


text:
Kó'inokeneye uhá koêti yanekôyo, vo'oku simóvotine kaxéna neko yuho Itukó'oviti ya yuhóke porófeta, enepone koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. Énomone neko emo'úti koêti:


text:
“Apêtimo ârunoe ihaíkoti ákoti hóyeno yuhó'ixoati. Koxe'éxatimo hóyeno kalivôno. Emanûe íhaxeokonomo” koêti. (Yoko enepone Emanûe koêti, anéye Itukó'oviti xapákuke ûti koêti.) 


text:
 Oposíkoa hána'iti ko'éxoneti ne kalivôno, natínamo jûdeu</n> Enepo ipuhíkone Jesus yara kúveu mêum, Mbélem ipúhiko, pitivóko ya Njúdeya. Yaneko káxehiko, kaxénake itúkeovo nâti ne Êrodi, apé koéne hóyenohiko simôti ya Njeruzálem ukeâti úkeaku ihâroti. Enepohikone hóyeno, koati hána'iti ko'éxoneti ihíkaxovoti koeku hékerehiko.


text:
Simoné'eya, hara koe épemoke xanéhiko: —‍Na óvo ne hóyeno kalivôno ínati ipuhíko, enepone natínamo jûdeuhiko? Kenó'okinoke ûti, vo'oku koeku vóvea vóvokuke ya úkeaku ihâroti, noixoâti ûti ne hékere hoénaxovope. Vihayú'ikoponoati simínoke ûti —‍koe yûho. 


text:
Kamoáne Êrodi neko koekúti, yupihovó koene itúkinoa isóneu. Uhá kôe xanéhiko ya Njeruzálem itúkinoamaka isóneu.


text:
Yane ho'úxoanehiko Êrodi ne uhá koeti tutíhiko inuxínoti jûdeu hó'eke yóko'o ne ihíkaxotihiko ya hó'eke, ina epemó'ikoahiko koeku yuho porófeta mekúke ipúhikokumo ne Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne.


text:
Ina yumopâhiko: —‍Mbélem ya Njúdeya, enemo ipúhiko. Vo'oku hara kôe ne yútoe porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke: 


text:
 “Enepone Mbélem ya poké'exa Njúdeya, ako apáya'i itea haina ákoti itúkokonoke ya xapákuke ne koati hána'itinoe pitivóko ya Njúdeya, vo'oku énomonemo íhonea ne pahúkoti, enepone inuxínoatimo ne njanéna íhae Izarâe” kôe.  Miquéias 5.2 


text:
Yane he'onó kíxoane Êrodi iháxikea neko hóyenohiko ukeâti úkeaku ihâroti, epemó'ikoati itukóvotiye káxe koane kohê ipúhikeaku neko hékere noíxonehiko.


text:
Ina pahukoâhiko ya Mbélem. Hara kíxoa: —‍Pîhe, kókoyuse íxea yépemo'iki koêku ne kalivôno. Enepomo inixépanane, yéta'akapanumo motovâtimaka mbíheaya inzáyu'ikoponea —‍kíxoane. 


text:
Úkeane pího neko hóyenohiko ixikó'okoanehiko nâti. Ya xenékuke, ápeponemaka ne hékere, enepone noíxonehiko koeku óvea óvokuke ya úkeaku ihâroti inuxó kó'iyea tumúnekehiko tukú koeti símo xoko yónoku. Simoné'e xoko óvoku ne kalivôno, xe'ó koéne neko hékere koati oúkeke.


text:
Ina urúkovahiko neko ovokúti, yane noíxoane ne kalivôno yoko Mâriya, êno. Ipuyuké kó'iyeanehiko nonékuke ne kalivôno ihayú'ikoati, koane míhe'okeahiko neko íhaku iparáti omínoakehiko ina porexôa neko omínoake, ôro, yoko kohépiti xêru êno úheti ihópune koéhati mîra, yoko po'inu xêru koéhati ísensu. 


text:
Ina kouhápu'ikinoa Itukó'oviti neko hóyenohiko ya hopúneke ákoyeane vekapa xoko Êrodi. Énomone vekópinohiko po'íke xêne koeku aúkopeovo poké'exake. 


text:
 Ikóho'ixoa Yûse ne Mâriya yoko Jesus ya Ejítu</n> Enepo pihopóne neko hóyenohiko noixóponoti Jesus, yane símoane ánju ne Yûse ya hopúneke. Hara kíxoa: —‍Keúsakapu, yáma ne kalivôno yoko êno. Íkeha'ixa ya Ejítu. Yâvaheixanemo tukú koeti endá'akapapimaka motó'iyeovanemo yaúkopivo, vo'oku opósi'ixoane Êrodi ra kalivôno kaha'âti koépekea —‍kíxoane. 


text:
Ôvoheixoane ya Ejítu tukú koeti ivokóvone Êrodi. Kó'inokeneye maka kaúsakapune neko yuho Vúnae ya xoko porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, enepone koêti: “Koeku ukópea Ejítu, undíne ihaxíkopa neko nje'éxa” koêti. 


text:
 Koepékexokono neko inámatiko kalivôno</n> Exoâne Êrodi itúkeovo aupú'ikoatine hóyenohiko ukeâti úkeaku ihâroti, yupihovó koene ímaikeovo. Yane pahúkoane koépekexeokono neko uhá koeti inámatiko kalivôno ya Mbélem pi'âtine xoénaena poké'eke, koánemaka xapa ko'óvokutihiko oveâti xêrerekuke. Itúkinovoke kalivôno pi'âtine xoénaena poké'eke vo'oku yûho neko hóyenohiko ukeâti úkeaku ihâroti kuteâti yé'akeneye xoénae ike ipúhikine neko hékere.


text:
 “Ya Râma, ápe kámone xanéhiko, êno hónoti iyókexoti kotíveti koeku yaíkea. Manîrapo Rákeu iyôti vo'oku xe'éxaxapa. Yoko ako itoâti iyúni'ikea vo'oku heú koe ívohikeovo xe'éxaxapa” koêti. <n>Enepone Rákeu kíxone porófeta, énomone neko yeno Njáko, oxú'ikene ne jûdeuhiko. Kene yara yútoe Máteu, koati kixo'êkoti uhá koeti senóhiko jûdeu ya Mbélem koepékokonoti xe'éxa.</n>   Njerémiya 31.15 


text:
 Ukopêa Ejítu ne Yûse</n> Ivokóvone neko Êrodi, apé kó'ino Yûse ya hopúneke ne ánjuna Vúnae. Yoko Ejítuke ovó'iko ne Yûse. Hara kíxoa ánju: 


text:
—‍Keúsakapapune, yamápanemaka ne kalivôno yoko êno, yaúkapapune ya poké'exa Izarâe, vo'oku ivókovonehiko neko kaha'âti koépekea ne kalivôno —‍kíxoane. 


text:
Itea eyekóxoane Yûse itúkeovo Arkílau, xé'a Êrodi, ahe'ókopo haíkene natíxea ya Njúdeya, píkoane yonópeaya. Yane éxokoa Itukó'oviti ne Yûse yonópokumo ya hopúneke. Énomone pihópino Ngalíleyake


text:
xoko pitivóko koéhati Nazâre. Kó'inokeneye, koati tokopóvoti neko kúxoti yuho porófeta mekúke, enepone koêti: “Iháxeokonotimo íhae Nazâre” koêti. 


text:
 Koeku yuho Xuaum Mbátita xapa xanéhiko</n>  <i>(Mk 1.1-8; Lk 3.1-18; Xu 1.19-28)</i></n> Yaneko mekúke, pîho Xuaum Mbátita ya Njúdeya yaneko mêum ákoti apêti, koyúhoti emo'u Itukó'oviti xapa xâne kamokénoponoati.


text:
Hara kôe: —‍Ikétivexanoe iséneuke ne pehúnevo koane kiríkapa, vo'oku yé'exovone kaxena natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne —‍kíxoane. 


text:
Yoko Xuaum Mbátita kíxo ne porofeta Izâiya mekúke yaneko kó'iyeaku:  “Énomonemo ne kohonókoti emó'u ya mêum ákoti apêti xapa xâne kamokénoponoati. Haramo koe yûho: ‘Míhe'akinanoe oxéne ne Vúnae itúkea ítuke xepákukenoe. Kéyusea kixeku itíkivo nonékuke’ ” kôe.  Izâiya 40.3 


text:
Yoko evo'i kámelu itúko ípovo neko Xuâum. Vakamóto itúko hô'e. Kene vohóho yoko ho'o mópo íhae mêum itúko nîka.


text:
Enepohikoneko íhae pítivokona Njeruzálem, yoko uhá koeti íhae Njúdeya, koane uhá koeti íhae xe'ókuke ne huvêo iháxoneti Njôrdaum, pihóhiko kamokénoponoti Xuâum.


text:
Noixoâne Xuâum símeahikomaka êno farîzeu yoko sadúseu, enepohikone payásoti ya hó'eke jûdeu, hara kíxovokoxoa: —‍Itínoe ámoripono xâne kutí koeti koati ipúhokovoti koéxoe, ikítixatinoe itívoatimo ne ipíhoponopemo Itukó'oviti pohúneti vo'oku yáhikivo njokóyoke? Ako kalíhuina!


text:
Konókoti itíkinoe únati motovâti iyúseyea itíkivonoe ikotívexoati isóneuke ne pahúnevo koane kirikópati.


text:
“Uti ámoripono Âbraum” hákonoe koe iséneupinovo, pe'okoâti itíkivo aha Itukó'oviti vo'ókuke. Vo'oku eneponi itukápu énomone kahá'a ne Itukó'oviti, mani pahukoâti itúkopeovo ámoripono Âbraum ra itátanehiko mopôi. 


text:
—‍Kuteâti koêku ne povôti usó koyêtine tetúkea tikótihiko ukeâti poéheveke, enepohikone uhá koeti ákoti parêxa únati há'i, ina kurikókono yúkuke, énomonemakamo kíxoaneye Itukó'oviti ne xâne váhere kixoku itúkeovo.


text:
Kaná'uti ánjikeopinoe ya úne, yéxokovope ikétivexi iséneuke ne pehúnevo koane kirikópati, itea ya ingénepoke, harakénemo koati hána'iti teyonéti ya undíke. Muhíkova anjí'okeova koane omínoam perékatana, ako omóndokea. Énomonemo ahíko xâne, haînati ya úne itea ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti, enepone kutí koetimo xunako yúku kasása'ikea.


text:
Kutí koetímo xâne omó'ixoti kasása'ikope ya vo'ókuke, kuteâti ápa. Kuteâti kixókonoku tirîku kasasá'ikokono, énomonemo kixóneye xâne nê'e. Kuteâti kixókonoku ha'i tirîku ipíhopokono íhakuke, énomonemo kixóneye xâne únati kixoku itúkeovo. Kene ne xâne kutí koeti tuti tiríku ákoti aunáti, oro'ókoatinemo yúkuke xoko ákotinemo ípukeovoku —‍kíxovokoxoane Xuaum Mbátita. 


text:
 Koeku ahíko Jesus ne Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mk 1.9-11; Lk 3.21-22; Xu 1.31-34)</i></n> Yaneko káxehiko, ipúhikea Ngalíleya ne Jesus. Hara yóno huveóke, enepone Njôrdaum, motovâti áhikeovo xoko Xuaum Mbátita.


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Ako yuvâti vo'oku koeku kó'iyeaneye, koati kousókoati ûti ne uhá koeti ínixone Itukó'oviti itúkeovo ponóvoti —‍kíxoane. Yane kúteanemaka isóneu Xuaum Mbátita, áhikoane.


text:
Ehá'axo ipúhikopea úne ne Jesus yaneko ahíkovo, mihe'ó kó'inoane vanúke koane noíxea Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti evesékoti xokóyoke kutí koeti kurûte.


text:
Énomone yanê'e, apé koene emo'úti inu'íxoti vanúkeke kámone. Hara kôe: —‍Eneporâ'a, énomone Nje'éxa koati ákoti omotóva ongóvo, porexónuti hána'iti elókeko ongóvo —‍kôe. 


text:
 Hixopâ Ndeâpu íkorokea ne Jesus</n>  <i>(Mk 1.12-13; Lk 4.1-13; Êb 2.18, 4.15)</i></n> Énomone yaneko ike áhikinevo ne Jesus, ómane Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ya mêum ákoti apêti, hixopâti Ndeâpu íkorokea pahunévotike.


text:
Itopónone koarenta koeti káxe koane koarenta koeti yóti ákoyea nîka ne Jesus, yane épekoane hímakati.


text:
Yanê'e, pihínoane Ndeâpu, enepone íkorokenati xâne pahunévotike. Hara kíxoa: —‍Enepo itikápuxo Xe'exa Itukó'oviti, pehúkaikopo sá'iri'okopeovo pâum ra itátanehiko mopôi —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hara koe yutoéti emó'uke Itukó'oviti: “Haina póhutine nikokónoti koxunáko xâne, itea kóxunakomaka ne uhá koeti emó'uinovi Itukó'oviti” kôe —‍kíxoane Jesus. 


text:
Úkeane óma Ndeâpu ya Njeruzálem, enepone iháxoneti Sasá'iti Pitivóko. Hara iyónoa xoko koati vanúke'exeaku yane hána'iti imokóvokuti, enepone témpulu


text:
ina kixôa: —‍Enepo itikápuxo Xe'exa Itukó'oviti, kepúhakapu poké'eke yukîti ra vanúke, vo'oku hara kôe ne yutoéti ya emó'uke Itukó'oviti:  “Pahukoâtimo Itukó'oviti ne ánjuhiko, enepone ovóxe íhae vanúke kóyonoyeopi. Énomonemo namukópopi ya vô'u maka hákone okó'okoa mopôi ne hîvi” kôe —‍kíxoane Ndeâpu.  Sâramu 91.11-12 


text:
Itea hara kíxoa Jesus: —‍Ako kalíhuina, vo'oku haramaka kôe ya po'íke yutoéti emó'uke Itukó'oviti: “Hako yoposí'okovo Yúnae Itukó'oviti” kôe —‍kíxoane. 


text:
Ina omopómaka Jesus ne Ndeâpu oúke êno hána'iti mopôi, exókoati uhá koeti pahúkoku payásotihiko yara kúveu mêum, koáne ne êno úhe'ene


text:
ina kixôa: —‍Mborexópeatimo uhá koêti ra koekúti neíxone kó'oyene enepo ipiyíkexa nonénguke kutí kixénuti Itukó'oviti —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yahíkuxipunu Satanaé, vo'oku hara kôe emó'uke Itukó'oviti: “Ópoehane Yúnae Itukó'oviti ipíyikexino. Poéhane motovâ kíxeokononeye” kôe —‍kíxoane. 


text:
Noixoâne Ndeâpu ákoyea íta, yane ahíkuxopeovane. Yane ápehiko ánju, enepone ovoxe Itukó'oviti ukeâti vanúke simohíkoati ne Jesus kaxunákoponoati. 


text:
 Inâ turîxo ítuke ne Jesus ya Ngalíleya</n>  <i>(Mk 1.14-15; Lk 4.14-15)</i></n> Exoâne Jesus iká'akeovone ne Xuaum Mbátita, aúkopovo ya Ngalíleya.


text:
Pohu vekó koepo Nazâre yonópoti Kafanâum. Hane óvo ne pitivóko xe'ókuke Mar-na Ngalíleya xoko po'i iháxakoku poké'exa Ngalíleya iháxoneti Nzebûlom yoko Nafitáli.


text:
Énomone yaneko pihópeaku Jesus ya Ngalíleya, koúsokoa ne yútoe porofeta Izâiya mekúke koyuhó'iyeati koêku, enepone koêti: 


text:
 “Enepone poké'e íhauti Nzebûlom yoko Nafitáli ovoti íyeuke Hána'iti Mar poixô'oke huvêo koéhati Njôrdaum, énomone ne Ngalíleya iháxoneti óvoku ne xanéhiko ákoti itukapu jûdeu.


text:
 Enepohikone xanéhikoya ovóheixoti hahákutike, noíxone êno hána'iti uhapú'iti. Epó'oxo enepohikone ovâti neko poké'e, óvohikoku xâne hoenáxovotine yonópea ipihóponovokutike, koúhapu'ikoane êno hána'iti uhapú'iti” kôe.  Izâiya 9.1-2 


text:
Énomone yanekôyo, turíxovone ne Jesus koyúhoyea ne emo'u Itukó'oviti. Hara koe yûho xapa xâne: —‍Ikétivexa iséneuke ne pehúnevo koane kiríkapa, vo'oku kaxénane natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne —‍kôe. 


text:
 Itaíkoa Jesus hókea ne koaturu koeti númikuxokenati</n>  <i>(Mk 1.16-20; Lk 5.1-11)</i></n> Koeku yónea ne Jesus xe'ókuke Mar-na Ngalíleya, tokononé koéne pi'âti kopo'ínukokoti, Símaum iháxoneti Pêturu, yoko Ándere ixómoti kurîko númikuxope vo'oku itúkeovo itúkovokenehiko.


text:
Ina kixoáhiko Jesus: —‍Hekánunoe. Hainá'ikomo hôe yíxovonoe itea indukópopitinenoemo ihíkaxoti xâne hókeonu —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane kali tumûneke, tokononé koéne po'i pi'âti kopo'ínukokoti ixómoti koyúseopo númikuxope kúveuke vatékena. Énomone ne Teâku yoko Xuâum, xé'ahiko Nzebêdeu. Yoko ápemaka há'a yane vatékenake. Yane ítaikoane Jesus neko pi'âti hókeamaka.


text:
 Ihíkaxo ne Jesus koane koitóvo êno xâne</n>  <i>(Lk 6.17-19)</i></n> Uhá kíxoa Jesus yónea neko poké'exa Ngalíleya koane íhikaxea emo'u Itukó'oviti ya sinâgoga, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, koane koyúhoyeamaka ne inámati ihíkauvoti koyúhoti kixoku natíxea Itukó'oviti xapa xâne. Koítovamaka Jesus uhá koeti koêkuti kó'iyeovoku aríne neko xanéhiko.


text:
Eyekóxokonone koeku ítuke ne Jesus ya uhá koeti poké'exa Sîrea, omókonone uhá koêti ne ka'aríneti xokóyoke. Yoko ako tôpi kó'iyeovoku arinéti yuvâtihiko. Ápe xâne ûroevo ndémoniu. Ápemaka ákoti aunáti tûti pepokehí koêti, koane isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo. Koítovahiko Jesus uhá koêti.


text:
Koati ênoti xâne íhae Ngalíleya hokó'ixoati, koane íhae iháxoneti Yehí Koeti Pitivóko, koánemaka íhae Njeruzálem, yoko íhae Njúdeya, koánemaka íhae poixô'oke huvêo, enepone Njôrdaum. 


text:
 Koeku xâne koati únati koêku nonékuke Vúnae</n>  <i>(Lk 6.20-23)</i></n> Noixoâne Jesus neko êno xâne, pihóne oúke kali mopôi. Ivatákone, ina ahi'ókova íhikauhiko.


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne inixópovoti itúkeovo hána'iti ikonóko'ixovoti nonékuke ne Íhae Vanúke, vo'oku yonópotimo natíxokuke nê'e. 


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne hokónuti, iyôti koeku kó'oyene, vo'oku kouhépekopinoatimo Itukó'oviti isóneu. 


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne kutí koeti épeu úne yoko épeu hímakati koeku yupíheovo kahá'ayea itúkea ponóvoti nonékuke Itukó'oviti, vo'oku kousókinoatimo Itukó'oviti ne âha. 


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne póhutine ponóvoti koekúti opósi'ixo itúkea, vo'oku iníxotimo Itukó'oviti. 


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne oposí'ixoti íkasaxea omíxone po'ínuhiko xâne, vo'oku iháxeokonotimo xe'exa Itukó'oviti. 


text:
—‍Koati únati koêku ne xâne ikoítoponokonoti kotíveti vo'oku únati ítuke, vo'oku yonópotimo natíxokuke Íhae Vanúke. 


text:
—‍Koati únati kêkunoe enepo apê ihakópiti, koane vaheréxoti ítukeinopi, koane apémaka ákoti tôpi kixoku yûho itúkoheyea kêku vo'oku itíkivo hokónuti.


text:
Yupihovó ákoenoe elókeko yokóvo ixekánaneye, vo'oku koati hána'itimo némoepo vanúkeke. Yoko énomonemaka kixókononeye váherexea ítukeinokono neko porófetahiko koyúhoti emo'u Itukó'oviti nóvo, enepohikoneko inúxoti ya utíke. 


text:
 Íhokoa Jesus yúki ne íhikauhiko</n>  <i>(Mk 9.50; Lk 14.34-35)</i></n> —‍Kuteâti koeku itúkeovo únati kixoku koúhekea xánena ne yúki, énomonemaka kénenoeye xapa xâne kîrivokoevo yara kúveu mêum. Itea enepo auké'e taú'iko ne yúki, ákonemo oxéne aúkopinokono taú'iko, yane ákonemo itúkovoke, poéhane kuríkeokono koane kapásikexeokono xoko kuríkokonoku. Yokóhiyanavo mará'inamo yakútea ne yúki ákotine taú'iko. 


text:
—‍Kuteâti koeku yúku kouhápu'ikopeti, énomonemaka kénenoeye xapa xâne yara kúveu mêum. Epó'oxo kuteâti koeku pitivóko ovoti oúkeke kali mopôi ákoti itoâti hé'onea, énomonemaka kénenoeye.


text:
Ako ihúxoti koúhapu'ikope xovo'ú kixoâti, itea enepo ihúxokono, koati xoko ókoku yúku ixíkokono motovâti koúhapu'ikea uhá koeti ovâti ne kúveu ovokúti.


text:
Énomonemaka ákoeneye únati kixeku itíkivo maka naíxane xanéhiko ne únati ítike, epó'oxo maka iháyu'ikanehiko Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke. 


text:
—‍Hákonoe ikitíxa nzimínoti ungé'exoponea ra Ponóvoti Kixovókuti ya yútoeke Muîse, koánemaka ne yútoe porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. Haina nzimínoti ungé'exoponea, itea nzimínoti indúkea uhá koêti ne yutoxóvotiya.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Koêkumo âvoyea aúke'e ra vanúke koáne ra poké'e, ákomo ápahuina koekúti veyopóvoti yane Ponóvotike Kixovókuti yútoe Muîse. Muhíkova póhuti kali létara itukovo póhuti kali telépu'i, ákomo veyápapu ya koeku âvoyea kaúsakapu uhá koeti yutoxóvotiya.


text:
Enepone xâne ákoti itukâ ne páhoenokono itúkea yane yutoéti, yusíkoti itúkeovo ínixone ákoyea koati itúkovoke, ina ihíkaxamaka po'i xâne ákoyea itúka, koati énomonemo okopô koati ikenétike ivávakopeokono ya natíxokuke Íhae Vanúke. Itea enepone xâne itukoâti uhá koêti neko yutoéti koane ihíkaxotimaka po'i xâne itúkea, énomonemo itukóvo koati teyonétiya.


text:
Koati ngixópitinoe: Enepone kixeku itíkivo, konókoti yupíheovo anú'ukea ponóvoko kixoku itúkeovo ne éskiriba yoko farîzeu, enepohikone inuxínoti xanéhiko hó'eke. Hákoti koené'eye, ákomo kalíhuina yenópi natíxokuke Íhae Vanúke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Nókone xâne itúkea apê púvone, áko'o itukovo apê puvâti</n>  <i>(Rm 12.19; Éf 4.26; 1 Tm 2.8; Tk 1.19; 1 Xu 2.1,11)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Kémoanenoe koêku neko páhoenokono voxúnoekene itúkea, enepone “Hako kepéko” koêti, koánemaka ne koêti: “Enepone koepékoti, omokónotimo yuhoíkovokutike maka ipíhapanakanane” koêti.


text:
Itea hara ngixópinoe: Uhá koeti imaíkinovoti po'i xâne, omokónotimakamo yuhoíkovokutike maka ipíhapanakanane. Kene ne vaheréxinoti yuhó'ino po'ínu, omokónotimo xoko koati payásoti yuhoíkovokuti maka ipíhapanakanane. Kene ne koyúhoti itúkeovo ákoti isóneu ne po'ínu, naíxapu nê'e mará'inamo iyánapakana ipihóponovokutike xapa yúku.


text:
Itukovo yomoti iké'iparaxoke Itukó'oviti, ipíheati átake ina puyakápanapu yokóvo ápeyea pe'ínu vaheréxinopiti isóneu,


text:
kurí íxeavo ne yómone xoko áta, pihéne yího'ixoponi ne pe'ínu inúxotike motovâti unátipinokokonoe iséneu, ínamo yaukápapu peréxi Itukó'oviti ne íperaxike. 


text:
—‍Enepone xâne apêti évotikopike, omópiti yuhoíkovokutike, yapásika kíxeaku unátipinoa iséneu ya xenékuke tumúneke sími yuhoíkovokutike. Hákoti koené'eye, itukapu simetíne yuhoíkovokutike, konokoâtimo yéni nonékuke ne pahúkotiya. Yane pahukópitimo kiríkikono xoko pulísea, ínamo kirikákana ika'ákovokutike.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ákomo ipíhikapa koeku âvoyea peréxapa uhá koêti ne yoréveu —‍kíxovokoxoane Jesus, exókoatihiko kónokea épemea Itukó'oviti kotúyopinoa pahúnevo tumúneke seópea nonékuke. 


text:
 Koêku ne xâne kapíneti ákoti itukapu koati yêno</n>  <i>(Mt 18.8; Mk 9.43)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Kémoanenoe neko yuhôti koêti: “Hákonoe kepiné'iyi múxone ne po'i xâne” koêti.


text:
Itea hara ngixópinoe: Itukovo apêti hóyeno komómoti sêno xaneâti íyokeova, koeku kó'iyeaneye isóneu, koati pahukóvotine vo'ókuke ne váhere oveâti isóneuke.


text:
Enepo itukapu yûke, enepone koâti mbiú koeti ínixepe váherexino ne ítike, yusikóneni meréki koane kiríki ákotike malîka motovâti ákoyea váherexa ítike. Mani unatíne ákoyea poixo'o yûke yenópi vanúke yaneko usokó kó'iyea yûke itea yenópoti ipihóponovokutike.


text:
Koane itukapu veô'u, enepone koati íhinovoke váherexino ítike, yusikóneni titúki koane kiríki ákotike malîka motovâti ákoyea váherexea ítike. Mani unatíne ákoyea poixo'o veô'u yenópi vanúke yaneko usokó kó'iyea veô'u itea yenópoti ipihóponovokutike —‍kíxovokoxoane Jesus, exókoatihiko kónokea ákoyea íyuhixapapu sayá'ikopeova ne váhere ítuke. 


text:
 Koeku kuríkoti yêno</n>  <i>(Mt 19.9; Mk 10.11-12; Lk 16.18)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Hara koemáka po'i yutoéti: “Enepone kuríkoti yêno, paréxapa koyuhópeti kotuyôpeati îha itúkeovo ko'ímati” koé'epepo.


text:
Itea hara ngixópinoe: Koêkuti kuríkoti yêno ákoti itukapu vo'oku aupú'ikoati yêno yuhó'ixoti po'i hóyeno, koati vaheréxoti ítuke nê'e, epó'oxo koatímakamo kutí'inoke pahukóvoti ne yêno oko'ímapo. Koánemaka ne koyenópati ne sêno, kutí koetímakamo ixómoti aupú'ikea inúxoti îma ne sêno koeku kóyenopea. 


text:
 Veínoake xâne ikána'uxea yûho</n>  <i>(Tk 5.12)</i></n> —‍Koáne kémoanenoe koêku neko páhoenokono ne voxúnoekene itúkea, enepone koêti: “Hako simikíkixo koeku itúkeovo iháke Itukó'oviti keyúhoyi, itíkoti koati yuhôti. Konókotimaka kéveseki koêkuti yiûho kuteâti. Koati kenokoâti itíki ne yiûho keyúhone iháke Itukó'oviti” koêti.


text:
Itea hara ngixópinoe: Hako itukóvo ya iháke koêkuti ihâe keyúhoyi. Muhíkova ya iháke “vanúke” ako yusíka, vo'oku koati ivátakoku Itukó'oviti natíxea nê'e.


text:
Muhíkovamaka ya iháke “poké'e” ákomaka yusíka, vo'oku kutí kôe ómomikoaku Itukó'oviti ne hêve. Muhíkovamaka ya iháke “Njeruzálem” ákomaka yusíka vo'oku itúkeovo pítivokona Nâti koati payásoti ya uhá koêti.


text:
Muhíkovamaka ya iháke “tiûti” ákomaka yusíka, vo'oku enepone póhuti kali híyeu tiûti, ako ítea kehópu'iki, áko'o itukovo keha'âti keháha'ikopi, ákomaka ítea itíki.


text:
Péhuxaikopo ne yiûho. Itukovo “Êm” kêti, énomone yákoe koáne itíka ákoti ike'ítukexa po'i ihâe ikéna'uxi. Itukovo “Áko'o” kêti, énomone yákoe, koane itíka ákoti po'i ihâe vínoake keha'âti ikéna'uxi. Yoko áva po'i vínoake keyúhoyi, koati ukeâti xoko Satánae nê'e. 


text:
 Ako omótova itúkoponea ésa'i ne váhere ítukeinokono</n>  <i>(Lk 6.27-30)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Kémoanenoe neko emo'úti koêti: “Itukovo apêti okó'okoti uke po'i xâne, konokoâtimaka óko'okeokono ûke. Kúteanemaka koêku áva kehókoti oe po'i xâne, konokoâtimaka kehókeokono ôe” kôe.


text:
Itea hara ngixópinoe: Hako itikópono yésa'i enepo áva vaheréxoti ítukeinopi. Itukovo apêti ipusóhovoxopiti, síkeanemaka ipúsokea poixô'oke.


text:
Koáne enepo áva mani iyonópiti yuhoíkovokutike koyúhoti kónokea peréxi ripíno, síkeane omópeamaka keápana.


text:
 Muhíkova xâne puvo'óviti, konókoti ákoyea omótova vokóvo</n>  <i>(Lk 6.32-36, 23.34; Át 7.60; Rm 12.14)</i></n> —‍Kémoanenoe neko emo'úti “Hako motovâ yokóvo ne ínikene koane pívamaka ne puvópiti” koêti.


text:
Yane itínenoemo itukóvo koati kaná'uti xe'éxaxapa Itukó'oviti ya vanúke. Vo'oku poréxoa Yá'a íhae vanúke uhápu'iyea ne káxe xapa xâne ákoti aunáti, koánemaka xapa únati xâne. Kúteanemaka kíxoaku poréxea úko ne xâne ponóvoti ítuke, koánemaka ne ákoti aunáti ítuke.


text:
Itukapu póhutine xâne ákoti omotóvopi okóvo ako omótovo yokóvo, namo kíxoaye ápeyea némoepo xoko Itukó'oviti? Muhíkova ne koperáxinotihiko nâti, enepone yómoti ánu'ukea kóperau, ákomaka kamáxatika ne ákoti omotóva okóvo.


text:
Itukapu póhutine ínikene itíkino únati, koati kutipasí keâti ne ákotihiko êxa Itukó'oviti, vo'oku énomonemaka kixóhiko itúkeovo.


text:
Hukinóvoti ngíxeopinoe: Itíkapunoe ponóvoti kixoku itúkeovo kuteâti koêku Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Yokóhiyanavonoe, hako yoposíko noíxeokono ne únati ítike keha'âti iháyu'ikeopi po'ínuhiko xâne, vo'oku enepo akoéneye ne ítike, ákomo némoepo xoko Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke. 


text:
 Koêku ne poréxoti huvó'oxeake ne xâne apêti konokínovati</n> —‍Enepo áva peréxoake ne xâne apêti nókone, hako kutí koe pehúkoti inuxínopiti oxoti torombéta keha'âti noíxeokono ne ítike, kuteâti kixoku itúkeovo ne xâne ikútixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko. Vo'oku enepo apê pôreu ya íhikaxovoku hó'e koáne ya none ovokúti, énomone kixínoakeneye kaha'âtihiko ápeyea ihayú'ikoati. Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Vo'oku íkomumuxeovone xâne, usóne námoepo nê'e. Yane ákonemo námoepo xoko Itukó'oviti.


text:
Itea enepo áva hivó'oe, hako kalihú'ina yopósiki ápeyea po'i exoâti, muhíkova ne ínikene koati ákoti omotóva yokóvo


text:
maka hákone exókono. Yane apêtimo némoepo xoko Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke iníxoti koekúti ákoti po'i noixoâti. 


text:
 Nókone kó'iyea ne xâne itûko orásaum</n>  <i>(Lk 11.2-4)</i></n> —‍Enepo itikánoe orásaum, hako kitêa ne xâne ikútixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko. Vo'oku enepo itûko orásaum, áhatihiko xe'ó kó'iyea ya íhikaxovoku hó'e koánemaka ya none ovokúti vékoheixoku xâne, kahá'ati noíxeokono. Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Vo'oku íkomumuxeovone xâne, usóne námoepo nê'e. Yane ákonemo námoepo xoko Itukó'oviti.


text:
Kene îti, enepo itîka orásaum, urukú yákoepo kúveu yóvoku. Exexó íxea ne péhapetea. Yépema ne Yá'a íhae vanúke, enepone ákoti inixoâti, yane iko'íparaxopeatimo nê'e. Koáhati iníxoti koekúti ákoti po'i noixoâti. 


text:
—‍Koáne enepo itîka orásaum, hako kitêa ne xâne ákoti êxa Itukó'oviti yómoti káyuixea yûho enepo itûko orásaum. Koati ikutíxatihiko yumopókonotimo vo'oku ixómoyea káyuixoa ne yûho.


text:
Hako ikítipasikova ne xâne kuteâti nê'e, vo'oku exo nékone ne Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke. Tumúneke yépemi, éxoane ne nékone.


text:
Itea hara yákoe enepo itîka orásaum:  “Iti Ha'a ûti íhae vanúke, émbemo téyeamo sasá'iti îhe ne uhá koeti xâne.


text:
 Émbemopi ukóponeamo ne netíxi yâye xapákuke ûti, uti xâne. Itúkapu yâha kousókovo yara poké'e kuteâti koeku koúsokeovo ya vanúkeke.


text:
 Ketúyapa pahúnevo ûti koêkumaka kóseanayea ûti ne po'ínuhiko xâne vaheréxinoviti ítuke, kutí kixoâti uti ákoti pahukápu.


text:
 Hako sike'évi víkorokeovo pahunévotike itea peréxavi víteova ne váhere kixovókuti, (vo'oku poéhane îti itukóvo hána'iti nâti ya uhá koêti. Poéhane îti apê xunáko oúkeke uhá koêti. Poéhanemaka îti itukóvo hána'iti ihayú'iuti ya uhá koêti, ákotinemo hunókoku. Itúkapu énomoneoxo koéneye)” yákoe itîka orásaum —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
—‍Vo'oku enepo kutí ixêa ákoti váherexeaku ítukeinopi ne po'inu xâne, kúteanemakamo kixópiku Itukó'oviti.


text:
Itea enepo hákoti kixeáneye (ne váhere ítukeinopi po'i xâne), ákomakamo katúyapa váhere ítike ne Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke. 


text:
 Nókone kó'iyea ne xâne enepo jejuá kôe</n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Enepo jejuá yakôe, hako isone'ekovoo keyê kuteâti kóyeku ne xanéhiko ikútixapovoti sasá'iti ya po'ínuhiko, kahá'atimaka éxokeovo po'ínuhiko xâne itúkeovo jejuá koêti. Ivévaka ra yunzó'inopinoe: Vo'oku íkomumuxeovone xâne, usóne námoepo nê'e. Yane ákonemo námoepo xoko Itukó'oviti.


text:
maka hákone exôa po'ínuhiko xâne itúkeovo jejuá kêti, itea itúkapune póhutine Itukó'oviti exôa, enepone Yá'a íhae vanúke iníxoti koekúti ákoti po'i noixoâti. Yane apêtimo némoepo xokóyoke. 


text:
 Koêku ne kaná'uti vîrikuxea, uti xâne</n>  <i>(Lk 12.33-34; 2 Tm 4.8; Êb 10.34; 1 Pê 1.4; Ap 7.15-17, 21.1, 22.1)</i></n> —‍Hako yoposí'ixo kirí'uxi apeínopiti yara poké'e ya ákoyeaku oríkoa kálihunoe hó'openo níkoheyea, koáne ya ápeyeaku iko'íhomuyoxoati, koánemaka xoko ápeyeaku urukú koeti oméxoponea.


text:
Itea itúkapu vanúkeke ítixe apeínopiti xoko ákoyeaku aúke'e, koáne xoko ákoyeakunemo kálihunoe hó'openo nikóheati, koáne xoko ákoyeaku iko'íhomuyoxoati itukovo koesáyu'ixoati, koáne xoko ákoyeakunemo urukú koeti oméxoponea.


text:
Vo'oku koêkuti yunákoaku ne apeínopiti, itukapu vanúkeke áko'o itukapu poké'eke, énomoneoxo yónoheixo iséneu —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ominó'oviti uhapú'iti yoko hahákuti</n>  <i>(Lk 11.34-36)</i></n> —‍Kuteâti koeku yúku kouhápu'ikopeti, énomone koéneye ne uke xâne koxé'uke. Enepo aunáti ne yûke, uhapú'itikemo yóvoheixo.


text:
Kene itukapu ákoti aunáti ne yûke, hahákutikemo yóvoheixo. Kúteanemaka koêku ne kouhápu'ikoti isóneu xâne. Enepo itukapu hahakú kixópiti ne mani kouhápu'ikopiti, yupihovó koetíneoxomo itúkeovo hahákutike yóvoheixo. 


text:
 Konókoti itúkeovo Itukó'oviti yoko ítuke yuíxovo ûti</n>  <i>(Lk 16.13, 12.22-31; Fp 4.6; Êb 13.15; 1 Pê 5.7)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ako xâne motovâti pi'á kíxea pátarauxa. Vo'oku koêkumo ákoyea omótova okóvo ne po'ínu, yane ákomo itúkoake ne po'ínu, áko'o enepo itukapu yuíxovoxo ítukexeake ne po'ínu, yane ákomo itúkoake ne po'ínu. Koane enepo yixápu kirí'uxi apeínopiti, ákomo yoxéne yíxivo ítuke Itukó'oviti. 


text:
—‍Énomone ngixínopinoe ákoyea ixomo ipúpakina yokóvo ne kixékumo kêku itukovo káxe, ukínopikumo nîke yoko yêka, koane nókone kexé'u kixékumo iké'ipovoxopivo. Vo'oku enepone kéyeku itukovo káxe, haina pohúneti níki. Koane haina pohúneti iké'ipovoxopivo yápeino.


text:
Ivévakapihi koêku ne hó'openohiko ôti. Ako nâ. Koane ako ítixeaku ha'i nóne. Ákomaka unákoku nîka, koane ákomaka óvoku ítixoku êno nikokónoti, itea kóyeane poréxea Itukó'oviti nîka, enepone Yá'a íhae vanúke. Hainá'ikopo itínoe yupihóvo itóponone nonékuke Itukó'oviti yane hó'openohiko?


text:
Ako ápahuina ya xepákukenoe itotimo koúkoponea kaxena ivókovope, yusíkoti yupíheovo kóxunakeovo kahá'ayea koúkoponea. 


text:
—‍Ná'ikopo koeti yupíhinovo yónea iséneu ne kixékumo iké'ipovoxopivo? Ivévakapihi koeku payá'iyea ne koati uhé'ekoti hîu itunoêvoti ya mêum, enepone humanévoti. Ako okó'ituke, koane ákomaka ixúxuka kuteâti koeku xâne.


text:
Itea koati ngixópitinoe: Muhíkova neko uhá koeti úhe'ene Salúmaum, enepone hána'iti nâti iríku mekúke, ako itápana úhe'ene hîu ne itunoêvotihiko íhae mêum.


text:
Katarákoapo Itukó'oviti ne itunoêvoti íhae mêum mapini póhutine kó'oyene ápeyea, ihârotike oro'ókokonotinemo yúkuke, ínapomo hako katarákopi itínoe xâne ôriti kúveova.


text:
Enepora uhá koeti koekúti, koati xâne ákoti êxa Itukó'oviti yonóheixoa isóneu. Yoko éxoa Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke, kénokinoe uhá koêti ra koekútihiko.


text:
Hane itíka yónoheixoku iséneu inúxotike, ítuke Itukó'oviti koánemaka péni kixeku itíkivo kuteâti ahá'inopi. Yanê'e, kousókinopeatinoemo Itukó'oviti ne uhá koeti po'ínuhiko nékone.


text:
Hako pipokéxo iséneu vo'oku nékonemo ihârotike, vo'oku apépotimakamo po'i yónoku iséneu ihârotike. Ópoehane yónoku iséneu ne nékone ya póhutihiko káxe. Hákone kiri'úxoa pipókexinoa iséneu ne nékone ya keno'ókoti káxe —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ako yusíka vitúkeovo xâne húketi isóneuno po'ínuhiko xâne</n>  <i>(Lk 6.37-38, 6.41-42; Rm 2.1; 14.1; 1 Ko 4.5; Tk 4.11)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Hákonoe itikóvo xâne húketi isóneuno po'ínuhiko xâne inixeâti ákoyea aúnati enepo hákoti yexôa koêku, mará'inamakamo íxekananeye.


text:
Vo'oku kuteâti kíxeaku iséneunoa ne po'ínuhiko xâne, énomonemakamo kixékononeye. Kuteâtimaka ítikeinoa ne po'ínuhiko xâne, énomonemakamo koéneye ítikeinokono. 


text:
—‍Na koeti yíxinova kemómoyi ne kutí koeti kalîhuti koekúti yonoti ukeku pe'ínu, koeku ákoyea ínixepa ne kutí koeti koati hána'iti itátane tikóti yonoti yukékuke?


text:
Na kíxoaye yéxoki po'i xâne pahúnevo koeku ákoyea ínixepa ne pehúnevo? Mani kutí keti xâne ákoti eapâ ne hána'iti itátane tikóti yoneâti ukéku, itea kóyeane kíxea ne po'ínu: “Veyámbinapeavo ne kali koekúti yonoti yukékuke” kixoâti.


text:
Itínoe ikútixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko, viyápa inúxotike ne kutí koeti hána'iti itátane tikóti yonoti yukékuke, maka sásasa ákoyepone ínixi. Ínamo omotóva viyópi ne kutí koeti kali koekúti yoneâti ukékuke ne pe'ínu. 


text:
—‍Hako kutí kê xâne poréxoti tamúku koati únati yoko sasá'iti koekúti. Hákomaka kutí kê xâne kuríkoti uhé'ekoti iyoyónevoti yupihóvati hepíko xapa kûre, mará'inamo ákanukexa, yane koímaiti okópeopi koane óko'okeopi. 


text:
 Konókoti kutípea ûti yumópeovimo Itukó'oviti vitûko orásaum</n>  <i>(Lk 11.9-13)</i></n> —‍Yépema Itukó'oviti ne yâha vo'oku porexópeatimo. Kéxuna'ixapu yopósiki vo'oku itepónoatimo. Hako imaxovó kixêa yépemo'ixi, kuteâti koeku ixómoti ipusóko pahapéti ehane míhe'okinokonoa.


text:
Vo'oku uhá koeti epémoti, poréxokonoa ne épemone. Koáne ne koxuná'ixovoti opósikea ne nókone, itóponoa. Koáne ne kutí kixóvoti ipusókoti pahapéti, mihe'ókinokonoatimo.


text:
Muhíkinova itínoe mapini váhere xâne pahukóvoti nonékuke Itukó'oviti, itea peréxoa únati koekúti ne xi'íxa. Ínapoxo ne Ha'a ûti íhae vanúke, koatimo únati koekúti poréxoa ne xâne epemoâti. 


text:
—‍Kuteâti koeku yâha kíxeopineye ne po'íhiko xâne, énomonemaka íxeaneye, vo'oku énomone itukóvo ne koati kaná'uti kixó'ekone ne Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, koánemaka ne íhikauvi yútoe porófetahiko koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. 


text:
 Pi'âti kó'iyeovoku xêne</n>  <i>(Lk 13.24; Fp 3.19-20)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Hara víka xoko pahapéti iyonópoti xâne xoko Itukó'oviti, enepone kutí koeti kalíkuti. Vo'oku enepone pahapéti koáne ne xêne yonópoti ipihóponovokutike, koati vákuti nê'e, koane êno xâne vekoâti.


text:
Itea enepone xêne yonópoti xoko Itukó'oviti, ako ávaku koánemaka ne páhapetea, yoko ako axú'ina xâne itoâti vékea. 


text:
 Xâne ákoti itukapu koati kaná'uti páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u</n>  <i>(Lk 6.43-44; Xu 15.4; Tk 3.11; 1 Xu 4.4)</i></n> —‍Yokóhiyanavoa ne xâne ákoti okoyúhoa ne kaná'uti emo'u Itukó'oviti, vo'oku upánini kutí'iyea éxoko su'ûso simopínoe, koatíhiko kutí koeti koyuvôrixovoti yovîre ákoti iyuhixa hopéno'iu enepo isukôa.


text:
Ya kixoku itúkeovo, énomonemo yéxi itukóvotiye kuteâti yéxi koêku ne xuve tikóti vo'oku há'i. Ápeikopo xâne veyoti úva xuvékuke topekóxe? itukovo veyoti fîgu ka'ávetike nonéti xapa úhiti?


text:
Vo'oku uhá koeti únati xuve tikóti, únatimaka ne há'i pôreu. Kene ne váhere xuve tikóti, váheremaka ne há'i pôreu.


text:
Ako yusíka poréxea váhere há'i ne koati únati xuve tikóti. Ákomaka parexa únati há'i ne váhere xuve tikóti.


text:
 Yuho Jesus koêku ne urúkopovoti natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke</n>  <i>(Lk 6.46, 13.25-27; 2 Ko 11.13, 13.5; 2 Pê 2.1; 1 Xu 2.3, 5.12)</i></n> —‍Hainamo uhá koeti xâne “Unaém, Unaém” kixónuti ûrukopeovomo natíxokuke Íhae Vanúke. Poéhanemo neko itúkoti ahá'inoa Nzá'a íhae vanúke.


text:
Yaneko káxe, enómo xâne kixónuti: “Unaém, Unaém, koyúhopepo uti yemó'u xapa xâne vitúkoti péhoenovi. Ihékemaka veínoa ûti kópuhikopea ûti ne ndémoniu urúkovoti xoko xâne. Ihékemaka veínoa ûti vitúkea êno iyupánevoti” kixónutimo.


text:
 Pi'âti kó'iyeovoku poéheve péti</n>  <i>(Lk 6.47-49)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Uhá koeti xâne kamokénoati ra emó'um koane itukoâti, hane koéneye ko'isóneuti hóyeno itúkoti pêno xoko poké'e mopoíxoti.


text:
Keno'óko êno úko, koínikone huvêo ina kayakákoa êno xúnati ihunóvoti neko ovokúti, itea ako íkarakapu vo'oku itúkeovo xoko poké'e mopoíxoti ixíkokono. 


text:
—‍Kene uhá koeti kamoâti ra emó'um ákoti itukâ, hane koéneye xâne ákoti isóneu itúkoti pêno xoko poké'e hariríxoti.


text:
Keno'óko êno úko, koiníkone huvêo ina kayakákoa êno xúnati ihunóvoti neko ovokúti, yane íkorokovone. Heu-heú kôe itáhineyea —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Úkeakune xokóyoke ne hána'iti exóneti íhikaxone Jesus</n>  <i>(Mk 1.22)</i></n> Uke'éxone koyúhoyea ne Jesus, enepohikoneko êno xâne kamokénoati, yupíhova iháyu'ikea ne ihíkauvoti íhikaxone,


text:
vo'oku koati iyúseoti itúkeovo úkeakune xokóyoke ne hána'iti exóneti íhikaxone ne Jesus, kene haina kuteâti ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse. 


text:
 Koitóva Jesus neko yúvone lépara</n>  <i>(Mk 1.40-45; Lk 5.12-16)</i></n> Evesékopeane Jesus oúke neko kali mopôi, yupihovó koe êno xâne hokopâti.


text:
Yane apé koéne hóyeno ahi'ókovoti Jesus. Enepone hóyeno, yúvone koati váhere arinéti iháxoneti lépara. Ipuyuké koéne nonékuke Jesus koane kíxea: —‍Unaém, enepo yakahá'a, motóva kesása'ikopinu yara arínem —‍kíxoane. 


text:
Ina sipo'ókoa Jesus koane kíxea: —‍Ngahá'a, sesá'ipine ra yaríne —‍kíxoane. Ehá'axo koyúhoa Jesus, má koépone neko aríne, unátipone.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hako yetó'oko koêkuti xâne ra índukeinopi, itea yéxakapanapa ne sasedóti, enepone inuxínoti xâne hó'eke. Yamína iké'iparaxoke Itukó'oviti kuteâti koeku páhoenovi yútoe Muîse, yéxokovope itúkeovo yunatípotine —‍kíxoane. 


text:
 Koitóva Jesus neko ahínoe tuti húndaru íhae Róma</n>  <i>(Lk 7.1-10)</i></n> Simoáne Jesus ne Kafanâum, ápe ikoseânaxovati, hóyeno ákoti itukapu jûdeu, tuti póhuti séndu húndaru íhae Róma.


text:
Hara kíxoa: —‍Unaém, anêko anzínoe ka'aríneti óvonguke. Ákone ita ehévokeovo mûyo. Koati yupihóvotine koítoponeovo kotíveti vo'ókuke ne aríne. 


text:
Itea hara kíxoa tuti húndaru: —‍Unaém, ako yomótokea yûrukivo óvonguke. Pohu pahú íxea unátipea ne anzínoe, yane itóvotinemo.


text:
Vo'oku undímaka hóyeno konókoti itúkea páhoenonu payásoti ya undíke. Koane ápe húndaru konókoti itúkea mbáhoenoa. Poéhane kónoko “Pîhe” ngíxea, yane pihotíne. Kene po'ínu, “Kiná'aka” ngixôa, kenó'oko. Koane anzínoe, “Hara itíka” ngixôa, itúkoa ne mbáhoenoa itúkea —‍koéne. 


text:
Kamoáne Jesus neko emó'uinoa tuti húndaru, yupíhova iháyu'ikea, ina kixôa neko xanéhiko hokoâti: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ako noínjeaku xâne koati kuvovónuti kuteâti râ'a, muhíkova xapákuke íhae Izarâe —‍koéne. 


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Koati ngixópitinoe: Enómo xâne ukeâti po'íkehiko poké'e ya xoko úkeaku ihâroti koáne ya xoko kíyo'i káxe ivatákoponotimo ya xe'o mêsa ya ayuíti xapákuke evo Âbraum, Izáki yoko Njáko ya natíxokuke Íhae Vanúke.


text:
Itea enepohikone íhae Izarâe, enepone mani koati noivókoeti yonópea, kurikókonotimo xapa êno hahákuti, óvoku iyókexoti yoko ngarutútukexoti ôe vo'oku tiveko koêku —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Ina kixôa Jesus neko tuti húndaru: —‍Pihépane yóvokuke. Vo'oku kívivonu, énomone ákoeneye kuteâti yâha —‍kíxoane. Énomone yaneko ókoku káxe, unátipone ahínoe neko tuti húndaru. 


text:
 Koitóva Jesus ne imose Pêturu</n>  <i>(Mk 1.29-31; Lk 4.38-39)</i></n> Simoné'e ne Jesus óvokuke Pêturu, inu'í kíxeane imóse ípeke, yupihóvoti otuko mûyo.


text:
Yane namú kíxeane vô'u Jesus. Uké'epone neko otuko mûyo, ina exepúkopo neko sêno, yane kátarakopone Jesus. 


text:
 Êno po'ínuhiko ka'aríneti koítovone Jesus</n>  <i>(Mk 1.32-34; Lk 4.40-41)</i></n> Yaneko kíyo'i káxe, omókonone xoko Jesus neko êno xâne ûroevo ndémoniu. Yane pohu pahú kixópa Jesus neko ndémoniuhiko, ipúhikoponehiko, yoko koítovamaka uhá koêti neko xâne ka'aríneti.


text:
Kó'inokeneye motovâti koúsokeovo neko yuho Itukó'oviti, yútoeke porofeta Izâiya mekúke, enepone koêti:  “Koati énomone veyopínovi varíne, koane oúkeke yonópo uhá koêti ne veópone” koêti.  Izâiya 53.4 


text:
 Koeku apê kahá'ati hókea Jesus</n>  <i>(Lk 9.57-62)</i></n> Noixoâne Jesus yupíheovo êno xâne hokó'ixoati, pahúkoane neko íhikauhiko usó kíxoixea vatéke tarú'uxope poixô'oke neko Mar-na Ngalíleya.


text:
Yane ápene éskiriba, enepone ihíkaxoati ne Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, ahi'ókovoti Jesus. Hara kíxoa: —‍Ihikaxotí, nzokópitimo koêkuti yénoku. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Enepone úkoe, ápe úhorona, koáne ne hó'openohiko ôti, ápe môko. Kene ûndi, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, ako óvongu yonómboku ómomingea yara kúveu mêum —‍kíxoane. 


text:
Ínamaka apê po'i hokoti Jesus kixoâti: —‍Unaém, sikénuvo engóxeakomo nzá'a inúxotike enepo ivakápune, ínamo nzakâpi. 


text:
Itea hara kíxoa Jesus: —‍Kiná'akane ingéneke. Síkeane ne kutí koeti ivokóvotinehiko ákoti yuixápu ítuke Itukó'oviti ekóxopeamo ne ivokóvoti —‍kíxoane. 


text:
 Ixikôa Jesus neko xúnati ihunóvoti</n>  <i>(Mk 4.35-41; Lk 8.22-25)</i></n> Yane úsa'ixovane Jesus ne vatéke koane íhikauhiko ikéneke.


text:
Koeku píhea, apé koéne êno xúnati ihunóvoti. Koati xúnati ovóxokeovo ne úne enó'inoke úne urúkovati ne vatéke. Yoko imókoti ne Jesus.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Na koeti itíkinovonoe îreti? Koati itínoe xâne ôriti kúveovonu —‍kíxovokoxoane. Ina exepúko ne Jesus pahukôa ókea ne ihunóvoti koane kóyunukeovo ne úne. Yane huvemoo koépone ikéne.


text:
Yupihovó koe píkeahiko neko íhikau. Hara kixókoko: —‍Kutimea itukóvoye ra hóyeno? Muhíkinova úne yoko ihunóvoti itúkea yûho —‍kixókokonehiko. 


text:
 Koitóva Jesus neko pi'âti hóyeno ûroevo ndémoniu ya Ngâdara</n>  <i>(Mk 5.1-20; Lk 8.26-39)</i></n> Simoné'e ne Jesus poixô'oke neko Mar-na Ngalíleya xoko poké'e koéhati Ngâdara, apé koéne pi'âti hóyeno okotúmonexoati ukeâti pe'áxatike, ainóvoti ûroevo ndémoniu. Yoko hi'imé koéne xâne pikoâti vékea xe'ókuke neko óvoheixoku, vo'oku itúkeovo koati koímaitine neko hóyeno.


text:
Yane kóhonokone emó'u neko pi'âti. Hara kôe: —‍Jesus, Xe'exa Itukó'oviti, na koeti yího'ixopoinovi? Simínetine ipíheponivi tumúneke símea kaxéna? —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixopómaka Jesus neko ndémoniuhiko: —‍Enepo itukapu pehukópoviti, hane pehúkapavi xapákuke ne êno kûre —‍koénehiko. 


text:
—‍Pihépanenoekopoya —‍kíxoane Jesus. Ipuhíkopeanehiko, ponokó koépone xapákuke neko êno kûre. Yane heú koéne éhahikeovo neko kûre koane íkorono'ekeovohiko úneke ukeâti oúke ne mopôi. Heú koéne yúpuririhikeovo. 


text:
Kene enepohikone koyonoâti neko kûrehiko, kohó'ikene. Simoné'e pitivókoke, koyúhoahiko uhá koêti neko koekúti koánemaka koépoku neko pi'âti hóyeno ûroevo ndémoniu.


text:
Yane pihónehiko ne ko'óvokuti noíxoponea Jesus. Simohíko xokóyoke, koyúhoinoahiko kahá'ainoa ipúhikopea yane poké'exa. 


text:
 Koitóva Jesus ne isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo ya Kafanâum</n>  <i>(Mk 2.1-12; Lk 5.17-26)</i></n> Ina urúkopovamaka Jesus ne vatéke yanekôyoke. Taru'úxoane neko úne, yane pihópone ya pitivóko éxokexeaku.


text:
Énomone yanê'e, apé koénehiko xâne ominoâti hóyeno isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo. Ixané kíxoahiko poúke. Noixoâne Jesus itúkeovohiko koati kuvovâti, ina kixôa neko isayú'ixovoti: —‍Nje'exá, aúhepepone iséneu, itúyopone pehúnevo. 


text:
Yoko ápe ihíkaxoti yútoe Muîse, enepone éskiribahiko xapákuke. Ina kôe isóneunoahiko: “Enepora hóyeno, koati itûkovoti Itukó'oviti” koénehiko isóneu. 


text:
Kuti itukóvoxo ákoti hé'onoke'e ngíxea ra isayú'ixovoti: “Itúyopone pehúnevo?” áko'o “Yexépukapa, yenápa” ngíxea.


text:
Itea kó'oyene, enjókopitinoe ápeyea njunáko yâye yara poké'e ngotúyopea pahunévoti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍koéne. Ina kixôa Jesus ne isayú'ixovoti: —‍Yexépukapa, viyápa ne peúke, pihépane yóvokuke —‍kíxoane. 


text:
Enepohikoneko ênoti xâne noixoâti, yupíhova iyúpaxeova ne koekúti koane iháyu'ikeahiko Itukó'oviti vo'oku poréxea xunakóti ne xâne yara poké'e kíxeaneye ne ítuke, ikutíxatihiko xanehí koêti ne Jesus. 


text:
 Inâ ihaxíkoa Jesus ne Máteu</n>  <i>(Mk 2.13-14; Lk 5.27-28)</i></n> Úkeane ukopóno ne Jesus, yane noíxone hóyeno koéhati Máteu, vaata koyêti xoko kóperaxoku vo'oku itúkeovo koperáxinoti nâti. Ina kixôa Jesus: —‍Kiná'aka ingéneke. Yane xepú koéne ne Máteu, pihóne hókea Jesus. 


text:
 Iníkoa Jesus ne xanéhiko pahukóvoti</n>  <i>(Mk 2.15-17; Lk 5.29-32)</i></n> Ikénepoke, ixómoti níko ne Jesus yoko íhikauhiko óvokuke Máteu, simóne êno po'ínuhiko koperáxinoti nâti, enepone yómoti ánu'ukea kóperau, koánemaka xâne pahukóvoti kaha'íneti Jesus níkeahiko xe'ókuke mêsa.


text:
Noixoâne farîzeu, enepohikone yuixóvoti hókea yútoe Muîse, hara kixo íhikauhiko Jesus: —‍Na koeti ínikinoa ihíkaxopiti ne koperáxinotihiko nâti koáne ne xâne pahukóvoti? —‍koénehiko. 


text:
Kamoáne Jesus épemo'ikeokono ne íhikauhiko, hara koéne: —‍Enepohikone xâne ákoti yuvâti, ako okónoko ipixáxoati. Poéhane ka'aríneti konokôa.


text:
Itea pihénoe, yapásika yéxi kixó'ekone ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti, enepone koêti: “Hane ngahá'a itíkivo seánati, kene haina ngahá'ati iké'iparaxinu hó'openo képeu” koêti. Vo'oku haina nzimínoti xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, itea hane nzimíno, xâne pahukóvoti (maka ikátivexane isóneuke ne pahúnevo koane kuríkopea) —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koyuhôa Jesus nókone kó'iyea ne xâne enepo jejuá kôe</n>  <i>(Mk 2.18-22; Lk 5.33-39)</i></n> Yane pihóne xoko Jesus ne íhikauhiko Xuaum Mbátita. Hara kíxoahiko: —‍Na kó'inoaye iséneu ne jejuá kó'iyea xâne? Vo'oku ûti, uti íhikau Xuâum, kóyekune jejuá kó'iyea ûti koánemaka ne farîzeuhiko, itea ako jejuá ákoe ne íhikeuhiko. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yusíkoikopo ikáxu'iyea okóvo ne húpiu kasâtuxoti koêkuiko ápeyea ne koyénoti híyeuke? Ako kalíhuina. Itea simóvotimo káxe veyópeokonokumo ne koyénoti xapákuke. Yane ínamo jejuá akôe —‍kíxovokoxoane Jesus, kixopóvoti yane éxetina. 


text:
Ina koe'íkomaka Jesus: —‍Ako veyoti inámati ipovóti itukoâti ihápa'akope xoko yékoteno ipovóti, vo'oku mani koukóponoati ívarereoku ne yékoteno ipovóti —‍kíxovokoxoane, ihókoati inámati ipovóti ne ihíkauvoti íhikaxone ákoti akutêa ne kúxoti hó'e xâne. 


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Ákomaka yusíka unákeovo inámati víyum ya yékoteno íhaku itukéti ya vakamóto, mará'inamo ívarerea ne yékoteno íhaku enepo ihiyáka ne inámati víyum. Yane mani evókovoti ne víyum koánemaka ne íhaku. Itea konókoti ímeokono inámatike íhaku ne inámati víyum. Yane ákomo évakapu ne íhaku koáne ne ovâti —‍kíxovokoxoane, itúkoti po'i íhokoake ne ihíkauvoti íhikaxone. 


text:
 Koitóvo sêno yoko seno kalivôno ne Jesus</n>  <i>(Mk 5.21-43; Lk 8.40-56)</i></n> Ixómoiko koyûho ne Jesus, símoane hóyeno teyonéti ya hó'eke jûdeu. Ipuyuké koéne nonékuke Jesus koane kíxea: —‍Ínati ivokóvo kali inzíne. Yaxénapanu óvonguke. Pohu ipihó íxepana veô'u xokóyoke, iyukópovotimo —‍kíxoane. 


text:
Yane apé koene sêno nduse koetine xoénae ká'arine. Akó'oti áka evésekea aríne. Akéneke Jesus véko sipóheoponeati heve ípovo,


text:
Yane na'akené koéne ne Jesus. Noixoâne neko sêno, hara kíxoa: —‍Nje'exá, aúhepepone iséneu. Itévone vo'oku kívivonu —‍kíxoane. Énomone yanê'e unátipone neko sêno. 


text:
Úkeane ukopóno ne Jesus óvokuke neko hóyeno inuxínoti xanéhiko ya hó'eke. Simoné'eya, noíxoane neko êno xâne oxoti étakati ikotívexoati isóneuke ne ivokóvoti, koane ákoyea tôpi kixóvoku íyokexeahiko.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Yahíkuxapunoe vo'oku haina ivokóvoti râ'a, pohu imókoti —‍kíxovokoxoane. Yane koémoke'eanehiko neko yuho Jesus.


text:
Ipuhíhikopone neko êno xâne, yane ûrukovone Jesus, ina namukêa vô'u neko seno kalivôno, yane exépukopone.


text:
 Koitóvo pi'âti komítiti ne Jesus</n> Ipuhíkopeane evo Jesus neko pitivóko, ápe pi'âti komítiti hokoâti koane kóhonokea emó'u kíxea: —‍Iti ámoripono Ndávi, yokóseanavi —‍kíxoanehiko. 


text:
Urúkovone ovokútike ne Jesus, ahí'okovane ne pi'âti komítiti, ina kixoáhiko Jesus: —‍Kitípoaxo motó'iyeova ngoíteovopinoe? —‍Êm Unaém, ngutípopi —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina ipiho vô'u ukékuke neko komítiti xaneâti kíxea: —‍Vo'oku kívivonu, énomone ákoeneye kuteâti yâha —‍kíxoane. 


text:
Yane ínixoponehiko. Yoko í'ixiko'o kíxoixoa Jesus. Hara kíxoa: —‍Hako kalihú'ina yéto'oki koêkuti xâne —‍kíxoane. 


text:
Itea koeku pihópeahiko, inamá'axone koyuhópa ne koekúti. Koati ákoti malíka yónoku itóhineyea ne eyekoûti ya uhá koêti neko poké'e. 


text:
 Koitóva Jesus ne ímokerexone ndémoniu</n> Pihopónehiko neko pi'âti, omókono xoko Jesus hóyeno mókere ûroevo ndémoniu. 


text:
Yane kópuhikopa Jesus neko ndémoniu, ina koyuhópo neko hóyeno. Enepohikoneko êno xâne noixoâti, yupíhova iyúpaxeova neko koekúti koane kó'iyeahiko: —‍Ako noíxeaku ûti kuteâti yara poké'exa ûti, uti íhae Izarâe —‍koéhiko. 


text:
Itea poé'ainoa isóneu farîzeuhiko. Hara koéhiko vo'ókuke: —‍Enepora hóyeno, hane porexôa xunakóti kópuhikopea ndémoniu tûti ne uhá koeti ndémoniu —‍koéhiko. 


text:
 Hána'iti kóseanayea Jesus ne xanéhiko</n> Yónoa Jesus xapa uhá koêti neko pitivóko yoko ipuxóvokutihiko, ihíkaxoti íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko, koyuhó'inoati ne inámati ihíkauvoti koeku natíxea Itukó'oviti xapa xâne koane koitóvotimaka xâne ka'aríneti, koêkuti kó'iyeovoku aríne koane eóponehiko.


text:
Noixoâne Jesus neko êno xâne, yupihovó koéne kóseanayea, vo'oku koati kotíveti koêkuhiko, koane mómitihiko kuteâti koeku su'ûso pihohí koêti ákoti koyonoâti.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus ne íhikau: —‍Koati hána'iti ra itukéti, kuteâti kavâne ainóvoti itóvotine ha'i nonéti ovâti, itea ako axú'inahiko ra ko'itúkeati.


text:
 Noivókoxo íhikauhiko ne Jesus</n>  <i>(Mk 3.13-19; Lk 6.12-16)</i></n> Ina ihaxíkoa Jesus ne nduse koeti íhikau, porexoâti xunakóti kópuhikopea ndémoniuhiko urúkovoti xoko xâne koane koíteovomaka ka'aríneti koêkuti kó'iyeovoku aríne yoko eópone neko xanéhiko.


text:
Yoko ká'aye koéhahiko neko nduse koeti ápostulu páhoe Jesus koyúhoyea emó'u xapa xâne: Enepone inúxoti, Símaum koéha. Pêturu yonópo îha; ina apê Ándere, po'inu Pêturu; ina keno'óko Teâku yoko Xuâum, xé'ahiko Nzebêdeu;


text:
koane Filípi; Mbatulúmeu; Túme; yoko Máteu, enepone koperáxinoti nâti; koane Teâku, xé'a Áfeu; koane Tádeu;


text:
yoko Simaum Nzelóti; yoko Njuda Iskarióti, eneponeko itûkoheovoti koeku hókea Jesus koane kurikoâti xoko xanéhiko puvâti. 


text:
 Ítukevohiko ne nduse koeti íhikau Jesus</n>  <i>(Mk 6.7-13; Lk 9.1-6)</i></n> Enepohikoneko nduse koêti, énomone pahúko ne Jesus xapa xâne. Hara kíxovokoxoa inâ pahukôa: —‍Hákonoe yéno xapákuke xâne ákoti itukapu jûdeu. Hákomaka píhe pítivokonake íhaehiko Samâriya.


text:
Itea hane yapásika xanena ûti, uti íhae Izarâe, enepohikone kutí koeti moyónitihiko su'ûso ákoti koyonoâti.


text:
Keítapanoe ne ka'aríneti koane kéxepukapanoe ne xâne ivokóvoti. Keítapamaka ne xâne yúvone lépara, koane képuhikapamaka ne ndémoniu urúkovoti xoko xâne. Kuteâti ngixópiku ákoti ngaperáxapi, énomonemaka íxeaneye itíki ne itukéti ákoti keperáxa xâne.


text:
Hákonoemaka yómo íhaku ípevo koeku yéni, koane hako yómo yesá'ikovope koane piríkatana. Muhíkova piló'ina hako yomâ, vo'oku koati motokeâti koúsokinokono nókone ne xâne ko'ítuketi. 


text:
—‍Itukovo apêti pitivóko, áko'o ipuxóvokuti símeku, yapásika xâne usó koyêti poréxeopi yóki óvokuke. Énomone yávaheixa xokóyoke tukú koeti ipíhikopiku ne pitivóko.


text:
Enepone xâne ovâti ne ovokúti, itukapu usó koyêti poréxeopi yóki óvokuke, kousókinokonoatimo kuteâti yépeminoake xoko Itukó'oviti. Kene enepo hákoti koené'eye, hákoti unâti kixópiku, yoúkekemo yonópo ne yépeminoake xoko Itukó'oviti.


text:
Koêkuti ákoti akahá'api, ákotimaka akahá'a kámokenoyea yiûho, enepo ipihíkapi óvoku itukovo pítivokona, ikétatahevexapapu. Kiríkapa ne ipú'ine poké'e hivíkuke, yexókoati ákoyeane omótokea íkameokono emo'u Itukó'oviti.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Simapúne kaxena ipíhoponope Itukó'oviti, muhíkova ne koati váhere xâne mekúke íhae Sódoma yoko íhae Ngómora, ákomo itápana tiveko ipíhoponeake Itukó'oviti ne xanéhiko íhae neko pitivóko ákoti akahá'apinoe. 


text:
 Koyuhôa Jesus ápeyeamo tiú'iti koekúti simoâti ne xanéhiko hokoâti</n>  <i>(Mt 24.9; Mk 13.9-13; Lk 21.12-17; 1 Pê 4.12)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus neko íhikauhiko: —‍Koeku mbahúkeopinoe, kutí koe mbahúkoti su'ûso ya xapa yovîre. Itíkapunoekopo usokó koyêti kuteâti koeku koéxoe, koane itíkapumaka ákoti vaheréxa ítuke kuteâti koeku kurûte.


text:
Yokóhiyanavonoe, vo'oku apêtimo xâne iyonópitinoe yuhoíkovokutike koane yehepóke'exopitinoemo xoko íhikaxovoku hó'e xanena ûti.


text:
Vo'oku itíkivonoe hokónuti, yomokónotinoemo yíhoikikono nonékuke ngovenâdo yoko nonékuke nâti. Itea kixínekonokenemoye motovâti keyúhoyi nonékukehiko, koánemaka nonékuke ne ákoti itukapu viyéno jûdeu koêku ra kitípone.


text:
Enepo yamakánanenoe nonékukehiko, hako pipokéxinoa iséneu ne kixékumo yimópi, vo'oku yaneko káxe, yexókokonotimo yimópike.


text:
Vo'oku hainamo ukeâti iséneuke ne yimópope, itea koati ukeâti xoko Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke koeku itúkeovo Sasá'iti Omíxone koyuhô xikóyoke. 


text:
—‍Apêtimo xâne kuríkoti koati po'ínu xoko payásotihiko, motovâti koépekeokono. Kúteanemakamo kíxoaku hóyeno ne xé'a. Apêtimakamo okópoti koati há'a yoko êno, kuri'ókoatimaka xâne koepékoatimo.


text:
Yupihóvatimo púveopi uhá koeti xâne vo'oku itíkivonoe hokónuti. Itea enepone koxuná'ixovoti ingéneke ákoti aukápapu ikéne tukú koeti hunókokuke, énomonemo pihopô vanúkeke xoko Itukó'oviti.


text:
Enepo pivakána, hako'óne keyunúkokono yane pitivóko yóvoheixoku, yokóho'i po'íke pitivóko. Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ákomo yuké'exa yénoheyi ra uhá koeti pítivokona Izarâe tumúneke aúngopovope yara kúveu mêum, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. 


text:
—‍Enepone ihíkaxovoti, haina énomone payasô ya ihíkaxoati. Koáne ne ahinoêti, haina énomone payasô ya pátarauxa.


text:
Itea enepone ihíkaxovoti, motóva kúxea kutipasí kó'iyea ihíkaxoati. Kúteanemaka koêku ne ahinoêti, motóva kúxea kutipasí kó'iyea pátarauxa. Itukovo mbuvokónoti, undi yúnae, koeku ínzaxeokono Mbezêbu, enepone tuti uhá koeti ndémoniu, ínapoxomo itínoe ovónje. 


text:
 Nókone téyea ûti</n>  <i>(Lk 12.2-7)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Hákonoe píke xâne. Ako kixovókuti pikonéti éxeokono kó'oyene ákotimo exákana. Kúteanemakamo ne he'onó koêti kó'oyene, kóyeanemo urápu'ipea.


text:
Enepone yunzó'inopinoe vainóvone, akô'o po'inu xâne, yokóyuhoanenoemo xapa xanéhiko. Koáne ne ínzikaxeopike vainóvone, kéhanakanemo keyúhopi motovâti éxea uhá koeti xâne.


text:
Hákonoe píke xâne motovâti koépekeopi, vo'oku poéhane kexé'u íto, itea ako xunáko iyónopeopi ipihóponovokutike. Hane tíya Itukó'oviti, enepone apêti xunáko koépekea xâne koane iyónopea ipihóponovokutike.


text:
Hainá'ikopo kali póhuti pe'u tiûketi, ákoti axu'ína ovâti ko'ésa'i ne pi'âti kálihunoe hó'openo ôti kavanékono? Itea ako ápahuina ivokóvoti xapákukehiko ákoti exâ Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke.


text:
 Koeku teinôa xâne koyúhoyea hókea Jesus koáne akô'o teinâ</n>  <i>(Lk 12.8-9; 2 Tm 1.8)</i></n> —‍Uhá koeti koyúhoti nonékuke xanéhiko itúkeovo hokónuti, kúteanemakamo ngíxoaku ngoyúhoyea itúkeovo hokónuti nonékuke Nzá'a íhae vanúke.


text:
Itea enepone koyúhoti nonékuke xanéhiko ákoyea itúkapu hokónuti, ngoyuhópatimakamo nonékuke Nzá'a íhae vanúke ákoyea itúkapu hokónuti. 


text:
 Tiú'itihiko koekúti simo'óviti</n>  <i>(Lk 12.51-53, 14.26-27)</i></n> —‍Hákonoe ikitíxa nzimínoti omínoam úhepeyea isóneunokoko ne xâne yara kúveu mêum. Haina énomone nzimíno, itea koati apêtimo okopókokoti vo'ónguke.


text:
Enepora nzímea, énomone kutí'ino apêtimo hóyeno poe'aînoti isóneu há'a. Énomonemaka kutí'ino apêtimo sêno poe'aînoti isóneu êno. Kúteanemakamo koêku ne sêno yoko imóse.


text:
—‍Enepone xâne yupihóvoti ákoyea omótovo okovo há'a yoko êno ya undíke, ako omótokea itúkeovo hokónuti. Koánemaka ne xâne yupihóvoti ákoyea omótova okóvo ne xé'a itukovo ihíne ya undíke, ákomaka omótokea itúkeovo hokónuti.


text:
Enepone ákoti usó akóye koítoponeovo kotíveti ingéneke kuteâti koeku xâne koinópoti kurúhuna iyonókonone xoko kurúhuxokonokumo, ákomaka omótokea hókeonu.


text:
Koêkuti xâne yuixóvoti koúhepekeovo óvea yara kúveu mêum, énomonemo evókoa ne koati kaná'uti apéyeati ákoti hunókoku xoko Itukó'oviti. Itea enepone usó koyêti évokea úhepeko kóyeku yara kúveu mêum vo'ónguke, énomonemo itopóno inamápoti apéyeati ákotinemo hunókoku xoko Itukó'oviti. 


text:
 Apêtimo námoepo xoko Itukó'oviti ne xâne koxuná'ixovoti ikéneke</n>  <i>(Mt 25.34; Mk 9.41; Xu 13.20; 3 Xu 5)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Koêkuti xâne únati kixópiku simêa óvokuke, undímaka kixóneye. Epó'oxo koêkuti kixónutineye, hanemaka kixóneye Itukó'oviti, enepone pahukónuti yara kúveu mêum.


text:
Koêkuti xâne ákoti kamaxátika porófeta, enepone koyúhoti emo'u Itukó'oviti, koane teyoâti vo'oku itúkeovo ovoxe Itukó'oviti, apêtimo námoepo nê'e xoko Itukó'oviti kuteâti ne námoepomo porófeta. Koane koêkutimaka ákoti kamaxátika xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, koane teyoâti vo'oku ponóvoko ítuke, apêtimo námoepo xoko Itukó'oviti kuteâti námoepo ne ponóvoti kixoku itúkeovo huvó'oe.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Koêkuti xâne apêti póneake ne koati ákoti apayáso xapákuke ne hokónuti, teyoâti vo'oku itúkeovo ínzikau, yusíkoti itúkeovo kali póhuti enovópeti puhí koeti kásati úne poréxoa, ákomo kalíhuina évokea námoepo xoko Itukó'oviti vo'ókuke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ápe páhoe Xuaum Mbátita xoko Jesus</n>  <i>(Lk 7.18-35)</i></n> Uke'éxoane Jesus koyúhoinoa nókonehiko itúkea ne nduse koeti íhikau páhoe koyúhoyea emó'u, ina pího po'íkehiko pitivóko yaneko poké'e ihíkaxoti koane koyúhoti emo'u Itukó'oviti. 


text:
Yoko ika'ákovokutike ovóne ne Xuaum Mbátita. Kamoné'e koeku ítuke Jesus Kristu, yane pahúkone íhikauhiko épemo'ikoponea Jesus.


text:
“Ínixopone ne komítiti. Yonópone ne mohéveu. Unátiponehikomaka ne yúvone koati váhere arinéti, enepone lépara. Kamópone ne mókere. Iyúkopovone ne ivokóvoti, koane koyúhovone xapa xâne ákoti apeínoati ne inámati ihíkauvoti ítuke Itukó'oviti.


text:
Pihopóne neko íhikauhiko Xuâum, turíxovone Jesus koyúhoinoa xanéhiko koêku ne Xuâum. Hara kíxovokoxoa: —‍Enepo pihenôe neíxoponi Xuâum ya mêum ákoti apêti, kutí'ikopo kixónoe neíxi? Xâne muyá'iti kuteâti koeku hí'e kayákae ihunóvoti? Ako kalíhuina.


text:
Kutí'ikopoya ne neíxopono? Hóyeno yupihóvoti úhe'ekea ípovo? Ako kalíhuina kó'iyeaneye ko'ípovoyea nê'e. Vo'oku poéhane óvokuke nâti óvo xâne kuteâti nê'e.


text:
Kutí'ikopoya ne neíxopono? Porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti? Êm, koati porófeta nê'e, koane koati ngixópitinoe yupíheovo anú'ukea itúkeovo teyonéti ya po'ínuhiko porófeta.


text:
Vo'oku enepone neíxoponone, hara koe yuho Itukó'oviti emó'uke vo'ókuke:  “Mbahukoâtimo timúneke ne koyuhó'inonuti emó'um maka míhe'akinapine yoxéne itíki índukexeopike xapákuke xâne” kôe.  Malaquias 3.1 


text:
Ina kixovókoxoakomaka Jesus neko xâne: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Xapákuke xâne yara kúveu mêum, ako teyonéti ya Xuaum Mbátita. Itea upánini itúkeovo koati hána'iti teyonéti ne Xuâum yâye yara kúveu mêum, koati yupihóvotimo anú'ukea itúkeovo teyonéti ya Xuâum ne xanéhiko ya natíxokuke Íhae Vanúke, muhíkova ne ákoti apayáso xapákuke.


text:
Ukeátine ya kaxénake Xuaum Mbátita tukú koeti kó'oyene, enepone inámati ihíkauvoti koyúhoti koeku natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne, koati xúnati yúmo'ixeova xanéhiko éxea koêku. Yoko enepohikone koxuná'ixovoti éxea koêku, énomone itopónoa.


text:
Vo'oku ukeátine mekúke tukú koeti kaxénake Xuâum, ápe yútoeke porófetahiko koane Ponóvotike Kixovókuti yútoe Muîse koyúhoti koêku ne natíxea Itukó'oviti xapa xâne.


text:
Epó'oxo yakahá'anoe kitípi yútoe ne porófetahiko, kitipoâtimo itúkeovo Xuâum itukóva ne Îliya, enepone koyúhone porófetahiko símeamo.


text:
—‍Kutimea motóvo ínzokea ra xanéhiko apêti yara káxehiko kó'oyene? Hara ínzokoa kalivónohiko vataká koyêti ya none ovokúti ákoti ínixone unáko apê po'ínuhiko kalivôno kaha'âti ikómohixea. Yane hara kixókonohiko:


text:
“Voxone oxokénati móhikena elóketi okóvo, itea ákonoe yakáha'a kemóhiyi. Vimókovonemaka akene imokó'ikoti ivokóvoti, itea ákomaka yakáha'a” kixókonone. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Énomonemaka kénenoeye vo'oku simóne Xuaum Mbátita yuixóvoti jejuá kó'iyea yoko ákoyea énapu víyum, itea ako ínixeanoe unáko, epó'oxo “ûroevo ndémoniu nê'e” kíxeanoe.


text:
Ina nzímo xepákukenoe iníngoti xâne, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, itea ákomaka ínixeanoe unáko. Hara kôe iséneunonu: “Koati nípati yoko énovokenati víyum ne hóyeno, koane yómoti aínavokoxeovo koperáxinoti nâti yoko po'ínuhiko xâne pahukóvoti” kixénunoe. Itea enepone koati kaná'uti exóneti, kóyeanemo iyúseyea kó'iyeaneye vo'oku kixoku itúkeovo ne xanéhiko hokoâti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koeku pitivóko óvohikoku xâne ákoti akutipo Jesus</n>  <i>(Lk 10.13-15)</i></n> Yane turíxovone Jesus koyúhoyea motókeyea ipíhoponeokono ne ko'óvokuti yane pitivókohiko vékoku itúkea êno iyupánevoti, vo'oku ákoyeahiko ikátivexa isóneuke ne pahúnevo koane kuríkopea. Hara koe yuho Jesus vo'ókuke: 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku, itínoe íhae Korâzim, keánemaka itínoe íhae Mbetâsaida, vo'oku eneponi itukapu ya pítivokona ákoti êxa Itukó'oviti, enepone Tîru yoko Sîdom, indúkoahiko ne iyupánevoti índuke xepákuke, mani mékutine kuríkopo váherevoko ne xanéhikoya. Mani ko'ipóvotinehiko ko'ixéhiti xáku koáne mani purapú'ikovotinehiko pôu, éxokovopehiko yupíheovo ikótivexea isóneuke ne êno pahúnevohiko.


text:
Koati enjókopeatinoe koêkumo: Simapúne kaxena ipíhoponope ne Itukó'oviti, koati iyuhí kixokónotimo tiveko ipíhoponeokono ne íhae Tîru yoko íhae Sîdom ya itíke.


text:
Kene itínoe íhae Kafanâum, itínoe po'okoâti yupíheovomo kahána'ikeokono ya po'ínuhiko xâne, kirikókonotinoemo ipihóponovokutike. Vo'oku eneponi itukapu ya xapákukehiko ne koati váhere xâne íhae Sódoma indúkoa ne iyupánevoti kuteâti índuke xepákukenoe, mani kutipónutinehiko. Epó'oxo ákoni uké'exa Itukó'oviti, itea mani anéyetiko tukú koeti kó'oyene.


text:
Koati enjókopeatinoe koêkumo: Simapúne kaxena ipíhoponope ne Itukó'oviti, iyuhii kixokónotimo tiveko ipíhoponeokono ne íhae Sódoma ya itíke —‍kíxovokoxoane Jesus neko xâne. 


text:
 Kouhépekopokonotimo isóneu yoko omíxone ne xâne hokoti Jesus</n>  <i>(Lk 10.21-22)</i></n> Énomone yaneko ókoku ôra hara kixo Itukó'oviti ne Jesus: —‍Aínapo yákoe Pai, iti Únae vanúke koane poké'e, vo'oku ákoyea itúkapu hána'itinoe ko'éxoneti yoko hána'itinoe ihíkaxovoti yara kúveu mêum yéxokoa ra koekúti, itea itúkeovo xâne inixóneti ákotihiko itóponone keúhapu'ikinoa ra koekúti.


text:
Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Uhá koeti koekúti, kurí'okoponoane Nzá'a. Ako exónuti, undi Xe'exa Itukó'oviti, ákoti itukapu Nzá'a. Poéhane exónu. Koane ákomaka exoâti ne Nzá'a ákoti itukapu ûndi, undi Xe'éxa, yoko koêkuti xâne ânja énjokea. 


text:
—‍Yahí'akapununoe, itínoe kutí koeti xâne koínoti êno ínati koekúti, itínoe yupihóvotine momí'iyea, yoko undínemo kayapáhikopinopea.


text:
Itíka ne índukexeopike, enepone kutí koeti íngoinoxeopike, vo'oku ngaha'ínepitimoya. Íhikexapu njokóyoke ngixoku indúkeovo, vo'oku undi itúpa'ikoti, koane ako ngapáyasakapu, ínamo mbarexápinoe hána'iti ómomikea iséneu.


text:
Vo'oku enepone kutí koeti íngoinoxeopike, haina kutí koeti êno ínati koekúti motovâti hí'inaxeokono, itea koati yáyapahi koyêti —‍kíxovokoxoane Jesus neko xâne. 


text:
 Jesus exêa koêku ne sâputu, káxe koati sasá'itino jûdeuhiko</n>  <i>(Mk 2.23-28; Lk 6.1-5)</i></n> Yaneko káxehiko, vekónehiko kali xêne vekoti kavâne ne evo Jesus ya xapa itóvope ha'i nonéti. Yoko sâputu nekôyo, káxe sasá'itino jûdeuhiko. Epékexoatine hímakati ne íhikauhiko. Yane turíxovone marékeahiko ha'i tirîku koane níkea.


text:
Noixoâne farîzeuhiko, hara kixo Jesus: —‍Yokómoma itúkovoke ne íhikeuhiko. Koati itúkoti koekúti ákoti parexá'avea Ponóvoti Kixovókuti hó'e ûti vitúkea ya sâputu. 


text:
Ina yumopâhiko Jesus: —‍Ákoikopo yíhoikikunoe ya emó'uke Itukó'oviti koeku ítuke ne Ndávi mekúke yaneko epékoa hímakati koánemaka ha'ínehiko?


text:
Vo'oku yaneko urúkova Ndávi neko óvoku Itukó'oviti, níkoa neko pâum ikó'iparaxokonoke Itukó'oviti, itúkoti koekúti ákoti parexâ yútoe Muîse itúkea. Kúteanemaka koêku ne ha'ínehiko, mani ákoti omotóva níkea neko pâum. Poéhane sasedóti, enepohikone inuxínoti xanéhiko hó'eke motovâ níkea.


text:
Ákoikopomaka yíhoikiku Ponóvotike Kixovókuti yútoe Muîse koêku ne sasedótihiko? Koati ko'ítuketi hána'itike imokóvokuti ya sâputu, upánini ákoyea paréxakana xanéhiko ko'ítukeyea ya sâputu, itea ako pahúkapuhiko koeku ko'ítukeyea.


text:
Koati ngixópitinoe kó'oyene: Anéyene koati teyonéti yane hána'iti imokóvokuti, enepora yuhó'ixopitinoe.


text:
Eneponi yexâ koati kixó'ekone ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti, enepone koêti: “Itíkivo seánati, ene ngahá'a, kene haina iké'iparaxinu oró'oeti hó'openo” koêti, ákoni váherexinanoe iséneu ne ákoti pahúnevo.


text:
Vo'oku undíne exêa koêku ne sâputu, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koitóva Jesus ne hóyeno timovó'uti</n>  <i>(Mk 3.1-6; Lk 6.6-11)</i></n> Úkeane ukopóno ne Jesus. Ina urúkova ne íhikaxovoku hó'e xanéhiko.


text:
Yoko ápe hóyenoya timovó'uti. Enepohikone xâne oposí'ixoatine évekinoaku yuhóhiko itúkeovo pahukóvoti ne Jesus, hara kíxoahiko: —‍Yane Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, motóvaikopo koíteovokono ne ka'aríneti ya sâputu? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Ínani áva xepákukenoe apêti su'úsona ikoróno'ekovoti uhoróku ya sâputu. Ákonikopomea ituka xunáko veyópea?


text:
Ina kixôa neko hóyeno: —‍Kepáya'akapa ne veô'u. Koáne, itúkoa ne yuhó'inoa Jesus. Yane unátipone. Kutipasí koépokokone ne vô'u. 


text:
 Ahíkuxopovo ne Jesus</n> Exoâne Jesus isóneunoa ne puvâtihiko, ákone ávaheixa xapákuke. Koati êno xâne pihôti ikéneke Jesus. Yane koítova Jesus uhá koêti ne ka'aríneti xapákuke.


text:
Kó'inokeneye, koati simóvotine kaxéna neko yuho Itukó'oviti xokóyoke ne porofeta Izâiya mekúke, enepone koêti: 


text:
 “Anéye ra ovónje noívongoe, ákoti omotóva ongóvo, ominónuti hána'iti elókeko ongóvo. Mborexoâtimo ovo'ó kó'iyea ne Sasá'iti Omínjone, koane koyuhoâtimo xapa xâne ákoti itukapu jûdeu ne Ponóvoti Kixovókuti íhae njokóyoke.


text:
 Ákomo itúkapu yumópokenati nê'e, koane ákomo vaúka xapa xâne, koane ákomo itúkapu hónoti koyúhoyea ya none ovokúti.


text:
 Koseánatimakamo ne xâne ákotine xunáko, enepohikone kutí koeti kalísoti ókono hí'e ekehókotine. Koane koseánatimakamo ne xâne kutí koeti páviu enepo kaha'áne ípukeovo. Ákomo kutí íxa ipukoâti. Énomonemo koe ítuke imókonemo uke'éxapa uhá koêti ne vaherévokoti itukápumo ainóvoti ponóvoti kixovókuti apê.


text:
 Yoko énomonemo itúko kúxoixone ne uhá koeti xâne, koêkuti óvohikoku yara kúveu mêum” koe yútoe Izâiya.  Izâiya 42.1-4 


text:
 Koyuhókono itúkeovo íhakoe Mbezêbu ne Jesus</n>  <i>(Mk 3.20-30; Lk 11.14-23)</i></n> Yane omókonone xoko Jesus hóyeno mókere komítiti, ûroevo ndémoniu. Koítova Jesus. Yane koyúhopone koane ínixopone neko mókere komítiti.


text:
Iyúpaxova heú koeti xâne noixoâti koane kó'iyeahiko: —‍Eneporâ'a, hainá'ikopomea ne Ámoripono Ndávi kixonéti, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne kúxone ûti? —‍koéhiko. 


text:
Itea enepohikone farîzeu, kameáne yuhóhiko, poé'ainoa isóneu koane kó'iyeahiko: —‍Ako po'i xunakóti veínoake kópuhikopea ndémoniuhiko ra hóyeno ákoti itukapu xunako Mbezêbu, enepone pahúkoti uhá koeti ndémoniu —‍koénehiko. 


text:
Yoko exó kíxea Jesus ne isóneuhiko. Yane hara kíxovokoxoa: —‍Uhá koeti natixókuti óvoku xâne ixómoti okopókoko, itohíneotimo xanéhikoya, ákonemo ovâti. Kúteanemakamo koêku ne pitivóko yoko ko'óvokutihiko ovoti póhutike ovokúti, itukovo ixómoti okopókoko, uke'épotinemo itúkeovo póhutine óvohikoku.


text:
Eneponi itukapu Satánae kopúhikopo po'íhiko ndémoniu ovóxehiko, mani koati okopópovoti. Yane mani uké'etine xunáko.


text:
Koáne, eneponi itukapu xunákoke Mbezêbu ngópuhikopea ndémoniuhiko kuteâti iséneunonunoe, ná'ikopo kó'inoaye iséneu ne he'ínehiko ya hé'eke kopúhikopotimaka ndémoniu? Ako kalíhuina kó'inoaneye yihó'inoa kuteâti ra yihó'inonu. Koati énomonehikomo kouhápu'iko itúkeovo pahukóvoti ne iséneunonu.


text:
Koeku itúkeovo ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ngópuhikopea ndémoniuhiko, koati iyúseoti símeovone kaxena natíxea Itukó'oviti xepákuke. 


text:
—‍Maní'ikopo motovâti ápeyea urúkeovoti óvokuke xúnati hóyeno omópea ítukevo ákoti ika'áka inúxotike? Konókoti iká'akea inúxotike, ínamo itâ omópea ítukevo —‍kíxovokoxoane Jesus, ihókoati xúnati hóyeno ne Satánae, koane kixopóvoti itúkeovo xunané'e ya Satánae. 


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Enepone xâne ákoti huva'áxanu, koati okopónuti. Koane enepone ákoti itukapu nza'íne índukeke, itopó kíxoa ukóponea ne itukéti índuke.


text:
Hukinóvoti ngíxeopinoe: Heú koeti kó'iyeovoku váhere ítuke ne xâne, motóva kotúyopeovo, muhíkova ne koemóke'eti Itukó'oviti, itea enepone koyúhoti itúkeovo ítuke Satánae ne ítuke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti, ákonemo itúyopeaku ne pahúnevo.


text:
Enepone vaheréxoti emó'uinonu, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, apêtikomo oxéne itúyopea pahúnevo. Itea enepone koyúhoti itúkeovo ukeâti xoko Satánae ne ítuke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti, ákonemo itúyopeaku ne pahúnevo kó'oyene yara koeku óvea yara kúveu mêum, koánemakamo ikénepoke —‍kíxovokoxoane Jesus neko xâne. 


text:
 Kixoku itúkeovo éxeokono ne xâne</n>  <i>(Lk 6.43-45)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus, itukínoatihiko íhokoake ne âha íhikaxea: —‍Enepone únati xuve tikóti, únatimaka ne há'i pôreu. Kene ne váhere xuve tikóti, váheremaka ne há'i. Vo'oku hane éxeokono ne xuve tikóti, há'i pôreu.


text:
Itínoe ámoripono xâne kutí koeti koâti ipúhokovoti koéxoe, na kíxeaye keyúhoyi únati koekúti? Vo'oku hane koyúho ne xâne, oveâti isóneuke.


text:
Enepone únati xâne, aínovo únatinoe koyúho ukeâti ne únatinoe koekúti unakóvoti isóneuke. Kene ne váhere xâne, aínovo ákoti aunáti koyúho ukeâti ne váhere koekúti unakóvoti isóneuke. 


text:
—‍Koati ngixópitinoe kó'oyene: Uhá koeti emo'úti koyuhohí kíxone xâne, konokoâtimo yumópea Itukó'oviti vo'ókuke yaneko káxe yuhaíkapane Itukó'oviti ne xanéhiko vo'oku kixoku itúkeovo.


text:
Vo'oku hanemo exôa kixékonokumo, kixeku keyúhoyi, itukapu pehukópokonotimo ipihóponovokutike, áko'o itukapu iyenópokonotimo xapa kasása'iupo Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Hoénaxeokonoke Njóna</n>  <i>(Mk 8.11-12; Lk 11.29-32)</i></n> Yane hara kixo Jesus ne evo éskiriba yoko farîzeu, enepohikone xâne teyonéti hó'eke jûdeu: —‍Ihikaxotí, kahá'ati noíxea uti itíki iyupánevoti, hoénaxovope ápeyea xunako Itukó'oviti xikóyoke. 


text:
Ina yumopâhiko Jesus: —‍Koati ákoti aunáti ra xanéhiko yara káxehiko símokune ûti. Koati ákotimaka kuvâpu Itukó'oviti, épemoikomaka noíxea iyupánevoti índukeinoa, hoénaxovope itúkeovo xoko Itukó'oviti úkea njunáko. Itea ákomo ápahuina iyupánevoti noíxonemo, ákoti itukapu kuteâti koeku kixókonoku porofeta Njóna mekúke.


text:
Kuteâti mopó'ayea káxe yoko yóti óvoheixea okóvoike hána'iti hôe neko Njóna, kúteanemakamo mopó'ayea káxe koane yóti ómbonea opékuke poké'e, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Epó'oxo simapúne kaxena yúhoikopeakumo Itukó'oviti ne xanéhiko, hanekóxonomo ne xâne íhae Nínivi xapákuke ne xanéhiko apêti kó'oyene. Exepúkotimo neko íhaehiko Nínivi, exókoatimo pahúnevo ne xanéhiko apêti kó'oyene. Vo'oku ikótivexoa isóneuke váherevoko neko íhae Nínivi koane kuríkopea kamoné'e yuho Njóna koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. Yoko anéyene koati payásoti ya Njóna, enepora yuhó'ixopitinoe itea ako itúkokonoke yûho.


text:
Koánemaka neko seno nâti mekúke íhae poké'e koéhati Sâba, hanekóxonomo xapákuke ne xanéhiko apêti kó'oyene, yaneko káxe yuhaíkapa Itukó'oviti ne xanéhiko. Exepúkotimo neko sêno exókoatimo pahúnevo ne xanéhiko apêti kó'oyene, vo'oku yupíheovo ákoyea malíka úkeaku neko sêno kámokenoponea ne êno hána'iti kó'exoneyea Salúmaum. Yoko anéyene kó'oyene koati payásoti ya Salúmaum, enepora yuhó'ixopitinoe, itea ako itúkokonoke yûho —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koêku ne ndémoniu aukópova ne xâne ipúhikopeaku</n>  <i>(Lk 11.24-26)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus neko xâne: —‍Enepo ipuhíkopea xâne ûroevo ne ndémoniu, píhoheo ya mêum ákoti apêti oposíkoti ókoku itea ako ínixapana.


text:
Énomone kó'ino: “Aungópovotiko xoko imbúhikopeakumeku” kôe. Yane aúkopovane, yoko inú'ikopane ákoyea ovâti, koane sásasa koyépotine, yoko êno úhe'ene vo'oku ákoyea inú'epoya.


text:
Ina itaíkopono po'i seti koeti ndémoniu itúkoti xanépone. Yoko aínovo koati váhere yane inúxoti. Ina urúhikopova neko hóyeno. Yane yupihovó koépone váherexea koépoku ne hóyeno yane inúxoti koêku. Yoko énomonemo koéneye xokóyoke ra váherehiko xâne apêti yara káxehiko símokune ûti váherexeamo koépoku hunókokuke yane inúxotike —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Simôa iyénoxapa ne Jesus xoko óvoheixoku</n>  <i>(Mk 3.31-35; Lk 8.19-21; Êb 2.11)</i></n> Koêkuiko koyúhoyea ne Jesus xapákuke neko xâne, simó koene eno Jesus yoko ámeno kaha'âti yúho'ixoponea. Yoko meúkeke óvoheixohiko.


text:
Vo'oku koêkuti xâne itúkoti ahá'inoa Nzá'a íhae vanúke, énomonemaka indúko koati mbo'ínu, mongéxa, yoko ênom —‍koéne. 


text:
 Éxetina Jesus apêti íhokoake koeku nôti</n>  <i>(Mk 4.1-9; Lk 8.4-8)</i></n> Koati énomone yaneko káxe, ipúhikea óvoku ne Jesus ivatákoponoti xe'ókuke Mar-na Ngalíleya.


text:
Yane ho'uxo-ho'uxó koéne êno xâne xokóyoke. Vo'ókuke neko êno xâne, ûrukovo kúveuke vatéke ne Jesus ina ivatáko. Kene neko xanéhiko, óvane xe'ókuke úne xe'okó koyêti.


text:
Êno ihíkauvoti íhikaxone Jesus ya xêti apêti íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: —‍Ápe hóyeno nopónoti ake nonéti.


text:
Koeku kásahikea, ápe irihíkovoti xe'ókuke xêne. Yane kenó'okone hó'openo ôti nikopâti neko ake nonéti.


text:
Kene po'ínuhiko, xapákuke mopôi îrihikovo xoko ákoyeaku axú'ina móte. Koati ákotihiko oríko íhonopea vo'oku ákoyea axú'ina móte xoko îrihikovoku.


text:
Koane ápemaka irihíkovoti xapa tôpe. Yane inuxó koéne payákeyea ne xuve tôpe. Yane ákone oxéne payákeyea ne nonéti vo'oku huruvokó kó'iyea tôpe.


text:
Ina apémaka irihíkovoti únatike poké'e. Énomone porexô há'i. Ápe porexópoti póhuti séndu há'i ya póhuti áke úkeaku. Ina apémaka porexópoti sesenta koêti yoko tirinta koêti ya póhuti úkeaku.


text:
 Koyúhoinoake Jesus ne xêti apêti kixó'ekone</n>  <i>(Mt 13.34-35; Mk 4.10-12; Lk 8.9-10)</i></n> Ina ahi'ókovoxo Jesus ne íhikauhiko koane kíxea: —‍Na koeti itúkinovo exetínati vínoa íhikexi ne xanéhiko? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Vo'oku enepone koekúti kixoku natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne ákoti po'i exeâti koêku, itínoe porexókono éxea. Kene po'ínuhiko xâne, ako paréxakana éxea koêku.


text:
Vo'oku enepone apêti námoe yara yunzóke, kuri'úxovotineoxomo námoe koane yupihovó koetíneoxomo. Kene ne ákoti axu'ína námoeya, muhíkova ne íkutixane apêti xokóyoke, evókoatimo.


text:
Énomone itúkinovo exetínati apêti íhokovoke veínoam ínzikaxea ne xanéhiko. Vo'oku upánini noíxoahiko, itea kutí koe ákoti inixâ. Koane upánini kámoa, itea kutí koe ákoti kamâ, koane ákomaka éxina isóneu koêku.


text:
Koáhati simóvotine kaxéna neko yuho Izâiya koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, enepone koêti:  “Kemoâtinoemo, itea ákomo kalíhuina yéxinoanoe iséneu ne kémone. Neixoâtinoemo, itea ákomo kalíhuina iyúseinopi koêku ne neíxone.


text:
 Vo'oku títiu kóyeyea omíxone ra xanéhiko, exexó kixóhiko kêno koane ûke. Yane ako ínixone koane kámone. Ákomaka éxina isóneu koêku. Yane ákomaka aúkapapu njokóyoke, koane ákomaka ngaítapahiko —‍koe Itukó'oviti.”  Izâiya 6.9-10 


text:
Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Koati únatinoe kêku vo'oku ápe itópoinopike neíxi koane ápe itópoinopike kémokenoyi.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Êno porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, yoko enómaka po'ínuhiko xâne koati ponóvoti kixoku itúkeovo mekúke yumó'ixovati noíxea kuteâti ne neíxonenoe kó'oyene, itea ako naíxa. Koane enómaka yúmo'ixeova kámea kuteâti ra kémonenoe kó'oyene, itea ako káma —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Kouhápu'ikopa Jesus koêku ne éxetina</n>  <i>(Mk 4.13-20; Lk 8.11-15)</i></n> —‍Yakámokenoanoe kixó'ekone ra énjetina apêti íhokovoke koêku ne hóyeno nôti.


text:
Uhá koeti xâne kamoâti ne emo'u Itukó'oviti koyúhoti kixoku koeku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne, koeku ákoyea éxina isóneu, yane kenó'okone Satánae veyopeâti isóneuke ne kámone. Énomone kuteâti ne ake nonéti irihíkovoti xe'ókuke xêne.


text:
Kene ne ake nonéti irihíkovoti xapákuke mopôi xoko ákoyeaku axú'ina móte, énomone kuteâti ne xâne namukoâti ne emo'u Itukó'oviti inâ kamôa, xaneâtimaka hána'iti elókeko okóvo,


text:
itea vo'oku kutí kó'iyea nonéti ákoti poéheve, ako áxu'ikene hókea. Enepo simôa kotíveti koekúti itukovo apêti ikoítoponoati kotíveti vo'oku kutípea emo'u Itukó'oviti, yane itavókeatine.


text:
Kene enepone ake nonéti irihíkovoti xapa xuve tôpe, énomone kuteâti ne xâne kamoâti ne emo'u Itukó'oviti itea pepoké kixoti isóneu vo'oku nókone yara kúveu mêum, koane iyókovotimaka enó'iyea apeínoati. Énomone ákoino ukápana ítukeke Itukó'oviti, koane ákomaka únati ítukeino Itukó'oviti.


text:
Itea enepone ake nonéti irihíkovoti únatike poké'e, énomone kuteâti ne xâne kamoâti ne emo'u Itukó'oviti, epó'oxo koati exínoati isóneu. Yane koâti apêti únati ítukeino Itukó'oviti kuteâti koêku ne ake nonéti porexópoti póhuti séndu há'i ya póhuti áke úkeaku itukovo sesenta koêti, áko'o itukovo tirinta koêti ya póhuti úkeaku. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku úhiti kutí koeti tirîku</n> Ina koyuhó'inoamaka Jesus po'i xêti apêti íhokovoke. Hara kíxoahiko: —‍Enepone kixoku natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye hóyeno nôti koati únati ake nonéti isáneke.


text:
Itea ya yóti koeku imókeahiko xâne, sîmo anáne neko hóyeno ina nopóno váhere úhiti koati ákoti pahuíxa tirîku xapákuke ne nóne tirîku. Yane pihópeane.


text:
Ina pihinôa ahínoehiko neko únae kavâne. Hara kíxoa: “Unaém, aínovopepo únatinoe ake nonéti nêo iséneke. Námea koeti ápeino ne váhere úhiti xapákuke?” 


text:
—‍“Vanáne nopónoa” kíxoane únae ne kavâne. —‍Ina kixoá'ikomaka ahínoehiko: “Kehá'a mârekexopea ûti ne úhiti?” 


text:
—‍Ina yumopâ únae ne kavâne: “Ávavone mará'inamo ixané íxea tirîku ímarekea ne úhiti enepomo merekânoe kó'oyene.


text:
Síkeavone ne tirîku payákeyea, koáne ne úhiti xapákuke tukú koeti ítixovope ne há'i. Yane ínamo injâ ne itíxotihiko: ‘Ítixepa inúxotike ne úhiti, ínamo ikenúkuxa motovâti orópukuxeovo yúkuke. Itea yunákapanoe ne tirîku xoko unákovoku íhae inzáne’ ngixoâtihikomo” koéne. 


text:
 Éxetina Jesus koeku ukóponea ne ake nonéti koéhati mostarda</n>  <i>(Mk 4.30-32; Lk 13.18-19)</i></n> Ina apémaka po'i yuhó'inoa Jesus ya exetínati apêti íhokoake. Hara kíxovokoxoa: —‍Enepone natíxea Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye ukóponea áke ne mostarda, enepo nôa xâne isáneke.


text:
Yoko kaná'uteoxo itúkeovo koati kalîhuti ya uhá koeti ake nonéti, itea enepo ihonópone, anu'ú kíxoahiko ne po'inu nonéti ya kavâne. Kutí koe xuve tikóti kutí'inoke motovâti hó'openo ôti itúkea môko káva'oke. 


text:
 Éxetina Jesus koêku ne kohiyákopeti pâum</n>  <i>(Lk 13.20-21)</i></n> Ina koyuhó'inoamaka Jesus po'i xêti apêti íhokoake. Hara kíxovokoxoa: —‍Enepone ukóponea ne natíxea Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye kohiyákopeti pâum veínoake sêno ánahixea mopo'âti ihíxopeti tirîku. Ehane heú kíxoa kohíyakea ne tirîku —‍koéne. 


text:
 Íhikaxinoke ne Jesus ya xêti apêti íhokovoke</n>  <i>(Mk 4.33-34)</i></n> Uhá koêti ra ihíkauvoti íhikau Jesus, aínovo exetínati apêti íhokoake veínoa íhikaxea ne êno xâne hokoâti. Ako íhikaxa ákoti itukapu ya exetínati apêti íhokoake.


text:
Kó'inokeneye, hane simovóne kaxéna yútoe porófeta mekúke, enepone koêti:  “Aínovomo exetínati apêti ínzokoake ngoyúho. Ngouhápu'ikoatinemo ne koekútihiko ákoti po'i exoâti, ukeátine inâ apê ra mêum” kôe.  Sâramu 78.2 


text:
 Kixó'ekone ne xêti koêku ne úhiti kutí koeti tirîku</n> Yane íkopova Jesus neko êno xâne koane pihópea óvokuke. Ina ahi'ókova íhikauhiko. Hara kíxoa: —‍Keúhapu'ikapinavea kixó'ekone ne yéxetinameku koêku ne úhiti híyeuke nonétihiko. 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepone noâti ne únati ake nonéti, ûndi kixó'eko, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Kene ne kavâne óvoku ne nonétihiko, hane kixó'eko kúveu ra mêum. Kene ne únatinoe ake nonéti, aínovone xâne yonópoti natíxokuke Itukó'oviti. Kene ne úhiti ákoti pahuíxa tirîku, hane kixó'eko xâne váhere kixoku itúkeovo itúkoti ahá'inoa Satánae.


text:
Kene noâti ne úhiti, enepone anáne neko únae kavâne, énomone ne Ndeâpu. Kene ítixopovope ne ha'i nonéti, hane kixó'eko, simapúne hunókoku ra kúveu mêum. Kene ne ahinoêti itixópati ne ha'i nonéti, énomone ne ánjuhiko íhae vanúke ovóxehiko Itukó'oviti.


text:
Kuteâti kixókonoku ikánukuxopeokono neko úhiti yoko kuríkeokono yúkuke, énomonemakamo koéneye hunókokuke ra mêum.


text:
Vo'oku mbahúkotimo ovónjehiko, enepohikone ánju, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, yane veyopâtihikomo ne uhá koeti xâne yómoti kátavokea po'ínuhiko váhereke, yóko'o ne xâne váhere kixoku itúkeovo, haxakeâti ya xapákuke ne xâne iyónombonemo nandíxokuke.


text:
Yane kurihíkoatimo yúkuke ipihóponovokutike, óvokumo íyokexea xâne koánemo ngarútutukexea ôe vo'oku tiveko koêku.


text:
Yóko'o ne xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, kutí koetimo uhápu'ine káxe seapánehiko vanúkeke xoko natíxoku Há'a íhae vanúke. Koêkuti kamoâti ra yûnzo, ivávaka —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku êno kohépiti koekúti inixópononeti</n> —‍Enepo inâ iyukínova isóneu xâne éxea itúkeovo koekúti yupihóvoti unáko ne itúkopeovo xanena Íhae Vanúke koane yonópea natíxokuke, hane koéneye kuteâti koêku tokononé kôa xâne ne koati únati koane kohépiti koekúti ya mêum opékuke poké'e ákoti exoâti ápeyeaya. Koati yupihovó koeti elókeyea okóvo koeku tokónoneyeova. Yane imôpanemaka xoko ínixoponeaku koeku píheako kaváneponea uhá koeti ítukevo, itúkoti vanéxopeakemo ne poké'e óvoku neko koekúti koati únati ya uhá koêti. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku êno uhé'ekoti pêrula</n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Enepone itúkopeovo xanena Íhae Vanúke ne xâne koane yonópea natíxokuke enepo inâ exôa unáko, hanemaka koéneye, kuteâti koeku xâne yómoti vanéxea koane kaváneyea êno uhé'ekoti uhá'iti mopôi iháxoneti pêrula, ixómoti oposí'ixo koati únatinoe.


text:
Tokonóneova póhuti iyoyónevoti kuteâti, koati yupihóvoti unáko, kaváneane ne uhá koeti apeínoati ina vanexópa neko pêrula. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku hána'iti namukópeti hôe</n> —‍Enepone natíxea Íhae Vanúke xapa xâne, hanemaka koéneye enepo kurikókono úneke ne hána'iti namukópeti hôe. Yane ako tôpi kó'iyeovoku hôe námoe.


text:
Puhi-puhí kôa hôe, ina mikukópa numíkuxotihiko xe'ókuke úne. Yane vatá kó'inoane koane noívokoxopea ne únatinoe koane ipíhea xoko íhakuxoake. Kene ne ákotihiko aunáti, kûrihikoa.


text:
Énomonemakamo koéneye ya hunókokuke ra mêum. Keno'ókotimo ne ánjuhiko ukeâti vanúke, enepone ovoxe Itukó'oviti veyohíkopatimo koane haxakoâtimo ne váherehiko xâne ya xapákuke ne ponóvoti kixoku itúkeovo.


text:
Ínamo kurihíka koatíke kótuti yúku ipihóponovokutike, óvokumo íyokexea xâne koánemo ngarútutukexea ôe vo'oku tiveko koêku. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus neko íhikauhiko: —‍Yéxinoanoe iséneu uhá koeti kixó'ekone ra yûnzo? —‍Êm, véxoa —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Énomone ngixínopinoe: Uhá koeti éxoti íhikaxea yútoe Muîse, exeâtimaka koêku ne inámati ihíkauvoti koyúhoti koeku natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne, inamá'axo kuri'úxovo éxone íhikaxea. Hane koéneye ha'a kalivôno, únae ovokúti ênoti koekúti íhakuke kaúnae, enepone inámati ípihoneya koánemaka ne kúxoti kaúnae, aínovo véyone apê nókone xe'éxaxapa —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Jesus ya Nazâre</n>  <i>(Mk 6.1-6; Lk 4.16-30)</i></n> Uke'éxoane Jesus koyúhoyeahiko ra xêti apêti íhokovoke, yane pihópone.


text:
Seopóne pítivokonake, íhikaxomaka xanéhiko ya íhikaxovoku hó'e. Koati yupihóvati iyúpaxeova xanéhiko ne ihíkauvoti íhikaxone Jesus. Hara koéhiko: —‍Namea úkea ne exóneti éxone râ'a koánemaka ne xunakóti veínoake itúkea ne ítuke?


text:
Hainá'ikopo ne xé'a karapínteru nê'e? Hainá'ikopomaka ne koéhati Mâriya ko'éno? Kene po'ínuhiko, hainá'ikopo Teâku, Yûse, Símaum yoko Njûda?


text:
Hainá'ikopomaka ovoti xapákuke ûti ne uhá koeti mokéxahiko? Na kixoâtiye éxea ne exóneti éxone? —‍koéhiko. 


text:
Yane yupihovó koene poé'ainoa isóneu xanéhiko. Itea hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Koati teyonéti ne xâne koyúhoti emo'u Itukó'oviti. Poéhane poké'exake yoko óvokuke, ako teyoâti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Kixoku ivókeovo neko Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mk 6.14-29; Lk 9.7-9)</i></n> Yaneko káxehiko, eyékoxoa Êrodi, enepone nâti, ákoyea malíka yónoku iháyu'ikeokono ne iha Jesus vo'ókuke neko ítuke.


text:
Ina kixôa Êrodi ne ko'itúkeinoatihiko: —‍Koatímea Xuaum Mbátita ne exepúkopone ukópea xapa ivokóvoti. Énomone ápeino xunáko itúkea ne iyupánevoti ítuke —‍koéne. 


text:
Yoko kó'inokeneye isóneu vo'oku itúkeovo énomone pahukôa ne namukóponoati yoko ikavó'uxoponoati ne Xuâum yanekôyoke. Ínamaka kurikókono ika'ákovokutike. Yoko hara yuvâ, koati koyenópati Êrodi ne énomea koéhati Erôdiya, yeno Filípi, enepone po'inu Êrodi.


text:
Yoko kali êno sayá'ikeaku Xuâum vo'ókuke. Hara kíxoa: “Yane Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, ako omótova kéyenopi yeno pe'ínu” koéne. 


text:
Kene Êrodi, mani kahá'ati koépekea Xuâum itea ako kaépeka vo'oku píkea ímaikea xanéhiko. Koati inixoâti heú koeti xâne itúkeovo porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti ne Xuâum.


text:
Simovóne kaxena ipúhikope Êrodi, ituko hána'iti ayuíti. Yane híyokexone ihíne ne Erôdiya nonékuke uhá koêti neko hupiúti yane ayuítike. Yupihovó koene ínixea Êrodi úhe'ekea.


text:
Hukinóvoti kíxea neko ihínexaka yusíkea itúkea épemone xokóyoke, vo'oku poréxeamo koêkuti âha épemone xokóyoke. Yoko koyúhoinoa nâti itúkeovo koati yuhôti neko yûho ákotinemo aukápapu ikéne. 


text:
Ina kixôa ihínexaka: —‍Peréxanuikopo yâyeke tuti Xuaum Mbátita utókuke kó'oyene —‍kíxoane. Yoko enepone yûho, koati kuteâti páhoenoa êno épemea.


text:
Yane ikáxu'ine okóvo neko nâti kamoáne épemone ne ihínexaka. Mani kaha'âti ákoyeani itúkina neko épemone, itea vo'oku itúkeovo koati yuhôti neko yuhó'inoa, epó'oxo vo'ókuke neko xanéhiko xe'o mêsa húpiu, ene pahúkino poréxeokonoa ihínexaka ne épemone.


text:
Ina pího íhikauhiko Xuâum veyóponea mûyo, ina ekoxóponoa. Ikénepoke, pihónehiko éto'okoponea Jesus. 


text:
 Kohiyákoa Jesus nîka neko êno xâne</n>  <i>(Mk 6.30-44; Lk 9.10-17; Xu 6.1-14)</i></n> Eyekóxoane Jesus neko koekúti, ipúhikopeane neko óvoheixoku koánemaka íhikauhiko. Hane yonópo mêum ákoyeaku xâne. Vatéke ivú'ixopo. Itea exeâne êno xâne neko yonópoku, ipúhikeane ne pitivóko úkohikeaku hokotíhiko Jesus. Poké'e vékohiko, huse'ó kixoâti ne xe'o úne.


text:
Evesékeane Jesus ne vatéke, noixoâne neko êno xâne, yupihovó koene kóseanayea koane koíteovamaka ne ka'aríneti xapákuke. 


text:
Kiyoné'e káxe, ahí'okovone Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxoa: —‍Ako apêti yara vóvoheixoku, epó'oxo kiyóne káxe. Mani únati pehukâ pihópea ra êno xâne motovâti vanéxopeahiko kali nîka ya ipuxóvokutihiko vekópoku. 


text:
Ina yumopâ íhikauhiko: —‍Itea enepora nikokónoti apêti yâyeke xoko ûti, poéhane kali singu koeti pâum yoko pi'âti hôe, koékune. 


text:
Yane pahúkoane Jesus neko êno xâne ivátakea xapa ngaráma. Ina veyôa neko singu koeti pâum yóko'o neko pi'âti hôe, ina komômo vanúke ikoró'ixovoti xoko Itukó'oviti vo'ókuke ne nikokónoti. Yane ina hono'ékexoa ne pâum koane poréxea ne íhikauhiko pôrekexeamaka neko xanéhiko.


text:
Uhá koéhiko níkea koane imátaxeovohiko. Ina itixópa íhikauhiko Jesus neko itátane nikokónoti haxâti, kopúhikopoikomaka nduse koeti sésta.


text:
Yoko kalíhanini itóponea singu koeti mili hóyeno neko nikôtihiko ákoti kayumákexapu senóhiko yoko kalivôno. 


text:
 Koeku Jesus yóno inúkuke úne</n>  <i>(Mk 6.45-52; Xu 6.15-21)</i></n> Koati ikénepoke nê'e, pahúkoa Jesus neko íhikauhiko ivú'ixopea vatékena koane inúxopinoa, yonotíhiko poixô'oke ne Mar-na Ngalíleya koêkuiko pahúkea Jesus pihópea neko êno xâne.


text:
Pihopónehiko, ina pího ne Jesus oúke neko kali mopôi itukóponoti orásaum pohúxovoti. Yaneko yotixóne, ôvoheixoakone póhuxeovo.


text:
Yoko ákone malika kukúke úne ne vatéke ivú'e ne íhikauhiko. Ákonemaka íyuhixapu ovóxokeovo neko úne koane amátitikopea ikéneke, ne vatéke vo'oku yupihovó koetíne xunáko ne ihunóvoti. 


text:
Noixónehiko yonôti inúkuke úne ne íhikau, hána'iti kónoko'iyeahiko. Koati yupihovó koeti píkeahiko, ina yaîko koane kó'iyeahiko: —‍Harakéne ipíkoti —‍koénehiko. 


text:
Ina kixôa Pêturu: —‍Unaém, enepo itukápuxo îti, pehúkanumaka yóneam inúkuke úne, mbihôti xikóyoke —‍koéne. 


text:
—‍Yókoneikopo —‍kíxoane Jesus. Ina evesékea vatéke ne Pêturu, yane yonónemaka inúkuke úne itôkopovoti Jesus.


text:
Itea koeku yónea koane komómoyea neko êno xúnati ihunóvoti. Yane turíxovone píkea koane yúpuririkeovo. Ina koe vaúkea: —‍Yokótixonu Unaém —‍koéne. 


text:
Ehá'axo vaúko ne Pêturu, namú kixópeane vô'u Jesus, ina kixôa: —‍Hoyenó, imáko itúkinovo kalîhuti ne kívivonu! Na koeti ákoino átiu'i ne iséneu kívivonu? —‍kíxoane. 


text:
Yane koati ihayú'ikoti Jesus ne íhikauhiko koane kó'iyeahiko: —‍Koati kaná'uti itíkivo Xe'exa Itukó'oviti —‍kíxoanehiko. 


text:
 Jesus ya Njenezâre</n>  <i>(Mk 6.53-56)</i></n> Taru'úxoane neko mar, simónehiko ya poké'exa Njenezâre.


text:
Yoko exó kixópono Jesus ne xanéhiko. Énomone kutí'inoke pahúkotihiko eyékoxoponoati uhá koêti ne ko'óvokutiya koáne yane ipuxóvokutihiko xêrerekuke. Yane omókono xoko Jesus ne uhá koeti xâne ka'aríneti.


text:
Enepohikone omâti, épemohiko Jesus yusíkea pohu sipohí kíxea ka'arínetihiko ne heve ípovo. Yoko uhá koêti neko sipóheati, unátipohiko. 


text:
 Koyuhôa Jesus koêku ne hó'e jûdeuhiko</n>  <i>(Mk 7.1-13)</i></n> Yane ápe farîzeu yoko éskiriba ukeâti ya Njeruzálem pihôti xoko Jesus. Hara kixóponoahiko: 


text:
—‍Na koeti ákoino háka íhikeuhiko ne ihíkauvoti hó'e voxúnoekene? Vo'oku enepo nikohíko, ako kipáva'uxapu kuteâti kixoku kipóvo'uxeovo ûti, kuteâti páhoenovi hó'e ûti. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Kene itínoe, ná'ikopo koeti itúkinovo kixoku itúkeovo yoxúnoekene héko ya koêkuni héki páhoenopi Itukó'oviti itíki?


text:
Vo'oku hara koe páhoe Itukó'oviti nókone xâne itúkea: “Tiyánoe yá'a koane yêno” kôe. Ina koe'íkomaka: “Konókoti koépekeokono ne vaheréxinoti yuhó'ino há'a, áko'o itukovo êno” koémaka.


text:
Itea koati ihíkexotinoe xanéhiko yusíkea kíxea ne há'a yoko êno itúkeovo poréxoke Itukó'oviti ne tiûketi mani huvó'oxeake ne há'a yoko êno.


text:
Yane kuteâti kixeku íhikexi, koati ákotihiko teyâ ne há'a yoko êno ya koeku ákoyea kátaraka. Yanê'e, ákone itíkoake ne emo'u Itukó'oviti vo'ókuke ne kixoku itúkeovo yoxúnoekene íhikexone.


text:
Itínoe ikútixapovoti sasá'iti ya po'ínuhiko xâne, koati tokopóvoti neko yuho porofeta Izâiya mekúke ve'ókukenoe, enepone koêti: 


text:
 Koati hokohí kixónuti, ihíkaxotihiko ihíkauvoti ainóvoti isoneú kixone xâne” kôe —‍kíxovokoxoane Jesus.  Izâiya 29.13 


text:
 Úkeaku vaherévokoti</n>  <i>(Mk 7.14-23)</i></n> Ina ihaxíkoa Jesus neko êno xâne. Hara kíxovokoxoa: —‍Yakámokenonu maka yéxinanoene iséneu ra yûnzo:


text:
Haina koekúti urúkovoti pahákuke xâne ikopíti'ikoa, itea enepone ipuhíkeati pahákuke hainápo, énomone ikopíti'ikoa —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina ahi'ókovo Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxoa: —‍Yéxoa yupíheovo ikótivexea farîzeuhiko ne yihómeku? 


text:
Ina yumopâhiko Jesus itukínoatihiko íhixoake: —‍Uhá koeti nonéti ákoti itukapu none Nzá'a íhae vanúke, marekéxokonotimo.


text:
Hako itíkoake nekôyohiko vo'oku koati ainóvotihiko xâne komítiti, hiríkotimaka po'i komítiti. Yoko enepo hirîko komítiti ne po'i komítiti, heú koetímo ne pi'âti íkorono'ekeovo uhorókuke. 


text:
Ákoikopo yéxanoe koêku ne uhá koeti urúkovoti pahákuke xâne? Koati yonoti xoko íhaku nîka ina ipuhíkopomaka.


text:
Vo'oku koati isóneuke xâne úkea ne váherehiko âha itúkea, kuteâti kahá'ayea koépekea yoko aúpu'ikea yêno áko'o itukovo îma, kapíneti ákoti itukapu koati múxone. Koati isóneukemaka úkea kahá'ayea koyenohí kó'iyea, koane ko'imahí kó'iyea, yoko oméxea, koane itúkoheyea koeku po'ínuhiko xâne, yoko ihéki po'i xâne.


text:
Koati énomone ikopíti'iko xâne, kene haina koekúti kuteâti ákoyea kipáva'uxapu enepo níko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Sêno ukeâti po'i poké'e</n>  <i>(Mk 7.24-30)</i></n> Yane ipúhikopeane Jesus neko óvoheixoku. Hane yóno ya poké'e xe'ókuke ne pitivókohiko koéhati Tîru yoko Sîdom.


text:
Yoko ápe seno kanáneya, ko'óvokuti yaneko poké'e óvoku xanéhiko ákoti itukapu jûdeu. Enepone sêno, pihóne vá'uixea ikéneke Jesus. Hara koe yûho vaúkea: —‍Unaém, iti ámoripono Ndávi, yokóseananu. Ápe inzíne yupihóvotine ákoyea aúnati vo'oku ndémoniu urúkovati —‍kíxoane. 


text:
Itea ako yumápa Jesus. Ina ahi'ókovo Jesus ne íhikauhiko koane kíxea: —‍Mani únati pehukâ pihópea ne sêno hokó'ixoviti, vo'oku vímaxovane vá'uixea vikéneke —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixôa Jesus neko sêno: —‍Ako po'i mbahúkinokonoke ákoti itukapu nzuvó'oxoponea xanéhiko íhae Izarâe, enepone kutí koeti su'ûso moyóniti —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus ne sêno: —‍Ako yusíka véyeokono itátane pâum nika xe'éxaxapa ne koati ko'óvokuti, ina parexákana ne kálihunoe tamúku —‍kíxoane. 


text:
Yane ina yumopâ sêno: —‍Kaná'uteoxo Unaém, itea enepone kálihunoe tamúku, níkoamaka ne íhone nikokónoti irikóvoti opékuke mesana únae. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Senó, koati hána'iti ne kívivonu. Ákoeneye kuteâti koêku ne yâha —‍kíxoane. Énomone yanê'e, unátipone ihíne neko sêno. 


text:
 Koitóvo êno ka'aríneti ne Jesus</n> Ipuhíkopeane evo Jesus neko óvoheixoku, aúkopovo xe'ókuke ne Mar-na Ngalíleya. Pihónehiko oúkeke kali mopôi, ina ivatáko ne Jesus.


text:
Énomone yanê'e, koati ênoti xâne pihinoâti, ominoâti xâne mohéveu koane xâne isayú'ixovoti poixo'o mûyo, koane komítiti yoko mókere, koane ênotimaka po'ínuhiko ka'aríneti. Ípihokononehiko poké'eke nonékuke Jesus koane koíteovahiko Jesus.


text:
Yane yupíhova iyúpaxeova xanéhiko noixópanehiko ne mókere koyúhopea koáne ne isayú'ixovoti poixo'o mûyo unátipea, koáne ne mohéveu yonópea yóko'omaka ne komítiti ínixopeane. Yane êno iháyu'ikeahiko Itukó'oviti, enepone kutípone íhae Izarâe, vo'ókuke. 


text:
 Pí'ape kohíyako nika êno xâne ne Jesus</n>  <i>(Mk 8.1-10)</i></n> Ina ihaxíkoa Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxovokoxoa: —‍Ngóseanane ra xanéhiko vo'oku ákone nikokónoti nikáhiko. Yoko mopó'apene káxe óvoheixohiko njokóyoke kó'oyene. Ako angáha'a pahú ngixópea pihópeahiko ákoti níka, mará'inamo íkarakahiko hímakati xenékuke —‍koéne. 


text:
Ina kixôa íhikauhiko: —‍Ná'ikopomo vínixoponea pâum yara mêum ákoti apêti motovâti imátaxeovo ra êno xâne? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Ná'ikopo yé'aye pâum apêti xepákuke? —‍Seti kôe, yoko kali ye'á koeti kálihunoe hôe —‍koénehiko. 


text:
Ina veyôa ne seti koeti pâum yóko'o ne hôe, ina ikoró'ixovo xoko Itukó'oviti. Yane honó'ekexoane, ina porekéxoa ne íhikauhiko pahukoâti pôrekexeamaka neko xanéhiko.


text:
Uhá koe níkea koane imátaxeovohiko. Ina itixópa íhikauhiko Jesus itátane neko nikokónoti haxâti, kopúhikopoikomaka seti koeti sésta.


text:
Yane pahúkoane Jesus pihópea neko êno xâne. Ina urúkopova ne vatéke yonópoti íyeu pitivóko koéhati Magádam. 


text:
 Epêmo Jesus ne farîzeuhiko itúkea iyupánevoti ukeâti vanúke</n>  <i>(Mt 12.39; Mk 8.11-13; Lk 12.54-56)</i></n> Yane pihóhiko xoko Jesus ne farîzeu yoko sadúseu oposí'okoponovoti Jesus, epemoâtihiko itúkea iyupánevoti, hoénaxovope itúkeovo xoko Itukó'oviti úkea xunáko.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Itukovo ínati hâraramo vanúke ya íyeu kíyo'i káxe, hara kénoe: “Únatimo káxe ihâroti vo'oku ina hâraramo vanúke” kénoe.


text:
Koane itukovo ya yuponii koêti, “Kevotímo úko, vo'oku ina hahá'i hâraramoyea” kénoe. Kemomónoe vanúke, yéxoa kéveamo, áko'o áko'oyeamo úko yaneko káxe, itea ákonoe yéxa koêku ne koekútihiko exókoveati koêku ra káxehiko símokune ûti.


text:
Koati ákotinehiko aunáti ra xâne yara káxehiko símokune ûti kó'oyene. Ákone yuíxapuhiko itúkea ahá'inoa Itukó'oviti, épemoikomaka noíxea iyupánevoti índukeinoa. Itea ákomo ápahuina iyupánevoti noíxonehiko ákoti itukapu kuteâti koêku xoko Njóna mekúke —‍kíxovokoxoane Jesus. Yane pihópeane. 


text:
 Íhokokono kohiyákopeti pâum ne kixoku itúkeovo ne farîzeuhiko</n>  <i>(Mk 8.14-21)</i></n> Yane tarú'uxoane Jesus yoko íhikauhiko poixô'oke ne mar. Yoko inótovone okovo ómea pâum ne íhikauhiko.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Neíxapunoe, yokóhiyanavoa ne kutí koeti kohiyákopeti pâum ánahixope evo farîzeu yoko sadúseu —‍koéne. 


text:
Yane turíxovone yúho'ixeokoko ne íhikau vo'ókuke. Hara kixókoko: —‍Koatímea vo'oku ákoyea vama pâum kó'inoneye yuhó'inovi —‍kixókokonehiko. 


text:
Yoko exó kíxea Jesus ne isóneuhiko. Énomone kíxovokoxinoa: —‍Na koeti ixómoinonoe yího'ixokoko vo'oku ákoyea pâum yómonenoe? itínoe hóyeno ákoti koâti kúveovonu.


text:
Âvonoe yéxina iséneu? Inótovanenoemea yokóvo ne singu koeti pâum koimátaxoti singu koeti mili hóyeno, koánemaka neko yé'akeye sésta kepúhiupo yane haxâtihiko?


text:
Ákonemaka puyákapanapanoe yokóvo neko seti koeti pâum, níngaxeake neko koaturu koeti mili hóyeno koane yé'akeye sésta kepúhiupo itixépoanoe neko haxâti?


text:
Ákonoe yéxa ákoyea itúkapu koati pâum ne ngíxo? Itea hara ngixópinoe: Yokóhiyanavoa ne kutí koeti kohiyákopeti pâum ítuke evo farîzeu yoko sadúseu —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Yane ínati exoâhiko íhikau Jesus ákoyea itúkapu koati kohiyákopeti pâum kónoko kóhiyanayeova, itea itúkeovo ihíkauvoti, íhikau evo farîzeu yoko sadúseu kixínoa Jesus, enepone ákoti oríko ukóponea xapa xâne. 


text:
 Koyuhôa Pêturu itúkeovo páhoe Itukó'oviti koíteovovi ne Jesus</n>  <i>(Mk 8.27-30; Lk 9.18-21)</i></n> Ya koeku píhea ne evo Jesus ya íyeu pitivóko koéhati Sezâreya óvoku natíxea Filípi, hara kixo íhikauhiko: —‍Kutimea íkutixanu ra xanéhiko, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne? 


text:
Ina kixôa íhikauhiko: —‍Ápe koyuhoâti itíkivo Xuaum Mbátita iyukópovotine. Kene po'ínuhiko, koyúhoa itíkivo Îliya iyukópovotine. Kene po'ínuhiko, koyúhoa itíkivo Njerémiya, áko'o po'ímea porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke iyukópovotine —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixôa Simaum Pêturu: —‍Iti Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne. Iti Xe'exa koati kaná'uti Itukó'oviti —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Koâti únati kêku Simaúm, iti xé'a Xuâum, vo'oku haina xâne yara poké'e kouhápu'ikinopea itea koati Nzá'a íhae vanúke kouhápu'ikinopea.


text:
Haramaka ngixópi: Iti Pêturu. Yoko enepora yiuhómeku vo'ónguke, kutí koe mopôi poéheve péti, poéhevemakamo kutípone ne uhá koeti xâne hokónutimo ya nandíxoku injíkonemo yara poké'e. Yoko ákomo itoâti uké'exea muhíkova Satánae yoko uhá koeti ovóxe.


text:
Mborexópitimo keyúhoyi ne ihíkauvoti ínzikaxeopikenoe, enepone kutí koeti xáve poréxoti xâne ûrukeovo natíxokuke Íhae Vanúke. Koêkuti yexéxone yâye yara poké'e, kúteanemakamo koêku ya vanúke. Koane koêkuti míhi'oe yâye yara poké'e, kúteanemakamo koêku ya vanúkeke. 


text:
 Koyuhôa Jesus ivókeovomo yoko ukópeamo xapa ivokóvoti</n>  <i>(Mk 8.31-9.1; Lk 9.22-27)</i></n> Ukeátine neko káxe, turíxoane Jesus Kristu koúhapu'ikinoa ne íhikauhiko kixókonokumo tumúneke. Hara kíxovokoxoa: —‍Ngónoko yóneam ya Njeruzálem koane íngoitoponeokonomo kotíveti vo'oku ákoyea tôpi váhere ítukeinonumo tutíhiko viyéno jûdeu, koánemaka ne payásotihiko sasedóti inuxínoti xanena ûti hó'eke, yóko'o ne ihíkaxoti yútoe Muîse, enepohikone éskiriba. Koepékonutihikomo itea ya mopó'apeke káxe ikéne, enjepúkopotinemo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane ahikú kixone Jesus ne Pêturu, ina kixôa ákoyea yusíka kó'iyeaneye kuteâti koêku ne yûho. Hara kíxoa: —‍Ákomo síka Itukó'oviti kó'iyeaneye. Ákomo kalíhuina kíxikononeye Unaém. 


text:
Ina inonéxinovo Pêturu ne Jesus xaneâti kíxea: —‍Yahíkuxipunu Satanaé. Iti kutí koeti pú'iti mopôi onjéneke mani ikorókonuti, vo'oku haina ukeâti xoko Itukó'oviti ne iséneu, itea koati kixoku ko'ísoneuyea xâne yara kúveu mêum. 


text:
Ina kixôa Jesus ne íhikauhiko: —‍Enepone kahá'ati hókeonu, ako yusíka yuíxeovo koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum. Konókoti hókeonu ya usó koyêti ínonexinovo tiú'iti koekúti kuteâti koeku xâne koinópoti kurúhuna iyonókonone xoko kurúhuxokonoku. Yane kená'akane ingéneke.


text:
Vo'oku enepone xâne yuixóvoti koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum, evókoatimo ne mani unako koépoku xoko Itukó'oviti. Itea enepone xâne usó koyêti évokea úhepeko kóyeku yara kúveu mêum vo'ónguke, énomonemo unatî koépoku xoko Itukó'oviti.


text:
Kutí'ikopo itópoino xâne ápeinoa uhá koeti únatinoe koekúti yara kúveu mêum itea evókoti mani unako koépoku xoko Itukó'oviti? Ápeikopomea koekúti yara kúveu mêum motovâti ko'ésa'iyea mani unako koépoku xoko Itukó'oviti?


text:
Yoko aungópovotimo yara kúveu mêum, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, epó'oxo yaneko káxe, iyúseotimo indúkeovo êno hána'iti ihayú'iuti kuteâti koeku Itukó'oviti Nzá'a. Xané ngixópotinemo ovónje, ánjuhiko íhae vanúke. Yane ínamo ongoyúho námoepo póhutihiko xâne. Yoko kixoku itúkeovo póhutihiko xâne exoâmo ne námoepo.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Anéye xâne xepákukenoe âvotimo ivakápu koeku âvoyea naíxanu indúkeovo hána'iti ihayú'iuti nandixáne, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ipokóvo koeku Jesus nonékuke evo Pêturu</n>  <i>(Mk 9.2-13; Lk 9.28-36)</i></n> Sei koe káxe ikénepoke, xánea Jesus ne Pêturu yóko'o neko pi'âti kopo'ínukokoti, Teâku yoko Xuâum oúke koati hána'iti mopôi. Yoko ainóvotinehiko, ákoti po'ínuhiko xâne xapákuke.


text:
Ina ipokóvo koêku ne Jesus nonékukehiko. Ú'uhapu'i-ú'uhapu'i koéne ne nône. Kutí koéne uhá'iko káxe. Kúteanemaka koêku ne ípovo, hóhopu-hóhopu kóyene kuteâti koeku xúnati uhapú'iti. 


text:
Yane apé kó'inoanehiko Muîse yoko Îliya, enepohikoneko koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, yuhó'ixoti Jesus.


text:
Ina kíxo Jesus ne Pêturu: —‍Unaém, koati únati vápeyea yâyeke. Enepo yakahá'a, indúkotimo mopo'âti kálihunoe péti hú koeti yâyeke. Poéhamo ítike, poéhamo ítuke Muîse, koane poéhamo ítuke Îliya —‍kíxoane. 


text:
Ixómoiko koyûho ne Pêturu, apé koene kapási êno ú'uha koyêti rama'úxoatihiko, inú'ixoku emo'úti koêti: —‍Énomone Nje'éxa râ'a, ákoti omotóva ongóvo, porexónuti hána'iti elókeko ongóvo. Yakámokenoyinoe yûho —‍koéne. 


text:
Ina ahi'ókovahiko Jesus ipíhoa vô'u xokóyokehiko koane kíxea: —‍Yexépukapa. Hákonoe píke —‍kíxoane. 


text:
Koeku ukópeahiko oúke neko hána'iti mopôi, hara koe ixíko'okoakehiko Jesus: —‍Hákoxovonoe yetó'oko po'i xâne koêku ra neíxone kó'oyene imókonemo enjepúkapane ungópea xapa ivokóvoti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixôa íhikauhiko: —‍Ná'ikopo koeti koyúhoinoa éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse, kónokea itúkeovo Îliya ne inuxómo sîmo? 


text:
Itea koati ngixópitinoe símeane ne Îliya, itea ako éxa xanéhiko itúkeova, koane itúkinoahiko uhá koêti neko váhere âha itúkinoa. Énomonemakamo kixónuneyehiko íkoitoponeonu kotíveti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koitóvo homoêhou ûroevo ndémoniu ne Jesus</n>  <i>(Mk 9.14-29; Lk 9.37-43)</i></n> Yane koeku káyukopeovo evo Jesus xapákuke neko êno xâne, apé koene hóyeno ahi'ókovati ne Jesus. Yane ipuyuké kó'iyeane nonékuke koane kíxea: 


text:
—‍Unaém, yokóseana nje'éxa. Akó'oti aunáti tûti, pepokehí koêti. Koati yupihóvotine koítoponeovo kotíveti vo'ókuke. Enóne íkoroukeyeovo yúku áko'o itukovo ikoróno'ekovoti úneke.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Imáko itúkinovo tiú'iti kutípea koane váhere ra xanéhiko yara káxehiko kó'oyene. Ná'ikopomeamo hunóko óvonzeixea xepákukenoe? Ná'ikopomeamo nzunóko índea ákoyeanoe yakútiponu? Yáma yâkeneye ne homoêhou —‍kíxoane. 


text:
Yane pahúkoane Jesus ne ndémoniu ipúhikopea xokóyoke. Koáne, ipúhikopeane. Énomone yaneko ókoku ôra, unátipone ne homoêhou. 


text:
Ikénepoke, ina ahi'ókovo Jesus ne íhikauhiko koeku ákoyea po'ínuhiko xâne xapákuke koane kíxeahiko: —‍Na koeti ákoino víta kópuhikopea ûti ne ndémoniu? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Vo'oku yupihovó kó'iyea kalîhuyea ne kívivonu. Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepone kívivonu, muhíkovani akutêa itóvoku kalîhuko ake nonéti, enepone mostarda, mani motovâti pehúki ahíkuxeovo xoko óvoku ne koati hána'iti mopôi pihópea po'íke. Koáne, mani ipokóvoti. Eneponi akoéneye kívivonu, ákoni ápahuina koekúti ákoti keusákinakana.


text:
(Itea enepora kó'iyeovoku ndémoniu, ako kopúhikopati ákoti itukapu ya orásaum koáne ya jejuá kó'iyea) —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhópamaka Jesus ivókeovomo yoko iyúkopeovomo</n>  <i>(Mk 9.30-32; Lk 9.43-45)</i></n> Yanekôyoke koeku ho'úxeovohiko ya Ngalíleya, hara kíxovokoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Yé'exovone ngurí'okeokonokumo xunako xanéhiko, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Yane ínamo kaepékanuhiko, itea mopó'apeke káxe ikénepo, enjepúkopotinemo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane. Yane yupihovó koénehiko ikáxu'iyea okóvo ne íhikauhiko. 


text:
 Koyûho koeku ímpostu ne Jesus</n> Simoné'e ne Jesus yoko íhikauhiko ya pítivokona Kafanâum, simino Pêturu ne koperáxotihiko tiûketi, nókone jûdeu poréxea, iko'ítukeuti ya témpulu, enepone hána'iti imokóvokuti. Hara kixóhiko Pêturu: —‍Enepone ihíkaxopitinoe, ako parexa tiûketi iko'ítukeuti ya témpulu? 


text:
—‍Êm, poréxoa —‍kíxoane Pêturu. Ehá'axo ûrukovo ne Pêturu óvokuke, tumuné koéne koyúhoinoa Jesus koêku, âvoti yuho Pêturu etó'okoati. Hara kíxoa Jesus: —‍Simaúm, na kó'inoaye iséneu? Enepohikone nâti yara poké'e, enepo koperáxohiko, kuti konokôa poréxea, xanéna? áko'o íhae po'i poké'e ákoti itukapu xanéna. 


text:
Ina kixôa Pêturu: —‍Hane konokôa poréxea íhae po'i poké'e. Yane hara kíxoa Jesus: —‍Iyúseoneikopo ákoyea okónoko poréxea ne koati ko'óvokutihiko íhae ne poké'e.


text:
Itea mará'inamo ópoe'ainovi isóneu ne koperáxotihiko, pîhe xe'ókuke úne ya mar ínamo kirîka nímikuna. Enepone inúxoti hôe itéponemo, míhi'akimo pâho. Yane inixéponotimo póhuti pe'u tiûketi pahákuke ne hôe, ínamo píhe peréxopoinonu nóngone mboréxea koánemaka nékone peréxopi —‍kíxoane. 


text:
 Kixoku itúkeovo ne ínixone Itukó'oviti itúkeovo koati payásoti</n>  <i>(Mk 9.33-37; Lk 9.46-48; Fp 2.3; 1 Pê 3.4, 5.5)</i></n> Énomone yaneko ókoku ôra, ahí'okovo Jesus ne íhikauhiko. Hara kixóhiko Jesus. —‍Kuti itukóvo koâti payásoti ya xapákuke xâne natíxoku ne Íhae Vanúke? 


text:
ina kôe: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepomo hákoti ipokóvo ne kixeku itíkivo, koane hákoti ikítipasikovo kálihunoe kalivôno, ákomo kalíhuina yûrukopivo natíxokuke Íhae Vanúke.


text:
Itea enepone ákoti kapayásakapu kuteâti koêku ra kalivôno, énomone itukóvoxo koâti payásoti xapákuke xâne natíxoku ne Íhae Vanúke.


text:
Koêkuti ivavákoati kuteâti ra kalivôno njokóyoke koane itukínoati únati, undímaka kixóneye —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koímaiti pôreu ne váhere kixovókuti</n>  <i>(Mk 9.42-48; Lk 17.1-2)</i></n> Ina koe'íkomaka: —‍Koêkuti xâne vaheréxoti ítuke itávokinoke hókeonu ne póhuti xapákuke ra kálihunoe kutipónuti, yusikóneni iká'akeokono êno pú'iti mopôi anúkuke tumúneke koésayu'ixea isoneu po'i xâne, ínani kuriná'ekakana upénoyeaku úne xoko mar, maka hákone koesáyu'ixea isóneu.


text:
Kotíveti koêku ra xanéhiko yara kúveu mêum vo'ókuke ne koekúti kopoé'akeati isóneu itopâti kutípeonu. Koati kóyekutinemo ápeyea koekúti kuteâti, itea koâti kotívetimo koêku ne xâne kixotíneye po'ínu. 


text:
—‍Énomone ngixínopinoe: Enepo itukapu veô'u áko'o hîvi váherexino ítike, yusikóneni titúki koane kiríki ákotike malîka, motovâti ákoyea váherexa ítike. Mani unatíne ákoyea poixo'o veô'u, áko'o poixo'o hîvi yenópi vanúke yaneko usokó kó'iyea veô'u, áko'o hîvi itea kirikópokonoti ipihóponovokutike xapa yúku ákotinemo ípukeovoku.


text:
Kúteanemaka koêku itukapu yûke váherexino ítike. Yusikóneni meréki koane kiríki ákotike malîka, motovâti ákoyea váherexa ítike. Mani unatíne yenópi vanúke ákoti poixo'o yûke, yaneko usokó kó'iyea yûke itea kirikópokonoti ipihóponovokutike xapa yúku ákotinemo ípukeovoku —‍kíxovokoxoane Jesus, exókoatihiko kónokea ákoyea íyuhixapapu sayá'ikopeova ne váhere ítuke. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku moyóniti su'ûso</n>  <i>(Lk 15.3-7)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Muhíkova póhuti xapákuke ne kálihunoe kutipónuti, hako ikitíxa ákoti itúkovoke, vo'oku koati ngixópitinoe itúkeovo xoko Nzá'a íhae vanúke óvoheixo ne ánjuhiko koyonoâti ne kálihunoe kutipónutihiko. (


text:
—‍Na kó'inoaye iséneu? Itukovo apêti hóyeno póhuti séndu su'úsona, ínani omoyóni póhutiya, ákonikopomea kurí íxahiko oúke kali mopôi ne noventai nove koêti koeku opósikoponea neko póhuti moyóniti?


text:
Koati ngixópitinoe: Inixápanane, yupihóvotimo elókeko okóvo vo'ókuke ne póhuti kovú'e yane po'ínuhiko noventai nove koeti ákoti omoyóni.


text:
Énomonemaka koéneye ne Yá'a íhae vanúke ákoyea akáha'a évokeovo póhuti yara kálihunoe kutipónuti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Nókone vitúkea apê váhere ítukeinovike ne po'inu ûti</n>  <i>(Lk 17.3; Ngâ 6.1; 2 Ts 3.13-15)</i></n> Ina koe'íkomaka: —‍Enepo vaheréxa ítukeinopi ne po'inu xâne, pihínea yéxokoponi pahúnevo pi'eátinenoe ákoti po'i xâne xikóyokenoe. Enepo akamókenopi, itepoâtimo keúnatikopi isóneu.


text:
Itea enepo hákoti kahâ'a kámokenoyeopi, yusikóne yaúkinova xeneti póhuti, áko'o itukovo pi'âti xâne motovâti iyúseyeaxo ne koekúti koeku pí'ayea, áko'o mopó'ayea noixoâti, motovâtimaka koyúhopea koêku.


text:
Yane enepo hákoti kahâ'a kámokenoyea xené'inoake, yáma ne koekúti nonékuke po'ínuhiko xâne ya imokóvokutike. Yane itukovo kóyekutine ákoyea akáha'a kámokenoyea isóneunoa xanéhiko imokóvokutike, kutí íxepane xâne ákoti êxa Itukó'oviti, koane kutí íxepanemaka kuteâti koperáxinoti nâti, enepone ákoti oponóvo ítuke. 


text:
 Xunakóti poréxoake Jesus ne íhikauhiko</n>  <i>(Mt 16.19; Xu 20.23)</i></n> —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Uhá koeti koêkuti seyá'iumo yara poké'e, kúteanemakamo koeku vanúkeke. Koánemaka ne síkenemo yâyeke yara poké'e, kúteanemakamo koeku vanúkeke. 


text:
—‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Itukovo apêti yâye yara poké'e pi'âti xâne xepákuke kutikokó koinoâti isóneu ne âha épemea ya orásaum, kousókinoatimo Nzá'a íhae vanúke.


text:
Koeku ápeyea pi'âti áko'o mopo'âti xâne ho'uxínovoti itúkea orásaum ya inzáke, anêngomakamo xapákukehiko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Nókone vitúkea vaheréxo ítukeinovi ne po'inu ûti</n>  <i>(Mt 6.14; Lk 17.4; Éf 4.32; Kol 3.13)</i></n> Yane ina ahi'ókovo Jesus ne Pêturu. Hara kíxoa: —‍Unaém, enepo vaheréxa ítukeinonu ne mbo'ínu, namo yé'aye ixómoyea ngóseanapoa, kutí ngixopâti ákoti vaheréxinanu ítuke? Seti koetímeamo? 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ako yusíka itúkeovo pohu seti koêti késeanapoa, itea hara ngixópi setenta koetimo seti.


text:
Vo'oku enepone natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye nâti komomópoti yé'akeye orévexoake ahínoehiko.


text:
Yoko koati ákoti tiûketina mani poréxopeake neko oréveu. Yane pahúkoane pátarauxa kaváneyeokono neko ahínoe, koane yêno, xe'éxaxapa yoko uhá koeti apeínoati, motovâti isúkopeovo neko oréveu.


text:
Yane ipuyuké koéne neko ahinoêti nonékuke pátarauxa. Hara koéne: “Yokóseananu, kali kuxoo íxenuvo, vo'oku kóyeanemo mboréxopeopea uhá koêti ne orévenjopike” kíxoane. 


text:
—‍Yane yupihovó koéne kóseanayea pátarauxa neko ahínoe. Yane pahúkoane pihópea koane ákoyeane káperaxapa neko orévexoake.


text:
Pihopóne neko ahinoêti, tokononé koene ha'íne ko'ítukeyea orevéxoati kali póhuti séndu pe'u tiûketi. Yane kóperaxoane. Namú kíxeane ánu kotitínoati. “Peréxapana ne yorévexonuke” kíxoane. 


text:
—‍Yane ipuyuké kó'iyeane neko ha'íne nonékuke. Hara kíxoa: “Yokóseananu, kali kuxoo íxenuvo, vo'oku kóyeanemo mboréxopea ne orévenjopike” kíxoane. 


text:
Enepohikone po'i ahinoêti ha'íne ko'ítukeyea, noixoâne neko koekúti, yupíhova ikótivexea isóneuke. Úkeane pihohíko éto'okoponea ne pátarauxa. Uhá kíxoa koyúhoinoa ne koekúti.


text:
Ina ihaxíkoa pátarauxa neko ahínoe. Hara kíxoa: “Koati iti váhere ahinoêti! Koseaná ngixópipepo. Ako ngáperaxapapea neko yorévexonuke vo'oku yépeminu ngóseanayeopi.


text:
—‍Yane yupihovó koene ímaikinova pátarauxa, ina pahukôa iká'akeovo koane kurí'okeokono, ikoítoponoati kotíveti tukú koetímo parexápa neko orévexoake —‍koéne ne Jesus 


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Énomonemakamo kixópinenoeye ne Nzá'a íhae vanúke enepomo yunakâ iséneuke ne váhere ítukeinopi pe'ínu hákotimo keseánapoa —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koeku kuríkoti yêno</n>  <i>(Mt 5.31; Mk 10.1-12; Lk 16.18; 1 Ko 7.10)</i></n> Uke'éxone koyúhoyea ne Jesus, ipúhikopeane Ngalíleya yonópoti Njúdeya poixô'oke húveona Njôrdaum.


text:
Ápemaka farîzeuhiko, enepone yuixóvoti hókea yútoe Muîse pihinoâti oposí'okoponovati. Ina epemó'ikohiko Jesus kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope. Hara kíxoahiko: —‍Motóva kuríkea yêno ne hóyeno ya uhá koêti koêkuti évotikoake? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Ákoikopo yíhoikiku emó'uke Itukó'oviti koyuhoâti koêku inâ itukôa Itukó'oviti ne xâne itúkeamaka hóyeno yoko sêno?


text:
Ina koemáka: “Énomone kuríkino há'a yoko êno ne koyénoti motovâti komúxoneyea yêno. Yane koati póhutipone ne pi'âti” kôe.


text:
Ákone apí'a, koati póhutipone. Koeku koyúhoyea Itukó'oviti poéhapeane ne pi'âti, ako yusíka ápeyea xâne haxakópati —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Yane ina kixôa farîzeuhiko: —‍Ná'ikopo koeti ápeino yútoe Muîse koyúhoti yusíkea kuríkea yêno ne hóyeno, koane poréxea koyuhópeti kotuyôpeati îha itúkeovo koyenókokoti? 


text:
Yane hara kíxoa Jesus: —‍Poréxinopeakenoe Muîse kiríki yîno vo'oku tiú'ikonoe yomíxone. Itea yaneko inúxotike inâ apê ra mêum, ako yusíka kuríkeokoko.


text:
Hara ngixópinoe vo'ókuke: Enepone kuríkoti yêno ina okoyénopomaka, ákoti itukapu vo'oku itúkeovo aupú'ikoati yêno yuhó'ixoti po'i hóyeno, ya xoko Itukó'oviti, koati pahukóvoti nê'e, koane koati aupú'ikoti inúxoti yêno. (Koánemaka ne koyenópati ne kûrene îma, ya xoko Itukó'oviti, kutí kôe aupú'ikeati inúxoti îma ne sêno.) 


text:
Yane hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Haina hi'imé koeti xâne itoti ákoyea okóyeno. Poéhane itôa ne xâne poréxone Itukó'oviti kó'iyeaneye.


text:
Ápe hóyeno ákoti okoyéno vo'oku omeátinekeneye inâ ipuhíko ápeyea isáyunevo ákoinoke omótova kóyenoyea. Ápemaka hóyeno kapáxovoti. Kene po'ínu, kaha'âne ákoyea okóyeno motovâti yuíxeovo koúkoponea natíxea Íhae Vanúke xapa xâne. Koêkuti eopâti isóneuke ítea kó'iyeaneye, ene itukâ kuteâti ra yûnzo —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Epemínoa Jesus ne kalivónohiko unako koeku xoko Itukó'oviti</n>  <i>(Mk 10.13-16; Lk 18.15-17)</i></n> Yane ápe xâne omotíhiko kalivôno xoko Jesus motovâti ípihea vô'u tutíkuke, itea sayá'ikoa íhikauhiko Jesus.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Síkeane kenó'okea ne kálihunoe kalivôno njokóyoke. Hako seya'íkoa, vo'oku kuteâti koeku usó kóyeyea kenó'okinonu râ'a, énomonemaka kónoko kó'iyeaneye ne xâne yonópoti natíxokuke Íhae Vanúke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Inámatiko hóyeno iríku</n>  <i>(Mt 13.22; Mk 10.17-31; Lk 18.18-30; 1 Tm 6.6-10; Tk 5.1)</i></n> Yane apé koéne xâne ahi'ókoponovoti Jesus. Hara kíxoa: —‍Ihikaxotí, kuti itukóvo únati koekúti nóngone indúkea motovâti ómbea xoko Itukó'oviti ákotinemo hunókoku? 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ákoikopo yéxa itukóvotiye ne koati únati? Enepone koâti únateoxo, poéhaxo, ako po'ínu. Yakaha'a ákoyea hunókoku yópi xokóyoke, itíka ne páhoenopi Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse nékone itíki —‍kíxoane Jesus. 


text:
—‍Kuti itukóvoye xapákuke neko yutoéti? —‍koéne neko hóyeno. Yane hara kíxoa Jesus: —‍Enepone koêti: “Hako kepéko. Hako yaupú'iko po'i xâne kepiné'iyiti yêno. Hako yomêxo. Hákomaka itikóheo koeku po'i xâne.


text:
Tiya yá'a yoko yêno. Koane hákomaka motovâ yokóvo ne po'ínuhiko xâne. Kuteâti kixépovoku ákoyea kemáxatikapapu, énomonemaka íxeaneye ákoyea omótova yokóvo ne po'ínuhiko xâne” koêti —‍kíxoane Jesus. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Enepo yakaha'a itíkivo koati ponóvoti ákoti ovópiku, yakávaneponoa uhá koêti ne apeínopiti, ina perekéxa xâne ákoti apeínoati ne ésa'i. Yane apêtimo apeínopiti vanúkeke, ina kina'áka ingéneke hékinu —‍kíxoane. 


text:
Kamoáne hóyeno ne emó'uinoa Jesus, yupihovó koe isóne'ekeovo koeku pihópea kama'âti ne êno apeínoati.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Koati tiú'itimo yonópea natíxokuke Íhae Vanúke ne xâne ênoti apeínoati.


text:
Koati ngixópitinoe: Ako'óneni oríko vékea kámelu xoko kali ihínone tôpe uhe'ókopeti yane yonópea natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke ne xâne iríku —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Kameáne íhikauhiko Jesus neko yûho, yupihovó koéneoxo iyúpaxeovahiko, ina koehíko: —‍Yane kuteâti koeku yiûho, kutí'ikopomo motovâ itúkeovo koítovone Itukó'oviti koane yonópea xokóyoke? —‍kíxoanehiko. 


text:
Pono-ponó kixínoane ûke Jesus ina kixovókoxoa: —‍Enepone ínixone xâne itúkeovo yupihóvoti tiú'iko, ako átiu'i xoko Itukó'oviti. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Itínoe hokónuti, yaneko káxe ainámapone uhá koeti koekúti, ivandákapane xoko ivándakoku nandíxea koeku indúkeovo hána'iti ihayú'iuti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, keha'ínenutimakamo ivétaki xoko nduse koeti ivatákokuti kuteâti ivándakoku nandíxea, motovâti yíhoikopi ne nduse koeti iháxakexoku xanena Izarâe, neixoti unátiyea, áko'o ákoyea aúnati ne ítuke.


text:
Koane enepone uhá koeti xâne ákoti okotíxo ítukevo vo'ónguke, kuteâti óvoku, po'ínuhiko, há'a, êno, (yêno), xe'éxaxapa, áko'o itukovo poké'exa, yupihovó koetimo námoepo yane koekúti ákoti okotíxoa, yoko ko'ipâratimakamo ópea xoko Itukó'oviti ákotinemo hunókoku.


text:
Itea enómo xâne teyonéti koeku kó'oyene okópotimo ikenétike. Kene ne ákoti apayáso ovoti ikenétike koeku kó'oyene, énomonemo itukóvoxo koati teyonéti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koêku ko'ítuketihiko xapa úva</n> Ina kôe ne Jesus: —‍Enepone natíxea ne Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye hóyeno itúkoti kavâne ipuhíkeati óvoku ya mâturukata oposíkoponoti ko'itúkeinoati kátarakinoa ne nóne úva.


text:
Kousókone emó'uinoa ne ahinoêtihiko itúkeovomo póhuti pe'u tiûketi poréxea ya káxe, yane pahúkoanehiko ko'ítukepoinoa xapa nóne úva.


text:
Ya nove ôra ya yupóniti, pihóponemaka neko hóyeno opósikoponea po'i ko'itúkeinoati. Yane noíxone po'ínuhiko xâne parásake ákoti itúkovoke.


text:
Ina kixoáhiko: “Pihénoemaka xapa nónem úva, yokó'itukepoinonu ínamo mbarexápapinoe yé'akeye ésa'i ne ke'ítukeyi” kíxovokoxoane. —‍Úkeane pihohíko.


text:
Ye'ékotine itumúkoti, koáne ya mopo'âti ôra, pihóponemaka neko hóyeno opósikoponea po'i xâne. Yane pahúkopomaka po'i ko'itúkepoinoati. Yoko kúteapoanemaka yuhó'inoa ne po'ínuhiko ahinoêti.


text:
Ya kuteâti síngu ôra ya kiyakáxe, pihóponemaka neko hóyeno opósikoponea po'i ko'itúkeinoati. Yane noíxoponemaka po'ínuhiko xâne ákoti itúkovoke. Hara kíxovokoxo: “Na koeti herú kixínenoe káxe yóvoheixi yâyeke ákoti yoko'ítuke?” 


text:
—‍Ina yumopâhiko: “Vo'oku akó'oti pahukó'oviti.” —‍Ina kixovókoxopamaka únae úva: “Pihé'ikoponoemaka, yokó'itukepoinonu xapa nónem úva” kíxovokoxoane. 


text:
—‍Yaneko kiyoné'e káxe, pahúkoane únae úva ne exeâti koêku ne ítuke. Hara kíxoa: “Ihéxihika uhá koêti ne ko'ítuketi. Peréxapa námoepo. Hane ínixa peréxopi koati okoti ikenéti turíxeovo ko'ítukeyea, ínamo perexápa ne inúxoti turíxovo ko'ítukeyea” kíxoane. 


text:
—‍Enepohikoneko ahinoêti turixeôvoti ko'ítukeyea síngu ôra ya kiyakáxe, poéha pe'u tiûketi námoepo póhutihiko.


text:
Itea enepohikoneko inúxoti ko'ítuke, ikútixa xu'inánemo námoepo yane po'ínuhiko ahinoêti. Itea poéhamaka pe'u tiûketi námoepo póhutihiko.


text:
Hara koéhiko: “Enepohikora turixeôvoti koati ikenéti ko'ítukeyea, pohu poéha ôra ko'ítukehiko. Na koeti kutipasí kixínea námoepo ûti, uti koitóponovoti kotíveti xapa kótuti káxe?” kíxoanehiko. 


text:
—‍Ina kixôa únae úva ne póhuti ya xapákuke ne ahínoe: “Iningoné, ako váherexa índukeinopi. Ákoikopo usó yákoye itúkeovo póhuti pe'u tiûketi nemúko enepo inâ yuhó'ixinokoko ûti koêku?


text:
Kó'oyene nemúka ne tiûketi yêho. Pihépane vo'oku ngahá'a íngutipasikea némoepo ne námoepo okoti ikenéti ko'ítuke.


text:
Ákoikopo omótova indúkea kuteâti anjá'inoa ngíxeaneye ne índukevo? áko'o inixeâtimea váherexea indúkeovo koati únati xâne” kíxoane neko hóyeno. 


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Énomonemo koéneye inuxó koépeamo ne xâne ovoti ikenétike koêku kó'oyene. Kene ne inúxotihiko koêku kó'oyene, ikenétike ópomo. (Vo'oku êno xâne iháxiuti, itea ákomo axú'ina ne koati noivókoetihiko) —‍koéne. 


text:
 Koyuhópamaka Jesus ivókeovomo koane exépukopeamo</n>  <i>(Mk 10.32-34; Lk 18.31-34)</i></n> Pihoné'e ne evo Jesus ya Njeruzálem, koêku yóneahiko, ahikú kíxoa Jesus neko nduse koeti íhikau yane po'ínuhiko xâne. Hara kíxovokoxoa: 


text:
—‍Kó'oyene, Njeruzálem vonóne. Nguri'ókokonoatinemo ne tutíhiko sasedóti inuxínoti viyénoxapa hó'eke, koáne ne éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse. Koati ngixókonokunemo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne ínamo pahukáhiko ngoépekeokono,


text:
ínamakamo kurikánuhiko xoko ákoti itukapu viyénoxapa jûdeu éxoti koêku poké'exa ûti. Yane koemóke'enutihikomo koane yehepóke'exonutihikomakamo, ínamo kuruhúxanuhiko, itea mopó'apeke káxe enjepúkopotimo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Épemone eno Teâku yoko Xuâum</n>  <i>(Mk 10.35-45)</i></n> Ina pihîno Jesus ne yeno Nzebêdeu. Xe'éxaxapa xané'inoa. Yane ipuyuké koéne neko sêno nonékuke Jesus koane épemea itúkinoa âha. 


text:
—‍Kuti kehá'a? —‍kíxoane Jesus. Ina yumopâ ne sêno: —‍Mani ngaha'âti peréxi ra pi'âti njé'a itúkeovo teyonéti koane ivátakea xîririkuke, póhuti yéxopeke kene po'ínu lepékuke ya netíxokuke. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ákonoe koati yéxi koêku ne yépemonuke. Iteâtinoekopomo víki ne êno kotíveti koekúti véngokuikomo? —‍kíxoane. —‍Êm, vitoâtimo —‍koénehiko. 


text:
Ina kixoáhikomaka Jesus: —‍Vikoâtinoexomo ne tiú'iti véngokuikomo, itea enepone ivétaki énjopeke yoko lombékuke xoko nandíxoku, hainamo ûndi noivókoxoa ivatákoatimoya, vo'oku Nzá'a kousókinoa ivatákoatimo —‍kíxoane. 


text:
Ina ihaxíhikoa Jesus ne íhikau ahí'okeovaxo. Hara kíxovokoxoa: —‍Yéxoanenoe itúkeovo payásotihiko pahukô xapa xâne. Koatine nâtihiko exêa koêku.


text:
Itea xepákukenoe, ako ákoeneye, pó'iti koêku. Koêkuti kahá'ati itúkeovo payásoti xepákukenoe, konókoti usó kóyeyea itúkeovo yovóxenoe.


text:
Koane koêkuti kahá'ati itúkeovo koati teyonéti ya uhá koêti xepákukenoe, konókoti itúkeovo ovoxéti híyeuke itínoe


text:
kuteâtimaka ngoêku, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Vo'oku hainámaka nzimínoti enó'iyea ovónje kouhépekoti ngóyeku, itea nzimínoti indúkeovo ovoxéti yoko ivóngeovo motovâti enó'iyea xâne ngoítovone —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koitóvo pi'âti komítiti ne Jesus</n>  <i>(Mk 10.46-52; Lk 18.35-43)</i></n> Ipuhíkeane pitivóko koéhati Njeríko ne evo Jesus, koati ênoti xâne hokó'ixoati.


text:
Yoko ápe pi'âti komítiti vataká koyêti xe'ókuke xêne. Kamoáne itúkeovo Jesus vekôa neko xêne, vaúkoanehiko. Hara koe yuhóhiko vaúkea: —‍Unaém, ámoripono Ndávi, yokóseanavi. 


text:
Yane sayá'ikoa xanéhiko pahukoâti kóyunuhikeovo, itea inamá'axohiko kohonóko emó'u vaúkea: —‍Unaém, ámoripono Ndávi, yokóseanavi —‍kóyehiko. 


text:
Kóseanane Jesus, ina ipíhoa vô'u ukékuke. Énomone yaneko ókoku ôra, ínixoponehiko koane hokópeahiko Jesus. 


text:
 Ihayú'ikokono Jesus urúkovo ya Njeruzálem</n>  <i>(Mk 11.1-11; Lk 19.28-40; Xu 12.12-19)</i></n> Ye'éxoane evo Jesus ne Njeruzálem, simoáne ne ipuxóvokuti koéhati Mbetefâje xêrerekuke kali mopôi koéhati Olívera, yane pahúkone pi'âti íhikau ne Jesus inuxó kó'iyea tumúneke. Hara kíxoanehiko: 


text:
—‍Pihénenoe yane kali ipuxóvokuti timúneke. Ehá'axomo símea, inixéponotinoemo seno njuméntu ika'ó koyêti yoko xe'éxa. Kíxeanoemo, ínamo yamapâ yâkeneye.


text:
Enepomo áva epemó'ikopiti itíkoake, haramo íxea: “Konokoâtiko Vúnae râ'a” íxeamo. Yane sikópitinoemo yomópi yâkeneye —‍kíxoane. 


text:
 “Hara íxeahiko ne íhae Njeruzálem: Yokómoma rakene netínanoe ivu'íxoti njuméntu. Ako kapáyasakapu nê'e. Koati xe'éxaiko njuméntu ivú'ixo” koêti.  Zacarias 9.9 


text:
Yoko xapákuke neko êno xâne, ako yumáxapu ikapákinoati kápana xenékuke. Ina apémaka tetúkoti tuti exáte ipíhoati xenékuke kouhé'ekinoati vékoku.


text:
Eneponeko êno xâne tumúneke koane ikéneke, aínovo kohonókoti yûho kóyeyea: —‍Koati hána'iti ihayú'iuti rakene ámoripono Ndávi. Viháyu'ika páhoenovi Vúnae Itukó'oviti. Koati hána'iti ihayú'iuti ne Itukó'oviti yâkonoye vanúkeke —‍koéhiko. 


text:
Simoné'e Njeruzálem ne Jesus, iyúpaxova uhá koeti xanéhiko yane pitivóko koane kíxeahiko: —‍Kutímeaya rakéne? 


text:
Ina kôe yûho vaúkexea neko êno xâne hokoti Jesus: —‍Eneporâ'a, énomone ne porófeta íhae Nazâre ya Ngalíleya —‍koéhiko. 


text:
 Kopúhikopa Jesus ne kavánetihiko ya hána'iti imokóvokuti</n>  <i>(Mk 11.15-19; Lk 19.45-48; Xu 2.13-22)</i></n> Urúkovane Jesus ne témpulu, enepone hána'iti imokóvokuti, xoko kíndana, kópuhihikopo xâne kaváneti yoko vanéxotiya, koane kasá'irikexea mesána neko koperáxoti xanéhiko esa'íkoti tiûketi, koánemaka ivátakokuhiko neko kaváneti kurûte.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Hara kôe emó'uke Itukó'oviti: “Enepora imokóvokuti óvongu, iháxeokonotimo óvoku itúkoti orásaum” kôe. Itea itíkoanenoe óvoku ómevotihiko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Yane ina pihîno Jesus ne xâne komítiti yoko mohéveu yane hána'iti imokóvokuti koane koíteovahiko Jesus.


text:
Itea enepohikone tuti sasedóti inuxínoti xâne hó'eke koánemaka ne éskiribahiko ihíkaxoti yútoe Muîse, ímaikovo noixoâne ítuke ne Jesus ákoti kuteâti, yóko'o ne kalivónohiko vaukéxoti koane kó'iyeahiko: —‍Koati hána'iti ihayú'iuti ra ámoripono Ndávi —‍kóyehiko. Ina kíxo Jesus ne tutíyehiko: 


text:
—‍Ako kéma koêku yûho ne kalivónohiko? Ina kixôa Jesus: —‍Ngámoane. Âvonoekopomea yíhoikiku emó'uke Itukó'oviti râ'a? “Iti Itukó'oviti, enepone kálihunoe kalivôno koánemaka ne ovotí'iko takikútike, peréxoa kaná'uyeaxo iháyu'ikeopi” ákoikopo ákoe? —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koêku xuve fîgu ákoti há'i</n>  <i>(Mk 11.12-14, 11.20-24)</i></n> Yuponii kôe, káyukopovomaka ne Jesus ya Njeruzálem. Yoko epékoatine hímakati.


text:
Ina noîxo xuve fîgu xe'ókuke xêne, itea pihoné'eya, ako ápahuina há'i noíxone. Poéhane êno tûti apê. Ina kôe: —‍Ukeátine kó'oyene, hunókokunemo kahá'iyea râ'a —‍koéne. Yane movo'ó koéne neko xuve fîgu.


text:
Noixoâne íhikauhiko Jesus, yupihovó koe iyúpaxeova, koane kó'iyea: —‍Imáko ákoino oríko movó'oyea ne xuve fîgu. 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepo itukapu koati kaná'uti kívivonu, hákotimaka muyâ'i iséneu yane kívivonu, itikoâtimo kuteâti ngíxoaku ra xuve fîgu. Haina póhutine itea muhíkovani pehukâ ra koati hána'iti mopôi áhikuxeova ne ókoku koane kuríno'ekopeova ne mar, mani ipokóvoti.


text:
 Epemó'ikokono Jesus úkeaku xunáko</n>  <i>(Mk 11.27-33; Lk 20.1-8)</i></n> Simoné'e ne Jesus yane hána'iti imokóvokuti, ixómoti ihíkaxo. Yane yakukú kíxoane tutíhiko sasedóti, enepone inuxínoti jûdeuhiko hó'eke, yoko po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu. Hara kixóhiko Jesus: —‍Na úkea ne xunakóti itíkike ra koekútihiko? Kuti porexópi kíxineye ne ítike? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Anéyemaka émbemopikenoe. Enepomo íte yimópinunoe, ínamo enjákapea porexónoati indúkea ra koekútihiko índuke.


text:
Kuti porexôa ne Xuaum Mbátita áhikea? Íhae Vanúke? áko'o xâne yara poké'e. Yane ina kixokókohiko: —‍Enepomo vokoyúhoa itúkeovo Íhae Vanúke pahukôa, “Ná'ikopo koeti ákoino yakútipoanoe ne Xuâum?” kixo'óvitimo.


text:
Itea enepomo vokoyúhoa itúkeovo xâne yara poké'e pahukôa, pikómaka uti kixó'ovikumo xanéhiko, vo'oku heú koe xâne ínixea itúkeovo páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u ne Xuâum —‍kixókokonehiko. 


text:
Énomone kixínohiko Jesus: —‍Ako véxa. Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ákoikopomaka ongóyuhoinopeanoe porexónoati indúkea ra koekútihiko índuke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Exetínati apêti íhokovoke koeku hóyeno pi'âti xé'a</n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Na kó'inoaye iséneu râ'a? Ápe hóyeno pi'âti xé'a. Koêku pihínoa ne xuvé'eti, hara kíxoa: “Nje'exá, yokó'itukepono xapa nónem úva.” <n>Ako akútikoko koêku ra éxetina Jesus ya po'íkehiko Bîbilea. Ya Bíblia Atualizada, koati xuvé'eti xé'a neko hóyeno ako pihâ. Kene ya Bíblia Corrigida, Bíblia na Linguagem de Hoje, yoko Bíblia de Jerusalém, nihí'iti xé'a ako pihâ. Hane hóko ne emo'u xâne kixoku koêku ya Corrigida.</n>  


text:
—‍Ina kixôa xé'a: “Ako angáha'a mbíhea” kíxoane. —‍Itea itúkopinoa isóneu, yane pihóne xoko pahúkokonoku. 


text:
—‍Ínamaka pího neko hóyeno xoko po'i xé'a. Kúteanemaka yuhó'inoa. Ina yumopâ xé'a: “Êm, mbihotímo” kíxoane. —‍Itea ako pîha. 


text:
—‍Yara pi'âti, kuti itukôa ne páhoenoa há'a? Ina yumopâhiko: —‍Xuvé'eti. Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepohikone koperáxinoti nâti ánu'ukenati kóperau, yóko'ohiko ne mohîti sêno, énomonemo yonopô natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke ya itíke.


text:
Vo'oku énomone simíno Xuaum Mbátita éxokeopinoe ponóvoti xêne yonópoti xoko Itukó'oviti, itea ákonoe kali yakútipoa. Kene ne koperáxinoti nâti yóko'o ne mohîti sêno, kutípoahiko. Upánini neíxoanoe ne koekúti, itea kóyeane ákoyea ikétivexanoe iséneuke ne váhere kixeku itíkivo koane kiríkopi, koane ákomaka yakútipoanoe —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti váhere xâne katarákinoati nóne ne únae kavâne</n>  <i>(Mk 12.1-12; Lk 20.9-19)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Ivévakanoe ra po'i exetínati apêti ínzokoake: Ápe hóyeno itúkoti kavâne nôti êno xuve úva. Itúkinoa îpi neko nóne. Ina itûko tángi kótikovoku ho'o úva itûko víyum. Ínamaka koexépuko óvoku koyonínoati ne nóne, éyevoti vanúkeke motovâti ákoyea malíka ínixoku ne koyonoâti. Yane kurí'okoane ne katarákinoati ne nóne motovâti haxákopea avané'e êho. Yane pihóne po'i poké'e.


text:
Simovóne kaxena veyóvope ha'i nonéti, pahúkone ahínoehiko ne únae kavâne xokóyoke ne katarákinoati ne nóne motovâti veyópoinoa námoepo.


text:
Itea eneponeko katarákinoati nóne, namú kíxoane neko pahoétihiko. Yane yehépoke'exoa póhuti. Kene po'ínu, koépekoa. Kene po'ínu, hepókoa ya mopôi koepékoatimaka.


text:
Yane koxú'inakoane únae kavâne ne páhoepomaka, itea enepone katarákinoati nóne, kúteanemaka kíxoaku neko inúxotihiko pahoéti.


text:
Koati ikenétike, pahúkoa únae kavâne ne xé'a xapákuke, vo'oku hara koêti isóneu: “Teyoâtihikomo ra nje'éxa” koeti isóneu.


text:
Itea noixeânehiko xé'a, hara kixókokonehiko ne katarákinoati nóne: “Eneporâ'a, koati ítukenemo ra poké'e ivakápune há'a. Hingá, kaépeka ûti maka vitúkapeane ne mani ítuke íkuinoake há'a ivakápu” kixókokonehiko. 


text:
Ina yumopâhiko: —‍Koati kotívetimo kíxoaku kaepéka neko váherehiko xâne, ínamo kuri'ákapa po'ínuhiko xâne motovâti kátarakinoa ne nóne, xâne porexópatimo ne námoepo simapúne kaxena veyóvope —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ákoikoponoe yíhoikiku ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti, enepone koêti?  “Enepone mopôi noívokoxine itúkoti péti, ainovó kôe itukóvo koati turíxeovoku uhá koêti kuteâti koeku koati inúxoti mopôi turíxeokonoke péti. Koati Vúnae Itukó'oviti kixoáneye. Yoko vínixoa itúkeovo koati êno ihayú'iuti koekúti ne ítuke” koêti ne yutoéti —‍kíxovokoxoane Jesus ihókopovati ne mopôi noivókoxineti.  Sâramu 118.22-23 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus neko xâne: —‍Énomone ngixínopinoe: Mani itínoe ne xanena Itukó'oviti yonópoti natíxokuke. Itea ákonenoemo yenápa. Porexókonotimo po'ínuhiko xâne yonópeaya, xâne kouhápu'ikoti ya kixoku itúkeovo ápeyea há'i pôreupo Itukó'oviti kuteâti kúxone.


text:
Enepora mopôi ngixínopike, uhá koeti xâne ikoró'uxovati, kutí koetímo póte enepo itatáko. Kene ne xâne irípu'ikovoke, ákonemo ipíxa. Kutí koetímo póte muvake-muvaké koetímo —‍kíxovokoxoane. 


text:
Enepone tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeuhiko hó'eke yóko'o ne farîzeuhiko, kamoáne neko exetínati apêti íhokovoke, exó kíxoanehiko itúkeovo énomonehiko kíxo Jesus.


text:
Yane opósi'ixinoanehiko kixoku iká'akea ne Jesus, itea koati pikoti xanéhiko vo'oku aínovo inixoâti itúkeovo páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u ne Jesus. 


text:
 Exetínati apêti íhokovoke koeku áyui nâti kasátuxo xé'a</n>  <i>(Lk 14.15-24)</i></n> Aúkopovo ne Jesus koyúhoyea exetínati apêti íhokovoke. Hara kôe: 


text:
Ápe ahínoehiko ne nâti páhoe iháxihikoponea ne húpiuhiko oránake ne ayuíti. Itea ákohiko he'énka ne húpiuhiko.


text:
Yane pahúkone po'íhiko ahínoe neko nâti koane kíxea: “Hara íxepana ne nzúpiuhiko: ‘Ngoúsokoane uhá koêti ne nikokónoti nókone áyuim. Ngoépekone vûi koane kínati xe'exa váka. Usóne uhá koêti. Kiná'akanenoe ayuítike índukeino nje'éxa kasâtuxotine’ íxeahikomo” kíxoane. 


text:
—‍Itea eneponeko hupiútihiko, ako itúkeake yûho ne hupixoâti. Pihóne óyonokuke ne po'ínu. Kene po'ínu, po'i itúkovoke yuíxovo.


text:
Yane yupihovó koe ímaikeovo neko nâti. Pahuko húndaruna koépekexoponea uhá koêti neko xâne koepékexeati ahínoe koane oró'okeamaka pítivokonahiko.


text:
Ina kíxo po'i ahínoehiko: “Usóne uhá koeti nókone ra áyui, itea ako omótokea hupíxeokono nekôyohiko.


text:
Pihénoekopo ya none ovokúti xoko koati vékoku xanéhiko. Hipíxapanamo ne uhá koeti koêkuti xâne tekópone” kíxoanehiko. 


text:
—‍Ina pihohíko ne ahinoêti ya none ovokúti. Ho'úxoa uhá koêti ne xâne tokópone, xâne únati koánemaka váhere pahukoâti píhea ayuítike. Yane puhi-puhí kôe neko ovokúti ya êno hupiúti.


text:
Ina urúkovo neko nâti xapákuke ne húpiuhiko noíxoponea ne xâne ovoti xe'o mêsa. Ya xapákuke neko êno xâne, ápe hóyeno noíxone ákoti oko'ípovo kuteâti nókone ko'ípovoyea yonoti xapa áyui koyénoti.


text:
Ina kixôa nâti: “Iningoné, na kíxoaye yûrukivo yâye ákoti yoko'ípova ne nékone ke'ípovoyi xapa áyui kasâtuxoti?” —‍Yane yunu-yunú kixóvone neko hóyeno.


text:
Ina kixôa nâti ne ahínoehiko: “Iké'akinoe hêve râ'a koane vô'u ina kirikâ xapa êno hahákuti, óvokumo iyókexoti yoko ngarutútukexoti ôe vo'oku êno tiveko koêku” kíxoane. 


text:
 Epemó'ikokono Jesus koeku isóneunoa ne kóperau nâti</n>  <i>(Mk 12.13-17; Lk 20.20-26)</i></n> Ipuhíkopeane farîzeuhiko xapákuke ne xanéhiko, ho'úxovonehiko oposíkoti kixoku iyupaxó kíxea Jesus épemo'ikea, kaha'aînoati pahúkeovo ya kixoku yumópea.


text:
Yane pahúkoane farîzeu ne íhikauhiko koánemaka xanena Êrodi xoko Jesus. Hara kixóponoahiko: —‍Ihikaxotí, véxoa itíkivo koati ponóvoti koane yíxivoa ne kaná'uti kixovókuti ihíkexoati ne páhoenovi Itukó'oviti. Ako yokómomoyi payásoko ne xâne vo'oku kutíkokone uhá koeti xâne xikóyoke.


text:
Ná'ikopo kó'inoaye iséneunoa ra koekúti? Yimápavi yarâ'a: Pahúkovi Ponóvoti Kixovókuti hó'e ûti poréxea ûti ne kóperaxovike Sêza, enepone nâti ya Róma exoti koeku ûti? áko'o ákoyea —‍kíxoanehiko. 


text:
Itea exó kíxea Jesus ne váhere isóneuhiko. Yane hara kíxovokoxoa: —‍Na koeti yopósi'okinovonunoe kehá'atinoe mbahúkeovo ya yumómbope? Koati itínoe itûkoheovoti!


text:
—‍Sêza. Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Enepone ítuke nâti, peréxapa. Koáhati ítukene. Kúteanemaka koêku xoko Itukó'oviti, koêkuti páhoenopi, konokoâtimaka itíki —‍kíxovokoxoane. 


text:
Kamoánehiko neko yuho Jesus, yupíhova iyúpaxeova unáko ne yumópope. Yane kurí kíxoane épemo'ikea koane pihópeahiko. 


text:
 Epemó'ikokono Jesus exépukopeaxomo ne ivokóvoti</n>  <i>(Mk 12.18-27; Lk 20.27-40)</i></n> Koati énomone yaneko káxe, ahí'okovo Jesus ne sadúseuhiko, enepone koyúhoti ákoyeamo exépukapa ne ivokóvoti. Hara kixóhiko Jesus: 


text:
—‍Ihikaxotí, hara kôe yútoe Muîse: “Enepo ivakápu hóyeno ákoti apáhuina xe'éxainoa ne yêno, konokoâti itúkeovo po'ínu ne ivokóvoti koyenópea yêno ne po'ínuikene maka avané'e xe'éxainoamaka, kutí ákoepone xe'éxa ne ivokóvotine” koe yútoe Muîse.


text:
Yoko ya xapákuke ûti, ápe nóvo seti koeti hóyeno kopo'ínukokoti. Kóyenone neko xuvé'eti. Ivokóvone, ako ápahuina xe'éxa. Kurí kíxoane neko yêno xoko atípo.


text:
Kúteanemaka koêku ne po'ínu, ivókovone ákotimaka xe'éxainoa ne sêno. Ina keno'óko ne mopó'ape, kúteanemaka koêku. Yane ehane uhá koe ívohikeovo neko seti koêti.


text:
Yane kuteâti koêku, eneponi akaná'u exépuhikopea ne ivokóvoti, kutí'ikoponi itukópaxo koati yêno ne sêno xapákukehiko ne seti koeti hóyeno kopo'ínukokoti? vo'oku heú koéhiko kóyenoyea ne sêno —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina yumopâhiko Jesus: —‍Koati pahukóvotinoe iséneunoa ra koekúti, vo'oku ákoyea yéxa koêku ne yutoéti ya emó'uke Itukó'oviti koánemaka ne xunako Itukó'oviti.


text:
Vo'oku enepomo exepúhikapane ne ivokóvoti, ákonemo koyénoti koane ko'ímati. Kutí koépotinehikomo ánju íhae vanúke, ovóxehiko Itukó'oviti.


text:
Yoko enepone exépuhikopeamo ne ivokóvoti, ákoikopo yíhoikiku ya emó'uke Itukó'oviti koêku? Énomone neko koêti:


text:
“Undi Itukó'oviti kuvóvone Âbraum, kuvóvonemaka Izáki yoko Njáko” koêti. Yanê'e, hainá'ikopo kuvóvone ivokóvotine ne Itukó'oviti, ínapo “Âbraum-kene” akôe, itea koati kuvóvone xâne iyukóvoti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koati nokonéti itúkeokono yane uhá koeti páhoenovi Itukó'oviti</n>  <i>(Mk 12.28-34; Lk 10.25-28; 1 Xu 5.3; Ap 2.4)</i></n> Yane ho'úxovonehiko ne farîzeu, enepohikone yuixóvoti hókea yútoe Muîse exoânehiko ákoyea íta sadúseuhiko kóteyokea ne Jesus.


text:
Yoko ápe póhuti farîzeuya ihíkaxoti Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse oposí'okovoti Jesus, kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope. Hara kíxoa: 


text:
—‍Ihikaxotí, kuti itukóvoxo koâti nókone xâne itúkea yane uhá koeti páhoenovi Itukó'oviti Ponóvotike Kixovókuti yútoe Muîse? 


text:
Kene ne pí'ape, po'ínumaka kuteâti, harâ'amaka: “Hako motovâ yokóvo ne po'ínuhiko xâne. Kuteâti kixépovoku ákoyea kemáxatikapapu, énomonemaka íxeaneye ne po'ínuhiko xâne.”


text:
Vo'oku enepora pi'âtihiko páhoenokono xâne itúkea, koeku ikána'uxea xâne ya xokóyoke, koatímaka itukoâti uhá koêti ne po'ínuhiko páhoenokono itúkea yútoeke Muîse koánemaka yútoeke porófetahiko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Epemó'ikoa Jesus ne xanéhiko koêku ne Mésiya</n>  <i>(Mk 12.35-37; Lk 20.41-44)</i></n> Koeku ho'uxo-ho'uxó kó'inoa farîzeuhiko, hara kíxovokoxoa Jesus: 


text:
—‍Na kó'eye iséneunoanoe ne Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne? Kuti itukoa ámoripono? —‍kíxovokoxoane. —‍Ámoripono Ndávi —‍koénehiko. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ná'ikopo koeti “Unaém” kixínoa Ndávi, koyúhoti ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti? Vo'oku hara koé'epepo:


text:
“Hara kíxoa Itukó'oviti ne Únaem: ‘Ivétakapa énjopeke xoko ivátakoku koati ngapáyasokone imókonemo ipuyúkexa nenékuke ne uhá koeti koêkuti okopópiti’ ” kôe.


text:
Koati “Unaém” kixoâti Ndávi. Ápeikopo oxéne itúkeovo ámoripono Ndávi ne Mésiya? —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Yoko ako ápahuina xâne itoâti yumópea, epó'oxo ukeátine neko káxe, ákone mapikóvati épemo'ikea ne Jesus. 


text:
 Koyuhôa Jesus váherexea kixoku itúkeovo ne evo éskiriba</n>  <i>(Mk 12.38-39; Lk 11.43-46, 20.45-46)</i></n> Ina kixovókoxoa Jesus neko íhikauhiko koáne neko êno xâne hokoâti: 


text:
Itíkaikopo koane héka ne uhá koeti íhikaxeopike, itea hákonoe ihemákova ne kixoku itúkeovo, vo'oku upánini íhikaxo, itea ako kalíhuina itúkea kuteâti ne íhikaxone.


text:
Kutí koe ika'ákoti êno ínati inonéti ikoínoxoti po'ínuhiko xâne (ákoti itâ xâne koínoyea), itea ako kalíhuina yónea isóneu koínoyea póhuti kali koekúti yane íkoinoxoke po'ínuhiko.


text:
Enepohikone farîzeu yoko éskiriba, itúkinoake uhá koêti ne ítukehiko, hane kahá'a éxokeovo po'ínuhiko xâne. Énomone kapáya'ikinoa ne íhaku yutoéti ukeâti emó'uke Itukó'oviti, iká'aehiko ya inúkuke itukovo takíkuke, kaha'âti noíxeokono. Énomonemaka kapáya'ikinoa ne iyóyonevo hevékuke ípovo, kaha'âti ápeyea koyuhoâti itúkeovo teyonéti.


text:
Koáne ya xapa ayuíti yoko ya íhikaxovokuke hó'e, yómotihikomaka ivátakea xoko ivatákokuti ya nonekútike xoko ivátakoku koati payásotihiko.


text:
Enepo yuhoíkokono, koeku vékea ya none ovokúti, ahá'axomaka éxeokono itúkeovo teyonéti. Koati áhatimaka “ihikaxotí” kíxeokono.


text:
Kene itínoe, ako yusíka “ihíkaxoti” kíxikono, vo'oku poéhaxo ne koati kaná'uti ihíkaxopitinoe, kene aínovonoe iti kopo'ínukokoti.


text:
Poéhaxo ne Yá'a, enepone Itukó'oviti íhae vanúke. Hákoikopo kepayásoko po'ínuhiko xâne yara poké'e, kutí kixeâti Itukó'oviti, enepone Yá'a íhae vanúke.


text:
Epó'oxo ákomaka yusíka “inuxínoviti” kíxeopi po'i xâne, vo'oku poéhane Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne itukóva.


text:
Enepone kapayásokopovoti, koteyókokonotimo. Kene ne ákoti kapayásakapapu, énomonemo kahaná'ikokono —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Saya'íkokono ne ikútixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne</n>  <i>(Mk 12.40; Lk 11.39-42, 11.52; 20.47)</i></n> —‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne, vo'oku kutí koe yexexîti páhapetea natíxoku Íhae Vanúke. Ákonoe yûrukapa koane itopó kíxeamaka ne po'ínuhiko xâne kaha'âti ûrukeova. (


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne, itea inípono kíxeaku ne senóhiko ivokóvoti îma, kutí koe hi'ixîti óvoku. Yane vo'oku ké'umoki itíki orásaum, kutí koe itínoe koati ponóvoti. Itea énomone kutí'ino yupihóvotimo tivéko ipíheponikonoke ya po'ínuhiko xâne.) 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne. Ako malíka yénoku íhikexoponi póhuti koxe'u xâne, keha'aînoati hókea ne hékone. Muhíkova terú'uxi úne ya mar, koane píhi po'íke poké'e, usó kéyenoe. Yoko apê yehónoe, inamá'axo yupihóvo évokeovo ya itíke koane motókea yonópea ipihóponovokutike vo'oku hokópea kixeku itíkivo. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe kutí koeti xâne komítiti inuxínoti po'ínuhiko xâne, vo'oku hara kénoe: “Haina koati yuhôti itukovo ya iháke hána'iti imokóvokuti, enepone témpulu, koyúhoyea ne xâne. Ako koêku enepo hákotimo kousókokono ne yuhôti kuteâti. Poéhane itukápu ya iháke ôro ovâti ne témpulu hainápo, konókoti itúkeokono ne yuhôti” kénoe.


text:
Itínoe ákoti isóneu koane kutí koeti komítiti, pó'itinopikopo sasá'iko ôro yane sasá'iko témpulu, keyúhoinoake ákoyea koêku enepo hákotimo kousókokono ne yuhôti koyuhóvoti ya iháke témpulu? Ako kalíhuina kó'iyeaneye. Koati vo'ókuke ne témpulu itúkinovo sasá'iti nonékuke Itukó'oviti ne ôro ovâti.


text:
Haramaka kénoe: “Haina koati yuhôti itukovo ya iháke áta, enepone imókonoku íparaxokonoke Itukó'oviti témpuluke, koyúhoyea ne xâne. Ako koêku enepo hákotimo kousókokono ne yuhôti kuteâti. Poéhane itukápu ya iháke íparaxokonoke Itukó'oviti ovâti neko áta hainápo, konókoti itúkeokono ne yuhôti” kénoemaka.


text:
Itínoe kutí koeti komítiti, pó'itinopikopo sasá'iko ne áta yane íparaxokonoke Itukó'oviti ovâti, keyúhoinoake ákoyea koêku enepo hákoti kousókokono yuhôti koyuhóvoti ya iháke áta? Ako kalíhuina kó'iyeaneye. Koati vo'ókuke ne áta itúkinovo sasá'iti nonékuke Itukó'oviti ne íparaxokonoke ovâti.


text:
Énomone ngixínopinoe: Enepone koyuhoâti ya iháke áta, koatine áta yoko uhá koeti ovâti ne áta koyúhoyea ya iháke.


text:
Koáne enepone koyuhoâti ya iháke hána'iti imokóvokuti, koatine sasá'iti péti yoko Itukó'oviti, enepone Únae, koyúhoyea ya iháke.


text:
Koáne enepone koyuhoâti ya iháke vanúke, koatine iháke ivátakoku Itukó'oviti natíxea koyúhoyea yoko ihákemaka Itukó'oviti, enepone ivatákoati. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne. Kaná'uti ápeyea íperaxoke Itukó'oviti, hexakínoati póhuti yane uhá koeti yehí koeti ítikevo perêxo ndîzimu. Muhíkinova ne kálihunoe neóne xe'ókuke yóvoku kuteâti otélam yoko ereva ndúse koane kómiyum, peréxomaka ndîzimu ya koêkuti yé'akeye yêho. Itea enepone koâti nékone itíki yane Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, enepone itíki ponóvoti, koane itíkivo seánati, yoko kívivo Itukó'oviti, ákonoe itíka. Yoko énomone itukóvoxo koati nékone itíki ákotimaka kurí ixêa itíki ne po'ínuhiko koekúti.


text:
Itínoe kutí koeti komítiti inuxínoti po'ínuhiko xâne. Kutí kénoemaka xâne yuixóvoti veyópea kálihunoe hikê irinó'ekeovati ekáke ya koeku ákoyea itíkoake ne koâti hána'iti koekúti kuteâti itóvoku kámelu irinó'ekovati. Huirí kíxea nê'e, ako itíkoake. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne. Koati kutí ketínoe xâne kókoyuse kixoíxoti kipó'ikea enovópeti yoko ûto meúkeke, itea kúveuke koati ênoti ihómuyo. Énomone kénenoeye koeku itúkeovo ainóvoti váhere koekúti ovâ ne iséneu yoko kehá'ayi yaúpu'iki po'ínuhiko xâne, kutí kixévoti xâne hu'uxeâti ítukevo motovâti kirí'uxi apeínopiti.


text:
Itínoe farîzeu, koati kutí ketínoe komítiti. Kuteâti koeku kónokea sasá'iyea kúveuke ne enovópeti kipo'íkokono, énomonemaka koéneye kónokea sasá'ipea iséneu inúxotike motovâti sasá'iyeamaka heú koeti kixeku itíkivo. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne, vo'oku kutí kénoe katátumbana ivokóvoti hóhopu koyêti homóxeovo, uhé'ekoti xoko noixoâti, itea ya opékuke aínovo ope ivokóvoti ovâ yoko imuyúkoti.


text:
Énomonemaka kénenoeye noixópi po'ínuhiko xâne, kutí kénoe ponóvoti, itea enepone iséneu, aínovo semekénovo'iti yoko ákoti tôpi kó'iyeovoku vaherévokoti ovâ —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Kotíveti kixókonokumo ne ikútixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko</n>  <i>(Lk 11.47-51)</i></n> —‍Koati kotívetimo kêku itínoe éskiriba yoko farîzeu, ikítixapovoti koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne, vo'oku kéxepuko katátumbana porófetahiko koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, koane keúhe'ekinoa katátumbana neko xâne ponóvoti kixoku itúkeovo ivokóvotine.


text:
Ina kenôe: “Eneponi itukapu kaxena voxúnoekene vápeyea, ákoni vaxéna nekôyohiko koepéko porófetahiko mekúke” kénoe.


text:
Yane yiûho, koati keyuhópovoti itíkivo ámoripono koepékoati ne koyúhotihiko emo'u Itukó'oviti mekúke.


text:
Itínoe kutí koeti koéxoe! Itínoemaka ámoripono xâne kutí koeti koâti ipúhokovoti koéxoe! Ákonemo yoxéne ítivoa ne ipíhoponope Itukó'oviti.


text:
Yane apêtimo porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mbáhoe xepákukenoe, koane hóyeno ko'éxoneti yoko ihíkaxoti emo'u Itukó'oviti, itea apêtimo képeu xapákuke. Kene po'ínuhiko, kiruhúxoatimo. Kene po'ínuhiko, yihipóke'exoatimo he'úxinovokuke hé'e koane hekó'ixoatinoemo ya koêkuti pitivóko óvohikoku váherexea ítikeinoa.


text:
Itea kó'inokenemoye, motovâti itúkeovo yoúkekenoe yóno itina uhá koêti neko xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, koépeuhiko yoxúnoekene ukeâti kaxénake koépekeokonoku Âmbeu, enepone ponóvoti kixoku itúkeovo, tukú koeti kaxénake koépekeokonoku Nzakâriya, xé'a Mbarákiya, képeunoe ukeâti ne hána'iti imokóvokuti yonoti xoko áta yane kíndanake hána'iti imokóvokuti.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Vo'ókukehiko ra koekúti, oúkekemo ra xanéhiko apêti kó'oyene yonómo uhá koêti ra koekúti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Iyô Jesus vo'oku íhae Njeruzálem</n>  <i>(Lk 13.34-35)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Imáko ké'iyivoku itínoe íhae Njeruzálem. Aínovonoe iti xâne yómoti koépekea porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti. Aínovonoemaka iti koépekenati ovoxe Itukó'oviti páhoe xepákukenoe, hipokoâti ya mopôi. Kuteâti kíxoaku tapî'i ho'úxea ne xe'éxaxapa opékuke kêvi, ene ngahá'amaka ngíxeopineye, itea ákonoe yakáha'a.


text:
Koati ngixópitinoe: Ukeátine kó'oyene, ákonenoemo neíxapanu tukú koeti yaneko káxe ké'iyikumo: “Viháyu'ika rakene keno'ókoti páhoenovi Vúnae Itukó'oviti” yakoénoe —‍koéne ne Jesus. 


text:
 Koyuhôa Jesus uké'exeokonomo ne hána'iti imokóvokuti</n>  <i>(Mk 13.1-2; Lk 21.5-6)</i></n> Ipuhíkopeane Jesus ne témpulu, enepone hána'iti imokóvokuti, koeku pihópea, ahí'okovone Jesus ne íhikauhiko, ina so'ixínoahiko uhá koêti ne koexépoeti ítuke ne hána'iti imokóvokuti koáne oveâti xe'ókuke ipixoâti. 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Neíxoanenoe koeku uhá koeti râ'a? Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ákomo ápahuina mopôi pâredena ákoti katahínekexakana. Heu-heú koetimo kotóhinekexeokono —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Turi kotíveti koekúti</n>  <i>(Mk 13.3-13; Lk 21.7-19; 1 Pê 1.6-7, 2.19, 3.14, 4.12)</i></n> Yoko hane ivátaheixo ne Jesus oúkeke neko kali mopôi iháxoneti Olívera. Yane ahí'okovahiko íhikau. Koati ainóvotinehiko ákoti po'i xâne xapákuke. Ina kixohíko Jesus: —‍Yokóyuhoinovea ápepemo ra koekúti kixínevikemeku, yoko itukóvotimoye koekúti hoénaxovope ne kaxena itíkopivokumo nâti, yoko uké'eyeakumakamo ra kúveu mêum —‍koénehiko. 


text:
Vo'oku enómo xâne simôti xepákuke iko'ítukexoti înza. “Undi Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne” koetímo. Epó'oxo enómo xâne ítone aúpu'ikea.


text:
Koane yeyekóxotimo ápeyeane ákoti tôpi óvoku isukókoti, koane kemotímakamo po'ínuhiko eyekoûti ápeyea kahá'ati isúkeokoko, itea hákonoemo kenóko'i. Konókoti kó'iyeanemoye, itea haina hunókokumo ra mêum nê'e.


text:
Vo'oku inúxotike apêtimo íhae po'i poké'e isukóponoti xanéhiko íhae po'i poké'e. Koane apêtihikomakamo nâti isukókoti. Enómakamo hímakati yara kúveu mêum, koane ákomo tôpi óvoku iyuyôti poké'e.


text:
—‍Ikeítoponokonotinoemo kotíveti, koane apêtimo koépeuti xepákukenoe, epó'oxo yupihóvatimo púveopinoe ne xanéhiko ya uhá koeti koêkuti poké'e óvohikoku yara kúveu mêum vo'oku itíkivo hokónuti.


text:
Yaneko káxehiko, enómo kuríkoti hókeonu, koane enómo xâne itukóheovoti, kuríkotihikomo po'ínuhiko hokónuti xoko xanéhiko puvâti. Enómakamo puvokókoti.


text:
Enómo xâne koyúhoti itúkeovo páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u itea ákomo akána'uhiko, koane enómo xâne ítone aúpu'ikea.


text:
Epó'oxo vo'oku yupíheovomo ukóponea ne vaherévokoti, yupihovó koetímo xâne hokónuti isomókoti ákoyea omótovokoko okóvo.


text:
Itea enepone koxuná'ixovoti ingéneke ákoti aukápapu ikéne tukú koeti hunókokuke, énomonemo pihopô vanúkeke xoko Itukó'oviti.


text:
Yoko koyuhóvotimo ya uhá koeti kúveu mêum ra inámati ihíkauvoti koyúhoti koeku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne, motovâti kámea xanéhiko ya uhá koeti koêkuti poké'e óvohikoku yara kúveu mêum. Yane simóvotinemo hunókoku ra mêum —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Simapúne ne hána'iti tiveko koekúti</n>  <i>(Mk 13.14-23; Lk 21.20-24)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Enepo neixânenoe ne êno váhere koekúti yane óvoku koati sasá'iti kixovókuti, koesáyu'ixoati koane kotohínekexopati, kuteâti koeku yuhóke porofeta Ndaníye koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, hara ngôe vo'ókuke: (Yoko koêkuti yuhoíkoati râ'a, apásika éxea koeku kixó'ekone.)


text:
Kene koêkuti xâne ovoti ómomikokuke oúke pêno, hákone urúkopovo kúveu óvoku veyóponea koêkuti apeínoati, itea aká'ikaneye okóho'i.


text:
Yépemaikoponoe Itukó'oviti ákoyeamo itúkapu ya xapa kásati, áko'o ya sâputu ápeyeamo ra koekútihiko,


text:
vo'oku yaneko káxehiko, koati yupihóvatimo tivéko ne koekútihiko ákoti ápeyeaku kuteâti inâ turixóvo ra kúveu mêum tukú koeti kó'oyene, epó'oxo ákonemo ápeyeaku kuteâti tivéko ra koekúti.


text:
Yoko eneponi kaxu'íkenexakana neko káxehiko, ákoni iteóvati. Itea vo'ókukehiko ne noívokoe Itukó'oviti, enepohikone koati xanéna, énomonemo ákoino káxu'ikenexakana. 


text:
—‍Yane enepomo áva kixópitinoe: “Harâ'a ne Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne”, áko'o “Anêko yâko” ixekána, hákonoemo kitipôa.


text:
Vo'oku enómo xâne koyúhoti itúkeovo Mésiya, itea ákomo akána'u. Yoko enómakamo mahi porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti, itea aínovomo ákoti akaná'u. Itúkotihikomo êno hána'itinoe iyupánevoti yoko koekútihiko ákoti noíxeokonoku. Muhíkovamo ne koati noívokoe Itukó'oviti, enepohikone koati xanéna, mani koímaitimo íteokono vo'ókuke.


text:
—‍Énomone ngixínopinoe: Áva kixópitinoe: “Harakóxono ne Mésiya ya mêum ákoti apêti” ixâpi, hákonoe pihinêa. Koáne, “Harakóno he'onóvoti kúveuke ovokúti” áva kixópiti, hákonoemo kitipôa.


text:
Vo'oku kuteâti koeku ipixéneneoti uhá kíxea koúhapu'ikea vanúke ukeâti úkeaku ihâroti tukú koêti ya xoko onómekovoku káxe, énomonemo koéneye iyúseyea ne ngáyukopovope, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Ina itukínoamaka íhokoake ne kíxone. Hara kôe: —‍Koêkutimo óvoku ne ivokóvoti, énomonemakamo ho'úxovo varutútuhiko —‍kíxovokoxoane. <n>Enepone kixó'ekone yuho Jesus vo'oku varutútu, ako tôpi isóneunoa ihíkaxovatihiko ra Bîbilea. Hara póhuti isoneûti vo'ókuke: Kuteâti koeku ho'úxinovohiko ivokóvoti ne varutútu, ákoti apasíka etó'okoati, énomonemakamo koéneye ûti, uti kutípoti Jesus enepo aukápapu Vúnae. Vexoâtimo ákotimo apasíka etó'okoviti.</n>  


text:
 Koêkumo kayukápapu Jesus</n>  <i>(Mk 13.24-27; Lk 21.25-28; 2 Ts 1.7; 2 Pê 3.10; Ap 1.7; 19.11)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Koati ikénepokemo ne kotíveti koekútihiko ngixínopikenoe yaneko káxehiko, ákonemo parexa uhápu'ine ne káxe, hahakú koetínemo. Koánemaka ne kohê, ákonemo aúhapu'i. Irihíkovotimo ne hékere. Koáne ne po'ínuhiko koekúti apêti ya vanúkeke, itohínekexotimakamo.


text:
Yane apé koetínemo vanúkeke hoénaxovope nzeópope, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Iyókexotimo uhá koeti xâne yara kúveu mêum, koane noixóponutinemo ngena'ákapa xapákuke kapási ya vanúke. Xané ngixópotinemo njunáko koane êno únje'ene koeku indúkeovo hána'iti ihayú'iuti.


text:
Yane ínamo mbahuhíka ovónje, enepohikone ánju íhae vanúke óxea êno hónoti emo'u torombéta. Yane ho'uxópatihikomo ánju ne noívongoe, enepohikone koati njanéna koêkutimo óvohikoku yara uhá koeti kúveu mêum, omopâtihikomo vanúkeke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku xuve fîgu</n>  <i>(Mk 13.28-31; Lk 21.29-33)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Ivévakaikopo koêku ra xuve fîgu koáne ne ihíkauvoti ínzokoake. Enepo inamápone ne káva'o koane tûti, yéxoanenoe yé'exopeovone kaxena kevópope úko.


text:
Kúteanemaka koêku enepo neixânenoe uhá koêti ra koekúti ngixínopikemeku, yexoâtinemo yé'exeovone kaxéna.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepone xanéhiko apêtimo yaneko káxehiko, ákomo ivákapu koeku âvoyea kaúsakapu uhá koêti ra koekúti ngixínopikenoe ápeyeamo.


text:
 Kaxéna yoko orána ápepemo ne kíxone Jesus</n>  <i>(Mk 13.32-37; Lk 12.35-40, 17.26-36; 1 Ts 5.2; 2 Pê 3.3)</i></n> —‍Enepone kaxéna yoko orána ápepemo ne koekútihiko, ako exoâti itukóvotimoye, muhíkova ne ánju, enepohikone ovoxe Itukó'oviti íhae vanúke, muhíkovamaka ûndi, undi Xe'exa Itukó'oviti. Poéhane Nzá'a exôa.


text:
Yoko kuteâti koeku yaneko kaxénake Nôe, énomonemakamo koéneye enepo simapúne kaxena aúngopovope, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Vo'oku yaneko mekúke tumúneke ápepe neko êno koiníkoti, poéhane níkea, énoyeovo koane kâsatuxea yuíxovo neko xanéhiko tukú koeti yaneko káxe urúkovane Nôe neko hána'iti vatéke.


text:
Ákohiko iyúkinapa isóneu xanéhiko neko koekúti imókone apê neko koiníkoti. Yane heú kíxoane koúpa'ixeahiko. Énomonemakamo koéneye ne ngáyukopovope yara kúveu mêum, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Itíkinanoe iséneu râ'a: Eneponi exâ hóyeno únae ovokúti símeamo oméxoti koane ókoku símope, mani kuxó kixoíxoati. Ákoni síka ûrukeova ne óvoku.


text:
Énomonemaka kónokino usó kéyeyi, vo'oku ya koati ákoyeakumo kixápanu, énomonemo ngáyukopeovo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. 


text:
 Éxetina Jesus koeku únati yoko váhere ahinoêti</n>  <i>(Lk 12.41-48)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Itíkina iséneu koêku ne ahinoêti koati yuixóvoti ítukexeokonoke koane ponóvoti isóneu ítukeke, enepone ípihinoake pátarauxa éxea koêku ne po'ínuhiko ahínoe motovâti koúnakinoa nókone koatíke kaxénaxeokonoke.


text:
Itea enepo itukápu váhere ne ahinoêti, epó'oxo akoémaka isóneu: “Yupíhovane xu'íkeneyea ne mbátarauxa” akôe,


text:
ina turixápu yehépoke'exea ne po'ínuhiko ahinoêti ha'íne, koane yuixápu níkea, énoyeovo yoko kohíhiyea, naíxapu nê'e.


text:
Vo'oku seopó koetimo pátarauxa ya káxe koati ákoyeaku kuxápa, koáne ya ôra ákoyeakumaka éxa káyukopeovokumo.


text:
Yane koati kotívetimo kíxoaku pátarauxa ipihápana. Iyonópatimo xoko iyónopaku ne xâne ákoti aunáti kixoku itúkeovo ikútixapovoti sasá'iti ya po'ínuhiko. Koáne enómo iyókexoti koane ngarútutukexea ôe vo'oku hána'iti tiveko koêku ya xoko iyónopokonokuhiko. 


text:
 Ihíkauvoti apêti íhokovoke koêku ne yehí koeti ârunoe</n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Enepone natíxea Íhae Vanúke xapa xâne, hane koéneye yehí koeti ârunoe, ainóvoti omoti íhaku yukúna koúhapu'ikope okotúmonexoponoti koyénotimo.


text:
Enepone ârunoehiko ákoti isóneu, ákone áhupa irúmene yukúna. Ina kixohíko ârunoe ko'isóneutihiko: “Peréxavi kalihú koeti ho'o yikúna, vo'oku kahá'ane ípukeovo ra yukuna ûti” koénehiko. 


text:
—‍Ina yumopâ ârunoehiko ko'isóneuti: “Ako yusíka, mará'inamo heú vákoe kónokinovovi. Pihé'evonoe xoko kavaneâti, venéxapana” kíxoanehiko. 


text:
—‍Koáne, pihónehiko vanéxoponea. Itea koeku píheahiko, seópone ne koyénoti kúxoixoponehiko. Yane enepohikone usokó koyêti, xané kixópanehiko ne koyénoti úsa'ixopeovo xoko áyui kasâtuxoti. Yane exéxopovone ne pahapéti. 


text:
—‍Kali xu'ikénene, aúkopovohiko neko ârunoe ákoti isóneu. Ina vaukóhiko: “Unaém, Unaém, míhe'akinavea ra pahapéti” koénehiko. 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Usokó yákoyenoe, itíkapu iyukóvoti isóneu vo'oku ako yéxa itukóvotimoye kaxéna koane orána ne aúngopovope —‍koéne. 


text:
 Ihíkauvoti apêti íhokovoke koeku mopo'âti ahinoêti</n>  <i>(Lk 19.11-27)</i></n> Ina koepómaka ne Jesus: —‍Enepone natíxea Itukó'oviti xapa xâne, hanemaka koéneye hóyeno yonoti po'íke poké'e. Tumúneke píhea, iháxihiko ahínoe porexoâti kóyoninoa apeínoati óvokuke.


text:
Ina porêxo po'i ahínoe, singu koeti pe'u tiûketi. Yoko póhutihiko pê'u, êno ovâti. Kene ne po'ínu ahínoe, pí'a pê'u námoe. Kene po'ínu, poéha pê'u. Hara exôa poréxokonoke póhutihiko ahínoe kuteâti kixoku ahúkoko ya itukétike. Yane pihóne neko pátarauxa.


text:
Eneponeko ahinoêti namúkoti singu koeti pe'u tiûketi, ehá'axo namúkoa, pihóne oposíkoati kíxoaku kohíyakea neko tiûketi. Yane ápene ehópo po'i singu koeti pê'u.


text:
Itea eneponeko namúkoti póhuti pê'u, pihóne kehókoponea uhôro iyónoaku hé'onea neko tiûketina pátarauxa. 


text:
Ina ahi'ókovo pátarauxa neko namúkoti singu koeti pe'u tiûketi. Yane poréxopane po'i singu koeti pê'u tiûketi êho, koane kíxea: “Unaém, singu koé'epepo pe'u tiûketi peréxonuke. Kó'oyene anéyepo po'i singu koeti pê'u enjó'inopi” kíxoane. 


text:
—‍Ina kixôa pátarauxa: “Mbiú koe ítike. Iti koati únati ahinoêti yuixóvoti ítuke. Koeku kó'iyeaneye ítike yane kali mboréxopike, kó'oyene mborexópitinemo yéxi koeku koati xu'ínatiya. Yókopone, kaha'iné íxepanu ya elókeyea ongóvo” kíxoane. 


text:
—‍Yane ina ahi'ókovo neko ahinoêti namúkoti pi'âti pe'u tiûketi. Hara kôe: “Unaém, pí'apepo pe'u tiûketi peréxonuke. Kó'oyene anéyepo po'i pi'âti pê'u enjó'inopi” kíxoane. 


text:
—‍Ina kixôa pátarauxa: “Mbiú koe ítike. Iti koati únati ahinoêti yuixóvoti ítuke. Koeku kó'iyeaneye ítike yane kali mboréxopike, mborexópitinemo yéxi koeku koati xu'ínatiya. Yókopone, kaha'iné íxepanu ya elókeyea ongóvo” kíxoane. 


text:
—‍Koati hunókokuke, simóne ne namúkoti póhuti pe'u tiûketi. Hara koéne: “Unaém, enjoâti itíkivo hóyeno ákoti omotóva ikómohixeokono. Iti xâne itíxoti upánini ákoyea neóne. Ápemaka yêho upánini ákoyea nêa.


text:
—‍Ina kixôa pátarauxa: “Koati iti váhere ahinoêti ákoti yuixápu ítuke. Yéxoanini indúkeovo xâne itíxoti xoko ákoyeaku nóne, koane ápeyea ênjo xoko ákoyeaku ngurika ake nónem.


text:
Mani konokoâti ípihi bánkuke ne ndiûketina motovâti ikó'itukexeokono. Yane koeku nzeópea kó'oyene mani ihiyákotine” kíxoane. 


text:
—‍Ina kixôa únae tiûketi ne po'ínuhiko ahínoe: “Viyápinoe tiûketina nê'e. Hane peréxapa apêti yehí koeti pê'u.


text:
Vo'oku uhá koeti xâne xu'ínati êho, kuri'úxinokonoatimo. Yanê'e, yupihovó koetíneoxomo êho. Itea enepone ákoti axu'ína êho, muhíkova ne kali apêti xokóyoke veyopeôkonoatimo.


text:
Kene ne ahínoe ákoti yuixápu ítuke, kiríkanoe xapa êno hahákuti, óvokumo iyókexoti yoko ngarutútukexoti ôe vo'oku êno tiveko koêku” kíxoane pátarauxa —‍kôe éxetina Jesus. 


text:
 Yonópokumo póhutihiko xâne hunókokuke ra mêum</n>  <i>(Ap 20.11-12)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Enepomo aungápapune, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, exákanane indúkeovo koati hána'iti ihayú'iuti nâti, anjenápanemaka uhá koeti ánju íhae vanúke, enepohikone ovoxe Itukó'oviti, ínamo ivandákapa xoko ivándakoku nandíxea koeku indúkeovo hána'iti nâti.


text:
Yane ho'uxóvotimo uhá koeti xâne nonénguke ukeâti póhutihiko poké'e, koêkuti óvohikoku yara kúveu mêum. Ínamo nzaxakéxapa ne xanéhiko kuteâti kíxoaku koyónoti su'ûso háxakexopea ne su'ûso yoko váxikita.


text:
Haramo injíkopahiko ne njanéna, enepohikone ínzokoke su'ûso, énjopeke xoko óvokumo ne ngahána'iu. Kene ne ínzokoke váxikitahiko, lombékukemo injíkopahiko.


text:
Yane ínamo injâ ne ovotíhiko énjopeke yaneko exákanane indúkeovo koati hána'iti nâti: “Kiná'akapa, itínoe itúkinokemo únati ne Nzá'a. Yûrukapapa ra natíxoku Itukó'oviti koúnaenopine ukeâti inâ apê ra kúveu mêum.


text:
Vo'oku yaneko épekeonuku hímakati, peréxonunoe nînga. Epékonu úne, peréxonunoemaka úne. Koeku úngea po'i poké'e, peréxonu óngea yóvokuke.


text:
Akô'o ímbovo, peréxonunoemaka ímbovo. Nga'aríne, kétarakonunoe. Óvom ika'ákovokutike, neíxopononu” ngixoâtihikomo. 


text:
—‍Yane ínamo ixânu ne ponóvoti kixoku itúkeovo: “Unaém, ná'aye noíxeopi ûti épekeopi hímakati ina porexópi uti nikokónoti? Ná'ayemaka poréxeopi uti úne epékopi?


text:
Ná'aye poréxeopimaka uti yóki vóvokuke yukêa po'i poké'e? Ná'aye noíxeopi ûti ákoyeaku ípevo, ina porexópi uti ípevo?


text:
—‍Ínamo injâ yaneko exákanane indúkeovo koati hána'iti nâti: “Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Heú koeti apê ítikeinoa ra kálihunoe hokónuti, enepone kutí ngíxone mbo'ínuhiko, koati undímaka kixéneye.” 


text:
—‍Ínamakamo injâ ne ovoti lombékuke: “Yahíkuxipununoe, itínoe imbíhopononemo. Yenápanoe ipihóponovokutike xapa yúku ákotinemo ípukeovoku koúsokinokonoake ne Ndeâpu yoko uhá koeti ndémoniuhiko ovóxe.


text:
Koeku úngea po'i poké'e, ákonoe peréxanu óngea yóvokuke. Akô'o ímbovo, ákonoe peréxanu ímbovo. Nga'aríne koane óvom ika'ákovokutike, ákonoe neíxapananu” ngixoâtimo. 


text:
—‍Ínamo ixanúhiko: “Unaém, ná'aye noíxeopi ûti épekeopi hímakati, áko'o epékopi úne? Ná'ayemaka noíxeopi ûti yukîti po'i poké'e, itukovo ákoti ípevo, áko'o itukovo ke'aríneti itukovo ike'ákovoti, ákoti katarákapi ûti?” 


text:
—‍Yane ínamo injáhiko: “Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Heú koeti akô'o ketaráka ne koati kálihunoe hokónuti, koati undínemaka kixéneye” ngixoâtihikomo. 


text:
—‍Yane yonópotihikomo ipihóponovokutike nekôyo ákotinemo hunókoku. Kene ne ponóvoti kixoku itúkeovo, ákonemo hunókoku ópea xoko Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Oposíkokonone kixoku koépekeokono ne Jesus</n>  <i>(Mk 14.1-2; Lk 22.1-2; Xu 11.45-53)</i></n> Uke'éxoane Jesus íhikaxea uhá koêti ra ihíkauvoti íhikaxone, hara kíxovokoxo íhikauhiko: 


text:
—‍Yéxoanoe pí'ayeane káxe âvoti simóvotinemo kaxena kóyuipe ûti, enepone Páskoa. Yane nguri'ókokonotinemo xanéhiko kuruhúxonutimo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yoko enepohikone tuti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, koáne ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu, ho'úxovonehiko yane óvoku koati payásoti ya uhá koeti sasedóti koéhati Kaífa.


text:
Hara koéhiko: —‍Itea ako yusíka itúkeovo xapa ayuíti mará'inamo ímaikexapu ra xanéhiko —‍koénehiko. 


text:
 Jesus ya Mbétanea</n>  <i>(Mk 14.3-9; Xu 12.1-8)</i></n> Yoko Mbétanea óvoheixo ne Jesus óvokuke Símaum, eneponeko unatípeati koati váhere arinéti iháxoneti lépara.


text:
Yane ahí'okovane sêno omoti íhaku xêru, itukéti ya hopú'iti mopôi iháxoneti alabásturu. Yoko puhí kôa êno kohépiti xêru iháxoneti báusamu. Ina ovopú'iko Jesus yane xêru koeku vatá kóyeyea xe'ókuke mêsa.


text:
Noixoâne íhikauhiko Jesus, êno poé'ainoahiko isóneu neko sêno. Hara koéhiko: —‍Na koeti évokinovo ra êno kohépiti xêru?


text:
Mani êno tiûketi ovâti akavánevo, ínani parekéxakana xanéhiko ákoti apeínoati ne ésa'i —‍koénehiko. 


text:
Yoko kámeane Jesus neko yûho. Yane hara kíxovokoxoa: —‍Na koeti ikétivexinoanoe koêku ra sêno? Koati únati koekúti ítukeinonu.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ya uhá koeti kúveu mêum, koêkutimo koyúhovoku ra inámati ihíkauvoti ínzikaxone, koyuhókonotimakamo ítukeinonu ra sêno, puyákoponeovakemo okóvo xâne ra sêno —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Oposíkoane Njûda kíxoakumo kuríkea ne Jesus xoko puvâti</n>  <i>(Mk 14.10-11; Lk 22.3-6)</i></n> Yanê'e, ápe póhuti yane nduse koeti íhikau Jesus, enepone koéhati Njuda Iskarióti, pihôti yúho'ixoponea neko tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke. Hara kôe yuhópoinoa: 


text:
—‍Namo yé'aye peréxonuke nguri'ákapeanoe ne Jesus? —‍kíxovokoxoane. Yane poréxoanehiko tirinta koeti pe'u tiûketi péhu.


text:
 Pahukôa Jesus kóyuseyeovo níkokuhikomo xapa ayuíti</n>  <i>(Mk 14.12-16; Lk 22.7-13)</i></n> Yaneko inúxoti káxe xapa áyui jûdeu hó'eke, níkeakuhiko pâum ákoti kohiyákoati, ahí'okovo Jesus ne íhikauhiko koane kíxea: —‍Na kehá'a kóyuseoponea ûti ne vóvokumo níkea ûti xapa ayuíti? —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Pîhe pitivókoke xoko xâne ngixínopike. Hara íxepana: “Pahukó'oviti yâyeke ne Ihíkaxoti. Hara koe páhoenovi koyúhopoinopea ûti: ‘Simóvone oránam. Yóvokukemo óvom níngea xapa ayuíti, ûndi yoko ínzikauhiko’ íxeamo” —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Exókoa Jesus itukóvotiye ne kurikoâtimo xoko xanéhiko puvâti</n>  <i>(Mk 14.17-21; Lk 22.21-23; Xu 13.21-30)</i></n> Hahaméne yanekôyoke, ivátakone ne Jesus xe'o mêsa, koáne neko nduse koeti íhikau xánena.


text:
Koeku níkeahiko, hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Anéye póhuti xepákukenoe itûkoheovoti koeku hókeonu, yoko kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane yupihovó koénehiko ikáxu'iyea okóvo koane turíxeovonehiko pohú pohu kó'iyea kíxea Jesus: —‍Unaém, undíperameamo? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepone xané kixónuti yendémekea utókuke, énomone itûkoheovoti koeku hókeonu nê'e, kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti.


text:
Koati kaná'uti ngoépekeokonomo kuteâti koeku yutóxeovo ya emó'uke Itukó'oviti vo'ónguke, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, itea koati kotívetimo koêku ne kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti. Yusikóneni ákoyea ipúhika yara kúveu mêum —‍koéne. 


text:
Yane ina kôe ne Njûda, enepone kurikoâtimo xoko xanéhiko puvâti: —‍Ihikaxotí, undíperameamo? Ina yumopâ Jesus: —‍Enepone yépemonuke, kaúhapu'ikoa itúkeovomo îti —‍kíxoane. 


text:
 Níko ne evo Jesus xapa áyui Páskoa</n>  <i>(Mk 14.22-26; Lk 22.15-20; 1 Ko 11.23-25)</i></n> Koeku níkeahiko, veyo pâum ne Jesus, ina ikoró'ixovo xoko Itukó'oviti. Yane honó'ekexoa ne pâum, ina porekéxoamaka íhikau koane kíxovokoxea: —‍Víyanoe, níkeanoe. Enepora pâum, mûyom kixó'eko —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane ina namukôa Jesus ne enovópeti koane íkoro'ixeovo xoko Itukó'oviti. Yane pôrekexoane íhikau koane kíxovokoxea: —‍Yénapa, heú ketínoe.


text:
Vo'oku enepora víyum, hane kixó'eko indína ovokínovotimo êno xâne, ésa'i (inámati) kixovókuti ítukeino xâne ne Itukó'oviti motovâti itúyopea pahúnevo.


text:
Koati ngixópitinoe: Ukeátine ra káxe kó'oyene ákoyeanemo énoyeovangu hô'o ra ha'i úva tukú koetímo neko káxe angahá'inepopinenoe vénoyeovomaka inámati ho'o úva ya natíxoku Nzá'a vanúkeke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhó'inoa Jesus koêkumo ne Simaum Pêturu</n>  <i>(Mk 14.27-31; Lk 22.31-34; Xu 13.36-38)</i></n> Ina kixovókoxoamaka Jesus ne íhikau: —‍Enepoyara yóti, hána'itimo poé'ayeanoe iséneunonu, koane uhá ketínoemo kiríkinu kuteâti koeku yuho Itukó'oviti emó'uke, enepone koêti:  “Ngoepékoatimo ne koyónoti su'ûso, yane uhá koetimo itóhineheyea ne óyonone” kôe —‍kíxovokoxoane Jesus ihókovati ne koyónoti su'ûso.  Zacarias 13.7 


text:
Ina kixovókoxopakomaka: —‍Itea enjepúkapane ungópea xapa ivokóvoti, inuxó ngoépotimo timúnekenoe ya Ngalíleya. 


text:
Yane ina kixôa Pêturu: —‍Yusíkotimo poé'ayea isóneunopi ne uhá koeti po'ínuhiko xâne koane kuríkeopihiko, itea ûndi, ákomo kalíhuina nguríkea nzókeopi. 


text:
Ina kixôa Jesus ne Pêturu: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopi: Kó'oyene yara yóti tumúnekemo éneyea tapî'i, mopo'âtinemo keyuho ákoyea yéxanu —‍kíxoane. 


text:
Ina kixopâmaka Pêturu: —‍Ákomo kalíhuina ngoyúhoyea ákoyea énjapi, muhíkova okonókovo xané ngíxeopi képekikono —‍kíxoane. Kúteanemaka yûho ne po'ínuhiko íhikau Jesus. 


text:
 Koeku Jesus koitóponovo kotíveti ya Njetisémani</n>  <i>(Mk 14.32-42; Lk 22.39-46)</i></n> Úkeane pího ne Jesus yoko íhikauhiko ya xoko omómikokuti iháxoneti Njetisémani. Simoánehiko, hara kíxovokoxoa Jesus ne íhikau: —‍Ivétakavonoe yâye koeku indúkoponeako orásaum yâko tumûneke —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina ómo Pêturu yóko'o neko pi'âti xé'a Nzebêdeu. Yane turíxovone ikáxu'iyea okóvo ne Jesus yoko yupíheovo kotíveyea isóneu.


text:
Hara kíxoahiko Jesus: —‍Yupihovó koéne êno hána'iko ra ikáxu'ine ongóvo, kutí koe tiveko pevóti. Yavânenoeye njokóyoke. Hákonoe imêko koeku kehá'ineyinu —‍koéne. 


text:
Kali ahikú koéne ne Jesus, yane ipúyukexo xaneâti ísu'okea nône poké'eke epémoti Itukó'oviti. Hara koe yûho: —‍Pai, yáhikuxapinana ra êno hána'iti tiveko ngoêkumo enepo yakahá'a. Itea haináya anjáke itea itúkapu yahá'inonu kousókovo ya njokóyoke —‍koéne. 


text:
Yane ina kayukópovo xoko íhikauhiko. Inu'í kixópane imókeahiko. Ina kíxo Pêturu: —‍Ákonoe ite ákoyea iméka koeku kehá'ineyinu ya kúveu póhuti kali ôra?


text:
Hákonoe imêko, koane itíkanoe orásaum maka hákone ikerókovo enepo simâpi tiú'iti koekúti hixépikonoke. Vo'oku ya iséneuke, usó kéyenoe, itea ya oránake mani kénokiku kétiu'ikivoxo, ú'uso koyéneoxo muyá'iyea iséneunoe —‍kíxoanehiko Jesus. 


text:
Ina kayukópovamaka itúkoponea orásaum. Hara koépomaka yûho: —‍Pai, enepora êno tiveko ngoêkumo, itukapu konokoâti ákoyea ahíkuxeapunu, ongonókoa véngeako, itúkapuikopo yahá'inonu kousókovo ya njokóyoke —‍koéne. 


text:
Yane káyukopovonemaka xoko íhikauhiko. Inu'í kixópanemaka ímohikea. Koáhati yupihóvoti uheko ixépahiko.


text:
Ina kayukópovomaka itúkoponea orásaum. Yoko mopó'apene ituko orásaum. Kuteâti koeku yûho inúxotike, énomoponemaka koéneye. 


text:
Ina kayukópovomaka xoko íhikauhiko. Hara kíxoahiko: —‍Yanéyeikonoe iméki koane yómomiki? Simóvone ne ôra, nguri'ókokonotinemo xanéhiko váhere kixoku itúkeovo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Yexépukanoe, hingá! Kenó'okone ne itûkoheovoti ingéneke, enepone kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti —‍kíxoanehiko. 


text:
 Ika'ákokonone Jesus</n>  <i>(Mk 14.43-50; Lk 22.47-53; Xu 18.3-12)</i></n> Ixómoiko koyûho ne Jesus, simóne Njûda, póhuti yane nduse koeti íhikau. Yoko koati opoíkovoti xánena omotíhiko hána'itinoe pirítau yoko pulô'i isukópeti. Aínovo páhoe tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke koane po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu.


text:
Yoko enepone hóyeno kuríkoti Jesus xoko xanéhiko puvâti, ápe emó'uinoa ne xánena tumúneke píheahiko. Hara kíxoa: “Enepone hóyeno nziúnoneumo, énomonemo nê'e. Iké'akanenoemo” kíxoanehiko.


text:
Ehá'axo sîmo ne Njûda, ahí'okovone Jesus koane yúhoikea: —‍Únati Ihikaxotí —‍kíxoane, koane siunoné kíxeane.


text:
Itea hara kíxoa Jesus: —‍Iningoné, enepone simíneke, ípiheane kó'oyene, hákone ike'ókorixoa —‍kíxoane. Ina ahi'ókovo Jesus ne xanéhiko, yane namúkoanehiko, ina ika'ákoa.


text:
Itea apé koene póhuti yane xáneheixone Jesus hekoti hána'iti pirítau. Maturukenó kixone ahínoe koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yunákapa ne hána'iti piríteuna. Vo'oku uhá koeti xâne ikoítukexoti hána'iti pirítau isúkea, pirítaumakamo veyópinokono koépekeokono.


text:
Ikítixati mani ákoti pahukínanu Nzá'a ákoti yumaxápu ovóxe, enepone ánju íhae vanúke kotíxoponeonu yara ókoku ôra eneponi embemâ?


text:
Itea eneponi akoéneye, ákoni kaúsakapu ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti koyúhoti kónokea ngíxeokononeye —‍kíxoane. 


text:
Yane hara kíxovokoxoa Jesus neko êno xâne: —‍Undí'ikopo koati koyuvôrixovoti ísukenati omó kixínekenoe hána'iti pirítau yoko pulô'i isukópeti nemúkoponinunoe? Uhá koeti káxe, koati óvonzeixokunepepo xepákukenoe ya hána'itike imokóvokuti inzíkaxoti, yoko ákonoe iké'akanu.


text:
Itea kó'inokeneye uhá koêti ra koekútihiko, koati simóvotine kuteâti ne yútoehiko porófeta nóvo ya emó'uke Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane. Yane kurí kixone Jesus ne íhikauhiko, kohó'ikene. 


text:
 Omokóno Jesus nonékuke koati payásoti yúhoikovoku jûdeuhiko</n>  <i>(Mk 14.53-65; Lk 22.54-55, 22.63-71; Xu 18.12-14, 18.19-24)</i></n> Yane enepohikone ika'ákoti Jesus, omópanehiko óvokuke Kaífa, enepone koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke. Yoko ho'úxovonemakaya ne éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse, koánemaka ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu.


text:
Kene Pêturu, ákone malíka kixoku hókea Jesus. Tukú kíxoa kíndanake óvoku koati payásoti ya uhá koeti sasedóti. Yane ûrukovone, ina ivatáko xapákuke neko ahinoêtihiko kaha'âti noíxea kixókonokumo ne Jesus.


text:
Yóko'o neko tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, koane uhá koêti neko pahúkotihiko xoko koati payásoti yúhoikovoku jûdeuhiko, opósiko xâne usó koyêti itúkoheyeamo koeku Jesus motovâti koyúhoyea motókeyea koépekeokono.


text:
Itea ako ínixahiko kuteâti ne âha upánini enó'iyea koyúhoti nonekútike yane yuhoíkovokuti, itukóheyeati koêku. Ehane ápe pi'âti hóyeno koêti: 


text:
—‍Hara koe yûho ra hóyeno: “Motóva ngotóhineyea ra sasá'iti óvoku Itukó'oviti koane ngoéxepukopeamaka ya kúveu mopo'âti káxe” kôe —‍koénehiko. 


text:
Yane exépuko ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeuhiko hó'eke. Hara kixo Jesus: —‍Ákomo se'íkapa yûho ra xanéhiko koyúhoti ápeyea váhere ítike? 


text:
Itea yunu-yunú koéne ne Jesus. Ina koepómaka ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti: —‍Ya iháke koati kaná'uti Itukó'oviti mbahúkopi yimópinu. Iti Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne, enepone Xe'exa Itukó'oviti? 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Koati yépemonuke kouhápu'ikoa indúkeova. Yoko koati ngixópitinoe: Keno'ókoti káxe neixóponutimo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne vatá ngoyépotimo éxopeke Itukó'oviti, enepone apêti xunáko pahúkea uhá koêti. Neixónutimo ungapeâne vanúke koeku evénzekopea xapa kapásihiko —‍kíxoane. 


text:
Énomone yanê'e, kávarerekexopone ípovo muyókuke ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, éxokovope yupíheovo ímaikinova neko yuho Jesus, ina kôe: —‍Koati itûkovoti Itukó'oviti râ'a. Ákone vokónoko po'i koyuhó'inoveati pahúnevo. Kéminenoe yûho. Koati itûkovoti Itukó'oviti.


text:
Ná'ikopo kó'inoayenoe iséneu kó'oyene? Ina yumopâ po'ínuhiko tuti jûdeu: —‍Konókoti koépekeokono —‍koénehiko. 


text:
Yane ápenehiko apurúnoneati. Kene po'ínuhiko ipúsokoa. Ina apémaka po'ínuhiko isukoâti koeku kó'iyeahiko: 


text:
—‍Mahí'ipepo iti koati Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne. Íhexaikopo itukóvotiye ra isukópiti —‍kíxoanehiko. 


text:
 Koyuhôa Pêturu ákoyea exa Jesus</n>  <i>(Mk 14.66-72; Lk 22.56-62; Xu 18.15-18, 18.25-27)</i></n> Yoko vaata kóye Pêturu meúkeke kíndanake ne ovokúti. Yane apé koéne seno ahinoêti ahi'ókovati. Hara kíxoane: —‍Koati itímaka xáneheixone ne Jesus, enepone íhae Ngalíleya. 


text:
Ina pihôpo xoko vekokúti xe'ókuke pahapéti. Yane apé koéponemaka po'i seno ahinoêti noixoâti. Ina kixôa neko po'ínuhiko xanéya: —‍Enepora hóyeno, xáneheixonemaka Jesus, enepone íhae Nazâre —‍koéne. 


text:
Yane ina koepómaka ne Pêturu: —‍Ako énja ne hóyeno kíxene —‍koéne. Yoko ihákemaka Itukó'oviti koyúhoyea itúkeovo koati kaná'uti ne yûho ákoyea éxa.


text:
Avo áxu'ikene, ina ahi'ókovohikomaka Pêturu ne xanéhiko yane óvoheixoku. Hara kíxoahiko: —‍Koati kaná'uti itíkivo po'ínumaka xáneheixone ne hóyeno vo'oku í'iyuse kóyeyea ya kixeku keyúhoyi —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane ina ikaná'uxoaxo Pêturu koyúhoyea ákoyea éxa. Hara koépomaka: —‍Ako énja ne kíxenenoe. Ngayumákapunemo, ipihápananu Itukó'oviti enepo nzemekékexinapinoe —‍koéne. Ehá'axo koyúhoa Pêturu nê'e, éneone tapî'i.


text:
Yane puyákoponovane okóvo neko yuhó'inoa Jesus, enepone koêti: “Tumúneke éneyea tapî'i, mopo'âtinemo keyuho ákoyea yéxanu” koêti. Ina ipuhíkopea Pêturu neko óvoheixoku. Koati iyôti koeku yupíheovo kotíveyea isóneu. 


text:
 Omokónone Jesus xoko Pilátu</n>  <i>(Mk 15.1; Lk 23.1-2; Xu 18.28-32)</i></n> Yuponíne, ho'úxovone uhá koêti neko tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, koáne ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu, oposíkinoati isóneu kixókumo koépekea Jesus.


text:
 Koepékopovo Njûda</n>  <i>(Át 1.16-19)</i></n> Yóko'o ne Njûda, enepone kuríkoti Jesus xoko xanéhiko puvâti, noixoâne koúsokeanehiko isóneu koépekeamo Jesus, yupihovó koene ikótivexea isóneuke ne ítuke. Úkeane aukópovo xoko tutíhiko sasedóti yoko po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu. Yane kuríkopa neko tirinta koeti pe'u tiûketi, péhu xokóyokehiko koane kíxovokoxea: 


text:
—‍Koati hána'iti mbahúnevo, vo'oku ako váhere ítuke ne hóyeno ngurí'okopikenoe. Ina kixoáhiko: —‍Keyumákapune. Yoúkekemo yóno ne koekúti —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kurihíkopa Njûda ne tiûketi kúveuke neko hána'iti imokóvokuti. Yane ipúhikopeanehiko ina kotitínoponovo. 


text:
Yane veyópane tutíhiko sasedóti neko tiûketi koane kó'iyeahiko: —‍Ako yusíka vípihea ra tiûketi xoko unákovoku tiûketi íparaxeokonoke Itukó'oviti, pôreu xanéhiko, vo'oku itúkeovo ésa'i óvokeovo íti —‍koénehiko. 


text:
Kousókonehiko isóneunoa, ina vanêxo itátane poké'e yane tiûketi xoko véyokuhiko móte ne ipôti, itukópatihiko ekóxopoku ivokóvotihiko ákoti itukapu íhae ne poké'exa.


text:
Énomone yanê'e, koúsokovone neko kúxoti yutoéti ya emó'uke Itukó'oviti, yútoe porofeta Njerémiya, enepone koêti: “Eneponeko tirinta koeti pe'u péhu, ésa'ixeake po'ínuhiko íhae Izarâe neko hóyeno,


text:
énomone veínoa vanéxeahiko itátane poké'e xoko véyokuhiko móte ne ipôti, kuteâti páhoenonu Vúnae kó'iyeaneye” koêti. 


text:
 Epemó'ikoa Pilátu ne Jesus</n>  <i>(Mk 15.2-5; Lk 23.3-5; Xu 18.33-38)</i></n> Yoko xe'ó kóyene ne Jesus nonékuke Pilátu, enepone ngovenâdo. Ina kixôa Pilátu: —‍Ití'oxo natina jûdeuhiko? Ina yumopâ Jesus: —‍Enepone yépemonuke, kaúhapu'ikoa indúkeova —‍kíxoane. 


text:
Yane koyúhoa tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke ápeyea váhere ítuke ne Jesus. Kúteanemaka yûho ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu, itea ako yumápa Jesus.


text:
 Pahukókono Jesus kurúhuxeokono</n>  <i>(Mk 15.6-15; Lk 23.13-25; Xu 18.39-19.16)</i></n> Yóko'o yaneko káxehiko, kaxena áyui jûdeuhiko, kóyekune kuríkopea póhuti iká'aeti ne Pilátu, koêkuti épemone xanéhiko kuríkopeokono.


text:
Koeku ho'uxoké kóyeyea neko xanéhiko, hara kíxovokoxoane Pilátu: —‍Kuti kehá'a nguríkopinopeanoe, Mbarâba? áko'o Jesus, enepone iháxoneti páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne, enepone Mésiya kixoneti —‍kíxovokoxoanehiko. 


text:
Yoko éxoa Pilátu ímaikinovo Jesus ne tuti jûdeu vo'oku íyokeovahiko xunáko kutí'inoke kurikoâtihiko xokóyoke.


text:
Koeku óvoheixea Pilátu yuhoíkovokutike, apé koene ominoâti yuho yêno. Hara koe yuho páhoenoa: —‍Néxipa ne yâha kíxi ra hóyeno ponóvoti kixoku itúkeovo, vo'oku yara yóti, ngoítoponovo kotíveti ya njopúneke vo'ókuke ra hóyeno —‍kôe. 


text:
Itea enepohikoneko tuti sasedóti yóko'o neko po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu, ítokuxo okóvo xanéhiko épemea itúkeovo Mbarâba kurikópokono koeku koépekeokonomo ne Jesus.


text:
Ina kixovókoxopamaka Pilátu neko xâne: —‍Kuti kehá'a nguríkopea yara pi'âti? Ina yumopâhiko: —‍Hane kiríkapinavi Mbarâba. 


text:
Ina koepómaka ne Pilátu: —‍Kene ra Jesus iháxoneti Mésiya, na ínjaye? —‍Kirúhuxa —‍koénehiko uhá koêti neko xâne. 


text:
—‍Kutí'ikopo itúko pahúnevo ra hóyeno? —‍kíxovokoxopanemaka Pilátu. Itea inamá'axo koxunáko vaúkexea neko xanéhiko kónokea kurúhuxeokono ne Jesus. 


text:
Noixoâne Pilátu ákoyeanemo íta ípokea isóneuhiko koane yupíheovo ukóponea omoxohí kó'iyea yoko ímaikexeovo neko xanéhiko, yane pahúkone veyóponeokono úne. Ina kipovó'uxovo nonékuke neko xanéhiko koane kó'iyea: —‍Hainamo oúngeke yóno itína ra hóyeno (ponóvoti kixoku itúkeovo). Itínenoemo exâ koêku enepo yakahá'a képeki —‍kíxovokoxoane Pilátu. 


text:
Yane hara koéne uhá koêti neko xanéhiko: —‍Kayumákapunemo itúkeovo voúkeke yóno itína yoko oúkeke xe'éxaxapa ûti —‍koénehiko. 


text:
Yane kuríkopinoanehiko Pilátu neko Mbarâba. Ina pahûko yehépoke'exeokono Jesus yane kurí'okoanehikomaka kurúhuxoponea. 


text:
 Koemóke'ea húndaruhiko ne Jesus</n>  <i>(Mk 15.16-20; Xu 19.2-3)</i></n> Énomone yanê'e, enepohikone húndaruna Pilátu, omopo Jesus óvokuke Pilátu, enepone óvokumaka natíxea. Yane heú kíxoane ho'úxea ne po'ínuhiko húndaru xoko Jesus. Yakuku-yakukú kíxoanehiko.


text:
ínamaka itukínoahiko kôroa. Yoko ainóvoti ka'áveti káva'o tikóti veínoa úhekexea, ina ipíhea tutíkuke koane itúkinoahikomaka puló'ina, ómo'ixone éxopeke vô'u kuteâti koeku ómo'ixone nâti, hoénaxovope itúkeovo pahúkoti. Yane ina ipuyúkexinoahiko húndaru koemóke'eati koane kó'iyeahiko: —‍Iháyu'ikakana ra natina jûdeuhiko —‍koénehiko koémoke'eyea. 


text:
Uke'éxoanehiko komóhiyea, ina veyopeâhiko ne harará'iti hamá koeti ípovoxeakemekuhiko, ina itukópinoamaka ne koati ípovo. Úkeane omáhiko kurúhuxoponea. 


text:
 Kuruhúxokonone Jesus</n>  <i>(Mk 15.21-32; Lk 23.26-43; Xu 19.17-27)</i></n> Koeku píheahiko kurúhuxoponea Jesus, tokononé koénehiko hóyeno koéhati Símaum, íhae pitivóko koéhati Sîreni. Énomone íkoinoxohiko kurúhuna Jesus.


text:
Ina porexóhiko Jesus víyum apêti ánahi kosuvá'ikoati, iyuhii kixoti ohonéti. Itea hixopâne Jesus, ako akáha'a. Ákomaka énapa.


text:
Yane kurúhuxoanehiko. Ínamaka haxakéxokokoahiko ne ípovo Jesus. Yoko kuríkohiko inúxotike komomâti itukóvotiye ítukemo póhutihiko kó'iyeovoku ípovo Jesus.


text:
Ápemaka yutoéti tutíkuke ne kurûhu ípihonehiko, koyuhoâti kurúhuxinokonoke. Hara kôe neko yutoéti: “Jesus râ'a, natina jûdeuhiko” kôe.


text:
—‍Mahi ketohíneatimo ne sasá'iti óvoku Itukó'oviti koane mahi kexépukopatimakamo ya kúveu mopo'âti káxe, keítapapuikopo itikápuxo koati Xe'exa Itukó'oviti, koane yevésekapi ne kurûhu —‍kíxoanehiko. 


text:
Kúteanemaka kíxoaku tutíhiko sasedóti koémoke'eyea, koánemaka ne éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse, koánemaka ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu. Hara koéhiko: 


text:
—‍Eneporâ'a, koítovopepo po'ínuhiko xâne itea kó'oyene ákone xunáko koítopeovovo. Hainá'ikopo natina Izarâe? Evésekapeakopo ne kurûhu, ínamo vakutípoa.


text:
Hainá'ikopo koati kuvóvoti Itukó'oviti râ'a? Naíxavo ûti kahá'ayea koíteova Itukó'oviti kó'oyene, vo'oku koyúhopepo itúkeovo Xe'exa Itukó'oviti —‍koénehiko. 


text:
 Koeku Jesus ivokóvone</n>  <i>(Mk 15.33-41; Lk 23.44-49; Xu 19.28-30)</i></n> Ukeâti itumúkoti káxe tukú koeti mopo'âti ôra ya kiyakáxe, hahamó kôe uhá koeti kúveu mêum.


text:
Ya kuteâti mopo'âtimea ôra ya kíyo'i káxe, koati kohonókoti emó'u ne Jesus. Hara koe yûho: —‍“Eli, Eli, lema sabakitáni?” koéne. Yoko “Unaém, Unaém, na koeti kurí kixínenu?” koêti neko yûho. 


text:
Ina ehakóvo póhuti xapákuke neko xâne veyopónoti esponja kalaká'ikopoinoati xoko viyum-hí koêti, ina ipíhoa kirípuhike étakati ipíhoati pahákuke Jesus iyúkoati.


text:
Ina apépomaka koati êno hónoti emó'u ne Jesus. Yane îhunokoane ne omíxone kuri'ókopati xoko Itukó'oviti. Yane ivókovone. 


text:
Yoko énomone yaneko ókoku ôra, ívarereo neko êno kopópoti váhere haxakoâti kúveu neko hána'iti imokóvokuti. Koati kukúkeke ívarereo ukeâti vanúkeke yonoti poké'eke. Iyúyomaka ne poké'e epó'oxo ítaukexomaka ne mopôi.


text:
Koane imíhe'okopohikomaka ne ekóxovoku kasása'iupo Itukó'oviti ivokóvotine, yoko enómaka exepúhikopotiya.


text:
Ike exépukopine ne Jesus ukópea xapa ivokóvoti, exépuhikopomaka neko ivokóvoti ukopeâti xoko ekóxovoku, koane úsa'ixovahiko ne Njeruzálem, enepone iháxoneti Sasá'iti Pitivóko, koane êno xâne noixópatihiko. 


text:
Eneponeko tuti húndaru yóko'o neko po'ínuhiko húndaru, ha'íne kóyonoyea Jesus xoko kurúhuxovoku, noixoânehiko iyúyoyea ne poké'e koane ápeyea uhá koêti neko po'ínuhiko koekúti, yupihovó koénehiko píkea. Hara koéhiko: —‍Koati kaná'uteoxo itúkeovo Xe'exa Itukó'oviti ra hóyeno —‍koéhiko. 


text:
Yoko enómaka senóhikoya ákoti malîka okínoaku ixómoyea komóma. Aínovonehiko neko xáneheixone Jesus ukeâti Ngalíleyake ixómotihiko katarákoa ya nókoneke.


text:
Xapákuke neko senóhiko, ápe Mariya Mandâlena; koane po'ímaka Mâriya, enepone êno ne kopo'ínukokoti Teâku yoko Yûse; yoko yêno Nzebêdeu. 


text:
 Koeku Jesus ekoxókonone</n>  <i>(Mk 15.42-47; Lk 23.50-56; Xu 19.38-42)</i></n> Kiyoné'e káxe, sîmo hóyeno iríku koéhati Yûse íhae pitivóko koéhati Arimáteya. Enepone hóyeno, íhikaumaka Jesus.


text:
Eneponê'e, pîho xoko Pilátu epemóponoati yusíkea veyópea muyo Jesus kuruhúke. Yane pahúkoane Pilátu poréxopeokonoa ne muyo Jesus.


text:
ina ipíhoponoa kúveuke neko uhôro kehoéti mopoíke âvoti ekoxóvati, ínamaka kohokôroroko êno pú'iti mopôi exéxeake ne uhôro. Yane pihópone.


text:
Yoko ápe ne Mariya Mandâlena koáne ne po'inu koéhatimaka Mâriya vataká koyêtihiko nonékuke ne ekóxovoku Jesus. 


text:
 Húndaruhiko koyonoâti ne ekóxovoku Jesus</n> Poéhapoane káxe ikéne, énomone yaneko sâputu, ho'úxovonehiko ne tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke yóko'o ne farîzeuhiko. Ina pihohíko xoko Pilátu. Hara kixóponoahiko: 


text:
—‍Puyákoponova vokóvo emó'u neko semékenovo'iti avô'o ivakápu. Hara koé'epepo: “Mopó'amo káxe ike engóxinevo, enjepúkopotinemo” kôe.


text:
Poéhane pehúki kókoyuse kíxeokono kóyonoyeokono ne ekóxovoku tukú koêti neko mopó'ape káxe, mará'inamo améxapanea íhikauhiko mûyo, okóyuhoinoamo xanéhiko itúkeovo exepúkopotine. Yane mani yupihovó koeti váherexea hunókokuke yane inúxoti semékenovo'i —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixoáhiko Pilátu: —‍Anéye ra húndaruhiko. Pihénenoe. Koêkuti yâha motovâti títiu kóyeyea kóyonoyeokono, itínenoe exâ kíxoaku —‍kíxoanehiko. 


text:
Úkeane pihohíko. Ixíkoahikoya koyonoâti neko ekóxovoku Jesus. Ípihinoamaka hoénaxope xoko êxe ne ekóxovoku motovâti iyúseyea áva yuhó'ixoati. Yane ôvoheixoanehiko ne húndaru koyonoâti. 


text:
 Koeku Jesus exepúkopone ukópea xapa ivokóvoti</n>  <i>(Mk 16.1-10; Lk 24.1-12; Xu 20.1-10)</i></n> Evesékone ne sâputu, yuponii koeti lûmingu, pîho Mariya Mandâlena koánemaka ne po'i koéhati Mâriya, noixóponoati ne ekóxokonoku Jesus.


text:
Yoko apé koéne xúnati iyuyôti poké'e vo'oku símeane ánju ukeâti vanúke, ovoxe Vúnae veyopâti neko mopôi, exéxeokonoke ne ekóxokonoku Jesus, ina ivatáko oúkeke.


text:
Yane ina kixôa ánju ne senóhiko: —‍Hákonoe píke. Énjoa itúkeovo Jesus yopósikopono, eneponeko kuruhúxoneti.


text:
Áko'one yâyeke nê'e. Exépukopone kuteâti yuhó'inopi yanekôyoke. Yókonenoe, yokómomoponoapihi ra ekóxokonoku.


text:
Yéhakapunoe, yéta'akapana íhikauhiko exépukopeane Únae ukópea xapa ivokóvoti koane inuxó koépea tumúnekehiko ya Ngalíleya. Yâkonoye, noixópatihikomo. Koati kaná'uti ra yunzó'inopinoe —‍kíxoanehiko ánju. 


text:
Úkeane pihopóhiko ehákopeovo ukópea xoko ekóxokonoku Jesus. Koati konóko'itihiko xaneâti êno hána'iti elókeko okóvo koeku ehákeovo éto'okoponea ne íhikauhiko Jesus.


text:
Yane apé kó'inoane Jesus tumúneke. —‍Aúhepeponoe iséneu —‍kíxoanehiko. Yane ahí'okovane senóhiko. Ipuyuké kó'inoanemaka koane opóno'ekea hêve ihayú'ikoati. 


text:
Ina kixoáhiko Jesus: —‍Hákonoe píke, itea íxepana ne ínzikauhiko, enepone kutí ngíxone mbo'ínuhiko, píheamo ya Ngalíleya. Énomonemo noíxopeonuhiko —‍kíxoanehiko. 


text:
 Namûko tiûketi ésa'i semékekexea ne húndaruhiko</n> Koeku píheako ne senóhiko, ápe xapákuke neko koyónoti ekóxokonoku Jesus aukópovoti pitivókoke éto'okoponea ne tutíhiko sasedóti uhá koêti neko koekúti.


text:
Ina ho'uxóvohiko neko sasedóti koánemaka ne po'ínuhiko teyonéti xapákuke tuti jûdeu. Yane poréxoahiko êno tiûketi ne húndaruhiko koyónoti ekóxovoku Jesus koane kíxeahiko: 


text:
Enepomo eyekáxa ngovenâdo ne koekúti, kotixópitimo ûti nonékuke. Síkeanemo, vexoâtimo kíxoaku ûti. Yane ákonoemo yuvópiti —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane namúkoane koyónotihiko neko tiûketi. Úkeane pihohíko itukoâti kuteâti ne íhikaxokonoke koyúhoyea. Énomone koéneye itóhineyea xapa jûdeu oméxoponeokono ne muyo Jesus. Yoko anéyeiko tukú koeti kó'oyene. 


text:
 Exókopova Jesus neko íhikauhiko</n>  <i>(Mk 16.14-18; Lk 24.36-49; Xu 20.19-23; Át 1.6-8)</i></n> Úkeane pihohíko ya Ngalíleya neko unze koeti íhikau Jesus xokóyoke neko kali mopôi kixínoake Jesus.


text:
Noixónehiko Jesus, ipuyuké kó'inoane iháyu'ikea, itea ápe xapákukehiko ákoti koâti kutípea itúkeovo Jesus.


text:
Ina ahi'ókovahiko Jesus. Hara kíxovokoxoa: —‍Mboréxokonoane ne uhá koeti xunakóti ya vanúke koáne ya poké'e.


text:
Pihénenoekopo xapa uhá koeti xâne, koêkuti poké'e óvohikoku yara kúveu mêum. Íhikexahiko hókeonu koane yáhikamaka ya iháke Itukó'oviti Nzá'a, koáne ya inzáke, undi Xe'éxa, yoko ya iháke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti.


text:
Íhikexamaka itúkea uhá koeti mbáhoenopinoe itíki. Yoko anéyemom xikóyokenoe uhá koeti káxe tukú koeti hunókokukemo ra mêum —‍kíxovokoxoane Jesus. Hunókokune. 


text:
 YÚTOE MÁRKU</n>  koyúhoti koeku Jesus</n>  Yuho Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mt 3.1-12; Lk 3.1-18; Xu 1.19-28)</i></n> Hara kôe kixoku koêku inâ turixôa Jesus Kristu, enepone Xe'exa Itukó'oviti koyúhoyea ra inámati ihíkauvoti omínovike.


text:
Koati kuteâti koeku yuho Itukó'oviti yútoeke Izâiya. Hara kôe: “Mbahukoâtimo timúneke ne koyuhó'inonutimo emó'um maka míhe'akinapine yoxéne itíki índukexeopikemo xapákuke xâne.


text:
Énomonemo ne kohonókoti emó'u ya mêum ákoti apêti xapa xâne kamokénoponoati. Haramo koe yûho: ‘Míhi'akinanoe oxéne ne Vúnae itúkea ítuke xepákukenoe. Kéyusea kixeku itíkivo nonékuke’ koetímo” koe yútoe Izâiya. 


text:
Yoko énomone koéneye yaneko simoné'e ne Xuaum Mbátita yaneko mêum ákoti apêti koyuhó'inoati ne xanéhiko nókone itúkea motovâti áhikexeovo xokóyoke. Koyúhoinoa kónokeahiko ikótivexea isóneuke ne pahúnevo koane kuríkopea motovâti kotúyopinoa Itukó'oviti. 


text:
Heú kôe neko íhae Njúdeya koánemaka íhae Njeruzálem píhea kamokénoponoti Xuâum. Yane áhikexoa Xuâum ya huvêo, enepone Njôrdaum, enepo koyuhópohiko pahúnevo.


text:
Yoko evo'i kámelu itúko ípovo neko Xuâum. Vakamóto itúko hô'e. Vohóho yoko ho'o mópo íhae mêum itúko nîka.


text:
Hara koe yûho xapa xâne: —‍Ya ingénepoke, harakénemo koati hána'iti teyonéti ya undíke. Muhíkova anjí'okeova ngúxeinoa imo perékatana, ako omóndokea.


text:
Kaná'uti ánjikeopinoe ya úne, itea eneporakéne, ahíkotimo xanéhiko ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti kene haînati ya úne —‍kôe. 


text:
 Koeku ahíko Jesus ne Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mt 3.13-17; Lk 3.21-22; Xu 1.32)</i></n> Énomone yaneko káxehiko, kenó'okone Jesus ukeâti Nazâre, pitivóko ya Ngalíleya. Yane áhikoane Xuaum Mbátita ya húveona Njôrdaum.


text:
Ehá'axo ipúhikopea úneke ne Jesus, noíxone imíhe'okea vanúke koane evésekea xokóyoke ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti kutí koeti kurûte.


text:
Yane apé koene emo'úti inu'íxoti vanúkeke koêti: —‍Iti Nje'éxa koati ákoti omotóva ongóvo, perexónuti hána'iti elókeko ongóvo —‍koêti. 


text:
 Hixopâ Satánae íkorokea ne Jesus</n>  <i>(Mt 4.1-11; Lk 4.1-13; Êb 2.18, 4.15)</i></n> Ikénepoke ne koekúti, iyónoa Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ne Jesus ya mêum ákoti apêti.


text:
Koarenta koe káxe óva koane hixópea Satánae íkorokea pahunévotike. Yoko poéhane ipúhokovotihiko hó'openo apê yaneko óvoheixoku. Itea káxunakopo Jesus ne ánjuhiko, enepone ovoxe Itukó'oviti ukeâti vanúke. 


text:
 Inâ turîxo ítuke ne Jesus ya Ngalíleya</n>  <i>(Mt 4.12-22; Lk 4.14-15, 5.1-11)</i></n> Ika'ákovone Xuaum Mbátita, ina aukópovo ne Jesus ya Ngalíleya koane koyúhoyea ne inámati ihíkauvoti omínoke xâne.


text:
Ká'aye koe yûho: —‍Simóvone kaxena natíxea Itukó'oviti xapa xâne. Koati kaxénane turíxeovomo. Ikétivexa iséneuke ne pehúnevo koane kiríkapa. Yakútipoamaka ra inámati ihíkauvoti ínzikaxopikenoe —‍koéne. 


text:
Koeku yónea ne Jesus xe'ókuke ne Mar-na Ngalíleya, tokononé koene pi'âti kopo'ínukokoti, Símaum yoko Ándere ixómoti kurîko númikuxope, koáhati itúkovokenehiko.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hekánunoe! Hainá'ikomo hôe yíxovonoe, itea indukópopitinenoemo ihíkaxoti xâne hókeonu —‍kíxoanehiko. 


text:
Ehá'axo uké'exo koyúhoyea ne Jesus, kurí kixónehiko númikuxope neko pi'âti, pihónehiko ikéneke Jesus. 


text:
Ya kali tumûneke, tokononé koéponemaka po'i pi'âti kopo'ínukokoti, Teâku yoko Xuâum, xé'ahiko Nzebêdeu. Vatékenake óvoheixo ixómoti koyúseopo númikuxope.


text:
Ítaikoane Jesus neko pi'âti hókea. Yane kurí kixónehiko há'a koane ahínoe vatékenake. Pihónehiko ikéneke Jesus. 


text:
 Koitóva Jesus ne hóyeno ûroevo ndémoniu</n>  <i>(Lk 4.31-37)</i></n> Úkeane pího pitivóko koéhati Kafanâum ne Jesus yoko íhikauhiko. Yaneko sâputu, pihónehiko ya sinâgoga, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, ina ihíkaxo ne Jesus.


text:
Enepohikoneko xâne kamokénoati, yupihovó koéhiko iháyu'ikea kixoku íhikaxea, vo'oku koati iyúseoti itúkeovo úkeakune xokóyoke ne hána'iti exóneti íhikaxone, kene haina kuteâti ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse.


text:
Énomone yanê'e, apé koéne hóyeno ûroevo ndémoniu kohonókoti emó'u yaneko íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko. Hara kôe: 


text:
—‍Jesus, íhae Nazâre, na koeti yího'ixopoinovi? Simínetine yuké'exoponivi? Énjoa itíkivoa ne sasá'iti páhoe Itukó'oviti —‍koéne. 


text:
Yupíhova iyúpaxeova uhá koeti xâne noixoâti koane kíxeokoko: —‍Kutimea kixó'eko? Koatímea inámati ihíkauvoti íhikaxo. Koati apêti hána'iti xunáko pahúkea ipúhikopea ndémoniu urúkovoti xoko xâne. Koáne koati ipuhíkopoti ne ndémoniu enepo pahukópa ipúhikopea —‍kixókokone. 


text:
Énomonemaka ákoino oríko ákoyea malíka yónoku iha Jesus iháyu'ikeokono ya uhá koeti Ngalíleya vo'ókuke neko ítuke. 


text:
 Koitóva Jesus ne imose Pêturu</n>  <i>(Mt 8.14-15; Lk 4.38-39)</i></n> Ipuhíkopeanehiko sinâgoga, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, xanépoane Jesus ne Símaum yoko Ándere. Ponokó koépeane óvokuke. Ápemaka Teâku koane Xuâum po'i xanépone.


text:
Yoko kótuti mûyo ne imose Pêturu. Ípeke óvoheixo. Ehá'axo sîmo Jesus, koyúhoinokonoa yuvâti ne imose Pêturu.


text:
Ina pího Jesus xokóyoke, namú kíxeane vô'u. Yane uké'epone neko otuko mûyo, exépukopone, yane kátarakopo evo Jesus. 


text:
 Po'ínuhiko koítovone Jesus</n>  <i>(Mt 8.16-17; Lk 4.40-41)</i></n> Kahá'atine onómekeovo káxe yanekôyo, omókononehiko xoko Jesus heú koêti neko ka'aríneti, koánehikomaka ne xâne ûroevo ndémoniu.


text:
Koati ênoti ka'aríneti koítovone Jesus. Yoko ako tôpi kó'iyeovoku arínehiko. Kópuhikopamaka Jesus ne ndémoniu xoko xâne ûroevo. Ákomaka síka Jesus ne ndémoniuhiko koyúhoyea vo'oku éxeahiko itukóvotiye ne Jesus. 


text:
 Kali ahíkuxovo Jesus itûko orásaum</n>  <i>(Lk 4.42-44)</i></n> Yanekôyoke hahá'itiko, exépukone ne Jesus ina pího ákoyeakuke apêti. Ôvane itûko orásaum.


text:
Yane hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Hingá, piháne ûti po'íke ipuxóvokuti ákoti ahikâ ra vóvoheixoku maka ongóyuhoinoanemaka emo'u Itukó'oviti. Koáhati énomone nzimíno —‍koéne. 


text:
Yane úkeane ukopóno ya uhá koeti ípuxovoku xâne ya Ngalíleya koyuhoâti ya íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko ne inámati ihíkauvoti íhikaxone, koánemaka kópuhikopea ndémoniu xoko xâne ûroevo. 


text:
 Koitóva Jesus neko yúvone lépara</n>  <i>(Mt 8.1-4; Lk 5.12-16)</i></n> Ina ahi'ókovo Jesus ne hóyeno yúvone koati váhere arinéti iháxoneti lépara. Ipuyuké koéne nonékuke Jesus koane kíxea: —‍Yakahá'a, motóva keítivonu yara arínem —‍kíxoane. 


text:
—‍Hako keyuhó'inoa koêkuti xâne ra índukeinopi, itea ponó yákoe yéxokoponivoa ne sasedóti inuxínoti xâne hó'eke. Yamína iké'iparaxoke Itukó'oviti kuteâti páhoenovi yútoe Muîse, yéxokovope itúkeovo yunatípotine —‍kíxoane. 


text:
Itea koeku pihópea neko hóyeno koane koyúhopea ne kixókonoku xapa xâne. Koati yupihóvoti kotóhineyea neko koekúti. Énomone ákoino omótova símea ne Jesus ya koêkuti pitivóko mani yónoku, vo'oku mani yupíheovo êno xâne ho'uxínovati. Hukinóvoti itúkeovo mêum ákoti apêti óvoheixo itea kóyeane ákoyea yumáxapu xâne pihinoâti ukeâti pitivóko yoko ipuxóvokutihiko ákoti ahikâ. 


text:
 Koitóva Jesus ne isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo ya Kafanâum</n>  <i>(Mt 9.1-8; Lk 5.17-26)</i></n> Kali ye'á koe káxe ikénepo, ina aukópovo ne Jesus ya Kafanâum. Ákomaka oríko eyékoxeokono seópeane óvokuke.


text:
Yupihovó koéponemaka êno xâne simoâti. Simóya meúkeke xe'ókuke páhapetea neko óvoku, ákone okokútiya vo'ókuke neko êno xâne, koane koyúhoinoa Jesus emo'u Itukó'oviti.


text:
Ápehikomaka xâne ominoâti hóyeno isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo. Yoko koaturu kôe neko hóyeno koinoâti.


text:
Ako omótova ahí'okoponeovohiko Jesus vo'ókuke neko êno xâne. Yane kohínokoahiko ne ramápu'i péti koati oúkeke ne ókoheixoku Jesus. Énomone évekoahiko neko isayú'ixovoti, ixané kixínoa poúke.


text:
Noixoâne Jesus itúkeovohiko koati kuvovâti, ina kixôa neko isayú'ixovoti: —‍Nje'exá, itúyoponehiko pehúnevo —‍kíxoane. 


text:
“Na koeti kó'inoneye yuhó'inoa ne hóyeno? Koati itûkovoti Itukó'oviti vo'oku ako kotuyôpoti pahunévoti ákoti itukapu Itukó'oviti, poéhane motovâ kíxeaneye xâne” koene isóneuhiko. 


text:
Kuti itukóvoxo ákoti hé'onoke'e ngíxea ra isayú'ixovoti: “Itúyopone pehúnevo?” áko'o “Yexépukapa, viyapa peúke, yenápa” ngíxea.


text:
Itea kó'oyene enjókopitinoe ápeyea njunáko yâye yara poké'e ngotúyopea pahunévoti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Ina kixôa Jesus ne isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo: 


text:
Yane xépu koépone neko hóyeno ákoti ehevákapu mûyo. Omoo kixópone poúke nonékuke neko uhá koeti xâne. Úkeane pihôpo. Êno xâne iyupáxovati koane iháyu'ikea Itukó'oviti vo'ókuke. Hara koéhiko: —‍Ako noíxeaku ûti kuteâti —‍koéhiko. 


text:
 Inâ ihaxíkoa Jesus ne Lévi</n>  <i>(Mt 9.9-13; Lk 5.27-32)</i></n> Yane aúkopovonemaka ne Jesus xe'ókuke ne Mar-na Ngalíleya, koane êno xâne pihinoâti. Íhikaxoamaka Jesus uhá koêti neko xâne.


text:
Koeku yónea ne Jesus, noíxone Lévi, xé'a Áfeu, enepone koperáxinoti nâti, vaata koyêti xoko kóperaxoku, ina kixôa Jesus: —‍Kiná'aka ingéneke —‍kíxoane. Yane xepú koéne ne Lévi, pihóne hókea Jesus.


text:
Ikénepoke, ixómoti níko ne Jesus yoko íhikauhiko óvokuke Lévi. Yoko êno po'ínuhiko koperáxinoti nâti kaha'íneati, enepone yómoti ánu'ukea kóperau, koane enómaka po'ínuhiko xâne pahukóvoti. Koáhati ênoti xâne kuteâti nekôyohiko hokó'ixoti Jesus.


text:
Enepohikone éskiriba hokoâti ne isóneu farîzeu, noixónehiko Jesus ínikea neko xanéhiko pahukóvoti koáne ne koperáxinotihiko nâti, hara kíxo íhikauhiko Jesus: —‍Na koeti ínikinoa ihíkaxopiti ne váhere xâne, enepone koperáxinoti nâti koáne ne po'ínuhiko xâne pahukóvoti? 


text:
Kameáne Jesus neko yûho, hara kíxovokoxoa: —‍Enepohikone ákoti yuvâti, ako okónoko ipixáxoati. Poéhane ka'aríneti konokôa. Haina nzimínoti xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, itea nzimínoti xâne pahukóvoti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhôa Jesus nókone kó'iyea ne xâne enepo jejuá kôe</n>  <i>(Mt 9.14-17; Lk 5.33-39)</i></n> Po'íke káxe jejuá kôe ne íhikauhiko Xuaum Mbátita, yuixóvoti ikóseanaxeovo Itukó'oviti. Kúteanemaka kixoku itúkeovo farîzeuhiko, enepone yuixóvoti hókea yútoe Muîse. Yane ápe xâne kixopónoti Jesus: —‍Jejuá kôe ne íhikauhiko Xuaum Mbátita koáne ne íhikau farîzeu. Kene ne íhikeuhiko, na koeti ákoino jejuá ákoe? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Yusíkoikopo jejuá kó'iyea ne hupiúti áyuike kasâtuxoti koêkuiko ápeyea ne koyénoti xapákuke? Ako kalíhuina kó'iyeaneye.


text:
Itea simóvotimo káxe veyópeokonokumo ne koyénoti xapákuke. Yane ínamo jejuá akôe yaneko káxe —‍kíxovokoxoane Jesus kixopóvoti yane éxetina. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ako veyoti inámati ipovóti itukoâti ihápa'akope yékoteno ipovóti, vo'oku mani koukóponoati ívarereoku ne yékoteno ipovóti —‍kíxovokoxoanemaka, ihókoati inámati ipovóti ne ihíkauvoti íhikaxone ákoti akutêa ne kúxoti hó'e xâne. 


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Ákomaka yusíka unákeovo inámati víyum ya yékoteno íhaku, itukéti ya vakamóto, mará'inamo ívarerea ne yékoteno íhaku enepo ihiyáka ne inámati víyum. Yane mani evókovoti ne víyum koánemaka ne íhaku. Itea konókoti ímeokono inámatike íhaku ne inámati víyum. Yane ako évakapu ne íhaku koáne ne ovâti —‍kíxovokoxoane, itúkoti po'i íhokoake ne ihíkauvoti íhikaxone. 


text:
 Jesus exêa koêku ne sâputu, káxe koati sasá'itino jûdeuhiko</n>  <i>(Mt 12.1-8; Lk 6.1-5)</i></n> Vekoâti evo Jesus ne kali xêne vekoti kavâne ya xapa itóvope ha'i nonéti. Yoko sâputu nekôyo, káxe sasá'itino jûdeuhiko. Koeku vékeahiko koane véyea ne ha'i nonéti.


text:
Ina kixoáhiko farîzeu ne Jesus: —‍Yokómoma kixóvoku ne íhikeu itúkoti ákoti parexá'avea hó'e ûti vitúkea ya sâputu. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Ákoikopo yíhoikiku ya emó'uke Itukó'oviti koeku ítuke ne Ndávi yaneko epékoa hímakati mekúke yoko ha'ínehiko akô'o véyeakuhiko nîka?


text:
Ûrukova Ndávi neko óvoku Itukó'oviti ya kaxénake Abiáta, enepone koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti xâne hó'eke yanekôyo, ina nikôa neko pâum ikó'iparaxokonoke Itukó'oviti, upánini ako paréxa yútoe Muîse níkeokono. Poéhane sasedótihiko motovâ níkea. Yoko poréxoamaka Ndávi ne ha'ínehiko. 


text:
Ina koe'íkomaka Jesus: —‍Itúkinoake Itukó'oviti ne sâputu, haina itúkoti téyone xâne, itea kaha'aînoati ne xâne unako koeku motovâti ómomikea.


text:
 Koitóva Jesus ne hóyeno timovó'uti</n>  <i>(Mt 12.9-14; Lk 6.6-11)</i></n> Ina urúkopovamaka Jesus ne sinâgoga, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko. Yoko ápe hóyenoya timovó'uti.


text:
Ápehikomaka ixómoti ivokó'oko Jesus koíteovamo neko hóyeno, vo'oku itúkeovo sâputu yanekôyo. Koati oposí'ixoatihiko évekinoaku yuhóhiko itúkeovo pahukóvoti ne Jesus enepo kaitápa ya sâputu.


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus neko xanéhiko: —‍Kutí'ikopo pahúkinovi Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse vitúkea ya sâputu? vitúkea únati? áko'o vitúkea váhere, koíteovo uti ka'aríneti? áko'o sikó kíxea ûti ivókeovo —‍kíxovokoxoane. Itea ako ápahuina yumopâti.


text:
Ina komomókexoa Jesus xaneâti ímaikinova, koane kotíveyea isóneuke vo'oku tiú'ikohiko omíxone. Ina kixôa neko hóyeno: —‍Kepáya'akapa ne veô'u —‍kíxoane. Koane kapáya'akopane, yane unátipone.


text:
Úkeane pihohíko neko farîzeu xoko xanénahiko Êrodi, enepone nâti. Ho'úxovohiko opósikea kixókumo koépekea Jesus. 


text:
 Koitóva Jesus ne po'ínuhiko ka'aríneti</n> Úkeane pihôpo ne Jesus yoko íhikauhiko xe'ókuke neko Mar-na Ngalíleya. Kali êno xâne íhae Ngalíleya hokopâti. Koane ápemaka íhae Njúdeya,


text:
koane íhae Njeruzálem, yoko íhae Idúmeya noixóponoati, koánemaka íhae poixô'oke húveona Njôrdaum, yoko íhaehikomaka poké'e xe'o pítivokona Tîru yoko Sîdom. Koati ênoti xâne pihinoâti, vo'oku eyékoxeahiko koêku ne hána'iti iyupánevoti ítuke.


text:
Ina kixôa Jesus ne íhikauhiko kónokea usó kíxoixinoa kali vatéke okonókovo, puvâti Jesus yupíheovo hitití kíxeokono vo'ókuke neko êno xâne hokó'ixoati.


text:
Koáhati yupihóvoti êno xâne koítovone Jesus, amátitikinokokoke uhá koêti neko êno ka'aríneti kaha'âti sipókoponea.


text:
Koánehikomaka ne xanéhiko ûroevo ndémoniu, noîxo Jesus, ipúyukexeamaka nonékuke koane kóhonokea emó'u kó'iyeahiko: —‍Koati iti Xe'exa Itukó'oviti —‍koéhiko. 


text:
 Noivókoxo íhikauhiko ne Jesus</n>  <i>(Mt 10.1-4; Lk 6.12-16)</i></n> Ina pího ne Jesus oúkeke kali mopôi koane iháxihikoa neko koati âha itúkea íhikau. Yane pihónehiko ne iháxiu xokóyoke.


text:
koáne ne kopo'ínukokoti, Teâku yoko Xuâum, xé'a Nzebêdeu. Enepora pi'âti kopo'ínukokoti, Mboáneje íhaxea Jesus. Yoko “húketi ímainevo kuteâti koeku húkeko puxârara” koêti ne Mboáneje koêti.


text:
Ina keno'ókomaka: Ándere; Filípi; Mbatulúmeu; Máteu; Túme; Teâku, enepone xé'a Áfeu; Tádeu; koánemaka Simaum Nzelóti;


text:
 Koyuhókono itúkeovo íhakoe Mbezêbu ne Jesus</n>  <i>(Mt 12.22-32; Lk 11.14-23, 12.10)</i></n> Ina pihôpo ne Jesus óvokuke, itea kóyeane ho'úxopeovomaka êno xâne xokóyoke. Muhíkova níkea, ákone omótova vo'ókuke neko êno xâne xokóyoke.


text:
Eyekóxoane iyénoxapa Jesus kó'iyeaneye, yane pihínoanehiko kaha'âti omópea, vo'oku koyúhoyeokono itúkeovo pepokéxovotine.


text:
Yoko ápemaka éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse ukeâti Njeruzálem. Hara koémaka vo'ókuke: —‍Eneporâ'a, koati urúkovatine Mbezêbu, enepone pahúkoti uhá koeti ndémoniu. Énomone porexôa xunáko kópuhikopea ndémoniu urúkovoti xoko xâne —‍koénehiko. 


text:
Yane ina ihaxíkoa Jesus ne xanéhiko ahí'okeovaxo, yane itúkinoa xêti apêti íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: —‍Yusíkoikopo itúkeovo Satánae kopúhikopovo xoko xâne ûroevo?


text:
Koane itukóvomaka apêti ko'óvokuti ya póhutike ovokúti ixómoti okopókoko, uké'etinemo itúkeovo póhutine óvohikoku.


text:
Eneponimaka itukapu Satánae okopópovo, koáne eneponi akapákakamaka ne ovóxehiko, mani uke'éxopokokotihiko.


text:
Maní'ikopo motovâti ápeyea urúkeovati óvokuke koati xúnati hóyeno, koane omópea ítukevo ákoti ika'áka inúxotike? Konokoâti iká'akea inúxotike, ínamo itâ omópea uhá koeti apeínoati óvokuke —‍kíxovokoxoane Jesus, ihókoati xúnati hóyeno ne Satánae, koane ihókopovoti itúkeovo xunané'e ya Satánae. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Motóva itúyopea ne heú koeti kó'iyeovoku váhere ítuke ne xanéhiko yara kúveu mêum, muhíkovamo ne koémoke'eyeahiko Itukó'oviti.


text:
Itea enepone koyúhoti itúkeovo ítuke Satánae ne ítuke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti, ákonemo itúyopeaku ne pahúnevo. Apê pahunévoti kuteâti, xané kixopâtimo xâne ivakápune —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Simôa iyénoxapa ne Jesus xoko óvoheixoku</n>  <i>(Mt 12.46-50; Lk 8.19-21; Êb 2.11)</i></n> Énomone yanê'e, símoane êno ne Jesus yoko ámeno. Meúkeke óvoheixohiko. Yane ápe páhoe ihaxíkoponoti Jesus.


text:
Yoko koati êno xâne vataká koyêti yakuku-yakukú kixoti Jesus. Ina kixokóno ne Jesus: —‍Anêko mémaina yoko pe'ínuhiko meúkeke oposíkoponopiti. 


text:
Yane ina komomâ Jesus ne êno xâne ivatáhikoti yakuku-yakukú kixoâti, ina kôe: —‍Enepohikorâ'a, énomonemaka indúko ênom yoko mbo'ínuhiko.


text:
Vo'oku koêkuti xâne itúkoti ahá'inoa Itukó'oviti, énomonemaka indúko koati mbo'ínu, mongéxa yoko ênom —‍koéne ne Jesus. 


text:
 Éxetina Jesus apêti íhokoake koeku xâne nôti</n>  <i>(Mt 13.1-9; Lk 8.4-8)</i></n> Káyukopovomaka Jesus íhikaxea xe'ókuke Mar-na Ngalíleya. Yupihovó koéne êno xâne pihinoâti. Vo'ókuke neko êno xâne, ûrukovo kúveuke vatéke ne Jesus ina ivatáko. Koane kali ahîkuxovo yâtike oévoke úne. Kene ne xanéhiko, ôvane yane poké'e xe'ókuke úne.


text:
Kene po'ínuhiko, îrihikovo xapákuke mopôi xoko ákoyeaku axú'ina móte. Koati ákotihiko oríko íhonopea, vo'oku ákoyea axú'ina móte xoko iríkovoku.


text:
—‍Koane ápemaka irihíkovoti xapa tôpe. Yane inuxó koéne payákeyea ne xuve tôpe. Ákone oxéne payákeyea ne nonéti, vo'oku huruvokó kó'iyea tôpe. Yane ako há'i pôreupo vo'ókuke. 


text:
—‍Ina apémaka irihíkovoti únatike poké'e. Koati únati íhonopea nê'e. Payakéne, yupihovó koe êno há'i pôreupo. Ápe porexópoti tirinta koeti há'i ya póhuti áke úkeaku. Ina apémaka porexópoti sesenta koêti yoko póhuti séndu ya póhuti úkeaku —‍koéne íhikaxea. 


text:
 Kouhápu'ikopa Jesus koêku ne éxetina</n>  <i>(Mt 13.10-23; Lk 8.9-15)</i></n> Pihopónehiko neko êno xâne, ápe po'ínuhiko xâne irikóvoti anavókoxopovati neko nduse koeti íhikau Jesus. Yane épemo'ikopohiko Jesus koêku ne éxetinameku apêti íhokovoke.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati itínoe porexókono éxea koêku ne natíxea Itukó'oviti xapa xâne ákoti po'i exoâti koêku neko koekútihiko. Itea xapákuke ra xâne ákoti itukapu xanéna, konókoti itúkeovo exetínati apêti íhokovoke veínoam ínzikaxeahiko.


text:
Yane upánini noíxoahiko, itea kutí koe ákoti inixâ. Koane upánini kámoa, itea ákomo éxina isóneu koêku. Yane ákomo aúkapapu njokóyoke, koane ákomo ngatúyapea pahúnevo —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane hara koé'ikomaka: —‍Enepo hákotinoe yexôa kixó'ekone ra énjetina kó'oyene, ná'ikopomo kíxeaye yéxi ra po'ínuhiko? 


text:
Yoko enepone ake nonéti irihíkovoti xe'ókuke xêne, kixo'êkoti xâne kamokénoati ne emo'u Itukó'oviti, ina keno'óko Satánae veyopeâti isóneuke ne kámone.


text:
Kúteanemaka koêku ne irihíkovoti xapákuke mopôi xoko ákoyeaku axú'ina móte. Énomone ne xâne ákoti ika'ákarixapu namúkea ne emo'u Itukó'oviti koeku kámea, xaneâtimaka hána'iti elókeko okóvo


text:
itea ako áxu'ikene, itávokeane. Koati kutí koeti nonéti ákoti poéheve, vo'oku enepo simôa kotíveti koekúti, itukovo apêti ikoítoponoati kotíveti vo'oku kutípea ne emo'u Itukó'oviti, yane itavókeatine.


text:
Kene ne po'ínuhiko ake nonéti irihíkovoti xapa tôpe, énomone kuteâti ne xâne kamoâti ne emo'u Itukó'oviti,


text:
itea pepoké kixoti isóneu vo'oku nókone yara kúveu mêum, koane iyókovoti enó'iyea apeínoati, koane iyókovoti po'ínuhiko koekúti, yane ákone ukápana ítukeke Itukó'oviti, koane ákomaka únati ítukeino Itukó'oviti.


text:
Kene ne irihíkovoti únatike poké'e, énomone kuteâti ne xâne kamoâti ne emo'u Itukó'oviti koane namukoâti. Yane koati apêti únati ítukeino Itukó'oviti, kuteâti koêku ne ake nonéti porexópoti tirinta koeti há'i ya póhuti úkeaku áke, itukovo sesenta koêti, áko'o itukovo póhuti séndu ya póhuti úkeaku. 


text:
 Éxetina Jesus ihókovoti koeku uhapú'iti yúku</n>  <i>(Mt 5.14; Lk 8.16-18)</i></n> Hara kíxovokoxoamaka Jesus: —‍Neíxonenoekopomea ihúxoti yúku xovopu'í kixoâti itukovo imoâti opékuke ípe? Ako kalíhuina, itea koati ihúxinokonoti ímeokono xoko koati ókoku ne yúku motovâti koúhapu'ikea.


text:
Koêkuti koekúti he'onóvoti, kóyeanemo koúhapu'ikeokono. Koêkuti he'onóvoti kó'oyene, exókonotimo káxehiko keno'ókoti.


text:
Ina koe'íkomaka: —‍Itíkina iséneu ne yûnzo kémone, vo'oku kuteâti kixeku itíkivo, énomonemo kixékononeye, epó'oxo kuri'úxovotimo aukópinovopiti.


text:
Enepone apêti námoe yara yûnzo, kuri'úxovotineoxomo námoe. Kene ne ákoti koati ivávakea, muhíkova ne kali éxoneya, uke'épotinemo —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Éxetina Jesus ihókovoti koeku ake nonéti</n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Hara koéneye natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne, kuteâti koeku hóyeno nôti ake nonéti ya isáneke.


text:
Itukovo yóti, imókoti ne hóyeno. Yúponiyeane, exepúkotine. Koatine kóye. Yoko anéko íhonopea koane payákeyea ne nóne itea ako éxa neko hóyeno kixoku koeku íhonea koane payá'iyea.


text:
Koati pohúxovoti íhonopea ne ake nonéti. Inúxotike íhonopo, ina keno'óko há'i. Yane ínamaka itôvo ne há'i.


text:
Itovóne, tetukóvotine vo'oku símeovone kaxena veyóvope. Kúteanemakamo koêku ne natíxea Itukó'oviti xapa xâne. 


text:
 Éxetina Jesus koeku ukóponea ne ake nonéti koéhati mostarda</n>  <i>(Mt 13.31-32; Lk 13.18-19)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Kutimea koéneye natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne koeku ukóponea? Kutimea itukóvo exetínati motovâti ínzokea?


text:
Hara koéneye ake nonéti iháxoneti mostarda. Enepo nokóno, koati kalîhuti ya uhá koeti ake nonéti yara kúveu mêum,


text:
itea ike nó'iyeokono koane íhonopea, paya'íne, anu'ú kíxoahiko ne po'ínuhiko nonéti ya kavâne, koane kali hána'itinoe káva'o kutí'inoke motovâti ímea môko ne ôti hó'openo xapa káva'o opékuke epêvokopetina tûti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyúhoinoake Jesus ne xêti apêti kixó'ekone</n>  <i>(Mt 13.34-35)</i></n> Koati ênoti po'ínuhiko exetínati kuteâti râ'a, veínoake Jesus íhokea ne ihíkauvoti íhikaxone. Kuteâti ítone éxea xanéhiko kamokénoati, ene íhikaxo.


text:
Poéhane exetínati apêti íhokovoke veínoa íhikaxea. Itea xapákuke neko nduse koeti íhikau, koúhapu'ikopinoa kixó'ekone ne éxetina enepo ainópovonehiko. 


text:
 Ixikôa Jesus neko xúnati ihunóvoti</n>  <i>(Mt 8.23-27; Lk 8.22-25)</i></n> Yaneko kiyoné'e káxe, hara kíxovokoxoa Jesus ne íhikau: —‍Pihá'avo ûti poixô'oke ra mar —‍koéne. 


text:
Ina ikopóvahiko íhikau Jesus neko êno xâne, yane omó kixónehiko Jesus yane vatéke ivátaheixoku íhikaxea ákotine evesékapea ne vatéke. Yoko ápemaka po'ínuhiko xâne po'íkehiko vatéke hokoâti.


text:
Yane kenó'okone êno xúnati ihunóvoti koane ovóxokeovo ne úne, koane ûrukeovamaka êno úne ne vatékena kutí'inoke mani yupurîrihikovoti.


text:
Yoko imókoti ne Jesus terékuke neko vatéke ayátokoke. Ina koyúkoa íhikauhiko koane kíxea: —‍Ihikaxotí, ako yónoku iséneu? Inípono kahá'ayeane yúpuririkeovo ûti —‍kíxoanehiko. 


text:
Iyukóvone ne Jesus, pahúkoa ókea ne ihunóvoti. Hara koéne: —‍Akáne ra ihunóvoti. Hákone ovoxókovo ra úne —‍koéne. Yane okóne ne ihunóvoti, huvemoo koépone ikéne.


text:
Yoko yupihovó koe píkeahiko ina kixokóko: —‍Kutimea itukóvoye ra hóyeno? Muhíkinova úne yoko ihunóvoti itúkea yûho. 


text:
 Koitóva Jesus neko hóyeno úroevo ndémoniu</n>  <i>(Mt 8.28-33; Lk 8.26-34)</i></n> Taru'úxoane evo Jesus ne Mar-na Ngalíleya, símoane ne poké'exa xanéhiko koéhati njerâzenu.


text:
Koati óvoheixokune neko hóyeno yane pe'áxatike. Akó'otine ika'ákopeti itoâti enepo ika'ákokono, muhíkova itukovo korénde iká'akeokono.


text:
Yoko enóne ikáhevexeokono koane ikávo'uxeokono ya koati tiú'iti korénde, itea kóyeane kétokexea ne iká'akeokonoke. Ákone itoâti neko hóyeno.


text:
Ina kohonóko emó'u kó'iyea: —‍Jesus, iti Xe'exa Itukó'oviti, iti xe'exa Koati Payásoti ya uhá koêti, na koeti yího'ixopoinonu? Émbemopi ya iháke Itukó'oviti ákoyea ipíhepananu —‍kíxoane. 


text:
Ina kixopá'ikomaka Jesus: —‍Kuti kéha? —‍Ákoti Yumaxápu ngoéha vo'oku ákoyea yumáxapu ûti —‍koéne yumópope. 


text:
Yane koâti ikoseânaxovoti Jesus ne ndémoniuhiko, epemoâti ákoyea kápuhikapa yaneko poké'e óvoheixoku.


text:
Yane hara kixo Jesus neko ndémoniuhiko. —‍Koati vepemópiti pehúkopivi xapákuke ne kûrehiko, maka vitúkapane vóvoheixoku —‍koénehiko. 


text:
Yane síkoane Jesus kuteâti épemoake. Ipuhíkopeane neko hóyeno, ponokó koépone xapákuke neko êno kûre. Yoko koati ákoti yumaxápu neko kûre kuteâtimea pi'âti míli. Yane heú koéne éhahikeovo, koane íkorono'ekeovo úneke ukeâti oúke mopôi. Heú koéne yúpuririhikeovo. 


text:
 Kahá'ainoa íhae Njêraza pihópea ne Jesus</n>  <i>(Mt 8.34; Lk 8.35-39)</i></n> Enepone koyonoâtihiko neko êno kûre, kohó'ikene koane koyúhopea koêku ne koekúti yane pitivóko, koane xapákuke neko ko'óvokuti yane mêum vekópoku. Yane noíxoponoa xanéhiko neko koekúti.


text:
Simoné'ehiko xoko Jesus, noíxoanehiko neko hóyeno ipúhikopeakumeku ndémoniu vatá koyépotine, ko'ipóvopotine, koane unatípotine isóneu. Yane pikóne ne xanéhiko.


text:
Itea enepone hóyeno ipúhikopeaku neko ndémoniuhiko, noixóne Jesus ûrukopeovo vatékenake, épemova xanépea.


text:
Itea ako akáha'apoa Jesus. Pohu hara kíxoa: —‍Pihépavo yóvokuke xapa iyínoxapa. Yokóyuhopinoa uhá koêti ne kixópiku Itukó'oviti, koane koêku ne hána'iti seánakopi —‍kíxoane. 


text:
Yane pihópone neko hóyeno. Koyúhopa uhá koeti koêku ne ítukeinoa Jesus yane úkeaku iháxoneti Yehí Koeti Pitivóko, koáne iyúpaxeova heú koeti xâne kamoâti. 


text:
 Épemone hóyeno koéhati Njairu</n>  <i>(Mt 9.18-19; Lk 8.40-42)</i></n> Yane ivú'ixopomaka vatéke ne Jesus taru'úxopati neko mar. Seopóne poixô'oke, êno xâne pihinoâti.


text:
Yane apé koéne hóyeno simôti xoko Jesus koéhati Njaîru. Enepone hóyeno, teyonéti xapa po'íhiko teyonéti íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko. Ina ipuyúkexo nonékuke Jesus.


text:
Yoko koati koyó'iti ne hóyeno koeku kíxea: —‍Kahá'atine ivókeovo inzíne. Yaxénapanu, ípihepainana veô'u tutíkuke maka aúnatipone. Yane ákomo ivákapu —‍kíxoane. 


text:
 Koitóva Jesus ne ka'aríneti sêno</n>  <i>(Mt 9.20-22; Lk 8.43-48)</i></n> Yoko ápe sêno nduse koetíne xoénae ká'arine. Akó'oti áka evésekea aríne.


text:
Yoko enóne ixómoyea koítoponovo kotíveti xoko ipixáxoati. Uke'éxotinemaka apeínoati vo'ókuke itea akó'oti koitóvati. Tumúne yóno yupíheovo koéku.


text:
Eyekóxoane sêno ítuke ne Jesus, pihóne xapákuke neko êno xâne ikéneke Jesus. Koati akéneke Jesus véko sipóheoponeati ípovo.


text:
Ehá'axo sípoheokono ípovo ne Jesus, eópamaka ipúhikea xunáko xokóyoke. Yane ná'akene koéne xaneâti noíheyea xapákuke neko êno xâne, ina kôe: —‍Kuti sipohêa ra ímbovo? 


text:
Ina yumopâ íhikauhiko: —‍Ákoikopo neíxa ra êno xâne isú'okovopiti koane inúmeopi yépemovikomaka sipo'ókopiti? —‍kíxoane. 


text:
Yoko koati yupihóvoti honónokea mûyo neko sêno vo'ókuke neko yuho Jesus, koane hána'iti píkea eopâti ya xokóyoke unátipeane. Yane ina ipuyúkexo nonékuke Jesus, koyuhó'inoati uhá koêti neko koêku.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Nje'exá, itévone vo'oku kívivonu. Pihépane, aúhepepone iséneu, ítivoane ne yaríne —‍kíxoane. 


text:
 Koéxepukopa Jesus ne ivokóvotine ihine Njaîru</n>  <i>(Mt 9.23-26; Lk 8.49-56)</i></n> Koeku yúho'ixeako Jesus neko sêno, simó koene xâne ukeâti óvokuke Njaîru, enepone inuxínoti itukéti íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko. Hara kixóponoa: —‍Ivókovone ihine îti. Hákone perexôa itukéti ne ihíkaxoti —‍kíxoane. 


text:
Yane ako akáha'a Jesus ápeyea po'i pihôti ikéneke. Poéhane Pêturu yóko'o ne pi'âti kopo'ínukokoti Teâku yoko Xuâum, ene xáne.


text:
Simoné'e óvokuke Njaîru, noíxoane Jesus ákoyea tôpi kixóvoku yaíkexea koane íyokexea neko xanéhikoya.


text:
Yane ûrukovo ne Jesus koane kó'iyea: —‍Na koeti ákoino tôpi kixévoku koane ínayea íyeokexonoe? Haina ivokóvoti ra kalivôno, pohu imókoti —‍koéne. 


text:
Yane koémoke'eyeahiko neko yûho. Ina pahukôa Jesus ipúhikopea uhá koêti ne po'ínuhiko xâne. Poéhane há'a yoko êno ne kalivôno yóko'omaka neko mopo'âti íhikau xáne xoko imókoku ne kalivôno.


text:
Ina namukêa Jesus vô'u ne kalivôno koane kíxea ya emó'uke: —‍“Talitá kumi.” (Yoko “Tenó, mbahúkopi yexépukopi” koêti ne emo'úti.) 


text:
Ehá'axo koyúhoa Jesus, exépukopone ne seno kalivôno koane yonópone. Yoko nduse koetíne xoénaena. Koati êno hána'iti iyúpaxeova heú koeti xâne. 


text:
Yane koati í'ixiko'o kixoíxoati Jesus neko xâne ákoyea okóyuhoa neko koekúti. Ínamaka pahukôa Jesus poréxopeokono nîka neko seno kalivôno. 


text:
 Koyûho ne Jesus Nazâreke</n>  <i>(Mt 13.53-58; Lk 4.16-30)</i></n> Ipuhíkopeane Jesus neko pitivóko, pihópone Nazâre, pítivokonake. Xanépoamaka neko íhikauhiko.


text:
Simovóne sâputu, turíxovone íhikaxea ne Jesus ya íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko. Êno xâne kamokénoati koane iyúpaxeovahiko. Hara koéhiko vo'ókuke: —‍Námea úkea ne ihíkauvoti íhikaxone koáne ne exóneti éxone? Námaka kixoâtiye éxea itúkea ne iyupánevoti ítuke?


text:
Hainá'ikopo ne karapínteru, enepone xé'a Mâriya râ'a? Hainá'ikopo po'inu Teâku, Yûse, Njûda yoko Símaum? Koáne ne mokéxahiko, hainá'ikopomaka yâye xapákuke ûti óvo? —‍koéhiko. Koane yupíheovohiko poé'ainoa isóneu.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati teyonéti ne xâne koyúhoti emo'u Itukó'oviti. Poéhane poké'exake, ya xapákuke iyénoxapa yoko óvokuke ako teyoâti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yoko ako omótova itúkea iyupánevoti ne Jesus ya xapákuke vo'oku isóneunoahiko, ákoti itukapu koíteovo ákoti axu'ína ka'aríneti enepo ipího vô'u tutíkuke.


text:
Iyúpaxova Jesus tiú'iko omíxone neko xanéhiko vo'oku ákoyea akútipoa. Itea kóyeane ukóponea ne Jesus po'íke kálihunoe pitivóko xêrenekuke Nazâre íhikaxea po'ínuhiko xâne. 


text:
 Ítukevohiko ne nduse koeti íhikau Jesus</n>  <i>(Mt 10.5-15; Lk 9.1-6)</i></n> Yane iháxihikoa Jesus neko nduse koeti íhikau, ina pahukôa xapa xâne pi'á pi'a koêti. Poréxoahikomaka xunakóti kópuhikopea ndémoniu xoko xâne ûroevo.


text:
Yoko ako síka Jesus ápeyeahiko ómone koeku píhea. Poéhane puló'ina ómo. Kene kuteâti imóvo, íhaku ípovo, koánemaka itûketi, ako síka ómea.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepo áva ko'óvokuti porexópiti yóki óvokuke, yâvaneya imókonemo ipihíkapi ne pitivóko.


text:
Itea enepo áva símeku ákoti akahá'api, ákotimaka akahá'a kámokenoyeopi, ipihíkapihiko, ikétatahevexapapu kirikópoti ipú'ine poké'e ukeâti xoko piríkatana, yexókoatihiko ákoyeane omótokea íkameokono emo'u Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Úkeane pihohíko ne íhikau Jesus koyúhoponea xapa xâne kónokea ikótivexea isóneuke ne pahúnevo koane kuríkopea.


text:
Kópuhikopomaka ndémoniu urúkovoti xoko xâne. Enómaka ka'aríneti ípihinoke óliu tutíkuke koane koíteovahiko. 


text:
 Kixoku ivókeovo neko Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mt 14.1-12; Lk 9.7-9)</i></n> Yane eyékoxoane Êrodi, enepone nâti, koeku ítuke ne Jesus vo'oku ákoyeane malíka yónoku ne eyekoûti vo'ókuke. Yoko hara koeti yûho po'ínuhiko xâne vo'ókuke: —‍Exépukopone ne Xuaum Mbátita ukópea xapa ivokóvoti. Énomone ápeino xunáko nê'e itúkea ne iyupánevoti ítuke —‍koénehiko. 


text:
Kene po'ínuhiko, haramaka kôe: —‍Koati porofeta Îliya nê'e, iyukópovotine. Ina keno'óko po'ínuhiko koêti: —‍Koati porófeta nê'e kuteâti koêku neko koyúhotihiko emo'u Itukó'oviti mekúke —‍koénehiko. 


text:
Itea kamoáne Êrodi, hara kôe: —‍Koati Xuaum Mbátita ne exepúkopone ukópea xapa ivokóvoti, enepone mbáhoe tetúnoyeovo —‍koéne. 


text:
Kó'inokeneye isóneu, koati énomone pahukôa namukóponoati ne Xuâum yanekôyoke koane kurikoâti ika'ákovokutike, vo'oku saya'íkoati Xuâum yaneko hu'ûxo yeno Filípi, énomea Êrodi iháxoneti Erôdiya. Yoko koati kopo'ínukokoti ne Êrodi yoko Filípi.


text:
Vo'oku hara kíxoa Xuâum yanekôyoke: “Yane Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, ako omótova kéyenopi yeno pe'ínu” kixoâti. 


text:
Koati yupihóvoti itúkeovo puvone Erôdiya ne Xuaum Mbátita vo'ókuke, koane kahá'ayea Erôdiya koépekea itea akó'oti itâ.


text:
Vo'oku koati teyoâti Êrodi ne Xuâum. Éxoa itúkeovo koati ponóvoti hóyeno koane sasá'iti, ákoinoke síka koépekeokono. Epó'oxo enepo kamokénoa Êrodi koyûho ne Xuâum, ako exa mani âha itúkea itea usó kóye kámokenoyea. 


text:
Po'íke káxe ínixoa Erôdiya unátiyeaku itúkea ne yúmo'ixovone. Koati ikoyuîxoti ipúhikope ne Êrodi, kutí'inoke itúkoti êno nikokónoti. Énomonemaka hupíxinoa ne payásotihiko hóyeno pahúkoti natíxokuke, yoko tuti húndaruhiko, yoko po'ínuhiko tutíye ya Ngalíleya.


text:
Yane ûrukovone ihíne ne Erôdiya hiyokéxoti nonékukehiko. Yupihovó koe ínixea úhe'ekea Êrodi yóko'ohiko neko húpiu. Yane hara kíxoa nâti ne ihínexaka: —‍Yépemanu koêkuti yâha kó'oyene vo'oku mborexópeatimo —‍kíxoane.


text:
Koyúhoamaka iháke Itukó'oviti exókoati itúkeovo koati kaná'uti ne yûho. Hara kíxoa: —‍Muhíkovamo itapána meyá koeti apeínonuti yara nandíxoku, kóyeanemo mboréxeopea ne yépemonuke —‍kíxoane. 


text:
Úkeane pího ne ârunoe xoko êno. Hara kixóponoa: —‍Kutimea émbemapana? Ina kixôa êno: —‍Yépema tuti Xuaum Mbátita —‍kíxoane. 


text:
Énomone yaneko ókoku ôra, kayú koépone éhakopeovo xokóyoke ne nâti há'axaka, ina kixôa: —‍Ngaha'âti ne tuti Xuaum Mbátita kó'oyenene utókuke —‍kíxoane. 


text:
Yupihovó koéne ikáxu'iyea okóvo ne nâti. Itea vo'oku koyúhoyeane poréxeamo koêkuti épemone, ihákeikomaka Itukó'oviti koyúhoyea, yoko vo'ókukehikomaka ne húpiu kamoâti, ene ákoino akáha'a káyukopea neko yûho.


text:
Yane ako iká'akarixapu, pahúkone koepékoati ne Xuâum. Pahúkoanemaka ómeokono xoko ihínexaka ne tuti Xuâum. Úkeane pího ne húndaru ika'ákovokutike. Yane tetúnoane,


text:
 Kohiyákoa Jesus nika neko êno xâne</n>  <i>(Mt 14.13-21; Lk 9.10-17; Xu 6.1-14)</i></n> Yaneko kayukópovohiko xoko Jesus neko páhoe koyúhoyea emó'u xapa xâne, heú kixópahiko koyúhopinoa koêku neko ítuke koánemaka kíxoaku íhikaxea.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yókonenoe, vámamikapanavo xoko ákoyeaku xâne —‍kíxoane. Yoko koati yupihóvati êno xâne xokóyoke. Koeku pihópea po'ínuhiko, koane símea po'ínuhiko. Koatine kóye. Muhíkova níkea ne evo Jesus, ako omótova vo'ókuke neko êno xâne. 


text:
Itea êno xâne noiké'exopati pihoné'ehiko. Exó kíxoahiko itúkeovo evo Jesus. Hukinóvoti éhahikeovohiko huse'ó kixoâti xê'o neko mar, ukeâti uhá koêti neko pitivókohiko. Yane inuxó koéne símohikea tumúneke símea evo Jesus.


text:
Evesékeane vatéke ne Jesus, noíxoane neko êno xâne. Yane yupihovó koéne kóseanayea, vo'oku kutí kó'iyeahiko su'ûso ákoti koyonoâti. Yane turíxovone íhikaxea. Ako tôpi íhikaxoake. 


text:
Kiyoné'e káxe, ahí'okovone Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxoa: —‍Ako apêti yara vóvoheixoku epó'oxo kiyóne káxe.


text:
Mani únati pehukápavo pihópea ra xanéhiko motovâti vanéxopea kali nîka yâtikeneye, koêkuti vekópoku xapa ko'óvokuti koane xapa kali ipuxóvokuti —‍kíxoane. 


text:
Itea hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Itínenoe parexâ nîka. Ina kixôa íhikauhiko: —‍Mani konókoti uti êno tiûketi, ovâti pi'âti séndu káxe ko'ítuke xâne, ínani omotóva vanéxinoa uti pâum níkaxeake ûti. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ná'ikopo yé'aye pâum yâyeke? Neíxapana —‍kíxoane. Exoânehiko yé'akeye, ina etó'okopo Jesus ápeyea singu koeti pâum yoko pi'âti hôe.


text:
Yane heú koéne ivátahikea ho'uxó ho'uxo koêti. Êno ho'úxovoku póhuti séndu, koane enómaka ho'úxovoku sinkoenta koêti.


text:
Ina veyôa Jesus neko singu koeti pâum yóko'o ne pi'âti hôe, ina komômo vanúke ikoró'ixinovoti Itukó'oviti vo'ókuke ne nikokónoti. Yane ina hono'ékexoa ne pâum koane pôrekexea ne íhikauhiko. Koane íhikauhiko, pôrekexoamaka ne xanéhiko. Yane ínamaka hono'ékexoa Jesus ne pi'âti hôe xapákuke heú koeti xâne.


text:
Ina itixópa íhikauhiko Jesus neko itátanehiko pâum yoko hôe haxâti, kopúhikopoikomaka nduse koeti sésta.


text:
 Koeku Jesus yóno inúkuke úne</n>  <i>(Mt 14.22-33; Xu 6.15-21)</i></n> Koati ikénepoke nekôyo, pahúkopa Jesus ne íhikauhiko ivú'ixopea vatéke, koane inúxopinoa yonópotihiko Mbetâsaida poixô'oke neko mar, koêkuiko pahúkopea Jesus pihópea neko êno xâne.


text:
Yaneko yotixóne, kukúkeke mar óvoheixoiko ne vatéke ivú'e neko íhikauhiko. Kene Jesus, óvaikone póhuxeovo xoko óvoheixoku.


text:
Noixoâne Jesus ne íhikauhiko kóxuna'ixeovo ívirikea vatékena, koane ákoyea pîha tumúne vo'oku ihunóvoti, pihínoane. Yoko mâturukatane. Yonó koéne inúkuke úne ne Jesus kaha'âti anú'ukeahiko.


text:
Koati konóko'iti noixoânehiko. Itea hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Aúhepeponenoe iséneu, undíneye, hákonoe píke —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina evesé'uxopa Jesus kúveuke ne vatékena, yane xanepoâtinehiko. Má koépone neko xúnati ihunóvoti. Yupíhova iyúpaxeova íhikauhiko.


text:
Koáhati akó'otihiko imihé'akina isóneu ne po'i iyupánevoti ítuke Jesus kohiyákoa neko singu koeti pâum, vo'oku títiu kóyeyeahiko omíxone. 


text:
 Jesus ya Njenezâre</n>  <i>(Mt 14.34-36)</i></n> Taru'úxoane neko mar, enepo simoné'ehiko poké'exa Njenezâre, ikâ'akoane ne vatéke xe'ókuke ne úne.


text:
Yane éhahikovo ya heú koeti ipuxóvokutihiko yaneko poké'e veyopónoati ne ka'aríneti, ixané kixoâti poúke ómeahiko xoko Jesus, koêkuti eyékoxeakuhiko óvea ne Jesus.


text:
Koane koêkuti vékoku ne Jesus ya kálihunoe ipuxóvokuti, koáne ya pitivókohiko, yoko xapa ko'óvokuti ya mêum, omínokono ka'aríneti ya none ovokúti, koane épemeokono Jesus yusíkea pohu sipohí kíxeokono heve ípovo. Yoko heú koeti sipóheati, unátipo. 


text:
 Koyúhoa Jesus koêku ne hó'e jûdeuhiko</n>  <i>(Mt 15.1-9)</i></n> Ápe farîzeu yoko éskiriba, enepohikone teyonéti hó'eke jûdeu ukeâti Njeruzálem pihôti xoko Jesus.


text:
Yoko noíxoanehiko ápeyea íhikau Jesus nikôti ákoti haka kíxoku kipóvo'uxeovo po'ínuhiko jûdeu, kuteâti íhikaxoake hó'e. 


text:
Vo'oku enepohikone farîzeu yoko uhá koeti po'ínuhiko jûdeu, koati yuixóvoti íhikaxoake oxúnoekene, ákoinokehiko nîka ákotike kókoyuse íxa kipóvo'uxeovo inúxotike.


text:
Koánemaka enepo ukopêa mérkaduke, ákomaka nîka ákotike itukâ ne nókone itúkea hó'eke motovâti kasása'ikopeovo. Êno po'ínuhiko koekúti kuteâti kókoyuse kíxea kipó'ikea énovope koane kóhokope êka yoko ihakúti ítuke havâva, [muhíkova ipéna]. 


text:
Yane hara épemo'iko Jesus ne evo farîzeu yoko éskiriba: —‍Na koeti ákoino itúka íhikeuhiko ne ihíkauvoti kûreinovike voxúnoekene? Vo'oku nikó koéhiko ákoti hakâ ne kixoku kipóvo'uxeovo ûti ya hó'e ûti. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Koati tokopóvoti neko yuho porofeta Izâiya mekúke ve'ókukenoe, itínoe ikútixapovoti sasá'iti ya po'ínuhiko xâne. Énomone neko yutoéti koêti:  “Enepora xanéhiko, pohu koyuhó kíxoa téyeonu, itea ako malíkanu isóneuhiko.


text:
Ako itíkoake ne páhoenopi Itukó'oviti. Ainovó koe kixoku itúkeovo xâne yara kúveu mêum hekónoe —‍kíxoane. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus neko evo farîzeu yoko éskiriba: —‍Koati yahúkotinoe ya kiríki ne ihíkauvoti ukeâti xoko Itukó'oviti motovâti hekópi isoneú kixíneake ne ihíkauvoti.


text:
Vo'oku hara koêti yútoe Muîse, nókone xâne itúkea: “Tiyánoe yá'a yoko yêno” kôe. Ina koe'íkomaka: “Konókoti koépekeokono ne vaheréxoti yuhó'ino há'a itukovo êno” koémaka.


text:
Itea hara koe íhikexinoe: Enepone tiûketi mani huvó'oxope há'a itukovo êno, motóva xâne koyúhoino há'a yoko êno itúkeovo Korôbaum, tiûketi poréxoke Itukó'oviti.


text:
Yane ákonemaka itúkokonoke ne emo'u Itukó'oviti vo'oku isoneú kixíneake ne ihíkauvoti, enepone íhikexoke xanéhiko. Enómaka po'ínuhiko koekúti ítikenoe kuteâti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Úkeaku vaherévokoti</n>  <i>(Mt 15.10-20)</i></n> Ina ihaxíhikopamaka Jesus neko êno xâne. Hara kíxovokoxoa: —‍Yakámokenonu uhá ketínoe maka yéxanenoe iséneunoa ra yûnzo:


text:
Ako ápahuina koekúti urúkovoti xoko xâne motovâti ikópiti'ikea, itea enepone koekúti ipuhíkeati xokóyoke hainápo, énomone ikopíti'ikoa.


text:
Pihopeâne Jesus ne xanéhiko, ûrukopovo ovokútike. Yane épemo'ikoane íhikauhiko koeku íhokoake ne yuhómeku.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Ákonoekopomaka yéxa kixó'ekone? Ákoikopo yéxanoe ákoyea ápahuina koekúti urúkovoti xoko xâne motovâti ikópiti'ikea?


text:
Vo'oku ako ûrukapu isóneuke, itea okóvoike yónea ina ipuhíkopomaka —‍kíxovokoxoane. Ya kuteâti koêku neko yuho Jesus, iyúseo isóneunoa ne uhá koeti kó'iyeovoku nikokónoti motó'iyeova níkeokono.


text:
Vo'oku isóneuke xâne úkea ne váherehiko âha itúkea, kuteâti ikópiti'ikopeovo ya kapinehí kíxea xâne ákoti itukapu koati múxone yoko oméxea koane koépekea. Kúteanemaka ne aúpu'ikea yêno áko'o itukovo îma, kapíneti ákoti itukapu koati múxone.


text:
Ina keno'ókomaka ne ixómoyea ipúpakinoa isóneu kahá'ayea îrikuxea, koane kahá'ayea váherexea ítukeino po'i xâne, koane semékekexea. Kúteanemaka koêku ne ákoyea sayá'ikapeapa ne váhere úhepune mûyo vo'oku kahá'ayea sêno, koánemaka ne poé'aino isóneu po'ínuhiko xâne vo'oku íyokeova ítukevo, yoko ikópiti'ikea iha po'ínuhiko xâne, koane kapáyasokopeovo, yoko po'inuhiko kixoku koésayu'ixea itúkeovo, kuteâti kixoku itúkeovo xâne ákoti isóneu.


text:
Heú koêti ra váhere itukeôvoti, aínovo ukeâti isóneuke xâne, yoko énomoneoxo ikopíti'ikoa —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Sêno ukeâti po'i poké'e</n>  <i>(Mt 15.21-28)</i></n> Ipuhíkopeane Jesus neko óvoheixoku, pihóne ya poké'e xe'ókuke ne pitivókohiko koéhati Tîru [yoko Sîdom]. Simoáne, ápe ovokútiya ûrukovoku. Ako akáha'a ápeyea exoâti símea, itea ako oxéne ákoyea éxakana.


text:
Yoko ápe sêno apêti ihíne ûroevo ndémoniu. Eyekóxoane sêno símeane Jesus, pihóne xokóyoke. Yane ipuyuké kó'iyeane nonékuke.


text:
Ina epêmo Jesus kópuhikopinoa ndémoniu urúkeovati ihíne. Itea hara kíxoa Jesus: —‍Konókoti imátaxeovo inúxotike xe'éxaxapa ne koati ko'óvokuti. Vo'oku ako yusíka véyeokono itátane pâum, nika xe'éxaxapa ne koati ko'óvokuti, ina parexákana ne kálihunoe tamúku. 


text:
Ina yumopâ neko sêno: —‍Kaná'uteoxo Unaém. Itea enepone kálihunoe tamúku opékuke mêsa, níkoamaka ne íhone nika kalivónohiko. 


text:
Ina kixopâmaka Jesus: —‍Vo'ókuke ra yiûho, ipúhikopeane ndémoniu ne ihine îti. Motóvane pihépi yóvokuke —‍kíxoane. 


text:
Yane pihópone neko sêno. Seopóne óvokuke, inú'ikopane ne ihíne tunukúxovoti ípeke. Yoko ipúhikopeane ndémoniu. 


text:
 Unatípo neko hóyeno mókere ákotimaka panâpu koyúhoyea</n> Yane ipúhikopeane Jesus ne xe'o Tîru. Vekó koépo ya Sîdom. Tarú'uxopamaka ne poké'e iháxoneti Yehí Koeti Pitivóko koeku yonópea ya Mar-na Ngalíleya.


text:
Yane ápe xâne omotíhiko hóyeno mókere ákotimaka panâpu koyúhoyea xoko Jesus. Épemohiko Jesus ípihea vô'u tutíkuke ne hóyeno.


text:
Yane ahikú kíxoa Jesus xoko ákoyeaku koati xâne, ina ipího vô'u kenókuke neko hóyeno. Yane kaláka'ikomaka vô'u ya hô'o ina ipíhoa nenékuke ne hóyeno,


text:
ínamaka komômo vanúke xaneâti ínayea ómixekovo koane “Efáta” kíxea. (Yoko “imíhe'akapane” koêti neko emo'úti.) 


text:
Ina ixikó'okoa Jesus ne xanéhiko ákoyea okóyuhoa ne koekúti. Itea koeku í'ixiko'o kíxoixea ákoyea okóyuhoahiko, inamá'axone koyuhoâhiko.


text:
Enepohikone xâne eyekóxoati, yupíhova iyúpaxeova koane kó'iyeahiko: —‍Imáko yupíhinovo unako ítuke! Ituko kamópea mókere, koane ítoa ponópea koyúhopea ne ákoti okoyúho —‍koénehiko. 


text:
 Pí'ape kohíyako nika êno xâne ne Jesus</n>  <i>(Mt 15.32-39)</i></n> Yaneko káxehiko ho'úxopinovomaka Jesus ne êne xâne. Yoko ako nikokónoti nikáhiko. Yane ina ihaxíhikoa Jesus ne íhikau, hara kíxovokoxoa: 


text:
—‍Ngóseanane ra xanéhiko vo'oku ákone nikáhiko. Yoko mopó'apene káxe óvoheixohiko njokóyoke kó'oyene.


text:
Enepo mbahukápahiko pihópea óvokuke ákoti níka, ikoróhikoatimo hímakati xenékuke. Yoko anéye xapákuke koati ákoti malîka úkeaku. 


text:
Ina kixôa íhikauhiko: —‍Ná'ikopomo vínixoponea nikokónoti motovâti koímataxeahiko yara mêum ákoti apêti? 


text:
Yane pahúkoane Jesus ivátahikea poké'eke ne xanéhiko, ina veyôa ne seti koeti pâum, ina ikoró'ixovo xoko Itukó'oviti. Yane honó'ekexoane, ina porekéxoa ne íhikauhiko. Koane íhikauhiko, pôrekexoamaka neko xâne.


text:
Ápemaka kali ye'á koeti kálihunoe hôe. Yane íkoro'ixinovamaka Jesus xoko Itukó'oviti ina pahukôa neko íhikauhiko pôrekexea ne xanéhiko.


text:
Heú kôe neko xanéhiko níkea koane imátaxeovohiko. Ina itixópa íhikauhiko Jesus neko itátanehiko nikokónoti haxâti, kopúhikopoikomaka seti koeti sésta.


text:
 Epêmo Jesus iyupánevoti ukeâti vanúke ne farizeuhiko</n>  <i>(Mt 12.39, 16.1-4)</i></n> Ápehiko farîzeu, enepone teyonéti hó'eke jûdeu, yuhó'ixoponoti Jesus, oposí'okovati. Koati kaha'aînoatihiko pahúkeovo ya yumópope, épeminoake itúkea iyupánevoti hoénaxovope itúkeovo xoko Itukó'oviti úkea ne xunáko.


text:
Yupíhova ikótivexea Jesus isóneuke, xaneâti ínayea ómixekovo ina kôe: —‍Na koeti épemino kahá'ayea noíxea iyupánevoti ra xanéhiko apêti yara káxehiko símokune ûti kó'oyene? Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ákomo ápahuina iyupánevoti noíxone índukeinoa —‍koéne. 


text:
 Íhokoa Jesus kohiyákopeti ne kixoku itúkeovo farîzeu yoko Êrodi</n>  <i>(Mt 16.5-12)</i></n> Yoko notú koene okóvo ómea po'i pâum ne íhikauhiko Jesus. Pohu poéha koxe'u pâum vatékenake, koékune, ako po'ínu.


text:
Ina ihíkaxoa Jesus ne íhikau, hara kíxovokoxoa: —‍Neíxapunoe, yokóhiyanavoa ne kutí koeti kohiyákopeti pâum, ánahixope farîzeuhiko yoko Êrodi —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane turíxovone yúho'ixeokoko ne íhikau Jesus vo'ókuke ne yûho. Hara kixókoko: —‍Koatímea vo'oku ákoyea pâum vómone kó'inoneye yûho —‍kixókokohiko. 


text:
Yoko exó kíxea Jesus koêku ne isóneuhiko. Hukinóvoti kíxovokoxea: —‍Na koeti ixómoino yího'ixokoko vo'oku ákoyea pâum yómonenoe? Âvonoe yéxina iséneu? Koane âvomaka yéxanoe koêku ne yûnzo? Imáko tiú'ino iséneunoe!


text:
yé'akeye sésta puhí koeti itátane haxa nikokónoti ítixeponenoe, enepo nzono'ékexoa neko singu koeti pâum xapa singu koeti mili xâne? Ina kixoáhiko: —‍Nduse kôe. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Kúteanemaka koêku nzono'ékexoa neko seti koeti pâum xapákuke neko koaturu koeti mili xâne, námaka yé'aye sésta kepúhiupo yane itátane haxa nikokónoti? Ina yumopâhiko: —‍Seti kôe 


text:
 Koitóva Jesus ne komítiti íhae Mbetâsaida</n> Yane simónehiko ya Mbetâsaida, kali ipuxóvokuti. Ina apê xâne omoti hóyeno komítiti xoko Jesus, epemoâtihiko ípihea vô'u tutíkuke neko komítiti.


text:
Yane namú kíxeane Jesus vô'u ne hóyeno hirikôa meúkeke yane ipuxóvokuti, ina ipiho hô'o ukékuke ne hóyeno koane ípiheamaka vô'u tutíkuke. Yane hara kíxoa: —‍Ápe koêkuti ínixene? 


text:
Ina komomâ hóyeno koane turíxeovone ínixopea. Hara kôe: —‍Íninjo xanéhiko yonôti, itea kutí kó'inonu xuve tikóti —‍kíxoane. 


text:
Ina ipíhopamaka Jesus ne vô'u ukékuke neko hóyeno. Yane turíxovone unátipea ínixopea. Koati unatípotine, koane ínixopea uhá koêti.


text:
 Koyuhôa Pêturu itúkeovo páhoe Itukó'oviti koíteovovi ne Jesus</n>  <i>(Mt 16.13-20; Lk 9.18-21)</i></n> Yane pihóne Jesus yoko íhikauhiko xapa kálihunoe ipuxóvokuti ovoti xe'o Sezâreya, enepone pitivóko óvoku Filípi pahúkea. Ya xenékuke, hara kíxovokoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Kutimea íkutixanu ra xanéhiko? 


text:
Ina yumopâ íhikauhiko: —‍Ápe koyúhoti itíkivo Xuaum Mbátita iyukópovone. Kene po'ínuhiko, koyúhoa itíkivo Îliya iyukópovone. Kane po'ínuhiko koyúhoa itíkivo porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke iyukópovone —‍kíxoane.


text:
—‍Kene itínoe, kuti keyúho indúkeova? Ina kixôa Pêturu: —‍Iti Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne —‍kíxoane. 


text:
 Koyuhôa Jesus ivókeovomo yoko ukópeamo xapa ivokóvoti</n>  <i>(Mt 16.21-23; Lk 9.22)</i></n> Ina turixóvo íhikaxea Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxovokoxoa: —‍Konókotimo yupíheovo ngoítoponeovo kotíveti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Ákomo akútiponu ne tutíhiko viyéno jûdeu, koánemaka ne payásotihiko sasedóti inuxínoti xanena ûti hó'eke, yóko'o ne ihíkaxotihiko yútoe Muîse, enepohikone éskiriba. Koepékonutihikomo itea ya mopó'apeke káxe ikéne, enjepúkopotinemo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Koati kouhápu'ikinoati Jesus kixókonokumo. Yane ahikú kíxoane Pêturu, ina kixôa ákoyea yusíka kó'iyeaneye kuteâti koêku ne yûho.


text:
Ina inonéxinova Jesus ne íhikauhiko koane sayá'ikea Pêturu. Hara kíxoa: —‍Yahíkuxipunu Satanaé! Vo'oku haina ukeâti xoko Itukó'oviti ne iséneu, itea koati kuteâti kixoku ko'ísoneuyea xâne yara kúveu mêum —‍kíxoane. 


text:
 Nókone kó'iyea ne hokoti Jesus</n>  <i>(Mt 16.24-28; Lk 9.23-27)</i></n> Yane ítaikoane Jesus neko êno xâne koánemaka ne íhikauhiko ahí'okeovaxo ina kixovókoxoa: —‍Enepone kahá'ati hókeonu, ako yusíka yuíxeovo koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum. Konókoti hókeonu ya usó koyêti ínonexinovo tiú'iti koekúti, kuteâti koeku xâne koinópoti kurúhuna iyonókonone xoko kurúhuxokonoku. Yane kená'akane ingéneke.


text:
Vo'oku enepone xâne yuixóvoti koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum, evókoatimo ne mani unako koépoku xoko Itukó'oviti. Itea enepone xâne usó koyêti évokea úhepeko kóyeku yara kúveu mêum vo'ónguke epó'oxo vo'ókuke ne inámati ihíkauvoti yûnzo, énomonemo unatî koépoku xoko Itukó'oviti. 


text:
Kutí'ikopo itópoino xâne usó kó'iyea apeínoati yara kúveu mêum itea evókoti mani unako koépoku xoko Itukó'oviti?


text:
Yoko koêkuti teinónuti koane teinoâti ra emó'um nonékuke xâne kûrivokoevo ákoti opoéha isóneu ikéneke Itukó'oviti, enepohikone vaheréxotimaka kióxku itúkeovo, simóvotimo káxe ndeínoakumo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Koati énomonemakamo ngíxoaneyehiko yaneko káxe ngayukápapu enepo naixápakananemaka indúkeovo hána'iti ihayú'iuti kuteâti koeku Itukó'oviti Nzá'a, koêkumaka xanépeonuhiko sasá'iti ánju, enepone ovóxehiko Itukó'oviti ukeâti vanúke —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Anéye xepákukenoe âvotimo ivakápu koeku âvoyea naixa xunákomo natíxea Itukó'oviti xapa xâne. 


text:
 Ipokóvo koeku Jesus nonékuke evo Pêturu</n>  <i>(Mt 17.1-8; Lk 9.28-36)</i></n> Sei koe káxe ikénepo, xánea Jesus ne Pêturu, Teâku yoko Xuâum oúke koati hána'iti mopôi. Aínovonehiko, ako po'i xâne kapákuke, ina ipokóvo koêku ne Jesus nonékukehiko.


text:
Enepone ípovo Jesus ú'uhahi kóyene koane hóhopu-hóhopu kóyene. Ako kipóheoti yara kúveu mêum iotâti kohópu'ikea ne kipóhiu kuteâti hopú'iyea neko ípovo.


text:
Yane apé kó'inoane Îliya yoko Muîse, enepohikone koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke yuhó'ixotihiko Jesus.


text:
Ina kôe ne Pêturu: —‍Ihikaxotí, koati únati vápeyea yâye. Poéhane vitúkinopinoe hú koêti mopo'âti kálihunoe péti. Poéhamo ítike, koane poéhamo ítuke Muîse koane poéhamo ítuke Îliya. 


text:
Yane apé koene kapási rama'úxoatihiko koane emo'úti inu'íxoati xapákuke ne kapási. Hara kôe: —‍Énomone Nje'éxa râ'a ákoti omotóva ongóvo. Yakámokenoyinoe yûho —‍koéne. 


text:
Ina noiméxo ne íhikau Jesus xêrerekuke itea áko'oponehiko ne po'i noíxonemeku. Poéhapoane Jesus noíxo. 


text:
 Yuho Jesus koeku Îliya</n>  <i>(Mt 17.9-13)</i></n> Koeku ukópea oúkeke ne hána'iti mopôi, hara kíxoa Jesus ixíko'okeahiko ne íhikauhiko: —‍Hákoxovo keyuhoânoe ne neíxone njokóyoke, imókonemo simapúne káxe enjépukopeakumo ungópea xapa ivokóvoti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxoanehiko. 


text:
Koáne, itúkoahiko neko yuhó'inoa Jesus. Ako okóyuhoahiko, itea yúho'ixopokoko kaha'âti éxea kixó'ekone ne yuho Jesus, enepone “enjépukopeakumo ungópea xapa ivokóvoti” koêti.


text:
Ina kixohíko Jesus neko íhikau: —‍Ná'ikopo koeti koyúhoinoa ihíkaxoti yútoe Muîse, enepohikone éskiriba, kónokea itúkeovo Îliya inuxómo símea? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Kaná'uteoxo símea ne Îliya inúxotike kóyuseyea uhá koêti. Itea na kó'inoaye iséneu ne emo'u Itukó'oviti koyúhoinoake kónokea enó'iyeamo koítoponeovo kotíveti ne íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne koane yupíheovomo púveovokono?


text:
Koati ngixópitinoe símeane ne Îliya, epó'oxo itúkoa xanéhiko uhá koêti ne âha kíxea kuteâtimaka koeku yutóxeovo emó'uke Itukó'oviti mekúke —‍kíxovokoxoane Jesus. <n>Enepone “Îliya” koêti, yokómoma xoko Máteu 17.11-13 xoko koyúhovoku itúkeovo Xuaum Mbátita kixó'eko ne Îliya koêti.</n>  


text:
 Koitóva Jesus ne homoêhou úroevo ndémoniu</n>  <i>(Mt 17.14-21; Lk 9.37-43)</i></n> Ya koeku káyukopeovohiko evo Jesus xapákuke neko po'ínuhiko íhikau, noíxonehiko koâti ákoti yumaxápu xâne yakuku-yakukú kixeâti ne íhikauhiko ixómoti yumopókoko, koánemaka ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse.


text:
Yane apé koéne kixoti Jesus xapákuke neko êno xâne: —‍Ihikaxotí, omândi ne nje'éxa xikóyoke. Ako okóyuho vo'oku urúkovati ndémoniu.


text:
Koêkuti óvoku enepo komohêa ndémoniu, íkorokoa poké'eke. Yane puvahíxotine pâho koane ínayea ngarútutukexo ôe koane muyá'iyea koxé'u. Émbemoane ne íhikeuhiko kópuhikopea itea ako íta. 


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Imáko itúkinovo tiú'iti kutípea ra xanéhiko yara káxehiko kó'oyene! Ná'ikopomeamo nzunóko óvonzeixea xepákukenoe? Ná'ikopomeamo nzuhóko índea ákoyeanoe yakútiponu? Yámane yâkeneye ne homoêhou —‍kíxoane. 


text:
Ina omâhiko xoko Jesus. Ehá'axo noixo Jesus neko homoêhou, ako íyuhixa ndémoniu koyúyu'okea. Yane íkorokovone neko homoêhou poké'eke koane kohókororokexoevo poké'eke koane puváhixea páho.


text:
Ina kixôa Jesus há'a ne homoêhou: —‍Na yé'aneye xoénae koéneye ra xi'íxa? Ina yumopâ neko hóyeno: —‍Ukeátine kalihâ'iko.


text:
Enóne kûriukeyea yúku koane kûrino'ekea úne kaha'âti koépekea. Itea enepo itêa keítivoa, yokóseanavi, hivá'axavi —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yépemonuikomaka índea ngoíteova? Enepone xâne kuvovónuti, uhauhá kôe koúsokinokonoa —‍kíxoane. 


text:
Yane kóhonokone emó'u ne ha'a homoêhou. Hara kíxoa: —‍Nguvóvopi, itea kirí'uxinanu ngúveovopeoxo —‍kíxoane. 


text:
Noixoâne Jesus éhahikeovo ne xanéhiko xokóyoke, sayá'ikoa ne ndémoniu. Hara kíxoa: —‍Iti ndémoniu mokeréxoti xâne konae ákoti ikayúhaxa, mbahúkopi ipíhikopi ra homoêhou, koane hákone keyukópinova —‍kíxoane. 


text:
Ina vaûko ne ndémoniu xaneâti koati xúnati koyúyu'okea ne homoêhou koeku ipúhikopea. Yane kutí koéne ivokóvotine ne homoêhou ipuhíkopeane ne ndémoniu. Énomone enó'ino xâne “ivókovone nê'e” kixoâti.


text:
Ikénepoke, enepo urúkopovone ovokútike ne evo Jesus, yoko ainóvotinehiko, hara kíxoa íhikauhiko: —‍Námea koeti ákoino víta kópuhikopea ûti ne ndémoniu? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Enepora kó'iyeovoku ndémoniu, ako kopúhikopati ákoti itukapu ya orásaum [yoko jejuá kó'iyea] —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhópamaka Jesus ivókeovomo yoko exépukopeamo</n>  <i>(Mt 17.22-23; Lk 9.43-45)</i></n> Ina ukopóno ne evo Jesus. Ngalíleyake vekópo, itea akó'oti akahá'a Jesus éxeokono óvoheixoku


text:
vo'oku kahá'ayea íhikaxeako íhikauhiko. Yane hara kíxovokoxoane: —‍Nguri'ókokonotinemo xunako xanéhiko, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, yane ínamo kaepékanuhiko, itea mopó'apeke káxe ikénepo, enjepúkopotinemo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Kixoku itúkeovo ne ínixone Itukó'oviti itúkeovo koati payásoti</n>  <i>(Mt 18.1-5; Lk 9.46-48)</i></n> Ina seopâmaka evo Jesus ne pítivokona Kafanâum. Koeku seópea óvokuke ina kixovókoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Na koeti yimópinokokonoe xenékuke? 


text:
Itea ako yumápahiko, yunukú koénehiko vo'oku kahá'ayea éxea itukóvotiye ne koati payásoti xapákuke yumópinokokoke xenékuke.


text:
Yane ivátakone Jesus koane iháxihikea ne nduse koeti íhikau ahí'okeovaxo, ina kixovókoxoa: —‍Enepone kahá'ati itúkeovo koati payásoti ya uhá koêti, konókoti ikálihuxopeovo yoko itúkeovo ovoxe uhá koêti —‍kíxovokoxoane. 


text:
—‍Itukovo apêti kalivôno kuteâti ra kalivôno yâye njokóyoke, koêkuti itukínoati únati vo'ónguke, undímaka kixóneye. Yoko koêkuti ikxónutineye, haina ûndi kixóneye itea enepone Pahukónuti yara kúevu mêum kixóneye —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Ako omótova ápeyea xâne púvone ûti</n>  <i>(Lk 9.49-50)</i></n> Ina kixôa Xuâum: —‍Ihikaxotí, ápe hóyeno noíxone ûti kopúhikopoti ndémoniu ya ihéke, itea sayá'ikoa ûti vo'oku ákoyea itúkapu xáneheixone ûti. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hákonoeni seya'íkoa, vo'oku ako xâne itúkoti iyupánevoti ya inzáke koyúhotimo ákoyea aúnandi ikénepoke.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepone xâne porexópitinoe enovópeti puhí koeti úne ya inzáke vo'oku itíkivo hokónuti, ákomo kalíhuina évokea námoepo xoko Itukó'oviti vo'ókuke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koímaiti pôreu ne váhere kixovókuti</n>  <i>(Mt 18.6-9; Lk 17.1-2)</i></n> Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Enepo áva xâne vaheréxoti ítuke, itávokinoke hókeonu ne póhuti xapákuke ra kálihunoe kutipónuti, yusikóneni iká'akeokono êno pú'iti mopôi anúkuke tumúneke koésayu'ixea isóneu po'i xâne, ínani kuriná'ekakana úneke ya mar maka hákone koesáyu'ixea isóneu.


text:
Enepo itukapu veô'u váherexino ítike, yusikóneni titúki motovâti ákoyea váherexa ítike. Mani unatíne ákoyea poixo'o veô'u yenópi vanúke, yaneko usokó kó'iyea veô'u itea yenópoti ipihóponovokutike xapa yúku ákotinemo ípukeovoku, [


text:
Koáne, enepo itukapu hîvi váherexino ítike yusikóneni titúki motovâti ákoyea váherexa ítike. Unatíne ákoyea poixo'o hîvi yenópi vanúke yaneko usokó kó'iyea hîvi itea kirikópokonoti ipihóponovokutike, [


text:
Enepomaka itukapu yûke váherexino ítike, yusikóneni meréki, motovâti ákoyea váherexa ítike. Unatíne yenópi natíxokuke Itukó'oviti ya vanúke ákoti poixo'o yûke, yaneko usokó kó'iyea yûke itea kirikópokonoti ipihóponovokutike,


text:
óvoku kanêti ixómoti níko muyôti yoko yúku ákotinemo ípukeovoku —‍kíxovokoane Jesus exókoatihiko kónokea ákoyea íyuhixapapu sayá'ikopeovahiko ne váhere ítuke. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Vo'oku uhá ketínoe, konókoti víki tiú'itike koekúti kuteâti koeku tiveko yúku, maka itíkapune kuteâti únati ánahi nikokónoti kuteâti koeku yúki.


text:
Koati únati koekúti ne yúki itea enepo auké'e taú'iko, ákone oxéne aúkopinokono taú'iko. Hane yákoeneye kuteâti koeku koâti únati yúki kouhékoti xánena, koane aúhepeinokokomaka iséneu ákoti yakapákaka —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koeku kuríkoti yêno</n>  <i>(Mt 19.1-12; Lk 16.18)</i></n> Úkeane pího ne Jesus ya Njúdeya poixô'oke húveona Njôrdaum. Ho'úxopinovamaka êne xâne. Yane íhikaxoanemaka Jesus kuteâti kixoku itúkeovo ho'uxínova êno xâne.


text:
Ina ahi'ókovomaka Jesus ne farîzeuhiko, enepone yuixóvoti hókea yútoe Muîse, koane épemo'ikeahiko, kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope. Hara kíxoahiko: —‍Motóva kuríkea yêno ne hóyeno? 


text:
Ina yumopâhiko: —‍Poréxoa Muîse ápeyea koyuhópeti kotuyôpoti îha itúkeovo koyenókokotihiko motovâti kuríkea yêno ne hóyeno —‍kíxoanehiko. 


text:
Koeku koyúhoyea Itukó'oviti poéhapeane ne pi'âti, ako yusíka ápeyea xâne haxakópati —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepone kuríkoti yêno ina okoyénopomaka po'i sêno, ya xoko Itukó'oviti koati aupú'ikoati ne inúxoti yêno.


text:
Kúteanemaka xoko sêno kuríkoti îma, enepo oko'ímapo po'i hóyeno, ya xoko Itukó'oviti koati aupú'ikoati ne inúxoti îma —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Epemínoa Jesus ne kalivónohiko unako koêku xoko Itukó'oviti</n>  <i>(Mt 19.13-15; Lk 18.15-17)</i></n> Yane ápe xâne omotíhiko kalivôno xoko Jesus motovâti ípihea vô'u tutíkuke, itea sayá'ikoa íhikauhiko Jesus.


text:
Noixoâne Jesus, yupíhova ákoyea aúhepe isóneunoa. Hara kíxovokoxo íhikau: —‍Síkeane kenó'okea ne kálihunoe kalivôno njokóyoke. Hako seya'íkoa, vo'oku kuteâti koeku usó kóyeyea kenó'okinonu râ'a, énomonemaka kónoko kó'iyeaneye ne xâne yonópoti natíxokuke Itukó'oviti.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepone ákoti akahá'a íkutipasikeovo kalivôno ya usó kóyeyea kenó'okinonu, ákomo kalíhuina yonópea natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina namukoâhiko Jesus neko kalivónohiko, koane ípihea vô'u tutíkuke epemínoati unako koêku xoko Itukó'oviti. 


text:
 Inámatiko hóyeno iríku</n>  <i>(Mt 19.16-30; Lk 18.18-30; 1 Tm 6.6-10; Tk 5.1)</i></n> Koeku ukóponea ne evo Jesus apé koene hóyeno ehakínovati. Ipuyuké koéne nonékuke Jesus ina kixôa: —‍Ihikaxotí, iti koati únati. Kutimea ngónoko indúkea motovâti ómbea xoko Itukó'oviti ákotinemo hunókoku? 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Yéxoakopomea kixó'ekone yiûho keyuhónumeku indúkeovo únati? Vo'oku ako po'i únati ákoti itukapu Itukó'oviti.


text:
Yéxoa ne páhoenokono xâne itúkea yútoeke Muîse, enepone koêti: “Hako kepéko. Hako yaupú'iko po'i xâne kepiné'iyiti yêno. Hako yomêxo. Hákomaka itikóheo koeku po'i xâne. Hako simikíkixino po'i xâne, yoko tiya yá'a koane yêno” koêti —‍kíxoane Jesus. 


text:
Yane pono-ponó kixínoane ûke Jesus xaneâti ákoyea omótovoa okóvo, ina kixôa: —‍Poéhaiko koekúti nékone itíki. Yakávaneponoa uhá koêti ne apeínopiti, ina perekéxa xâne ákoti apeínoati ne ésa'i. Yane apêtimo apeínopiti vanúkeke, ina kina'áka ingéneke hékinu —‍kíxoane. 


text:
Itea ako aúhepea isóneunoa neko yuhó'inokono. Yupihovó kôe isóne'ekeovo koeku pihópea kama'âti neko êno apeínoati. 


text:
Ina komomâhiko Jesus ne íhikauhiko koane kíxovokoxea: —‍Imáko itúkinovo tiú'iti yonópea natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke ne xâne iríku —‍kíxovokoxoane 


text:
Iyúpaxeova íhikauhiko neko yûho. Yane káyukopinoamaka Jesus kíxovokoxea: —‍Itínoe kutí ngíxone nje'éxaxapa, koati tiú'itimo yonópea natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke ne xâne [kuvóvoti ênoti apeínoati].


text:
Ako'óneni oríko vékea kámelu xoko kali ihínone tôpe uhe'ókopeti, yane yonópea natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke ne xâne iríku —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yupihovó koéneoxo iyúpaxeova íhikauhiko ne yuho Jesus koane kíxeokoko: —‍Kutí'ikopomeamo motovâ itúkeovo koítovone Itukó'oviti koane yonópea xokóyoke? —‍kixókokone. 


text:
Yane pono-ponó kixínoane ûke Jesus koane kíxovokoxea: —‍Enepone ínixone xâne itúkeovo yupihóvoti tiú'iko, ako átiu'i xoko Itukó'oviti, vo'oku ako ápahuina koekúti ákoti itâ itúkea ne Itukó'oviti. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ako ápahuina xâne ákoti okotíxo ítukevo vo'ónguke koane vo'ókuke ra inámati ihíkauvoti ínzikaxone ákotimo námoepo vo'ókuke. Enepone ákoti okotíxo óvoku, po'ínuhiko, êno, há'a, xe'éxaxapa, áko'o itukovo poké'exa,


text:
yupihóvatimo kurí'uxeovo yara koeku kó'oyene kuteâti ne koekúti ákoti okotíxoa vo'ónguke. Énomone kuteâti óvoku, po'ínuhiko, êno, xe'éxaxapa, koane poké'exa. Poéhapoamo séndu anú'ukeamo námoepo yane póhutihiko koekúti ákoti okotíxoa, koane apêtimakamo kotíveti koekúti vékoku. Yoko káxehiko keno'ókoti, yonópotimo xoko Itukó'oviti ákotinemo hunókoku.


text:
Itea enómo xâne teyonéti koeku kó'oyene, okópotimo ikenétike. Kene ne ákoti apayáso ovoti ikenétike kó'oyene, énomonemo itukóvoxo koati teyonéti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koyuhópamaka Jesus ivókeovomo koane exépukopeamo</n>  <i>(Mt 20.17-19; Lk 18.31-34)</i></n> Koeku yóneahiko Njeruzálem, inuxó kôe ne Jesus tumúneke ne íhikauhiko. Koati iyupáxovati íhikauhiko. Kene ne po'ínuhiko xâne hokotímaka Jesus, pikóhiko. Ina ahikúxoa Jesus ne íhikauhiko yane po'ínuhiko xâne. Yane turíxovone kaúhapu'ikinoa ne kixókonokumo. Hara kíxovokoxoa: 


text:
—‍Kó'oyene Njeruzálem vonóne, yoko nguri'ókokonoatinemo ne tutíhiko sasedóti inuxínoti viyénoxapa hó'eke, koáne ne éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse. Koati ngixókonokunemo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, ínamo pahukáhiko ngoépekeokono, ínamakamo kuri'ákanu xâne ákotihiko itukapu viyénoxapa jûdeu éxoti koeku poké'exa ûti.


text:
Yane koemóke'enutihikomo, apurú'okonutihikomo, koane yehepóke'exonutihikomakamo, ínamo kaepékanu itea mopó'apeke káxe, enjepúkopotimo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Épemone Teâku yoko Xuâum</n>  <i>(Mt 20.20-28)</i></n> Yane ahí'okovone Jesus ne Teâku yoko Xuâum, enepone xé'ahiko Nzebêdeu. Hara kixóhiko Jesus: —‍Ihikaxotí, mani kaha'âti ûti peréxivi ne vépemopike kó'oyene. 


text:
Ina yumopâhiko: —‍Enepomo itikápapune hána'iti ihayú'iuti nâti xoko netíxoku, peréxavimo vivátakea xîririkuke payásoyea ûti, póhuti yéxopeke, koane po'ínu lepékuke. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ákonoe yéxa koêku ne yépemonuke. Iteâtikopomo víki ne êno kotíveti koekúti véngokuikomo? Iteâtikopomakamo ne êno kotíveti koekúti enepo yána yoúkeke kuteâti ngixókonokumo? 


text:
—‍Êm, vitoâtimo —‍koénehiko. Yane hara kíxoa Jesus: —‍Vikoâteoxomo kuteâti ne véngokumo, koane yoúkekemakamo yóno ne êno kotíveti koekúti kuteâti ngixókonokumo.


text:
Itea enepone ivétaki énjopeke yoko lombékuke, haina ûndi noivókoxoa ivatákoatimo, itea hanemo ivátakopa xâne, koúsokinovokene —‍kíxoane Jesus. 


text:
Ina ihaxíhikoa Jesus ne íhikauhiko ahí'okeovaxo. Hara kíxovokoxoa: —‍Yéxoanenoe itúkeovo xâne inixókonoti itúkeovo payásoti pahukô xapa xâne. Koati natínahiko exêa koêku.


text:
Itea xepákukenoe, ako ákoeneye, koati pó'iti koêku. Koêkuti kahá'ati itúkeovo payásoti xepákuke, konókoti usó kóyeyea itúkeovo yovóxenoe.


text:
Koane koêkuti kahá'ati itúkeovo koati teyonéti ya uhá koeti xepákuke, konókoti itúkeovo ovóxe ne uhá koeti po'ínuhiko.


text:
Vo'oku hainámaka nzimínoti enó'iyea ovónje kouhépekoti ngóyeku, itea nzimínoti indúkeovo ovoxéti yoko ivóngeovo motovâti enó'iyea xâne ngoítovone, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koitóva Jesus ne komítiti íhae Njeríko</n>  <i>(Mt 20.29-34; Lk 18.35-43)</i></n> Ina pího ne Jesus yoko íhikauhiko ya pitivóko koéhati Njeríko. Ipuhíkopeanehiko ne pitivóko, koánemaka êno xâne hokó'ixoati, ápe komítiti koéhati Mbatímeu, xé'a Tímeu, vatá koyêti xe'ókuke xêne ixómoti epêmo.


text:
Kamoáne nê'e itúkeovo Jesus íhae Nazâre hunonêa, turíxovone vaúkea. Hara koe yûho vaúkea: —‍Jesus, ámoripono Ndávi, yokóseananu! —‍koéne. 


text:
Êno xâne saya'íkoati, pahukoâti kóyunukeovo, itea inamá'axone kohonóko emó'u kó'iyea: —‍Iti ámoripono Ndávi, yokóseananu! —‍kóyene. 


text:
Yane xe'ó kó'inoane Jesus, ina pahukôa iháxikeovo. Ina pího ihaxíkoponoati neko komítiti. Hara kixóponoa: —‍Aúhepepone iséneu. Yexépuka vo'oku iháxikopine —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Motóvane pihépi. Itévone vo'oku kívivonu —‍kíxoane. Énomone yaneko ôra, ínixopone, yane pihóne ikéneke Jesus. 


text:
 Ihayú'ikokono Jesus urúkovo ya Njeruzálem</n>  <i>(Mt 21.1-11; Lk 19.28-40; Xu 12.12-19)</i></n> Ye'éxoane evo Jesus ne Njeruzálem, koáne ne ipuxóvokuti koéhati Mbetefâje yoko Mbétanea xêrerekuke kali mopôi iháxoneti Olívera, pahúkoane Jesus ne pi'âti íhikau inúxea tumúneke


text:
koane kíxeahiko: —‍Pihénenoe yane kali ipuxóvokuti timúneke. Ehá'axomo símeaya, inixéponotinoemo xe'exa njuméntu ika'ó koyêti, âvoti ivú'ixeokonoku. Yane kíxeanoemo ne iká'o, ínamo yamapâ yâkeneye.


text:
Enepomo áva xâne epemó'ikopiti itíkoake, haramo íxea: “Konokoâtiko Vúnae râ'a, itea kó'oyenemo pahukópinopeatimo” íxeamo —‍kíxoane Jesus. 


text:
Úkeane pihohíko. Yane ínixoponoane ne xe'exa njuméntu ika'ó koyêti xêrerekuke pahapéti nonékuke ovokúti. Yane kúxeoponoane.


text:
Êno xâne ikapákinoati kápana xenékuke, koane enómaka ipíhinoati tuti exáte oxéneke, tétoehiko ya mêum, kouhé'ekinoati vékoku.


text:
Eneponeko êno xâne tumúneke koane ikéneke, aínovo kohonókoti yûho vaúkexea: —‍Koati hána'iti ihayú'iuti rakéne. Viháyu'ika ra páhoenovi Vúnae Itukó'oviti.


text:
Koati hána'iti seánakovi Itukó'oviti rakéne, enepone natixínovitimo kuteâtimaka natíxea voxú'ikene Ndávi. Koati hána'iti ihayú'iuti ne Itukó'oviti yâkonoye vanúkeke —‍kóyehiko. 


text:
Simoáne Jesus ne Njeruzálem, pihóne ya témpulu, enepone hána'iti imokóvokuti. Uhá kíxoa Jesus komómoyea, yane káyukopovo ya Mbétanea koánemaka íhikauhiko ikéneke vo'oku hahámeyeane yanekôyo. 


text:
 Koeku xuve fîgu ákoti há'i</n>  <i>(Mt 21.18-19)</i></n> Yaneko po'i káxe ipuhíkopeahiko Mbétanea épekoa hímakati ne Jesus.


text:
Avo malíka, noíxone xuve fîgu ênoti tûti. Ina pihoyâ noíxoponea ápeyea há'i. Simoáne, ako ápahuina há'i noíxone. Poéhane êno tûti apê, vo'oku âvoti simâpu kaxena kahá'ipe.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Ukeátine kó'oyene, ákonemo véyeokonoku há'i râ'a —‍koéne. Yoko kámea íhikauhiko neko yûho. 


text:
 Kopúhikopa Jesus ne kavánetihiko ya hána'iti imokóvokuti</n>  <i>(Mt 21.12-17; Lk 19.45-48; Xu 2.13-22)</i></n> Yane pihónehiko ne evo Jesus ya Njeruzálem. Yâkoxonoye, ûrukova Jesus ne témpulu xoko kíndana, yane kópuhihikopo xanéhiko kaváneti yoko vanéxotiya. Ina kasa'îrikea mesána neko koperáxoti xanéhiko esa'íkoti tiûketi koánemaka ivátakokuhiko neko kaváneti kurûte.


text:
Ínamaka ihíkaxoahiko Jesus. Hara kíxovokoxoa: —‍Koati apêti yutoéti emó'uke Itukó'oviti koêti: “Enepora imokóvokuti óvongu, iháxeokonotimo óvoku itúkea orásaum ne uhá koeti xâne, koêkuti óvohikoku yara kúveu mêum” kôe, itea itíkoanenoe óvoku ómevotihiko —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yoko kámeane yûho ne tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke koánemaka ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse. Yane opósikonehiko kixoku koépekea Jesus, itea píkoahiko vo'oku heú kó'iyea xâne iháyu'ikea ne ihíkauvoti íhikaxone Jesus. 


text:
 Íhikaxeovike xuve fîgu</n>  <i>(Mt 21.20-22; Xu 14.13; Tk 1.6)</i></n> Yuponíne koeku vekópea evo Jesus neko xêne, noíxoanehiko movó'oyeane ne xuve fîgu.


text:
Yane puyákoponova okóvo Pêturu ne yuho Jesus vo'ókuke, ina kôe: —‍Ihikaxotí, enepone xuve fîgu keyúhone ákoyeanemo akáha'i, movó'one. 


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepo áva pahukoâti ra koati hána'iti mopôi áhikuxeova ne ókoku koane kuríno'ekopeova ne mar, koeku itúkeovo koati kaná'uti kutípea kó'iyeanemoye kuteâti yûho, ákoti amuyá'i isóneu kutípea, itukínokonoatimo.


text:
Hukinóvoti ngíxeopinoe: Uhá koeti koêkuti yépemone ya orásaum, konókoti kitípi itíkinokonoamo, yane itikínokonoatimo.


text:
Enepo itikánoe orásaum, itukovo apêti xâne poé'ainoke iseneú, hákonoe yunakôa iséneuke ne koekúti, itea kutí íxepane ákoti kixópiku, maka katúyapinapeane Ha'a ûti íhae vanúke ne pehúnevo.


text:
Itea enepomo yunakânoe iséneuke, hákoti kutí kixêa ákoti kixópiku, ákomakamo katúyapinapea Ha'a ûti íhae vanúke ne pehúnevo —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Epemó'ikokono Jesus úkeaku xunáko</n>  <i>(Mt 21.23-27; Lk 20.1-8)</i></n> Úkeane kayukópovo ya Njeruzálem ne evo Jesus. Koeku vékea hána'itike imokóvokuti ne Jesus, pihínoa tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeuhiko hó'eke, yóko'omaka ne éskiriba, enepohikone ihíkaxoti yútoe Muîse, koánemaka po'ínuhiko teyonéti xapákuke tutíhiko jûdeu.


text:
Hara kixóhiko Jesus: —‍Na úkea ne xunakóti itíkike ra koekútihiko? Kuti porexópi kíxineye ne ítike? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Anéyemaka émbemopikenoe. Yimápanu, yane enjókopeatinoemo porexónoati indúkea ra koekútihiko índuke. Hara émbemopinoe:


text:
Ina kixokókohiko: —‍Enepomo vokoyúhoa itúkeovo Íhae Vanúke pahukôa, “Ná'ikopo koeti ákoino yakútipoanoe ne Xuâum?” kixo'óvitimo.


text:
Kene enepomo vokoyúhoa itúkeovo xâne yara poké'e pahukôa, ákomaka aúnatiya —‍koénehiko. Koati pikotíhiko kíxoakumo xanéhiko vo'oku heú koe xâne ínixea itúkeovo koati páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u ne Xuâum.


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti váhere xâne katarákinoati nóne ne únae kavâne</n>  <i>(Mt 21.33-46; Lk 20.9-19)</i></n> Yane turíxovone Jesus koyúhoinoahiko íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kôe: —‍Ápe hóyeno nôti êno xuve úva. Itúkinoa îpi neko nóne ina itûko tángi, kótikovoku ho'o úva itûko víyum, ínamaka koexépuko óvoku koyonó'inoati ne nóne, éyevoti vanúkuke motovâti ákoyea malíka ínixoku. Yane kurí'okoane katarákinoati ne nóne motovâti haxákopea avané'e êho. Yane pihóne po'i poké'e.


text:
Simovóne kaxena veyóvope ha'i nonéti, pahúkone ahínoe xokôyoke ne katarákinoati ne nóne motovâti veyópoinoa námoepo ukeâti ne nóne úva.


text:
Itea enepohikoneko katarákinoati nóne, namú kíxoane neko pahoéti. Yane yehépoke'exoane, ina pahukópa káyukopeovo ákoti omópone.


text:
Yane káyuko pahúkea po'i ahínoe neko únae kavâne, itea ákoneoxo téya katarákinoatihiko nóne, koane óko'okea tûti koane komóhiyea.


text:
Pahúkopoikomaka po'i ahínoe ne únae kavâne, itea koépekoahiko katarákinoati nóne. Enómaka po'i ahínoe páhoenoa, itea yehépoke'exoahiko katarákinoati nóne, kene po'ínuhiko, koépekoahiko.


text:
Yane ápe póhutiko xâne âvoti pahukínahiko. Énomone ne koati xe'éxa ákoti omotóva okóvo. Koati ikenétike ixíkoa pahúkea vo'oku hara koeti isóneu: “Teyoâtihikomo ra nje'éxa” koêti isóneu.


text:
Itea hara kixókokohiko ne katarákinoati nóne: “Eneporâ'a, koati ítukenemo ra poké'e ivakápune há'a. Hingá, kaépeka ûti maka vitúkapeane ne mani ítuke, íkuinoake há'a ivakápu” kixókokonehiko. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus neko kamokénoatihiko: —‍Ná'ikopomo kíxoaneye únae nonéti neko katarákinoatihiko ne nóne? Pihinoâtimo, ínamo kaepékexa, yane porexópotimo po'ínuhiko xâne kátarakinoa ne nóne.


text:
Ákoikopo yíhoikikunoe ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti? Énomone ne koêti:  “Enepone mopôi noívokoxine itúkoti péti, ainovó kôe itukóvo koati turíxeovoku uhá koeti kuteâti koeku koati inúxoti mopôi turíxeokonoke péti.


text:
 Koati Vúnae Itukó'oviti kixoáneye. Yoko vínixoa itúkeovo koati êno ihayú'iuti koekúti ne ítuke” koêti —‍kíxovokoxoane Jesus ihókopovati ne mopôi noivókoxineti.  Sâramu 118.22-23 


text:
Yane opósi'ixoanehiko tuti jûdeu kixókumo iká'akea Jesus, itea koati pikoti xanéhiko. Yoko exó kíxoanehiko neko tutíye itúkeovo énomonehiko kíxo Jesus yane exetínati. Yane ákone po'i épemo'ikoke Jesus, píhohikopone. 


text:
 Epemó'ikokono Jesus koeku isóneunoa ne kóperau nâti</n>  <i>(Mt 22.15-22; Lk 20.20-26)</i></n> Yane ápe páhoe tuti jûdeu xoko Jesus. Enepohikone páhoe, aínovo farîzeuhiko yoko xanénahiko Êrodi, eneponeko nâti. Yoko kahá'atihiko iyupaxó kíxea épemo'ikea Jesus, kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope.


text:
Simoné'ehiko xoko Jesus, hara kixóponoa: —‍Ihikaxotí, véxoa itíkovo koati ponóvoti vo'oku ako neívakaxa xâne, itea kutíkokone uhá koeti xâne xikóyoke. Ako yokómomoyi payásoko, ítea koati yixóvati ne kaná'uti kixovókuti koane íhikexi ne páhoenovi Itukó'oviti. Ná'ikopo kó'inoaye iséneu ne kóperaxovike Sêza, enepone payásoti nâti ya Róma éxoti koeku ûti? Pahúkovi Ponóvoti Kixovókuti hó'e ûti poréxea ûti? áko'o ákomea okónokoa poréxeokono —‍kíxoanehiko. 


text:
Itea exó kíxea Jesus isóneuhiko itúkeovo itûkoheovoti. Yane hara kíxovokoxoa: —‍Na koeti yopósi'okinovonunoe, keha'aînonuti mbahúkeovo ya yumómbope? Yamínanunoe póhuti pe'u tiûketi, ngaha'âti ngomómoyea —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane omínoanehiko ne tiûketi. Ina kixovókoxopa Jesus: —‍Kutí'ikopo itukôa nône yoko îha ovâ ra tiûketike? Ina yumopâhiko: —‍Sêza. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Enepone ítuke nâti, peréxapa. Koáhati ítukene. Kúteanemaka koêku xoko Itukó'oviti, koêkuti páhoenopi konokoâtimaka itíki —‍kíxovokoxoane. Yane yupíhova iyúpaxeovahiko unáko ne yumópope Jesus. 


text:
 Epemó'ikokono Jesus exépukopeaxomo ne ivokóvoti</n>  <i>(Mt 22.23-33; Lk 20.27-40)</i></n> Yane ahí'okovomaka Jesus ne sadúseuhiko, enepone koyúhoti ákoyeamo exépuhikapa ne ivokóvoti. Hara kíxoahiko: 


text:
—‍Ihikaxotí, ya yútoe Muîse kûreinovi, hara kôe: “Enepo ivakápu hóyeno ákoti apáhuina xe'éxaino yêno, konokoâti itúkeovo po'ínu ne ivokóvoti koyenópea yêno ne po'ínuikene, maka avané'e xe'éxainoa, kutí ákoepone xe'éxa ne ivokóvotine” koe yútoe.


text:
Yoko ápe nóvo seti koeti hóyeno kopo'ínukokoti. Kóyenone neko xuvé'eti. Ivokóvone, ako ápahuina xe'éxa.


text:
Enepone sêno ivokóvoti îma, hane koyenópa atípo neko imá'ikene. Ivokóvone nê'e, ákomaka xe'éxainoa neko sêno. Kúteanemaka koêku ne mopó'ape, ivókovone ákotimaka xe'éxainoa neko sêno.


text:
Eneponeko seti koeti hóyeno kopo'ínukokoti, heú koéhiko kóyenoyea neko sêno, itea ako ápahuina ikoxé'exaxoati xapákuke. Heú koené'e ívohikeovo, ina ivokóvomaka ne sêno.


text:
Eneponi akaná'u exépuhikopea ne ivokóvoti, kutí'ikoponi itukópaxo koati yêno ne sêno xapákukehiko exepúhikapa nekôyo? vo'oku heú kó'iyeahiko kóyenoyea ne sêno —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina yumopâhiko Jesus: —‍Pahúkinovoke iséneunoa ra koekúti, vo'oku ákoyea yéxa koêku ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti koánemaka ne xunako Itukó'oviti.


text:
Vo'oku enepo exepúhikapane ne ivokóvoti, ákonemo koyénoti koane ko'ímati. Kutí koépotinehikomo ánju íhae vanúke, ovóxehiko Itukó'oviti.


text:
Ákoikopo yíhoikiku yútoeke Muîse koêku ne exépuhikopeamo ne ivokóvoti? Énomone yane koyúhoyeaku koêku ne kali xuve tikóti ixómoti iruméko ákoti ara'ákapu, xoko yuhó'inoa Itukó'oviti ne Muîse, enepone koêti: “Undi Itukó'oviti, kuvóvone Âbraum, kuvóvonemaka Izáki yoko Njáko” koêti.


text:
Yane hainá'ikopo kuvóvone ivokóvotine ne Itukó'oviti, ínapo “Âbraum-kene” akôe, itea koati kuvóvone xâne iyukóvoti. Koati hána'iti pahúkeovo iséneunoa —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koâti nokonéti itúkeokono yane uhá koeti páhoenovi Itukó'oviti</n>  <i>(Mt 22.34-40; Lk 10.25-28; 1 Xu 5.3; Ap 2.4)</i></n> Yoko ápe éskiribaya, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse ixómoti kamokénoyea kixoku yúho'ixeokoko. Noixoâne unako yumópope ne Jesus, hara épemoa: —‍Kuti itukóvoxo koati nókone xâne itúkea yane uhá koeti páhoenovi Itukó'oviti? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Enepone koâti nokonéti ya uhá koêti, énomone ne koêti: “Itínoe íhae Izarâe, yakámokeno. Poéhane Vúnae Itukó'oviti itukóvo ne koati kaná'uti Itukó'oviti.


text:
Kene ne pí'ape, harâ'amaka: “Hako motovâ yokóvo ne po'ínuhiko xâne. Kuteâti kixépovoku ákoyea kemáxatikapapu, énomonemaka íxeaneye ne po'ínuhiko xâne” kôe. Ákone po'ínu páhoenoa Itukó'oviti ne xâne itúkea hána'iti nokonéti itúkeokono yara pi'âti. 


text:
Ina kixoá'ikomaka éskiriba ne Jesus: —‍Ihikaxotí, koati únati yimópope, epó'oxo koati kaná'uti poéhayea ne Itukó'oviti. Ako po'ínu kuteâti, poéhane.


text:
Koane koati kaná'uti kónokea heru'ó kíxea uti vomíxone ákoyea omótova vokóvo, koane heru'ó kíxea uti visóneu koane xunako ûti, epó'oxo kaná'utimaka kónokea ákoyea omótova vokóvo ne po'ínuhiko xâne, kuteâti kixoku ákoyea kamáxatikapapu ûti. Énomoneoxo konokóvo yaneko vikó'iparaxea Itukó'oviti kuteâti hó'openohiko átake yoko po'ínuhiko vomínoake kuteâti —‍kíxoane. 


text:
Noixeâne Jesus unáko ne yumópope, hara kíxoa: —‍Ákone ahíkapu itíkopivokumo xanena Itukó'oviti —‍kíxoane. Yane ákone mapikóvati épemo'ikea Jesus. 


text:
 Epemó'ikoa Jesus ne xanéhiko koêku ne Mésiya</n>  <i>(Mt 22.41-46; Lk 20.41-44)</i></n> Koeku íhikaxea Jesus ya témpulu, hara koe épemo'ikoke xanéhiko: —‍Na kó'inoaye iséneu ne éskiribahiko, íhikaxinoke itúkeovo ámoripono Ndávi ne Mésiya, enepone páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne?


text:
Vo'oku koati teyonéti voxú'ikene Ndávi koyuhó'iyea koêku mekúke ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xoko kó'iyeaku: “Hara kíxoa Itukó'oviti ne Únaem: ‘Ivétakapa énjopeke xoko ivátakoku koati ngapáyasokone imókonemo ipuyúkexa nenékuke ne uhá koeti koêkuti okopópiti’ ” kôe.


text:
Koati “Unaém” kixoâti Ndávi. Ápeikopo oxéne itúkeovo ámoripono Ndávi ne Mésiya? —‍kíxovokoxoane Jesus. Yoko koati úhepetinoa xanéhiko kámokenoyea. 


text:
 Koyuhôa Jesus váherexea kixoku itúkeovo ne éskiribahiko</n>  <i>(Mt 23.1-36; Lk 20.45-47)</i></n> Ina koemáka ne Jesus koeku íhikaxea: —‍Yokóhiyanavoa ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse, yómoti hamá kíxea ípovo kahá'ati ínixeokono itúkeovo teyonéti. Koane enepo yuhoíkokono koeku vékea ya none ovokúti, ahá'axomaka.


text:
Koáne ya íhikaxovoku hó'e yoko ya xapa ayuíti, yómotimaka ivátakea xoko ivatákokuti ya nonekútike xoko ivátakoku koati payásotihiko.


text:
Itea inípono kixoku senóhiko ivokóvoti îma, kutí koe hu'uxeâti óvoku. Yane vo'oku kó'umokeahiko itúkea orásaum, kutí koéhiko koati ponóvoti. Itea yupihóvotimo tiveko ipíhoponeokonoke ya po'ínuhiko xâne vo'oku kixoku itúkeovo —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koeku tiûketi pôreu sêno ákoti apeínoati</n>  <i>(Lk 21.1-4)</i></n> Koeku vatá kóyeyea ne Jesus yane hána'iti imokóvokuti, inonexó kóyenoa ne kuríkokonoku tiûketi poreúti. Yoko ixómoti komomâ Jesus ne xanéhiko koeku kuríkea tiûketinaya. Êno xâne iríku kuríkoti ênoti tiûketiya.


text:
Ina keno'óko sêno ivokóvoti îma, ákotimaka apeínoati, kurikóponoti kali pi'âti pe'u tiûketi ákoti axu'ína ovâti.


text:
Ina ihaxíhiko íhikau ne Jesus. Hara kíxovokoxoa: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepora sêno ivokóvoti îma, ákotimaka apeínoati, énomone xu'inâ pôreu yara uhá koeti po'ínuhiko poréxoti.


text:
Vo'oku enepone po'ínuhiko poréxoti, xoko haxa tiûketina véyo enepo porêxo. Kene ra sêno, heú kíxoa poréxea ne kali apeínoati, enepone mani kuvóvoneiko ya nókoneke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhôa Jesus uké'exeokonomo ne hána'iti imokóvokuti</n>  <i>(Mt 24.1-2; Lk 21.5-6)</i></n> Ipuhíkopeane Jesus ne témpulu, ápe íhikau kixoâti: —‍Ihikaxotí, yokómoma êno úhe'ene ra hána'iti péti koane oveâti xe'ókuke ipixoâti, koane itóvokuhiko ra mópoina pâredena. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Neíxoa koeku uhá koêti ra hána'itinoe koexépoetihiko ítuke ra péti koane oveâti xe'ókuke ipixoâti? Ákomo ápahuina mópoina pâredena ákoti katahínekexakana. Heu-heú koetimo kotóhinekexeokono —‍kíxoane. 


text:
 Turi kotíveti koekúti</n>  <i>(Mt 24.3-14; Lk 21.7-19; 1 Pê 1.6-7, 2.19, 3.14, 4.12)</i></n> Koeku ivátaheixea ne Jesus oúke kali mopôi iháxoneti Olívera, inonexó koépinoa neko hána'iti imokóvokuti. Yane ápe épemo'ikoake evo Pêturu, Xuâum, Teâku yoko Ándere. Yoko ainóvotinehiko, ako po'i xâne xokóyoke. Hara kixóhiko Jesus: 


text:
—‍Yokóyuhoinovea ápepemo ra koekútihiko kixínevikemeku, yoko itukóvotimoye hoénaxovope enepo kausákapune ra uhá koeti koekútihiko kíxene. 


text:
Vo'oku enómo xâne simôti xepákukenoe iko'ítukexoti înza. “Undi páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne” koetímo. Koane enómo ítone aúpu'ikea.


text:
Enepo yeyekáxanoe ápeyeane ákoti tôpi óvoku isukókoti koane kemané'emaka po'ínuhiko eyekoûti ápeyea kahá'ati isúkeokoko, hákonoemo kenóko'i, vo'oku konókoti kó'iyeanemoye itea yanê'e, âvomo simápu hunókoku ra mêum.


text:
Vo'oku inúxotike apêtimo íhae po'i poké'e isukóponoti xanéhiko íhae po'i poké'e. Koane apêtihikomakamo nâti isukókoti. Ákomakamo tôpi óvoku iyuyôti poké'e koáne hímakati. Enepora koekútihiko, koati turí'ikonemo hána'iti tiveko koekúti. 


text:
—‍Itea usó yákoyenoe vo'oku yomokónotinoemo yuhoíkovokutike, koane nonékuke pahúkotihiko ya íhikaxovoku hó'e xanéhiko. Yihipóke'exokonotinoemo, epó'oxo yomokónotinoemo nonékuke ngovenâdohiko, koane nonékuke nâti yepemó'ikokonotimo vo'óngu. Kixínekonokenemoye motovâti keyúhoyi emó'um nonékukehiko.


text:
Itea inúxotike, enepora inámati ihíkauvoti ómonem, konokoâtimo koyúhoyeovo xapa xanéhiko ya uhá koeti poké'e, koêkuti óvohikoku yara kúveu mêum.


text:
Enepo yamakánanoene, koane kirikákanane xoko pahúkotihiko, hákomo pipokéxinoa iséneu ne kixékumo yiûho yimópike, itea koêkuti éxokopike Itukó'oviti keyúhoyi yaneko ôra, énomonemo yokóyuho vo'oku hainamo ukeâti xikóyoke ne yiuhómo, itea Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ne ikoyúhoxopimo.


text:
Apêtimakamo xâne kuríkoti koati po'ínuhiko xoko payásotihiko xâne motovâti koépekeahiko. Kúteanemakamo kíxoaku há'a ne xé'a. Apêtimakamo isukópoti koati há'a yoko êno. Koati koepékopatimo.


text:
Yupihóvatimo púveopi uhá koeti xâne vo'oku itíkivonoe hokónuti. Itea enepone koxuná'ixovoti ingéneke ákoti aukápapu ikéne tukú koeti hunókokuke, énomonemo pihopô vanúkeke xoko Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Simapúne ne hána'iti tiveko koekúti</n>  <i>(Mt 24.15-28; Lk 21.20-24; 2 Ts 2.3)</i></n> Ina koe'íkomaka Jesus: —‍Enepo neixânenoe ne êno váhere koekúti xoko ákoyeaku omótova óvea koesáyu'ixoati koane kotohínekexopati ne koati sasá'iti kixovókuti, hara ngôe vo'ókuke: (Yoko koêkuti yuhoíkoati râ'a, apásika éxea koêku kixó'ekone.) Enepohikone xâne ovotíya Njúdeya, okóho'inehiko xapa hána'itinoe mopôi.


text:
Kene koêkuti xâne ovoti ómomikokuke oúke pêno, hákone urúkopovo kúveu óvoku veyóponea koêkuti apeínoati itea aká'ikaneye okóho'iyea.


text:
Vo'oku yaneko káxehiko, koati yupihóvatimo tivéko ne koekútihiko ákoti ápeyeaku ukeâti inâ itukôa Itukó'oviti ra kúveu mêum tukú koeti kó'oyene, epó'oxo ákonemo ápeyeaku kuteâti tivéko ra koekúti.


text:
Yoko eneponi kaxu'íkenexa Itukó'oviti neko káxehiko, ákoni iteóvati. Itea vo'ókukehiko ne noívokoe Itukó'oviti, enepohikone iháxiu itúkeovo xe'éxapone, ákomo káxu'ikenexa Itukó'oviti neko káxehiko. 


text:
—‍Yane enepomo áva kixópitinoe: “Harâ'a ne Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne” ixekána, áko'o “Anêko yâko” ixekána, hákonoemo kitipôa,


text:
vo'oku enómo koyúhoti itúkeovo Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne, itea ákomo akána'u. Yoko enómakamo mahi porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti, itea aínovomo ákoti akaná'u. Itúkotihikomo iyupánevoti yoko koekútihiko ákoti noíxeokonoku kuteâti. Muhíkovamo ne koati noívokoe Itukó'oviti, enepohikone koati xanéna, kalíhanimo íteokonohiko vo'ókuke.


text:
Yokóhiyanavoikoponoe, vo'oku heú ngíxoane ngoyúhoinopeanoe tumúneke símeovo neko káxe —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koêkumo kayukápapu Jesus</n>  <i>(Mt 24.29-31; Lk 21.25-28; 1 Ts 4.15; 2 Ts 1.7; 2 Pê 3.10; Ap 1.7, 19.11)</i></n> Ina koe'íkomaka Jesus: —‍Yaneko káxehiko ikénepokemo ne kotíveti koekúti ngixínopikenoe, ákonemo parexa uhápu'ine ne káxe, hahakú koetínemo. Koánemaka ne kohê, ákonemo aúhapu'i.


text:
Yane noixóponutinemo xanéhiko ngena'ákapa xapákuke kapási, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Xané ngixópotinemo êno hána'iti njunáko koane únje'ene koeku indúkeovo hána'iti ihayú'iuti.


text:
Yane ínamo mbahuhíka ovónje, enepohikone ánju íhae vanúke ho'úxopea ne noívongoe, enepohikone koati njanéna, koêkutimo óvohikoku yara uhá koeti kúveu mêum —‍koéne. 


text:
 Ihíkauvoti ihókovoti koeku xuve fîgu</n>  <i>(Mt 24.32-35; Lk 21.29-33)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Ivévakaikopo koêku ra xuve fîgu koáne ne ihíkauvoti ínzokoake. Enepo inamápone ne káva'o koane tûti, yéxoanenoe yé'exopeovone kaxena kevópope úko.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Enepone xanéhiko apêtimo yaneko káxehiko, ákomo ivákapu koeku âvoyea kaúsakapu uhá koêti ra koekúti ngixínopike ápeyeamo.


text:
 Kaxéna yoko orána ápepemo ne kíxone Jesus</n>  <i>(Mt 24.36-44; 1 Ts 5.2; 2 Pê 3.3)</i></n> —‍Enepone kaxéna yoko orána ápepemo ne koekútihiko, ako exoâti itukóvotimoye, muhíkova ne ánju íhae vanúke, enepohikone ovoxe Itukó'oviti, muhíkovamaka ûndi, undi Xe'exa Itukó'oviti. Poéhane Nzá'a exôa.


text:
Usokó yákoyeponoe. Itíkapumaka iyukóvoti isóneu, (koane itíkamaka orásaum) vo'oku ákoyea yéxanoe ápepemo.


text:
Hara koéneye, kuteâti koeku hóyeno yonoti po'i poké'e. Tumúneke ipúhikea óvoku, poréxoa ne ahínoe éxea koêku ne ítukevo, koane itúkinoa hó'exeake ne póhutihiko ahínoe. Ínamaka pahukôa ne koyónoti pahapéti ixómoyea noímexopa.


text:
Hukinóvoti ngíxeopinoe: Usokó yákoyeponoe. Itíkapumaka iyukóvoti isóneu, vo'oku ako yéxa itukóvotimoye káxe nzeópope, undi kuteâti únae ovokúti seópotine, itúkeovomo ya kiyakáxe, áko'o ya kuku yóti, áko'o itúkeovomo ené'ixapune tapî'i, áko'o itúkeovomo yuponii koêti nzeópeamo.


text:
Enepora yunzó'inopinoe, kúteanemaka yunzó'ino uhá koeti xâne: Hako kutí kê imokoo koyêti, itea itíkapu iyukóvoti isóneu —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Oposíkokonone kixoku koépekeokono ne Jesus</n>  <i>(Mt 26.1-5; Lk 22.1-2; Xu 11.45-53)</i></n> Yoko pí'aiko káxe âvoti ya kaxena áyui jûdeu hó'eke iháxoneti Páskoa, níkeakuhikomaka pâum ákoti kohiyákoati. Yoko enepohikone tuti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, yóko'omaka ne éskiribahiko ihíkaxoti yútoe Muîse, ixómotine oposí'ixo kixoku omé kíxea Jesus iká'akea koane koépekea.


text:
Hara kixókokonehiko: —‍Itea ako yusíka itúkeovo xapa ayuíti mará'inamo ímaikexapu xanéhiko —‍kixókokone. 


text:
 Jesus ya Mbétanea</n>  <i>(Mt 26.6-13; Xu 12.1-8)</i></n> Yoko Mbétanea óvoheixo ne Jesus óvokuke Símaum, eneponeko unatípeati koati váhere arinéti iháxoneti lépara. Koeku ixómoyea nîko ne Jesus, simóne sêno omoti íhaku xêru itukéti ya hopú'iti mopôi iháxoneti alabásturu. Yoko enepone ómone, puhí koa xêru iháxoneti nârdu, ákoti ánahi, yupihóvotimaka hepíko. Katatákoane sêno neko íhaku xêru, ina ovopú'iko Jesus.


text:
Xapákuke neko xanéhikoya, ápe poe'aînoati isóneu. Hara kixókoko: —‍Na koeti évokinoa ne êno kohépiti xêru?


text:
Yusikóneni kaváneyeovo, ínani parekéxakana xanéhiko ákoti apeínoati ne ésa'i, vo'oku mani anu'úkoti námoe xâne ko'ítuketi ovâti yehí koeti kohê neko ésa'i —‍kixókokone. 


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Síkeane ra sêno. Na koeti ikétivexinoanoe koêku? Koati únati koekúti ítukeinonu,


text:
vo'oku kóyekunemo xepákukenoe ne xâne ákoti apeínoati, yoko koêkuti kehá'ayiku hivó'oxinoe, motóva. Kene ûndi, ákomo ángoyeneye xepákukenoe.


text:
Enepora sêno, koati itukínonuti kali itóponone itúkea. Kixínonukeneye ra sêno, koati inúxinonoatine ne kixókonokumo mûyom engaxápune.


text:
 Oposíkoane Njûda kíxoakumo kuríkea ne Jesus xoko puvâti</n>  <i>(Mt 26.14-16; Lk 22.3-6)</i></n> Yoko enepone Njuda Iskarióti, póhuti yane nduse koeti íhikau Jesus, pihóne yúho'ixoponea neko tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, kahá'ati kuríkea Jesus xokóyokehiko.


text:
Yupihovó koéne elókeyea okóvo neko tutíhiko jûdeu kamoánehiko neko yuhó'inoa Njûda, koane koyúhoinoanehiko poréxeamo tiûketi. Yane kúxoixoane Njûda unátiyeaku káxe motovâti kuríkea Jesus xokóyokehiko. 


text:
 Pahukôa Jesus kóyuseyeovo níkokuhikomo xapa ayuíti</n>  <i>(Mt 26.17-19; Lk 22.7-14)</i></n> Koati inúxoti káxe xapa áyui jûdeu yanekôyoke yaneko níkeakuhiko pâum ákoti kohiyákoati, kaxena isúkeakuhikomaka kali xe'exa su'ûso, ikó'iparaxoke Itukó'oviti ya Páskoa. Yaneko káxe, hara kixo Jesus ne íhikauhiko: —‍Na kehá'a vónea kóyuseoponea ûti ne vóvokumo níkea ûti xapa ayuíti? —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane ina pahukôa Jesus ne pi'âti íhikau. Hara kíxoa: —‍Pîhe pitivókoke. Tekópotimo hóyeno koinoti póte puhí koati úne.


text:
Hekápamo, ínamo ixêa ne únae ovokúti xoko ûrukopovoku: “Na óvo ne kúveu ovokúti óvongumo níngea xapa áyui Páskoa, ûndi yoko ínzikauhiko? kixópi Ihíkaxoti” íxeamo.


text:
Yane exókopitinoemo koati hána'iti kúveu ovokúti vanúkeke apêti mêsa yoko pánguhiko. Usó koyêtine uhá koetíya. Énomonemo keúsakinavi nikamo utíya —‍kíxoanehiko. 


text:
Úkeane pího neko pi'âti íhikau Jesus ya pitivóko. Yoko uhá koêti neko yuhó'inoa Jesus, aínovo tokopóvoti. Yane koúsokoanehiko neko nikámo xapa áyui Páskoa. 


text:
 Exókoa Jesus itukóvotiye ne kurikoâtimo xapa xanéhiko puvâti</n>  <i>(Mt 26.20-25; Lk 22.21-23; Xu 13.21-30)</i></n> Hahaméne, ina pího Jesus koáne ne nduse koeti íhikau.


text:
Koeku óvea xe'ókuke mêsa nikotíhiko, hara kíxovokoxoa Jesus neko íhikau: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Anéye póhuti xepákukenoe iníkonuti itûkoheovoti koeku hókeonu, enepone kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane ikáxu'inehiko okóvo ne íhikau kameáne yûho. Yane pohú pohu koénehiko kíxea Jesus: —‍Undíperameamo? —‍koénehiko 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati anéyeti xepákuke, itínoe nduse koeti ínzikau. Énomonemo ne xané kixónuti yendémekea pâum utókuke.


text:
Koati kaná'uti ngoépekeokonomo kuteâti koeku yutóxeovo ya emó'uke Itukó'oviti vo'ónguke, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, itea koati kotívetimo koêku ne kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti. Yusikóneni ákoyea ipúhika yara kúveu mêum —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Níko ne evo Jesus xapa áyui Páskoa</n>  <i>(Mt 26.26-30; Lk 22.15-20; 1 Ko 11.23-25)</i></n> Koeku níkeahiko, veyo pâum ne Jesus, ina ikoró'ixovo xoko Itukó'oviti. Yane honó'ekexoane ne pâum, ina porekéxoamaka íhikau koane kíxovokoxea: —‍Víyanoe. Enepora pâum, mûyom kixó'eko. 


text:
Yane ina namukôa ne enovópeti koane íkoro'ixeovo xoko Itukó'oviti. Yane pôrekexoamaka íhikau. Heú koéhiko énoyeova.


text:
Ina kixovókoxopamaka: —‍Enepora víyum, hane kixó'eko indína ovokínovotimo êno xâne, ésa'i (inámati) kixovókuti ítukeino xâne ne Itukó'oviti.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Ákonemo énoyeovangu hô'o ra ha'i úva tukú koetímo yaneko káxe enambápunemaka inámati ho'o úva natíxokuke Itukó'oviti vanúkeke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhó'inoa Jesus koêkumo ne Simaum Pêturu</n>  <i>(Mt 26.31-35; Lk 22.31-34; Xu 13.36-38)</i></n> Ina kixovókoxoamaka Jesus ne íhikau: —‍Hána'itimo poé'ayeanoe iséneunonu, koane uhá ketínoemo kiríkinu, kuteâti koêku ne yuho Itukó'oviti emó'uke, enepone koêti:  “Ngoepékoatimo ne koyónoti su'ûso, yane uhá koetímo itóhineheyea ne óyonone” koêti —‍kíxovokoxoane Jesus, ihókovati ne koyónoti su'ûso.  Zacarias 13.7 


text:
Ina kixovókoxopamaka: —‍Itea enjepúkapane ungópea xapa ivokóvoti, inuxó ngoépotimo timúneke ya Ngalíleya. 


text:
Ina kixôa Jesus ne Pêturu: —‍Koati emo'úti ra yunzó'inopi: Kó'oyene yara yóti tumúnekemo pí'ayea éneo tapî'i, mopo'âtinemo keyuho ákoyea yéxanu —‍kíxoane. 


text:
Itea inamá'axo koyuhôa Pêturu itúkeovo koâti kaná'uti ákoyeamo kuríka. Hara kôe: —‍Ákomo kalíhuina ngoyúhoyea ákoyea énjapi, muhíkova okonókovo xané ngíxeopi képekikono —‍kíxoane. Kúteanemaka koeku yûho ne po'ínuhiko íhikau Jesus. 


text:
 Koeku Jesus koitóponovo kotíveti ya Njetisémani</n>  <i>(Mt 26.36-46; Lk 22.39-46)</i></n> Yane pihóne evo Jesus ya xoko omómikokuti iháxoneti Njetisémani. Simoánehiko, ina kixovókoxo íhikau: —‍Ivétakavonoe yâyeke koeku indúkoponea orásaum —‍kíxoane. 


text:
Poéhane Pêturu, Teâku yoko Xuâum ómo. Yane turíxovone yupíheovo ikáxu'iyea okóvo ne Jesus koane eópeamaka hána'iti tiveko isóneu.


text:
Ina kixohíko xánena: —‍Yupihovó koéne êno hána'iti ikáxu'iyea ongóvo, kutí koe tiveko pevóti. Yavânenoeye, hákonoe imêko —‍koéne. 


text:
Kali ahikú koéne ne Jesus, yane ipúyukexo xaneâti ísu'okea nône poké'eke epêmo Itukó'oviti áhikuxopinoa ne êno tiveko koêkumo enepo akahá'a.


text:
Hara koe yûho: —‍Pai, ako tiú'iti koekúti ya xikóyoke. Yáhikuxapinana ra êno hána'iti tiveko ngoêkumo, itea haináya anjáke, itea itúkapu yahá'inonu kousókovo ya njokóyoke —‍koéne. 


text:
Ina kayukópovomaka xokóyoke neko mopo'âti. Inu'í kixópane imókeahiko. Ina kíxo Pêturu: —‍Imékoti Simaúm? Ako ite ákoyea iméka ya kúveu póhuti kali ôra?


text:
Hákonoe imêko, koane itika orásaum maka hákone ikerókovo enepo simâpi tiú'iti koekúti hixépikonoke. Vo'oku ya iséneuke, usó kéyenoe, itea ya oránake mani kénokiku kétiu'ikivoxo, ú'uso koyéneoxo muyá'iyea iséneu —‍kíxoanehiko Jesus. 


text:
Yane káyukopovonemaka xoko íhikauhiko. Inu'í kixópanemaka ímohikea. Koáhati yupihóvatinehiko êno uheko ixépa. Yane ákonehiko exa kixoku yûho. 


text:
Ina kayukópinovahikomaka Jesus. Yoko mopó'apene káyukopinova. Hara kíxoahiko: —‍Yanéyeikonoe iméki koane yómomiki? Yápenenoe iméki! Simóvone ne ôra, nguri'ókokonoatinemo ne xanéhiko váhere kixoku itúkeovo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Yexépukanoe! Hingá, kenó'okone ne itûkoheovoti ingéneke, enepone kurikónutimo xoko xanéhiko puvónuti —‍kíxoane. 


text:
 Ika'ákokonone Jesus</n>  <i>(Mt 26.47-56; Lk 22.47-53; Xu 18.3-12)</i></n> Ixómoiko koyûho ne Jesus, simóne Njûda, póhuti yane nduse koeti íhikau. Yoko koati ênoti xánena omotíhiko hána'itinoe pirítau yoko pulô'i, isukópeti. Aínovo páhoe tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, koane éskiribahiko ihíkaxoti yútoe Muîse, yoko po'ínuhiko payásoti xapa tuti jûdeu.


text:
Yoko enepone itûkoheovoti ikéneke Jesus, enepone kuríkoti Jesus xoko xanéhiko puvâti, ápe emó'uinoa ne xánenahiko tumúneke píheahiko. Hara kíxoa: “Enepone hóyeno nziúnoneumo, énomonemo nê'e. Iké'akanenoemo. Usó íxeixane ahúkoti koyonoâti koeku omópea” koéne. 


text:
Yane apé koene póhuti ya xapákuke íhikau Jesus hekoti hána'iti pirítauna. Maturukenó kixone ahínoe koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínotihiko jûdeu hó'eke.


text:
Ina kixôa Jesus neko xanéhiko: —‍Undí'ikopo koati koyuvôrixovoti ísukenati omó kixínekenoe hána'iti pirítau yoko pulô'i, isukópeti nemúkoponinunoe?


text:
Uhá koeti káxe, koati óvonzeixokunepepo xepákukenoe ya hána'itike imokóvokuti inzíkaxoti, yoko ákonoe iké'akanu. Itea kó'inokeneye, koati konokoâti koúsokeovo kuteâti ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti mekúke —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yoko ápe homoêhou hokoâti ne Jesus. Poéhane lénso aú'okovo, ako po'inu ípovo. Apé koéne namukoâti kaha'âti iká'akea.


text:
 Omokóno Jesus nonékuke koati payásoti yúhoikovoku jûdeuhiko</n>  <i>(Mt 26.57-68; Lk 22.54-55, 22.63-71; Xu 18.13-14, 18.19-24)</i></n> Ina omohíko Jesus xokóyoke ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke. Yane ho'úxovone uhá koêti ne tutíhiko sasedóti yoko po'ínuhiko pahúkoti xapákuke tuti jûdeu, koánemaka ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse.


text:
Kene Pêturu, ákone malíka kixoku hókea Jesus. Tukú kíxoa kíndanake óvoku koati payásoti ya uhá koeti sasedóti. Vatá kóyene xapákuke ahinoêtihiko xe'ókuke yúku, onokóvoti.


text:
Enepohikone tuti sasedóti koane uhá koêti neko pahúkotihiko xoko koati payásoti yúhoikovoku jûdeu, opósikohiko xâne koyúhoti ápeyea pahúnevo ne Jesus, motovâti koyúhoyea tutíhiko motókeyea koépekeokono ne Jesus, itea ako ínixahiko kuteâti ne âha.


text:
—‍Kámoa ûti ra hóyeno kó'iyea: “Ngotohíneatimo ra sasá'iti óvoku Itukó'oviti, koéxepoe xâne, ínamakamo ngaexépukapa pô'i ya kúveu mopo'âti káxe ákoti itukapu xâne koexépukopa” kôe —‍koénehiko. 


text:
Ina exepúko nonékuke xanéhiko ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, ina kíxo Jesus: —‍Ákomo se'íkipa yûho ra xanéhiko koyúhoti ápeyea váhere ítike? 


text:
Itea yunu-yunú koéne ne Jesus. Ako ápahuina emó'u. Yane ina kayukópamaka koati payásoti sasedóti épemo'ikea Jesus. Hara kíxoa: —‍Énomone îti ne Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne? Koatí'ikopo iti Xe'éxa ne êno hána'iti ihayú'iuti Itukó'oviti? 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ûndi. Epó'oxo neixónutimo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, vatá ngoyépotimo éxopeke Itukó'oviti, enepone apêti xunáko pahúkea uhá koêti. Neixónutimo ungapeâne vanúke koeku evénzekopea xapa kapásihiko —‍kíxoane. 


text:
Énomone yanê'e kávarerekexopone ípovo muyókuke ne koati payásoti ya uhá koeti sasedóti, éxokovope yupíheovo ímaikeovo vo'oku yuho Jesus, ina kôe: —‍Ákone vokónoko po'i koyuhó'inoveati pahúnevo râ'a.


text:
Kéminenoe yûho. Koati itûkovoti Itukó'oviti. Na kó'inoaye iséneunoe kó'oyene? —‍kíxovokoxoane. Heú koéhiko neko tuti jûdeu ínixea kónokea koépekeokono ne Jesus. 


text:
Yane ápenehiko apurú'okoti Jesus, koane ikanóneati koeku isúkeahiko xaneâti kíxeahiko: —‍Mahí'ipepo iti koati porófeta, íhexaikopo itukóvotiye ra isukópiti —‍kíxoanehiko. Koánemaka neko koyónotihiko, isúkoamaka. 


text:
 Koyuhôa Pêturu ákoyea exa Jesus</n>  <i>(Mt 26.69-75; Lk 22.56-62; Xu 18.15-18, 18.25-27)</i></n> Yoko ako alú'aka Pêturu kúveuke ne ovokúti vanúkeke xoko iyónokonoku Jesus. Ôvoheixoane kíndanake ne ovokúti. Yane ina pihinôa sêno, ahínoe neko koati payásoti ya uhá koeti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke.


text:
Noixoâne sêno ne Pêturu ixómoti onokóvo, pono-ponó kixínoane ûke ina kixôa: —‍Koati itímaka xáneheixone ne Jesus íhae Nazâre. 


text:
Itea hara kíxoa Pêturu: —‍Ako énja ne kíxene. Koati ákoti enjâ ne yiûho —‍kíxoane. Ina ipuhíkopea Pêturu ne óvoheixoku. Hara yonópo xoko vekokúti xe'o pahapéti. Énomone yanê'e, éneone tapî'i.


text:
Noixópomaka Pêturu neko sêno, hara koépomaka yûho nonékuke neko xanéhikoya: —‍Enepora hóyeno, po'ínunemaka íhikau nê'e —‍koéne. 


text:
Itea káyukopomaka koyúhoyea Pêturu ákoyea éxa. Avo áxu'ikene ina kixopómaka Pêturu neko xanéhikoya: —‍Koati kaná'uti itíkivo po'i xáneheixone ne hóyeno, vo'oku itímaka íhae Ngalíleya —‍kíxoane. 


text:
Itea ikána'uxoane Pêturu koyúhoyea ákoyea éxa. Hara kixópamaka: —‍Ako énja ne hóyeno kíxenenoe. Ngayumákapunemo ipihápananu Itukó'oviti enepo nzemekékexinapinoe —‍koéne. 


text:
Ehá'axo koyúhoa Pêturu nê'e, éneoponemaka ne tapî'i. Yoko pí'apene éneo. Yane puyákoponovane okóvo Pêturu neko yuhó'inoa Jesus, enepone koêti: “Tumúneke pí'ayea éneo tapî'i, mopo'âtinemo keyuho ákoyea yéxanu” koêti. Itukópinovo isóneu ne Pêturu, ákone íta ne êno tiveko isóneu, yane íyone. 


text:
 Omokónone Jesus xoko Pilátu</n>  <i>(Mt 27.1-14; Lk 23.1-5; Xu 18.28-38)</i></n> Yuponíne, ho'úxovone neko tutíhiko sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke, koáne ne po'ínuhiko payásoti xapa tutíhiko jûdeu, koánemaka ne éskiribahiko ihíkaxoti yútoe Muîse, yoko uhá koeti ha'ínehiko yane koati payásoti yúhoikovoku jûdeu. Yane iká'akonehiko Jesus, ina omâhiko xoko Pilátu, kurikoâtihiko xokóyoke.


text:
Ina kixôa Pilátu ne Jesus: —‍Ití'oxo natina jûdeu? Ina yumopâ Jesus: —‍Enepone yépemonuke, koúhapu'ikoa indúkeova —‍kíxoane. 


text:
 Pahukókono Jesus kurúhuxeokono</n>  <i>(Mt 27.15-26; Lk 23.13-25; Xu 18.39-19.16)</i></n> Ya kaxénake neko áyui jûdeuhiko, kóyekune kuríkopea póhuti iká'aeti ne Pilátu, koêkuti épemone xanéhiko kuríkopeokono.


text:
Yoko ápe hóyeno koéhati Mbarâba híyeuke neko ika'áhikovoti yanekôyo, vo'oku ápeyea koépeu yaneko koturíhiko xâne okopóhiko nâti yanekôyoke.


text:
Ina pího neko êno xâne xoko Pilátu epemóponoati kuríkopea póhuti iká'aeti kuteâti kixoku itúkeovo ya kaxena ayuíti.


text:
Yoko éxoa Pilátu itúkeovo imaíkinovoti Jesus ne tutíhiko sasedóti vo'oku iyókeovati xunáko, kutí'inoke kurikoâti xokóyoke.


text:
Yoko enepone tutíhiko sasedóti, ítokuxea okóvo neko xanéhiko kahá'ayea itúkeovo Mbarâba épemohiko kuríkopeokono.


text:
Ina kixovókoxopamaka Pilátu: —‍Kutí'ikopo itúko pahúnevo râ'a? —‍koéne. Itea inamá'axone koxunáko yûho vaúkexea kónokea kurúhuxeokono ne Jesus. 


text:
Vo'oku kahá'ayea iyúni'ikea xanéhiko ne Pilátu, kuríkopinoanehiko ne Mbarâba, ina pahûko yehépoke'exeokono Jesus. Yane kurí'okoanemaka neko xanéhiko kurúhuxoponea. 


text:
 Koemóke'ea húndaruhiko ne Jesus</n>  <i>(Mt 27.27-31; Xu 19.2-3)</i></n> Ina ómo Jesus ne húndaruhiko kúveuke neko óvoku Pilátu, enepone óvokumaka natíxea. Yane heú kíxoane ho'úxea ne po'ínuhiko húndaru


text:
ina itukínohiko Jesus harará'iti ipovóti hamá koeti poké'eke, kuteâti ípovo nâti, ínamaka itukínoahiko kôroa, itea ainóvoti ka'áveti káva'o tikóti veínoa úhekexea, ina ipíheahiko tutíkuke


text:
itûkovotihiko teyoâti. Yane hara koéhiko: —‍Iháyu'ikakana ra natina jûdeuhiko! —‍koénehiko koémoke'eyea, 


text:
koane ipúsopu'ikeahiko ya pulô'i, koane ápuru'okeahiko, ina ipuyúkexeahikomaka nonékuke itûkovotihiko ihayú'ikoati.


text:
Uke'éxoanehiko komóhiyea, ina veyopeâhiko ne harará'iti ípovoxeakemeku, ina itukópinoamaka ne koati ípovo. Úkeane omáhiko meúkeke kurúhuxoponea. 


text:
 Kuruhúxokonone Jesus</n>  <i>(Mt 27.32-44; Lk 23.26-43; Xu 19.17-27)</i></n> Yoko ápe hóyeno koéhati Símaum íhae Sîreni ukopeâti mêum, vekopâtimaka neko xêne. Yoko ha'a Alíxandere yoko Rúfu neko hóyeno. Énomone íkoinoxohiko kurúhuna Jesus. 


text:
Ina porexóhiko Jesus víyum apêti ánahi iháxoneti mîra, enepone iyuhii kixoti ohonéti, itea ako énapa Jesus.


text:
Yane kurúhuxoanehiko, ínamaka haxakéxokokoahiko ne ípovo Jesus. Yoko kuríkohiko inúxotike komomâti itukóvotimoye ípovo Jesus námoe póhutihiko.


text:
Tutíkuke kurúhuna Jesus ápe yutoéti koyuhoâti kurúhuxinokonoke. Hara kôe neko yutoéti: “Natina jûdeuhiko râ'a” kôe. 


text:
Yane koati tokopóvoti neko kúxoti yutoéti emó'uke Itukó'oviti, eneponeko koêti: “Kutí kixókono váhere xâne ákoti aunáti ítuke” koêti.) 


text:
Enepohikoneko xâne hunoneâti, koémoke'e Jesus koane kayákakinoa tûti. Hara koéhiko: —‍Mahi ketohíneatimo ne hána'iti imokóvokuti koane mahi kexépukopatimakamo ya kúveu mopo'âti káxe!


text:
Kúteanemaka kíxoaku tutíhiko sasedóti koémoke'eyea, koánemaka ne éskiribahiko, enepone ihíkaxoti yútoe Muîse. Hara kixókokohiko: —‍Eneporâ'a, koítovopepo po'íhiko xâne itea ákone xunáko koítopeovo.


text:
Mahi koati Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne, natínamaka Izarâe! Evésekapeakopo ne kurûhu motovâti noíxea ûti, ínamo vakutípoa —‍koénehiko. Koánemaka neko ha'íne kurúhuxeokono, koémoke'eamaka. 


text:
 Koeku Jesus ivokóvone</n>  <i>(Mt 27.45-56; Lk 23.44-49; Xu 19.28-30)</i></n> Itumúkone káxe, hahámone uhá koeti kúveu mêum tukú koeti mopo'âti ôra ya kiyakáxe.


text:
Itopónone mopo'âti ôra, koati kohonókoti emó'u ne Jesus. Hara koe hónoti yûho vaúkea ya emó'uke: —‍Eloí, Eloí, lama sabakitáni? —‍koéne. Yoko hara koêti neko yûho: “Unaém, Unaém, na koeti kurí kixínenu?” koêti.


text:
Ina apê póhuti xapákuke neko xâne ehakóvoti, kalaká'ikoponoti esponja xoko viyum-hí koêti, ina ipíhoa kirípuhike étakati ipíhoati pahákuke Jesus, iyúkoati. Ina kôe: —‍Vokómomavo veyópeaxomo Îliya —‍koéne. 


text:
Yoko énomone yaneko ókoku ôra, ívarereo neko êno kopópoti váhere haxakoâti kúveu neko hána'iti imokóvokuti. Koati kukúkeke ívarereo ukeâti vanúkeke yonoti poké'eke. 


text:
Enepone tuti húndaru xe'ó koyêti nonékuke kurúhuna Jesus, noixoâne kixoku ivókeovo ne Jesus, hara kôe: —‍Koati kaná'uteoxo itúkeovo Xe'exa Itukó'oviti ra hóyeno —‍koéne. 


text:
Ápemaka senóhikoya ákoti malîka okínoaku ixómoyea komóma. Xapákuke neko senóhiko, ápe Mariya Mandâlena; yoko po'ímaka koéhati Mâriya, enepone eno Yûse yoko Teâku. Yoko énomone ne Teâku nihí'iti yane po'i koéhati Teâku. Ina apémaka Salúme. 


text:
Enepohikora sêno, aínovo xanéheixoti Jesus ovo'íko ya Ngalíleya koane huvo'óxoatine ya nókone. Enómaka po'ínuhiko sêno xaneâti ne Jesus koeku yónea Njeruzálem. 


text:
 Koeku Jesus ekoxókonone</n>  <i>(Mt 27.57-61; Lk 23.50-56; Xu 19.38-42)</i></n> Kiyoné'e káxe, koeku itúkeovo kóyuseovopene jûdeuhiko vo'oku áyui, koáne ye'ékotinemaka ûrukeovo ne sâputu,


text:
ápe hóyeno koéhati Yûse íhae Arimáteya, hóyeno koati teyonéti ya xapákuke tutíyehiko koatíke payásoti yúhoikovoku jûdeu. Yoko koati kuxoíxoati nê'e símeovo ne kaxena natíxea Itukó'oviti xapa xâne. Yane kóxunakovo píhea xoko Pilátu, epemóponoati yusíkea veyópea muyo Jesus kuruhúke.


text:
Iyúpaxova Pilátu neko eyékou ivókeovone Jesus, ina ihaxíkoa neko tuti húndaru epemó'ikoati itúkeovo koati kaná'uti ivókeovone.


text:
Úkeane pího veyóponea kuruhúke. Ina aupíxoa ya kalísoti ipovóti vaneu, enepone iháxoneti líyum, iyonoâti xoko uhôro kehoéti mopoíke. Yane ínamaka kohokôroroko mopôi exéxeake ne uhôro.


text:
 Koeku Jesus exepúkopone ukópea xapa ivokóvoti</n>  <i>(Mt 28.1-8; Lk 24.1-12; Xu 20.1-10)</i></n> Evesékone sâputu, pihóne Mariya Mandâlena; yóko'omaka ne po'i koéhati Mâriya, enepone eno Teâku; koánemaka po'i sêno iháxoneti Salúme vanéxoponea kohépiti xêru óvo'okopemo Jesus.


text:
Urúkovanehiko neko ekóxokonoku Jesus, tokononé koene kutí koeti homoêhou hóhopu koyêti ípovo, vatá koyêti ya éxopeke. Yupihovó koéne kónoko'iyeahiko ne sêno xaneâti hána'iti píkea.


text:
Ina kôe neko yuhó'ixoati: —‍Hákonoe kenóko'i. Koati Jesus íhae Nazâre yopósikopononoe, eneponeko kuruhúxokonoti, itea exépukopone nê'e, áko'one yâyeke. Yokómomapihi ra ekóxokonoku.


text:
Kó'oyene yéta'akapana ne íhikauhiko yoko Pêturu inuxó koépeamo ne Jesus timúnekenoe ya Ngalíleya. Yâkonoye neixópatinoemo kuteâti koeku yuhó'inopi yanekôyo —‍kíxoanehiko. 


text:
Yane ipúhikopeane senóhiko neko ekóxokonoku Jesus. Koati ehakópovotihiko pihópea vo'oku yupíheovo píkea koane koyó'ikeyea. Ako éto'oepo koêku neko noíxone vo'oku píkeahiko. 


text:
 Exókopovo Mariya Mandâlena ne Jesus</n>  <i>(Mt 28.9-10; Xu 20.11-18)</i></n> Koati yuponii koêti ya lûmingu, exépukopo ne Jesus ukópea xapa ivokóvoti. Mariya Mandâlena itukóvo inúxoti éxokopovoke inâ exepúkopo. Énomone neko Mâriya koítovone Jesus, enepone kopúhikopeaku seti koeti ndémoniu.


text:
 Exókopovo Jesus ne íhikauhiko</n>  <i>(Mt 28.16-20; Lk 24.13-49; Xu 20.19-23; Át 1.6-8)</i></n> Ikénepoke, kópoe'akopovo ne Jesus, koane éxokopovo po'i pi'âti kutipoâti yonotíhiko ya mêum.


text:
Yane pihóne neko pi'âti éto'okoponea neko po'ínuhiko íhikau Jesus, itea ákomaka akútipokonohiko yûho. 


text:
Ikénepoke ina exókopovamaka Jesus neko unze koeti íhikau koeku ixómoyea nikóhiko xe'ókuke mêsa. Sayá'ikoa Jesus vo'oku ákoyea akútipoahiko koane vo'oku tiú'iyea omíxone yaneko ákoyeakuhiko akútipoa yûho neko noixópati exepúkopone.


text:
Ina kixovókoxoamaka Jesus: —‍Pihénoe yara uhá koeti kúveu mêum. Yokóyuhoinoa uhá koeti xâne ra inámati ihíkauvoti omínombike.


text:
Uhá koeti xâne kutipoâti, koane ahíkovoti ya inzáke, énomonemo pihopô vanúkeke xoko Itukó'oviti. Itea enepone xâne ákoti akutípoa, yonópotimo ipihóponovokutike.


text:
Enepone kutipoâti, harâ'a ra iyupánevoti ítukemo, hoénaxovope njunáko xokóyoke. Ya inzáke, kopúhikopotimo ndémoniu urúkovoti xoko xâne, koane koyúhotimo inámatihiko yuhôti ákoti itukapu yûho.


text:
Motovâtimo namúkea koéxoe koane énoyeovo ekâti koépekoti, kuteâti vénenu, itea ákomo yuvâti. Koane ipíhahiko vô'u tutíkuke ka'aríneti, itóvotihikomo —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Pihopóne Jesus vanúkeke</n>  <i>(Lk 24.50-53; Át 1.9-11)</i></n> Uke'éxoane Vúnae Jesus yúho'ixea neko íhikauhiko, pihópone vanúkeke. Ivátakopone éxopeke Itukó'oviti xoko ivátakoku kapáyasokone Itukó'oviti.


text:
Yane pihónehiko neko íhikau koyúhoponea koeku Jesus ya uhá koeti yónokuhiko. Yoko huvó'oxoamaka Vúnae, kouhápu'ikeati kaná'uko ne yûho yane iyupánevoti poréxoake itúkea. Hunókokune. 


text:
 YÚTOE LÚKA</n>  koyúhoti koeku Jesus</n> Enóne xâne itúkoti xunáko kókoyuse kíxea yutóxea koêku ra koekútihiko kousókovotine xapákuke ûti yaneko káxehiko pihotíne.


text:
Enepone yútoehiko, hane koyúhoinovi, noíxone ne xanéhiko noixoâti ra koekútihiko ukeâti inâ turixóvo, enepohikone koyuhoâtimaka ra emo'u Vúnae.


text:
Ngoánemaka, íninjoa unáko yundóxinopea ra koekúti Teofilú, iti hána'iti teyonéti xapákuke ûti. Yoko enóne ngóxuna'ixeovo ombósikea uha-uhá ngíxea énjea koêku ra koekútihiko ukeátine inâ turixóvo, koane kókoyuse ngíxoa yundóxinopea ukeâti tûri tukú koeti hunókoku,


text:
 Koêku Nzakâriya yoko Izâbe</n> Yaneko káxehiko itukóvoiko nâti ne Êrodi ya poké'exa Njúdeya, ápe hóyeno koéhati Nzakâriya. Enepone hóyeno, sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke itukóvoye. Yoko ápe iháxakokuhiko ne sasedóti, vo'oku ahe'ó ahe'o kíxeokoko ítukeke. Enepone iháxakoku Nzakâriya, xoko ítuke Âmbiya óvo. Izâbe koéha yêno neko Nzakâriya. Yoko iyénoxapamaka sasedóti neko yêno.


text:
Koati ponóvoti kixoku itúkeovohiko nonékuke Itukó'oviti neko pi'âti. Koati itukoâtihiko heú koêti ne yutoxóvoti Ponóvotike Kixovókuti yútoe Muîse, koane heú koêti ne páhoenovi Itukó'oviti vitúkea,


text:
itea ako ápahuina xe'éxa. Akó'oti okoxé'exa neko Izâbe. Yoko koati yekotíxotinehikomaka neko pi'âti. 


text:
 Inâ koyuhóvo ipúhikeamo Xuaum Mbátita</n> Po'íke káxe, ixómoti ko'itúke sasá'iti ítuke Itukó'oviti ne Nzakâriya, vo'oku símeovone kaxena ko'ítukepe. Yoko kuríkohiko ne sasedóti inúxotike,


text:
kuteâti kíxoakuhiko itúkea motovâti éxea itukóvotiye xapákuke urúkovatimo ne sasá'iti iháxakoku kúveu ne hána'iti imokóvokuti, enepone témpulu, itúkoponea ne itukétiya. Yoko xoko Nzakâriya iríkovo ne kûrehiko kutí'inoke urúkovati oró'okoponea ne ísensu kixonéti, ikó'iparaxoke Itukó'oviti, enepone êno úheti ihópune oro'ókokono.


text:
Yane apé kó'inoane ánju, ovoxe Itukó'oviti ukeâti vanúke. Xe'ó kó'iyeane éxopeke oró'okovoku ikó'iparaxokonoke Itukó'oviti.


text:
Yane hara kíxoa ánju: —‍Hako píke Nzakariyá, vo'oku kámoane Itukó'oviti ne yorásauna. Apêtimo xi'íxa, hóyeno kalivôno, xoko yîno Izâbe. Xuâum íheximo.


text:
Hána'itimo elókeko yokóvo, koane hána'itimo úhepeko iséneu vo'ókuke. Enómakamo xâne elokeâti okóvo ipuhíkane.


text:
Koati hána'itimo teyonéti ítukeke Vúnae. Ákomo énapu víyum koane koêkuti kó'iyeovoku ekâti, epó'oxo ukeátinemo okóvoike êno, xúnatimo ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke.


text:
Énomonemo inuxíno Vúnae, koane xúnatimo ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke kuteâti koêku xoko Îliya, eneponeko koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. Énomone kutí'inomo ponopóvoti kixoku hókea Itukó'oviti ne xanéhiko kó'oyene, kuteâti koêku póneovo hókea oxúnoekene mekúke. Énomonemakamo kutí'ino koyúseopoti kixoku itúkeovo ne xâne ákotihiko itukâ ne páhoenovi Itukó'oviti vitúkea, koane hokopâtimo ne xêne hókone xanéhiko ponóvoti isóneu. Yanê'e, usó koyêtimo ne xanéhiko kutípea emo'u Vúnae simané'e xapákuke —‍kíxoane ánju. 


text:
Ina kixôa Nzakâriya: —‍Namo ngíxoaye énjea itúkeovo kaná'uti? Vo'oku yéngotixone, koane yupíhovonemaka hóvenoxea ne múnjone —‍koéne. 


text:
Ina kixôa ánju: —‍Undi Ngabiríye, undi ovóheixoti xoko Itukó'oviti nguxó'ixeati koêkuti kovóxenuku. Énomone pahukónu yúnzo'ixoponeopi koane ngoyúhopoinopea ra únati eyekoûti.


text:
Itea vo'oku ákoyea yakútipoa ra yûnzo, ukeátine kó'oyene, ákonemo ite keyúhoyi. Ákonemo ipúhika yemó'u tukú koetímo yaneko káxe kausákapune ra koekúti ngixínopike. Yoko kousókovotimo simapúne koati kaxéna —‍kíxoane ánju neko Nzakâriya. 


text:
Yoko kohíxopovane xanéhiko ne Nzakâriya koane iyúpaxeovahiko yupíheovo xu'íkeneyea kúveuke ne sasá'iti óvoku Itukó'oviti.


text:
Ipuhíkopone, ákone ita koyúhoyea. Yane exó kíxoane xanéhiko ápeyea noíxone ukeâti xoko Itukó'oviti kúveuke neko sasá'iti iháxakoku témpulu. Vô'u veínoane Nzakâriya éxokea ne xanéhiko âha koyúhoyea koêku ákoyea ita koyúhoyea. 


text:
Ehane íhaiko ne Izâbe, yêno. Kúveu singu koeti kohê, ôvoheixoane Izâbe óvokuke, ákone ipúhika. Hara kôe: 


text:
 Koêku etó'okoa ánju ne Mâriya itúkeovomo eno Jesus</n> Sei koené'e kóhea ne Izâbe íhaikea, pahúkopamaka Itukó'oviti ne ovóxe íhae vanúke, enepone Ngabiríye. Pahúkoa ya pitivóko koéhati Nazâre ya poké'exa Ngalíleya.


text:
Xoko inámatiko ârunoe âvoti oko'íma pahúkokono. Yoko hoénaxoane hóyeno koéhati Yûse itúkeovomo yêno neko ârunoe. Enepone Yûse, koati ámoripono Ndávi, enepone hána'iti nâti mekúke. Mâriya koéha neko ârunoe yenómo.


text:
Urúkovane ánju neko ovokúti xoko óvoheixoku ne Mâriya, hara kíxoa: —‍Aéloke yokóvo. Koati únati kêku. Anéye ne Vúnae xikóyoke —‍kíxoane. 


text:
Itea koyó'i ne Mâriya kameáne yûho. Akó'oti exína isóneu kixínoakeneye ánju emó'uinoa. Yane opósikoane ya isóneuke kixó'ekone neko yûho.


text:
Koati hána'itimo teyonéti nê'e. Iháxeokonotimo Xe'éxa ne koati Payásoti ya uhá koêti. Porexoâtimo Vúnae Itukó'oviti itúkeovo koati hána'iti nâti kuteâti koêku Ndávi, enepone oxú'ikene.


text:
Ákomo hunókoku itúkeovo natina amósenopono Njáko. Koati ákotimo hunókoku natíxea —‍kíxoane ánju ne Mâriya. 


text:
Ina kixôa ánju: —‍Evesékotimo ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xikóyoke. Koati xúnatimo xikóyoke xunáko ne Vúnae, enepone koati Payásoti ya uhá koêti. Énomonemo porexópi kexé'exayi, kutí'inokemo iháxokonoti Xe'exa Itukó'oviti ne sasá'iti kalivôno ipuhíkotimo.


text:
Kene enepone iyíno, Izâbe, apêtimakamo xe'éxa koêku hóvenoxeane, hóyenomo kalivôno. Sei koene kóhea yoko koyúhokono ákoyea okóxe'exa.


text:
Kó'inokeneye, vo'oku ako koekúti ákoti itâ itúkea ne Itukó'oviti yane uhá koeti yûho itúkeamo —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Mâriya: —‍Usó ngóye, koêkuti isóneunonu Itukó'oviti. Kaúsakapunemo njokóyoke kuteâti ra yihó'inonu —‍kíxoane. Yane pihópeane neko ánju. 


text:
 Xo'opêpoinoa Mâriya ne Izâbe</n> Yaneko káxehiko, koúsokovo ne Mâriya. Éhakovo píhea ya pitivóko ovoti xapa mopôi poké'exake Njúdeya.


text:
Ehá'axo kámoa Izâbe ne emo'u Mâriya yuhoíkoane, ehévokovo ne kalivôno okóvoike Izâbe. Koati xúnati ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xoko Izâbe


text:
ina kohonóko emó'u koyúhoyea. Hara kôe: —‍Koati yupihóvoti unako kêku ya uhá koeti po'ínuhiko sêno. Koánemakamo ne xi'íxa, koati únatimo koêku ya uhá koeti po'ínuhiko kalivôno.


text:
Vo'oku ehá'axo ngámoa ne yemó'u yihoíkonumeku, ehévokovo ne kalivôno ongóvoike, yupihóvoti elókeyea okóvo.


text:
Koati únati kêku, iti kutipoâti ne yuhó'inopi Vúnae vo'oku kousókovotinemo ne yuhó'inopi —‍kíxoane Izâbe. 


text:
vo'oku puyákeovonu okóvo, undi kixeóvovoti ovóxe. Ukeátine kó'oyene, inixoâtinemo uhá koeti xâne itúkeovo koati únati ngoêku,


text:
Ako hunókoku seánakoa ne uhá koeti teyoâti. Enepone seánako, anêkomaka oúkeke xe'éxaxapa yoko ámoripono xâne kutipoâti.


text:
Koútata'ixoa Itukó'oviti ne hána'iti xunáko. Íkorokoa ne inixópovoti itúkeovo payásoti, ixané kixópa ne âha itúkea.


text:
Íkorokoamaka ne payásotihiko yane itúkeovo hána'iti pahúkoti. Hane kapáyasokopo xâne ákoti xunáko koane ákoti apayáso.


text:
Poréxopamaka êno únatinoe koekúti ne xâne kutí koeti épeu hímakati. Kene ne iríku, veyópea apeínoati.


text:
Énomone neko yuhôti ákotinemo uké'eyeaku, yuhó'ino Âbraum koánemaka ne uhá koeti ámoripono. Énomone itúko ne Itukó'oviti kuteâti yuhó'ino voxúnoekene mekúke —‍koéne ne Mâriya. 


text:
 Koêku Xuaum Mbátita inâ ipuhíko</n> Simovóne kaxena ipúhikope xe'éxa ne Izâbe, hóyeno kalivôno koxé'exa.


text:
Enepone múxonehiko evo Izâbe oveâti xêrerekuke óvoku, koánemaka ne iyénoxapa, eyékoxoane koêku ne hána'iti seánakoa Vúnae, koane huvó'oxoponeahiko ya hána'iti elókeko okóvo.


text:
itea hara kíxoahiko êno ne kalivôno: —‍Ákomo kalíhuina koéhapea iha há'a râ'a. Xuâum koéhamo —‍kíxoane. 


text:
Yane épemone kali tâpoa ne Nzakâriya, yutóxoku. Hara koe yútoe: “Xuâum koéha râ'a” koéne. Yoko heú koe xâne iyúpaxeova neko koekúti.


text:
Ehá'axo yutóxoa Nzakâriya, koyúhopone, ákone itopeâti nêne. Koyúhopone koane iháyu'ikopea Itukó'oviti.


text:
Yupihovó koéhiko píkea heú koêti neko xâne ko'óvokutihiko xêrerekuke óvoku. Koane tumúne yóno itóhineyea neko koekúti xapákuke ne ko'óvokuti ovâti neko poké'e xapa mopôi ya Njúdeya.


text:
Êno itúkinoa isóneu uhá koeti xâne kamoâti, koane kó'iyeahiko: —‍Kutímeamo itúkovo ra kalivôno apayá'inane? —‍koéhiko. Yoko koati apêti xunako Vúnae xokóyoke ne kalivôno. 


text:
 Ihayú'iko Itukó'oviti ne Nzakâriya</n> Enepone Nzakâriya, há'a ne kalivôno, koati xúnati Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke. Yane turíxovone koyúhoyea koekúti âvoti simâpu kaxéna. Hara kôe: 


text:
—‍Viháyu'ika ne Vúnae Itukó'oviti, kuvóvone íhae Izarâe, vo'oku simóne huvó'oxoponeovi, uti xanéna, koane veyópeovi ya vóvoheixea opékuke xunako vanáne.


text:
Pahúkinovine koati xúnati Koitóvoviti ukeâti xapa amósenopono Ndávi, enepone ovoxe Itukó'oviti mekúke,


text:
kuteâtimaka neko koati yuhôti, yuho Itukó'oviti mekúke pahúkeamo, enepo evékinovea xoko sasá'itihiko ovóxe koyuhópoinoati emó'u xapa xâne.


text:
Koati koseánati ne voxúnoekene, koane puyákoponovamaka okóvo koúsokea neko sasá'iti yuhó'inoa mekúke.


text:
Kene îti kalivonó, ihéxikonotimo páhoe Itukó'oviti, enepone koati Payásoti ya uhá koêti, koyúhoinoa emó'u. Vo'oku itínemo inuxínoa ne Vúnae, mihi'ókinoatimo oxéne itúkea ítuke xapákuke xâne.


text:
vo'oku koati yupihóvoti itúkeovo seánati ne Itukó'oviti. Énomone kutí'inoke isíminovitinemo hána'iti kouhápu'ikoviti íhae vanúke,


text:
maka kaúhapu'ikanemo ne ovoti hahákutike, enepohikone kutí koeti ákau pevóti hoenáxovotine yonópeamo ipihóponovokutike, koane évekavinemaka xoko xêne óvoku unako koeku ûti ya ikéneke Itukó'oviti —‍koéne Nzakâriya. 


text:
Yoko tumúne yóno payá'iyea neko kalivôno koane ukóponea éxea Itukó'oviti. Ehane óvoheixo mêum ákoti apêti tukú koeti simovóne kaxena éxokeovo xanéhiko íhae Izarâe. 


text:
 Koêku inâ ipuhíko Jesus</n>  <i>(Mt 1.18-25)</i></n> Yaneko káxehiko, ápe yûho neko koati payásoti nâti, enepone Seza Augústu, koyúhoti kónokea yutóxoponea îha ne uhá koeti xâne natíxokuke, motovâti kayúmakexeokono yé'akeye xâne apêti yaneko uhá koeti poké'e óvoku natíxea.


text:
Yane pihónemaka Yûse ukeâti Nazâre, pitivóko ya poké'exa Ngalíleya. Hane yóno Mbélem, pitivóko ya Njúdeya, enepone pítivokona Ndávi, nâti mekúke. Yonínoake Yûse vo'oku itúkeovo ámoripono Ndávi.


text:
Hóyeno kalivôno koxé'exa, koati inúxoti xe'éxa. Ina aupíxoa ya ipovóti, yane tunukú kíxoane kúveuke kúxu, vo'oku itúkeovo xoko níkaxokonoku hó'openo okóhiko. Akó'oti inîxa imókoku xoko ókoku yonôti vo'ókuke neko êno xâne yonôti yanekôyoke. 


text:
Yaneko yóti, apé kó'inoanehiko ánju íhae vanúke, ovoxe Itukó'oviti. Koati êno uhé'ekoti uhapú'iti íhae xoko Itukó'oviti kouhápu'ikoatihiko neko koyónoti su'ûso. Êno píkeahiko vo'ókuke.


text:
Ina kixôa ánju: —‍Hákonoe píke. Nzimínopike omínombinoe koati únati eyekoûti kutí'inoke apêtimo êno hána'iti elókeko okóvo ne uhá koeti xâne.


text:
Hanemo yéxi: Tokononé ketínoemo kalivôno aupí koyêti ipovóti, tunukú koyêti kúveuke kúxu —‍kíxoanehiko ánju. 


text:
Yane apé koéne xokóyoke neko ánju ákoti yumaxápu po'ínuhiko ánju íhae vanúke ihayú'ikoti Itukó'oviti. Hara koéhiko: 


text:
—‍Iháyu'ikakana ne Itukó'oviti yâkonoye vanúkeke. Kene yâye yara poké'e, itúkapu kásati omixóneti yoko úhepeti isoneûti apê xapákuke xâne kahá'ainoakehiko Itukó'oviti únati —‍koénehiko. 


text:
Úkeane pihopóhiko neko ánju vanúkeke. Ina kixokóko ne koyónotihiko su'ûso: —‍Hingá, pîha ûti ya Mbélem. Naíxapanavo ûti ne koekúti yuhó'inovi Vúnae.


text:
Yane ehakovó koénehiko píhea. Ehane ínixopono Mâriya yoko Yûse, koánemaka ne kalivôno tunukú koyêti kúxuke.


text:
Ina pihôpo neko koyónotihiko su'ûso, ihayú'ikoti Itukó'oviti koane imokó'ikoati vo'oku uhá koêti neko noíxone yoko kámone. Yoko koati tokopóvoti uhá koêti neko yuhó'inoa ánju. 


text:
 Itukínokono îha ne Jesus</n> Itopónone oitu koeti káxe ike ipúhikine ne kalivôno, simóvone kaxena sirkunsidá kíxeokono. Yane itúkinokonomaka îha. Jesus íhaxeokono kuteâti íhaxeake ánju yanekôyoke tumúneke íhaikea Mâriya. 


text:
 Omokóno Jesus hána'itike imokóvokuti ya Njeruzálem</n> Yoko yanekôyoke, itóponone yé'akeye káxe nókone kúxea ne Mâriya yoko Yûse motovâti kasása'ikopeovo nonékuke Itukó'oviti ike ipúhikine xe'éxa, kuteâti páhoenoa yútoe Muîse itúkea. Yane ómahiko ne xe'éxa ya Njeruzálem, kuri'ókopati Vúnae


text:
kuteâti koêku nókone itúkea vo'ókuke ne yutoéti ya Ponóvoti Kixovókuti emó'uke Vúnae, enepone koêti: “Uhá koeti xuvé'eti xe'exa xâne, konókoti kurí'okopeokono Vúnae” koêti.


text:
Énomone pihínohiko ómea ikó'iparaxoke Itukó'oviti, kuteâti koêku páhoenoa Ponóvoti Kixovókuti emó'uke Itukó'oviti, enepone koyúhoti kónokea ómea pi'âti kirîu, áko'o itukovo pi'âti kálihunoe xe'exa kurûte. 


text:
 Akene Simêum</n> Yoko ápe hóyeno ya Njeruzálem koéhati Simêum. Koati ponóvoti neko hóyeno yoko teyotímaka Itukó'oviti, koane kuxoíxotimaka símea ne koitóvoti xâne íhae Izarâe. Koati apêtimaka xunako Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke.


text:
Yoko éxokoane Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti âvoyeamo ivákapu koêku âvoyea naíxa ne Mésiya, enepone páhoe Vúnae Itukó'oviti koíteovo xâne.


text:
Énomone yanekôyo, éxokoa Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ne Simêum kónokea píhea yane hána'iti imokóvokuti. Koane pihóneya. Yoko koati yónokumaka ne há'a yoko eno Jesus omâti ne xe'éxa, itukóponoati kuteâti neko páhoenoa Ponóvoti Kixovókuti ya emó'uke Itukó'oviti.


text:
Yaneko simoánehiko há'a yoko eno Jesus, simónemaka ne Simêum, ina namukôa neko kalivôno. Koeku nú'uxea, koane iháyu'ikea Itukó'oviti. Hara kôe: 


text:
Enepora kalivôno, kouhápu'ikinotimo po'ínuhiko xâne ákoti itukapu jûdeu, kutí'inokemo imihé'okoti isóneu. Kene ûti, uti xenéna, enómo ihayú'ikoviti vo'ókuke —‍koéne neko Simêum. 


text:
Ina epemínoahiko Simêum unako koêku xoko Itukó'oviti. Yane hara kixómaka Mâriya, êno ne kalivôno: —‍Enepora kalivôno, koati pahoéti xapákuke ûti íkorokea koane koéxepukopea ênoti xâne ya Izarâe. Koati hoénaxovopemaka ko'ítukeyeane Itukó'oviti xapákuke ûti, itea enómo xâne okopâti.


text:
Yoko enómo hána'iti tiveko iséneu vo'ókuke. Kutí koetimo tiveko tetúkine heú'iti pirítau yomíxoneke. Yoko enómo xâne kouhápu'ikeokonoti oveâti isóneuke vo'ókuke ra kalivôno —‍kíxoane Simêum. 


text:
 Ikoró'ixinovomaka Itukó'oviti ne Ána</n> Yoko ápemaka sêno koéhati Ána koyúhoti koekúti éxokoake Itukó'oviti âvoti simâpu kaxéna. Eneponeko sêno, ihine hóyeno koéhati Fanûe, ámoriponomaka Âze, po'inu iháxakoku xanena Izarâe. Hóvenoenone neko sêno. Pohu seti koe xoénae ko'íma, yane ivókovone îma.


text:
Enepora sêno ivokóvoti îma, oitentai koaturu koéne xoénaena. Yoko kóyekune ya témpuluke. Yóti, káxe véyo ixómoyea ituko orásaum koane jejuá kó'iyea, yuixóvoti ikóseanaxeovo Itukó'oviti.


text:
Énomone yaneko ókoku ôra omokónone Jesus hána'itike imokóvokuti, simómaka ne Ána ikoró'ixoponovoti xoko Itukó'oviti, koane koyúhoyeamaka koêku ne kalivôno xoko uhá koeti xâne kuxoíxoati ne páhoe Itukó'oviti koíteovo xanéhiko ya Njeruzálem. 


text:
 Pího Jesus ya Nazâre</n> Itukoâne evo Yûse yoko Mâriya uhá koêti ne nókone itúkea yane yutoéti Ponóvotike Kixovókuti emó'uke Vúnae, ina aukópovo Ngalíleyake yonópoti Nazâre, enepone pítivokona. 


text:
Yoko tumúne yóno payá'iyea ne kalivôno koane xuná'iyea mûyo, koane itúkeovomaka ko'isóneuti. Yoko koati êno itípanevo vo'oku seánako Itukó'oviti oúkeke. 


text:
 Pího Jesus ya hána'iti imokóvokuti ya Njeruzálem</n> Heú koeti xoénae píhea há'a yoko êno ne Jesus ya Njeruzálem xapa áyui jûdeu hó'eke iháxoneti Páskoa.


text:
Itopónone nduse koeti xoénaena ne Jesus, xáneane há'a yoko êno ya Njeruzálem xapa ayuíti, kuteâti itúkeovo kixóvokuhiko yónea.


text:
Ikútixatihiko apépoti xapákuke xanépone koeku pihópeahiko. Poehâne káxe yóneahiko, ina oposíkoa há'a yoko êno xapákuke ne iyénoxapa yoko éxonehiko.


text:
Mopó'apeke káxe ikéne, ina inixóponoa hána'itike imokóvokuti, vatá koyêti xapákuke ne ihíkaxoti xanéhiko hó'eke. Ixomo kamokénoahiko Jesus koane épemo'ikeahiko.


text:
Heú koêti neko xanéhiko kamokénoati, yupíhova iyúpaxeova kó'exoneyea ne Jesus koane itúkeovo koati tokopóvoti ne yumópope.


text:
Iyúpaxovamaka há'a yoko êno noixoâne. Hara kíxoa êno: —‍Nje'exá, na koeti kixínevineye? Yupíhovane koyó'iyea ûti, ûndi yoko yá'a koeku ixómoyea vopósi'ixopopi. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Na koeti pipókexino iséneu yopósi'ixopinonu? Ákoikopo yéxa itúkeovo óvokuke Nzá'a óvonzeixo? —‍kíxoane. 


text:
Yane xanépoanehiko Jesus ya Nazâre. Koati kutípoti há'a yoko êno, koêkuti yuhó'inoa. Enepone eno Jesus, heú kíxoa unákea isóneuke neko koekútihiko. 


text:
Yoko tumúne yóno kurí'uxeovo éxone Jesus koane payá'iyea yoko enó'iyea itípanevo nonékuke Itukó'oviti koane xapa xanéhiko. 


text:
 Inâ turixôa Xuaum Mbátita ne ítuke</n>  <i>(Mt 3.1-12; Mk 1.1-8; Xu 1.19-28)</i></n> Yanekôyoke, itóponone kinze koeti xoénae natíxea ne Tiberiu Sêza, enepone koati payásoti nâti ya Róma. Kene Ponsiu Pilátu itukóvo ngovenâdo ya Njúdeya. Kene ya Ngalíleya, Êrodi pahukóya. Kene ya Itûreya yoko Tarakoníti, Filípi, po'inu Êrodi pahukô. Kene ya Ambíleni, Lîsanea itukóvo pahúkotiya.


text:
Kene Ána yoko Kaífa itukóvo koati payásoti sasedóti inuxínoti jûdeu hó'eke yanekôyoke. Koati énomone yaneko káxehiko, ápe yuhó'inoa Itukó'oviti ne Xuaum Mbátita, xé'a Nzakâriya, koeku óvoheixea ya mêum ákoti apêti.


text:
Yane heú kíxoa Xuâum yónea ne poké'e xe'ókuke ne huvêo, enepone Njôrdaum, koyuhó'inoati ne xanéhiko kónokea ikótivexea isóneuke ne pahúnevo koánemaka kuríkopea, motovâti kotúyopea Itukó'oviti ne pahúnevo, ina yusîka áhikeovo xokóyoke.


text:
Énomone kuteâtimaka koeku yutóxeovo emó'uke Itukó'oviti yútoeke porofeta Izâiya mekúke, xoko kó'iyeaku:  “Énomonemo ne kohonókoti emó'u ya mêum ákoti apêti xapa xâne kamokénoponoati. Haramo koe yûho: ‘Míhi'akinanoe oxéne ne Vúnae itúkea ítuke xepákukenoe. Kéyuseapa ne kixeku itíkivo nonékuke’ koêti.


text:
 Hanemo koéneye kuteâti koeku xêne kounákopokono enepo pura'úxopokono ne uhoróxotiya. Koati kuteâtimaka koêku ikútipu'ikopokono ne vanuké'exoti koane ponopókono ne xêne ínati ikáyukexo, enepo pura'úxokono koane ikútipu'ikopokonomaka ne uhoróxotiya.


text:
 Yoko noixoâtimo uhá koeti xâne kíxoaku Itukó'oviti koíteovo xâne” kôe yútoe Izâiya.  Izâiya 40.3-5 


text:
 Koeku yuho Xuaum Mbátita</n> Hara kíxovokoxoa Xuâum neko êno xâne pihinoâtihiko, enepohikone epemóponoati áhikea: —‍Itínoe ámoripono xâne kutí koeti koâti ipúhokovoti koéxoe, ikítixati itívoatimo ne ipíhoponopemo Itukó'oviti pohúneti vo'oku yáhikivo njokóyoke? Ako kalíhuina.


text:
Konókoti itíkinoe únati motovâti iyúseyea itíkivonoe ikotívexoati isóneuke ne pahúnevo koane kurikópatimaka. “Uti ámoripono Âbraum,” hákonoe koe iséneupinovo, pe'okoâti itíkivo aha Itukó'oviti vo'ókuke. Vo'oku eneponi itukápu énomone kahá'a ne Itukó'oviti, mani pahukoâti itúkopeovo ámoripono Âbraum ra itátanehiko mopôi.


text:
Kuteâti koêku ne povôti usó koyêtine tetúkea tikótihiko ukeâti poéheveke, enepohikone uhá koeti ákoti parêxa únati há'i, ina kurikókono yúkuke, énomonemakamo kíxoaneye Itukó'oviti ne uhá koeti xâne váhere kixoku itúkeovo —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina yumopâ Xuâum: —‍Koêkuti apêti pi'âti kápana, paréxa póhuti ne xâne ákoti ítuke. Kúteanemaka koêku ne apêti nîka, paréxamaka xâne épeu hímakati —‍koéne. 


text:
Ápemaka koperáxinotihiko nâti simôti xoko Xuâum, enepohikone yómoti ánu'ukea kóperau. Hara kixóponoamaka: —‍Ihikaxotí, kuti kónoko vitúkea? 


text:
Ina kixoáhiko Xuâum: —‍Ópoehane yé'akeye péhoenokono képeraxi, ene képeraxa. Hákone yanú'ukoa —‍kíxoanehiko. 


text:
Ápemaka húndaruhiko kixoâti: —‍Kene ûti, kuti kónoko vitúkea? Ina yumopâmaka Xuâum: —‍Hako vaheréxo ítikeinoa ne xanéhiko. Hákomaka itikóheyi koêku ne koêkuti xâne. Aúhepeinoamaka iséneu ne yé'akeye tiûketi némoenoe —‍kíxoanehiko. 


text:
 Koyuhôa Xuaum Mbátita itúkeovo koitóvoviti ne Jesus</n>  <i>(Mt 3.11-12; Mk 1.7-8; Xu 1.19-28)</i></n> Yoko enepohikoneko xâne, koati ainóvoti kuxoíxoatine símea ne páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne. Ká'aye koéhiko isóneuno Xuâum: “Énomonemea ne Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovovi? áko'o pó'itimea” koe isóneunoahiko.


text:
Ina kixoáhiko Xuâum: —‍Kaná'uti ánjikeopinoe ya úne iháke Itukó'oviti, itea keno'ókotinemo koati hána'iti teyonéti ya undíke. Muhíkova anjí'okeova ngúxeinoa imo perékatana, ako omóndokea. Énomonemo ahíko xanéhiko haînati ya úne itea ya xunákoke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti. Yoko kutí koetimo otuko yúku ne xunáko kasása'ikea.


text:
Hanemo koéneye, xâne omó'ixoti kasasá'ikopeti kuteâti ápa vo'ókuke. Kuteâti kixókonoku nonéti, enepone tirîku kasasá'ikovo, énomonemakamo kixóneye xanéhiko nê'e. Kuteâtimaka koeku ípihopeokono há'i íhakuke, énomonemakamo kixóneye xâne únati kixoku itúkeovo nê'e. Kene ne xâne ákoti aunáti, enepohikone kutí koeti ike kasása'ikine tirîku, kurikoâtimo yúkuke ákotinemo ípukeovoku —‍kíxovokoxoane Xuâum. 


text:
Énomone koéneye yuho Xuaum Mbátita. Koane ákomaka tôpi po'ínuhiko enékope xanéhiko koêku koyúhoinoa ne inámati ihíkauvoti íhae xoko Itukó'oviti.


text:
Ina saya'íkoamaka Xuâum ne Êrodi, enepone hána'iti pahúkoti ya Ngalíleya, vo'oku kóyenopea yeno koati po'ínu, sêno koéhati Erôdiya. Haina póhutine, itea vo'ókumaka po'ínuhiko váhere ítuke.


text:
 Koeku ahíko Jesus ne Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mt 3.13-17; Mk 1.9-11)</i></n> Uke'éxoane Xuâum áhikea uhá koêti neko xâne, ina ahíkomaka Jesus. Koeku itúkea orásaum ne Jesus, mihe'ó koéne ne vanúke


text:
koane evésekea ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke kutí koeti kurûte. Yane apé koéne emo'úti inu'íxoti vanúkeke koêti: —‍Iti Nje'éxa koati ákoti omotóva ongóvo, porexónuti hána'iti elókeko ongóvo —‍koéne. 


text:
 Oxúnoekenehiko Jesus</n>  <i>(Mt 1.1-17)</i></n> Enepone Jesus, itopónone kuteâti tirinta koetine xoénaena, ina turixôa itúkea ne ítukexeake Itukó'oviti. Yoko ya isóneunoake xanéhiko, koati xé'a Yûse nê'e. Harâ'ahiko iha oxúnoekene.  Enepone ôxu, Éli koéha.


text:
 Kene Éli, xé'a Matâti. Enepone Matâti, xé'a Lévi. Kene Lévi, xé'a Meúki. Kene Meúki, xé'a Njanâi. Kene Njanâi, xé'a Yûse. 


text:
 Enepone Yûse, xé'a Matátiya. Kene Matátiya, Ámu itukôa xé'a. Kene Ámu, Nâum itukôa xé'a. Kene Nâum, Ézli itukôa xé'a. Kene Ézli, Nâgai itukôa xé'a. 


text:
 Kene Nâgai, Mâte itukôa xé'a. Kene Mâte, Matátiya itukôa xé'a. Kene Matátiya, Semêi itukôa xé'a. Enepone Semêi, Yûse itukôa xé'a. Kene ne Yûse, Njôda itukôa xé'a. 


text:
 Kene Njôda, Njoánam itukôa xé'a. Kene Njoánam, Rêza itukôa xé'a. Kene Rêza, Nzorobâbe itukôa xé'a. Kene Nzorobâbe, Salatíye itukôa xé'a. Kene Salatíye, Nêri itukôa xé'a. 


text:
 Kene Nêri, Meúki itukôa xé'a. Kene Meúki, Âdi itukôa xé'a. Kene Âdi, Kôzam itukôa xé'a. Kene Kôzam, Eumâdam itukôa xé'a. Kene Eumâdam, Ér itukôa xé'a. 


text:
 Kene Ér, Njozûe itukôa xé'a. Kene Njozûe, Eliêze itukôa xé'a. Kene Eliêze, Njôrim itukôa xé'a. Kene Njôrim, Matâti itukôa xé'a. Kene Matâti, Lévi itukôa xé'a. 


text:
 Kene Lévi, Simêum, xé'a Njúda, itukôa xé'a. Kene Njúda, Yûse, xé'a Njónam itukôa xé'a. Kene Njónam, Eliyáki itukôa xé'a. 


text:
 Kene Eliyáki, Melêa itukôa xé'a. Kene Melêa, Mêna itukôa xé'a. Kene Mêna, Matâta, xé'a Nátam, itukôa xé'a. Kene Nátam, Ndávi, xé'a Njése itukôa xé'a. 


text:
 Kene Njése, Ôbedi, xé'a Mbôa, itukôa xé'a. Kene Mbôa, Sála itukôa xé'a. Kene Sála, Nâsom itukôa xé'a. 


text:
 Enepone Nâsom, Aminâdabi itukôa xé'a. Kene Aminâdabi, Ândimi, xé'a Ârni, itukôa xé'a. Enepone Ârni, Êzorom, xé'a Pêre, itukôa xé'a. Kene Pêre, Njúda itukôa xé'a. 


text:
 Kene Njúda, Njáko, xé'a Izáki, itukôa xé'a. Kene Izáki, Âbraum, xé'a Têra, itukôa xé'a. Kene Têra, Náko itukôa xé'a. 


text:
 Kene Náko, Serûki, xé'a Rágau, itukôa xé'a. Kene Rágau, Faléki, xé'a Êbe, itukôa xé'a. Kene Êbe, Sála itukôa xé'a. 


text:
 Kene Sála, Káinam, xé'a Arafáxadi itukôa xé'a. Kene Arafáxadi, Sem, xé'a Nôe, itukôa xé'a. Kene Nôe, Laméki itukôa xé'a. 


text:
 Kene Laméki, Metuzálem, xé'a Enóki, itukôa xé'a. Kene Enóki, Njaréti, xé'a Maléleu, itukôa xé'a. Kene Maléleu, Káinam itukôa xé'a. 


text:
 Enepone Káinam, Ênu itukôa xé'a. Kene Ênu, Séti itukôa xé'a. Kene Séti, Âdaum itukôa xé'a. Kene Âdaum, Itukó'oviti itukôa xé'a. 


text:
 Hixopâ Ndeâpu íkorokea ne Jesus pahunévotike</n>  <i>(Mt 4.1-11; Mk 1.12-13)</i></n> Yupihovó koéne êno xunako Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xoko Jesus ukopeâne húveona Njôrdaum. Yane ómane Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti ya mêum ákoti apêti.


text:
Koarenta koe káxe óva koane hixópea Ndeâpu íkorokea pahunévotike. Ákomaka nîka ne Jesus koeku óvoheixeaya. Ikénepoke koarenta koeti káxe ákoyea nîka, yane épekoane hímakati.


text:
Yane hara kíxoa Ndeâpu: —‍Enepo itikápuxo koati kaná'uti Xe'exa Itukó'oviti, pehúka sá'iri'okopeovo pâum ra mopôi. 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Hara kôe ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti: “Haina póhutine nikokónoti koxunáko xâne” kôe. 


text:
Ínamaka ómo Jesus ne Ndeâpu vanúke'exeakuke ne mopôi. Yane hú kíxoane éxokea uhá koeti pahúkoku payásotihiko yara kúveu mêum.


text:
Ina kixôa Ndeâpu: —‍Mborexópeatimo itúkeovo îti exêa koêku uhá koêti ra natixókutihiko, koane ítikenemo uhá koêti ne úhe'ene. Yane itimo hána'iti ihayú'iuti vo'ókuke. Vo'oku mboréxokonoane uhá koêti râ'a, yoko koêkutimo ânja mboréxea, mborexoâtimo.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hara kôe ne yutoéti emó'uke Itukó'oviti: “Ópoehane Yúnae Itukó'oviti ipíyikexina. Poéhane motovâ kíxeokononeye” kôe —‍kíxoane. 


text:
Yane omone Jesus ne Ndeâpu ya Njeruzálem xoko koati kirípuhike ne hána'iti imokóvokuti, ina kixôa: —‍Enepo itikápuxo Xe'exa Itukó'oviti, kepúhakapapu poké'eke,


text:
vo'oku hara kôe ne yutoéti ya emó'uke Itukó'oviti:  “Pahukoâtimo Itukó'oviti ne ánjuhiko, enepone ovóxe íhae vanúke, kátarakeopi.


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Haramaka kôe po'i yutoéti emó'uke Itukó'oviti: “Hako yoposí'okova ne Yúnae Itukó'oviti” koémaka. 


text:
Uke'éxoane Ndeâpu hixópea ne Jesus ya uhá koeti kó'iyeovoku hixópeake, yane kali ahíkuxopeovaiko kuxotí'iko káxe unátiyeakumo kíxoaku ítea íkorokea pahunévotike. 


text:
 Inâ turîxo ítuke ne Jesus Ngalíleyake</n>  <i>(Mt 4.12-17; Mk 1.14-15)</i></n> Ikénepoke, ina aukópovo ne Jesus Ngalíleyake. Koati xúnati ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke. Yoko hi'imé koéne xâne eyekóxeati unako ítuke yaneko poké'e.


text:
Íhikaxomaka ne Jesus ya sinâgogahiko, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, koane uhá kó'iyea xâne iháyu'ikea. 


text:
 Pího Jesus ya Nazâre</n>  <i>(Mt 13.53-58; Mk 6.1-6)</i></n> Úkeane pího ne Jesus ya Nazâre, pitivóko éxokexeaku. Ya sâputu, pihóne ya íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko kuteâti kixóvoku. Yane ina exepúko yúhoikea emo'u Itukó'oviti.


text:
Yoko ápe porexoâti ne koyuhópeti, óvoku yútoe porofeta Izâiya, enepone koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. Mihe'ókoane Jesus, ina inixóponoa xoko kó'iyeaku ne yutoéti: 


text:
 “Anéye njokóyoke ne Sasá'iti Omíxone Vúnae, enepone haxakónuti ngoyúhoinoa xâne ákoti apeínoati ra inámati ihíkauvoti ítuke Itukó'oviti. Pahúkonumaka ngoyúhoyea símeovone kaxena íteovo xunako vaherévokoti ne xanéhiko kutí koeti ákau váhere kixovókuti. Pahúkonumaka mboréxea ínixopea ne xâne komítiti, koane ngayápahikopea koêku ne xâne kutí koeti koínoti êno ínati koekúti vo'oku tiú'iko kóyeku.


text:
 Pahúkonumaka ngoyúhoyea símeovone kaxena koúhapu'ikeovo hána'iti seánakoa Vúnae ne xanéhiko” koêti.  Izâiya 61.1-2 


text:
Uke'éxoa yúhoikea, yane exéxopane Jesus ne koyuhópeti, koane poréxopea ne xâne unakópati, ina ivatákopomaka ne Jesus. Yoko uhá koêti neko xanéhikoya, komomo-komomó kíxoixoane.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepora emo'u Itukó'oviti yuké'eu kémokenoyi, simóvone kíxone kó'oyene —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yoko uhá koêti neko kamokénoti, ínixeahiko úhe'ekea neko yuho Jesus. Koati iyupáxovatihiko éxea koyúhoyea emo'útihiko yupihóvoti unáko kuteâti neko yûho. Hara kixókoko: —‍Hainá'ikopo xé'a Yûse râ'a? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Koati kaná'uti keyúhoinonoamo ra kixonéti koêti: “Iti ipixáxoti, keítapapu” koêti. Koane: “Itíkinaveamaka yara pitivóko peyá'iyiku uhá koêti ne ítike veyékoune itíki ya Kafanâum” kixénutimo.


text:
Koati endó'okopitinoe koêku: Ako ápahuina porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti ivavákokonoti xapa xâne úkeakuke.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Êno sêno ivokóvoti îma ya Izarâe yanekôyoke ya kaxénake Îliya. Énomone yaneko ákoyeaku kêva úko ya kúveu mopo'âti xoénae sei koeti kohê. Yoko enómaka hímakati ya uhá koêti neko poké'e yanekôyoke.


text:
Itea haina xoko ivokóvoti îma ya poké'exake Izarâe pahúkokono ne Îliya. Hane pahúkokono xoko sêno ákoti itukapu jûdeu, sêno ivokóvoti îma ya Sarépita poké'exake Sîdom.


text:
Enómaka xâne ya poké'exa Izarâe ya kaxénake porofeta Ilîzeu yúvone koati koímaiti arinéti, enepone lépara kixonéti, itea ako ápahuina xapákuke koítovone ne porófeta. Poéhane Námam, hóyeno ákotimaka itukapu jûdeu íhae poké'exa Sîrea koítovo —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Xépuku koéponehiko, ina kopúhikopohiko Jesus meúkeke yane pitivóko xoko koati vanúke'exeakuke yane kali mopôi, óvoku ne pitivóko. Ina kaha'âhiko amátitikea poké'eke koukeâti koati vanúke'exeakuke ne mopôi,


text:
 Koitóva Jesus ne hóyeno ûroevo ndémoniu</n>  <i>(Mk 1.21-28)</i></n> Ina pího ne Jesus ya Kafanâum, po'i pitivóko ya Ngalíleya. Ya sâputu, ihíkaxotine xanéhiko íhikaxovokuke hó'e.


text:
Yupíhova iháyu'ikea xanéhiko ne kixoku íhikaxea. Koâti iyúseoti itúkeovo úkeakune xokóyoke ne hána'iti exóneti íhikaxone.


text:
—‍Jesus, íhae Nazâre, na koeti yího'ixopoinovi? Simínetine yuké'exoponivi? Énjoa itíkivoa ne Sasá'iti Páhoe Itukó'oviti —‍kíxoane. 


text:
Ina saya'íkoa Jesus neko ndémoniu. Hara kíxoa: —‍Hákone keyûho, ipíhikapi ra hóyeno —‍kíxoane. Yane íkorokoane ndémoniu neko hóyeno poké'eke xapákuke uhá koêti neko xâne, ina ipuhíkopea ákoti aka'áka.


text:
Yupíhova iyúpaxeova uhá koeti xâne noixoâti koane kíxeokoko: —‍Namea kixotí'iye koêku enepo koyûho râ'a? Koati apêti hána'iti xunáko pahúkea ndémoniu ipúhikopea xoko xâne ûroevo, koane kutípeahiko emó'u —‍kixókokone. 


text:
 Koitóva Jesus imose Pêturu</n>  <i>(Mt 8.14-17; Mk 1.29-34)</i></n> Ipuhíkopeane Jesus ne íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, hane yonópo óvokuke Simaum Pêturu. Yoko ka'aríneti imóse ne Símaum, yupihóvoti xunako otuko mûyo. Ina epemóhiko Jesus huvó'oxea.


text:
Simeáne xêrerekuke ipéna, pahúkoane uké'epea ne otuko mûyo. Koá'axo, uké'epone neko êno otuko mûyo. Yane exépukopone neko sêno koane kátarakopea evo Jesus. 


text:
 Êno po'ínuhiko ka'aríneti koítovone Jesus</n>  <i>(Mt 8.16,17; Mk 1.32-34)</i></n> Koêku kahá'ayeane onómekeovo káxe yanekôyoke, heú koetíhiko neko xâne apêti ka'aríneti óvokuke, koêkuti kó'iyeovoku ne aríne, ómahiko xoko Jesus, koane koíteova Jesus koeku ípihea vô'u tutíkuke.


text:
Enómaka xâne ûroevo ndémoniu koítovone. Koêku ipúhikopeahiko ne ndémoniu, koane koyúhoyea ya koati hónotike emo'úti: —‍Iti koati Xe'exa Itukó'oviti —‍koéhiko. Itea sayá'ikoa Jesus, pahukoâtihiko ákoyea okóyuho vo'oku éxeahiko itúkeovo Mésiya, enepone Páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne. 


text:
 Koyûho emo'u Itukó'oviti ne Jesus</n>  <i>(Mk 1.35-39)</i></n> Yuponíne ipuhíkopeane Jesus neko pitivóko, hane yóno xoko ákoyeaku apêti. Yane opósi'ixoane xanéhiko. Inixóponoane, ákone síkahiko pihópea.


text:
Itea hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Ngónokoamaka ngoyúhoponea xoko po'ínuhiko pitivóko ra inámati ihíkauvoti koyúhoti kixoku koêku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne. Koati énomone mbahúkinokono yara kúveu mêum —‍kíxoane. 


text:
Énomone kíxoaneye koyúhoyea emo'u Itukó'oviti ne Jesus ya íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko ya poké'exa Njúdeya. 


text:
 Inúxotihiko íhikau Jesus iháxiu hókea</n>  <i>(Mt 4.18-22; Mk 1.16-20)</i></n> Po'i káxe, hane óvo ne Jesus xe'ókuke Mar-na Njenezâre. Yoko ákone yónoku ahíkuxeovo ne Jesus vo'ókuke neko êno xâne xokóyoke kahá'atihiko kámea emo'u Itukó'oviti.


text:
Ina noîxo pi'âti vatéke ne Jesus xe'ókuke ne úne. Áko'ohiko vatékenake ne numíkuxoti, únae neko vatéke. Koati evesékopotine, kipo'íkopotine númikuxope.


text:
Yane vesenekú koane Jesus neko po'i vatéke, ítuke Símaum, ina epemôa kali ahíkuxea upénoyeakuke úne. Vatá kóyene ne Jesus vatékeke íhikaxea neko êno xâne. 


text:
Uke'éxone koyúhoyea ne Jesus, ina kíxo Símaum: —‍Yahíkuxa upénoyeakuke ra vatéke, ínamo kiriná'eka ne nímikuxope —‍kíxoane. 


text:
Ina yumopâ Símaum: —‍Ihikaxotí, herú kixo ûti yóti ko'ítukeyea ûti, itea ako ápahuina vêho. Itea vo'oku pehúkinu, ngurinó'ekoati ra núminguxope, indukoâti ra péhoenonu —‍kíxoane. 


text:
Ina kurinó'ekoa Pêturu yoko ha'ínehiko ne númikuxope. Yane yupihovó koene êno hôe êho. Kalíhanini ekétokexea ne númikuxope.


text:
Ina oenékoa ne ha'ínehiko ovoti po'íke vatéke epemoâti huvó'oxoponea. Yane pihínoanehiko. Puhi-puhí kíxoa neko pi'âti vatékenahiko. Kalíhanini yúpuririkeovohiko vo'ókuke.


text:
Noixoâne Simaum Pêturu neko koekúti, ipuyuké koéne nonékuke Jesus koane kíxea: —‍Unaém, yahíkuxipunu vo'oku undi xâne pahukóvoti —‍kíxoane. 


text:
Koane Teâku yoko Xuâum, xé'a Nzebêdeu, ha'ine Símaum yane itúkovoke, iyúpaxovamaka. Ina kixôa Jesus ne Símaum: —‍Hako píke. Hainá'ikomo hôe yíxovonoe, itea indukópopitinenoemo ihíkaxoti xâne hókeonu —‍kíxoane. 


text:
Mikukópanehiko ne vatékena movó'iyeakuke, kurí kixone uhá koeti ítukevo, yane pihónehiko ikéneke Jesus. 


text:
 Koitóva Jesus neko yúvone lépara</n>  <i>(Mt 8.1-4; Mk 1.40-45)</i></n> Ápe pitivóko símoku ne Jesus yanekôyo, tokópeaku hóyeno yúvone lépara herú kixeâti koxé'u. Simoné'e neko hóyeno xoko Jesus, ipúyukexea nonékuke koane îsu'okea nône poké'eke, ikoseânaxovati. Hara kixo Jesus: —‍Unaém, enepo yakahá'a keítivonu, motóva —‍kíxoane. 


text:
Ina sipo'ókoa Jesus koane kíxea: —‍Ngahá'a, sesá'ipine ra yaríne —‍kíxoane. Ehá'axo koyúhoa Jesus, má koépone ne aríne.


text:
Ina ixikó'okoa Jesus ákoyea éto'oe. Hara kíxoa: —‍Yéxakapanapa ne sasedóti inuxínoti xanena ûti hó'eke. Yamína iké'iparaxoke Itukó'oviti kuteâti páhoe Muîse yútoeke, yéxokovope itúkeovo yunatípotine —‍kíxoane. 


text:
Itea inamá'axone itohíneo xapa xâne koêku neko ítuke Jesus, kutí'inoke pihinoâti ênoti xâne kámokenoponea koane íteovahiko ne aríne.


text:
 Koitóva Jesus ne isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo</n>  <i>(Mt 9.1-8; Mk 2.1-12)</i></n> Po'íke káxe ixómoti ihíkaxo ne Jesus. Yoko ápe farîzeuhiko, enepone yuixóvoti hókea yútoe Muîse, koánemaka ne ihíkaxotihiko yútoe Muîse vataká koyêtiya. Ako tôpi pitivóko úkohikeaku ya uhá koeti ipuxóvokuti ya Ngalíleya, koáne ya Njúdeya, koánemaka ya pítivokona Njeruzálem. Koati hána'iti ne xunako Vúnae Itukó'oviti xoko Jesus kutí'inoke koitóvati ne ka'arínetihiko.


text:
Yane kenó'okone hóyenohiko omoti po'i hóyeno isayú'ixovoti ákoti ehevákapu mûyo. Ixané kíxeahiko poúke ómea, koane opósikeahiko kíxoaku ómea ne isayú'ixovoti nonékuke Jesus,


text:
itea akó'oti évekoaku vo'ókuke neko êno xâne. Hukinóvoti alú'okeahiko oúke péti, ina kohinókinoahiko évekoaku koévesekea. Ixané kíxeane ne poúke koévesekea xoko kohínokinoakuhiko téya ne péti nonékuke Jesus xapákuke neko êno xâne.


text:
Noixoâne Jesus itúkeovo koati kuvovâtihiko, ina kixôa ne isayú'ixovoti: —‍Hoyenó, itúyopone pehúnevo —‍kíxoane. 


text:
Ina kixokókohiko ne éskiriba ihíkaxoti yútoe Muîse koáne ne farîzeuhiko: —‍Kuti íkutixapovo ra hóyeno? Koati itûkovoti Itukó'oviti nê'e, vo'oku poéhane Itukó'oviti motovâ kotúyopea pahunévoti —‍kixókokohiko. 


text:
Kuti itukóvoxo ákoti hé'onoke'e, ngíxea ra isayú'ixovoti: “Itúyopone pehúnevo?” áko'o, “Yexépukapa, yenápa” ngíxea.


text:
Itea kó'oyene, yexoâtinenoemo ápeyea njunáko yâye yara poké'e ngotúyopea pahunévoti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍koéne. Ina kixôa Jesus ne isayú'ixovoti: —‍Mbahúkopi yexépukopi, viyápa ne peúke, pihépa yóvokuke —‍kíxoane. 


text:
Koati énomone yaneko ókoku ôra, xépu koépone neko hóyeno nonékuke neko xanéhiko, ina veyopâ ne poúke tunúkuheixovokumeku, yane pihópone óvokuke koane iháyu'ikopea Itukó'oviti.


text:
Yupíhovahiko iyúpaxeova uhá koeti xâne noixoâti, koane iháyu'ikeahiko Itukó'oviti vo'ókuke. Êno hána'iti píkeahiko koane kó'iyea: —‍Imáko koêku ra hána'iti iyupánevoti noíxone ûti kó'oyene —‍koénehiko. 


text:
 Inâ ihaxíkoa Jesus ne Lévi</n>  <i>(Mt 9.9; Mk 2.13,14)</i></n> Yanê'e, koêku ukóponea ne Jesus, ápe hóyeno noíxone, koperáxinoti nâti, vaata koyêti xoko kóperaxoku. Lévi koéha. Ina kixôa Jesus: —‍Kiná'aka ingéneke —‍kíxoane. 


text:
 Iníkoa Jesus ne xanéhiko pahukóvoti</n>  <i>(Mt 9.10-13; Mk 2.15-17)</i></n> Ina itûko êno hána'iti nikaxóvoti ne Lévi óvokuke. Êno po'ínuhiko koperáxinoti nâti kaha'íneati mesáke, koánemaka po'ínuhiko xâne húpiu.


text:
Yane enepohikone farîzeu koánemaka ne éskiribahiko hokotímaka isóneu evo farîzeu, kapáhakinova ne íhikauhiko Jesus. Hara kíxovokoxoahiko: —‍Na koeti ínikineanoe ne koperáxinoti nâti yoko xâne pahukóvoti? 


text:
Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Enepohikone xâne ákoti yuvâti, ako okónoko ipixáxoati. Poéhane ka'aríneti konokôa.


text:
Haina nzimínoti xâne ponóvoti kixoku itúkeovo, itea hane nzimíno xâne pahukóvoti maka ikátivexane isóneuke ne pahúnevo koane kuríkopea —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koyuhôa Jesus nókone kó'iyea ne xâne enepo jejuá kôe</n>  <i>(Mt 9.14-17; Mk 2.18-22)</i></n> Ínamaka apê xanéhiko kixoti Jesus: —‍Enepohikone íhikau Xuaum Mbátita koánemaka ne íhikauhiko farîzeu, kóyekune jejuá kó'iyea koane itúkea orásaum. Kene íhikeuhiko, anéko níkeahiko —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina kixoáhiko Jesus: —‍Yusíkoikopomea pehúki jejuá kó'iyea ne húpiu kasâtuxoti koêkuiko ápeyea ne koyénoti xapákuke?


text:
Itea simóvotimo káxe veyópeokonokumo ne koyénoti xapákukehiko. Hainápo, jejuá koetímo yaneko káxe —‍kíxoanehiko Jesus, kixopóvoti yane éxetina. 


text:
Ina kixovókoxopamaka Jesus: —‍Ako xâne veyoti inámati ipovóti itukoâti ihápa'akope xoko kúxoti ipovóti, vo'oku mani koukóponoati ívarereoku ne kúxotine ipovóti —‍kíxovokoxoanemaka, ihókoati inámati ipovóti ne ihíkauvoti íhikaxone ákoti akutêa ne kúxoti hó'e xâne. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Ákomaka yusíka unákeovo inámati víyum ya yékoteno íhaku, itukéti ya vakamóto, mará'inamo ívarerea ne yékoteno íhaku enepo ihiyáka ne inámati víyum. Yane mani evókovoti ne víyum koánemaka ne íhaku.


text:
Itea konókoti ímeokono inámatike íhaku ne inámati víyum, (yane ako évakapu ne íhaku koáne ne ovâti).


text:
Itea ako ápahuina xâne kaha'âti ne inámatiko víyum uke'éxoane énoyeova ne kúxoti víyum, vo'oku hara koe isóneunoa: “Koati únateoxo ne kúxoti víyum” koéne isóneu —‍kíxovokoxoanemaka Jesus, exókoatihiko itúkeovo koati pó'iti koêku ne inámati ihíkauvoti ítuke yane kúxoti ihíkauvoti. 


text:
 Jesus exêa koêku ne sâputu, káxe koati sasá'itino jûdeuhiko</n>  <i>(Mt 12.1-8; Mk 2.23-28)</i></n> Koati sâputu yanekôyoke vékeahiko evo Jesus kali xêne vekoti kavâne ya kaxena itóvope ha'i nonéti. Koêku vékeahiko koane marékea ha'i tirîku ne íhikauhiko, koane xokéxea, nikoâtihiko.


text:
Yane ápe farîzeuhiko, enepone yuixóvoti hókea yútoe Muîse kixoâti: —‍Na koeti itíkinonoe koekúti ákoti parexá'avea hó'e ûti yútoeke Muîse vitúkea ya sâputu? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Ákoikopo yíhoikiku ya emó'uke Itukó'oviti koêku ítuke Ndávi mekúke yaneko epékoa hímakati koánemaka ha'ínehiko?


text:
Énomone yaneko ûrukeovaku Ndávi neko óvoku Itukó'oviti enepo veyôa neko pâum ikó'iparaxokonoke Itukó'oviti. Yane níkoa, koane poréxeamaka ne ha'ínehiko upánini ákoyea paréxa yútoe Muîse níkeokono, vo'oku poéhane sasedótihiko inuxínoti xanéhiko hó'eke motovâ níkea. 


text:
Ina kixoáhikomaka Jesus: —‍Koati undíne exêa koêku ne sâputu, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxoanehiko. 


text:
 Koitóva Jesus ne hóyeno timovó'uti</n>  <i>(Mt 12.9-14; Mk 3.1-6)</i></n> Po'íke sâputu, ûrukova Jesus ne sinâgoga, enepone íhikaxovoku hó'e jûdeuhiko, yane íhikaxone. Yoko ápe hóyenoya timó'iti poixo'o vô'u éxopeke.


text:
Ápemaka éskiribahiko yoko farîzeuhiko ixómoti ivokó'oko Jesus koíteovamo neko hóyeno ya sâputu, oposí'ixoti évekinoaku yûho itúkeovo pahukóvoti ne Jesus enepo kaitápa.


text:
Itea exó kíxea Jesus isóneunoahiko. Yane hara kíxoa ne hóyeno timó'iti poixo'o vô'u: —‍Yexépuka, xe'ó yákoe nonekútike —‍kíxoane. Yane exépukone ne hóyeno. Xe'ó koéne nonekútike.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus neko êskiriba yoko farîzeu: —‍Na kó'inoaye iséneu? Pahúkovi Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse vitúkea únati ya sâputu? áko'o vitúkea váhere, koíteovo uti ka'aríneti? áko'o sikó kíxea ûti ivókeovo —‍kíxovokoxoane. 


text:
Yane pono-ponó kixínoane ûke Jesus uhá koêti neko xâne apêtiya. Ina kixôa ne hóyeno: —‍Kepáya'akapa ne veô'u —‍kíxoane. Koáne, kapáya'akopane ne vô'u. Yane unátipone.


text:
Yupihovó koénehiko ímaikexeovo neko êskiribahiko koane yúho'ixeokoko, oposíkoti kixókumo ítea íkorokea Jesus ya yumópope. 


text:
 Noivókoxo íhikauhiko ne Jesus</n>  <i>(Mt 10.1-4; Mk 3.13-19)</i></n> Yaneko káxehiko, pîho Jesus oúkeke kali mopôi itukóponoti orásaum. Herú kixo yóti yúho'ixea Itukó'oviti.


text:
Yuponíne, iháxikoanehiko neko xâne hokoâti. Yane noívokoxone nduse koêti xapákuke. Yoko ápostulu íhaxeamaka Jesus neko nduse koeti noívokoe.


text:
Harâ'ahiko îha: Símaum, eneponeko íhaxopone Pêturu; yoko Ándere, po'inu Símaum; koane Teâku; Xuâum; Filípi yoko Mbatulúmeu.


text:
koane Njûda, enepone xé'a Teâku; yoko Njuda Iskarióti, eneponeko itûkoheovoti koeku hókea Jesus kurikoâti xapa xanéhiko puvâti. 


text:
 Po'ínuhiko koítovone Jesus</n>  <i>(Mt 4.23-25)</i></n> Evesékopeane kali mopôi ne Jesus, xané kixópa íhikauhiko. Hane óko xoko kutípu'iyeokokoku ne poké'e xoko óvoheixoku êno po'ínuhiko xâne hokó'ixoati. Koati êno xâne ukeâti uhá koeti Njúdeya yoko Njeruzálem, koánemaka Tîru yoko Sîdom, enepone pitivókohiko ovoti xe'o mar.


text:
Simínotihiko kámokenoponea Jesus yoko épemea koíteova ya arínehiko. Ápe xâne ûroevo ndémoniu koítovonemaka Jesus.


text:
Uhá koêti neko êno xâne, aínovo kaha'âti sipó'okoponeahiko Jesus vo'oku ápeyea xunáko ipuhíkeati xokóyoke koitóvati uhá koêti neko ka'arínetihiko. 


text:
 Koeku xâne koati únati koêku nonékuke Vúnae</n>  <i>(Mt 5.1-12)</i></n> Ina komomâ Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxovokoxoa: —‍Koati únati kêku, itínoe hokónuti ákoti apeínoati, vo'oku yenópotimo xoko natíxoku Itukó'oviti vanúkeke. 


text:
—‍Koati únati kêku, itínoe hokónuti épeu hímakati yara koêku kó'oyene, vo'oku ákomo konokínovopiti káxehiko keno'ókoti. —‍Koati únati kêku, itínoe hokónuti iyôti koêku kó'oyene, vo'oku eloképotimo yokóvo káxehiko keno'ókoti. 


text:
—‍Koati únatinoe kêku pivakána, koane kepúhikapakana xapákuke xâne kîrivokoevo, koane itukáheakana kêku, koane yokoyúhokonomaka itíkivo ákoti aunáti vo'ónguke, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Aélokenoe yokóvo simapúne káxe kíxikononeye. Yupihovó ákoe elókeyea yokóvo, vo'oku koati hána'itimo némoepo vanúkeke xoko Itukó'oviti. Yoko koati kíxoakunehikomaka yoxúnoekene púveahiko neko porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke. 


text:
—‍Itea koati kotívetimo kêku, itínoe iríku yuixóvoti koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum, vo'oku koékuikonemo ne úhepeko kéyeku yâye yara kúveu mêum. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku, itínoe kutí koeti xâne imatáxovotine ákoti nókone, vo'oku keno'ókoti káxe, kutí ketímo épeu hímakati. Koati hána'itimo ikénoko'ixivo. —‍Koati kotívetimo kêku, itínoe ekóvoti, yuixóvoti koúhepekea kóyeku yâye yara kúveu mêum, vo'oku keno'ókoti káxe iyeínotinoemo hána'iti tiveko kêkumo. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku, itínoe ínixone uhá koeti po'ínuhiko xâne yánavokoevo itíkivo únati, vo'oku énomone kíxoaneye yoxúnoekene iháyu'ikea ne porófetahiko ákoti itukapu koati kaná'uti ovoxe Itukó'oviti mekúke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ako omótova itúkoponea ésa'i ne váhere ítukeinokono</n>  <i>(Mt 5.38-48; Lk 23.34; Át 7.60; Rm 12.14)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Hara ngixópinoe, itínoe kamokénonuti: Hákonoe motovâ yokóvo ne xâne itukínopiti váhere. Itíkina únati ne xâne puvópiti.


text:
Áva ipusóhovoxopiti, síkeanemaka ipúsokea poixô'oke. Koane áva hu'uxópiti keápana, síkeane omópeamaka ripíno.


text:
—‍Enepo itukapu póhutine xâne ákoti omotóvopi okóvo ako omótovo yokóvo, apêtikopomo némoepo xoko Itukó'oviti vo'ókuke? Muhíkova xâne váhere kixoku itúkeovo, ákomaka omótova okóvo ne po'ínuhiko xâne ákotimaka omotóva okóvo.


text:
Itukapu póhutine xâne itukínopiti únati itíkopino únati, apêtikopomo némoepo xoko Itukó'oviti vo'ókuke? Muhíkova xâne pahukóvoti ítoa kíxeaneye.


text:
Koane itukapu póhutine ívexo ne xâne yéxone poréxopeopimo ívexoake, apêtikopomo némoepo xoko Itukó'oviti vo'ókuke? Muhíkova xâne pahukóvoti, ívaxomaka po'ínuhiko xâne pahukóvoti koêku éxea poréxopeamo ívaxoake.


text:
Itea hara ngixópinoe, hako motovâ yokóvo ne xâne puvópiti, koane itíkina únati. Ívexamaka ákoti kixâ poréxopeopeamo ne ívexoake, yane koati hána'itimo ne íperapomo xoko Itukó'oviti, koane itínoemo koati xe'éxaxapa Itukó'oviti, enepone koati payásoti ya uhá koêti. Vo'oku muhíkova ne xâne ákoti ikará'ixapu xokóyoke, koánemaka ne koati váhere xâne, kóseana Itukó'oviti.


text:
 Ako yusíka vitúkeovo xâne húketi isóneuno po'ínuhiko xâne</n>  <i>(Mt 7.1-5; Rm 2.1-3)</i></n> —‍Hákonoe itikovo xâne húketi isóneuno po'ínuhiko xâne, inixeâti itúkeovo pahukóvoti enepo hákoti yexôa koêku, vo'oku kúteanemakamo kixékonoku. Hákomaka keyuhôa kónokea ipíhoponeokono ne xâne ákoti koati yéxi koêku, vo'oku kúteanemakamo kixékonoku. Koane hákomaka yunakôa iséneuke ne váhere ítukeinopi po'ínuhiko xâne, itea kutí íxea ákoti váherexeaku ítukeinopi. Yane kúteanemakamo kixékonoku. 


text:
—‍Ú'uso yákoye peréxi nókone po'ínuhiko xâne, vo'oku kúteanemakamo kixékonoku. Hanemo koéneye némoepo, kuteâti koêku ísahikea ovâti ne xáku vo'oku ákoyeane yónokuya, enepo yupihóvone yutútukeokono kopuhíkokono, vo'oku kuteâti kíxeaku ne po'íhiko xâne, kúteanemakamo kixékonoku —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Ina itukínoahikomaka íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: —‍Ako yusíka hiríkea komítiti ne po'i komítiti vo'oku enepo hirikâ, uhá koetímo ne pi'âti íkorono'ekeovo uhorókuke.


text:
Enepone ihíkaxovoti, haina énomone payasô ya ihíkaxoati. Itea uhá koeti ihíkaxovoti, itukovo koati únati íhikaxeokono, kutipasí koetímo ihíkaxoati. 


text:
—‍Na koeti yíxinova kemómoyi ne kutí koeti kalîhuti koekúti yonoti ukékuke po'ínu xâne koêku ákoyea ínixepa ne kutí koeti koati hána'iti itátane tikóti yonoti yukékuke?


text:
—‍Na kíxeaye yéxoki po'i xâne pahúnevo koêku ákoyea ínixepa ne pehúnevo? Mani kutí keti xâne ákoti eapâ ne hána'iti itátane tikóti yoneâti ukéku, itea kóyeane kíxea ne po'ínu: “Mbo'inú, veyámbinapeavo ne kali koekúti yonoti yukékuke” kixoâti. Itínoe ikútixapovoti sasá'iti yane po'ínuhiko xâne, viyápavo inúxotike ne kutí koeti hána'iti itátane tikóti yonoti yukékuke maka sásasa ákoyepone ínixi, ínamo omotóva viyópi ne kutí koeti kali koekúti yonoti ukékuke ne pe'ínu —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Kixoku itúkeovo éxeokono ne xâne</n>  <i>(Mt 7.16-20; 12.33-35)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Ako únati xuve tikóti poréxoti váhere há'i. Kúteanemaka koêku ne xuve tikóti ákoti aunáti, ákomaka parexa únati há'i.


text:
Uhá koeti xuve tikóti, hane éxeokono há'i pôreu. Vo'oku ako veyákana fîgu xuvékuke topekóxe. Koane ákomaka veyákana úva ya xuvékuke ka'áveti nonéti xapa úhiti.


text:
Enepone únati xâne, aínovo únatinoe koyúho vo'ókuke ne únatinoe koekúti unakóvoti isóneuke. Kene ne váhere xâne, aínovo ákoti aunáti koyúho vo'ókuke ne váhere koekúti unakóvoti isóneuke. 


text:
 Pi'âti kó'iyeovoku poéheve péti</n>  <i>(Mt 7.24-27)</i></n> —‍Na koeti “Unaém, Unaém” kixínenunoe koêku ákoyea itíka ne mbáhoenopinoe itíki?


text:
hane koéneye hóyeno itúkoti péti, upénoti kehókea inúxotike imókone itopóno mopôi, ímoaku poéheve ne péti. Uséxoane ne péti, keno'ókone êno koiníkoti. Yane kayákakoane ne péti, itea ako íkaraka vo'oku kókoyuse kíxeokono itúkeokono.


text:
Itea enepone xâne kamokénoati ra emó'um ákoti itukâ, hane koéneye xâne itúkoti péti ákoti itukína poéheve inúxotike. Pohu oúke poké'e ímoa. Keno'óko êno koiníkoti huvêo kayakákoati ne péti, ako oríko íkorokea. Yane heu-heú kôe itáhineyea ne péti —‍koéne. 


text:
 Koitóva Jesus neko ahínoe tuti húndaru íhae Róma</n>  <i>(Mt 8.5-13)</i></n> Uke'éxoane Jesus koyúhoinoa xanéhiko neko uhá koeti íhikaxeake, ina aukópovo ya Kafanâum.


text:
Yoko ápe tuti húndaru íhae Róma yane pitivóko apêti ahínoe ka'aríneti. Koati énotine koêku ne ahínoe, kahá'atine ivókeovo. Yoko yupíhova ákoyea omótova okóvo tuti húndaru neko ahínoe.


text:
Eyekóxoane tuti húndaru koeku ítuke Jesus, pahúkone tutíhiko jûdeu xoko Jesus épemopoinoa xanépea óvokuke koíteova ne ahínoe.


text:
Simohíko neko pahoéti xoko Jesus, hopeno-hopenó kíxoa éhakeovo píhea. Hara kíxoa: —‍Enepone hóyeno pahukó'oviti, koati motokeâti hivó'oxoponi,


text:
Yane xanépoanehiko Jesus. Ye'éxeane óvoku, pahúkoa tuti húndaru ne ínikonehiko kixópoinoa Jesus: —‍Unaém, mbuvâti mboréxeopi itukéti. Ako yomótokea yûrukivo kalíke óvongu.


text:
Énomonemaka ákoino mbîha xikóyoke ininjoâti ákoyea omóndokea yúnzo'ixoponeopi, iti hána'iti teyonéti. Pohu pahú íxea unátipea ne anzínoe yákokene xoko yóvoheixoku, yane unatípotinemo.


text:
Vo'oku undímaka hóyeno konókoti itúkea páhoenonu payásoti ya undíke. Koane ápe húndaru konókoti itúkea mbáhoenoa. Poéhane kónoko “Pîhe” ngíxea, yane pihotíne. Kene po'ínu “Kiná'aka” ngixôa, keno'ókotine. Koane “Hara itíka” ngixôa ne anzínoe, itúkoa ne mbáhoenoa itúkea —‍koéne emó'u neko tuti húndaru páhoe xoko Jesus. 


text:
Kamoáne Jesus neko emó'uinoa, yupíhova iháyu'ikea neko hóyeno. Ina sa'irí'okinova ne xanéhiko hokoâti koáne kíxovokoxea: —‍Ako noínjeaku xâne koati kuvovónuti kuteâti ra hóyeno, muhíkova xapákuke viyénoxapa íhae Izarâe —‍koéne. 


text:
Yane káyukopovonehiko neko pahoéti óvokuke tuti húndaru, yoko inú'ikopane unátipeane neko ahinoêti. 


text:
 Koexépukopa Jesus xé'a ne sêno ivokóvoti îma ya Nâim</n> Ikénepoke, pihóne Jesus ya kali pitivóko koéhati Nâim, koane íhikauhiko xánea. Enómaka po'i xâne hokó'ixoati.


text:
Ye'éxeane páhapetea ne pitivóko, apé koéne xanéhiko ipuhíkeati, ekoxóponoti xé'a sêno ivokóvotine îma. Yoko ako po'inu xe'éxa neko sêno, poéhane nekôyo. Êno xâne íhae ne pitivóko xaneâti neko sêno.


text:
Ina ahi'ókovaxo Jesus ne koínoyeokonoke, koane ípihea vô'uya. Yane xe'okó koénehiko neko koinoâti. Ina kixôa Jesus neko ivokóvoti: —‍Hemenó, mbahúkopi yexépukopi —‍kíxoane. 


text:
Yane vatá koépone neko ivokóvoti, koane turíxopeovone koyúhoyea. Ina kixôa Jesus neko sêno: —‍Anéyepo ra xí'a —‍kíxoane. 


text:
Yupihovó koene píkea uhá koêti neko xâne koane iháyu'ikeahiko Itukó'oviti. Hara koéhiko: —‍Anéye koati teyonéti porófeta xapákuke ûti. Koati simotíne ne Itukó'oviti xapákuke ûti kóseanayeovi, uti xanéna —‍koéhiko. 


text:
Enepora koekúti, ítuke Jesus, ako malíka yónoku eyékoxeokono ya uhá koeti poké'exa Njúdeya, koánemaka ya ipuxóvokutihiko ákoti ahikâ. 


text:
 Ápe páhoe Xuaum Mbátita xoko Jesus</n>  <i>(Mt 11.2-19)</i></n> Ápehiko íhikau Xuaum Mbátita koyuhópinoti Xuâum uhá koêti neko ítukevo Jesus. Yane iháxikoane Xuâum pi'âti íhikau,


text:
ina pahukoâmaka xoko Vúnae épemoponea itúkeova ne Mésiya, kúxone xâne símeamo, áko'o kónokeako kúxea po'ínu.


text:
Simoné'ehiko neko pi'âti xoko Jesus, hara kíxoa: —‍Xuaum Mbátita pahukó'ovi vépemoponeopi itúkeovo îti ne kúxone ûti símeamo, áko'o kónokea kúxeako uti po'ínu —‍kíxoane. 


text:
Énomone yaneko ókoku ôra, êno ka'aríneti koítovone Jesus koane xâne yúvone koati kotíveti arinéti yoko xâne ûroevo ndémoniu. Enómaka komítiti koítovone.


text:
Ina kixôa Jesus ne páhoe Xuâum: —‍Yaúkapapu xoko Xuâum. Yéta'akapa koêku ra neíxone koáne ra kémone, ínixopeanehiko ne komítiti, yonópeanehiko ne mohéveu, koane unátipeanehikomaka ne xâne yúvone lépara. Yéta'akapamaka kamópeane ne mókere, yoko iyúkopeovone ne ivokóvoti, koane koyúhoyeovone ne inámati ihíkauvoti ítuke Itukó'oviti xapa xâne ákoti apeínoati.


text:
 Ihayú'ikoa Jesus ne Xuaum Mbátita</n> Pihopónehiko neko páhoe Xuâum xoko Jesus, turíxovone Jesus koyúhoino xanéhiko koeku Xuâum. Hara kíxovokoxoa: —‍Enepo pihenôe neíxoponi Xuâum ya mêum ákoti apêti, kutí'ikopo kixónoe neíxi? Xâne muyá'iti kuteâti koêku hí'e kayákae ihunóvoti? Ako kalíhuina.


text:
Kutí'ikopoya ne neíxopono? Hóyeno yupihóvoti úhe'ekea ípovo? Ako kalíhuina kó'iyeaneye ko'ípovoyea nê'e. Vo'oku xâne únatinoe ko'ípovoyea, enepone apêtimaka uhá koeti kó'iyeovoku únatinoe koekúti ya xokóyoke, poéhane óvokuke nâti óvo.


text:
Kutí'ikopoya ne neíxopono? Porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti? Êm, koati porófeta nê'e, yoko koati ngixópitinoe yupíheovo anú'ukea itúkeovo teyonéti ya po'ínuhiko porófeta.


text:
Vo'oku hara koe yuho Itukó'oviti emó'uke vo'ókuke neko neíxoponone:  “Mbahukoâtimo timúneke ne koyuhó'inonuti emó'um, maka míhe'akinapine yoxéne itíki índukexeopike xapákuke xâne” kôe.  Malaquias 3.1 


text:
—‍Koati ngixópitinoe: Xapákuke xâne yara kúveu mêum, ako teyonéti ya Xuâum. Itea upánini itúkeovo koati hána'iti teyonéti ne Xuâum yâye yara kúveu mêum, koati yupihóvotimo anú'ukea itúkeovo teyonéti ya Xuâum ne xanéhiko ya natíxokuke Itukó'oviti, muhíkova ne koati ákoti apayáso xapákuke —‍kíxovokoxoane Jesus neko xanéhiko. 


text:
Uhá koêti neko kameâti yûho, muhíkinova ne koperáxinotihiko nâti, éxokopovo ínixea itúkeovo koati ponóvoti ne yuho Itukó'oviti vo'oku ikótivexea isóneuke ne pahúnevo, koane áhikeovo xoko Xuâum.


text:
Itea enepohikoneko farîzeu, yuixóvoti hókea yútoe Muîse, yóko'o ne ihíkaxoti jûdeuhiko ya hó'eke, ako áhikapu xoko Xuâum vo'oku ákoyea akáha'a ne mani ahá'inoa Itukó'oviti.


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Kutimea motóvo ínzokea ra xanéhiko apêti yara káxehiko kó'oyene? Kutimea koéneye?


text:
Hara ínzokoa kalivónohiko vataká koyêti ya none ovokúti ákoti ínixone unáko apê po'ínuhiko kalivôno kaha'âti ikómohixea. Yane hara kixókonohiko: “Voxone oxokénati, móhikena elóketi okóvo, itea ákonoe yakáha'a kemóhiyi. Yane vimókovonemaka akene imokó'ikoti ivokóvoti, itea ákomaka yakáha'a” —‍kixókonone. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus neko xâne: Énomonemaka kénenoeye, vo'oku simóne Xuaum Mbátita yuixóvoti jejuá kó'iyea yoko ákoyea énapu víyum, itea ako ínixeanoe unáko. “Ûroevo ndémoniu nê'e” kíxeanoe.


text:
Ina nzímo xepákukenoe iníngoti xâne, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, itea ákomaka ínixeanoe unáko. Hara kôe iséneunonu: “Koati nípati yoko énovokenati víyum ne hóyeno, koane yómoti aínavokoxeovo koperáxinoti nâti yoko po'ínuhiko xâne pahukóvoti” kixénunoe.


text:
Itea enepone koati kaná'uti exóneti, kóyeanemo iyúseyea kó'iyeaneye vo'oku kixoku itúkeovo ne xâne hokoâti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ovohévexoa sêno ne Jesus</n> Ápe farîzeu itaíkoti Jesus njántaxoponea óvokuke. Simoné'e Jesus óvokuke, ivátakone xe'o mêsa.


text:
Yane apé koene sêno íhae neko pitivóko yupihóvati éxeokono ákoyea aúnati kixoku itúkeovo. Eyekóxone nikóponea Jesus óvokuke farîzeu, omó kixone íhaku xêru, itukéti ya hopú'iti mopôi iháxoneti alabásturu, puhí koatí'iko ovâti.


text:
Simoné'e neko sêno, akéneke Jesus véko ahí'okeova ixómoyea íyo koeku kaláka'ikea heve Jesus, koane kíhuhevexopea ya híyeu tûti, yoko siúnoneyea hêve, koánemaka óvohevexea xêru ómone.


text:
Noixoâne farîzeu, enepone itaíkoti Jesus, hara koe isóneunoa: “Eneponi itukápuxo porófeta, páhoe Itukó'oviti koyúhoyea emó'u ra hóyeno, mani exoâti itukóvotiye ra sêno isú'okovati itúkeovo ákoti aunáti kixoku itúkeovo” kôe isóneu.


text:
Ina kixôa Jesus neko farîzeu: —‍Simaúm, anéye ânja ngoyúhoinopea. —‍Yokóyuhoakopo ihikaxotí —‍kíxoane Símaum. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Ápe pi'âti hóyeno orevéxoti po'i hóyeno, poéha orevéxoati singu koeti séndu pe'u tiûketi, kene ne po'ínu, sinkoénta koe pe'u tiûketi orévexoake.


text:
Itea ákone tiûketina ne orevéxoatihiko mani poréxopeake. Yane koyúhoinoane hóyeno iváxoati ne tiûketi ákoyeane okónokoa poréxopea neko orévexoake. Yane pi'âti orevéxoti, kutimo itukóvo yupihóvati ákoyea omótova okóvo ne hóyeno iváxoati tiûketi? —‍kíxoane Jesus. 


text:
Ina kixôa Símaum: —‍Ya inzóneuke, hanemea ako omotóvaxo okóvo xu'ínati oréveu —‍kíxoane. —‍Koati únati yimópope —‍kíxoane Jesus. 


text:
Ina inonéxinova Jesus ne sêno. Yane hara kixo Símaum, kaha'âti koúhapu'ikinoa kixó'ekone ne xêti ítukeinoake: —‍Neíxoane ra sêno? Kó'oyene koêku ûrungeova ra kúveu yóvoku, ako kali peréxanu úne ngipóhevexovope, kuteâti kixóvoku xâne xo'opeînokoko. Kene ra sêno, ho'oûke veínoa kipóhevexeonu yoko kíhuhevexopeonu ya híyeu tûti.


text:
Koeku nzímea yâyeke, ákomaka sínaneanu. Kene ra sêno, ukeátine inâ urúngovo kúveu yóvoku, ako âka siúnoneyea njêve.


text:
Énomone ngixínopi: Enepora sêno, sasá'ipeane ne êno pahúnevo. Koati yupihóvati ákoyea omótovonu okóvo. Itea koseánakono xâne ákoti koati pahúnevo, kúteanemaka kalíhuyea ne ákoyea omótova okóvo ne xâne koseánati —‍kíxoane. 


text:
Yane hara kixókoko neko ha'ínehiko ya xe'o mêsa: —‍Kutimea itukóvoye râ'a? Muhíkova pahunévoti koyúhoa kasása'ikopea. 


text:
 Senóhiko huvo'óxoti Jesus ya nókone</n> Yane pihóne Jesus xapa uhá koeti pitivókohiko koane ipuxóvokutihiko koyuhoâti ne inámati ihíkauvoti, enepone kixoku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne. Koane xáneheixoane ne nduse koeti íhikau.


text:
Ápemaka senóhiko ûroevo ndémoniu, koítovone Jesus, xanéheixopatine, yoko po'ínuhiko sêno koítovone ya aríne. Xapákuke neko senóhiko, ápe Mâriya koéhatimaka Mandâlena, eneponeko kópuhikopeake Jesus seti koeti ndémoniu.


text:
Ápemaka Xuâna, yeno Kûza, hóyeno ko'itúkeinoti Êrodi, enepone nâti. Ápemaka Sûzana, koane enómaka po'ínuhiko sêno iko'ítukexoti apeínoati, huvó'oxope evo Jesus ya nókone. 


text:
 Éxetina Jesus apêti íhokoake koeku nôti</n>  <i>(Mt 13.1-9; Mk 4.1-9)</i></n> Yupíhovo êno xâne pihinoâti ne Jesus. Ho'uxo-ho'uxó kó'inoahiko ukeâti po'íkehiko pitivóko. Ina itukínoahiko Jesus xêti apêti íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: 


text:
—‍Ápe hóyeno nopónoti ake nonéti. Koeku kásahikea, ápe irihíkovoti xe'ókuke xêne. Yane kapásikexokono, ínamaka keno'óko hó'openo ôti nikopâti.


text:
Kene po'ínuhiko, îrihikovo xoko enó'iyeaku mopôi. Ihonópone, movohí koéne vo'oku ákoyea alákahi ne móte îrihikovoku.


text:
Koane ápemaka irihíkovoti xapa tôpe. Xané kíxoane tôpe payákeyea ne nonéti. Yane ákone oxéne payákeyea ne nonéti vo'oku huruvokó kó'iyea tôpe.


text:
Ina apémaka irihíkovoti únatike poké'e. Koati únati íhonopea nê'e. Poréxopo póhuti séndu há'i ne póhuti áke —‍kíxovokoxoane. Ina kohonókoxo emó'u ne Jesus kó'iyea: —‍Koêkuti kamoâti ra yûnzo, ivávaka —‍koéne. 


text:
 Kouhápu'ikopa Jesus koêku ne éxetina</n>  <i>(Mt 13.10-23; Mk 4.10-20)</i></n> Ina kíxo Jesus ne íhikauhiko: —‍Kuti kixó'eko ne yéxetina? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Koati itínoe porexókono éxea koêku ne koekúti ákoti po'i exoâti, koêku ne natíxea Itukó'oviti xapa xâne, itea ya xapákuke po'ínuhiko xâne, konókoti itúkeovo exetínati apêti íhokovoke veínokono íhikaxeokono. Yane enepo naixâ, kutí koetimo ákoti inixâ, koane enepo kamâ, ákomo éxina isóneu kixó'ekone. 


text:
Enepone irihíkovoti xe'ókuke xêne, kixo'êkoti xâne kamokénoati ne emo'u Itukó'oviti, ina keno'óko ne Ndeâpu veyopeâti ne emo'u Itukó'oviti isóneuke, puinoâti koíteova Itukó'oviti eneponi akutípoaxo.


text:
Kene enepone irihíkovoti xapákuke mopôi, énomone kuteâti xâne ivavákoati ne emo'u Itukó'oviti koeku kámea, xaneâtimaka hána'iti elókeko okóvo. Itea vo'oku kutí kó'iyea nonéti ákoti poéheve, ako áxu'ikene hókea, yane itavókeatine enepo simôa tiú'iti koekúti hixópeokonoke.


text:
Kene enepone irihíkovoti xapa tôpe, hane kixó'eko xâne kamokénoati ne emo'u Itukó'oviti, itea koêku xu'íkeneyea, turíxovone pepókexea isóneu vo'oku nókone yara kúveu mêum, koane íyokeovomaka po'ínuhiko koekúti, yane ako únati ítukeino Itukó'oviti.


text:
Kene enepone irihíkovoti únatike poké'e, énomone kuteâti xâne itípakovoti isóneu, kutipoâti ne emo'u Itukó'oviti enepo kamôa, koane unakoâtimaka isóneuke. Yane êno únatinoe ítukeino Itukó'oviti vo'oku ákoyea kamúya'ikapu ikéneke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koêku yúku kouhápu'ikoti</n>  <i>(Mt 4.21-25)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka:—‍Ako ihúxoti yúku xovopu'í kixoâti, itukovo imoâti opékuke ípe, itea hane ímoa xoko koati ókoku motovâti noíxea uhápu'ine uhá koeti urúkovati ne ovokúti.


text:
Uhá koeti koekúti puvonéti éxeokono, kourápu'ikokonotimo. Koane uhá koeti kixovókuti he'onó'oeti kó'oyene, exókonotimo koane kouhápu'ikokonotimo. 


text:
—‍Yokóhiyanavonoe, kéyusea kémokenoyi ra yûnzo, vo'oku enepone apêti námoeya, kuri'úxovotineoxomo námoe. Kene ne ákoti koati ivávakea, muhíkova ne íkutixane apêti xokóyoke, evókoatimo —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Simôa iyénoxapa ne Jesus xoko óvoheixoku</n>  <i>(Mt 12.46-50; Mk 3.31-35)</i></n> Ina símo xoko Jesus ne êno yoko ámeno, itea ako omótova ahí'okoponeovahiko vo'ókuke neko êno xâne kamokénoati.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Enepone xâne kamokénoati ne emo'u Itukó'oviti yoko itukoâti, énomone indúkomaka ênom yoko mbo'ínuhiko —‍koéne. 


text:
 Ixikôa Jesus neko êno xúnati ihunóvoti</n>  <i>(Mt 8.23-27; Mk 4.35-41)</i></n> Po'i káxe, úsa'ixovo vatékeke ne Jesus koane íhikauhiko. Hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Piháne ûti poixô'oke ra mar —‍kíxovokoxoane. Yane pihónehiko.


text:
Koeku yóneahiko, imókone ne Jesus. Yane kenó'okone êno xúnati ihunóvoti yane mar, koane ûrukeova úne kúveuke ne vatékena. Koati koímaiti koêkuhiko.


text:
Ina ahi'ókovo Jesus ne íhikauhiko koyúkoati. —‍Ihikaxotí, vivohíkovotinemo —‍kíxoanehiko. Iyukóvone ne Jesus, pahúkoa ókea ne xúnati ihunóvoti koáne ne êno xúnati ovósokeovo úne. Yane okóne ne ihunóvoti koáne ne úne, huvemoo koépone ikéne.


text:
Ina kixovókoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Imáko ákoyeanoe kivápunu —‍koéne. Yoko yupihóvatihiko iyúpaxeovo koane píkea. Hara kixókoko: —‍Kutimea itukóvoye ra hóyeno? Muhíkova ihunóvoti yoko úne, ôko apê yuhó'inoa —‍kixókokonehiko. 


text:
 Hóyeno íhae Njêraza, ûroevo ndémoniu, koítovone Jesus</n>  <i>(Mt 8.28-34; Mk 5.1-20)</i></n> Ina ukopóno ne evo Jesus ya poké'e iháxoneti Njêraza, xoko hunókoku poké'exa Ngalíleya poixô'oke ne mar.


text:
Ehá'axo evésekea Jesus ne vatéke, apé koéne hóyeno okotúmonexoati íhae neko pitivóko. Yoko koati ûroevo ndémoniu nê'e. Mekutíne ako ituka ípovo, koane ákone ava ovokúti itea pe'áxatike óvoheixone.


text:
Noixóne Jesus neko hóyeno, vaúkone. Yane íkorokovone poké'eke nonékuke Jesus, koane kóhonokea emó'u kíxea: —‍Jesus, iti Xe'exa Itukó'oviti, iti xe'exa Koati Payásoti ya uhá koêti, na koeti yího'ixinonu? Émbemopi ákoyea ipíhepananu —‍koéne. 


text:
Kó'inokeneye yûho, koáhati pahukoâtimeku Jesus ne ndémoniu ipúhikopea xoko hóyeno. Yoko enóne kíxoaku ndémoniu. Enepo ikahévexokono ne hóyeno koane ikavó'uxokono ya koati tiú'iti korénde, kóyeane kétokexea ne korénde, yane ehakoâtine ndémoniu ya mêum ákoti apêti. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Kuti kéha? Ina yumopâ: —‍Ákoti yumaxápu ngoéha —‍koéne. Kó'inokeneye îha vo'oku ákoyea yumáxapu ndémoniu urúkovati.


text:
Yoko oúke neko mopôi, xêrerekuke ne óvoheixokuhiko, ápe ênoti kûre ixómotihiko níko. Énomone épemo ne ndémoniuhiko yonópea xapákuke maka itúkapane óvoheixopoku. Yane síkoane Jesus.


text:
Ipuhíhikopeane ndémoniuhiko neko hóyeno, ponokó koépone xapákuke neko êno kûre. Yane heú koéne neko kûre éhahikeovo koane íkorono'ekeovohiko ya mar. Heú koéne yúpuririhikeovo ukeâti oúke ne mopôi. 


text:
Noixoâne koyónotihiko kûre neko koekúti, heú koe kohó'iyea koane koyúhopea ne koekúti yaneko pitivóko yoko xapákuke neko ko'óvokuti yane mêum vekópoku.


text:
Yane noíxoponoamaka xanéhiko neko koekúti. Simoné'ehiko xoko Jesus, noíxoane neko hóyeno ipúhikopeakumeku ndémoniuhiko. Yoko ko'ipóvopotine koane unatípotine isóneu, vatá koyépotinemaka nonékuke Jesus. Yane yupihovó koéne píkeahiko vo'ókuke.


text:
Enepohikoneko xâne noixoâti ne koekúti, koyúhoinoa ne po'i xâne simôti kixoku koêku unátipinoke neko hóyeno.


text:
Yane enepohikone uhá koeti ko'óvokuti ya Njêraza koane xe'ókuke, épemohiko Jesus ipúhikopea xapákuke. Koáhati yupihóvatihiko píkea. Yane ûrukopovane evo Jesus ne vatéke, ukópeane pihôpo.


text:
—‍Yaúkapapu yóvokuke. Yokóyuhopinoa iyínoxapa ne uhá koeti ítukeinopi Itukó'oviti —‍kíxoane. Yane pihópone ne hóyeno. Heú kíxoa yónea neko pitivóko koyuhó'inoati uhá koeti xâne neko ítukeinoa Jesus. 


text:
 Koitóvo sêno yoko ihine Njaîru ne Jesus</n>  <i>(Mt 9.18-26; Mk 5.21-43)</i></n> Aukópovone Jesus poixô'oke neko mar, yupihovó koéne elókepea okóvo uhá koêti neko xanéhiko kuxoíxopati seópea.


text:
Yane apé koéne hóyeno koéhati Njaîru simôti xoko Jesus. Enepone hóyeno, koati exoti koêku ne koekúti ya íhikaxovokuke hó'e jûdeuhiko. Ipúyukexo nonékuke Jesus, epemoâti xanépea óvokuke


text:
vo'oku ápeyea ihíne nduse koetine xoénaena ka'aríneti, kahá'atine ivókeovo. Yoko ako po'i xe'éxa, poéhane neko kali ihíne. Koêku yónea ne Jesus koane enó'iyea xâne hokoâti, xaneâtimaka inúmeokoko.


text:
Yoko ápe sêno nduse koetíne xoénae ká'arine ákoti âka evésekea aríne. Enepone sêno, koati uke'éxotine apeínoati xoko ipixáxotihiko, itea akó'oti koitóvati.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Kuti sipohêo ímbovo? —‍koéne. Itea ako ápahuina “Ûndi” kixoâti. Ina kixôa Pêturu (yoko po'ínuhiko íhikau): —‍Ihikaxotí, koati ênoti xâne isú'okovopiti koane inumópiti, (yépemovikomaka ápeyea sipóheoti ípevo) —‍kíxoane. 


text:
Itea kóyeane neko isóneu Jesus. Hara koépomaka: —‍Ako yusíka ákoyea sipóheoponoti ímbovo, vo'oku eómba ipúhikea njunáko njokóyoke —‍koéne. 


text:
Noixoâne sêno ákoyea íta hé'ono'uxea ne koêku, ina ahi'ókovoxo Jesus xaneâti ínayea honóno'oko. Ipuyuké koéne poké'eke nonékuke Jesus, koane koyúhoyea nonékuke uhá koêti neko xâne kutí'inoke sipóheoponoti híyeu ípovo Jesus, koane koyúhoyea íteovane ne aríne ya oráke.


text:
Ixómoiko koyûho ne Jesus, simóne xâne ukeâti óvokuke Njaîru, enepone éxoti koeku íhikaxovoku hó'e jûdeu. Hara kixo Njaîru: —‍Ivókovone ihine îti. Hákone perexôa itukéti ne ihíkaxoti —‍kíxoane. 


text:
Simoné'e óvokuke Njaîru, ako síka Jesus ápeyea urúkovati ákoti itukapu Pêturu, Xuâum, Teâku, koánemaka há'a yoko êno ne kalivôno ivokóvoti.


text:
Yoko yupíhovahiko íyokexea uhá koêti neko xâne, koane ipúsokeahiko xâ'a. Ina kixovókoxoa Jesus: —‍Hákonoe iyêo, vo'oku haina ivokóvoti ra kalivôno, pohu imókoti —‍koéne. 


text:
Yupíhova iyúpaxeova há'a yoko êno ne kalivôno. Ina ixikó'okoa Jesus ákoyea okóyuhoinoa po'ínuhiko xâne neko koekúti. 


text:
 Ítukevohiko ne nduse koeti íhikau Jesus</n>  <i>(Mt 10.5-15; Mk 6.7-13)</i></n> Ina ihaxíhikoa Jesus neko nduse koeti íhikau. Yane pôrekexoanehiko xunakóti pahúkea uhá koeti ndémoniu ipúhikopea xoko xâne ûroevo, koane koíteovo xâne ka'aríneti.


text:
Hara kíxovokoxoa: —‍Hákonoe itîko yómone koeku píhi. Hako yómo piló'ina yoko íhaku ípevo. Hákomaka yómo imévo itukovo tiûketi. Muhíkova yesá'ikovope, hako yomâ.


text:
Itukovo apêti ko'óvokuti porexópiti yóki óvokuke, yâvanemoya tukú koetímo neko káxe ipihíkapine ne pitivóko.


text:
Áva pitivóko símeku hákoti kaha'ápi xanéhikoya, enepo ipihíkapine ne pitivóko, ikétatahevexapapumo, kirikópoti ipú'ine poké'e ukeâti xoko piríkatana, yexókoati ákoyeanemo omótokea íkameokonohiko emo'u Itukó'oviti —‍kíxovokoxoane Jesus neko íhikau. 


text:
Úkeane pihohíko. Heú kíxoa vékea ne ipuxóvokutihiko koane koyúhoyea ne inámati ihíkauvoti omínovike Jesus, koánemaka koíteovo xanéhiko ka'aríneti ya uhá koeti vékoku. 


text:
 Êrodi yoko Xuaum Mbátita</n>  <i>(Mt 14.1-12; Mk 6.14-29)</i></n> Yoko eyékoxoane Êrodi, enepone nâti, uhá koêti neko koekúti, itea ako éxina isóneu vo'oku ápeyea koyuhoâti itúkeovo Xuaum Mbátita exepúkopone ukópea xapa ivokóvoti.


text:
Kene po'ínuhiko xâne, koyúhoa itúkeovo Îliya ne exepúkopone, enepone porófeta mekúke. Ina apémaka po'ínuhiko xâne koyuhoâti itúkeovo kúxoti porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke exepúkopone.


text:
Itea hara kôe neko Êrodi: —‍Haina Xuaum Mbátita nê'e, vo'oku mbahúkoanepepo tetúnoyeokono nekôyo. Kutí'ikopomea itukóvoye ra hóyeno ngámoheixeake koeku ítuke? —‍koéne. Yoko yupíhova yúmo'ixeova Êrodi noíxea Jesus. 


text:
 Kohiyákoa Jesus nîka neko êno xâne</n>  <i>(Mt 14.13-21; Mk 6.30-44; Xu 6.1-14)</i></n> Aukópovonehiko neko páhoe Jesus koyúhoyea emó'u xapa xâne, heú kíxoa koyúhopinohiko Jesus koêku neko ítuke. Ina xanêa Jesus neko íhikauhiko ya kali pitivóko koéhati Mbetâsaida. Yoko ainôvotinehiko, ako po'i xánena.


text:
Itea exoâne xanéhiko yónoku ne Jesus, hókoanehikoya, yoko ivávakoahiko Jesus. Koyúhoinoahikomaka kixoku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne, koane koíteovahiko ne ka'aríneti xapákuke. 


text:
Kiyoné'e káxe, ahí'okovone Jesus neko nduse koeti íhikau koane kíxeahiko: —‍Mani únati pehukápavo pihópea ra xanéhiko, motovâti ínixea imókoku koane nîka ya xapa kali ipuxóvokuti, vekópokuhiko, koane xapa ko'óvokuti ya mêum xêrerekuke ipuxóvokutihiko, vo'oku ako apêti yara vóvoheixoku —‍kíxoanehiko. 


text:
Itea hara kíxovokoxoa Jesus: —‍Itínenoe parexâ nîka. Ina kixopâmaka íhikauhiko: —‍Ako apeínoviti ákoti itukapu singu koeti pâum yoko pi'âti hôe. Má'aina itukapu ûti vanexópoinoa nikokónoti ra êno xâne, hainápo —‍kíxoanehiko. 


text:
Yoko itópono kuteâti singu koeti míli neko hóyeno apêtiya. Ina kixovókoxoa Jesus ne íhikauhiko: —‍Pehúka ivátahikea ne xâne. Ho'uxó ho'uxo íxeanoe, sinkoentá sinkoenta koeti ho'úxovoku —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina veyôa Jesus neko singu koeti pâum yoko pi'âti hôe, ina komômo vanúke ikoró'ixovoti xoko Itukó'oviti vo'ókuke ne nikokónoti. Yane honó'ekexoane ne pâum, ina porexôa ne íhikauhiko pôrekexea neko xâne.


text:
Uhá koéhiko níkea koane imátaxeovohiko. Ina itixópa íhikauhiko Jesus neko haxâti, kopúhikopoikomaka nduse koeti sésta neko itátanehiko haxa nikokónoti. 


text:
 Koyuhôa Pêturu itúkeovo páhoe Itukó'oviti koíteovovi ne Jesus</n>  <i>(Mt 16.13-19; Mk 8.27-29)</i></n> Yoko pohúxovoti ne Jesus itúkea orásaum yanekôyoke. Áko'ohiko neko êno xâne xokóyoke. Poéhane íhikauhiko kahá'ine. Yane ina kixovókoxoa Jesus neko íhikau: —‍Kutimea íkutixanu ra xanéhiko? 


text:
Ina yumopâ íhikauhiko: —‍Ápe koyúhoti itíkivo Xuaum Mbátita iyukópovone. Kene po'ínuhiko, koyúhoa itíkivo Îliya iyukópovotine. Ina apémaka po'ínuhiko koyuhoâti itíkivo porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke iyukópovotine —‍kíxoane. 


text:
—‍Kene itínoe, kuti keyúhonoe indúkeova? Ina kixôa Pêturu: —‍Iti Mésiya, páhoe Itukó'oviti koíteovo xâne —‍kíxoane. 


text:
 Koyuhôa Jesus ivókeovomo koane ukópeamo xapa ivokóvoti</n>  <i>(Mt 16.20-28; Mk 8.30-9.1)</i></n> Ina ixikó'okoahiko Jesus ne íhikau ákoyea ápahuina xâne koyúhoinoake nê'e.


text:
Ina kixovókoxopaikomaka: —‍Konókoti yupíheovo ngoítoponeovo kotíveti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Ákomo akútiponu ne tutíhiko viyéno jûdeu, koáne ne payásotihiko sasedóti inuxínoti xanena ûti hó'eke, yóko'o ne ihíkaxotihiko yútoe Muîse, enepohikone éskiriba. Koepékonutihikomo, itea ya mopó'apeke káxe, enjepúkopotinemo ungópea xapa ivokóvoti —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus uhá koêti neko xâne hokoâti: —‍Enepone kahá'ati hókeonu, ako yusíka itúkeovo koúhepekea kóyeku yara kúveu mêum yuíxovo. Konókoti hókeonu ya usó koyêti ínonexinovo tiú'iti koekúti itukovo káxe, kuteâti koêku xâne koinópoti kurúhuna iyonókonone xoko kurúhuxokonoku, yane kená'akane ingéneke.


text:
Yoko koêkuti xâne teinónuti, koane teinoâti ra emó'um, simóvotimo káxe ndeínoakumakamo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Koati énomonemakamo ngíxoaneyehiko yaneko káxe ngayukápapu, enepo naixápakananemaka indúkeovo hána'iti ihayú'iuti, anjenáponemaka êno njunáko, koane xunako Nzá'a, yoko xunako sasá'itihiko ánju, enepone ovoxe Itukó'oviti ukeâti vanúke.


text:
Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Anéye xepákukenoe âvotimo ivakápu tumúneke noíxea natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne —‍kíxoanehiko. 


text:
 Ipokóvo koeku Jesus nonékuke evo Pêturu</n>  <i>(Mt 17.1-13; Mk 9.2-8)</i></n> Kuteâti póhuti sêmana ikénepoke neko yuho Jesus, xánea Jesus ne Pêturu, Xuâum, yoko Teâku oúke hána'iti mopôi itukóponoti orásaum.


text:
Koeku itúkea orásaum ne Jesus, koane ípokeovo koêku ne nône. Hóhopu-hóhopu kóyenemaka ne ípovo, koane ínayeamaka uháhi híyeu.


text:
Yane apé koéne pi'âti hóyeno yuhó'ixoati. Énomone neko Muîse yoko Îliya, enepohikone koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke.


text:
Yoko ainovó koéne uhápu'ine íhae vanúke apê xokóyoke neko pi'âti. Hane koyúhoinokoko kixókumo ivókeovo ne Jesus kausáka ne ahá'inoa Itukó'oviti ya Njeruzálem.


text:
Kene Pêturu koánemaka ne pi'âti ha'íne, yupihovó koénehiko uheko ixépa. Koêku kahá'ayea káharoyea ixépa, iyukovó koéponehiko. Yane noíxone êno uhápu'ine Jesus, koánemaka neko pi'âti hóyeno yuhó'ixoati.


text:
Yane ahíkuxopeovone Jesus neko pi'âti hóyeno yuhó'ixoati. Ina kixôa Pêturu ne Jesus: —‍Ihikaxotí, koati únati vápeyea yâye. Poéhane vitúkinopinoe hú koêti mopo'âti kálihunoe péti. Poéhamo ítike, koane poéhamo ítuke Muîse, koane poéhamo ítuke Îliya —‍kíxoane. Itea mayane koyuhohí koêti ne Pêturu. Akó'oti koati éxea mani yûho.


text:
Ixómoiko koyûho ne Pêturu, apé koéne kapási rama'úxoatihiko. Yane yupihovó koéne píkea ne íhikauhiko Jesus rama'úxoanehiko kapási.


text:
Yane apé koéne emo'úti inu'íxoti xapa kapási. Hara kôe: —‍Énomone nje'éxa râ'a, noívongoe itúkeovo mbáhoe xapa xâne. Yakámokenoyi yûho —‍koéne. 


text:
Okoné'e neko emo'úti, pohú kóyepone ne Jesus. Áko'oponehiko neko yuhó'ixoati. Itea ako éto'oe ne evo Pêturu yanekôyoke. Ako ápahuina xâne koyúhoinoake neko noíxonehiko. 


text:
 Koitóva Jesus ne homoêhou ûroevo ndémoniu</n>  <i>(Mt 17.14-21; Mk 9.14-29)</i></n> Poéha káxe ikénepoke, enepo evesékopeane evo Jesus neko hána'iti mopôi, yupíhova êno xâne okotúmonexopati.


text:
Xapákuke neko êno xâne, apé koéne hóyeno vaúkoti Jesus. Hara kíxoa: —‍Ihikaxotí, yokóseananu, neíxapainanu njé'a, vo'oku poéhane nê'e, ako po'ínu.


text:
Yoko kóyekutine ûrukeova ndémoniu. Enepo urúkova, apé koetíne yaíkea, yane ikorókoatine poké'eke xaneâti êno xunáko koyúyu'okea, koane puváhixeamaka pâho. Koati okó'okoati, koane ôriti kuríkopea enepo kixoáneye.


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Imáko itúkinovo tiú'iti kutípea ra xanéhiko yara káxehiko kó'oyene, koane váherehiko. Ná'ikopomeamo hunóko óvonzeixea xepáku? Ná'ikopomeamo nzunóko índea ákoyeanoe yakútiponu? Yáma yâkeneye ne xi'íxa —‍kíxoane Jesus neko hóyeno. 


text:
Koêku píhea ne homoêhou, íkorokoane ndémoniu poké'eke koane koyúyu'okea. Ina pahukôa Jesus ipúhikopea ne ndémoniu, koane koíteova neko homoêhou. Ina kixêa há'a: —‍Anéyepo ra xi'íxa —‍kíxoane. 


text:
 Koyuhópamaka Jesus ivókeovomo</n>  <i>(Mt 17.22-33; Mk 9.30-32)</i></n> Ya koêku yupíheovo iyúpaxeova xanéhiko, koane iháyu'ikeahiko uhá koêti neko ítuke Jesus, hara kíxovokoxoa Jesus ne íhikau:—‍Yunákanoe iséneuke ra yunzó'inopi kó'oyene: Yé'exovone ngurí'okeokonokumo xunákoke xanéhiko yara kúveu mêum, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxovokoxoane. 


text:
Itea ako éxina isóneu íhikauhiko kíxone neko yuho Jesus. Koati he'onínovati ne koekúti ákoinoke éxa koêku. Yoko pikotíhikomaka épemo'ikea Jesus koêku neko yûho. 


text:
 Kixoku itúkeovo ne xâne ínixone Itukó'oviti itúkeovo koati payásoti</n>  <i>(Mt 18.1-5; Mk 9.33-37; Fp 2.3; 1 Pê 5.5)</i></n> Yane turíxovone okópeokoko ne íhikauhiko Jesus koêku kahá'ayea éxea itukóvotiye ne koati payásoti xapákuke.


text:
Yane hara kíxovokoxo íhikau: —‍Koêkuti itukínoati únati ra kalivôno vo'ónguke, undímaka kixóneye. Yoko koêkuti kixónutineye, koati kixoâtinemakaye ne Pahukónuti yara kúveu mêum. Kó'inokeneye yunzó'inopinoe, vo'oku enepone ákoti kapayásakapu, enepone koati ikalîhuxopovoti xepákukenoe, énomone itukóvoxo ne koati payásoti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ako omótova ápeyea xâne púvone ûti</n>  <i>(Mk 9.38-40)</i></n> Ina kixôa Xuâum: —‍Ihikaxotí, ápe hóyeno noíxone ûti kopúhikopoti ndémoniu ya ihéke, itea sayá'ikoa ûti vo'oku ákoyea itúkapu xáneheixone ûti. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hákonoe seya'íkoa, vo'oku enepone ákoti akapápinoe, koati huvo'óxopiti nê'e —‍kíxoane. 


text:
 Púvahiko íhae Samâriya ne Jesus</n> Koeku yé'exeovone kaxena pihópea Jesus ya vanúke, koúsokone isóneu nê'e píhea Njeruzálem. Yoko ako itoâti kátavokopea isóneu ákoyea pîha.


text:
Ina pahûko inuxínoatihiko. Pihónehiko neko páhoe xoko kali ipuxóvokuti ya Samâriya oposíkopoinoati ókokumoya.


text:
Itea simoné'e evo Jesus, ákone akáha'ainoa ko'óvokuti ókeaya, vo'oku iyúseyea koúsokeane isóneu yónea Njeruzálem.


text:
Enepone pi'âti íhikau Jesus, Teâku yoko Xuâum, noixoâne, hara koe yûho: —‍Unaém, kehá'a viháxikea yúku íhae vanúke uke'éxoati ra xanéhiko? —‍kíxoanehiko. 


text:
Ina sa'irí'okinova Jesus saya'íkoatihiko. (Hara kíxoa: —‍Hako kixené'eye yiûho. Ákonoe yéxa úkeaku ne iséneu.


text:
Vo'oku haina nzimínoti ungé'exoponea xâne, itea nzimínoti ngoíteova, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne —‍kíxoanehiko.) Yane pihónehiko po'íke ipuxóvokuti. 


text:
 Koeku apê kahá'ati hókea Jesus</n>  <i>(Mt 8.18-22)</i></n> Ya xenékuke koêku yóneahiko, ápe hóyeno kixoti Jesus: —‍Nzokópiti koêkutimo yénoku. 


text:
Ina kixoámaka Jesus ne po'i hóyeno: —‍Kiná'aka ingéneke. Ina kixopâ hóyeno: —‍Unaém, sikénuvo engóxeakomo nzá'a inúxotike ivakápune, ínamo nzakâpi. 


text:
Itea hara kíxoa Jesus: —‍Síkeane ne kutí koeti ivokóvotinehiko ákoti yuixápu ítuke Itukó'oviti ekóxopeamo ne ivokóvoti. Kene îti, yokóyuhoponoa kixoku natíxea ne Itukó'oviti xapa xâne —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa po'i hóyeno: —‍Nzokópitimo Unaém, itea sikénuvo aúngopeovo óvonguke íngoponeovo iyénonjapa inúxotike. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Enepone xâne apêti itukéti tûriu, ina itavókea isóneu ne ítuke, hane koéneye xâne varereôti poké'e enepo na'akénexovo. Yane ákone aúnati koêku. Xâne kuteâti, ako omótokea itúkeovo ko'itúkeinoti Itukó'oviti koukóponoati ne natíxea Itukó'oviti xapa xâne —‍kíxoane Jesus. 


text:
 Ítukexeake Jesus neko setenta koeti íhikau páhoe</n> Yane ápe po'i setenta koeti noívokoe Jesus. Pi'á pi'a kíxoa pahúkea inúxinoa ya uhá koeti pitivóko vékokuikomo, koáne ya uhá koeti po'i yónoku.


text:
Yoko hara kíxovokoxoa pahukoâne: —‍Koati hána'iti ra itukéti kuteâti koêku kavâne ainóvoti itóvotine ha'i nonéti ovâti, itea ako axú'inahiko ra ko'ítuketi. Yépemanoekopo Itukó'oviti, Únae ra itukéti, pahúkea po'ínuhiko ko'itúkeati.


text:
Hákonoe yómo íhaku tiûketi. Hákomaka yómo sékolana, íhaku ípevo, koane piríkatana. Hákonoe ke'umókovo xenékuke yího'ixi xâne.


text:
Enepone inúxoti ovokúti símeku, koêkuti yukóponoku, hara íxeanoe ne ko'óvokutiya: “Embemínopitinoe Itukó'oviti unako kêku” íxeanoe.


text:
Enepo áva xâne yane ovokúti usó koyêti kíxeokononeye kuteâti yépeminoake Itukó'oviti, itukínoatimo Itukó'oviti ne yépeminoake. Kene hakô'o, aukópinovopitimo kuteâti yépeminoake neko xâne.


text:
Yávane yane ovokúti peréxokonoku yóki. Koêkuti nikokónoti koane ekâti pónepike ne ko'óvokuti, nemúka vo'oku koati motokeâti ápeyea námoe ne xâne ko'ítuketi. Hako ixomo ipé'ixovo ya po'íkehiko ovokúti. 


text:
—‍Koêkuti pitivóko símeku, koeku poréxeopi xanéhikoya yóki xapákuke, níkea koêkuti nikokónoti pónepike.


text:
Enepo áva ka'arínetiya, keítapanoe. Ínamaka ixêa ne xanéhikoya: “Simóvone kaxena natíxea ne Itukó'oviti xepákukenoe” íxea.


text:
Kene ya koêkuti pitivóko símeku, enepo hákoti kaha'ápinoe xanéhikoya, hara íxepanoemo koeku vikópi none ovokúti ipihíkapi xapákuke:


text:
“Muhíkova ipú'ine poké'e yara pitivóko ovoti perékatanake ûti, vikátata'ikopane, véxokeopikenoe ákoyeane yomótokea íkemikonoa ne emo'u Itukó'oviti. Itea ivévakanoe râ'a: Yé'exovone kaxena natíxeakumo ne Itukó'oviti xapa xâne yara kúveu mêum” íxeamo. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus neko páhoe: —‍Koati enjókopitinoe kixókonokumo ne ákoti akahá'apinoe. Simapúne kaxena ipíhoponope ne Itukó'oviti, muhíkova ne koati váhere xâne mekúke íhae Sódoma, ákomo itápanea tiveko ipíhoponeokonoke ne xanéhiko puvópiti íhae neko pitivóko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koeku pitivóko óvohikoku xâne ákoti akutipo Jesus</n>  <i>(Mt 11.20-24)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Koati kotívetimo kêku, itínoe íhae Korâzim, keánemaka itínoe íhae Mbetâsaida. Enepone Tîru yoko Sîdom, koati pítivokona xâne ákoti êxa Itukó'oviti, itea eneponi itukapu xapákuke indúkoa ne iyupánevoti índuke xepákuke, mani mekutíne kuríkopohiko váherevoko. Mani ko'ipóvotihiko ko'ixéhiti xáku, koane mani purapú'ikopovotihiko pôu, koáneni ivátahikea xapa pôu, éxokovope yupíheovo ikótivexea isóneuke ne êno pahúnevohiko.


text:
Simapúne kaxena ipíhoponope Itukó'oviti, iyuhí kixokónotimo tiveko ipíhoponeokono ne íhae Tîru yoko íhae Sîdom ya itíke.


text:
Kene itínoe íhae Kafanâum, itínoe po'okoâti yupíheovomo kahána'ikeokono ya po'ínuhiko xâne, kirikókonotinoemo ipihóponovokutike —‍koéne. 


text:
Ina kixovókoxo íhikauhiko: —‍Enepone xâne usó koyêti kámokenoyea yiûho, undímaka kámokeno. Kene enepone puvópiti, undímaka púvo. Koáne enepone puvónuti, hane púvo ne Pahukónuti yara kúveu mêum —‍koéne. 


text:
 Seopóhiko xoko Jesus ne setenta koeti páhoe</n> Ukopeânehiko xoko pahúkonoku neko setenta koeti páhoe Jesus, yupihovó koénehiko elókepea okóvo. Hara kixópohiko Jesus: —‍Unaém, muhíkova ndémoniuhiko itúkea yuho ûti pahukôa ûti ya ihéke ipúhikopea xoko xâne ûroevo —‍kíxoanehiko. 


text:
Mboréxopinenoe yókonuki koéxoe yoko pitánae, koane ákomo kixópiku. Mboréxopinenoemaka xunakóti anu'úkoti uhá koeti xunako Satánae, vanáne. Ákomo ápahuina koekúti itoti váherexea ítukeinopi.


text:
Itea hako itukovo vo'oku itúkea yiûho ne ndémoniuhiko elókeinoke yokóvo, itea hane itíka elókeinoke yokóvo yutóxeovone îhe xoko Itukó'oviti vanúkeke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Hána'iti elókeko okóvo ne Jesus</n>  <i>(Mt 11.25-27, 13.16-17)</i></n> Énomone yaneko ókoku ôra, yupihovó koéne elókeyea okóvo ne Jesus vo'ókuke ne Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti xokóyoke. Hara kôe: —‍Aínapo yákoe Pai, iti Únae vanúke koane poké'e, vo'oku ákoyea itúkapu hána'itinoe ko'éxoneti yoko hána'itinoe ihíkaxovoti yara kúveu mêum yéxokoa ra koekúti, itea itúkeovo xâne ákotihiko apayáso nonékuke po'ínuhiko keúhapu'ikinoa ra koekútihiko. Koati énomone kíxea Pai, vo'oku ínixi unáko kó'iyeaneye —‍koéne. 


text:
Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Kurí'okoponoane Nzá'a ne uhá koeti koekúti. Ako exónuti, undi Xe'exa Itukó'oviti, ákoti itukapu Nzá'a, poéhane exónu. Koane ákomaka exoâti ne Nzá'a ákoti itukapu ûndi, undi Xe'éxa, yoko koêkuti xâne ânja énjokea —‍koéne. 


text:
Ina inonéxinova Jesus ne íhikauhiko. Hara kíxovokoxoa, motovâti ákoyea káma po'i xâne: —‍Koati únati kêku, itínoe noixoâti ne koekúti neíxonenoe kó'oyene.


text:
Koati ngixópitinoe enó'iyea porófeta koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, koánemaka nâtihiko mani kaha'âti noíxea kuteâti ne neíxonenoe, itea ako naíxa. Mani kaha'âtimaka kámea kuteâti ne kémonenoe, itea ako káma —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Únati hóyeno íhae Samâriya</n> Apé koene hóyeno ihíkaxoti yútoe Muîse exepúkoti, oposí'okovoti Jesus, kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope. Hara kíxoa: —‍Ihikaxotí, kuti ngónoko indúkea motovâti ápeinonu inámati apéyeati ákotinemo hunókoku xoko Itukó'oviti? 


text:
Ina yumopâ Jesus: —‍Ná'ikopo kó'eye ne Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse? Na kíxeaye keûrapu'iki enepo ihíkexo? 


text:
Ina yumopâ hóyeno: —‍“Heru'ó íxea yomíxone koane xináko koane iséneu ákoyea omótova yokóvo ne Yúnae Itukó'oviti.” Hara po'ínu: “Hako motovâ yokóvo ne po'ínuhiko xâne. Kuteâti kixépovoku ákoyea kemáxatikapapu, énomonemaka íxeaneye ne po'ínuhiko xâne” —‍koéne. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Koati tokopóvoti ne yimópope. Énomone itíka motovâti itéponi ne inámati apéyeati ákotinemo hunókoku xoko Itukó'oviti —‍kíxoane. 


text:
Yane vo'oku kahá'ayea ápeyea pó'onexeovoke neko hóyeno, hara kixópomaka Jesus: —‍Kutí'ikopo itukóvoxo xâne nóngone ákoyea omótova ongóvo? 


text:
Ina yumopâ Jesus itukínoati íhokoake: —‍Ápe hóyeno ukeâti Njeruzálem yonoti Njeríko. Ya xenékuke namúkoane ómevotihiko. Véyeane uhá koeti apeínoati, ina yehepóke'exoa, êno óko'okea. Kalíhanini koépekeahiko kurikoâne.


text:
Yane apé koene sasedóti inuxínoti xanéhiko hó'eke vekoâtimaka neko xêne. Tavó kó'iyeane noixôa neko okó'okovoti.


text:
Yane apé koénemaka po'i hóyeno vekoâtimaka neko xêne. Énomone levíta itúkoti ítuke Itukó'oviti ya hána'iti imokóvokuti. Kúteanemaka kíxoaku, tavó kó'iyeanemaka noixoâne.


text:
Yane kenó'okone hóyeno ákoti itukapu jûdeu íhae Samâriya, vekoâtimaka neko xêne. Tokononé koáne neko hóyeno okó'okovoti. Yane yupihovó koéne kóseanayea.


text:
Pihínoane koane ipíxaxeane óko'onevo ipíhinoati óliu yoko víyum. Ina ivú'ixopamaka péyo, iyonoâti xoko pénsaum koane katarákoati.


text:
Yaneko po'ípone káxe, ina porêxo únae pénsaum pi'âti pe'u tiûketi, ina kixôa: “Kétaraka ra hóyeno. Enepomo anu'úka ésa'i ra mbónepike kétarakike, kóyeanemo mboréxopeopi aungápapu” kíxoane. 


text:
Ina kixoá'ikomaka Jesus neko hóyeno ihíkaxoti yútoe Muîse: —‍Ya xapákuke ra mopo'âti, kuti ínixe itúkeovoxo ákoti omotóva okóvo neko hóyeno isoéti? 


text:
Ina yumopâ hóyeno: —‍Énomone neko koseánati. Ina kixôa Jesus: —‍Pihé'evo, énomonemaka íxeaneye kuteâti ítuke neko hóyeno —‍kíxoane. 


text:
 Márta yoko Mâriya</n> Koêku yónea ne Jesus yoko íhikauhiko, sîmo xoko kali ipuxóvokuti. Ápe senóya koéhati Márta, itaíkoti Jesus ókea óvokuke.


text:
Enepone sêno, ápe po'ínu koéhati Mâriya. Yane vata-vatá kixóvone Mâriya poké'eke nonékuke Jesus ivavákoati ne ihíkauvoti íhikau.


text:
Kene Márta, koati pepokéxoti isóneu vo'oku enó'iyea ítuke ya kúveu óvoku. Ina ahi'ókovo Jesus, hara kíxoa: —‍Unaém, ako kó'inopiku kurí kíxeonu ne mbo'ínu mbóhuxeovo indúkea heú koêti ra itukéti? Pehúka huvó'oxeonu —‍kíxoane. 


text:
itea poéhaxo ne koekúti koâti nokonéti. Noívokoxoa Mâriya ne koâti únati ya uhá koêti, yoko ákomo veyopeâti —‍kíxoane Jesus. 


text:
 Ihíkaxovi Jesus vitúkea orásaum</n>  <i>(Mt 6.9-15, 7.7-11; Mk 11.24; Lk 18.1; 1 Ts 5.17)</i></n> Po'íke káxe, ápe óvoheixoku oráxea ne Jesus. Uke'éxone itúkea orásaum ápe íhikau kixoâti: —‍Unaém, íhikexavimaka vitúkea orásaum kuteâti kíxoaku Xuaum Mbátita íhikaxea ne íhikauhiko. 


text:
Ina ihíkaxoahiko Jesus. Hara kíxovokoxoa: —‍Enepo itikánoe orásaum, hara yákoe: “Pai, émbemopi téyeamo sasá'iti îhe ne uhá koeti xâne, koane ukóponeamo ne netíxi yara poké'e xapákuke xâne.


text:
Ketúyapa pahúnevo ûti koêkumaka kóseanayea ûti ne po'ínuhiko xâne vaheréxinoviti ítuke, kutí kixoâti uti ákoti pahukápu. Hako sike'évi víkorokeovo pahunévotike” yákoenoe —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina itukínoamaka Jesus íhokoake ne ihíkauvoti íhikaxone. Hara kôe: —‍Ínani áva xepákuke pihôti óvokuke ínikone ya kuku yóti kixopónoati: “Iningoné, yokóseananu, ívexanu mopo'âti koxe'u pâum,


text:
—‍Ínani akôe kúveuke óvoku: “Hákone tiri'ókoponovonu. Enjéxopane páhapetea ra óvongu. Ndunúkuxopovone, koánemaka uhá koeti nje'éxaxapa. Ákone omótova enjépukinopi” ínani akôe. 


text:
—‍Koati ngixópitinoe, enepo hákoti exepúkinoa poréxoponea ne uhá koeti nókone vo'oku itúkeovo ínikone, itea vo'oku ákoyea káyunuka nekôyo épemo'ixea, kóyeanemo exépukinoa poréxoponea. 


text:
 Konókoti kutípea ûti yumópeovimo Itukó'oviti vitûko orásaum</n>  <i>(Mt 7.7-11)</i></n> Hukinóvoti ngíxeopinoe: Yépema ne Itukó'oviti, vo'oku porexópeatimo. Yapásika nékone xokóyoke, vo'oku itepónoatimo. Hane yákoenemakaye xâne ipusókoti pahapéti, yane imihé'okinopitimo.


text:
Vo'oku uhá koeti epémoti, poréxokonoa ne épemone. Koáne ne xâne oposíkoti itóponea konokínovati, itóponoa. Koáne ne xâne kutí koeti ipusókoti pahapéti, mihe'ókinokonoatimo.


text:
Itínoe apêti xe'éxa, (maní'ikopomea perexoâti mopôi ne xi'íxa epemápi pâum?) Manímea koéxoe peréxoa epemápi hôe?


text:
Muhíkova itínoe mapini xâne pahukóvoti nonékuke Itukó'oviti, itea kóyeane peréxi únatinoe koekúti ne xi'íxa. Ínapoxo ne Ha'a ûti íhae vanúke, koati porexoâtimo Sasá'iti Omíxone ne epemoâti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koyuhókono itúkeovo íhakoe Mbezêbu ne Jesus</n>  <i>(Mt 12.22-30; Mk 3.20-27)</i></n> Po'i káxe, kópuhikopo ndémoniu ne Jesus xoko hóyeno ûroevo. Yoko akó'otine okoyúho neko hóyeno vo'ókuke ne ndémoniu. Ipuhíkopeane ndémoniu, koyúhopone neko hóyeno. Enepohikoneko êno xâne noixoâti, yupihovó koe iyúpaxeova.


text:
Itea ápe xâne xapákuke koêti: —‍Koati Mbezêbu, enepone pahúkoti uhá koeti ndémoniu, porexôa ra hóyeno kópuhikopea ndémoniu —‍koénehiko. 


text:
Kene po'ínuhiko xâne, épemohiko Jesus itúkea iyupánevoti, hoénaxovope itúkeovo xoko Itukó'oviti úkea xunáko, oposí'okovatihiko, kaha'aînoati pahúkeovo ya yumópope.


text:
Exó kíxea Jesus isóneuhiko, énomone kixínoahiko: —‍Uhá koeti natixókuti, óvoku xâne ixómoti okopókoko, itohíneotimo xanéhikoya, ákonemo ovâti. Kúteanemakamo koêku ne ko'óvokutihiko ovoti póhutike ovokúti. Itukovo ixómoti okopókoko, uké'etimo itúkeovo póhutine óvohikoku.


text:
Kúteanemaka koêku xoko Satánae yoko ovóxehiko, vo'oku eneponi ixomo akapákaka, mani uke'éxopokokotihiko. Kó'inokeneye ra yunzó'inopinoe, koáhati keyuhoâtinoe itúkeovo xunákoke Mbezêbu ngópuhikopea ndémoniuhiko.


text:
Eneponi itukapu xunákoke Mbezêbu ngópuhikopea ndémoniuhiko kuteâti iséneunonu, ná'ikopo kó'inoaye iséneu ne he'ínehiko ya hé'eke kopúhikopotimaka ndémoniu? Ako kalíhuina kó'inoaneye yiûho kuteâti ra yihó'inonu. Koati énomonehikomo kouhápu'iko itúkeovo pahukóvoti ne iséneunonu.


text:
Koêku itúkeovo ya xunákoke Itukó'oviti ngópuhikopea ndémoniuhiko, koati iyúseoti símeovone kaxena natíxea Itukó'oviti xepákukenoe. 


text:
—‍Noixó íxeanoe ne koati xúnati hóyeno usó kixoíxoti sa'íkovope, kohiyánati óvoku yoko uhá koeti apeínoati. Ako itoâti véyea ítukevo.


text:
Itea enepo símo koati xúnatiya, ítoa omópea sa'íkovope, enepone íhuinovoke. Yane omópea uhá koeti apeínoati koane háxakexea xapa ha'íne —‍kíxovokoxoane Jesus, ihókoati xúnati hóyeno ne Satánae, koane kixopóvoti itúkeovo xunané'e ya Satánae. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Enepone ákoti huva'áxanu, koati okopónuti. Koane enepone ákoti itukapu nza'íne índukeke, itopó kíxoa ukóponea ne itukéti índuke —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koêku ne ndémoniu aukópova ne xâne ipúhikopeaku</n>  <i>(Mt 12.43-45)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Enepo ipuhíkopea xâne ûroevo ne ndémoniu, píhoheo ya mêum ákoti apêti oposíkoti ókoku, itea ako ínixapana. Yane hara kôe: “Aungópovotiko xoko imbúhikopeaku” kôe.


text:
Ina itaíkopono po'i seti koeti ndémoniu itúkoti xanépone. Yoko aínovo koati váhere yane inúxoti. Ina urúhikopovo xokóyoke neko hóyeno. Yane yupihovó koéne váherexea koépoku neko hóyeno yane inúxoti koêku —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Yuho sêno ihayú'ikoti eno Jesus</n> Koêku ixómoyea koyúho ne Jesus, apé koéne sêno xapákuke neko êno xâne kohonókoti emó'u kó'iyea: —‍Koâti únati koêku ne sêno koxe'éxapiti koane ohíkopiti ya xêne —‍koéne. 


text:
Ina kôe ne Jesus: —‍Hane itukóvoxo koati motokeâti “únati koêku” kíxeokono, xâne kamokénoati ne emo'u Itukó'oviti koane itukoâti ne páhoenoa —‍koéne. 


text:
 Hoénaxeokonoke Njóna</n>  <i>(Mt 12.38-42)</i></n> Hara koe Jesus koêku ho'uxo-ho'uxó kó'iyea ne êno xâne xokóyoke: —‍Koati váhere ra xanéhiko apêti yara káxehiko símokune ûti, épemoikomaka iyupánevoti, hoénaxovope itúkeovo xoko Itukó'oviti úkea njunáko. Itea ákomo ápahuina iyupánevoti noíxonemo, ákoti itukapu kuteâti koêku xoko Njóna mekúke.


text:
Vo'oku kuteâti koêku Njóna itúkeovo hoénaxovope xunako Itukó'oviti xapákuke neko íhae Nínivi mekúke, énomonemakamo ngoéneye, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne. Undímakamo hoénaxovope xunako Itukó'oviti xapákuke ra xanéhiko apêti yara káxehiko símokune ûti.


text:
Simapúne kaxena yúhoikopeakumo Itukó'oviti ne xanéhiko, enepone seno nâti mekúke íhae poké'e koéhati Sâba, hanekóxonomo xapákuke ne xanéhiko apêti kó'oyene. Exepúkotimo neko sêno, exókoatimo pahúnevo ra xanéhiko apêti kó'oyene, vo'oku yupíheovo ákoyea malíka úkeaku neko sêno kámokenoponea ne êno hána'iti kó'exoneyea ne Salúmaum. Yoko anéyene koati payásoti ya Salúmaum, enepora yuhó'ixopitinoe, itea ako itúkokonoke yûho.


text:
Koánemaka ne íhaehiko Nínivi, hanekóxonomo xapákuke ne xanéhiko apêti kó'oyene yaneko káxe yuhaíkapa Itukó'oviti ne xanéhiko. Exepúkotimo neko íhaehiko Nínivi exókoatimo pahúnevo ra xanéhiko apêti kó'oyene, vo'oku enepone íhae Nínivi, kamoné'e yuho Njóna koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, ikótivexoa isóneuke ne váherevoko koane kuríkopahiko. Yoko anéyene kó'oyene koati payásoti ya Njóna, enepora yuhó'ixopitinoe, itea ako itúkokonoke yûho. 


text:
 Koêku yúku kouhápu'ikopeti</n>  <i>(Mt 5.15, 6.22-23)</i></n> Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Ako ihúxoti yúku koúhapu'ikope he'onó kixoâti xoko ákoyeaku iyúsea. Ákomaka xovopu'í íxa ya sésta, itea hane ímoa xoko koati imókonoku kouhápu'ikopeti motovâti ínixea koêkuti urúkovati ne ovokúti.


text:
Kuteâti koêku yúku kouhápu'ikopeti, énomone koéneye ne yûke kexé'uke. Itukovo únati ne yûke, uhapú'itike yóvoheixo. Kene hákoti unâti ne yûke, hahákutikemo yóvoheixo.


text:
Yokómoma koêku ne mani uhapú'iti xikóyoke, enepone mani kouhápu'ikoti iséneu, mará'inamo itúkapu hahákutike imópi.


text:
Enepo itukapu ainóvoti uhapú'iti apê xikóyoke, ákoti óvaku kali hahakú koyêtiya, ainóvotimo uhapú'itike yóvoheixo kuteâti koêku kouhápu'ikopeti koati xúnati uhápu'iyea kouhápu'ikopiti —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koyúhoinoa Jesus pahúnevo ne farîzeuhiko</n>  <i>(Mt 23.1-36; Mk 12.38-40)</i></n> Uke'éxone koyúhoyea ne Jesus, ápe farîzeu itaíkoati nikóponea óvokuke. Urúkovane Jesus óvokuke ne farîzeu, ivátakone xe'o mêsa.


text:
Ina kixôa Vúnae Jesus neko farîzeu: —‍Itínoe farîzeu, kutí kénoe xâne kókoyuse kixoíxoti kipó'ikea enovópeti yoko ûto meúkeke, itea kúveuke koati ênoti ihómuyo. Énomone kénenoeye koêku itúkeovo ainóvoti váhere koekúti ovâ ne iséneu, koane usó kéyeyi yaúpu'iki po'ínuhiko xâne, kutí koeti hi'ixîti ítukevo motovâti kirí'uxi apeínopiti.


text:
Itínoe xâne ákoti isóneu. Haina póhutine koekútihiko noíxone po'ínuhiko xâne ivávako ne Itukó'oviti, itea koati ivavákotimaka ovoti isóneuke xâne.


text:
Koati kotívetimo kêku, itínoe farîzeu. Kaná'uti ápeyea íperaxoke Itukó'oviti, hexakínoati póhuti yane uhá koeti yehí koeti ítikevo perêxo ndîzimu. Muhíkinova ne kálihunoe neóne xe'o yóvoku kuteâti otélam yoko âruta koane po'ínuhiko neóne kuteâti, peréxomaka ndîzimu ya koêkuti yé'akeye yêho. Itea enepone itíki ponóvoti koekúti koane ákoyea omótovo yokovo Itukó'oviti, ákonoe itíka. Yoko énomone itukóvoxo koâti nékone itíki, ákotimaka kurí ixêa itíki ne po'ínuhiko koekúti.


text:
Koati kotívetimo kêku, itínoe farîzeu, vo'oku iti yómoti ivátakea xoko ivatákokuti ya nonekútike xoko ivátakoku koati payásotihiko ya íhikexovokuke hé'e. Epó'oxo enepo yihoíkokono koêku víki ya none ovokúti, koati yáhatimaka yéxikono itíkivo teyonéti.


text:
Koati kotívetimo kêku, itínoe kutí koeti poké'e ekóxokonoku ivokóvoti, ákoti iyusêa ápeyea ekoxóvatiya. Vekôa xâne oúkeke, ako éxa ápeyea imuyúkoti opékuke —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Exókoa Jesus pahúnevo ne éskiribahiko</n> Ina kíxo Jesus ne po'i ihíkaxoati ne Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse: —‍Ihikaxotí, koêku kíxineye yihó'inoa ne farîzeuhiko, kotívetinovimaka, uti ihíkaxoti yútoe Muîse. 


text:
Yane hara kíxoa Jesus: —‍Keáne itínoe ihíkaxoti yútoe Muîse, kotívetimakamo kêku. Vo'oku yane ênoti ihíkauvoti íhikexone, kutí koe ikeínoxoti po'ínuhiko xâne êno ínati koekúti ákoti itâ koínoyea. Ákomaka kalíhuina yónea iséneu keínoyi póhuti kali koekúti yane íkeinoxike po'ínuhiko xâne.


text:
Koati kotívetimo kêku, vo'oku kéxepuki katátumbana porófeta, enepohikone koyúhoti emo'u Itukó'oviti mekúke, koépeu yoxúnoekene.


text:
Yane kixeku itíkivo, koati keyuhópovoti kutipasí kó'iyea iséneu ne isóneu yoxúnoekene vo'oku kíxoaku ne porófetahiko. Koati énomonehiko koepékoa, ina kino'ókonoe kexépukinoati katátumbana ne koépeuhiko, kutipasí keâti ne váhere ítuke yoxúnoekene.


text:
Énomone kó'ino ne Itukó'oviti yane hána'iti kó'exoneyea xoko kó'iyeaku: “Mbahukínoatihikomo porófeta koyúhoti emó'um xapákuke, koánemakamo ápostulu, po'i mbáhoenoa, itea koepékotihikomo po'ínuhiko mbáhoe, koane ikoítoponoatimo kotíveti ne po'ínuhiko” kôe.


text:
Énomone kutí'inoke yoneâtimo oúkeke ra xanéhiko apêti kó'oyene ne itina heú koeti porófetahiko koépeuti ukeátine inâ turixóvo ra mêum,


text:
ukeâti kaxénake koépekeokonoku Âmbeu tukú koeti kaxena koépekeokonoku Nzakâriya, enepone koépeuti ukeâti ne hána'iti imokóvokuti yonoti xoko áta yane kíndanake hána'iti imokóvokuti. Aungópatimaka ngíxeopinoe: Oúke ra xanéhiko apêti kó'oyene yóneamo itína uhá koetíhiko neko koépeuti. 


text:
—‍Koati kotívetimo kêku, itínoe ihíkaxoati ne Ponóvoti Kixovókuti yútoe Muîse, vo'oku itínoe kutí koeti omó'ixoati ne xáve poréxoti xâne éxea ne kaná'uti exóneti íhae xoko Itukó'oviti, itea ako iké'itukexa, epó'oxo itopó kíxea ne po'ínuhiko xâne kaha'âti éxea —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
Ipuhíkopeane Jesus, koati imaíkinovati éskiribahiko yoko farîzeuhiko, koane opósi'okeovahiko ya épemo'ikeake. Ako tôpi kíxoaku yuhó'inoahiko, kaha'aînoti Jesus pahúkeovo ya yumópope.


text:
Koati kuxoâtihiko ápeyeamo koêkuti yuho Jesus kutí'inoke motovâti koyúhoyeahiko itúkeovo pahukóvoti. 


text:
 Po'ínuhiko íhikaxovike Jesus</n>  <i>(Mt 10.26-31)</i></n> Yoko koati yupihóvotine êno xâne ho'uxo-ho'uxó koetíne koane ókonuhevekexeokoko. Yane turíxovone íhikaxea ne Jesus. Íhikauhiko ínuxo íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: —‍Neíxipa ne kutí koeti kohiyákopeti pâum, ánahixope farîzeuhiko, ákoti oríko ukóponea xapa po'ínuhiko xâne, enepone kutí kó'iyea koati sasá'iti ya po'ínuhiko xâne koeku enó'iyea ítuke ákoti aunáti. 


text:
—‍Ako kixovókuti pikonéti éxeokono kó'oyene ákotimo kaurápu'ikakana. Koánemaka ne he'onó'oeti kó'oyene, kóyeanemo urápu'iyea.


text:
Vo'oku uhá koeti he'ono'ú kíxene keyúhoyi, kóyeanemo koûrapu'ikeokono xapa xâne. Koánemaka ne koekúti hahaa kíxene keyúhoyi kúveuke yóvoku, kohonókokonotimo koyúhoyeokono, kutí'inokemo exoâti uhá koeti xâne. 


text:
—‍Itínoe íningone, hara ngixópinoe kó'oyene: Hákonoe píke xâne motovâti koépekeopi, vo'oku poéhane kexé'u íto koépekea, yane ákone xunáko itúkea po'i koekúti.


text:
Itea énjakapivo nékone tíyi, énomone ne Itukó'oviti apêti xunáko koépekeopi koane iyónopeopi ipihóponovokutike. Ngáyukoa ngíxeopinoe: Itúkapu énomone tíyo. 


text:
—‍Ákoikopo akávanevo singu koeti kálihunoe hó'openo ôti ya kali pi'âti pe'u tiûketi ákoti axu'ína ovâti? Itea ako kalíhuina ápeyea xapákuke nê'e ákoti exêa koêku Itukó'oviti.


text:
Muhíkova híyeu tiûti, éxoa Itukó'oviti yé'akeye. Hákoikopo píke, vo'oku itínenoe yupihóvo itóponone nonékuke Itukó'oviti yane ênoti hó'openo ôti —‍kíxovokoxoane. 


text:
 Koêku teinôa xâne koyúhoyea hókea Jesus koáne akô'o teinâ</n>  <i>(Mt 10.32-33; 12.32, 10.19-20; 2 Ti 1.8)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus: —‍Koati ngixópitinoe: Uhá koeti xâne koyuhoâti nonékuke po'ínuhiko xâne itúkeovo hokónuti, kúteanemakamo ngíxoaku nê'e nonékuke ánjuhiko ya vanúkeke. Ngoyuhoâtimakamo itúkeovo hokónuti, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne.


text:
Itea enepone koyuhoâti nonékuke xanéhiko ákoyea itúkapu hokónuti, ngoyuhópatimakamo nonékuke ánjuhiko vanúkeke ákoyea itúkapu hokónuti. 


text:
—‍Áva xâne vaheréxinonuti emó'u, apêtikomo oxéne itúyopea pahúnevo. Itea enepone xâne koyuhoâti itúkeovo váhere ne ítuke Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti, ákonemo itúyopeaku ne pahúnevo. 


text:
—‍Enepo yamakánanoe yíhoikikono ya íhikaxovoku hó'e xanéhiko, koane nonékuke pahúkotihiko yoko po'ínuhiko payásoti tuti xanéhiko, hako pipokéxinoa iséneu ne kixékumo yimópike koane koêkumo ne yiûho,


text:
vo'oku yaneko ôra, ihíkaxopitinoemo Sasá'iti Omíxone Itukó'oviti nékonemo keyúhoyi nonékukehiko —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Ako yusíka ixómoyea ipúpakinoa visóneu kahá'ayea ûti vîrikuxea</n> Yane apé koéne hóyeno xapákuke neko êno xâne kixoti Jesus: —‍Ihikaxotí, pehúka ne mbo'ínu haxákeana ne apeínoati kûreinovike haíkene ûti —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus: —‍Hoyenó, undí'ikopo yúhoikovoku xâne? Haina indúkovoke nzaxákeokokoa ne xâne kûreinoa haíkene —‍kíxoane. 


text:
Ina kixovókoxopaikomaka Jesus neko êno xâne kamokénoati: —‍Yokóhiyanavoa ne uhá koeti kó'iyeovoku koekúti íyekovoke, enepohikone mani ixómoinoke ipúpakinoa iséneu keha'âti kurí'uxeovo apeínopiti, vo'oku haina énomone ápeino ne xâne yara kúveu mêum —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina itukínoahiko Jesus íhokoake ne âha íhikaxea. Hara kíxovokoxoa: —‍Ápe hóyeno iríku, ênoti pôreu ha'i nóne isáneke.


text:
Ina koepómaka isóneupinovo: “Énjoa ngíxoakumo. Ngatahíneatimo ra unákovoku ha'i nónem, ínamo indukápa koati hána'itiya. Énomonemo unángoa ra ha'i nónem, koáne ra uhá koeti apeínonuti.


text:
Yane ínamo angôe: Êno apeínonuti ngoúnae. Ákomo malíka yónoku. Kó'oyene, poéhane ómomingea, níngea, énoyeovom yoko elókeyea ongóvo, ngoetímo.”


text:
Itea hara kíxoa Itukó'oviti: “Iti koati ákoti isóneu. Kó'oyene yara yóti, ivekóvotinemo. Kutí'ikopomo itópoinopi uhá koêti ne apeínopiti yúnahiu?” kíxoane Itukó'oviti —‍kôe éxetina Jesus. 


text:
Ina koe'íkomaka ne Jesus: —‍Koati énomone koéneye ne xâne yuixóvoteoxo kurí'uxea apeínoati yara kúveu mêum, itea ako apeínoati xoko Itukó'oviti —‍koéne. 


text:
 Kuvóvoti Itukó'oviti</n>  <i>(Mt 6.25-34)</i></n> Ina kixovókoxoamaka Jesus ne íhikauhiko: —‍Énomone ngixínopinoe ákoyea ixomo ipúpakina iséneu kixékumo kêku itukovo káxe, ukínopikumo nîke, koane nókone kexé'u, yoko kixékumo iké'ipovoxopivo.


text:
Vo'oku enepone kéyeku itukovo káxe, haina pohúneti níki, koane hainámaka pohúneti iké'ipovoxopivo yápeino.


text:
Ivévakapihi ne hó'openohiko ôti. Ako nâ, koane ako ítixeaku ha'i nóne. Ákomaka unákoku nîka, koane ákomaka óvoku ítixoku êno nikokónoti, itea kóyeane poréxea Itukó'oviti nîka. Ákoikopo yéxa itúkeovo itínoe yupihóvo itóponone yane hó'openohiko ôti?


text:
Ako ápahuina ya xepákukenoe itotimo koúkoponea kaxena âvoyeani ivákapu, yusíkoti yupíheovo kahá'ayea koúkoponea.


text:
Neíxoaneikopo, koêku ákoyea ite itíki kalîhuti koekúti, ná'ikopo koeti ixómoino yónoheixoa iséneu ne po'ínuhiko koekúti?


text:
Ivévakapihimaka koêku payá'iyea ne koati uhé'ekoti hîu ne itunoêvoti ya mêum, enepone iháxoneti humanévoti. Ako hûka kuteâti xâne, koane ákomaka ixúxuka, itea koati ngixópitinoe: Muhíkova neko uhá koeti úhe'ene nâti Salúmaum, enepone hána'iti iríku mekúke, ako itápana úhe'ene hîu ne itunoêvotihiko íhae mêum.


text:
Katarákoapo Itukó'oviti ne itunoêvoti íhae mêum, mapini póhutine kó'oyene ápeyea, ihârotike oro'ókokonotinemo yúkuke, ínapomo hako katarákopi Itukó'oviti, itínoe xâne ôriti kúveova.


text:
Hákonoekopo ixomo yonóheixoa iséneu úkeakumo ne nîke koane yêka. Hákomaka kenóko'inoe vo'ókuke ra koekúti.


text:
Vo'oku koati énomone yónoheixo isóneu xâne ákoti êxa Itukó'oviti ya uhá koeti óvohikoku yara kúveu mêum. Yoko éxoa Yá'a íhae vanúke kénokinoe uhá koêti ra koekúti.


text:
Inúxotike ya uhá koêti, hane itíka yónoheixoku iséneu ítuke Itukó'oviti, yane kousókinopeatimo Itukó'oviti ne po'ínuhiko nékone —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Koêku ne kaná'uti îrikuxea xâne</n>  <i>(Mt 6.19-21; 1 Pê 1.4)</i></n> Ina kixovókoxopaikomaka Jesus neko íhikauhiko: —‍Itínoe hokónuti, itínoe kutí ngíxone kálihunoe su'ûso ákoti axu'ína ikéneke koyonoâti, hákonoe píke, vo'oku koati ahá'inopinoe Yá'a íhae vanúke itíkivo xanéna koane yenópi vanúke natíxokuke.


text:
Enepone apeínopiti, yakávanea, koane pêrekexamaka xâne ákoti apeínoati ne ésa'i. Yane apêtimo íhaku tîketina ákotinemo ipúpa'ixeaku, koane enómakamo apeínopiti ákoti uké'eyeaku vanúkeke xoko ákoyeaku itápana ómevoti, koane xoko ákoyeakumaka kálihunoe hó'openo nikóheati.


text:
Vo'oku koêkuti yunákoaku ne apeínopiti, itukapu vanúkeke, áko'o itukapu poké'eke, énomonemakamo yónoheixo iséneu —‍kíxovokoxoane. 


text:
Ina koe'íkomaka Jesus: —‍Itíkapu xâne usó koyêti kuteâti koêku xâne iyukovó koyêti, ko'ipovó kixoíxotimaka ípovo, koane ihuvé koyêtimaka yukúna aukápapu kúxoixopone.


text:
Kutí yákoyenoe ahinoêti ixómoti noimé'exopo seópope pátarauxa ukopeâti áyuike kasâtuxoti. Seopóne pátarauxa, enepo ipusókopo pahapéti, usó kóyepone ahínoe míhe'okopinoa.


text:
Koati únatimo koêku ne ahinoêtihiko inú'epo pátarauxa ixómoti noimé'exopa. Koati emo'úti ra yunzó'inopinoe: Itukovó koetimo koati pátarauxa silo'íxopomo ípovo ko'ítukeyea. Yane kavátahikoatimakamo neko ahínoe xe'o mêsa ominoâti nîka.


text:
Yusíkoti itúkeovo ya kuku yóti, áko'o ya mâturukata seópea ne pátarauxa, koati únatimo koêku neko ahínoe inú'epo ixómoti noimé'exopa.


text:
Koati endó'okopitinoe koêkumo: Eneponi exâ únae ovokúti orana símope ne ómevoti, mani koyonoâti ne óvoku, ákoni síka ûrukeova ne óvoku.


text:
Keánenoemaka, neímexa ne aúngopovopemo, undi íhae vanúke ikútipasikoponovoti xâne, vo'oku ya koati ákoyeakumo kixápanu, énomonemo aúngopeovo —‍kíxovokoxoane Jesus. 


text:
 Éxetina Jesus koeku únati yoko váhere ahinoêti</n>  <i>(Mt 24.45-51)</i></n> Ina kixôa Pêturu ne Jesus: —‍Unaém, enepora yéxetina apêti íhokovoke, koati utíne itíkinoa? áko'o uhá koetímaka xâne —‍kíxoane. 


text:
Ina kixôa Jesus itukínoati po'i íhokoake: —‍Kutí'ikopomea itukóvo kuteâti ne ahinoêti koati yuixóvoti ítukexeokonoke, koane ponóvoti isóneu ítukeke? Énomone neko poréxoakemaka pátarauxa éxea koêku ne po'ínuhiko ahínoe, motovâti koúsokinoa nókone koatíke kaxénaxeokonoke.


text:
Itea enepo akôe isóneu ne ahinoêti: “Yupíhovane xu'íkeneyea ne mbátarauxa” akôe, ina turixápu yehépoke'exea ne po'ínuhiko ahinoêti, ha'íne, koane yuíxeovo níkea, énoyeovo yoko kohíhiyea, naíxapu nê'e.


text:
Vo'oku seopó koetímo pátarauxa ya káxe koati ákoyeaku kuxápa, koáne ya ôra ákoyeakumaka éxa káyukopeovomo. Yanê'e, koati kotívetimo kíxoaku pátarauxa ipihápana. Iyonópatimo xoko iyónopoku xâne ákoti akutípo. 


