# verses

text:
Wszystkich więc pokoleń od Abrahama do Dawida pokoleń czternaście, i od Dawida do przesiedlenia (do) Babilonu pokoleń czternaście, i od przesiedlenia (do) Babilonu do Pomazańca pokoleń czternaście.


text:
Zaś Jezusa Pomazańca narodzenie takie było: zostawszy zaręczona - matka jego Maria Józefowi, zanim - (zeszli się) oni, znalazła się w łonie mającą* z Ducha Świętego. [* Zwrot znaczący "być w ciąży".]


text:
Józef zaś, mąż jej, sprawiedliwym będąc i nie chcąc jej wystawiać na pokaz*, postanowił skrycie oddalić ją. [* Na niesławę.]


text:
To zaś (gdy) on (wymyślił), oto zwiastun Pana we śnie ukazał się mu, mówiąc: Józefie synu Dawida, nie bój się przyjąć Mariam, żony twej, (co) bowiem w niej zrodzone, z Ducha jest Świętego.


text:
To zaś całe stało się, aby wypełniło się, (co) powiedziane zostało przez Pana poprzez proroka mówiącego:


text:
Oto dziewica w łonie mieć będzie* i urodzi syna, i nazwą imię jego Emmanuel, co jest przetłumaczane: Z nami Bóg. [* Zwrot znaczący "być w ciąży".]


text:
Zbudziwszy się* zaś Józef ze snu, uczynił jak nakazał mu zwiastun Pana i przyjął żonę jego. [* Podniósłszy się.]


text:
I nie poznawał* jej, aż urodziła syna. I nazwał imię jego Jezus. [* Użyty tu czas przeszły niedokonany, imperfectum, oznacza sytuację z przeszłości bez wyznaczonego punktu końcowego.]


text:
(Kiedy) zaś Jezus (urodził się) w Betlejem (w) Judei w dniach Heroda króla, oto magowie ze wschodu* przybyli do Jerozolimy, [* Dosłownie: "ze wschodów".]


text:
mówiąc: Gdzie jest narodzony król Judejczyków? Zobaczyliśmy bowiem jego gwiazdę we wschodzie* i przyszliśmy pokłonić się mu. [* Wschodzącą!]


text:
I zebrawszy wszystkich arcykapłanów i uczonych w piśmie ludu dowiadywał się u nich, gdzie Pomazaniec się rodzi.


text:
I ty, Betlejem, ziemio Judy, wcale nie najmniejsze jesteś wśród dowódców Judy; z ciebie bowiem wyjdzie dowodzący, który pasł będzie lud mój, Izraela.


text:
i posławszy ich do Betlejem powiedział: Wyruszywszy wypytajcie dokładnie co do dziecka. Kiedy zaś znaleźlibyście, oznajmijcie mi, żeby i ja przyszedłszy pokłoniłem się mu.


text:
Oni zaś wysłuchawszy króla wyruszyli, i oto gwiazda, którą zobaczyli we wschodzie*, poprzedzała ich, aż przyszedłszy stanęła powyżej, gdzie było dziecko. [* Wschodzącą!]


text:
I przyszedłszy do domu zobaczyli dziecko z Marią, matką jego, i upadłszy pokłonili się mu i otworzywszy skarby ich ofiarowali mu dary, złoto i kadzidło i mirrę.


text:
I otrzymawszy wyrocznię we śnie nie zawracać do Heroda, przez inną drogę oddalili się do krainy ich.


text:
(Gdy oddalili się) zaś (oni), oto zwiastun Pana ukazuje się we śnie Józefowi mówiąc: Podniósłszy się weź dziecko i matkę jego i uciekaj do Egiptu, i bądź tam, aż rzekłbym ci. Ma bowiem Herod szukać dziecka, (żeby) zgubić je.


text:
I był tam aż do śmierci Heroda; aby wypełniło się, co powiedziane zostało przez Pana poprzez proroka mówiącego: Z Egiptu wezwałem syna mego.


text:
Wtedy Herod zobaczywszy, że okpiony został przez magów, rozgniewał się bardzo i wysławszy zgładził wszystkich chłopców - w Betlejem i w całych - granicach jego od dwuletnich i poniżej, według czasu, którego wywiedział się u magów.


text:
Głos w Rama został usłyszany, płacz i biadanie wielkie. Rachel opłakuje dzieci jej, i nie chce pocieszona zostać, bo nie są*. [* Nie ma ich już.]


text:
mówiąc: Podniósłszy się, weź dziecko i matkę jego i wyrusz do ziemi Izraela, umarli bowiem szukający życia* dziecka. [* Dosłownie "duszy" (oddech = życie).]


text:
Usłyszawszy zaś, że Archelaus króluje Judei zamiast ojca jego Heroda, zląkł się tam wrócić. Otrzymawszy wyrocznię zaś we śnie oddalił się do dzielnicy Galilei.


text:
I przyszedłszy zamieszkał w mieście zwanym Nazaret, żeby wypełniło się, (co) powiedziane przez proroków, że Nazarejczykiem nazwany będzie.


text:
Ten bowiem jest nazwany* przez Izajasza proroka mówiącego: Głos wołającego na pustkowiu: Przygotujcie drogę Pana, proste czyńcie ścieżki jego. [* O którym zostało powiedziane.]


text:
Sam zaś Jan miał odzienie jego z włosów wielbłąda i pas skórzany wokół biodra jego, zaś pokarm był jego szarańcze i miód dziki.


text:
i byli zanurzani* w Jordanie rzece przez niego, wyznający** grzechy ich. [* zanurzenie, obmycie.] [** Wygłaszając je (publicznie).]


text:
Zobaczywszy zaś licznych (z) faryzeuszów i saduceuszów przychodzących do chrztu* jego, powiedział im: Płody żmij, kto pokazał wam, (jak) uciec od mającego przyjść gniewu? [* specjalne zanurzenie religijne, czyli chrzest.]


text:
i nie uznajcie za słuszne mówić w sobie: Ojca mamy Abrahama, mówię bowiem wam, że może Bóg z kamieni tych podnieść* dzieci Abrahamowi. [* Wzbudzić.]


text:
Już zaś siekiera do korzenia drzew przylega. Każde więc drzewo nie czyniące owocu pięknego wycięte zostaje i w ogień wrzucane zostaje.


text:
Ja was zanurzam w wodzie ku zmianie myślenia. Zaś za mną przychodzący silniejszy (ode) mnie jest, którego nie jestem wart* sandały unieść. On was zanurzy w Duchu Świętym i ogniu. [* Odpowiedni.]


text:
Którego wiejadło w ręku jego i wyczyści klepisko jego i zbierze zboże jego do składu, zaś plewę spali ogniem nieugaszonym.


text:
Zaś Jan powstrzymywał go mówiąc: Ja potrzebę mam przez ciebie być zanurzonym i ty przychodzisz do mnie?


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł do niego: Dopuść teraz, tak bowiem przystojne jest nam wypełnić całą sprawiedliwość. Wtedy dopuszcza go.


text:
Zostawszy zanurzonym zaś Jezus zaraz wyszedł z wody. I oto otwarte zostały [mu] niebiosa i zobaczył Ducha Boga schodzącego jakby gołąb [i] przychodzącego na niego.


text:
Wtedy Jezus wyprowadzony został na pustkowie przez Ducha, (by) zostać doświadczanym przez oszczercę.


text:
I podszedłszy doświadczający powiedział mu: Jeśli Syn jesteś Boga, powiedz, by kamienie te chlebami stały się.


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Napisane jest: Nie na chlebie samym żył będzie człowiek, ale na każdym słowie wychodzącym przez usta Boga.


text:
i mówi mu: Jeśli Synem jesteś Boga, rzuć się w dół. Napisane jest bowiem, że: Zwiastunom jego przykaże o tobie i na rękach podniosą cię, coby nie uderzyłeś o kamień stopą twą.


text:
Znów bierze go oszczerca na górę wysoką bardzo, i pokazuje mu wszystkie królestwa świata i chwałę* ich, [* Wspaniałość.]


text:
Wtedy mówi mu Jezus: Odchodź, Szatanie, napisane jest bowiem: Panu Bogu twemu kłaniał się będziesz i jemu samemu służył będziesz.


text:
I zostawiwszy Nazara, przyszedłszy osiedlił się w Kafarnaum nadmorskim w granicach Zabulona i Neftalego.


text:
lud siedzący w ciemności światło ujrzał wielkie, i siedzącym w krainie i cieniu śmierci światło wzeszło im.


text:
Przechodząc zaś obok morza Galilei, zobaczył dwóch braci, Szymona zwanego Piotrem i Andrzeja brata jego, rzucających okrągłą sieć w morze. Byli bowiem rybakami.


text:
I przeszedłszy dalej stamtąd zobaczył innych dwóch braci, Jakuba (tego) Zebedeusza i Jana brata jego, w łodzi z Zebedeuszem ojcem ich naprawiających* sieci ich; i powołał ich. [* Doprowadzający do porządku]


text:
I obchodził całą Galileę, nauczając w synagogach ich i głosząc dobrą nowinę królestwa, i uzdrawiając każdą chorobę i każdą niemoc wśród ludu.


text:
I poszedł słuch (o nim) na całą Syrię. I zaczęli przynosić mu wszystkich źle się mających, rozmaitymi chorobami i męczarniami objętych [i] opętanych i epileptyków* i paralityków, i uzdrowił ich. [* Dosłownie "lunatykujących"- uważano, że padaczka ma coś wspólnego z księżycem.]


text:
Szczęśliwi* biedni duchem, bo ich jest królestwo niebios. [* Tradycyjnemu "błogosławieni" odpowiadają inne greckie słowa niż 	„makarioi”.]


text:
Szczęśliwi jesteście, kiedy lżyliby was i prześladowaliby i mówiliby wszystko złośliwe przeciw wam, [kłamiący] z powodu mnie.


text:
Radujcie się i weselcie się, bo zapłata wasza wielka w niebiosach. Tak bowiem prześladowali proroków przed wami.


text:
Wy jesteście sól ziemi. Jeśliby zaś sól smak straciła, czym posolona będzie? Na nic (nie) ma siły już, jeśli nie wyrzucona na zewnątrz zdeptaną być przez ludzi.


text:
Tak niech zaświeci światło wasze wobec ludzi, żeby zobaczyli wasze dobre czyny i otoczyli chwałą Ojca waszego, (tego) w niebiosach.


text:
Amen bowiem mówię wam, aż przeminie niebo i ziemia, jota jedna lub jeden rożek nie przeminie z Prawa, aż wszystko stanie się.


text:
Który jeśliby więc rozwiązał* jedno (z) przykazań tych najmniejszych i nauczałby tak ludzi, najmniejszym nazwany będzie w królestwie niebios. Który zaś czyniłby i nauczałby, ten wielkim nazwany będzie w królestwie niebios. [* Unieważnił.]


text:
Mówię bowiem wam, że jeśli nie obfitowałaby* wasza sprawiedliwość bardziej (niż) uczonych w piśmie i faryzeuszów, nie weszlibyście* do królestwa niebios. [* Sens: "będzie obfitować (...) wejdziecie".]


text:
Usłyszeliście, że zostało powiedziane dawnym: Nie będziesz zabijał; który zaś zabiłby, podległy będzie sądowi.


text:
Ja zaś mówię wam, że każdy gniewający się (na) brata jego podległy będzie sądowi. Który zaś powiedziałby bratu jego*: Raka**, podległy będzie sanhedrynowi, który zaś powiedziałby: Głupcze, podległy będzie w Gehennę ognia. [* Wiele rękopisów dodaje tutaj słowa "bez powodu".] [** Słowo aramejskie "raka" znaczy prawdopodobnie "pustak".]


text:
Jeśli więc przyniósłbyś dar twój na ołtarz i tam przypomniałbyś sobie, że brat twój ma coś przeciw tobie,


text:
zostaw tam dar twój przed ołtarzem i odejdź najpierw pogódź się z bratem twym, i wtedy przyszedłszy przynoś dar twój.


text:
Stań się życzliwy przeciwnikowi* twemu szybko, (dopóki) jesteś z nim w drodze, aby nie cię wydał przeciwnik* sędziemu i sędzia pachołkowi, i do strażnicy rzucony będziesz. [* Druga strona w procesie sądowym.]


text:
Ja zaś mówię wam, że każdy patrzący na* kobietę ku pożądaniu jej już scudzołożył ją w sercu jego. [* Oglądający.]


text:
Jeśli zaś oko twe prawe wiedzie do obrazy cię, wyrwij je i rzuć od ciebie. Pożyteczne jest bowiem ci, aby zginął jeden (z) członków twych a nie całe ciało twe rzucone było do Gehenny.


text:
I jeśli prawa twa ręka wiedzie do obrazy cię, wytnij ją i rzuć od ciebie. Pożyteczne jest bowiem ci, aby zginął jeden (z) członków twych i nie całe ciało twe w Gehennę odeszło.


text:
Ja zaś mówię wam, że każdy oddalający żonę jego, poza sprawą* rozpusty, czyni ją (scudzołożoną); i który oddaloną poślubiłby, cudzołoży. [* Ewentualnie "przyczyną".]


text:
Znów usłyszeliście, że powiedziane zostało dawnym: Nie będziesz krzywoprzysięgał, oddasz zaś Panu przysięgi twe.


text:
Ja zaś mówię wam, nie rewanżować się* złemu. Ale ktokolwiek cię uderza w prawy policzek [twój], zwróć (ku) niemu i inny. [* Przeciwstawiać się (w sposób porównywalny).]


text:
I ktokolwiek cię przymusi iść* milę** jedną, odchodź z nim dwie. [* Idea pracy przymusowej albo podwód.] [** Tzn. tysiąc kroków (tzw. podwójnych).]


text:
Usłyszeliście, że powiedziane zostało: Miłował będziesz bliźniego twego i nienawidził-będziesz - wroga twego.


text:
żeby staliście się synami Ojca waszego - w niebiosach, bo słońca jego wschód sprawia na złych i dobrych, i pada deszcz na sprawiedliwych i niesprawiedliwych.


text:
Uważajcie [zaś], (by) sprawiedliwości waszej nie czynić wobec ludzi w celu (bycia oglądanym) (przez) nich. Jeśli zaś nie, zapłaty nie macie u Ojca waszego (tego) w niebie.


text:
Kiedy więc czyniłbyś jałmużnę, nie trąbiłbyś przed tobą, jak obłudnicy czynią w synagogach i na ulicach, żeby chwaleni byli przez ludzi. Amen mówię wam, otrzymują* zapłatę ich. [* Mają w całości.]


text:
I kiedy modlicie się. nie będziecie jak obłudnicy. Bo kochają w synagogach i w rogach placów stanąwszy modlić się, żeby pokazali się ludziom. Amen mówię wam. otrzymują* zapłatę ich. [* Mają w całości.]


text:
Ty zaś, kiedy modlisz się, wejdź do alkierza twego i zamknąwszy - drzwi twe módl się (do) Ojca twego, tego w ukryciu. I Ojciec twój widzący w ukryciu odda ci.


text:
Modląc się zaś nie paplajcie jak poganie, zdaje się (im) bowiem, że w wielomówstwie ich wysłuchani zostaną.


text:
Nie więc zostalibyście upodobnieni (do) nich, wie bowiem - Ojciec wasz, czego potrzebę macie, zanim - wy (poprosicie) go.


text:
Chleb nasz powszedni* daj nam dzisiaj. [* Znaczenie niepewne: powszedni = codzienny? obecny? niezbędny?]


text:
Kiedy zaś pościlibyście, nie stawajcie się jak obłudnicy ponurzy, wyniszczają* bowiem twarze ich, żeby pokazali się ludziom poszczący. Amen mówię wam, otrzymują** zapłatę ich. [* Albo "zmieniają nie do poznania", albo "zakrywają".] [** Mają w całości.]


text:
żeby nie pokazałeś się ludziom poszczący, ale Ojcu twemu. (temu) w skrytości. I Ojciec twój widzący w skrytości odda ci.


text:
Nie gromadźcie waru skarbów na ziemi, gdzie mól i rdza niszczy i gdzie kradnący włamują się i kradną.


text:
Gromadźcie zaś wam skarby w niebie, gdzie ani mól ani rdza niszczy, i gdzie kradnący nie włamują się ani kradną.


text:
Jeśli zaś oko twe złe byłoby, całe ciało twe ciemne jest. Jeśli więc światło w tobie ciemnością jest. ciemność jakaż!


text:
Nikt (nie) może dwóm panom służyć. Albo bowiem jednego znienawidzi, a drugiego pokocha, albo jednego trzymał się będzie, a drugiego zlekceważy. Nie możecie Bogu służyć i mamonie.


text:
Dla tego mówię wam. nie martwcie się życiem waszym. co zjedlibyście [lub co pilibyście], ani ciałem waszym, co wdzialibyście na siebie. Czyż nie życie więcej jest (od) pokarmu i ciało (od)-odzienia?


text:
Przypatrzcie się - ptakom nieba, że nie sieją ani żną ani zbierają do składów, i Ojciec wasz niebieski karmi je. Czy nie wy więcej przewyższacie je?


text:
I o odzienie dlaczego martwicie się? Nauczcie się od lilii pola, jak wzrastają. Nie trudzą się ani przędą.


text:
Jeśli zaś trawę pola dzisiaj będącą i jutro w piec rzucaną Bóg tak przyodziewa, nie wiele bardziej was, małej wiary?


text:
Wszystkiego bowiem tego narody* poszukują. Wie bowiem Ojciec wasz niebieski, że potrzebujecie tych wszystkich. [* Pogańskie.]


text:
Nie więc martwcie się na jutro, bowiem jutro martwić się będzie o siebie. Wystarczające - dniowi zło jego.


text:
(Jakim) bowiem sądem sądzicie, osądzeni zostaniecie, i w jakiej mierze mierzycie, odmierzone zostanie wam.


text:
Lub jak powiesz - bratu twemu: Dopuść, niech wyrzucę - drzazgę z oka twego, i oto belka w oku twoim?


text:
Obłudniku, wyrzuć najpierw z oka twego belkę. i wtedy przejrzysz. (by) wyrzucić drzazgę z oka brata twego.


text:
Nie dajcie świętego psom, ani nie rzućcie pereł waszych przed świnie, coby nie zdeptały was stopami ich i zwróciwszy się (nie) rozerwały was.


text:
Albo kto jest z was człowiek (taki), którego poprosi syn jego (o) chleb - nie kamień poda mu!* [* W grece znak zapytania (oznaczany średnikiem).]


text:
Jeśli więc wy źli będąc umiecie dary dobre dawać dzieciom waszym, ileż bardziej Ojciec wasz w niebiosach da dobre proszącym go.


text:
Wszystko więc, co by chcieliście, aby czynili wam ludzie, tak i wy czyńcie im. Takie bowiem jest Prawo i Prorocy.


text:
Wejdźcie przez wąską bramę. Bo szeroka brama i przestronna droga odprowadzająca w zgubę, i liczni są wchodzący przez nią.


text:
Wystrzegajcie się kłamliwych proroków, którzy przychodzą do was w odzieniu owiec, od wewnątrz zaś są wilkami drapieżnymi.


text:
Nie każdy mówiący mi: Panie, Panie, wejdzie do królestwa niebios, ale czyniący wolę Ojca mego w niebiosach.


text:
Liczni powiedzą mi w ów dzień: Panie, Panie, nie twoim imieniem prorokowaliśmy, i twoim imieniem demony wyrzuciliśmy, i twoim imieniem dzieła mocy liczne uczyniliśmy?


text:
Każdy więc, który słucha mych słów tych i czyni je, podobny będzie* mężowi rozsądnemu, który zbudował jego dom na skale. [* Liczne rękopisy: "uczynię go podobnym, porównam".]


text:
I spadł deszcz i przyszły rzeki i zadęły wiatry i napadły dom ów, i nie upadł, fundament miał bowiem na skale.


text:
I każdy słuchający mych słów tych i nie czyniący ich, podobny będzie mężowi głupiemu, który zbudował jego dom na piasku.


text:
I spadł deszcz i przyszły rzeki i zadęły wiatry i uderzyły dom ów, i upadł i był upadek jego wielki.


text:
I wyciągnąwszy - rękę dotknął go mówiąc: Chcę, zostań oczyszczony. I zaraz oczyszczony został jego trąd.


text:
I mówi mu Jezus: Patrzaj, nikomu (nie) powiedziałbyś, ale odejdź siebie pokaż kapłanowi i ofiaruj dar, który nakazał Mojżesz, na świadectwo im.


text:
i mówiąc: Panie, sługa* mój jest złożony w domu sparaliżowany, okropnie nękany. [* Dosłownie "chłopiec" (do posług).]


text:
I odpowiadając setnik rzekł: Panie, nie jestem wart* aby (mi) pod dach wszedłeś. Ale jedynie powiedz słowem, i uleczony-zostanie [ sługa** mój.] [* Odpowiedni.] [** Dosłownie "chłopiec" (do posług).]


text:
I bowiem ja człowiekiem jestem pod władzą, mającym pode mną samym żołnierzy i mówię temu: Ruszaj, i wyrusza, i innemu: Przychodź, i przychodzi, i niewolnikowi memu: Uczyń to, i czyni.


text:
Usłyszawszy zaś - Jezus zadziwił się i powiedział towarzyszącym: Amen mówię wam, u nikogo tak wielką wiarę w Izraelu znalazłem.


text:
Mówię zaś wam, że liczni od wschodu i zachodu przybędą i ułożą się (do stołu) z Abrahamem i Izaakiem i Jakubem w królestwie niebios.


text:
I powiedział - Jezus setnikowi: Odejdź, jak uwierzyłeś, niech się stanie ci. I uleczony został sługa [jego] w godzinie tamtej.


text:
(Gdy) wieczór zaś (stał się), przyprowadzali mu opętanych licznych. I wyrzucił duchy słowem, i wszystkich - źle się mających uzdrowił.


text:
Żeby wypełniło się, (co) powiedziane przez Izajasza proroka mówiącego: On bezsiły nasze wziął, choroby podźwignął.


text:
I podszedłszy jeden uczony w piśmie powiedział mu: Nauczycielu, będę towarzyszył ci, gdzie szedłbyś.


text:
I mówi mu Jezus: Lisy nory mają i ptaki nieba gniazda, zaś Syn Człowieka nie ma gdzie głowę skłoniłby.


text:
I oto trzęsienie wielkie stało się na morzu, tak że - łódź (przykrywana jest) przez - fale. On zaś spał.


text:
I mówi im: Dlaczego trwożliwi jesteście, małej wiary? Wtedy podniósłszy się skarcił wiatry i morze, i stała się cisza wielka.


text:
I (gdy przyszedł) (on) na przeciwko do krainy Gadareńczyków*, wyszli naprzeciw mu dwaj opętani z grobowców wyszli, uciążliwi bardzo, tak że nie (miał siły) kto(kolwiek) przejść przez drogę tamtą. [* Albo: Gergezytów - według różnych rękopisów.]


text:
I powiedział im: Odchodźcie. Zaś wyszedłszy odeszły w świnie. I oto ruszyło całe stado w dół urwiska w morze i pomarły w wodach.


text:
I oto całe miasto wyszło na spotkanie Jezusowi, i zobaczywszy go poprosili, żeby przeszedł od granic ich.


text:
I oto przynieśli mu paralityka na łożu położonego. I zobaczywszy Jezus wiarę ich, powiedział paralitykowi: Ośmiel się, dziecko, odpuszczone są twoje grzechy.


text:
Co bowiem jest wykonalniejsze*, powiedzieć: Odpuszczone są twoje grzechy, czy powiedzieć: Podnieś się i chodź? [* Mniej trudu kosztujące, łatwiejsze.]


text:
Aby zaś wiedzieliście, że władzę ma Syn Człowieka na ziemi odpuszczać grzechy wtedy mówi paralitykowi: Podniósłszy się zabierz twe łoże i odejdź do domu twego.


text:
I przechodząc - Jezus stamtąd zobaczył człowieka siedzącego na cle*, Mateuszem zwanego, i mówi mu: Towarzysz mi. I wstawszy zaczął-towarzyszyć mu. [* Miejsce poboru podatków.]


text:
I stało się (gdy on) (leżał przy stole) w domu, i oto liczni poborcy i grzesznicy przyszedłszy, leżeli-(przy-stole) z Jezusem i uczniami jego.


text:
I zobaczywszy faryzeusze mówili uczniom jego: Dla czego z poborcami i grzesznikami je nauczyciel wasz?


text:
Ruszywszy zaś nauczcie się co jest: Miłosierdzia chcę i nie ofiary. Nie bowiem przyszedłem powołać* sprawiedliwych, ale grzeszników. [* Zaprosić.]


text:
Wtedy podchodzą do niego uczniowie Jana mówiąc: Dla czego my i faryzeusze pościmy [wiele], zaś uczniowie twoi nie poszczą?


text:
I powiedział im Jezus: Przecież nie mogą synowie* komnaty weselnej być w żałobie, przez ile (czasu) z nimi jest pan młody? Przyjdą zaś dni, kiedy odebrany zostanie od nich pan młody, i wtedy będą pościć. [* Tzn. goście weselni.]


text:
Nikt zaś (nie) nakłada nakładki szmaty nie zgremplowanej na płaszcz stary. Zrywa bowiem uzupełnienie jego z płaszcza i gorsze rozdarcie staje się.


text:
Ani leją* wino młode w bukłaki stare. Jeśli zaś nie, rozrywają się bukłaki i wino wylewa się i bukłaki są stracone. Ale leją* wino młode w bukłaki nowe, i oba zachowują się. [* Dosłownie "rzucają".]


text:
To (gdy on) (mówił) im, oto przełożony* jeden przyszedłszy pokłonił się mu mówiąc, że: Córka ma teraz umarła. Ale przyszedłszy nałóż rękę twą na nią i będzie żyła. [* Synagogi.]


text:
Zaś Jezus odwróciwszy się i zobaczywszy ją powiedział: Ośmiel się, córko, wiara twa uratowała cię. I uratowana* została kobieta od godziny owej. [* Uleczona.]


text:
I przechodzącemu stamtąd Jezusowi (zaczęli towarzyszyć) [mu] dwaj ślepi krzyczący i mówiący: Zlituj się (nad) nami, synu Dawida.


text:
(Gdy przyszedł) zaś do domu, podeszli do niego ślepi i mówi im Jezus: Wierzycie, że mogę to uczynić? Mówią mu: Tak, Panie.


text:
I otworzone zostały ich oczy. I ostro upomniał* ich Jezus mówiąc: Patrzajcie, nikt niech wie. [* Wzgląd na oryginał semicki pozwala też tłumaczyć „wzburzony" (wewnętrznie): "Parskał na nich".]


text:
I (gdy został wyrzucony) demon, przemówił głuchy. I zdziwiły się tłumy mówiąc: Nigdy (nie) pojawiło się takie w Izraelu.


text:
Zaś faryzeusze mówili: Przez przywódcę demonów wyrzuca demony*. [* Wiersza tego brak w części rękopisów.]


text:
I obchodził Jezus miasta wszystkie i wsie, nauczając w synagogach ich i głosząc dobrą nowinę królestwa i uzdrawiając każdą chorobę i każdą niemoc.


text:
Zobaczywszy zaś tłumy ulitował się nad nimi, bo byli strudzeni* i porzuceni**, jakby owce nie mające pasterza. [* "zszarpani (znękani?)".] [** ,,obaleni (porzuceni?)".]


text:
I przywoławszy dwunastu uczniów jego dał im władzę (nad)-duchami nieczystymi, żeby wyrzucać je i uzdrawiać każdą chorobę i każdą niemoc.


text:
Zaś dwunastu wysłanników imiona (są) te: pierwszy Szymon zwany Piotrem i Andrzej brat jego, i Jakub (ten) Zebedeusza i Jan brat jego;


text:
Tych dwunastu wysłał Jezus nakazawszy im mówiąc: Na drogę narodów* nie odchodźcie i do miast Samarytan nie wchodźcie. [* Tzn. prowadzącą do narodów pogańskich.]


text:
Chorujących uzdrawiajcie, martwych podnoście, trędowatych oczyszczajcie, demony wyrzucajcie. Darmo wzięliście, darmo dajcie.


text:
W które zaś miasto lub wieś weszlibyście, wypytajcie, kto w nim godny jest. I tam pozostańcie, aż wyjdziecie.


text:
I jeśli byłby dom godny, niech przyjdzie - pokój wasz na niego. Jeśli zaś nie byłby godny, pokój wasz do was niech zawróci.


text:
I który nie przyjąłby was ani wysłuchałby słów waszych, wychodząc poza dom lub miasto owo, strząśnijcie pył (ze) stóp waszych.


text:
Oto ja wysyłam was jak owce w środek wilków. Stawajcie się więc rozsądni jak węże i prości* jak gołębie. 10.16* Etymologicznie "nieskomplikowani", szerzej: "szczerzy, prostoduszni".


text:
Wystrzegajcie się zaś ludzi: wydawać będą bowiem was do sanhedrynów i w synagogach ich będą batożyć was.


text:
Kiedy zaś wydadzą was, nie martwcie się, jak lub co powiecie; dane będzie bowiem wam w owej godzinie, co powiecie.


text:
I będziecie nienawidzeni przez wszystkich z powodu imienia mego. Zaś pozostały do końca, ten będzie uratowany.


text:
Kiedy zaś prześladowaliby was w mieście tym, uciekajcie do drugiego. Amen bowiem mówię wam, nie skończycie miast Izraela. aż przyjdzie Syn Człowieka.


text:
Wystarczające uczniowi, aby stał się jak nauczyciel jego, i niewolnik jak pan jego. Jeśli pana domu Belzebulem przezwali, ile bardziej domowników jego.


text:
Nie więc bójcie się ich. Nic bowiem jest zasłonięte, co nie będzie odsłonięte, (ani) ukryte, co nie będzie poznane.


text:
Co mówię wam w ciemności, powiedzcie w świetle, i co do ucha słyszycie, głoście na tarasach*.[ * Płaski dach domu.]


text:
I nie bójcie się zabijających ciało, zaś duszy nie mogących zabić. Bójcie się zaś raczej mogącego i duszę i ciało zgubić w Gehennie.


text:
Każdy więc, który przyzna się do mnie wobec ludzi, przyznam-się i ja do niego wobec Ojca mego w niebiosach.


text:
Przyszedłem bowiem rozdwoić* człowieka przeciw ojcu jego, i córkę przeciw matce jej, i synową przeciw teściowej jej; [* I przeciwstawić.]


text:
Kochający ojca lub matkę nade mnie nie jest mnie godny. I kochający syna lub córkę nade mnie nie jest mnie godny·


text:
(Ten), (który znalazł) życie* jego, straci je, i (ten), (który stracił) życie* jego z powodu mnie, znajdzie je. [* ,,Duszę" oznacza tu życie.]


text:
Przyjmujący proroka (dla) imienia proroka zapłatę proroka weźmie i przyjmujący sprawiedliwego (dla) imienia sprawiedliwego zapłatę sprawiedliwego weźmie.


text:
I który by napoił jednego (z) małych tych kielichem zimnego* jedynie (dla) imienia ucznia, amen mówię wam, nie straci zapłaty jego. [* Niektóre rękopisy "wody zimnej".]


text:
I stało się, kiedy skończył Jezus rozporządzając dwunastu uczniom jego, przeszedł stamtąd nauczać i głosić w miastach ich.


text:
Ślepi znowu widzą i chromi chodzą, trędowaci są oczyszczani, i głusi słyszą, i martwi podnoszą się, i biednym (głoszona) jest dobra nowina.


text:
(Gdy ci) zaś (wyruszali), zaczął Jezus mówić tłumom o Janie: Co wyszliście na pustkowiu oglądać? Trzcinę przez wiatr chwianą?


text:
Ale co wyszliście zobaczyć? Człowieka w miękkie (szaty) przyodzianego? Oto miękkie noszący w domach królów są.


text:
Ten jest. o którym napisane jest: Oto ja wysyłam zwiastuna* mego przed obliczem twym, który uładzi drogę twą przed tobą. [* Wysłannik, albo zwiastun, „anioł", byt niebieski.]


text:
Amen mówię wam, nie zbudził się wśród zrodzonych z kobiet większy (od) Jana Chrzciciela. Zaś mniejszy w królestwie niebios większy (od) niego jest.


text:
Od zaś - dni Jana Chrzciciela aż do teraz królestwo niebios gwałtowi ulega i gwałtownicy porywają je.


text:
Komu zaś przyrównam pokolenie to? Podobne jest dzieciom siedzącym na - rynkach, co przemawiając do - drugich


text:
mówią, Zagraliśmy na flecie* wam i nie zatańczyliście, zaczęliśmy zawodzić i nie uderzyliście się (w piersi). [* Ściślej aulos, instrument podobny do fletu.]


text:
Przyszedł Syn Człowieka jedzący i pijący i mówią: Oto człowiek żarłoczny i pijący wino, poborców przyjaciel i grzeszników. I usprawiedliwiona została - mądrość z czynów jej.


text:
Wtedy zaczął łajać miasta, w których stały się bardzo liczne dzieła mocy jego, że nie zmieniły myślenia:


text:
Biada ci, Korozain, biada ci, Betsaido, bo gdyby w Tyrze i Sydonie stały się dzieła mocy, (które stały się) wśród was, dawno w worze i popiele zmieniłyby myślenie.


text:
I ty, Kafarnaum: Czy aż do nieba będziesz-wywyższone? Aż do otchłani zejdziesz, Bo gdyby w Sodomie stały się dzieła mocy, (które stały się) (u) ciebie, pozostałaby aż do dzisiaj.


text:
W owej porze odpowiadając Jezus rzekł: Wyznaję* cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, bo ukryłeś to przed mądrymi i rozumnymi i odsłoniłeś to małoletnim. [* Wyznaję, uznaję głośno.]


text:
Wszystko mi przekazane zostało przez Ojca mego, i nikt (nie) poznaje Syna, jeśli nie Ojciec, ani Ojca ktoś poznaje, jeśli nie Syn i komu postanawiałby - Syn odsłonić.


text:
Bierzcie jarzmo me na was i uczcie się ode mnie, bo łagodny jestem i uniżony sercem, i znajdziecie wypoczynek - duszom waszym.


text:
W ową porę podążał Jezus (w) szabat* przez zboża. Zaś uczniowie jego zgłodnieli i zaczęli zrywać kłosy i jeść. [* Dosłownie "szabatami".]


text:
Zaś faryzeusze zobaczywszy powiedzieli mu: Oto uczniowie twoi czynią, co nie jest-dozwolone czynić w szabat.


text:
Jak wszedł do domu Boga i chleby przedkładania zjedli, których nie wolno było mu zjeść, ani tym z nim, jeśli nie kapłanom samym?


text:
Albo nie przeczytaliście w Prawie, że (w) szabat* - kapłani w świątyni - szabat naruszają** i niewinni są? [* Dosłownie "szabatami".] [** Profanują.]


text:
I oto człowiek rękę mający suchą. I zapytali go mówiąc: Czy jest dozwolone (w) szabat* uzdrowić? - aby oskarżyli go. [* Dosłownie "szabatami".]


text:
On zaś powiedział im: Kto jest z was człowiek, który będzie miał owcę jedną i jeśli wpadłaby ta (w) szabat* w dół, czyż nie chwyci jej i podniesie? [* Dosłownie "szabatami".]


text:
Wtedy mówi (temu) człowiekowi: Wyciągnij twą rękę. I wyciągnął i przywrócona została zdrowa jak inna.


text:
Zaś Jezus poznawszy wycofał się stamtąd. I zaczęły towarzyszyć mu [tłumy] liczne, i uzdrowił ich wszystkich.


text:
Oto sługa mój, którego wybrałem, umiłowany mój, w którym upodobała dusza ma. Położę ducha mego na nim, i sąd narodom oznajmi.


text:
Trzciny skruszonej nie złamie, i knota* dymiącego nie zgasi, aż (wyprowadzi) (do) zwycięstwa sąd. [* Dosłownie "sznurka".]


text:
Wtedy przyprowadzony został mu opętany ślepy i głuchy. I uzdrowił go, tak że głuchy (mówił) i (widział).


text:
Zaś faryzeusze usłyszawszy powiedzieli: Ten nie wyrzuca demonów, jeśli nie przez Belzebula przywódcę demonów.


text:
Znając zaś myśli ich powiedział im: Każde królestwo podzielone przeciw sobie pustoszone jest i każde miasto lub dom podzielony przeciw sobie nie będzie stać.


text:
I jeśli ja przez Belzebula wyrzucam demony, synowie wasi przez kogo wyrzucają? Dla tego oni sędziami będą waszymi.


text:
Albo jak może ktoś wejść w dom siłacza i rzeczy jego zagrabić, gdyby nie najpierw związał siłacza? I wtedy dom jego złupi.


text:
Dla tego mówię wam, wszelki grzech i bluźnierstwo zostanie odpuszczone ludziom, zaś (na) Ducha bluźnierstwo nie zostanie odpuszczone.


text:
I który gdyby rzekł słowo przeciw Synowi Człowieka, zostanie odpuszczone mu. Który zaś rzekłby przeciw Duchowi Świętemu, nie zostanie odpuszczone mu, ani w tym wieku ani w mającym przyjść.


text:
Albo (weźcie)* drzewo dobre i owoc jego dobry; albo (weźcie)* drzewo zepsute** i owoc jego zepsuty. Z bowiem owocu drzewo poznawane jest. [* Dosłownie "uczyńcie".] [* Spróchniałe.]


text:
Dobry człowiek z dobrego skarbca wyciąga* dobre, a zły człowiek ze złego skarbca wyciąga* złe. [* Dosłownie ,,wyrzuca".]


text:
Mówię zaś wam, że każda rzecz bezużyteczna, którą powiedzą ludzie, oddadzą za nią (rachunek) w dzień sądu.


text:
Wtedy odpowiedzieli mu pewni (z) uczonych w piśmie i faryzeuszów mówiąc: Nauczycielu, chcemy od ciebie znak zobaczyć.


text:
On zaś odpowiadając rzekł im: Pokolenie złe i cudzołożne znaku poszukuje, i znak nie będzie dany mu, jeśli nie znak Jonasza proroka.


text:
Jak bowiem był Jonasz w brzuchu wieloryba trzy dni i trzy noce, tak będzie Syn Człowieka w sercu ziemi trzy dni i trzy noce.


text:
Mężowie Niniwici wstaną na sądzie z pokoleniem tym i zasądzą je, bo zmienili myślenie na głoszenie Jonasza, i oto więcej (od) Jonasza tutaj.


text:
Królowa południa podniesie się na sądzie z pokoleniem tym i zasądzi je, bo przyszła z kresów ziemi usłyszeć mądrość Salomona, i oto więcej (od) Salomona tutaj.


text:
Kiedy zaś nieczysty duch wyjdzie z człowieka, przechodzi przez bezwodne miejsca, szukając wypoczynku, i nie znajduje.


text:
Wtedy mówi: Do domu mego zawrócę, skąd wyszedłem. I przyszedłszy znajduje niezajęty, zamieciony i przystrojony.


text:
Wtedy wyrusza i bierze ze sobą siedem innych duchów gorszych (od) niego i wszedłszy mieszkają tam. I stają się (czyny) ostatnie człowieka owego gorsze (od) pierwszych. Tak będzie i pokoleniu temu złemu.


text:
Jeszcze (gdy on) (mówił) tłumom, oto matka i bracia jego stanęli zewnątrz, szukając (by) jemu powiedzieć.


text:
[Powiedział zaś ktoś mu: Oto matka twa i bracia twoi zewnątrz stoją, szukając (by) tobie powiedzieć.]


text:
I zebrały się do niego tłumy liczne, tak że on w łódź wszedłszy (usiadł), i cały tłum na brzegu stanął.


text:
Inne zaś padły na skaliste, gdzie nie miały ziemi wiele i zaraz wzeszły, z powodu (że) nie (miały) głębi ziemi.


text:
On zaś odpowiadając rzekł im, że: Wam dane jest poznać tajemnice królestwa niebios, tamtym zaś nie jest dane.


text:
Kto bowiem ma. dane będzie mu i będzie uczyniony obfitującym. kto zaś nie ma. i co ma. zabrane będzie od niego.


text:
I wypełnia się dzięki nim - proroctwo Izajasza mówiące: Słuchem słuchać będziecie, i nie zrozumiecie, i patrząc patrzeć będziecie, i nie zobaczycie.


text:
Zgrubiało bowiem serce ludu tego, i uszami ciężko usłyszeli, i oczy ich przymrużyli*; coby nie zobaczyli oczyma, i uszami usłyszeli, i sercem zrozumieli i zawrócili, i (uleczyłbym) ich. [* Zamknęli.]


text:
Amen bowiem mówię wam, że liczni prorocy i sprawiedliwi pożądali zobaczyć, co widzicie, i nie zobaczyli, i usłyszeć, co słyszycie, i nie usłyszeli.


text:
(Gdy ktokolwiek) (słucha) słowa (o)-królestwie i nie (rozumie), przychodzi Zły i porywa (co) zasiane w sercu jego. Ten jest obok drogi posiany.


text:
Nie ma zaś korzenia w sobie, ale niestały* jest, (jeśli stałby się) zaś ucisk lub prześladowanie z powodu słowa, zaraz potyka się. [* Jakby "tymczasowy".]


text:
Zaś w ciernie posiany, ten jest słowa słuchający, a troska wieku i zwodzenie bogactwa zadusza słowo i bezowocne staje się.


text:
Zaś na dobrą ziemię posiany, ten jest słowa słuchający i rozumiejący. który właśnie owoc przynosi i czyni, ten sto, ten zaś sześćdziesiąt, ten zaś trzydzieści.


text:
Inny przykład podał im mówiąc: Podobne stało się królestwo - niebios człowiekowi siejącemu dobre nasienie na - polu jego.


text:
Przy zaś spaniu ludzi, przyszedł jego wróg i dosiał chwasty* po środku zboża i odszedł. [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
Kiedy zaś zakiełkowało źdźbło i owoc uczyniło, wtedy pojawiły się i chwasty*. [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
Podszedłszy zaś niewolnicy pana domu powiedzieli mu: Panie, czyż nie dobre nasienie posiałeś na twoim polu? Skąd więc ma chwasty*?


text:
On zaś rzekł im: Wrogi człowiek to uczynił. Zaś niewolnicy mówią mu: Chcesz więc odszedłszy zebralibyśmy je? [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
On zaś rzecze: Nie, coby nie zbierając chwasty* (nie) wykorzeniliście razem (z) nimi zboża. [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
Zostawcie razem rosnąć oba aż do żniwa. I w porze żniwa powiem żniwiarzom: Zbierzcie najpierw chwasty* i zwiążcie je w wiązki do spalenia ich, zaś zboże zgromadźcie do składu mego. [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
Inny przykład podał im mówiąc: Podobne jest królestwo niebios ziarnu gorczycy, które wziąwszy człowiek zasiał na polu jego.


text:
(Naj)mniejsze wprawdzie jest (ze) wszystkich nasion, kiedy jednak wzrośnie, większe (od) jarzyn jest i staje się drzewem, tak że (przychodzą) ptaki nieba i (gnieżdżą się) w gałęziach jego.


text:
Inny przykład powiedział im: Podobne jest królestwo niebios zaczynowi, który wziąwszy kobieta schowała w mąki pszennej miary* trzy, aż do (kiedy) zakwasiło się całe. [* Nazwa miary liczącej półtora korca, czyli około 15 1.]


text:
Żeby wypełniło się. (co) zostało powiedziane przez proroka mówiącego: Otworzę w przykładach usta me, wyrzucę z siebie, (co jest) ukryte od założenia [świata].


text:
Wtedy pozostawiwszy tłumy przyszedł do domu. I podeszli do niego uczniowie jego mówiąc: Wyjaśnij nam przykład chwastów* - pola. [* Słowo to oznacza pewien gatunek trawy podobnej z wyglądu do zboża.]


text:
Zaś polem jest świat. Zaś dobrym nasieniem, tymi są synowie królestwa. Zaś chwastami są synowie Złego,


text:
zaś wrogiem, (co posiał) je, jest oszczerca. Zaś żniwem spełnienie się wieku jest, zaś żniwiarzami zwiastunowie są.


text:
Wyśle Syn Człowieka zwiastunów jego i zbiorą z królestwa jego wszelkie przyczyny upadków* i czyniących bezprawie. [* Zgorszenia, przyczyny obrazy.]


text:
Podobne jest królestwo niebios skarbowi ukrytemu w polu, który znalazłszy człowiek ukrył, i z radości jego odchodzi, i sprzedaje wszystko, ile ma, i kupuje pole owo.


text:
którą, kiedy została napełniona, wyciągnąwszy na brzeg i siadłszy, zebrali dobre do naczyń. zaś zepsute (na) zewnątrz rzucili.


text:
On zaś powiedział im: Dla tego każdy uczony w piśmie stawszy się uczniem królestwa niebios podobny jest człowiekowi panu domu, który wyciąga ze skarbca jego nowe i stare.


text:
I przyszedłszy do ojczyzny jego, nauczał ich w synagodze ich, tak że (zdumiewali się) oni i (mówili): Skąd temu mądrość ta i moce?


text:
Czyż nie ten jest cieśli syn? Czyż nie matka jego nazywa się Mariam i bracia jego Jakub i Józef i Szymon i Juda?


text:
I wiedzeni byli do obrazy* (przez) niego. Zaś Jezus powiedział im: Nie jest prorok bez szacunku, jeśli nie w ojczyźnie i w domu jego. [* Był dla nich powodem zgorszenia.]


text:
i powiedział - sługom* jego**: Ten jest Jan Chrzciciel. On to podniósł się z martwych i dla tego dzieła mocy dokonują się (przez) niego. [* Domyślnie: paziom, dworzanom.] [** Swoim.]


text:
Bowiem Herod chwyciwszy - Jana związał [go] i w strażnicy zatrzymał* z powodu Herodiady, żony Filipa, brata jego. [* Dosłownie: "odłożył sobie".]


text:
(Dla) urodzin zaś, (które się stały), Heroda, zatańczyła córka Herodiady na środku i przypodobała się Herodowi.


text:
Usłyszawszy zaś Jezus wycofał się stamtąd w łodzi na puste miejsce na osobności. I usłyszawszy tłumy zaczęły towarzyszyć mu pieszo z miast.


text:
(Gdy wieczór) zaś (stał się), podeszli do niego uczniowie mówiący: Puste jest (to) miejsce i godzina już przeszła. Oddal* tłumy, aby odszedłszy do wsi kupili sobie pokarmy. [* Zwolnij.]


text:
I kazawszy tłumom ułożyć się na trawie, wziąwszy pięć chlebów i dwie ryby, spojrzawszy do góry w niebo pobłogosławił i połamawszy dał uczniom chleby, zaś uczniowie tłumom.


text:
I oddaliwszy tłumy wszedł na górę na osobności pomodlić się. (Gdy wieczór) zaś (stał się), sam był tam.


text:
Zaś uczniowie zobaczywszy go po morzu chodzącego poruszeni-byli, mówiąc że: Zjawa jest, i z bojaźni zaczęli krzyczeć.


text:
Widząc zaś wiatr [silny] przestraszył się i zacząwszy topić się, krzyknął mówiąc: Panie. uratuj mnie.


text:
I rozpoznawszy go mężowie miejsca owego wysłali do całej okolicy owej i przynieśli mu wszystkich źle mających się;


text:
Dla czego uczniowie twoi przekraczają przekaz starszych? Nie bowiem myją rąk [ich,] kiedy chleb jedzą.


text:
On zaś odpowiadając rzekł im: Dla czego i wy przekraczacie przykazanie Boga z powodu przekazu waszego?


text:
Wy zaś mówicie: Który rzekłby ojcu lub matce: Darem (ofiarnym) to (przez co) ode mnie miałbyś doznać pomocy,


text:
nie będzie okazywać szacunku* - ojcu jego. I unieważniliście - słowo Boga z powodu przekazu waszego. [* Sens: nie będzie musiał okazywać szacunku.]


text:
Wtedy podszedłszy uczniowie mówią mu: Wiesz, że faryzeusze usłyszawszy (to) słowo urazili się*? [* Było to dla nich przeszkodą.]


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Każda roślina*, której nie zasadził ojciec mój niebieski, zostanie wykorzeniona. [* Coś zasadzonego, jakby "sadzonka".]


text:
Zostawcie ich, ślepymi są przewodnikami [ślepych]. Ślepy zaś ślepego jeśli prowadzi, obaj w dół wpadną.


text:
Z bowiem serca wychodzą rozważania złe, zabójstwa, cudzołóstwa, rozpusty, kradzieże, kłamliwe świadectwa, bluźnierstwa.


text:
I wyszedłszy stamtąd Jezus wycofał się do dzielnic* Tyru i Sydonu. [* W sensie części kraju pod osobną władzą.]


text:
I oto kobieta Kananejka z granic owych wyszedłszy, krzyknęła mówiąc: Ulituj się (nade) mną, Panie, Synu Dawida! Córka ma źle* opętana jest przez demona. [* Groźnie, ciężko.]


text:
On zaś nie odpowiedział jej słowem. I podszedłszy uczniowie jego prosili go mówiąc: Oddal ją, bo krzyczy za nami,


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Nie jest dobrze* wziąć chleb dzieci i rzucić szczeniętom. [* Część rękopisów: "nie jest dozwolone".]


text:
Wtedy odpowiadając Jezus rzekł jej: O kobieto, wielka twa wiara, niech się stanie ci jak chcesz. I została uleczona córka jej od godziny owej.


text:
I podeszły do niego tłumy liczne mające z sobą chromych, ślepych, kalekich, głuchych i innych wielu, i składali ich u stóp jego; i uzdrowił ich,


text:
tak że tłum (zdziwił się), widząc głuchych mówiących, kalekich zdrowych, i chromych chodzących, i ślepych widzących; i chwalili Boga Izraela.


text:
Zaś Jezus przywoławszy do siebie uczniów jego rzekł: Lituję się nad tłumem, bo już dni trzy pozostają przy mnie i nie mają, co zjedliby. I oddalić ich głodnych nie chcę, coby nie osłabli w drodze.


text:
On zaś odpowiadając rzekł im: [(Gdy wieczór) (stał się), mówicie: Pogoda. ogniste jest bowiem niebo.


text:
I rano: Dzisiaj wichura, ogniste jest bowiem posępniejące niebo. Wprawdzie oblicze nieba umiecie rozróżniać, jednak znaków pór nie umiecie.]


text:
Pokolenie złe i cudzołożne znaku poszukuje, i znak nie zostanie dany mu, jeśli nie znak Jonasza. I pozostawiwszy ich odszedł.


text:
Poznawszy zaś Jezus powiedział: Dlaczego rozważacie w sobie samych, małej wiary, że chlebów nie macie?


text:
Jeszcze nie rozumiecie ani przypominacie sobie (te) pięć chlebów - (dla) pięciu tysięcy i ile koszyków wzięliście?


text:
Jak nie rozumiecie, że nie o chlebach powiedziałem wam? Wystrzegajcie się zaś zaczynu faryzeuszów i saduceuszów.


text:
Wtedy zrozumieli, że nie powiedział, wystrzegać się zaczynu chlebów, ale nauki faryzeuszów i saduceuszów.


text:
Przyszedłszy zaś Jezus do dzielnicy* Cezarei Filipa, pytał uczniów jego mówiąc: Kim, mówią ludzie, (jest) Syn Człowieka? [* W sensie części kraju pod osobną władzą.]


text:
Oni zaś powiedzieli: (Jedni) Janem Chrzcicielem, inni zaś Eliaszem, drudzy zaś Jeremiaszem lub jednym (z) proroków.


text:
Odpowiadając zaś Szymon Piotr powiedział: Ty jesteś Pomazaniec*, - Syn Boga żyjącego. [* Pomazaniec = Chrystus = Mesjasz.]


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł mu: Szczęśliwy jesteś, Szymonie Bar-Jona, bo ciało i krew nie odsłoniły ci, ale Ojciec mój w niebiosach.


text:
A ja zaś ci mówię, że ty jesteś Skała, i na tej skale zbuduję mą (społeczność) zwołanych*, i bramy otchłani nie przemogą jej. [* Taki jest sens słowa "Kościół".]


text:
Dam ci klucze królestwa niebios, i co by(ś) związał na ziemi, będzie związane w niebiosach, i co rozwiązałbyś na ziemi, będzie rozwiązane w niebiosach.


text:
Wtedy przykazał uczniom, aby nikomu (nie) powiedzieli, że on jest Pomazańcem*. [* Pomazaniec = Chrystus = Mesjasz.]


text:
Od wtedy zaczął Jezus pokazywać uczniom jego, że ma on do Jerozolimy odejść i wiele wycierpieć od starszych i arcykapłanów i uczonych w piśmie, i zostać zabitym, i trzeciego dnia podnieść się.


text:
I wziąwszy na bok go Piotr zaczął karcić go mówiąc: Życzliwy(m)* ci, Panie, nie będzie ci to. [* Sens: "Boże uchowaj".]


text:
On zaś odwróciwszy się powiedział Piotrowi: Odejdź za mnie, Szatanie; zawadą jesteś mi, bo nie myślisz (o tym co) Boga, ale (to co) ludzi*. [* "nie o tym, co Boga, (...) co ludzi" - składniej: "nie po Bożemu, ale po ludzku".]


text:
Wtedy Jezus powiedział uczniom jego: Jeśli ktoś chce za mną pójść, niech się wyprze siebie i niech zabierze krzyż jego, i niech towarzyszy mi.


text:
Który bowiem chciałby życie* jego uratować, zgubi je, który zaś zgubiłby życie* jego ze względu na mnie, znajdzie je. [* Dosłownie duszę, tzn. dech życia.]


text:
(W) czym bowiem pomoże sobie człowiek, jeśli świat cały zyskałby, zaś (na) duszy jego stratę poniósłby? Lub co da człowiek (w zamian za) duszę jego?


text:
Ma (na pewno) bowiem - Syn Człowieka przyjść w - chwale Ojca jego ze zwiastunami jego i wtedy odda każdemu według postępowania jego.


text:
Amen mówię wam, że są niektórzy (z) tu stojących, którzy nie skosztują śmierci, aż zobaczą Syna Człowieka przychodzącego w królestwie jego.


text:
I po dniach sześciu zabiera ze sobą - Jezus Piotra i Jakuba i Jana brata jego, i wprowadza ich na górę wysoką na osobności.


text:
I został przemieniony wobec nich, i zajaśniało oblicze jego jak słońce, zaś szaty jego stały się białe jak światło.


text:
Odpowiadając zaś Piotr rzekł Jezusowi: Panie, dobrze jest nam tu być. Jeśli chcesz, uczynię tu trzy namioty, tobie jeden i Mojżeszowi jeden i Eliaszowi jeden.


text:
Jeszcze (gdy on) (mówił), oto chmura świetlista ocieniła ich, i oto głos z chmury mówiący: Ten jest Syn mój umiłowany, w nim upodobałem. Słuchajcie go.


text:
I (gdy schodzili) oni z góry, przykazał im Jezus mówiąc: Nikomu (nie) opowiecie wizji, aż (kiedy) Syn Człowieka z martwych podniesie się.


text:
I zaczęli dopytywać się go uczniowie mówiąc: Dlaczego więc uczeni-w piśmie mówią, że Eliasz ma przyjść najpierw?


text:
Mówię zaś wam, że Eliasz już przyszedł i nie rozpoznali go, ale uczynili z nim, jak zechcieli. Tak i Syn Człowieka ma cierpieć przez nich.


text:
i mówiąc: Panie, zlituj się (nad) mym synem, bo jest epileptykiem i ciężko* cierpi. Wielekroć bowiem pada w ogień i wielekroć w wodę. [* Dosłownie "źle", część rękopisów: "źle się ma".]


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł: O pokolenie bez wiary i przewrotne, aż do kiedy z wami będę? Aż do kiedy będę znosił was? Przynieście mi go tutaj.


text:
Wtedy podszedłszy uczniowie - Jezusa na osobności powiedzieli: Dla czego my nie mogliśmy wyrzucić go?


text:
On zaś mówi im: Z powodu małej wiary waszej. Amen bowiem mówię wam, jeśli mielibyście wiarę jak ziarno gorczycy, powiecie górze tej: Przejdź stąd tam, i przejdzie. I nic (nie) będzie niemożliwe wam.


text:
(Gdy zbierali się)* zaś oni w Galilei, powiedział im Jezus: Ma Syn Człowieka być wydanym w ręce ludzi. [* Może "kierowali się wspólnie ku"? Część rękopisów mówi o "mieszkających po powrocie".]


text:
(Gdy przyszli) zaś oni do Kafarnaum podeszli didrachmy* biorący (do) Piotra i powiedzieli: Nauczyciel wasz (czyż) nie płaci didrachm? [* Dwie drachmy, podatek na świątynię w tej wysokości.]


text:
Mówi: Tak. I (gdy wszedł) do domu ubiegł go Jezus mówiąc: Co ci wydaje się, Szymonie? Królowie ziemi od kogo biorą podatek lub pogłówne? Od synów ich, czy od obcych?


text:
Aby zaś nie urazić ich, poszedłszy (nad) morze rzuć haczyk i (tę), (która wyjdzie) pierwsza, rybę weź, i otwarłszy usta jej znajdziesz stater*. Ten wziąwszy, daj im za mnie i ciebie. [* Równy czterem drachmom.]


text:
i powiedział: Amen mówię wam, jeśli nie zawrócicie i (nie) staniecie się jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebios.


text:
Który zaś przywiódłby do obrazy jednego (z) małych tych wierzących we mnie, jest pożyteczne mu, żeby zawieszony został kamień młyński ośli wokół szyi jego i utopiony został na przestworzu morza.


text:
Biada światu przez obrazy*. Koniecznością bowiem (przyjście) obrazy*, lecz biada - człowiekowi, przez którego obraza* przychodzi. [* Zgorszenia.]


text:
Jeśli zaś ręka twa lub stopa twa wiedzie do obrazy cię, wytnij ją i rzuć od ciebie. Lepiej* ci jest wejść w życie kalekim lub chromym, niż dwie ręce lub dwie stopy mając zostać rzuconym w ogień wieczny. [* Dosłownie "dobrze".]


text:
I jeśli oko twe wiedzie do obrazy cię, wyrwij je i rzuć od ciebie. Lepiej* ci jest jednookim do życia wejść, niż dwoje oczu mając zostać rzuconym w Gehennę ognia. [* Dosłownie "dobrze".]


text:
Patrzajcie, nie zlekceważylibyście jednego (z) małych tych. Mówię bowiem wam, że zwiastunowie ich w niebiosach przez cały (czas) patrzą (na) oblicze Ojca mego w niebiosach.


text:
Co wam wydaje się? Gdyby (miał)* jakiś człowiek sto owiec i zabłąkałaby się jedna z nich, czyż nie opuści dziewięćdziesięciu dziewięciu na górach i ruszywszy (nie) poszuka błąkającej się? [* Dosłownie "stałoby się mu".]


text:
I gdyby (miał)* znaleźć ją, amen mówię wam, że raduje się z tej bardziej niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu nie zabłąkanych.


text:
Tak nie jest wolą Ojca mego w niebiosach, aby zginął jeden (z) małych tych. [* Dosłownie "stałoby się mu".]


text:
Jeśli zaś zgrzeszyłby [przeciw tobie] brat twój, pójdź upomnij go pomiędzy tobą a nim samym. Jeśli cię posłuchałby, zyskałeś brata twego.


text:
Jeśli zaś nie posłuchałby, zabierz z tobą jeszcze jednego lub dwóch, aby na ustach dwóch świadków lub trzech stanęła cała sprawa.


text:
Jeśli zaś nie posłuchałby ich, powiedz (społeczności) zwołanych*. Jeśli zaś i (społeczności) zwołanych* nie posłuchałby, niech będzie ci jak poganin i poborca. [* Kościół jako lokalne zgromadzenie, gmina.]


text:
Amen mówię wam, jakie (rzeczy) związalibyście na ziemi, (będą) związane w niebie, i jakie (rzeczy) rozwiązalibyście na ziemi, (będą) rozwiązane w niebie.


text:
Znów [amen] mówię wam, że jeśli dwaj zgodziliby się* z was na ziemi co do wszelkich spraw, (co do których) prosiliby, stanie się im u Ojca mego w niebiosach. [* Dosłownie "współbrzmieliby", "uzgodniliby poglądy".]


text:
Wtedy podszedłszy Piotr powiedział mu: Panie, ilekroć zgrzeszy przeciw mnie brat mój i odpuszczę mu? Aż do siedmiukroć?


text:
Dla tego podobne stało się królestwo niebios człowiekowi, królowi, który chciał rozliczyć* (rachunek) ze sługami jego. [* Uregulować.]


text:
(Gdy zaczął) zaś on rozliczać*, przyprowadzony został mu jeden winien dziesięć tysięcy talentów. [* Regulować.]


text:
Nie (miał gdy) zaś on (z czego) oddać, kazał go pan sprzedać*, i żonę i dzieci i wszystko, ile ma, i (by zostało oddane). [* Dosłowniej "(aby) on zostać sprzedanym".]


text:
Wyszedłszy zaś sługa ów znalazł jednego (ze) współsług jego, który winny był mu sto denarów, i chwyciwszy go dusił, mówiąc: Oddaj, jeśli coś winny jesteś.


text:
Zobaczywszy więc współsłudzy jego (co się stało), zasmucili się bardzo i przyszedłszy, wyjaśnili panu swojemu wszystko, (co się stało).


text:
Wtedy przywoławszy do siebie go pan jego mówi mu: Sługo zły, całą powinność tamtą odpuściłem ci, skoro poprosiłeś mnie.


text:
I stało się, kiedy zakończył Jezus słowa te, przeniósł się z Galilei i przyszedł w granice Judei poza Jordan.


text:
I podeszli do niego faryzeusze próbując go i mówiąc: Czy dozwolone jest człowiekowi oddalić żonę jego dla każdej* przyczyny? [* Sens "jakiejkolwiek".]


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Czy nie odczytaliście, że: Stwarzający od początku męskim i żeńskim uczynił ich?


text:
I rzekł: Ze względu na to pozostawi człowiek ojca i matkę i złączy się z* żoną jego, i będą dwoje w ciele jednym. [* Dosłownie "sklei się".]


text:
Tak że już nie są dwoje, ale ciało jedno. Co więc Bóg sprzągł*, człowiek nie niech rozdziela. [* Razem zaprzągł, pod jednym jarzmem.]


text:
Mówi im, że Mojżesz z powodu twardości serca waszego pozwolił wam oddalić żony wasze, od początku zaś nie stało się tak.


text:
Mówię zaś wam, że który oddaliłby żonę jego, nie z powodu rozpusty, i poślubiłby inną. cudzołoży*. [* Wiele rękopisów dodaje jeszcze: "i odesłaną poślubiający cudzołoży" lub podobnie.]


text:
Mówią mu uczniowie [jego]: Jeśli tak(a) jest odpowiedzialność człowieka z żoną, nie pożyteczne jest ożenić się.


text:
Są bowiem eunuchowie, którzy z brzucha matki narodzili się tak, i są eunuchowie, którzy eunuchami zostali przez ludzi, i są eunuchowie, którzy eunuchami zrobili sami siebie z powodu królestwa niebios. Mogący iść (za tym) niech idzie.


text:
Wtedy przyniesione zostały mu dzieci, aby ręce nałożył na nie i pomodlił się. Zaś uczniowie skarcili ich.


text:
Zaś Jezus powiedział: Dopuśćcie - dzieci i nie zabraniajcie im przyjść do mnie, bowiem takich jest królestwo niebios.


text:
I oto jeden podszedłszy (do) niego powiedział: Nauczycielu, co dobrego mam uczynić, (abym) miał życie wieczne?


text:
On zaś powiedział mu: Dlaczego mnie pytasz o dobre? Jeden jest dobry. Jeśli zaś chcesz do życia wejść, strzeż przykazań.


text:
Mówi mu: Jakich? Zaś Jezus powiedział: - Nie będziesz zabijał, Nie będziesz cudzołożył, Nie będziesz kradł, Nie będziesz kłamliwie świadczył,


text:
Rzekł mu Jezus: Jeśli chcesz doskonały być, odejdź, sprzedaj twój dobytek i daj biednym, i będziesz miał skarb w niebiosach, i chodźże towarzysz mi.


text:
Znów zaś mówię wam, wykonalniejsze jest wielbłądowi przez otwór igły przejść, niż bogatemu wejść do królestwa Boga.


text:
Wtedy odpowiadając Piotr rzekł mu: Oto my opuściliśmy wszystko i zaczęliśmy-towarzyszyć ci. Co zatem będzie nam?


text:
Zaś Jezus powiedział im: Amen mówię wam, że wy, (którzy) zaczęliście towarzyszyć mi, przy odrodzeniu*, kiedy zasiądzie Syn Człowieka na tronie chwały jego, zasiądziecie i wy na dwunastu tronach, sądząc dwanaście plemion Izraela. [* "Przy ponownym staniu się".]


text:
I każdy, który opuścił domy, lub braci, lub siostry, lub ojca, lub matkę*, lub dzieci, lub pola ze względu na imię me, stokrotnie więcej weźmie i życie wieczne odziedziczy. [* Część rękopisów dodaje "lub żonę".]


text:
Podobne bowiem jest królestwo niebios człowiekowi panu domu, który wyszedł zaraz rano wynająć pracowników do winnicy jego.


text:
Zgodziwszy się* zaś z pracownikami za denara dzień, wysłał ich do winnicy jego. [* Dosłownie "współbrzmieliby", "uzgodniliby poglądy".]


text:
Koło zaś jedenastej wyszedłszy znalazł innych stojących i mówi im: Dlaczego tu staliście cały dzień bezczynni?


text:
(Gdy wieczór) zaś (stał się), mówi pan winnicy zarządcy jego: Zawołaj pracowników i oddaj im zapłatę, zacząwszy od ostatnich aż do pierwszych.


text:
mówiąc: Ci ostatni jedną godzinę (przepracowali) i równych nam ich uczyniłeś: (tym), (którzy znieśli) - ciężar dnia i upał.


text:
On zaś odpowiadając jednemu (z) nich rzekł: Kolego*, nie krzywdzę cię. Czyż nie (na)-denara zgodziłeś się ze mną? [* Sposób zwracania się do osoby bliżej nie znanej niższego stanu.]


text:
[Czy] nie jest dozwolone mi, co chcę uczynić z moimi? Czy oko twe złe* jest, że ja dobry jestem? [* Tzn. "czy zazdrościsz".]


text:
I wchodząc Jezus ku Jerozolimie wziął ze sobą dwunastu [uczniów] na osobności i w drodze powiedział im:


text:
Oto wchodzimy ku Jerozolimie i Syn Człowieka wydany będzie arcykapłanom i uczonym w piśmie, i zasądzą go (na) śmierć,


text:
i wydadzą go narodom* na wykpienie i wybatożenie i ukrzyżowanie, i trzeciego dnia podniesie się. [* Poganom.]


text:
On zaś powiedział jej: Co chcesz? Mówi mu: Powiedz, żeby siedli ci dwaj synowie moi jeden po prawicy twej i jeden po lewicy twej w królestwie twym.


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł: Nie wiecie, co prosicie dla siebie. Możecie wypić kielich, który ja mam pić? Mówią mu: Możemy.


text:
Mówi im: Wprawdzie kielich mój pić będziecie, lecz siąść po prawicy mej i po lewicy nie jest moje [to] dać, ale którym przygotowane jest przez Ojca mego.


text:
Zaś Jezus przywoławszy do siebie ich powiedział: Wiecie, że panujący nad narodami panują przemocą im i wielcy dają odczuć władzę (nad) nimi.


text:
Jak właśnie Syn Człowieka nie przyszedł być obsługiwanym, ale usłużyć i dać życie jego, okup za wielu.


text:
I oto dwóch ślepych siedzących przy drodze, usłyszawszy że Jezus przechodzi, krzyknęli mówiąc: Zlituj się (nad) nami, [Panie,] Synu Dawida.


text:
Zaś tłum skarcił ich, aby zamilkli. Oni zaś więcej zaczęli krzyczeć mówiąc: Zlituj się (nad) nami, Panie, Synu Dawida.


text:
I kiedy zbliżyli się do Jerozolimy i przyszli do Betfage do Góry Oliwek, wtedy Jezus wysłał dwóch uczniów,


text:
mówiąc im: Ruszajcie do wsi naprzeciw was, i zaraz znajdziecie oślicę uwiązaną i oślę* z nią. Odwiązawszy przyprowadźcie mi. [* Źrebię.]


text:
Powiedzcie córce Syjonu: Oto król twój przychodzi do ciebie, łagodny i zasiadający na ośle. i na oślęciu, synu (bydlęcia) spod jarzma.


text:
Zaś bardzo liczny tłum rozesłał swoje szaty na drodze, inni zaś ścinali gałęzie z drzew i słali na drodze.


text:
Zaś tłumy poprzedzające go i towarzyszące krzyczały mówiąc: Hosanna Synowi Dawida. Błogosławiony przychodzący w imię Pana. Hosanna na wysokościach.


text:
I wszedł Jezus do świątyni i wyrzucił wszystkich sprzedających i kupujących w świątyni, i stoły wymieniaczy poprzewracał i ławy sprzedających gołębie.


text:
I mówi im: Napisane jest: Dom mój domem modlitwy nazwany-będzie, wy zaś go czynicie jaskinią rozbójników.


text:
Zobaczywszy zaś arcykapłani i uczeni w piśmie dziwy, które uczynił, i chłopców krzyczących w świątyni i mówiących: Hosanna Synowi Dawida, oburzyli się.


text:
I powiedzieli mu: Słyszysz, co ci mówią? Zaś Jezus mówi im: Tak. Nigdy (nie) odczytaliście, że: Z ust niemowląt i ssących wydoskonaliłeś sobie pochwałę?


text:
I zobaczywszy figę jedną przy drodze, przyszedł do niej i nic (nie) znalazł na niej jeśli nie liście jedynie. I mówi jej: (Niech) już nie z ciebie owoc stanie się na wieki. I uschła od razu figa.


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł im: Amen mówię wam: Jeśli mielibyście wiarę i nie zawahalibyście się, nie tylko to (z) figą uczynicie, ale i jeśli górze tej rzeklibyście: Unieś się i rzuć się w morze, stanie się.


text:
I (gdy przyszedł) (on) do świątyni, podeszli do niego nauczającego arcykapłani i starsi ludu mówiąc: Jaką władzą to czynisz? I kto ci dał władzę tę?


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł im: Spytam was i ja (o) słowo jedno, które jeśli powiedzielibyście mi, i ja wam powiem, jaką władzą to czynię.


text:
Chrzest Jana skąd był? Z nieba czy z ludzi? Oni zaś rozważali wśród siebie mówiąc: Jeśli powiedzielibyśmy ,,Z nieba", powie nam: Dla czego więc nie uwierzyliście mu?


text:
Co zaś wam zdaje się? Człowiek miał synów dwóch. I podszedłszy do pierwszego rzekł: Synu, odejdź, dziś pracuj w winnicy.


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Nie chcę, później zaś odczuwszy żal odszedł.* [* Niektóre rękopisy zamieniają miejscami odpowiedzi synów, a więc w w. 31 mówią "Drugi".]


text:
Podszedłszy zaś (do) drugiego rzekł tak samo. On zaś odpowiadając rzekł: Ja*, panie. I nie odszedł.** [* Sens: "tak, ja, już idę".] [** Niektóre rękopisy zamieniają miejscami odpowiedzi synów, a więc w w. 31 mówią "Drugi".]


text:
Kto z (tych) dwóch uczynił wolę ojca? Mówią: Pierwszy*. Mówi im Jezus: Amen mówię wam, że poborcy i prostytutki wyprzedzają was do królestwa Boga. [* Niektóre rękopisy zamieniają miejscami odpowiedzi synów, a więc w w. 31 mówią "Drugi".]


text:
Przyszedł bowiem Jan do was drogą sprawiedliwości i nie uwierzyliście mu. Zaś poborcy i prostytutki uwierzyli mu. Wy zaś zobaczywszy ani nie odczuliście żalu później, (by) uwierzyć mu.


text:
Innego przykładu posłuchajcie. Człowiek był. pan domu. który zasadził winnicę i ogrodzeniem ją otoczył i wykopał w niej tłocznię i zbudował wieżę, i wynajął ją rolnikom, i odjechał.


text:
Zaś rolnicy, zobaczywszy syna, rzekli w sobie: Ten jest dziedzicem. Chodźcież, zabijmy go i miejmy dziedzictwo jego.


text:
Mówią mu: Złych marnie* wygubi ich i winnicę wynajmie innym rolnikom. którzy oddawać będą mu owoce w porach ich. [* Dosłownie "źle".]


text:
Mówi im Jezus: Nigdy (nie) odczytaliście w Pismach: Kamień, który zdyskwalifikowali* - budujący, ten stał się głowicą narożnika. Przez Pana stało się to i jest godne podziwu w oczach naszych. [* Zbadali i nie zaaprobowali.]


text:
Dla tego mówię wam, że zabrane zostanie od was królestwo Boga i dane zostanie narodowi czyniącemu* owoce jego**. [* Wydającemu.] [** Królestwa.]


text:
[[I (ten) (który upadł) na kamień ten, roztrzaskany zostanie; na którego zaś upadłby, na proch skruszy* go.]] [* Albo "jak kupę plew rozrzuci".]


text:
Znów wysłał inne sługi mówiąc: Powiedzcie zaproszonym: Oto obiad mój przygotowałem, - byki me i tuczne zabite*, i wszystko gotowe. Chodźcież na wesele. [* Albo "ofiarowane" (część ofiar jedzono).]


text:
I wyszedłszy słudzy owi na drogi zgromadzili wszystkich, których znaleźli, złych i dobrych. I zapełniło się wesele leżącymi (przy stole).


text:
Wtedy król powiedział sługom: Związawszy jego nogi i ręce wyrzućcie go w ciemność zewnętrzną. Tam będzie płacz i zgrzyt zębów.


text:
I wysyłają mu uczniów ich z herodianami, mówiąc: Nauczycielu, wiemy, że prawdziwy* jesteś i drogi Boga w prawdzie nauczasz, i nie (troszczysz) (się) o nikogo, nie bowiem patrzysz na oblicze ludzi. [* Szczery, prawdomówny.]


text:
W owym dniu podeszli do niego saduceusze mówiący (że) nie (istnieje) powstanie (z martwych) i zapytali go


text:
mówiąc: Nauczycielu, Mojżesz powiedział: Jeśli ktoś umrze nie mając dziecka, poślubi z powinowactwa brat jego żonę jego i podniesie potomstwo* bratu jego. [* Dosłownie "postawi nasienie".]


text:
Byli zaś u nas siedmiu braci. I pierwszy ożeniwszy się zmarł, i nie mając potomstwa* pozostawił żonę jego bratu jego. [* Dosłownie "nasienia".]


text:
On zaś rzekł mu: Będziesz miłował Pana, Boga twego całym sercem twym i całą duszą twą i całą myślą twą·


text:
I nikt (nie) mógł odpowiedzieć mu słowem, ani nie odważył się (ktokolwiek) od tamtych dni zapytać go jeszcze.


text:
Wszystkie więc, jakie powiedzieliby wam, uczyńcie i strzeżcie, według zaś czynów ich nie czyńcie. Mówią bowiem i nie czynią.


text:
Wiążą zaś ciężary ciężkie [i niemożliwe do noszenia] i nakładają na ramiona ludzi, sami zaś palcem ich nie chcą poruszyć ich.


text:
Wszystkie zaś czyny ich czynią dla (pokazania się) ludziom. Rozszerzają bowiem filakterie ich i powiększają obramowania.


text:
Wy zaś nie dajcie się nazywać ,,Rabbi", jeden bowiem jest wasz nauczyciel, wszyscy zaś wy braćmi jesteście.


text:
Biada zaś wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo zamykacie królestwo niebios przed ludźmi. Wy bowiem nie wchodzicie, ani wchodzącym (nie) dopuszczacie wejść.


text:
Biada wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo obchodzicie morze i suchy ląd (by) uczynić jednego prozelitę, i kiedy stanie się, czynicie go synem Gehenny dwakroć jak wy (sami).


text:
Biada wam, przewodnicy ślepi mówiący: Który przysiągłby na przybytek*, nic (nie) jest; który zaś przysiągłby na złoto** przybytku*, jest zobowiązany. [*"Przybytek" to sam główny budynek świątyni.] [** jego złoto to naczynia i sprzęty służące do ofiar.]


text:
Głupi i ślepi: kto bowiem większy jest: złoto* czy przybytek*, (ten) (który uświęcił) złoto? [*"Przybytek" to sam główny budynek świątyni.]


text:
I: Który przysiągłby na ołtarz, nic (nie) jest; który zaś przysiągłby na dar na nim, jest zobowiązany.


text:
I (ten), (który przysiągł) na przybytek*, przysięga na niego i na zamieszkującego go. [*"Przybytek" to sam główny budynek świątyni.]


text:
Biada wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo dajecie na dziesięcinę miętę i anyżek i kminek, a opuszczacie, (co) większej wagi (z) Prawa, sąd i miłosierdzie i wiarę. To [zaś] należało uczynić i tamtego nie opuszczać.


text:
Biada wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo oczyszczacie (to co) z zewnątrz kielicha i półmiska, z wewnątrz zaś pełne są z grabieży i nieopanowania.


text:
Faryzeuszu ślepy, oczyść najpierw (to co) wewnątrz kielicha, aby stało się i (to co) zewnątrz jego czyste.


text:
Biada wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo jesteście podobni grobom pobielonym, które z zewnątrz wprawdzie pokazują się piękne*, wewnątrz jednak pełne są kości martwych i wszelkiej nieczystości. [* Właściwe z wyglądu.]


text:
Tak i wy z zewnątrz wprawdzie pokazujecie się ludziom sprawiedliwi, wewnątrz jednak jesteście pełni obłudy i nieprawości.


text:
Biada wam, uczeni w piśmie i faryzeusze obłudnicy. bo budujecie groby proroków i przystrajacie grobowce sprawiedliwych:


text:
Dla tego oto ja wysyłam do was proroków i mędrców i uczonych w piśmie. Z tych zabijecie i ukrzyżujecie, i z tych wybatożycie w synagogach waszych, i ścigać będziecie z miasta do miasta,


text:
żeby przyszła na was cała krew sprawiedliwa wylana na ziemię, od krwi Abla sprawiedliwego aż do krwi Zachariasza, syna Barachiasza. którego zabiliście pomiędzy przybytkiem i ołtarzem.


text:
Jeruzalem, Jeruzalem, zabijające proroków i kamienujące wysłanych do niego, ilekroć chciałem zebrać dzieci twe, którym to sposobem kura* zbiera pisklęta jej pod skrzydła, i nie chcieliście. [* Albo w ogóle ptak.]


text:
Mówię bowiem wam, nie mnie ujrzycie od teraz aż powiecie: Błogosławiony przychodzący w imieniu Pana.


text:
On zaś odpowiadając rzekł im: Czyż nie widzicie tego wszystkiego? Amen mówię wam: nie - pozostanie tu kamień na kamieniu, który nie będzie obalony.


text:
(Kiedy siedział) zaś on na Górze Oliwek, podeszli do niego uczniowie na osobności mówiąc: Powiedz nam, kiedy to będzie i co znakiem twojego przybycia i spełnienia się wieków?


text:
Macie zaś słyszeć-(o) wojnach i słuchy wojen; patrzajcie, nie dawajcie się zastraszyć. Ma bowiem stać się, ale jeszcze nie jest koniec.


text:
Podniesie się bowiem naród na naród i królestwo na królestwo, i będą głody i trzęsienia po miejscach.


text:
Wtedy wydawali będą was na ucisk i zabijali będą was, i będziecie nienawidzeni przez wszystkie - narody z powodu - imienia mego.


text:
I wtedy przywiedzeni zostaną do obrazy liczni, i jedni drugich wydawać będą, i znienawidzą jedni drugich.


text:
I z powodu - pomnożenia się bezprawia ochłodzi się* miłość wielu. [* Etymologicznie jakby "zostanie wywiana, ochłodzona wiatrem".]


text:
I głoszona będzie ta dobra nowina (o) królestwie w całym świecie zamieszkałym na świadectwo wszystkim narodom, i wtedy nadejdzie koniec.


text:
Kiedy więc ujrzycie obrzydliwość spustoszenia, (co) powiedziane przez Daniela proroka, postawioną w miejscu świętym, odczytujący niech zauważa,


text:
Będzie bowiem wtedy ucisk wielki, jaki nie stał się od początku świata aż do teraz, ani nie stanie się.


text:
I jeśli nie zostałyby skrócone dni owe, nie uratowałoby się wszelkie ciało. Z powodu jednak wybranych skrócone zostaną dni owe.


text:
Podniosą się bowiem kłamliwi pomazańcy i kłamliwi prorocy. i dawać będą znaki wielkie i dziwy. tak żeby zwieść. jeśli możliwe, i wybranych.


text:
Gdyby więc powiedzieli wam: Oto na pustkowiu jest, nie wychodźcie. Oto w wewnętrznych pokojach, nie wierzcie.


text:
Jako bowiem błyskawica wychodzi od wschodu i pokazuje się aż do zachodu, tak będzie przybycie Syna Człowieka.


text:
Zaraz zaś po ucisku dni owych: słońce pogrąży się w ciemności, i księżyc nie da blasku jego, i gwiazdy spadać będą z nieba, i moce niebios zostaną zachwiane.


text:
I wtedy pokaże się znak Syna Człowieka na niebie. i wtedy uderzać się będą (w piersi) wszystkie plemiona ziemi, i zobaczą Syna Człowieka przychodzącego na chmurach nieba z mocą i chwałą wielką.


text:
I wyśle zwiastunów jego z trąbą wielką, i zbiorą wybranych jego z czterech wiatrów, od skrajów niebios aż do skrajów* ich. [* Tzn. od jednego skraju do drugiego.]


text:
Od zaś figi nauczcie się przykładu: kiedy już gałąź jego stanie się miękka i liście wytworzy, poznajecie, że blisko lato.


text:
o zaś dniu owym i godzinie nikt (nie) wie, ani zwiastunowie niebios ani Syn, jeśli nie Ojciec jedyny.


text:
Jak bowiem byli w dniach [owych] przed potopem jedzący i pijący, żeniący się i za mąż wydawane. aż do tego dnia, (kiedy) wszedł Noe do arki.


text:
To zaś poznajcie, że jeśli wiedziałby pan domu o jakiej straży* złodziej przychodzi, czuwałby i nie pozwoliłby włamać się do domu jego. [* Pora nocy.]


text:
Kto zatem jest wiernym sługą i rozsądnym, którego ustanowił pan nad niewolnikami domu jego, (aby) dać im pokarm w porę?


text:
I rozpołowi* go i udział jego z obłudnikami położy. Tam będzie płacz i zgrzyt zębów. [* Może "oddzieli".]


text:
Wtedy podobne stanie się królestwo niebios dziesięciu dziewicom, które wziąwszy lampy swoje wyszły na spotkanie pana młodego*.[* Niektóre rękopisy dodają "i panny młodej"]


text:
Odpowiedziały zaś rozsądne mówiąc: Coby nie nie wystarczyło nam i wam, idźcie raczej do sprzedających i kupcie sobie.


text:
(Gdy odeszły) zaś (one) kupić, przyszedł pan młody i gotowe weszły z nim w wesele, i zamknięte zostały drzwi.


text:
I temu dał pięć talentów, temu zaś dwa, temu zaś jeden, każdemu według własnych (możliwości), i odjechał. Zaraz* [* "Zaraz" może też należeć do zdania poprzedniego.]


text:
wyruszywszy, (ten) pięć talentów (co wziął), zaczął działać* nimi i zyskał inne pięć. [* Sens: "obracał nimi" (w handlu).]


text:
I podszedłszy (ten) pięć talentów (co wziął), przyniósł inne pięć talentów mówiąc: Panie, pięć talentów mi przekazałeś, spójrz, inne pięć talentów zyskałem.


text:
Rzekł mu pan jego: Dobrze, sługo dobry i wierny, w małych byłeś wierny, nad wieloma cię ustanowię. Wejdź do radości pana twego.


text:
Podszedłszy [zaś] i (ten co) dwa talenty, powiedział: Panie, dwa talenty mi przekazałeś: spójrz, inne dwa talenty zyskałem.


text:
Podszedłszy zaś i (ten co) jeden talent (który wziął), powiedział: Panie, poznawszy cię, że twardy jesteś człowiek, żnący, gdzie nie siałeś, i zbierający, skąd nie rozsypałeś.


text:
Odpowiadając zaś pan jego rzekł mu: Zły sługo i gnuśny, wiedziałeś, że żnę, gdzie nie posiałem, i zbieram, skąd nie rozsypałem.


text:
Trzeba było ci więc złożyć srebrniki me bankierom i przyszedłszy ja dostałbym* moje z odsetkiem. [* Przyniosłyby mi.]


text:
Kiedy zaś przyjdzie Syn Człowieka w chwale jego i wszyscy zwiastunowie z nim, wtedy usiądzie na tronie chwały jego.


text:
I zebrane zostaną przed nim wszystkie - narody i oddzieli ich jednych od drugich jak pasterz oddziela owce od kozłów.


text:
Wtedy powie król tym po prawicy jego: Chodźcież, pobłogosławieni Ojca mego, odziedziczcie przygotowane wam królestwo od założenia świata.


text:
Zgłodniałem bowiem i daliście mi zjeść, zapragnąłem i napoiliście mnie, obcy byłem i przyjęliście* mnie, [* Przyjąć do grupy, razem ugościć.]


text:
nagi i odzialiście mnie, zachorowałem i nawiedziliście mnie, w strażnicy byłem i przyszliście do mnie.


text:
Wtedy odpowiedzą mu sprawiedliwi mówiąc: Panie, kiedy cię zobaczyliśmy zgłodniałego i nakarmiliśmy, lub spragnionego i napoiliśmy?


text:
Kiedy zaś cię zobaczyliśmy obcego i przyjęliśmy*. lub nagiego i odzialiśmy? [* Przyjąć do grupy, razem ugościć.]


text:
I odpowiadając król powie im: Amen mówię wam, ile uczyniliście jednemu (z) tych braci mych najmniejszych, mnie uczyniliście.


text:
Wtedy powie i tym po lewicy: Ruszajcie ode mnie przeklęci w ogień wieczny przygotowany oszczercy i zwiastunom jego.


text:
obcy byłem i nie przyjęliście* mnie, nagi i nie odzialiście mnie, chory i w strażnicy i nie nawiedziliście mnie. [* Przyjąć do grupy, razem ugościć.]


text:
Wtedy odpowiedzą i oni mówiąc: Panie, kiedy cię zobaczyliśmy zgłodniałego lub spragnionego, lub obcego, lub nagiego, lub chorego, lub w strażnicy i nie usłużyliśmy ci?


text:
Wtedy odpowie im mówiąc: Amen mówię wam, ile nie uczyniliście jednemu (z) tych najmniejszych, ani mi (nie) uczyniliście.


text:
podeszła do niego kobieta mająca alabaster pachnidła bardzo cennego i wylała na głowę jego leżącego.


text:
Poznawszy zaś Jezus powiedział im: Dlaczego trudności przydajecie kobiecie? Czyn bowiem dobry zdziałała dla mnie.


text:
Wylawszy* bowiem ta pachnidło to na ciało me, na pogrzebanie mi uczyniła. [* Dosłownie "rzuciwszy".]


text:
Amen mówię wam, gdzie głoszona będzie dobra nowina ta w całym świecie, opowiadane będzie i co uczyniła ta, na pamięć (o) niej.


text:
Zaś pierwszego Przaśników podeszli uczniowie (do) Jezusa mówiąc: Gdzie chcesz. byśmy przygotowali ci zjeść Paschę?


text:
On zaś rzekł: Odejdźcie do miasta do tego a tego i powiedzcie mu: Nauczyciel mówi: Pora ma blisko jest. U ciebie czynię Paschę z uczniami mymi.


text:
Wprawdzie Syn Człowieka odchodzi jako jest napisane o nim, biada jednak człowiekowi owemu, przez którego Syn Człowieka jest wydawany. Lepiej* było (by) mu jeśli nie urodził(by) się człowiek ów. [* Dosłownie "dobrze".]


text:
(Gdy jedli) zaś oni, wziąwszy Jezus chleb i pobłogosławiwszy połamał i dawszy uczniom powiedział: Weźcie, zjedzcie, to jest ciało me.


text:
Mówię zaś wam, nie - wypiję od teraz z tego plonu winorośli aż do dnia owego, kiedy go pić będę z wami nowy w królestwie - Ojca mego.


text:
Wtedy mówi im Jezus: Wszyscy wy doznacie urazy co do mnie w noc tę, napisane jest bowiem: Porażę pasterza. i rozproszone zostaną owce trzody.


text:
Odpowiadając zaś Piotr rzekł mu: Jeśli wszyscy doznają urazy co do ciebie, ja nigdy (nie) doznam urazy.


text:
Mówi mu Piotr: Choćby trzeba było mi z tobą umrzeć, nie (nigdy) ciebie wyprę się. Podobnie i wszyscy uczniowie powiedzieli.


text:
Wtedy przychodzi z nimi Jezus na teren nazywany Getsemani, i mówi uczniom: Usiądźcie (tu), aż odszedłszy tam pomodlę się.


text:
I naprzód poszedłszy trochę upadł na twarz jego modląc się i mówiąc: Ojcze mój, jeśli możliwe jest, (niech)-przejdzie z dala ode mnie kielich ten. Lecz nie jak ja chcę, ale jak ty.


text:
I przychodzi do uczniów i znajduje ich śpiących i mówi Piotrowi: Tak nie mieliście siły jedną godzinę czuwać ze mną?


text:
Czuwajcie i módlcie się. aby nie weszliście w doświadczanie. Wprawdzie duch ochoczy, jednak ciało słabe.


text:
Znów po (raz) drugi odszedłszy zaczął modlić się mówiąc: Ojcze mój, jeśli nie może to przejść, aby nie go piłem, niech się stanie wola twa.


text:
I opuściwszy ich znów odszedłszy zaczął modlić się po (raz)-trzeci, to samo słowo powiedziawszy znowu.


text:
Wtedy przychodzi do uczniów i mówi im: Spicie w końcu i spoczywacie? Oto zbliżyła się godzina i Syn Człowieka wydawany jest w ręce grzeszników.


text:
I jeszcze (gdy on) (mówił), oto Juda, jeden (z) dwunastu przyszedł i z nim tłum liczny z mieczami i kijami od arcykapłanów i starszych ludu.


text:
Zaś Jezus powiedział mu: Towarzyszu, na co przybywasz? Wtedy podszedłszy narzucili ręce na Jezusa i chwycili go.


text:
I oto jeden (z tych co) z Jezusem, wyciągnąwszy rękę wydobył miecz jego i rażąc sługę arcykapłana pozbawił go ucha.


text:
Wtedy mówi mu Jezus: Wróć miecz twój na miejsce jego. Wszyscy bowiem, (którzy wzięli) miecz, od miecza będą wygubieni.


text:
Czy wydaje ci się, że nie mogę poprosić Ojca mego, i postawi przy mnie zaraz więcej niż dwanaście legionów zwiastunów?


text:
W ową godzinę powiedział Jezus tłumom: Jak na rozbójnika wyszliście z mieczami i kijami ująć mnie? Co dzień w świątyni siedziałem nauczając i nie chwyciliście mnie.


text:
To zaś całe stało się. aby wypełniły się pisma proroków. Wtedy uczniowie wszyscy opuściwszy go uciekli.


text:
(Ci) zaś, (którzy-chwycili) Jezusa, odprowadzili do Kajfasza, arcykapłana, gdzie uczeni w piśmie i starsi zebrali się.


text:
Zaś Piotr towarzyszył mu z daleka aż do - dziedzińca - arcykapłana i wszedłszy wewnątrz siedział z posługaczami zobaczyć - koniec.


text:
Zaś arcykapłani i sanhedryn cały szukali kłamliwego świadectwa przeciw Jezusowi, żeby go (uśmiercić).


text:
Zaś Jezus milczał. I arcykapłan powiedział mu: Zaprzysięgam cię na Boga żyjącego, aby nam powiedziałeś, czy ty jesteś Pomazaniec, Syn Boga.


text:
Mówi mu Jezus: Ty powiedziałeś. Lecz mówię wam: od teraz zobaczycie Syna Człowieka siedzącego po prawicy mocy i przychodzącego na chmurach nieba.


text:
Wtedy arcykapłan rozdarł szaty jego mówiąc: Zbluźnił! Cóż jeszcze potrzebę mamy świadków? Oto teraz usłyszeliście bluźnierstwo.


text:
Zaś Piotr siedział zewnątrz na dziedzińcu. I podeszła do niego jedna służebna, mówiąc: I ty byłeś z Jezusem (z) Galilei.


text:
Po małej (chwili) zaś podchodząc stojący powiedzieli Piotrowi: Prawdziwie i ty z nich jesteś, i bowiem wymowa twa jawnym cię czyni.


text:
I przypomniał sobie Piotr słowo Jezusa, (który powiedział), że: Zanim kogut (zapieje), trzykroć wyprzesz się mnie. I wyszedłszy na zewnątrz zapłakał gorzko.


text:
(Gdy poranek) zaś stał się, naradę (podjęli) wszyscy arcykapłani i starsi ludu przeciw Jezusowi, żeby uśmiercić go.


text:
Wtedy zobaczywszy Juda, (ten) wydający go, że został zasądzony, pożałowawszy zwrócił trzydzieści srebrników arcykapłanom i starszym,


text:
mówiąc: Zgrzeszyłem wydawszy krew niewinną. Oni zaś powiedzieli: Co to do nas? Ty (sam) byś patrzał.


text:
I cisnąwszy srebrniki ku przybytkowi* oddalił się i odszedłszy powiesił się**.[* Według części rękopisów w samym głównym gmachu świątyni, przybytku.] [** Dosłownie "zadusił siebie".]


text:
Zaś arcykapłani wziąwszy srebrniki powiedzieli: Nie jest dozwolone rzucić je do skarbony, skoro oszacowaniem krwi są.


text:
Wtedy wypełniło się, (co) zostało powiedziane przez Jeremiasza proroka mówiącego: I wzięli trzydzieści srebrników, szacunek (za tego) oszacowanego, który* oszacowany został przez synów Izraela, [* Może być "które" (o polu).]


text:
Zaś Jezus postawiony został przed namiestnikiem. I zapytał go namiestnik mówiąc: Ty jesteś król Judejczyków? Zaś Jezus rzekł: Ty mówisz.


text:
I nie odpowiedział mu w ani jednej sprawie*, tak że (dziwił się) namiestnik bardzo. [* Na ani jedno słowo.]


text:
(Gdy zgromadzili się) więc oni, powiedział im Piłat: Kogo chcecie, uwolnię wam, [Jezusa Barabasza, czy Jezusa zwanego Pomazańcem?


text:
(Gdy siedział) zaś on na trybunie, wysłała do niego żona jego mówiąc: Nic tobie i sprawiedliwemu temu, wiele bowiem wycierpiałam dziś we śnie z powodu jego.


text:
Odpowiadając zaś namiestnik rzekł im: Kogo chcecie z tych dwóch uwolnię wam. Oni zaś rzekli: Barabasza.


text:
Mówi im Piłat: Co więc uczynię Jezusowi zwanemu Pomazańcem? Mówią wszyscy: Niech będzie ukrzyżowany.


text:
Zobaczywszy zaś Piłat, że nic (nie) pomaga, ale więcej zamęt staje się, wziąwszy wodę obmył sobie ręce naprzeciw tłumu mówiąc: Niewinny jestem od krwi tej, wy patrzeć będziecie.


text:
I splótłszy wieniec z cierni nałożyli na głowę jego i trzcinę w prawicę jego, i upadłszy na kolana przed nim wyszydzili go mówiąc: (Witaj), królu Judejczyków.


text:
I kiedy wyszydzili go, rozebrali go (z) płaszcza i wdziali na niego szaty jego, i odprowadzili go na ukrzyżowanie.


text:
Wychodząc zaś znaleźli człowieka, Cyrenejczyka imieniem Szymon; tego przymusili, żeby poniósł krzyż jego.


text:
i mówiąc: Obalający przybytek i w trzy dni budujący. uratuj siebie. jeśli synem jesteś Boga, [i] zejdź z krzyża.


text:
Innych uratował, sam siebie nie może uratować. Królem Izraela jest, niech zejdzie teraz z krzyża i uwierzymy w niego.


text:
Koło zaś dziewiątej godziny wykrzyknął Jezus głosem wielkim mówiąc: Eli, Eli, lema sabachthani? To jest: Boże mój, Boże mój, czemu mnie pozostawiłeś?


text:
I oto zasłona przybytku rozdarła się od góry aż do dołu na dwoje i ziemia zatrzęsła się i skały rozłamały się.


text:
i wyszedłszy z grobowców po podniesieniu się jego weszły do świętego miasta i stały się widzialne licznym.


text:
Zaś setnik i z nim strzegący Jezusa zobaczywszy - trzęsienie i (to), (co stało się), przestraszyli się bardzo, mówiąc: Prawdziwie Boga synem był ten.


text:
(Gdy wieczór) zaś (stał się), przyszedł człowiek bogaty z Arymatei, imieniem Józef, który i sam został uczyniony uczniem (przez) Jezusa.


text:
i położył je w nowym jego grobowcu, który wyciosał w skale, i zatoczywszy kamień wielki (na) otwór wejściowy grobowca odszedł.


text:
mówiąc: Panie, przypomnieliśmy sobie, że ów zwodziciel rzekł jeszcze żyjąc: Po trzech dniach podnoszę się.


text:
Każ więc, (aby został zabezpieczony) grób aż do trzeciego dnia, coby nie przyszedłszy uczniowie jego (nie) ukradli go i powiedzieli ludowi: Podniósł się z martwych. I będzie ostatnie zwiedzenie gorsze (od) pierwszego.


text:
(Późno) zaś (po)-szabacie, świtającego (dnia) ku pierwszemu tygodnia, przyszła Mariam Magdalena i inna Maria obejrzeć grób.


text:
I oto trzęsienie stało się wielkie, zwiastun bowiem Pana zstąpiwszy z nieba i podszedłszy odtoczył kamień i usiadł na nim.


text:
Odpowiadając zaś zwiastun rzekł kobietom: Nie bójcie się wy, wiem bowiem, że Jezusa ukrzyżowanego szukacie.


text:
I szybko wyruszywszy powiedzcie uczniom jego, że: Podniósł się z martwych, i oto poprzedza was do Galilei. tam go zobaczycie. Oto powiedziałem wam.


text:
I oto Jezus wyszedł naprzeciw im mówiąc: (Witajcie). One zaś podszedłszy chwyciły się jego stóp i pokłoniły się mu.


text:
Wtedy mówi im Jezus: Nie bójcie się. Odejdźcie, oznajmijcie braciom mym, aby odeszli do Galilei i tam mnie zobaczą.


text:
(Gdy wyruszały) zaś (one), oto jacyś (ze) straży przyszedłszy do miasta oznajmili arcykapłanom wszystko, (co stało się).


text:
Oni zaś wziąwszy srebrniki uczynili, jak zostali nauczeni. I rozpowiedziane zostało słowo to u Judejczyków aż do (tego) dzisiaj [dnia],


text:
Wyruszywszy więc czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Świętego Ducha,


text:
nauczając ich strzec wszystkich (rzeczy) jakie przykazałem wam. I oto ja z wami jestem wszystkie dni aż do spełnienia się wieku.


text:
Jako jest napisane w Izajaszu proroku: Oto wysyłam zwiastuna* mego przed obliczem twym, który uładzi** drogę twą; [* Wysłannik, albo zwiastun, "anioł", byt niebieski.] [** Wyszykuje, przygotuje.]


text:
Był* Jan chrzczący** na pustkowiu i głoszący chrzest*** zmiany myślenia na uwolnienie (od) grzechów. [* Dosłownie "stał się, pojawił".][** Chrzciciel.] [*** Oznacza specjalne zanurzenie religijne, czyli chrzest.]


text:
I wychodziła do niego cała judejska kraina i Jerozolimczycy wszyscy, i byli zanurzani przez niego w Jordanie rzece, wyznający*.] grzechy ich. [* Wygłaszając je (publicznie)


text:
I był Jan odziany włosami wielbłąda i pasem skórzanym wokół biodra jego, i jedzący szarańcze i miód dziki*.[* Polny.]


text:
I głosił mówiąc: Przychodzi silniejszy (ode) mnie za mną, którego nie jestem wart* schyliwszy się rozwiązać rzemień - sandałów jego. [* Odpowiedni.]


text:
I stało się w tamtych dniach, przyszedł Jezus z Nazaretu (w) Galilei, i został zanurzony w Jordanie przez Jana.


text:
I zaraz wychodząc* z wody zobaczył rozdarte niebiosa i Ducha jak gołąb schodzącego na niego. [* Podchodząc w górę, czyli na brzeg.]


text:
I był na pustkowiu czterdzieści dni doświadczany przez Szatana, i był ze zwierzętami, i zwiastunowie służyli mu.


text:
i mówiąc, że: Wypełniła się pora i zbliżyło się królestwo Boga; zmieniajcie myślenie i wierzcie w dobrą nowinę.


text:
I przechodząc obok morza Galilei zobaczył Szymona i Andrzeja, brata Szymona, zarzucających w morze, byli bowiem rybakami.


text:
I poszedłszy dalej trochę zobaczył Jakuba, (tego) Zebedeusza, i Jana brata jego, i ich w łodzi naprawiających* sieci. [* Doprowadzający do porządku.]


text:
I wchodzą do Kafarnaum. I zaraz (w) szabat* wszedłszy do synagogi nauczał. [*Dosłownie "szabatami".]


text:
I zdumiewali się z powodu nauki jego, był bowiem nauczający ich jak władzę mający i nie jak uczeni w piśmie.


text:
mówiąc: Co nam i tobie, Jezusie Nazareński? Przyszedłeś zgubić nas? Znam cię kto jesteś, święty Boga.


text:
I (zaczęli ) dziwić się wszyscy, tak że dociekali razem (między) sobą mówiąc: Co jest to? Nauka nowa z władzą; i duchom nieczystym nakazuje i są posłuszne mu.


text:
I wyszedł słuch* (o) nim zaraz wszędzie na całą przyległą część - Galilei. [* Rozeszły się słuchy o tym.]


text:
(Gdy) wieczór zaś (stał się), kiedy zaszło słońce, nieśli do niego wszystkich źle mających się i opętanych.


text:
I uleczył licznych źle mających się (z powodu) rozmaitych chorób, i demony liczne wyrzucił; i nie dopuścił mówić demonom, że znały go.


text:
I mówi im: Idźmy* gdzie indziej do znajdujących się bliżej miasteczek, aby i tam głosiłem. Na to bowiem wyszedłem. [* Prowadźmy.]


text:
I przychodzi do niego trędowaty prosząc go [i na kolana padając], i mówiąc mu, że: Jeżeli zechciałbyś, możesz mnie oczyścić.


text:
I zlitowawszy się* wyciągnąwszy rękę jego dotknął i mówi mu: Chcę, zostań oczyszczony. [* Niektóre rękopisy mają inaczej: "rozgniewawszy się".]


text:
I ostro upomniawszy* go, zaraz wyrzucił go. [* Wzgląd na oryginał semicki pozwala też tłumaczyć "wzburzony" (wewnętrznie).]


text:
I mówi mu: Patrzaj nikomu nic (nie) powiedziałbyś, ale odejdź, siebie pokaż kapłanowi i ofiaruj za oczyszczenie twe, co nakazał Mojżesz, na świadectwo im.


text:
On zaś wyszedłszy zaczął głosić wiele i rozpowiadać słowo*, tak że już nie on (mógł) jawnie do miasta wejść, ale zewnątrz na pustych miejscach był. I przychodzili do niego zewsząd. [* Wydarzenie, historię.]


text:
I nie mogąc przynieść mu z powodu tłumu odkryli* dach, gdzie był, i wyłupawszy zsuwają matę, gdzie paralityk leżał. [* "Oddaszyli".]


text:
I zaraz poznawszy Jezus duchem jego, że tak rozważają w sobie, mówi im: Dlaczego takie rozważacie w sercach waszych?


text:
Co jest wykonalniejsze*, powiedzieć paralitykowi: Odpuszczają się twoje grzechy, czy powiedzieć: Podnieś się i zabierz matę twą i chodź? [* Mniej trudu kosztujące, łatwiejsze.]


text:
I podniósł się, i zaraz zabrawszy matę wyszedł wobec wszystkich, tak że (zdumiewali się*) wszyscy i (chwalili) Boga mówiąc, że: Tak nigdy (nie) zobaczyliśmy. [* Wychodzić z siebie, stawać obok ze zdumienia.]


text:
I przechodząc* zobaczył Lewiego, (tego co) Alfeusza**, siedzącego na cle***, i mówi mu: Towarzysz mi. I wstawszy zaczął towarzyszyć mu. [* Mijając.] [** Syna Alfeusza.] [*** Miejsce poboru podatków.]


text:
I staje się, (że leżał przy stole) on w domu jego, i liczni poborcy i grzesznicy leżeli (przy stole) razem z* Jezusem i uczniami jego; byli bowiem liczni i towarzyszyli mu**. [* "współpołożyli się przy stole" (jedzono leżąc).] [** Według części rękopisów można by zmienić położenie kropki, czytając: "towarzyszyli mu i uczeni w piśmie (z) faryzeuszów. Widząc, że je..."]


text:
I uczeni w piśmie (z) faryzeuszów* zobaczywszy, że je z grzesznikami i poborcami, mówili uczniom jego: Po co z poborcami i grzesznikami je? [* Według części rękopisów można by zmienić położenie kropki, czytając: "towarzyszyli mu i uczeni w piśmie (z) faryzeuszów. Widząc, że je..."]


text:
I usłyszawszy Jezus mówi im, [że]: Nie potrzebę mają silni lekarza, ale źle mający się; nie przyszedłem powołać* sprawiedliwych, ale grzeszników. [* Zaprosić (na ucztę), wezwać.]


text:
I byli uczniowie Jana i faryzeusze poszczący. I przychodzą i mówią mu: Dla czego uczniowie Jana i uczniowie faryzeuszów poszczą, zaś twoi uczniowie nie poszczą?


text:
I powiedział im Jezus: (Przecież) nie mogą synowie* komnaty weselnej w tym (czasie gdy) pan młody z nimi jest, pościć? Ile czasu mają pana młodego z nimi, nie mogą pościć. [* Goście weselni.]


text:
Nikt nakładki szmaty nie zgremplowanej (nie) naszywa na płaszcz stary. Jeśli zaś nie, zrywa wypełnienie od tego, nowe (od) starego, i gorsze rozdarcie staje się.


text:
I nikt (nie) leje* wina młodego w bukłaki stare - jeśli zaś nie, rozerwie wino bukłaki, i wino jest stracone i bukłaki - ale wino młode w bukłaki nowe. [* Dosłownie "wrzuca".]


text:
I stało się, on w szabat (przechodził)* przez zboża, i uczniowie jego zaczęli drogę czynić** zrywając kłosy. [* Obok podążał.] [** Odbywać.]


text:
I mówi im: Nigdy (nie) przeczytaliście, co uczynił Dawid, kiedy potrzebę miał i zgłodniał on i ci z nim?


text:
Jak wszedł do domu Boga za Abiatara arcykapłana i chleby przedkładania zjadł, których nie jest dozwolone zjeść, jeśli nie kapłanom, i dał i tym (co) z nim byli?


text:
I mówi im: Jest dozwolone szabatami dobro uczynić czy zło uczynić, życie* uratować czy zabić? Oni zaś milczeli. [* Duszę, dech życia.]


text:
I obejrzawszy ich z gniewem, zasmucony z powodu skamienienia serca ich, mówi (temu) człowiekowi: Wyciągnij rękę. I wyciągnął, i przywrócona została ręka jego.


text:
I Jezus z uczniami jego wycofał się ku morzu. I liczne mnóstwo z Galilei [zaczęło towarzyszyć (mu)]. I z Judei,


text:
i z Jerozolimy, i z Idumei, i spoza Jordanu, i koło Tyru i Sydonu, mnóstwo liczne, słysząc, ile czynił, przyszli do niego.


text:
Licznych bowiem uzdrowił, tak że (napadali) go, aby go dotknęli, jacy mieli dolegliwości*.[* Plagi, "bicze".]


text:
I duchy nieczyste, kiedy go oglądały, przypadały do niego i krzyczały mówiąc, że: Ty jesteś Syn Boga.


text:
i Jakuba (tego co) Zebedeusza, i Jana, brata Jakuba, i (nadał) im imię* "Boanerges", co jest Synowie Grzmotu. [* Lub "imiona", w zależności od wersji rękopisu.]


text:
I Andrzeja, i Filipa, i Bartłomieja, i Mateusza, i Tomasza, i Jakuba (tego co) Alfeusza, i Tadeusza, i Szymona Kananejczyka,


text:
I usłyszawszy ci od niego* wyszli chwycić go, mówili bowiem, że (doprowadził się do szału)**.[* Zapewne krewni.] [** "Stanął poza sobą".]


text:
I uczeni w piśmie, (ci) z Jerozolimy zeszedłszy mówili, że Belzebula* ma i że przez przywódcę demonów wyrzuca demony. [* "Belzebub" w przekładzie łacińskim.]


text:
Ale nie może nikt w dom siłacza wszedłszy rzeczy jego złupić. jeżeli nie najpierw tego siłacza związałby, i wtedy dom jego złupi.


text:
Amen mówię wam, że wszystko zostanie odpuszczone synom ludzi. zgrzeszenia i bluźnierstwa, ile by zbluźnili.


text:
Który zaś zbluźniłby względem Ducha Świętego nie ma odpuszczenia na wiek, ale winien jest wiecznego zgrzeszenia


text:
I siedział wokół niego tłum, i mówią mu: Oto matka twa i bracia twoi [i siostry twe] zewnątrz szukają cię.


text:
I znowu zaczął nauczać obok morza. I zbiera się do niego tłum bardzo wielki, tak że on do łodzi wszedłszy (siedział) na morzu i cały tłum przy morzu na ziemi był.


text:
I stało się (przy) (sianiu)*, które padło obok drogi, i przyszły ptaki i pożarły** je. [* Dosłownie "siać".][** Zjadło (ptactwo).]


text:
I inne padło na skaliste, gdzie nie miało ziemi wiele, i zaraz wzeszło z powodu nie (posiadania)* głębi ziemi; [* Dosłownie "mieć".]


text:
i gdy wzeszło słońce, zostało spalone i z powodu nie (posiadania)* korzenia zostało wysuszone. [* Dosłownie "mieć".]


text:
I inne padło w ziemię dobrą, i dawało owoc wychodząc i wzrastając i niosło jedno trzydzieści, i jedno sześćdziesiąt, i jedno sto.


text:
I mówił im: Wam tajemnica jest dana królestwa Boga. Tamtym zaś zewnątrz w przykładach wszystko staje się,


text:
aby patrząc patrzyli i nie ujrzeli, i słuchając słyszeli i nie rozumieli, coby nie zawrócili i (nie) zostało odpuszczone im.


text:
Tymi zaś są (ci) obok drogi, gdzie jest siane słowo: i kiedy usłyszą, zaraz przychodzi Szatan i zabiera słowo zasiane w nich.


text:
I nie mają korzenia w sobie, ale niestali* są. Potem, (jeśli stałby się) ucisk lub prześladowanie z powodu słowa, zaraz potykają się. [* "Tymczasowi".]


text:
i troski wieku, i złuda bogactwa, i (te) co do pozostałych pożądania wchodząc zaduszają słowo, i bezowocne staje się.


text:
A tamci są (ci) na ziemię dobrą posiani: ci słuchają słowa i przyjmują i owoc przynoszą: jedno trzydzieści, i jedno sześćdziesiąt, i jedno sto.


text:
I mówił, im: Czy przychodzi - lampka, aby pod korcem była położona lub pod łożem? (Czyż) nie aby na świeczniku* była położona? [* Stojaku, "lampniku".]


text:
Nie bowiem jest (coś) ukryte, jeżeli nie aby stało się widocznym, ani staje się ukryte, ale aby przyszło na widok.


text:
I mówił im: Patrzajcie, czego słuchacie. W jakiej mierze mierzycie. będzie mierzone wam i dołożone będzie wam.


text:
I będzie spał, i podnosił się* nocą i dniem, a (ten) siew będzie kiełkował i będzie wydłużał się, jak, nie wie on. [* Budził się.]


text:
Samorzutnie ziemia owoc przynosi, najpierw trawę*, potem kłos, potem pełne zboże w kłosie. [* Tzn. źdźbło.]


text:
Jak ziarno gorczycy, które kiedy posieje się na ziemię, najmniejsze (jest) (z) wszystkich nasion na ziemi,


text:
i kiedy posieje się, wychodzi, i staje się większe (od) wszystkich warzyw i czyni gałęzie wielkie, tak że (mogą)* pod cieniem jego ptaki nieba gnieździć się**.[* Dosłownie "móc".][** Dosłownie "rozbić namiot".]


text:
Bez zaś przykładu nie mówił im, na osobności zaś własnym uczniom rozwiązywał* wszystko. [* Wyjaśniał, wykładał.]


text:
A on był na rufie obok podgłówka śpiąc; i budzą go, i mówią mu: Nauczycielu, nie martwi cię, że giniemy?


text:
I podniósłszy się skarcił wiatr i powiedział morzu: Milcz, załóż sobie kaganiec. I uciszył się wiatr, i stała się cisza wielka.


text:
I przestraszyli się strachem wielkim, i mówili do siebie nawzajem: Kim zatem ten jest, że i wiatr, i morze jest posłuszne mu?


text:
I przyszedł na (przeciwny brzeg) morza do krainy Gerazeńczyków*.[* Albo: Gergezytów, albo Gadareńczyków - według różnych rękopisów.]


text:
(gdyż) on wielekroć dybami i kajdanami (został związany), i (zostały rozerwane) przez niego kajdany, i dyby (zostały skruszone), i nikt (nie) miał siły go ujarzmić.


text:
i krzyknąwszy głosem wielkim mówi: Co mnie i tobie, Jezusie, synu Boga Najwyższego? Zaklinam cię Bogiem, (aby) nie mnie* męczyłbyś! [* Abyś mnie nie męczył.]


text:
I zezwolił im. I wyszedłszy (te) duchy nieczyste weszły w świnie, i ruszyło stado w dół urwiska w morze, jakieś dwa tysiące, i utopiły się* w morzu. [* Dosłownie "udusiły się".]


text:
I pasący je uciekli, i oznajmili po mieście i po polach. I przyszli zobaczyć, co jest to, co się stało.


text:
I przychodzą do Jezusa, i oglądają opętanego siedzącego, ubranego i zachowującego rozsądek. (tego co) był mającym legion. i przestraszyli się.


text:
I nie dopuścił go, ale mówi mu: Odejdź do domu twego, do twoich, i oznajmij im, ile Pan ci uczynił i zmiłował się (nad) tobą.


text:
I (gdy przeprawił się) Jezus [w łodzi] znowu na przeciwko. zeszedł się tłum liczny do niego, a był obok morza.


text:
i prosi go wiele mówiąc, że: Córeczka moja ostatecznie się ma*, aby przyszedłszy nałożyłbyś ręce (na) nią, aby została uratowana i ożyła. [* Tzn. bliska jest ostatniemu tchnieniu.]


text:
i wiele ucierpiawszy przez licznych lekarzy, i wydawszy, (co) u niej wszystko, i nic (nie) pomógłszy sobie, ale raczej w gorsze przyszedłszy,


text:
I zaraz wysuszyło się źródło krwi jej, i poznała ciałem, że jest leczona z (tego) batoga*.[* Metafora dolegliwości.]


text:
I zaraz Jezus, poznawszy w sobie, (że) z niego moc wyszła, zawróciwszy się w tłumie mówił: Kto mych dotknął płaszczy?


text:
Zaś kobieta przestraszona i drżąca, wiedząc, co stało się jej, przyszła i przypadła do niego i powiedziała mu całą prawdę.


text:
On zaś powiedział jej: Córko, wiara twa uratowała cię. Odejdź ku pokojowi i bądź zdrowa od batoga* twego. [* Metafora dolegliwości.]


text:
Jeszcze (gdy) on (mówił), przychodzą od przełożonego synagogi mówiąc, że: Córka twa umarła. Dlaczego jeszcze szarpiesz nauczyciela?


text:
Zaś Jezus dosłyszawszy (to) słowo powiedziane, mówi przełożonemu synagogi: Nie bój się, jedynie wierz.


text:
I nie dopuścił nikomu z nim współtowarzyszyć, jeśli nie - Piotrowi i Jakubowi, i Janowi, bratu Jakuba.


text:
I przychodzą do domu przełożonego synagogi, i ogląda zamęt, i płaczących i lamentujących* wielu: [* W oryginale onomatopeja zawodzenia ,,a-la-la".]


text:
I wyśmiewali go. On zaś wyrzuciwszy wszystkich zabiera ojca dziecka, i matkę, i tych z nim, i wchodzi, gdzie było dziecko.


text:
I chwyciwszy silnie rękę dziecka mówi jej: Talitha kum, co jest przetłumaczone: Dziewczynko, tobie mówię, podnieś się.


text:
I zaraz wstała dziewczynka i chodziła, była bowiem lat dwunastu. I zdumieli się [zaraz] zdumieniem wielkim.


text:
I (gdy stał się) szabat, zaczął nauczać w synagodze; i liczni słuchający zdumiewali się mówiąc: Skąd temu to, i (co to za) mądrość dana temu, i moce takie przez ręce jego stające się?


text:
Nie ten jest cieślą, synem Marii i bratem Jakuba i Józefa i Judy i Szymona? I nie są siostry jego tu przy nas? I wiedzeni byli do obrazy z powodu niego.


text:
I mówił im Jezus, że: Nie jest prorok bez szacunku. jeśli nie w ojczyźnie jego, i u krewnych jego. i w domu jego.


text:
I przywołał dwunastu, i zaczął ich wysyłać (po) dwóch dwóch, i dawał im władzę (nad) duchami nieczystymi.


text:
I nakazał im, aby niczego (nie) zabierali w drogę, jeśli nie laskę jedynie, nie chleb, nie torbę, nie w pasie miedź*;[* Pieniądze. Całość składniej..ani... ani... ani... "]


text:
I które miejsce nie przyjęłoby was ani wysłuchaliby was, wychodząc stamtąd strząśnijcie pył. (ten) spod stóp waszych na świadectwo im.


text:
I usłyszał król Herod, jawne bowiem stało się imię jego, i mówili, że Jan, (ten) chrzczący, podniósł się* z martwych, i dla tego dzieją się dzieła mocy w nim. [* Zbudził się.]


text:
Sam zaś Herod wysławszy, chwycił Jana i związał go w strażnicy z powodu Herodiady, żony Filipa, brata jego, bo ją poślubił.


text:
Bowiem Herod bał się Jana, wiedząc (że) on mąż sprawiedliwy i święty, i ochraniał go; i słuchając go wiele, był w niepewności* i z przyjemnością go słuchał. [* Inne rękopisy mają "czynił".]


text:
I (gdy stał się) dzień sposobny, kiedy Herod (na) urodziny (swoje) wieczerzę uczynił dostojnikom (swoim) i tysiącznikom i pierwszym - Galilei;


text:
i (gdy weszła) córka (tej) jego* Herodiady i (gdy zatańczyła), przypodobała się Herodowi, i razem leżącym (przy stole). Powiedział król dziewczynce: Poproś mnie, co byś chciała, i dam ci. [* Albo "tej", jak w części rękopisów.]


text:
I wszedłszy zaraz z pośpiechem do króla, poprosiła mówiąc: Chcę, aby natychmiast dałeś mi na tacy głowę Jana Chrzciciela.


text:
I zasmuconym stawszy się król, z powodu przysiąg i leżących (przy stole), nie zechciał odrzucić jej.


text:
I mówi im: Chodźcież wy sami osobno na puste miejsce i odpocznijcie trochę. Byli bowiem przychodzący i odchodzący liczni i ani zjeść mieli czas.


text:
I zobaczyli ich odchodzących, i poznali liczni, i pieszo ze wszystkich miast zbiegli się tam i wcześniej przyszli (od) nich.


text:
I wyszedłszy zobaczył liczny tłum, i ulitował się nad nimi, bo byli jak owce nie mające pasterza; i zaczął nauczać ich wiele.


text:
I (gdy) już godzina późną* (stała się), podszedłszy do niego uczniowie jego mówili, że: Puste jest miejsce i już godzina późna*.[* Dosłownie "liczna".]


text:
On zaś odpowiadając rzekł im: Dajcie im wy zjeść. I mówią mu: Odszedłszy mamy kupić (za) denarów dwieście chlebów i mamy dać im zjeść?


text:
I nakazał im ułożyć wszystkich grupy (za grupami)* na zielonej trawie. [* Grupy wspólnie ucztujących.]


text:
I wziąwszy pięć chlebów i dwie ryby spojrzawszy do góry w niebo pobłogosławił i połamał chleby i dawał uczniom [jego], aby podawali im; i dwie ryby podzielił wszystkim.


text:
I zaraz przymusił uczniów jego wejść do łodzi i poprzedzać na przeciwko do Betsaidy, aż on (oddali) tłum.


text:
I zobaczywszy ich męczących się przy wiosłowaniu, był bowiem wiatr przeciwny im, o czwartej straży nocy przychodzi do nich chodząc po morzu. I chciał przejść obok nich.


text:
Wszyscy bowiem go zobaczyli i byli poruszeni. On zaś zaraz przemówił do nich i mówi im: Ośmielcie się, ja jestem. Nie bójcie się.


text:
I kiedy wchodził, do wsi czy do miast, czy na pola, na rynkach kładli będących bez siły i prosili go, aby - obramowania - płaszcza jego dotknęli. I ilu dotknęli go, byli ratowani.


text:
I zobaczywszy jakichś uczniów jego, że pospolitymi* rękoma, to jest nieumytymi, jedzą chleby[* Nieczystymi.]


text:
bowiem faryzeusze i wszyscy Żydzi, jeśli nie pięścią* umyją rąk, nie jedzą, trzymając się przekazu starszych. [* Prawdopodobnie chodzi o dłoń z wodą.]


text:
I z rynku, jeśli nie zanurzą się, nie jedzą, i innych wiele jest, co przyjęli, (by) trzymać się, zanurzeń kielichów, i dzbanków, i miedzi*, [i łóż]. [* Naczyń miedzianych.]


text:
I pytają go faryzeusze i uczeni w piśmie: Dla czego nie chodzą uczniowie twoi według przekazu starszych, ale pospolitymi* rękoma jedzą chleb? [* Nieczystymi.]


text:
On zaś powiedział im: Dobrze prorokował Izajasz o was obłudnikach, jak jest napisane, [iż]: Ten lud wargami mnie szanuje, zaś serce ich daleko jest oddalone ode mnie.


text:
I mówił im: Pięknie unieważniacie przykazanie Boga, aby przekaz wasz postawiliście*.[* Według innych rękopisów "strzegliście".]


text:
Mojżesz bowiem powiedział: Szanuj ojca twego i matkę twą, i: Złorzeczący ojcu lub matce śmiercią niech umrze.


text:
Wy zaś mówicie: Jeśli rzekłby człowiek ojcu lub matce: Korban, co jest "dar (ofiarny)", co byś ode mnie miał jako pomoc,


text:
Nic (nie) jest z zewnątrz człowieka wchodzące do niego, co może zanieczyścić go. Ale (co) z człowieka wychodzące jest, to zanieczyszczające człowieka.


text:
I mówi im: Tak i wy niepojętni jesteście? Nie zauważacie, że wszystko, (co) z zewnątrz wchodzące w człowieka, nie może go zanieczyścić,


text:
cudzołóstwa, zachłanności, niegodziwości, podstęp, rozpasanie, oko złe*, bluźnierstwo, wyniosłość, głupota. [* Czyli zawiść.]


text:
Stamtąd zaś wstawszy odszedł w granice Tyru. I wszedłszy do domu, nikt, (nie) chciał, (by) (wiedział); i nie mógł ujść uwagi,


text:
ale zaraz usłyszawszy kobieta o nim, której miał córeczkę jej duch nieczysty, przyszedłszy przypadła do stóp jego;


text:
(Ta) zaś kobieta była Hellenką*, Syrofenicjanką rodem. I prosiła go, aby demona wyrzucił z córki jej. [* Tzn. poganką.]


text:
I mówił jej: Dopuść najpierw nasycić się dzieciom, nie bowiem jest dobrze wziąć chleb dzieci i szczeniętom rzucić.


text:
I z powrotem wyszedłszy z granic Tyru przyszedł przez Sydon do morza Galilei poprzez środek granic Dekapolu.


text:
I przynoszą* mu głuchego i ledwo mówiącego, i proszą go, żeby nałożył na niego rękę. [* Przyprowadzają.]


text:
I zabrawszy go od tłumu na osobności włożył palce jego* w uszy jego, i splunąwszy dotknął języka jego. [* "Jego" w znaczeniu "swoje"]


text:
I (aż nazbyt) zdumiewali się mówiąc: Dobrze wszystko uczynił; i głuchym daje* słyszeć, i niemowom mówić. [* Dosłownie "czyni".]


text:
W owych dniach, (gdy) znowu liczny tłum (był) i nie (mieli), co zjedliby, przywoławszy do siebie uczniów mówi im:


text:
I jeśli oddaliłbym ich poszczących do domu ich, osłabną na drodze. I niektórzy (z) nich z daleka przybyli.


text:
I nakazuje tłumowi położyć się na ziemi. I wziąwszy siedem chlebów dzięki uczyniwszy połamał i dawał uczniom jego, żeby podawali, i podali tłumowi.


text:
I zaraz wszedłszy do łodzi z uczniami jego przyszedł do działu* Dalmanuty. [* Dział ziemi, teren, "dzielnica".]


text:
I westchnąwszy duchem jego mówi: Dlaczego pokolenie to szuka znaku? Amen mówię wam, jeśli dany będzie pokoleniu temu znak!


text:
I zapomnieli wziąć chleby i jeśli nie jeden* chleb, nie mieli ze sobą w łodzi. [* "Jeśli nie jeden" - sens: "z wyjątkiem jednego".]


text:
I poznawszy mówi im: Dlaczego rozważacie, że chlebów nie macie? Jeszcze nie zauważacie, ani pojmujecie? Skamieniałe macie serce wasze?


text:
kiedy pięć chlebów połamałem na pięć tysięcy, ile koszyków ułomków pełnych zebraliście? Mówią mu: Dwanaście.


text:
I chwyciwszy rękę ślepego wyprowadził go poza wieś, i plunąwszy w oczy jego. nałożywszy ręce (na) niego, pytał go: Czy coś widzisz?


text:
Potem znowu nałożył ręce na oczy jego, i przejrzał, i powrócił (do zdrowia), i przypatrywał się jasno widząc wszystkiemu.


text:
I wyszedł Jezus i uczniowie jego do wiosek (koło) Cezarei Filipa. I w drodze pytał uczniów jego mówiąc im: Kim (ja) mówią ludzie (jestem)?


text:
Oni zaś powiedzieli mu mówiąc, [że]: Janem Chrzcicielem, i inni Eliaszem, inni zaś, że jednym (z) proroków.


text:
I on spytał ich: Wy zaś kim (ja) powiadacie (jestem)? Odpowiadając Piotr mówi mu: Ty jesteś Pomazaniec*.[* Z greckiego: "Chrystus", z hebrajskiego: "Mesjasz".]


text:
I zaczął nauczać ich, że ma Syn Człowieka wiele wycierpieć i nie zostać zaakceptowanym* przez starszych, i arcykapłanów, i uczonych w piśmie, i zostać zabitym, i po trzech dniach powstać. [* Zostać zdyskwalifikowanym.]


text:
On zaś zawróciwszy i zobaczywszy uczniów jego skarcił Piotra i mówi: Odejdź za mnie, szatanie, bo nie myślisz (o tych co) Boga*, ale (o tych co) ludzi** [* O tym co Boże.] [** O tym co ludzkie.]


text:
I przywoławszy do siebie tłum z uczniami jego powiedział im: Jeśli ktoś chce za mną towarzyszyć, niech się wyprze siebie i niech zabierze krzyż jego i niech towarzyszy mi.


text:
Który bowiem chciałby duszę* jego uratować, zgubi ją; który zaś zgubi duszę* jego ze względu na mnie i Dobrą Nowinę, uratuje ją. [* Dech życia, życie samo.]


text:
Cóż bowiem pomaga człowiekowi zyskać świat cały, a (dozna straty) dusza* jego? [* Dech życia, życie samo.]


text:
Który bowiem zawstydziłby się mnie i moich słów w pokoleniu tym, cudzołożnym i grzesznym, i Syn Człowieka zawstydzi się go, kiedy przyjdzie w chwale Ojca jego ze zwiastunami świętymi.


text:
I mówił im: Amen mówię wam, że są niektórzy tu (ze) Stojących, którzy nie skosztują śmierci, aż zobaczą królestwo Boga przybyłe w mocy.


text:
I po dniach sześciu bierze Jezus Piotra, i Jakuba, i Jana, i wprowadza ich na górę wysoką na osobności samych. I został przemieniony wobec nich.


text:
I odpowiadając Piotr mówi Jezusowi: Rabbi, dobrze jest nam tu być, i uczyńmy trzy namioty, tobie jeden, i Mojżeszowi jeden, i Eliaszowi jeden.


text:
I stała się chmura ocieniająca ich, i stał się głos z chmury: Ten jest syn mój umiłowany, słuchajcie go.


text:
I (gdy schodzili) oni z góry, przykazał im, żeby nikomu, co zobaczyli, (nie) opisali, jeśli nie kiedy Syn Człowieka z martwych wstanie.


text:
On zaś rzekł im: Eliasz wprawdzie przyszedłszy najpierw przywraca wszystko; i jak jest napisane o Synu Człowieka, żeby wiele wycierpiał i stał się za nic mianym?


text:
I przyszedłszy do uczniów zobaczył tłum liczny wokół nich i uczonych w piśmie dociekających razem między nimi.


text:
I zaraz cały tłum, zobaczywszy go, popadli w zachwyt* i podbiegając pozdrawiali go. [* Przelękli się.]


text:
I odpowiedział mu jeden z tłumu: Nauczycielu, przyniosłem - syna mego do ciebie, mającego ducha niemego.


text:
I kiedy go złapie, rozrywa go, i pieni się, i zgrzyta zębami, i drewnieje; i powiedziałem uczniom twym, żeby go wyrzucili, i nie mieli siły.


text:
On zaś odpowiadając im mówi: O pokolenie bez wiary. do kiedy przy was będę? Do kiedy będę znosił was? Przynoście go do mnie.


text:
I przynieśli go do niego. I zobaczywszy go duch zaraz potrząsnął nim, i padłszy na ziemię toczył się pieniąc się.


text:
I wielekroć i w ogień go rzucił i w wody, aby zgubić go; ale jeśli coś mógłbyś, pomóż nam zlitowawszy się nad nami.


text:
Zobaczywszy zaś - Jezus, że zbiega się tłum, skarcił ducha nieczystego mówiąc mu: Niemy i głuchy duchu, ja nakazuję ci, wyjdź z niego i już nie (wchodź) w niego.


text:
Nauczał bowiem uczniów jego i mówił im, że Syn Człowieka wydawany jest w ręce ludzi, i zabiją go, i zabity po trzech dniach powstanie.


text:
I usiadłszy zawołał dwunastu i mówi im: Jeśli ktoś chce pierwszy być, będzie (z) wszystkich ostatni i wszystkich służący.


text:
Który jedno (z) takich dzieci przyjmie w imię moje, mnie przyjmuje. I który mnie przyjmie, nie mnie przyjmuje, ale (tego), (który wysłał) mnie.


text:
Rzekł mu Jan: Nauczycielu, zobaczyliśmy kogoś w imię twe wyrzucającego demony, i zabranialiśmy mu, bo nie towarzyszył nam.


text:
Zaś Jezus powiedział: Nie zabraniajcie mu, nikt bowiem (nie) jest, który będzie czynił dzieło mocy w imię me i będzie mógł szybko (zacząć) złorzeczyć mi.


text:
Który bowiem da wypić wam kielich wody w imię (to), że Pomazańca jesteście, amen mówię wam, że nie zgubi zapłaty jego.


text:
I który przywiedzie do obrazy jednego (z) małych tych wierzących [we mnie], lepiej* jest mu raczej, jeśli otoczy się kamień młyński ośli** wokół szyi jego i rzucony jest w morze. [* Dosłownie "dobrze".][** Kamień młyński ma otwór w środku; młyn obracały osły.]


text:
I jeśli wiedzie do obrazy cię ręka twa. odetnij ją. Lepiej* jest ci kalekim wejść do życia, niż dwie ręce mając odejść do Gehenny, w ogień nieugaszony. [* Dosłownie "dobrze".]


text:
I jeśli - stopa twa wiedzie do obrazy cię, odetnij ją. Lepiej*] jest ci wejść do życia chromym, niż dwie stopy mając zostać rzuconym do Gehenny. [* Dosłownie "dobrze".


text:
I jeśli oko twe wiedzie do obrazy cię, wyrzuć je. Lepiej* ci jest jednookim wejść do królestwa Boga, niż dwoje oczu mając zostać rzuconym do Gehenny, [* Dosłownie "dobrze".]


text:
Dobra sól; jeśli zaś sól niesioną stanie się, czym ją przyprawicie? Miejcie w sobie sól, i zachowujcie pokój między sobą.


text:
I stamtąd powstawszy przychodzi w granice Judei [i] poza Jordan, i zeszły się znowu tłumy do niego, i jak zwykł znowu nauczał ich.


text:
Ze względu na to pozostawi człowiek ojca jego i matkę i dołączy się* do żony jego], [* Dosłownie "przyklei się".]


text:
Zobaczywszy zaś Jezus oburzył się i powiedział im: Dopuśćcie dzieciom przychodzić do mnie, nie zabraniajcie im, bowiem takich jest królestwo Boga.


text:
Amen mówię wam, który nie przyjmie królestwa Boga jak dziecko, nie - wejdzie* do niego. [* Wszedłby.]


text:
I (kiedy wyruszał) on w drogę, podbiegłszy jeden i upadłszy na kolana (przed) nim, pytał go: Nauczycielu dobry, co mam uczynić*, aby życie wieczne (odziedziczyć)? [* Uczyniłbym.]


text:
Przykazania znasz: Nie zabij, Nie popełń cudzołóstwa, nie ukradnij, nie zaświadcz kłamliwie, nie ograb, szanuj ojca twego i matkę.


text:
Zaś Jezus przypatrzywszy się mu, umiłował go i powiedział mu: Jednego ci brakuje: odejdź, ile masz, sprzedaj i daj biednym, i będziesz miał skarb w niebie, i chodźże towarzysz mi.


text:
Zaś uczniowie dziwili się na słowa jego. Zaś Jezus znowu odpowiadając mówi im: Dzieci, jak trudne jest* do królestwa Boga wejść.[ Część rękopisów dodaje tu słowa "polegającym na dobrach".]


text:
Przypatrzywszy się im Jezus mówi: U ludzi niemożliwe, ale nie u Boga, wszystko bowiem możliwe u Boga.


text:
Rzekł Jezus: Amen mówię wam, nikt (nie) jest, który opuścił dom, lub braci, lub siostry, lub matkę, lub ojca, lub dzieci, lub pola ze względu na mnie i ze względu na Dobrą Nowinę,


text:
jeżeli nie wziąłby stukrotnie więcej teraz, w porze tej, domów, i braci, i sióstr, i matek, i dzieci, i pól wśród prześladowań, i w wieku przychodzącym życie wieczne.


text:
Byli zaś w drodze wchodząc (pod górę) ku Jerozolimie, i był poprzedzającym ich Jezus, i dziwili się, zaś towarzyszący bali się. I wziąwszy (z sobą) znowu dwunastu zaczął im mówić (rzeczy) mające mu przydarzyć się,


text:
że: Oto wchodzimy do Jerozolimy, i Syn Człowieka wydany będzie arcykapłanom i uczonym w piśmie, i zasądzą go (na) śmierć, i wydadzą go poganom.


text:
I przystępują do niego Jakub i Jan, synowie Zebedeusza, mówiąc mu: Nauczycielu, chcemy, aby co poprosimy cię, uczyniłbyś nam.


text:
Oni zaś powiedzieli mu: Daj nam, żeby jeden (z) twej prawej i jeden z lewej usiedlibyśmy w chwale twej.


text:
Zaś Jezus powiedział im: Nie wiecie, co prosicie. Możecie wypić kielich. który ja piję. lub chrztem, którym ja daję się chrzcić. zostać ochrzczeni?


text:
Oni zaś powiedzieli mu: Możemy. Zaś Jezus powiedział im: Kielich, który ja piję, wypijecie, i chrztem, którym ja daję się chrzcić, będziecie ochrzczeni,


text:
I przywoławszy do siebie ich Jezus mówi im: Wiecie, że (ci) wydający się przewodzić narodom zapanowują (nad) nimi i wielcy ich okazują władzę (wobec nich).


text:
I bowiem - Syn Człowieka nie przyszedł być obsłużonym, ale usłużyć i dać duszę* jego (jako) okup za wielu. [* Dusza oznacza tu życie.]


text:
I przychodzą do Jerycha. I (gdy wyruszał) on z Jerycha, i uczniowie jego, i tłum odpowiedni*, syn Tymeusza, Bartymeusz, ślepy żebrak, siedział przy drodze. [* Dostatecznie duży.]


text:
I usłyszawszy, że Jezus Nazareńczyk jest, zaczął krzyczeć i mówić: Synu Dawida, Jezusie, zlituj się (nade) mną.


text:
I karcili go liczni, żeby zamilkł. On zaś wiele bardziej krzyczał: Synu Dawida, zlituj się (nade) mną.


text:
I stanąwszy Jezus powiedział: Zawołajcie go. I wołają ślepego mówiąc mu: Ośmiel się, podnieś się, woła cię.


text:
I odpowiadając mu Jezus rzekł: Co tobie, chcesz, bym uczynił? Zaś ślepy powiedział mu: Rabbuni, żeby znowu zacząłbym widzieć.


text:
I Jezus powiedział mu: Odejdź, wiara twa uratowała cię. I zaraz znowu zaczął widzieć, i towarzyszył mu w drodze.


text:
i mówi im: Odejdźcie do wsi naprzeciw was, i zaraz wchodząc do niej znajdziecie oślę uwiązane, na którym nikt jeszcze (z) ludzi (nie) usiadł. Odwiążcie je i przyprowadźcie.


text:
I gdyby ktoś wam powiedział: Dlaczego czynicie to? powiedzcie: Pan jego potrzebę ma, i zaraz go wysyła znowu tu.


text:
I liczni płaszcze ich zaczęli słać na drodze, inni zaś obrzynki*, ściąwszy z pól. [* Nawet ściółkę, resztki, ścinki (w tym wypadku gałązki oliwek, które zimą, po zbiorach, przycina się krótko). Mogłoby być "ścięte gałązki (zebrane) z pól".]


text:
I wszedł do Jerozolimy do świątyni i oglądnąwszy wszystko, wieczoru już (gdy była) godzina, wyszedł do Betanii z dwunastoma.


text:
I zobaczywszy figę z daleka, mającą liście, przyszedł, czy mianowicie coś znajdzie na niej, i przyszedłszy do niej, nic (nie) znalazł, jeśli nie liście. Bowiem pora nie była fig.


text:
I przychodzą do Jerozolimy. I wszedłszy do świątyni zaczął wyrzucać sprzedających i kupujących w świątyni, i stoły wymieniaczy i ławy sprzedających gołębie poprzewracał.


text:
I nauczał, i mówił im: (Czyż) nie jest napisane, że: Dom mój domem modlitwy będzie nazwany wszystkim narodom? Wy zaś uczyniliście go jaskinią rozbójników.


text:
I usłyszeli arcykapłani i uczeni w piśmie, i szukali jak go zgubić; bali się bowiem go, cały bowiem tłum zdumiewał się nauką jego.


text:
Amen mówię wam, że który powie górze tej: Podnieś się i rzuć się w morze. i nie zawaha się w sercu jego, ale będzie wierzył, że co mówi, staje się, będzie mu.


text:
Dla tego mówię wam, wszystko, (o) co modlicie się i prosicie, wierzcie, że otrzymaliście, i będzie wam.


text:
I kiedy stoicie modląc się, odpuszczajcie, jeśli coś macie przeciw komuś, aby i ojciec wasz (ten) w niebiosach, odpuścił wam występki wasze.


text:
I przychodzą znowu do Jerozolimy. I w świątyni (gdy chodzi) on, przychodzą do niego arcykapłani i uczeni w piśmie i starsi.


text:
Zaś Jezus powiedział im: Zapytam was jedno słowo* i odpowiedzcie mi, a powiem wam, jaką władzą to czynię. [* O jedną rzecz.]


text:
I rozważali do siebie mówiąc: Jeżeli powiedzielibyśmy: Z nieba, powie: Dla czego [więc] nie uwierzyliście mu?


text:
Ale powiedzielibyśmy: Z ludzi? Bali się tłumu, wszyscy bowiem mieli Jana, istotnie że prorokiem był.


text:
I zaczął im w przykładach mówić: Winnicę człowiek zasadził, i otoczył ogrodzeniem, i wykopał dół pod tłocznię, i zbudował wieżę, i wynajął ją rolnikom, i odjechał.


text:
Jeszcze jednego miał, syna umiłowanego. Wysłał go ostatniego do nich, mówiąc, że: Uszanują syna mego.


text:
Tamci zaś rolnicy do siebie powiedzieli, że: Ten jest dziedzic. Chodźcież, zabijmy go, i nasze będzie - dziedzictwo.


text:
Czyż nie - pismo to odczytaliście: Kamień, który zdyskwalifikowali* budujący, ten stał się głowicą narożnika; [* Zbadali i nie zaaprobowali.]


text:
I szukali (jak) go chwycić, i przestraszyli się tłumu, poznali bowiem, że o nich (ten) przykład powiedział. I opuściwszy go odeszli.


text:
I przyszedłszy mówią mu: Nauczycielu, wiemy, że prawdziwy* jesteś i nie (troszczysz) się o nikogo, nie bowiem patrzysz na (wygląd)** ludzi, ale w prawdzie drogi Boga nauczasz. Jest dozwolone dać pogłówne Cezarowi czy nie? Mamy dać czy nie mamy dać? [* Szczery, prawdomówny.] [** Jak wyglądają z zewnątrz.]


text:
On zaś poznawszy ich obłudę* powiedział im: Dlaczego mnie wystawiacie na próbę? Przynieście mi denara, abym zobaczył. [* Grę.]


text:
I przychodzą saduceusze do niego. którzy mówią (że) (zmartwych) powstania nie (ma), i pytali go mówiąc:


text:
Nauczycielu, Mojżesz napisał nam, że gdyby czyjś brat umarł i pozostawił żonę, i nie wydał dziecka, aby wziął brat jego żonę i wzbudził potomstwo* bratu jego. [* Dosłownie "nasienie".]


text:
Siedmiu braci było*; i pierwszy wziął żonę, i umierając nie wydał potomstwa**.[* "Bracia byli".][** Dosłownie "nasienie".]


text:
I drugi wziął ją, i umarł, nie pozostawiwszy potomstwa*. I trzeci tak samo. [* Dosłownie "nasienie".]


text:
W (zmartwych) powstaniu, [kiedy powstaną,] kogo (z) nich będzie żoną? Bowiem siedmiu (miało) ją (jako) żonę.


text:
Kiedy bowiem z martwych powstaną, ani poślubiają, ani są poślubiane, ale są jak zwiastunowie w niebiosach.


text:
O zaś martwych, że podnoszą się*, nie odczytaliście w księdze Mojżesza. o jeżynie**, jak powiedział mu Bóg, mówiąc: Ja Bóg Abrahama i Bóg Izaaka i Bóg Jakuba? [* Obudzą się.] [** „W opowiadaniu o krzaku jeżynowym" (w przekładzie greckim S.T. tak określono gatunek płonącego krzewu z Księgi Wyjścia 3,2-4).]


text:
I podszedłszy jeden (z) uczonych w piśmie wysłuchawszy ich dociekających razem, zobaczywszy, że dobrze odpowiedział im, zapytał go: Jakie jest przykazanie pierwsze (ze) wszystkich?


text:
i będziesz miłował Pana Boga twego z całego serca twego, i z całej duszy twej, i z całej myśli twej, i z całej siły twej.


text:
Drugie to: Będziesz miłował bliźniego twego, jak siebie. Większe (od) tych inne przykazanie nie jest.


text:
I powiedział mu uczony w piśmie: Dobrze, nauczycielu, w prawdzie powiedziałeś, że jeden jest i nie jest inny oprócz niego.


text:
I miłować go z całego serca. i z całego zrozumienia, i z całej siły. i miłować bliźniego jak siebie, wiele więcej jest (od) wszystkich całopaleń i ofiar.


text:
I Jezus zobaczywszy [go], że rozumnie odpowiedział, rzekł mu: Nie daleko jesteś od królestwa Boga. I nikt już nie odważał się go spytać.


text:
I odpowiadając Jezus mówił, nauczając w świątyni: Jak mówią uczeni w piśmie, że Pomazaniec synem Dawida jest?


text:
Sam Dawid powiedział w Duchu Świętym: Rzekł Pan Panu memu: Siedź po prawicy mej, aż położę wrogów twych popod stopy twe.


text:
I w nauce jego mówił: Strzeżcie się przed uczonymi w piśmie chcącymi w (długich) szatach chadzać. i pozdrowień na rynkach,


text:
Objadający domy wdów i dla pozoru* długo modlący się, ci otrzymają wiele większy wyrok. [* Pod pretekstem modlitwy.]


text:
I siadłszy naprzeciwko - skarbony oglądał, jak tłum rzuca miedź* do skarbony. I liczni bogaci rzucali wiele. [* Pieniądze.]


text:
I przywoławszy do siebie uczniów jego powiedział im: Amen mówię wam, że wdowa ta biedna więcej (od) wszystkich rzuciła rzucających do skarbony.


text:
Wszyscy bowiem ze zbywającego im rzucili, ta zaś z braku jej wszystko ile miała rzuciła, całe środki na życie jej.


text:
I (gdy wychodził) on ze świątyni, mówi mu jeden (z) uczniów jego: Nauczycielu, spójrz jakie kamienie i jakie budowle.


text:
I Jezus powiedział mu: Widzisz te wielkie budowle? Nie będzie pozostawiony tu kamień na kamieniu, który nie zostałby obalony.


text:
I (gdy siedział) on na Górze Oliwek naprzeciwko świątyni, pytał go na osobności Piotr, i Jakub, i Jan, i Andrzej:


text:
Kiedy zaś usłyszycie (o) wojnach i słuchach (o) wojnach, nie dawajcie się zastraszyć. Ma stać się, ale jeszcze nie koniec.


text:
Podniesie się bowiem naród na naród i królestwo na królestwo, będą trzęsienia po miejscach, będą głody: początek bólów porodu to.


text:
Strzeżcie zaś wy siebie. Wydawać będą was do trybunałów i do synagog, będziecie bici. i (przed) namiestników i królów będziecie stawiani ze względu na mnie, na świadectwo im.


text:
I kiedy prowadzić będą was wydający. nie martwcie się naprzód, co powiecie, ale co zostanie dane wam w ową godzinę, to mówcie, nie bowiem jesteście wy mówiącymi, ale Duch Święty.


text:
I będziecie nienawidzeni przez wszystkich z powodu imienia mego. Zaś wytrwały do końca, ten będzie uratowany.


text:
Kiedy zaś zobaczycie - obrzydliwość spustoszenia nastałą, gdzie nie trzeba, odczytający niech rozumie, wtedy (ci) w Judei niech uciekają w góry;


text:
Będą bowiem dni owe uciskiem, jaki nie stał się taki od początku stworzenia, które stworzył Bóg, aż do teraz, i nie stanie się.


text:
I gdyby nie skrócił* Pan (tych) dni, nie uratowałoby się wszelkie ciało. Ale z powodu wybranych, których wybrał sobie, skrócił* (te) dni. [* Dosłownie "obciął".]


text:
Podniosą się bowiem kłamliwi pomazańcy i kłamliwi prorocy i dawać będą znaki i dziwy ku odwodzeniu, jeśli możliwe, wybranych.


text:
I wtedy wyśle zwiastunów i zbierze wybranych [jego] z czterech wiatrów, od skraju ziemi aż do skraju nieba.


text:
Od zaś figowca nauczcie się (tego) przykładu: kiedy już gałąź jego miękka stanie się i wytworzy liście, poznajecie, że blisko lato jest.


text:
Patrzcie trwajcie bez snu*; nie wiecie bowiem, kiedy pora jest. [* Część rękopisów dodaje "i módlcie się.]


text:
Jak człowiek będący na obczyźnie, opuściwszy dom jego i dawszy sługom jego władzę, każdemu pracę jego. i odźwiernemu przykazał, żeby czuwał.


text:
Czuwajcie więc, nie wiecie bowiem, kiedy - pan domu przychodzi, czy wieczorem, czy (w) środku nocy, czy (o) pianiu koguta, czy rano;


text:
Była zaś Pascha i Przaśniki za dwa dni. I szukali arcykapłani i uczeni w piśmie, jakby go podstępem chwyciwszy (zabić).


text:
I (gdy był) on w Betanii w domu Szymona trędowatego. (gdy leżał) on, przyszła kobieta mająca alabaster pachnidła nardu prawdziwego* wielce wyszukanego. Skruszywszy alabaster wylała na jego głowę. [* Albo "pistacjowego", albo "płynnego".]


text:
Mogło bowiem to pachnidło zostać sprzedane ponad denarów trzysta i zostać dane biednym. I ostro upominali* ją. [* "Parskali na nią".]


text:
Zaś Jezus powiedział: Zostawcie ją. Dlaczego jej trudności przydajecie? Dobry czyn zdziałała dla mnie.


text:
Zawsze bowiem biednych macie ze sobą, i kiedy zechcecie, możecie im dobrze uczynić, mnie zaś nie zawsze macie.


text:
Amen zaś mówię wam, gdzie by głoszona była Dobra Nowina na całym świecie, i co uczyniła ta, opowiadane będzie na pamiątkę jej.


text:
Oni zaś usłyszawszy uradowali się i obiecali mu srebro dać. I szukał, jakby go sposobną porą (wydać).


text:
I pierwszego dnia Przaśników, kiedy - Paschę ofiarowywali, mówią mu uczniowie jego: Gdzie chcesz, odszedłszy byśmy przygotowali, aby zjadłbyś Paschę?


text:
I wysyła dwóch uczniów jego i mówi im: Odejdźcie do miasta i napotka was człowiek, dzban wody dźwigający. Potowarzyszcie mu,


text:
i gdzie wejdzie powiedzcie panu domu: Nauczyciel mówi: Gdzie jest kwatera ma, gdzie Paschę z uczniami mymi zjadłbym?


text:
I (gdy leżeli) (przy stole) oni i (gdy jedli). Jezus powiedział: Amen mówię wam, że jeden z was wyda mnie, jedzący ze mną.


text:
Bo wprawdzie Syn Człowieka odchodzi, jako jest napisane o nim, biada jednak - człowiekowi owemu, przez którego Syn Człowieka jest wydawany. (Lepiej)* mu, jeśli nie urodziłby się człowiek ów. [* Dosłownie "dobrze".]


text:
I (gdy jedli) oni, wziąwszy chleb, pobłogosławiwszy, połamał i dał im, i powiedział: Weźcie, to jest ciało me.


text:
Amen mówię wam, że już nie nie wypiję z plonu winorośli, aż do dnia owego. kiedy go pić będę nowy w królestwie Boga.


text:
I mówi im Jezus, że: Wszyscy doznacie urazy. bo jest napisane: Porażę pasterza i owce zostaną rozproszone.


text:
I mówi mu Jezus: Amen mówię ci, że ty dzisiaj, tej nocy, pierwej niż dwakroć kogut zawoła, trzykroć mnie wyprzesz się.


text:
On zaś tym bardziej mówił: Jeśliby trzeba było mi umrzeć razem z tobą, nie (nigdy) ciebie wyprę się. Tak samo zaś i wszyscy mówili.


text:
I przychodzą na teren*, którego imię Getsemani, i mówi uczniom jego: Usiądźcie tu, aż pomodlę się. [* Do posiadłości.]


text:
I naprzód poszedłszy trochę, padał na ziemię i modlił się, żeby jeśli możliwe jest, przeszła (z dala) od niego ta godzina;


text:
i mówił: Abba, Ojcze, wszystko możliwe ci. Odwróć kielich ten ode mnie; ale nie co ja chcę, ale co ty.


text:
I przychodzi, i znajduje ich śpiących, i mówi Piotrowi: Szymonie, śpisz? Nie miałeś siły jedną godzinę czuwać?


text:
I znowu przyszedłszy znalazł ich śpiących. były bowiem ich oczy obciążone, i nie wiedzieli. co odpowiedzieliby mu.


text:
I przychodzi trzeci raz, i mówi im: Śpicie, w końcu i odpoczywacie? Wystarczy*. Przyszła godzina, oto wydawany jest Syn Człowieka w ręce grzeszników. [* Sens niejasny. "Wystarczy" według Wulgaty (sufficit). Inne możliwe znaczenia: "powstrzymuje" ,otrzymuje", "jest oddalone".]


text:
I zaraz, jeszcze on (gdy mówił), przybywa Juda, jeden (z) dwunastu, i z nim tłum z mieczami i kijami od arcykapłanów i uczonych w piśmie i starszych.


text:
Dał zaś wydający go sygnał im mówiąc: Którego pocałuję*, ten jest. Chwyćcie go i odprowadzajcie niezawodnie. [* Okazanie miłości przez uścisk i pocałunek.]


text:
Co dzień byłem przy was w świątyni nauczając i nie schwytaliście mnie. Ale aby zostały wypełnione pisma.


text:
I odprowadzili Jezusa do arcykapłana, i schodzą się wszyscy arcykapłani, i starsi, i uczeni w piśmie.


text:
I Piotr z daleka towarzyszył mu aż do wewnątrz, na dziedziniec arcykapłana, i był razem siedzący z posługaczami i grzejący się przy świetle.


text:
Zaś arcykapłani i cały sanhedryn, szukali przeciw Jezusowi świadectwa do uśmiercenia go, i nie znajdowali.


text:
że: My usłyszeliśmy go mówiącego, że: Ja obalę przybytek ten ręką uczyniony i przez trzy dni inny nie ręką uczyniony zbuduję.


text:
I powstawszy arcykapłan na środku zapytał Jezusa mówiąc: Nie odpowiadasz nic? Co tamci tobie przeciw świadczą?


text:
On zaś milczał i nie odpowiedział nic. Znowu arcykapłan pytał go i mówi mu: Ty jesteś Pomazaniec, syn Wysławionego?


text:
Zaś Jezus powiedział: Ja jestem, i zobaczycie Syna Człowieka po prawicy siedzącego mocy i przychodzącego z chmurami nieba.


text:
I zaczęli jacyś spluwać na niego i zasłaniać jego twarz, i policzkować go, i mówić mu: Prorokuj; i posługacze razami go przyjęli.


text:
i zobaczywszy Piotra grzejącego się, przypatrzywszy się mu mówi: I ty z Nazareńczykiem byłeś Jezusem.


text:
On zaś wyparł się mówiąc: Ani znam, ani wiem, ty co mówisz. I wyszedł na zewnątrz, na dziedziniec wejściowy. [ I kogut (zapiał)].


text:
On zaś znowu wypierał się. I po małej (chwili) znów obok stojący mówili Piotrowi: Prawdziwie z nich jesteś, i bowiem Galilejczyk jesteś.


text:
I zaraz po (raz) drugi kogut zawołał. I przypomniał sobie Piotr rzecz, jak powiedział mu Jezus, że: Zanim kogut zawoła dwakroć, trzykroć mnie wyprzesz się. I rzuciwszy się płakał.


text:
I zaraz rano naradę uczyniwszy arcykapłani ze starszymi, i uczonymi w piśmie, i całym sanhedrynem, związawszy Jezusa odprowadzili i wydali Piłatowi.


text:
Był zaś zwany Barabaszem z buntownikami* związany, którzy w rozruchu* zabójstwo uczynili. [* Etymologicznie "powstańcy" i "powstanie", ale oznacza to wydarzenia o mniejszej skali, bunt czy rozruchy.]


text:
Zaś Piłat znowu odpowiadając mówił im: Co więc [chcecie], bym uczynił, [(o) którym mówicie] "król Judejczyków?"


text:
Zaś Piłat postanawiając tłumowi satysfakcję uczynić uwolnił im Barabasza, a wydał Jezusa wychłostawszy, aby został ukrzyżowany.


text:
I kiedy wykpili go, zdziali z niego purpurę i wdziali na niego szaty jego. I wyprowadzają go, aby (ukrzyżować) go.


text:
I przymuszają przechodzącego pewnego Szymona Cyrenejczyka, przychodzącego z pola, ojca Aleksandra i Rufusa, żeby podniósł krzyż jego.


text:
I z nim krzyżują dwóch rozbójników, jednego z prawej i jednego z lewej* jego. [* Dosłownie "pomyślnej".]


text:
I przechodzący bluźnili mu poruszając głowami ich i mówiąc: Oho. obalający przybytek i budujący w trzy dni.


text:
Podobnie i arcykapłani kpiący między sobą z uczonymi w piśmie mówili: Innych uratował, siebie nie może uratować.


text:
Pomazaniec, król Izraela, niech zejdzie teraz z krzyża, aby zobaczyliśmy i uwierzyliśmy. I razem ukrzyżowani z nim lżyli go.


text:
I (w) dziewiątej godzinie zawołał Jezus głosem wielkim: Eloi, Eloi, lema sabachthani! Co jest przetłumaczane: "Boże mój. Boże mój, dla czego pozostawiłeś mnie?"


text:
Podbiegłszy zaś ktoś [i] napełniwszy gąbkę octem. włożywszy na trzcinę. poił go. mówiąc: Dopuśćcie. zobaczmy. czy przychodzi Eliasz zdjąć go.


text:
Zobaczywszy zaś centurion obok stojący z przeciwka jego, że tak wyzionął ducha, powiedział: Prawdziwie, ten człowiek synem Boga był.


text:
Były zaś i kobiety z daleka patrzące, wśród nich i Maria Magdalena*, i Maria, Jakuba małego i Jozesa matka, i Salonie, [* Tzn. z Magdali.]


text:
które, kiedy był w Galilei, towarzyszyły mu i służyły mu, i inne liczne, (które) razem weszły z nim do Jerozolimy.


text:
przyszedłszy Józef z Arymatei, dostojny radca. który i sam był wyczekującym królestwa Boga, odważywszy się wszedł do Piłata i poprosił (o) ciało Jezusa.


text:
I kupiwszy prześcieradło, zdjąwszy go owinął prześcieradłem i położył go w grobowcu, który był wyciosany ze skały, i zatoczył kamień na otwór wejściowy grobowca.


text:
I (gdy przeminął) szabat, Maria Magdalena i Maria Jakuba i Salome kupiły wonności, żeby przyszedłszy namaściły go.


text:
I wszedłszy do grobowca zobaczyły młodzieńca siedzącego (z) prawej, odzianego szatą białą, i przeraziły się.


text:
On zaś mówi im: Nie przerażajcie się. Jezusa szukacie Nazareńskiego ukrzyżowanego; podniósł się, nie jest tu. Oto miejsce, gdzie złożyli go.


text:
Ale odejdźcie, powiedzcie uczniom jego i Piotrowi, że: Poprzedza was do Galilei. Tam go zobaczycie, jako powiedział wam.


text:
I wyszedłszy uciekły od grobowca, (ogarnęło) bowiem je drżenie i uniesienie; i nikomu nic (nie) powiedziały, bały się bowiem.


text:
[[Powstawszy zaś rano pierwszego (dnia) tygodnia zjawił się najpierw Marii Magdalenie, od której wyrzucił siedem demonów.


text:
Później [zaś] leżącym przy (stole) im jedenastu zjawił się, i złajał niewiarę ich i twardość serca, że tym, (którzy widzieli) go podniesionego, nie uwierzyli.


text:
(Ten), (który uwierzył) i ochrzczony, będzie uratowany*, (ten) zaś, (co nie uwierzył), będzie zasądzony. [* Zbawiony.]


text:
Znaki zaś (tym). (którzy uwierzyli), takie towarzyszyć będą: w imię me demony wyrzucali będą, językami mówili będą nowymi.


text:
[I w rękach] węże podniosą, i jeśli śmiertelnego coś wypiliby nie im zaszkodzi: na niemocnych ręce będą nakładali i dobrze będą się mieli.


text:
Oni zaś wyszedłszy zaczęli głosić wszędzie; Pan (współpracował) i słowo (umacniał) przez towarzyszące znaki]]*. [[Wszystko zaś przykazane (tym) wokół Piotra zwięźle ogłosiły. Po zaś tym i sam Jezus od wschodu i aż do zachodu wysłał przez nich świętą i niezniszczalną wieść wiecznego wybawienia. Amen]]**. [* Wiersze 9-20 są nieobecne w szeregu ważnych rękopisach starożytnych: uważa się, że dodał je do Ewangelii inny autor. Należą jednak do ostatecznego tekstu kanonicznego, uznanego przez Kościół.] [** Zdanie znajdujące się po 16.20 - krótkie zakończenie, spotykane tylko w niektórych rękopisach.]


text:
wydało się i mi, przeszedłszy od początku wszystkie, starannie po kolei ci napisać, (wielmożny) Teofilu,


text:
Stało się w dniach Heroda króla Judei, kapłan pewien imieniem Zachariasz ze zmiany Abiasza, i żona jemu* z córek Aarona. i imię jej Elżbieta. [* "żona jemu" - dativus possessivus, sens: "miał żonę".]


text:
Byli zaś sprawiedliwi oboje przed Bogiem, chodzący we wszystkich przykazaniach i (w) przepisach Pana nienaganni.


text:
Powiedział zaś do niego zwiastun: Nie bój się, Zachariaszu, ponieważ wysłuchane zostało błaganie twe, i żona twa Elżbieta urodzi syna ci, i nazwiesz imię jego Jan.


text:
Będzie bowiem wielki wobec Pana, i wina i sycery* nie będzie pił, i Duchem Świętym napełniony będzie jeszcze w łonie matki jego. [* Ewentualnie "piwa".]


text:
I sam przodem pójdzie przed Nim w duchu i mocy Eliasza, zwrócić serca ojców ku dzieciom i nieuległych do rozsądku sprawiedliwych, przygotować Panu lud uładzony.


text:
I powiedział Zachariasz do zwiastuna: Po czym poznam to? Ja bowiem jestem starcem i żona ma posunięta w dniach jej.


text:
I odpowiadając zwiastun powiedział mu: Ja jestem Gabriel stojący przed Bogiem, i wysłany zostałem, (by) przemówić do ciebie i ogłosić dobrą nowinę ci (o) tym.


text:
I oto będziesz milczący i nie mogący powiedzieć aż do dnia, (gdy) stanie się to; za (to że) nie uwierzyłeś słowom mym, które to wypełnione zostaną w porze ich.


text:
Wyszedłszy zaś nie mógł powiedzieć im, i poznali, że widzenie zobaczył w przybytku. I on był gestykulujący im, i trwał niemy.


text:
W zaś miesiącu szóstym wysłany został zwiastun Gabriel od Boga do miasta Galilei, którego imię Nazaret,


text:
I odpowiadając zwiastun rzekł jej: Duch Święty przyjdzie na ciebie i moc Najwyższego ocieni cię. Dlatego i to narodzone Święte nazwane zostanie, Synem Boga.


text:
I oto Elżbieta krewna twa i ona poczęła syna w starości jej i ten miesiąc szósty jest jej, nazywanej bezpłodną;


text:
Powiedziała zaś Mariam: Oto służka* Pana. Oby się stało mi według słowa twego. I odszedł od niej zwiastun. [* Nawet "niewolnica".]


text:
Powstawszy zaś Mariam w dniach tych wyruszyła w górzystą (okolicę)* z pośpiechem, do miasta Judy. [* Ku pogórzu.]


text:
I stało się, jak usłyszała pozdrowienie Marii Elżbieta, podskoczyło niemowlę w łonie jej i napełniona została Duchem Świętym Elżbieta.


text:
I zawołała krzykiem wielkim i powiedziała: Błogosławiona ty wśród kobiet, i błogosławiony owoc łona twego.


text:
Oto bowiem, jak stał się głos pozdrowienia twego w uszach mych, podskoczyło (z) weselem niemowlę w łonie mym.


text:
I szczęśliwa, (która uwierzyła), że będzie spełnienie* (tych) powiedzianych jej od Pana. [* "Będzie dojrzałość (tym) powiedzianym" - dativus possessivus, składniej: "dojrzeje, co jest powiedziane".]


text:
bo popatrzył na uniżenie służki jego. Oto bowiem od teraz szczęśliwą zwać będą mnie wszystkie pokolenia;


text:
I usłyszeli sąsiedzi i krewni jej, że wielkim uczynił Pan miłosierdzie jego z nią i współradowali się z nią.


text:
I stało się w dniu ósmym, przyszli obrzezać dziecko i nazywali je za imieniem ojca jego Zachariaszem.


text:
I stał się na wszystkich strach (tych) sąsiadujących ich i w całej górzystej (okolicy) Judei rozpowiadane były* wszystkie rzeczy te. [* Przekazywane z ust do ust.]


text:
I składali sobie wszyscy, (którzy usłyszeli), w sercu ich, mówiąc: Czym zatem dziecko to będzie? I bowiem ręka Pana była z nim.


text:
I ty zaś, dziecko, prorokiem Najwyższego będziesz nazwane, wcześniej pójdziesz bowiem przed Panem przygotować drogi jego,


text:
poprzez (litość) miłosierdzia Boga naszego, przez (którą) wejrzy na* nas wschód z wysokości, [* Wiele rękopisów "wejrzał".]


text:
(by) ukazać się (tym) w ciemności i cieniu śmierci siedzącym, naprostować stopy nasze na drogę pokoju.


text:
Zaś dziecko wzrastało i umacniało się duchem i było na pustkowiach aż do dnia ukazania się go Izraelowi.


text:
Stało się zaś w dniach owych, wyszedł dekret od Cezara Augusta, (by) (zapisanym był) cały (świat) zamieszkały.


text:
Wyszedł zaś i Józef z Galilei z miasta Nazaret do Judei, do miasta Dawida, które nazywa się Betlejem, z powodu (że) (był) on z domu i rodu Dawida,


text:
i urodziła syna jej pierworodnego. I owinęła pieluszkami go i ułożyła go w żłobie, ponieważ nie było dla nich miejsca w kwaterze.


text:
I pasterze byli w krainie tej na polu nocujący i strzegący strażami* nocy przy stadzie ich. [* Składniej: "odbywający straże".]


text:
I zwiastun Pana stanął przy nich i chwała Pana oświetliła ich, i przestraszyli się strachem wielkim.


text:
I powiedział im zwiastun: Nie bójcie się, oto bowiem ogłaszam wam radość wielką, która będzie całemu ludowi,


text:
I stało się, jak odeszli od nich do nieba zwiastunowie, pasterze mówili do siebie nawzajem: Przejdźmy (ż) do Betlejem i zobaczmy rzecz* tę zaszłą, którą Pan dał poznać nam. [* To słowo, nowinę od aniołów.]


text:
Zaś Mariam wszystkie zachowywała rzeczy* te, składając** w sercu jej. [* Słowa, wydarzenia.] [** Nie tylko gromadząc, ale i łącząc (składając) i rozważając; "serce" oznacza władze umysłowe.]


text:
I wrócili pasterze oddawszy chwałę i wielbiąc Boga wszystko, co usłyszeli i zobaczyli, jako zostało powiedziane do nich.


text:
I kiedy wypełniły się dni, osiem, (by) obrzezać go, i nazwane zostało imię jego Jezus, nazwane przez zwiastuna przed poczęciem jego w łonie.


text:
I kiedy wypełniły się dni oczyszczenia ich według prawa Mojżesza, zanieśli go do Jerozolimy (by) postawić przy Panu,


text:
jako jest napisane w Prawie Pana, że: Wszelkie męskie, otwierające łono, święte (dla) Pana nazwane będzie.


text:
I (aby) dać ofiarę według (tego co) powiedziane w Prawie Pana, parę* turkawek lub dwa pisklęta gołębi. [* Dosłownie "jarzmo".]


text:
I oto człowiek był w Jeruzalem. któremu imię Symeon, i człowiek ten sprawiedliwy i pobożny, wyczekujący pociechy Izraela, i Duch był Święty na nim.


text:
I było mu podane w wyroczni przez Ducha Świętego nie ujrzeć śmierci. zanim [niż] by ujrzał Pomazańca Pana.


text:
I przyszedł w Duchu do świątyni. I (gdy) (wprowadzali) rodzice dziecko, Jezusa, (by) uczynić według (zwyczaju) Prawa z nim,


text:
I pobłogosławił ich Symeon i powiedział do Mariam. matki jego: Oto ten leży* na upadek i powstanie licznych w Izraelu i na znak zanegowany** [* Jest położony, przeznaczony.] [** Przeciw któremu będą mówili.]


text:
I była Anna prorokini, córka Fanuela, z plemienia Asera; ta podeszła w dniach licznych, przeżywszy z mężem lat siedem od dziewictwa jej,


text:
i ona wdowa aż do lat osiemdziesięciu czterech, która nie odstępowała od świątyni, postami i błaganiami służąca nocą i dniem.


text:
I tej godziny stanąwszy obok dziękowała* Bogu i mówiła o nim wszystkim oczekującym wykupienia Jeruzalem. [* Wyznawała (publicznie) Boga.]


text:
i (gdy wypełnili) dni, (gdy) - (wracali) oni, pozostał Jezus chłopiec w Jeruzalem, i nie wiedzieli rodzice jego.


text:
Uważając zaś, (że) on (był) w gromadzie*, przeszli dnia drogę i poszukiwali go wśród krewnych i znajomych. [* Kompanii pielgrzymów.]


text:
I stało się po dniach trzech znaleźli go w świątyni siedzącego w środku nauczycieli i słuchającego ich i pytającego ich.


text:
I zobaczywszy go zdumieli się. i rzekła do niego matka jego: Dziecko, czemu uczyniłeś nam tak? Oto ojciec twój i ja bolejąc szukaliśmy cię.


text:
I zeszedł z nimi i przyszedł do Nazaretu i był podporządkowany im. I matka jego strzegła wszystkie te rzeczy* w sercu jej. [* Słowa, wydarzenia.]


text:
W roku zaś piętnastym władania Tyberiusza Cezara, (za) będącego namiestnikiem Poncjusza Piłata Judei, i tetrarchą będącego Galilei Heroda, Filipa zaś, brata jego, tetrarchą będącego Iturei i Trachonitis krainy, i Lizaniasza Abileny tetrarchą będącego,


text:
jak zostało napisane w księdze słów Izajasza proroka: Głos wołającego na pustkowiu: Przygotujcie drogę Pana, proste czyńcie ścieżki jego.


text:
Każdy wąwóz zostanie wypełniony i każda góra i wzgórze zostanie zniżona. I będą wypaczone prostą (drogą) i nierówne drogami gładkimi.


text:
Mówił więc wychodzącym tłumom, (by) zanurzonymi być przez niego: Płody żmij, kto pokazał wam, (jak) uciec od mającego przyjść gniewu?


text:
Uczyńcie więc owoce godne zmiany myślenia. I nie zacznijcie mówić w sobie: Ojca mamy Abrahama, mówię bowiem wam, że może i Bóg z kamieni tych podnieść* dzieci Abrahamowi. [* Wzbudzić.]


text:
Już zaś i siekiera do korzenia drzew jest położona. Każde więc drzewo nie czyniące dobrego owocu jest wycinane i w ogień rzucane jest.


text:
Odpowiadając zaś mówił im: Mający dwie tuniki niech przekaże nie mającemu i mający pokarmy podobnie niech czyni.


text:
Pytali zaś go i służący w wojsku mówiąc: Co mamy uczynić i my? I powiedział im: Nikogo (nie) przetrząsajcie ani (nie) wymuszajcie* i zadowalajcie się żołdami waszymi. [* Przez donos i szantaż.]


text:
(Gdy oczekiwał) zaś lud i (gdy rozważali) wszyscy w sercach ich o Janie. czy nie on byłby Pomazańcem,


text:
odpowiedział mówiąc wszystkim Jan: Ja wodą chrzczę was, przychodzi zaś silniejszy (ode) mnie. którego nie jestem wart rozwiązać rzemień sandałów jego. On was zanurzy w Duchu Świętym i ogniu.


text:
Którego wiejadło w ręku jego, (by) wyczyścić klepisko jego i zebrać zboże do składu ego; zaś plewę spali ogniem nieugaszonym.


text:
Zaś Herod tetrarcha upominany przez niego o Herodiadę, żonę brata jego, i o wszystkie, które uczynił złe Herod,


text:
Stało się zaś. (gdy) (zanurzany był) cały lud i Jezus (gdy był zanurzany) i (gdy modlił się). (otwarte zostało) niebo


text:
i (zeszedł) Duch Święty cielesnym wyglądem jak gołąb na niego, i głos z nieba stał się: Ty jesteś Syn mój umiłowany, w tobie upodobałem.


text:
A ów był Jezus zaczynający jakieś lat trzydzieści, będąc synem, jak był uważany, Józefa (syna*)[ "Józef Helego" oznaczało "Józef syn Helego" itd.] Helego


text:
dni czterdzieści, doświadczany przez oszczercę. I nie zjadł nic w dniach owych, i (gdy skończyły się) one, zgłodniał.


text:
I powiedział mu oszczerca: Tobie dam władzę tę całą i chwałę ich, bo mi została wydana i komu zechcę, daję ją.


text:
I odpowiadając Jezus powiedział mu: Jest napisane: Panu Bogu twemu kłaniał się będziesz i jemu samemu służył będziesz.


text:
Zaprowadził zaś go do Jeruzalem i postawił na szczycie świątyni i powiedział mu: Jeśli synem jesteś Boga, rzuć się stąd w dół.


text:
I odpowiadając rzekł mu Jezus, że: Powiedziane jest: Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, Boga twego.


text:
I przyszedł do Nazaretu, gdzie był wychowany, i wszedł według przyzwyczajenia (jego) w dniu szabatu do synagogi i powstał odczytać.


text:
Duch Pana na mnie, (z) tego (powodu że) namaścił mnie (by) ogłosić dobrą nowinę biednym, wysłał mnie ogłosić wziętym do niewoli uwolnienie, i ślepym przejrzenie, (by) odesłać złamanych w uwolnieniu,


text:
I wszyscy przyświadczali mu i dziwili się na słowa daru*, wychodzące z ust jego, i mówili: Czyż nie syn jest Józefa ten? [* Słowa wdzięku, łaski.]


text:
I powiedział do nich: Z pewnością powiecie mi przykład ten: Lekarzu, uzdrów siebie. (Tyle) słyszeliśmy, (co stało się) w Kafarnaum, uczyń i tutaj w ojczyźnie twej.


text:
Na prawdę zaś mówię wam, liczne wdowy były w dniach Eliasza w Izraelu, kiedy zamknięte zostało niebo na lata trzy i miesięcy sześć, jak stał się głód wielki na całej ziemi.


text:
I liczni trędowaci byli w Izraelu za Elizeusza proroka i żaden (z) nich oczyszczony został, jeśli nie Naaman Syryjczyk.


text:
i powstawszy wyrzucili go na zewnątrz miasta i poprowadzili go aż do krawędzi góry, na której miasto zbudowane było ich, żeby strącić go.


text:
Hej!* Co nam i tobie, Jezusie Nazareński? Przyszedłeś zgubić nas? Znam cię, kto jesteś. Święty Boga. [* Albo "zostaw!".]


text:
I skarcił go Jezus mówiąc: Włóż kaganiec* i wyjdź z niego. I rzuciwszy go demon na środek, wyszedł z niego nic (nie) zaszkodziwszy mu. [* Zamilcz.]


text:
I stało się zdumienie na wszystkich, i rozmawiali do siebie mówiąc: Co (za) słowo to, że we władzy i mocy nakazuje nieczystym duchom i wychodzą?


text:
Wstawszy zaś z synagogi wszedł do domu Szymona. Teściowa zaś Szymona była ogarnięta gorączką wielką i poprosili go co do niej.


text:
(Gdy zachodziło) zaś słońce, wszyscy, ilu mieli chorujących chorobami różnorodnymi, prowadzili ich do niego. On zaś jednemu każdemu (z) nich ręce nakładając uzdrawiał ich.


text:
Wychodziły zaś i demony z licznych, krzyczące i mówiące, że: Ty jesteś Syn Boga. upominając nie pozwalał im mówić, bo wiedziały, (że) Pomazańcem on (jest).


text:
(Gdy stał się) zaś dzień. wyszedłszy wyruszył na puste miejsce. I tłumy poszukiwały go. i przyszli do niego, i zatrzymywali go. (by) nie (odchodził) od nich.


text:
On zaś powiedział do nich, że: I innym miastom ogłosić dobrą nowinę mi trzeba (o) królestwie Boga, bo na to wysłany zostałem.


text:
Stało się zaś, (gdy) tłum (napierał na) niego i słuchał słowa Boga, i on był stojący przy jeziorze Genezaret.


text:
Wszedłszy zaś do jednej (z) łodzi, która była Szymona, poprosił, (by) on od ziemi (odpłynął) trochę, usiadłszy zaś, z łodzi nauczał tłumy.


text:
I odpowiadając Szymon rzekł: Mistrzu, przez całą noc utrudziwszy się nic (nie) wzięliśmy, na zaś słowo twe spuszczę sieci.


text:
I skinęli Wspólnikom w drugiej łodzi, (by) przyszedłszy (pomogli) im. I przyszli, i wypełnili obie łodzie, tak że (pogrążały się) one.


text:
Zobaczywszy zaś Szymon Piotr przypadł do kolan Jezusa mówiąc: Wyjdź ode mnie, bo mąż grzeszny jestem, Panie.


text:
podobnie zaś i Jakuba i Jana synów Zebedeusza, którzy byli wspólnikami Szymona. I rzekł do Szymona Jezus: Nie bój się. Od teraz ludzi będziesz żywcem łowiącym.


text:
I stało się, (gdy) (był) on w jednym (z) miast. i oto mąż pełen trądu. Zobaczywszy zaś Jezusa, upadłszy na twarz, błagał go mówiąc: Panie, jeśli zechcesz, możesz mnie oczyścić.


text:
I on nakazał mu nikomu (nie) powiedzieć, ale: Odszedłszy pokaż się kapłanowi i ofiaruj za oczyszczenie twe. jako nakazał Mojżesz, na świadectwo im.


text:
Rozeszło się zaś bardziej słowo o nim i schodziły się tłumy liczne słuchać i być uzdrawianymi ze słabości ich.


text:
I stało się w jednym (z) dni, i on był nauczający, i byli siedzący faryzeusze i nauczyciele Prawa, którzy byli przybyli z każdej wsi Galilei, i Judei, i Jeruzalem. I moc Pana była (ku) (temu) (by uzdrawiał) (on).


text:
I oto mężowie niosący na łożu człowieka, który był sparaliżowany, i szukali, (by) go wnieść i położyć [go] przed nim.


text:
I nie znalazłszy, jaką (drogą) wnieśliby go, z powodu tłumu, wszedłszy na taras przez pokrycie z dachówek. spuścili go z lektyką na środek przed Jezusem.


text:
I zaczęli rozważać uczeni w piśmie i faryzeusze mówiąc: Kto jest ten, który mówi bluźnierstwa? Kto może grzechy odpuścić, jeśli nie sam Bóg?


text:
Co jest wykonalniejsze*, powiedzieć: Odpuszczone są ci grzechy twe, czy powiedzieć: Podnieś się i chodź? [* Mniej trudu kosztujące, łatwiejsze.]


text:
Aby zaś widzieliście, że Syn Człowieka władzę ma na ziemi odpuszczać grzechy powiedział sparaliżowanemu: Tobie mówię, podnieś się i zabrawszy lektykę twą, idź do domu twego.


text:
I zdumienie (ogarnęło) wszystkich, i chwalili Boga. i napełnieni zostali strachem mówiąc, że: Zobaczyliśmy nieoczekiwane dzisiaj.


text:
I po tym wyszedł. i ujrzał poborcę imieniem Lewi siedzącego na cle*. i powiedział mu: Towarzysz mi. [* Miejsce poboru podatków.]


text:
I uczynił przyjęcie wielkie Lewi mu w domu jego. I był tłum liczny poborców i innych, którzy byli z nimi, leżący (przy stole).


text:
I szemrali faryzeusze i uczeni w piśmie ich do uczniów jego, mówiąc: Dla czego z poborcami i grzesznikami jecie i pijecie?


text:
I odpowiedziawszy Jezus powiedział do nich: Nie potrzebę mają zdrowymi będący lekarza, ale źle mający się.


text:
Nie przyszedłem powołać* sprawiedliwych, ale grzeszników do zmiany myślenia. [* Zaprosić (na ucztę).]


text:
Oni zaś powiedzieli do niego: Uczniowie Jana poszczą często i błagania czynią, podobnie i (ci) faryzeuszów, zaś twoi jedzą i piją.


text:
Zaś Jezus powiedział do nich: Czy możecie synów weselnej komnaty, w tym (czasie co) pan młody z nimi jest, uczynić (poszczącymi)?


text:
Mówił zaś i przykład do nich, że: Nikt nakładki z płaszcza nowego, rozdarłszy, (nie) nakłada na płaszcz stary. Jeśli zaś nie, i nowy rozedrze, i (ze) starym nie harmonizuje nakładka z nowego.


text:
I nikt (nie) leje wina młodego w bukłaki stare; jeśli zaś nie, rozerwie wino młode bukłaki, i samo wyleje się i bukłaki będą stracone.


text:
Stało się zaś w szabat, (przechodził) on przez zboża, i zrywali uczniowie jego i jedli, kłosy rozcierając rękoma.


text:
I odpowiadając do nich rzekł Jezus: Ani to przeczytaliście, co uczynił Dawid, kiedy zgłodniał on i ci z nim [będący]?


text:
[Jak] wszedł do domu Boga i chleby przedkładania wziąwszy zjadł i dał tym z nim; których nie jest dozwolone zjeść, jeśli nie samym kapłanom?


text:
Stało się zaś w inny szabat, (wszedł) on do synagogi i (nauczał). I był człowiek tam i ręka jego prawa była sucha.


text:
On zaś znał rozważania ich, powiedział zaś mężowi suchą mającemu rękę: Podnieś się i stań na środku. I powstawszy stanął.


text:
Powiedział zaś Jezus do nich: Pytam was, czy jest dozwolone (w) szabat dobrze uczynić czy źle uczynić, życie uratować czy zgubić?


text:
I obejrzawszy wszystkich ich powiedział* mu: Wyciągnij rękę twą. On zaś uczynił, i przywrócona została ręka jego. [* Niektóre rękopisy: "w gniewie powiedział".]


text:
Oni zaś napełnili się bezmyślnością* i rozmawiali (między) sobą, co mogliby uczynić Jezusowi. [* Ogarnięci bezrozumnym gniewem, tracąc zdolność myślenia.]


text:
Stało się zaś w dniach tych, (wyszedł) on na górę pomodlić się, i był całą noc spędzający na modlitwie (do) Boga.


text:
I kiedy stał się dzień, przemówił do uczniów jego i wybrawszy sobie z nich dwunastu, tych i wysłannikami nazwał,


text:
Szymona, którego i nazwał Piotrem, i Andrzeja. brata jego, i Jakuba, i Jana, i Filipa. i Bartłomieja.


text:
I zeszedłszy z nimi stanął na miejscu płaskim i tłum liczny uczniów jego, i mnogość wielka ludu z całej Judei, i Jeruzalem, i pobrzeża Tyru i Sydonu,


text:
którzy przyszli usłyszeć go i zostać uleczonymi z chorób ich. I dręczeni przez duchy nieczyste byli uzdrawiani.


text:
Szczęśliwi zgłodniali teraz, bo nasyceni będziecie. Szczęśliwi płaczący teraz, bo śmiać się będziecie.


text:
Szczęśliwi jesteście, kiedy będą nienawidzili was ludzie i kiedy oddzielać będą was, i będą lżyli, i odrzucać będą imię wasze jako złe z powodu Syna Człowieka.


text:
Uradujcie się w ów dzień i podskoczcie, oto bowiem zapłata wasza wielka w niebie. Według tego samego bowiem czynili prorokom ojcowie ich.


text:
Biada wam nasyceni teraz, bo głodni będziecie. Biada, śmiejący się teraz. bo boleć będziecie i zapłaczecie.


text:
Biada, kiedy (o) was dobrze będą mówić wszyscy ludzie, według tego samego bowiem czynili kłamliwym prorokom ojcowie ich.


text:
I jeśli miłujecie miłujących was, jaka wam wdzięczność* jest? I bowiem grzesznicy miłujących ich miłują. [* Jaka wdzięczność się wam należy (od Boga)?]


text:
I [bowiem] jeśli dobrze czynić będziecie dobrze czyniącym wam, jaka wam wdzięczność* jest? I grzesznicy to czynią. [* Jaka wdzięczność się wam należy (od Boga)?]


text:
I gdyby pożyczaliście, od których macie nadzieję wziąć, jaka wam wdzięczność* [jest?] I grzesznicy grzesznikom pożyczają. aby odebrali tyle samo. [* Jaka wdzięczność się wam należy (od Boga)?]


text:
Lecz miłujcie wrogów waszych, i dobrze czyńcie i pożyczajcie, niczego (nie) spodziewając się w zamian, i będzie zapłata wasza wielka i będziecie synami Najwyższego, bo on przyjemny jest dla niewdzięcznych i złych.


text:
I nie sądźcie, a nie zostaniecie osądzeni. I nie potępiajcie, i nie zostaniecie potępieni. Uwalniajcie i będziecie uwolnieni.


text:
Dawajcie i będzie dane wam; miarę dobrą, upchaną, utrzęsioną, przelewającą się dadzą w zanadrze* wasze. Którą bowiem miarą mierzycie, w zamian mierzone będzie wam. [* Ewentualnie "podołek".]


text:
Powiedział zaś i przykład im: Przecież nie może ślepy ślepego prowadzić? Czyż nie obaj w dół wpadną?


text:
Jak możesz mówić bratu twemu: Bracie, dopuść, niech wyrzucę drzazgę (tę) w oku twym, sarn (tej) w oku twym belki nie widząc? Obłudniku, wyrzuć najpierw belkę z oka twego, i wtedy przejrzysz, drzazgę w oku brata twego (by) wyrzucić.


text:
Nie bowiem jest drzewo dobre czyniące owoc zepsuty, ani znów drzewo zepsute* czyniące owoc dobry. [* Spróchniałe.]


text:
Każde bowiem drzewo z własnego owocu poznawane jest. Nie bowiem z cierni zbierają figi, ani z jeżyny winne grono zrywają.


text:
Dobry człowiek z dobrego skarbca serca wynosi* dobro, a zły ze złego wynosi* zło. Z bowiem obfitości serca mówią usta jego. [* Wydobywa i przedkłada.]


text:
Każdy, który przychodzący do mnie i słuchający mych słów i czyniący je pokażę wam komu jest podobny.


text:
Podobny jest człowiekowi budującemu dom, który wykopał i pogłębił i położył fundament na skale. Powódź zaś (gdy stała się), wylała się rzeka (na) dom ów i nie miała siły zachwiać go, (gdyż) dobrze (zbudowany był) on.


text:
Zaś (który usłyszał) i nie (uczynił), podobny jest człowiekowi, (który zbudował) dom na ziemi bez fundamentu, (na) który wylała się rzeka, i zaraz zapadł się, i stała się ruina domu owego wielka.


text:
Usłyszawszy zaś o Jezusie wysłał do niego starszych (z) Judejczyków. prosząc go, żeby przyszedłszy uratował niewolnika jego.


text:
Zaś Jezus wyruszył z nimi. Już zaś (gdy) on nie daleko (był oddalony) od domu, posłał przyjaciół setnik mówiąc mu: Panie, nie trudź się, nie bowiem wart jestem, aby pod dach mój wszedłeś.


text:
Dlatego ani mnie samego uznałem za godnego do ciebie przyjść. Ale powiedz słowem i niech zostanie uleczony sługa mój.


text:
I bowiem ja człowiek jestem pod władzą umieszczony, mający pod sobą żołnierzy, i mówię temu: Ruszaj, i wyrusza, i innemu: Przychodź, i przychodzi, i niewolnikowi memu: Uczyń to, i czyni.


text:
Usłyszawszy zaś to Jezus zadziwił się nim i zwróciwszy się do towarzyszącego mu tłumu rzekł: Mówię wam, nawet nie w Izraelu tak wielką wiarę znalazłem.


text:
I stało się w następującym (dniu), udał się do miasta zwanego Nain i szli razem z nim uczniowie jego i tłum liczny.


text:
Jak zaś zbliżył się do bramy miasta, i oto wynoszony był zmarły jedynak, syn (dla) matki jego i ona była wdowa, i tłum miasta znaczny był z nią.


text:
I podszedłszy dotknął mar, zaś dźwigający stanęli, i powiedział: Młodzieńcze, tobie mówię, podnieś się.


text:
Wziął zaś strach wszystkich i chwalili Boga mówiąc, że: Prorok wielki podniósł się wśród nas, i że: Wejrzał* Bóg (na) lud jego. [* Nawiedził.]


text:
I oznajmili Janowi uczniowie jego o wszystkich tych. I przywoławszy do siebie dwóch jakichś (z) uczniów jego, Jan


text:
posłał do Pana* mówiąc: Ty jesteś Przychodzący czy innego mamy oczekiwać? [* Liczne rękopisy nie ,,do Pana" lecz "do Jezusa".]


text:
Przybyszy zaś do niego mężowie powiedzieli: Jan Chrzciciel wysłał nas do ciebie mówiąc: Ty jesteś Przychodzący czy innego mamy oczekiwać?


text:
W owej godzinie uzdrowił licznych z chorób i batogów* i duchów złych, i ślepym licznym dał łaskę widzieć. [* "Batogów"- o jakiejś chorobie.]


text:
I odpowiadając rzekł im: Wyruszywszy oznajmijcie Janowi, co zobaczyliście i usłyszeliście: Ślepi znowu widzą, chromi chodzą, trędowaci są oczyszczani i głusi słyszą, martwi podnoszą się, biedni otrzymują dobrą nowinę*.[* Jest im głoszona.]


text:
(Gdy odeszli) zaś posłańcy Jana zaczął mówić do tłumów o Janie: Co wyszliście na pustkowie oglądać? Trzcinę przez wiatr chwianą?


text:
Ale co wyszliście zobaczyć? Człowieka w miękkie szaty przyodzianego? Oto (ci) w szacie wspaniałej i zbytku pozostający na (dworach) królewskich* są. [* Albo "w pałacach królewskich".]


text:
Ten jest, o którym jest napisane: Oto wysyłam zwiastuna mego przed obliczem twym, który uładzi drogę twą przed tobą.


text:
Mówię wam, większy wśród zrodzonych z kobiet* (od) Jana nikt (nie) jest. Zaś mniejszy w królestwie Boga większy (od) niego jest. [* Tutaj wiele rękopisów dodaje słowo "prorok".]


text:
Zaś faryzeusze znawcy Prawa postanowienie Boga odrzucili w sobie, nie będąc zanurzonymi przez niego.)


text:
Podobni są dzieciom na rynku siedzącym i przemawiającym do innych: które (mówią): Zagraliśmy na flecie* wam i nie zatańczyliście, zaczęliśmy zawodzić i nie zapłakaliście. [* Ściślej aulos, instrument podobny do fletu.]


text:
Przyszedł Syn Człowieka jedzący i pijący, i mówicie: Oto człowiek żarłoczny i pijący wino, przyjaciel poborców i grzeszników.


text:
Prosił zaś ktoś go (z) faryzeuszów, aby zjadł z nim. I wszedłszy do domu faryzeusza ułożył się (przy stole).


text:
I oto kobieta, która była w mieście grzeszna, i dowiedziawszy się, że leży w domu faryzeusza. przyniósłszy alabaster pachnidła


text:
i stanąwszy z tyłu, przy stopach jego płacząc, łzami zaczęła zraszać stopy jego i włosami głowy jej wycierała, i całowała stopy jego, i namaszczała pachnidłem.


text:
Zobaczywszy zaś faryzeusz, (ten) (co zaprosił) go, powiedział w sobie mówiąc: Ten gdyby był prorokiem, poznał by, kim i jaka (ta) kobieta, która dotyka go, że grzeszna jest.


text:
I odpowiadając Jezus powiedział do niego: Szymonie, mam ci coś powiedzieć. On zaś: Nauczycielu, powiedz, rzecze.


text:
Dwaj dłużnicy byli (u) pożyczającego* pewnego. Jeden winien był denarów pięćset, zaś drugi pięćdziesiąt. [* Składniej: ,,Pewien pożyczający miał dwóch dłużników".]


text:
Odpowiadając Szymon rzekł: Podejrzewam, że któremu więcej darował. On zaś powiedział mu: Poprawnie osądziłeś.


text:
I zwróciwszy się do kobiety Szymonowi rzekł: Widzisz tę kobietę? Wszedłem twojego do domu, wody mi na stopy nie dałeś, ta zaś łzami zrosiła me stopy i włosami jej wytarła.


text:
Czego (za sprawą*)[ Przez wdzięczność za co?] mówię ci, odpuszczone są grzechy jej liczne, bo umiłowała wiele. Któremu zaś mało odpuszczane jest, mało miłuje.


text:
I stało się w kolejności, i on przechodził po mieście i wsi, głosząc i zwiastując dobrą nowinę (o) królestwie Boga i dwunastu z nim.


text:
I kobiety pewne, które były uzdrowione z duchów złych i słabości, Maria, zwana Magdaleną, z której demonów siedem wyszło.


text:
i Joanna, żona Chuzy, zarządcy Heroda, i Zuzanna i inne liczne, które służyły im z (tych) (własnością) będących im*.[* Służyły im z tego, co miały.]


text:
(Gdy schodził się) zaś tłum liczny i (ci) po miastach (przychodzili) do niego, powiedział przez przykład:


text:
Wyszedł siewca zasiać siew jego. I (gdy) (siał) on, które padło obok drogi, i zdeptane zostało, i ptaki nieba pożarły je.


text:
I inne padło w ziemię dobrą i urósłszy uczyniło owoc stokrotny. To mówiąc wołał: Mający uszy (by) słuchać, niech słucha.


text:
On zaś powiedział: Wam dane jest poznać tajemnice królestwa Boga, zaś pozostałym w przykładach, aby: patrząc nie widzieli i słysząc nie rozumieli.


text:
(Tymi) zaś obok drogi są (ci), (którzy usłyszeli), a potem przychodzi oszczerca i zabiera słowo z serc ich, aby nie, uwierzywszy, zostali uratowani.


text:
(Tymi) zaś na skale, (ci którzy), kiedy usłyszą, z radością przyjmują słowo, i ci korzenia nie mają, ci do (czasu) wierzą i w porze doświadczenia odstępują.


text:
(To) zaś w ciernie padłe, ci są, którzy usłyszeli. i przez troski i bogactwo i przyjemności życia idąc, duszeni są i nie dochodzą do dojrzałości.


text:
(To) zaś w dobrą ziemię, ci są. którzy w sercu pięknym i dobrym usłyszawszy, słowo zatrzymują i owoc przynoszą w wytrwałości.


text:
Nikt zaś lampkę zapaliwszy (nie) przykrywa jej naczyniem lub popod łoże kładzie, ale na świeczniku* kładzie, aby wchodzący widzieli światło. [* "Lampniku".]


text:
Nie bowiem jest ukryte, co nie widocznym stanie się, ani zakryte, co nie zostałoby poznane i na widoczne przyszłoby.


text:
Patrzajcie więc jak słuchacie. Który bowiem będzie miał, dane będzie mu, i który nie będzie miał, i co zdaje się mieć, zabrane będzie od niego.


text:
Przybyła zaś do niego matka i bracia jego i nie mogli spotkać się z* nim z powodu tłumu. [* Dostać się do niego.]


text:
Stało się zaś w jeden (z) dni, i on wszedł do łodzi i uczniowie jego i powiedział do nich: Przejdźmy na przeciwko jeziora. I wypłynęli.


text:
(Gdy płynęli) zaś (oni), zapadł w sen. I zeszła nawałnica wiatru na jezioro, i napełniali się i byli w niebezpieczeństwie.


text:
Podszedłszy zaś rozbudzili go mówiąc: Mistrzu, Mistrzu, giniemy. On zaś rozbudzony skarcił wiatr i falę wody. I przestały i stała się cisza.


text:
Powiedział zaś im: Gdzie wiara wasza? Przestraszeni zaś zdziwili się, mówiąc do siebie: Kto zatem ten jest, że i wiatrom rozkazuje i wodzie, i są posłuszne jemu?


text:
I dopłynęli do krainy Gerazeńczyków*, która jest naprzeciwko Galilei. [* Albo: Gergezytów, albo Gadareńczyków - według różnych rękopisów.]


text:
(Gdy wyszedł) zaś on na ziemię, wyszedł naprzeciw mąż pewien z miasta, mający demona. I (przez) czas znaczny nie ubierał płaszcza i w domu nie pozostawał, ale w grobowcach.


text:
Zobaczywszy zaś Jezusa, zakrzyknąwszy przypadł do niego i głosem wielkim rzekł: Co mi i tobie, Jezusie, Synu Boga Najwyższego? Proszę cię, (aby) nie mnie zacząłbyś męczyć.


text:
Nakazał bowiem duchowi nieczystemu wyjść z (tego) człowieka. Wieloma bowiem czasami* porwał był go, i wiązany był kajdanami i dybami strzeżony, i rozdzierając więzy pędzony był przez demona na pustkowia. [* Od dawna.]


text:
Zapytał zaś go Jezus: Jakie ci imię jest? On zaś powiedział: Legion, bo weszły* demony liczne w niego. [* Liczba pojedyncza.]


text:
Było zaś tam stado świń dość licznych pasące się na górze. I poprosiły go, aby pozwolił im w nie wejść. I pozwolił im.


text:
Wyszedłszy zaś demony z człowieka, weszły w świnie. i ruszyło stado w dół urwiska w jezioro i utopiło się.


text:
Wyszli zaś zobaczyć, (co) (stało się), i przyszli do Jezusa i znaleźli siedzącego człowieka, z którego demony wyszły, ubranego i zachowującego rozsądek u stóp Jezusa, i przestraszyli się.


text:
I poprosiło go całe mnóstwo (z) okolicy Gerazeńczyków odejść od nich, bo strachem wielkim byli ogarnięci. On zaś wszedłszy do łodzi wrócił.


text:
Wracaj do domu twego i opowiadaj, ile ci uczynił Bóg· I odszedł po całym mieście głosząc, ile uczynił mu Jezus.


text:
I oto przyszedł mąż. któremu imię Jair, i ten przełożonym synagogi był, i padłszy u stóp Jezusa, prosił go, (by) (wszedł) do domu jego,


text:
bo córka jedynaczka była mu, jakieś lat dwanaście, i ona umierała. (Gdy) zaś (poszedł) on, tłumy dusiły go.


text:
I kobieta będąca w upływie krwi od lat dwunastu, która [lekarzom wydawszy całe (środki na )życie] nie mogła* przez nikogo zostać uzdrowiona, [* Nie zdołała.]


text:
I powiedział Jezus: Kto (ten), (który dotknął się) mnie? (Gdy wypierali się) zaś wszyscy, rzekł Piotr: Mistrzu. tłumy otaczają cię i ściskają.


text:
Zobaczywszy zaś kobieta, że nie ukryła się, drżąc przyszła i przypadłszy do niego, przez jaką przyczynę dotknęła go, oznajmiła wobec całego ludu, i jak uleczona została od razu.


text:
Jeszcze (gdy) on mówił, przychodzi ktoś od przełożonego synagogi mówiąc, że: Umarła córka twa, już nie szarp nauczyciela.


text:
Przyszedłszy zaś do domu nie dopuścił wejść (komuś) z nim, jeśli nie Piotrowi i Janowi i Jakubowi i ojcu dziewczynki i matce.


text:
Płakali zaś wszyscy i bili się (w piersi) (za nią). On zaś powiedział: Nie płaczcie, nie bowiem umarła, ale śpi.


text:
i powiedział do nich: Niczego (nie) zabierajcie w drogę, ani laski, ani torby, ani chleba, ani srebra, ani [po] dwie tuniki mieć.


text:
I jacy(ś) jeśli nie przyjmą was, wychodząc z miasta owego, pył ze stóp waszych strząsajcie na świadectwo na nich.


text:
Usłyszał zaś Herod tetrarcha (te) stające się wszystkie, i był w niepewności z powodu (mówienia) przez niektórych, że Jan podniósł się z martwych.


text:
Powiedział zaś Herod: Janowi ja ściąłem głowę. Kto zaś jest ten, o którym słyszę takie (rzeczy)? I szukał (by) zobaczyć go.


text:
I wróciwszy wysłannicy opowiedzieli mu, ile uczynili. I wziąwszy ze sobą ich usunął się na osobności do miasta zwanego Betsaida.


text:
Zaś tłumy dowiedziawszy się zaczęły towarzyszyć mu. I przyjąwszy ich mówił im o królestwie Boga i potrzebę mających uzdrowienia leczył.


text:
Zaś dzień zaczął chylić się. Podszedłszy zaś dwunastu powiedzieli mu: Oddal tłum. aby podążywszy do (tych) wokół wsi i pól (rozłożyli się) i znaleźli prowiant, bo tu w pustym miejscu jesteśmy.


text:
Powiedział zaś do nich Dajcie im wy zjeść. Oni zaś powiedzieli: Nie jest nam więcej niż chlebów pięć i ryby dwie. chyba nie wyruszywszy my mamy kupić dla całego ludu tego pokarmy.


text:
(Było) jakieś mężów pięć tysięcy. Powiedział zaś do uczniów jego: Ułóżcie ich grupami* [jakieś] po pięćdziesiąt. [* Słowo oznacza właśnie grupy ułożone razem do jedzenia.]


text:
Wziąwszy zaś pięć chlebów i dwie ryby spojrzawszy do góry w niebo błogosławił je i połamał i dawał uczniom, (by) podać tłumowi.


text:
I zjedli i nasyceni zostali wszyscy i zebrane zostało (to), (co zbyło)* im, ułomków koszyków dwanaście. [* Pozostałość.]


text:
I stało się (gdy) (był) on modlący się samotnie, byli razem z nim uczniowie i zapytał ich, mówiąc: Kim ja, mówią tłumy, (jestem)?


text:
Oni zaś odpowiadając rzekli: Janem Chrzcicielem, inni zaś Eliaszem, inni zaś, że prorok jakiś z) dawnych powstał.


text:
Powiedział zaś im: Wy zaś. kim ja, mówicie, (jestem)? Piotr zaś odpowiadając rzekł: Pomazańcem* Boga. [* Z greckiego: „Chrystus", z hebrajskiego: „Mesjasz".]


text:
powiedziawszy, że: Ma Syn Człowieka wiele wycierpieć i zostać odrzuconym* przez starszych, i arcykapłanów, i uczonych w piśmie, i zostać zabitym, i trzeciego dnia podnieść się. [* Nie zaaprobowanym, zdyskwalifikowanym.]


text:
Mówił zaś do wszystkich: Jeśli ktoś chce za mną iść, niech się wyprze siebie i niech zabierze krzyż jego co dzień, i niech towarzyszy mi.


text:
Który bowiem chciałby życie jego uratować, zgubi je; który zaś zgubiłby życie jego ze względu na mnie, ten uratuje je.


text:
(W) czym bowiem pomaga sobie człowiek, zyskawszy świat cały, siebie zaś zgubiwszy czy doznawszy straty?


text:
Który bowiem zawstydziłby się mnie i moich słów. tego Syn Człowieka zawstydzi się, kiedy przyjdzie w chwale jego i Ojca i świętych zwiastunów.


text:
Mówię zaś wam prawdziwie, są niektórzy (z) (tutaj) stojących, którzy nie skosztują śmierci, aż zobaczą królestwo Boga.


text:
Stało się zaś po słowach tych jakieś dni osiem, [i] wziąwszy ze sobą Piotra, i Jana, i Jakuba wszedł na górę pomodlić się.


text:
Zaś Piotr i (ci co) z nim byli, obciążeni snem; ocknąwszy się zaś zobaczyli chwałę jego i dwóch mężów stojących razem z nim.


text:
I stało się (gdy) (odłączali się) oni od niego, powiedział Piotr do Jezusa: Mistrzu, dobrze jest, (że) my tu (jesteśmy), i uczyńmy namioty trzy, jeden tobie, i jeden Mojżeszowi, i jeden Eliaszowi, nie wiedząc, mówi.


text:
To zaś on (gdy mówił), stała się chmura i ocieniała ich. Przestraszyli się zaś, (gdy) (weszli) oni w chmurę.


text:
I (gdy) (stał się) głos, znaleziony został Jezus sam. I oni zachowali milczenie i nikomu (nie) oznajmili w owych dniach niczego, co zobaczyli.


text:
I oto mąż z tłumu zawołał mówiąc: Nauczycielu, proszę cię, popatrz na syna mego, bo jedynak mi jest,


text:
i oto duch bierze go i nagle krzyczy, i trzęsie go z pianą i ledwo odstępuje od niego tłukąc* go. [* Łamiąc, krusząc, gniotąc.]


text:
Odpowiadając zaś Jezus rzekł: O pokolenie bez wiary i przewrotne. aż do kiedy będę przy was i będę znosił was? Doprowadź tu syna twego.


text:
Już zaś (gdy podchodził) on, szarpnął nim demon i potrząsnął. Skarcił zaś Jezus ducha nieczystego i uleczył chłopca i oddał go ojcu jego.


text:
Zdumieli się zaś wszyscy na wielkość Boga. (Gdy) wszyscy zaś (dziwili się) na wszystko, co uczynił, rzekł do uczniów jego:


text:
Oni zaś nie rozeznawali rzeczy tej i była zasłonięta od nich, aby nie pojęli jej, i bali się zapytać go o rzecz tę.


text:
i powiedział im: który przyjmie to dziecko w imię me, mnie przyjmuje, i który mnie przyjmie, przyjmuje (tego), (który wysłał) mnie. Bowiem mniejszym wśród wszystkich was będący, ten jest wielki.


text:
Odpowiadając zaś Jan rzekł: Mistrzu, zobaczyliśmy kogoś w imię twe wyrzucającego demony i zabranialiśmy mu, bo nie towarzyszy z nami.


text:
Stało się zaś, (gdy) (dopełniły się) dni wzięcia do góry go i on oblicze utwierdził* (by) ruszyć do Jeruzalem, [* Tzn. postanowił.]


text:
i wysłał zwiastunów przed obliczem jego. I wyruszywszy weszli do wsi Samarytan, (by) przygotować mu.


text:
Zobaczywszy zaś uczniowie Jakub i Jan powiedzieli: Panie, chcesz, powiedzmy, ogień (zejdzie) z nieba i (strawi) ich?


text:
Odwróciwszy się zaś skarcił ich*.[* Wiele rękopisów dodaje: "nie wiecie, jakiego ducha jesteście" lub rozmaite podobne zwroty.]


text:
I powiedział mu Jezus: Lisy nory mają i ptaki nieba gniazda, zaś Syn Człowieka nie ma gdzie głowę skłoniłby.


text:
Powiedział zaś do drugiego: Towarzysz mi. On zaś powiedział: [Panie,] zezwól mi odszedłszy najpierw pogrzebać ojca mego.


text:
Powiedział zaś mu: Zostaw (by) martwi (pogrzebali) swoich martwych, ty zaś odszedłszy oznajmiaj królestwo Boga.


text:
Powiedział zaś i inny: Będę towarzyszył ci, Panie. Najpierw zaś zezwól mi pożegnać się (z) (tymi) w domu mym.


text:
Powiedział zaś [do niego] Jezus: Nikt kto nałożywszy rękę na pług I patrzący na to, (co) z tyłu, zdatny jest królestwu* Boga. [* Część rękopisów: "do królestwa".]


text:
Po zaś tym wyznaczył Pan innych siedemdziesięciu [dwóch] i wysłał ich po dwóch przed obliczem jego do każdego miasta i miejsca, gdzie miał sam przychodzić.


text:
Mówił zaś do nich: Wprawdzie żniwo wielkie, lecz pracownicy nieliczni. Poproście więc Pana żniwa, żeby pracowników (wysłał)* na żniwo jego. [* Dosłownie "wyrzucił".]


text:
W tym zaś domu pozostawajcie, jedząc i pijąc (to) u nich, godny bowiem pracownik zapłaty jego. Nie przechodźcie z domu do domu.


text:
I pył przylepiony nam z miasta waszego do stóp ścieramy wam. Nadto to wiedzcie, że zbliżyło się królestwo Boga.


text:
Biada ci, Korozain! Biada ci, Betsaido, bo gdyby w Tyrze i Sydonie stały się dzieła mocy (które stały się) wśród was, dawno by w worze i popiele siedząc zmieniły myślenie.


text:
Słuchający was mnie słucha i odrzucający was mnie odrzuca, zaś mnie odrzucający o (tego), (który wysłał) mnie.


text:
Wrócili zaś siedemdziesięciu [dwóch] z radością mówiąc: Panie, i demony podporządkowują się nam w imię twe.


text:
Oto dałem wam władzę stąpać po wężach i skorpionach i po całej mocy wroga, i nic (wam) nie zaszkodzi.


text:
Nadto z powodu tego nie radujcie się, że duchy wam podporządkowują się, radujcie się, że imiona wasze wypisane są w niebiosach.


text:
W tej godzinie rozweselił się [w] Duchu Świętym i powiedział: Wyznaję cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, bo zakryłeś to przed mądrymi i rozumnymi i odsłoniłeś to małoletnim. Tak, Ojcze, bo tak upodobanie stało się przed tobą.


text:
Wszystko mi przekazane zostało przez Ojca mego, i nikt (nie) pojmuje, kim jest Syn, jeśli nie Ojciec, i kim jest Ojciec, jeśli nie Syn i któremu postanowi Syn odsłonić.


text:
Mówię bowiem wam, że liczni prorocy i królowie chcieli zobaczyć, co wy widzicie, i nie zobaczyli, i usłyszeć, co słyszycie, i nie usłyszeli.


text:
I oto znawca Prawa jakiś powstał wypróbowując go mówiący: Nauczycielu, co uczyniwszy życie wieczne odziedziczę?


text:
On zaś odpowiadając rzekł: Będziesz miłował Pana, Boga twego, z całego serca twego, i całą duszą twą, i całą siłą twą, i całą myślą twą, i bliźniego twego jak siebie.


text:
Podjąwszy Jezus rzekł: Człowiek pewien schodził z Jeruzalem do Jerycha i (na) rozbójników wpadł, ci i obdarłszy go i ciosy zadawszy odeszli, pozostawiwszy półumarłego.


text:
Podobnie zaś i lewita, [(co zjawił się)] na tym miejscu, przyszedłszy i zobaczywszy obszedł drugą stroną.


text:
i podszedłszy obwiązał rany jego polewając oliwą i winem, posadziwszy zaś go na własne bydlę poprowadził go do gospody i zadbał o niego.


text:
I na zajutrz wyciągnąwszy dał dwa denary karczmarzowi i powiedział: Zadbaj o niego, i to, co nadto wydałbyś, ja (przy) (powracaniu) mym oddam ci.


text:
On zaś powiedział: (Ten) (który uczynił) miłosierdzie wobec niego. Powiedział zaś mu Jezus: Ruszaj i ty czyń podobnie.


text:
Zaś Marta była zajęta przy licznych usługach*. Przystanąwszy zaś powiedziała: Panie, nie obchodzi cię, że siostra ma samą mnie zostawiła służyć? Powiedz więc jej, aby mnie wspomogła. [* Dosłowniej "przy licznej służbie".]


text:
jednego zaś jest potrzeba: Mariam bowiem dobry udział wybrała sobie, który nie zostanie odebrany jej.


text:
I stało się, (gdy) (był) on w miejscu jakimś modląc się, jak przestał, powiedział ktoś (z) uczniów jego do niego: Panie, naucz nas modlić się, jako i Jan nauczył uczniów jego.


text:
Powiedział zaś im: Kiedy modlicie się, mówcie: Ojcze, niech zostanie uświęcone imię twe, niech przyjdzie królestwo twe,


text:
chleb nasz powszedni* dawaj nam co dzień. [* Znaczenie niepewne: powszedni = codzienny? obecny? niezbędny?]


text:
I odpuść nam grzechy nasze, i bowiem sami odpuszczamy każdemu dłużnemu nam. I nie wprowadziłbyś nas w doświadczenie*.[* Pokusę.]


text:
I powiedział do nich: Ktoś z was będzie miał przyjaciela i podąży do niego w środku nocy, i rzekłby mu: Przyjacielu, pożycz mi trzy chleby,


text:
A tamten ze środka odpowiedziawszy, rzekłby: Nie mi kłopotów przydawaj. Już drzwi zamknięte są i dzieci me ze mną w łożu są. Nie mogę wstawszy dać ci.


text:
Mówię wam, jeśli i nie da mu wstawszy z powodu bycia przyjacielem jego, z powodu natręctwa jego podniósłszy się, da mu, ile potrzebuje.


text:
I ja wam mówię, proście i będzie dane wam, szukajcie i znajdziecie, pukajcie i otworzone będzie wam.


text:
Jakiego zaś z was ojca poprosi syn* (o) rybę i zamiast ryby węża mu poda? [* Niektóre rękopisy wstawiają tu słowa "o chleb, nie kamień mu poda, lub... "]


text:
Jeśli więc wy złymi będąc umiecie dary dobre dawać dzieciom waszym, ile bardziej Ojciec z nieba da Ducha Świętego proszącym go.


text:
I był wyrzucający demona [i ten był] niemy. Stało się zaś, demon (gdy wyszedł), przemówił niemy. I zdumiały się tłumy.


text:
On zaś znając ich rozumowania powiedział im: Każde królestwo w sobie rozdzielone pustoszone jest i dom na dom pada.


text:
Jeśli zaś i Szatan w sobie rozdzielony zostałby, jak stać będzie królestwo jego? Bo mówicie, przez Belzebula (wyrzucam) ja demony.


text:
Jeśli zaś ja przez Belzebula wyrzucam demony, synowie wasi przez kogo wyrzucają? Dla tego oni waszymi sędziami będą.


text:
Kiedy zaś silniejszy (od) niego nadszedłszy zwycięży go, cały oręż jego zabiera, na którym polegał, i łupy jego rozdaje.


text:
Kiedy nieczysty duch wyjdzie z człowieka, przechodzi przez bezwodne miejsca, szukając wypoczynku, i nie znajdując, [wtedy] mówi: Wrócę do domu mego, skąd wyszedłem.


text:
Wtedy wyrusza i bierze inne duchy gorsze (od) niego, siedem, i wszedłszy mieszkają tam, i stają się (te) ostatnie człowieka owego gorsze (od) (tych) pierwszych.


text:
Stało się zaś, (gdy) (mówił) on to, podniósłszy jakaś głos kobieta z tłumu powiedziała mu: Szczęśliwe łono, (które nosiło) cię, i piersi, które ssałeś.


text:
Zaś tłumy (gdy gromadziły się), zaczął mówić: Pokolenie to pokoleniem złym jest. Znaku szuka i znak nie będzie dany mu, jeśli nie znak Jonasza.


text:
Królowa południa podniesie się na sądzie z pokolenia tego i zasądzi* ich, bo przyszła z kresów ziemi usłyszeć mądrość Salomona, i oto więcej (od) Salomona tutaj. [* Potępi.]


text:
Mężowie Niniwici wstaną na sądzie z pokoleniem tym i zasądzą* je, bo zmienili myślenie na ogłaszanie Jonasza, i oto więcej (od) Jonasza tutaj. [* Potępi.]


text:
Nikt lampkę zapaliwszy do kryjówki kładzie, [ani pod korcem,] ale na świeczniku, aby wchodzący światło widzieli.


text:
Lampką ciała jest oko twe. Kiedy oko twe jasne* będzie, i całe ciało twe świetliste jest. Kiedy zaś złe będzie, i ciało twe ciemne. [* Dosłownie "proste". Może jasno i prosto widzące?]


text:
Jeśli więc ciało twe całe świetliste, nie mające części jakiej ciemnej jest świetliste całe, jak gdyby lampka blaskiem oświetlała cię.


text:
Powiedział zaś Pan do niego: Teraz wy faryzeusze (to co) z zewnątrz kielicha i tacy oczyszczacie, (to co) zaś wewnątrz was, pełne jest grabieży i złości.


text:
Ale biada wam faryzeuszom, bo dajecie na dziesięcinę miętę i rutę i wszelką jarzynę, i obchodzicie (z boku) sąd miłość Boga. To zaś należało uczynić i tamtego nie opuścić.


text:
On zaś rzekł: I wam znawcom Prawa biada, bo obciążacie ludzi ciężarami niemożliwymi (do noszenia, a sami jednym (z) palców waszych nie dotykacie (tych) ciężarów.


text:
Zatem świadkami jesteście i zgadzacie się z* czynami ojców waszych, bo oni zabili ich, wy zaś budujecie. [* Za dobre uznajecie.]


text:
Dla tego i mądrość Boga powiedziała: Wyślę do nich proroków i wysłanników, a z nich zabiją i prześladować będą,


text:
od krwi Abla aż do krwi Zachariasza, (który zginął) pomiędzy ołtarzem a domem. Tak, mówię wam, zażądana będzie od pokolenia tego.


text:
Biada wam. znawcom Prawa, bo zabraliście klucz poznania: sami nie weszliście i wchodzących powstrzymaliście.


text:
I stamtąd (gdy wyszedł) (on), zaczęli uczeni w piśmie i faryzeusze okropnie czuć urazę i wypytywać go co do wielu (rzeczy),


text:
Wśród tych, (które zebrały się), dziesiątków tysięcy tłumu, tak że (deptali) jedni drugich, zaczął mówić do uczniów jego; najpierw: Wystrzegajcie się od zaczynu, którym jest obłuda, faryzeuszów.


text:
Zamiast tego. (co by) w ciemności powiedzieliście, w świetle będzie słyszane, i do ucha powiedzieliście w alkierzach, głoszone będzie na tarasach.


text:
Mówię zaś wam przyjaciołom mym, nie przestraszcie się zabijających ciało i po tym nie mających więcej coś uczynić.


text:
Pokażę zaś wam, kogo macie się bać: przestraszcie się tego po zabiciu mającego władzę wrzucić do Gehenny; tak, mówię wam, tego przestraszcie się.


text:
Mówię zaś wam, każdy, który przyzna się* do mnie wobec ludzi, i Syn Człowieka przyzna się do niego wobec zwiastunów Boga. [* Uznałby mnie.]


text:
I każdy, który powie słowo na Syna Człowieka. zostanie odpuszczone mu. (Temu) zaś na Świętego Ducha (który zbluźnił), nie zostanie odpuszczone.


text:
Kiedy zaś wprowadzą was przed synagogi* i rządzących i władze, nie martwcie się. jak lub czym obronicie się, lub co powiecie. [* Zgromadzenia.]


text:
Powiedział zaś do nich: Patrzajcie i strzeżcie się od wszelkiej zachłanności, bo nie*, (gdy) zbywa komuś, życie jego jest z (rzeczy należących) (do niego)** [* Sens: "nie jest tak, że"; "nawet gdy komuś zbywa, życie jego nie jest..."] [** Dosłowniej: "Jest dzięki tym będącym jemu" - sens: ,,zależy od tego, co posiada".]


text:
I powiedział: To uczynię: zniszczę me składy i większe zbuduję, i zgromadzę tam całe zboże i dobra me.


text:
I powiem duszy mej: Duszo, masz liczne dobra złożone na lata liczne. Wypoczywaj, zjedz, wypij, ciesz się*.[* Świętuj sobie.]


text:
Powiedział zaś mu Bóg: Nierozsądny, tej nocy duszy* twej zażądają od ciebie. Co zaś przygotowałeś, komu będzie? [* Życia.]


text:
Powiedział zaś do uczniów [jego]: Dla tego mówię wam, nie martwcie się życiem, co zjedlibyście, ani ciałem, co wdzialibyście na siebie.


text:
Zauważcie kruki, że nie sieją ani żną. (których) nie jest spiżarnia ani skład, a Bóg karmi je. Ile bardziej wy przewyższacie ptaki.


text:
Zauważcie lilie*, jak wzrastają. Nie trudzą się ani przędą; mówię zaś wam, nawet nie Salomon w całej chwale jego odział się jak jedna (z) tych. [* Kwiaty polne w ogóle?]


text:
Jeśli zaś w polu trawę, będącą dzisiaj i jutro w piec rzucaną, Bóg tak ubiera, ile bardziej was, małej wiary?


text:
Sprzedajcie (te co są) wasze, i dajcie (jako) jałmużnę. Uczyńcie sobie trzosy nie starzejące się, skarb niewyczerpany w niebiosach, gdzie kradnący nie zbliża się ani mól niszczy.


text:
I wy podobni ludziom oczekującym pana swego, kiedy powróci z wesela, aby (gdy przyjdzie) i (gdy zapuka), zaraz otworzyliby mu.


text:
Szczęśliwi słudzy owi, których przyszedłszy pan znajdzie czuwających. Amen mówię wam, że opasze się i ułoży (przy stole) ich i obchodząc służyć będzie im.


text:
I jeśli podczas drugiej i jeśli podczas trzeciej straży przyjdzie i znajdzie tak, szczęśliwi są oni.


text:
To zaś wiedzcie, że jeśli wiedziałby pan domu, (o) jakiej godzinie kradnący przychodzi, nie dopuściłby, (by doznał włamania) dom jego.


text:
I powiedział Pan: Kto zatem jest wiernym szafarzem, rozsądnym, którego ustanowi Pan nad służbą jego, dawać w porę przydział zboża?


text:
Gdyby zaś rzekł sługa ów w sercu jego: Zwleka pan mój, (by) przyjść, i zacząłby bić sługi i służebne, jeść i pić i upijać się,


text:
przyjdzie pan sługi owego w dniu, którego nie oczekuje, i w godzinie, której nie zna. I rozpołowi* go i udział jego z niewierzącymi położy. [* Może "oddzieli"?]


text:
Ów zaś sługa, (który poznał) wolę pana jego, i nie przygotował bądź (uczynił) zgodnie z wolą jego, chłostany będzie wieloma.


text:
(Który) zaś nie (poznał), (uczynił) zaś godne plag, chłostany będzie nielicznymi. (Od) każdego zaś, któremu dane zostało wiele, wiele szukane będzie* u niego, i któremu powierzone zostało wiele, więcej zażądają (od) niego. [* Wymagane.]


text:
Będą bowiem od teraz pięciu* w jednym domu rozdzieleni, trzech przeciw dwom i dwaj przeciw trzem, [* Poza kilkoma formami liczebniki nie rozróżniają rodzaju i przypadku.]


text:
rozdzielony zostanie ojciec przeciw synowi i syn przeciw ojcu, matka przeciw córce i córka przeciw matce, teściowa przeciw synowej jej i synowa przeciw teściowej.


text:
Mówił zaś i tłumom: Kiedy zobaczycie chmurę wznoszącą się na zachodzie, zaraz mówicie, że: Deszcz przychodzi i staje się tak


text:
Gdy bowiem idziesz z przeciwnikiem* twym do urzędnika, w drodze (za)daj (sobie) trud, (by) uwolnić się** od niego, coby nie zawlókł cię do sędziego, i sędzia cię wyda wykonawcy i wykonawca cię rzuci do strażnicy. [* Przeciwna strona w sądzie.] [** W sensie prawnym - pozbyć się przez wycofanie skargi lub spłacenie długu. "Ułóż się polubownie".]


text:
Byli obecni zaś jacyś w tej samej porze, oznajmiający mu o Galilejczykach, których krew Piłat zmieszał z ofiarami ich.


text:
I odpowiadając rzekł im: Wydaje się wam, że Galilejczycy ci grzesznikami przy wszystkich Galilejczykach stali się*. bo to ucierpieli? [* Okazali się grzesznikami w porównaniu z innymi.]


text:
Lub owych osiemnastu, na których upadła wieża w Siloam i zabiła ich, wydaje się wam, że oni winnymi stali się* przy wszystkich ludziach zamieszkujących Jeruzalem? [* Okazali się grzesznikami w porównaniu z innymi.]


text:
Mówił zaś ten przykład: Figę miał ktoś zasadzoną w winnicy jego i przyszedł szukając owocu na niej i nie znalazł.


text:
Powiedział zaś do winogrodnika: Oto trzy lata, od (kiedy) przychodzę szukając owocu na fidze tej, i nie znajduję. Wytnij [więc] ją. Po co i ziemię zostawia bezczynną?


text:
On zaś odpowiadając mówi mu: Panie, pozostaw ją i ten rok, aż kiedy skopię wokół niej i rzucę nawóz.


text:
Odpowiadając zaś przełożony synagogi, oburzając się, że (w) szabat wyleczył Jezus, mówił tłumowi, że: Sześć dni są, w których należy pracować, w te więc przychodząc leczcie się i nie dniem szabatu.


text:
Odpowiedział zaś mu Pan i rzekł: Obłudnicy, każdy (z) was (w) szabat nie odwiązuje wołu jego lub osła od żłobu i wyprowadziwszy poi?


text:
Tej zaś, córką Abrahama będącej, którą związał Szatan oto dziesięć i osiem lat, nie należało uwolnioną zostać od więzów tych dniem szabatu?


text:
I to (gdy mówił) on, zawstydzeni byli wszyscy będący przeciwni mu, i cały tłum radował się ze wszystkich wspaniałości (dziejących się) przez niego.


text:
Podobne jest ziarnu gorczycy, które wziąwszy człowiek rzucił w ogrodzie swoim, i urosło i stało się drzewem, i ptaki nieba zagnieździły się w gałęziach jego.


text:
Podobne jest zaczynowi, który wziąwszy kobieta schowała w mąki pszennej miary* trzy, aż do (kiedy) zakwasiło się całe. [* Nazwa miary liczącej półtora korca, czyli około 15 1.]


text:
Walczcie* (by) wejść przez wąskie drzwi, bo liczni. mówię wam. szukać będą, (by) wejść, i nie będą mieli siły. [* Ścigajcie się, współzawodniczcie.]


text:
Od (kiedy) podniesie się pan domu i zamknie drzwi*, i zaczniecie zewnątrz stawać i pukać (do) drzwi mówiąc: Panie, otwórz nam; i odpowiadając powie wam: Nie znam was, skąd jesteście. [* Zdanie "od kiedy (...) drzwi" może łączyć się ze słowami poprzednimi "nie będą mogli".]


text:
Tam będzie płacz i zgrzyt zębów, kiedy ujrzycie Abrahama i Izaaka i Jakuba i wszystkich proroków w królestwie Boga, was zaś wyrzucanych na zewnątrz.


text:
I przyjdą od wschodu i zachodu i od północy i południa i położeni zostaną (do stołu) w królestwie Boga.


text:
I powiedział im: Wyruszywszy powiedzcie lisowi temu: Oto wyrzucam demony i uleczeń dokonuję dzisiaj i jutro, i trzeciego kończę.


text:
Lecz trzeba, (mi) dzisiaj i jutro i (dnia) następnego iść, bo nie jest dopuszczalne prorok(owi) zginąć poza Jeruzalem.


text:
Jeruzalem, Jeruzalem, zabijające proroków i kamienujące wysłanych do niego, ilekroć chciałem zebrać dzieci twe, w taki sposób (jak) kura* swoje gniazdo pod skrzydła, i nie chcieliście. [* Albo w ogóle ptak.]


text:
Oto zostawiany jest wam dom wasz. Mówię [zaś] wam, nie ujrzycie mnie, aż [przyjdzie, gdy] powiecie: Błogosławiony przychodzący w imię Pana.


text:
I stało się (gdy) (przyszedł) on do domu kogoś (z) przywódców faryzeuszów w szabat, (by) zjeść chleb i oni byli pilnujący go.


text:
I odpowiadając Jezus rzekł do znawców Prawa i faryzeuszów mówiąc: Jest dozwolone w szabat uleczyć czy nie?


text:
I do nich rzekł: Kogo z was syn lub wół do studni wpadnie, i nie zaraz wyciągnie go w dzień szabatu?


text:
Mówił zaś do zaproszonych przykład, zauważając*, jak pierwsze leżanki wybierali sobie, mówiąc do nich: [* Zatrzymując uwagę na tym.]


text:
Kiedy zaproszony byłbyś przez kogoś na wesele, nie kładź się na pierwszej leżance, coby nie bardziej honorowany (od) ciebie był zaproszony przez niego;


text:
i przyszedłszy, (ten) ciebie i jego zapraszający powie ci: Daj temu miejsce, i wtedy zaczniesz ze wstydem ostatnie miejsce zajmować.


text:
Ale kiedy zaproszony byłbyś, poszedłszy połóż się na ostatnim miejscu, aby kiedy przyjdzie (ten). (który zaprosił) cię, powie ci: Przyjacielu, postąp wyżej. Wtedy będzie ci chwała wobec wszystkich współleżących z tobą.


text:
Mówił zaś i temu (który zaprosił) go: Kiedy czyniłbyś obiad lub wieczerzę, nie wołaj przyjaciół twych ani braci twych ani krewnych twych ani sąsiadów bogatych; coby nie* i oni w zamian zaprosili cię i stałoby się wyrównanie ci. [* Tzn. nie jest dobrze, żeby...]


text:
I szczęśliwy będziesz, bo nie mają, (by) w zamian oddać ci, w zamian oddane będzie bowiem ci w (zmartwych)wstaniu sprawiedliwych.


text:
Usłyszawszy zaś ktoś (ze) współleżących to, powiedział mu: Szczęśliwy, kto jadł będzie chleb w królestwie Boga.


text:
I wysłał sługę jego godziną wieczerzy, (by) powiedzieć zaproszonym: Przychodźcie, bo już gotowe jest.


text:
I zaczęli jednakowo wszyscy wymawiać się*. Pierwszy powiedział mu: Pole kupiłem i mam konieczność wyjść, (by) zobaczyć je. Proszę cię, miej mnie wymówionym. [* Dosłownie "odpraszać się", odwoływać przyjęcie zaproszenia.]


text:
I drugi powiedział: Par* wołów kupiłem pięć i idę wypróbować je. Proszę cię, miej mnie wymówionym. [* Dosłowniej "jarzm".]


text:
I przybywszy sługa oznajmił panu jego to. Wtedy rozgniewawszy się pan domu powiedział słudze jego: Wyjdź prędko na place i ulice miasta, i biednych i okaleczonych i ślepych i chromych wprowadź tu.


text:
I powiedział pan do sługi: Wyjdź na drogi i płoty i przymuszaj (do) wejścia, aby napełniony został mój dom.


text:
Jeśli ktoś przychodzi do mnie i nie nienawidzi ojca swego i matki i żony i dzieci i braci i sióstr, więc i życia* swego, nie może być mym uczniem. [* "Duszy", co oznacza tu życie.]


text:
Kto bowiem z was chcący wieżę zbudować, czy nie najpierw usiadłszy przelicza wydatek, czy ma na wykonanie?


text:
Aby coby nie, (gdy położył) (on) fundament i nie (zdołał) wykończyć, wszyscy oglądający zaczęli (z) niego kpić,


text:
Lub jaki król wyruszający (z) drugim królem zderzyć się* na wojnie, czy nie usiadłszy najpierw będzie planował, czy mocen jest w dziesięć tysięcy wyjść przeciwko z dwudziestoma tysiącami przychodzącemu przeciw niemu? [* Zetrzeć się z.]


text:
Tak więc każdy z was, który nie żegna się ze* wszystkimi (tymi) jego będącymi, nie może być mym uczniem. [* Sens: "wyrzeka się".]


text:
Ani* do ziemi ani* do nawozu odpowiednia (nie) jest. Na zewnątrz rzucają ją. Mający uszy (by) słuchać, niech słucha. [* Nawet.]


text:
Jaki człowiek z was mający sto owiec, i zgubiwszy z nich jedną, nie zostawia dziewięćdziesięciu dziewięciu na pustkowiu i wyrusza za zaginioną, aż znajdzie ją?


text:
i przyszedłszy do domu zwołuje przyjaciół i sąsiadów mówiąc im: Radujcie się ze mną, bo znalazłem owcę mą zaginioną.


text:
Mówię wam, że tak radość w niebie będzie z jednego grzesznika zmieniającego myślenie, niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebę mają zmiany myślenia.


text:
Lub jaka kobieta drachm mająca dziesięć, jeśli zgubiła drachmę jedną, czy nie zapala lampki i zamiata dom i szuka starannie, aż (kiedy) znajdzie?


text:
I znalazłszy zwołuje przyjaciółki i sąsiadki mówiąc: Radujcie się ze mną, bo znalazłam drachmę, którą zgubiłam.


text:
Tak. mówię wam. staje się radość (wśród) zwiastunów Boga z jednego grzesznika zmieniającego myślenie.


text:
I powiedział młodszy z nich ojcu: Ojcze, daj mi przypadającą część majątku. On zaś rozdzielił im środki na życie.


text:
I po nie wielu dniach zebrawszy wszystko młodszy syn odjechał do krainy dalekiej i tam rozproszył* majątek jego żyjąc rozwiąźle. [* Roztrwonił.]


text:
I ruszywszy przyłączył się do jednego (z) obywateli krainy owej, i posłał go na pola jego paść świnie.


text:
I pragnął nasycić się ze strąków*, które jadły świnie, i nikt (nie) dawał mu. [* Strąki "chleba świętojańskiego".]


text:
Do siebie zaś, przyszedłszy, rzekł: Ilu najemników ojca mego ma w obfitości chleby, ja zaś głodem tu ginę.


text:
I wstawszy przyszedł do ojca swego. Jeszcze zaś on daleko (gdy był oddalony), zobaczył go ojciec jego i ulitował się*, i pobiegłszy upadł na szyję jego i ucałował go. [* Wzruszył się.]


text:
Powiedział zaś syn mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw niebu i wobec ciebie, już nie jestem godny nazwać się synem twym.


text:
Powiedział zaś ojciec do niewolników jego: Szybko wynieście szatę, (tę) (naj)pierwszą, i wdziejcie na niego, i dajcie pierścień na rękę jego i sandały na stopy,


text:
On zaś powiedział mu, że: Brat twój przychodzi i zabił na ofiarę ojciec twój cielę utuczone, bo zdrowego go odzyskał.


text:
Rozgniewał się zaś i nie chciał wejść. Zaś ojciec jego wyszedłszy prosił* go. [* Napominał, tłumaczył.]


text:
On zaś odpowiadając rzekł ojcu jego: Oto tyle lat służę ci i nigdy przykazania twego (nie) przekroczyłem, i mi nigdy (nie) dałeś kozła, aby z przyjaciółmi mymi ucieszyłbym się.


text:
Kiedy zaś syn twój ten, przejadłszy twe środki na życie z prostytutkami, przyszedł, zabiłeś na ofiarę mu utuczone cielę.


text:
Ucieszyć się zaś i uradować się trzeba było, bo brat twój ten martwy był i ożył, i zaginiony i znalazł się.


text:
Mówił zaś i do uczniów: Człowiek pewien był bogaty, który miał szafarza i ten oczerniony został* (przed) nim, jako trwoniący (dobra) będące jego. [* Zarzucono mu.]


text:
I zawoławszy go powiedział mu: Co to słyszę o tobie? Oddaj rachunek szafarstwa* twego, nie bowiem możesz już szafarzować. [* Zarządzania domem.]


text:
Powiedział zaś w sobie szafarz: Co mam uczynić, bo pan mój odbiera szafarzowanie ode mnie? Kopać nie mam siły, żebrać wstydzę się.


text:
Pojąłem*, co mam uczynić, aby kiedy usunięty zostanę z szafarzowania, przyjęli mnie do domów ich. [* Poznałem.]


text:
I przywoławszy jednego każdego (z) dłużników pana swego, mówił pierwszemu: Ile winien jesteś panu memu?


text:
On zaś powiedział: Sto baryłek* oliwy. On zaś powiedział mu: Weź twe zapisy** i usiadłszy szybko napisz pięćdziesiąt. [* Miara płynów licząca ok. 45 1.] [** Kwity.]


text:
Potem drugiemu powiedział: Ty zaś ile winien jesteś? On zaś powiedział: Sto ,,kor"* zboża. Mówi mu: Weź twe zapisy** i napisz osiemdziesiąt. [* Hebr. miara objętości, ok. 39 l.] [** Kwity.]


text:
I pochwalił pan szafarza niesprawiedliwości*, że rozsądnie uczynił. Bo synowie wieku tego rozsądniejsi nad synów światła (względem) pokolenia swego są. [* Tzn. bezprawnie postępującego.]


text:
I ja wam mówię, sobie uczyńcie przyjaciół z mamony* niesprawiedliwości, aby kiedy ustanie, przyjęli was do wieczystych namiotów. [* Mamona: słowo aramajskie, znaczy prawdopodobnie "ostoja", czyli majątek jako oparcie.]


text:
Wierny w najmniejszym i w wielkim wierny jest, i w najmniejszym niesprawiedliwy i w wielkim niesprawiedliwy jest.


text:
Jeśli więc w niesprawiedliwej mamonie* wierni nie staliście się, prawdziwe kto wam powierzy? [* Mamona: słowo aramajskie, znaczy prawdopodobnie "ostoja", czyli majątek jako oparcie.]


text:
Żaden domownik (nie) może dwom panom służyć. Albo bowiem jednego znienawidzi a drugiego będzie miłował, albo jednego trzymał się będzie a drugiego zlekceważy. Nie możecie Bogu służyć i mamonie*.[* Mamona: słowo aramajskie, znaczy prawdopodobnie "ostoja", czyli majątek jako oparcie.]


text:
I powiedział im: Wy jesteście uznającymi za sprawiedliwych siebie przed ludźmi, zaś Bóg poznaje serca wasze. Bo (co) wśród ludzi wysokie, obrzydliwością przed Bogiem.


text:
Prawo i prorocy aż po Jana. Od wtedy królestwo Boga głoszone jest* i każdy do niego gwałtem się wdziera. [* Jako dobra nowina.]


text:
Wykonalniejsze zaś jest, niebu i ziemi przeminąć, niż Prawa jednemu rożkowi* upaść. [* Kresce w literze?]


text:
Każdy oddalający żonę jego i poślubiający drugą cudzołoży, i oddaloną od męża poślubiający cudzołoży.


text:
Człowiek zaś pewien był bogaty i wdziewał na siebie purpurę i cienki len, świętując co dzień wspaniale.


text:
i pożądający, (by) nasycić się ze spadających ze stołu bogatego. Ale i psy przychodzące oblizywały wrzody jego


text:
Stało się zaś, (umarł) biedny i (odniesiony został) on przez zwiastunów na łono Abrahama. Umarł zaś i bogaty i pogrzebany został.


text:
I w otchłani podniósłszy oczy jego, będąc w męczarniach, widzi Abrahama z daleka i Łazarza na łonie jego.


text:
I on wołając rzekł: Ojcze Abrahamie, zlituj się (nade) mną i poślij Łazarza, aby zamoczył czubek palca jego wodą i ochłodził język mój, bo boleję w płomieniu tym.


text:
Powiedział zaś Abraham: Dziecko, przypomnij sobie, że odebrałeś dobra twe w życiu twym, i Łazarz podobnie złe. Teraz zaś tutaj pocieszany jest, ty zaś bolejesz.


text:
I wśród wszystkich tych*: pomiędzy nami i wami przepaść wielka jest utwierdzona, żeby chcący przejść stąd do was nie mogli, ani stamtąd do nas (aby) przeprawili się. [*(powodów).]


text:
On zaś powiedział: Nie, ojcze Abrahamie, ale jeśli ktoś z martwych pójdzie do nich, zmienią myślenie.


text:
Powiedział zaś mu: Jeśli Mojżesza i proroków nie słuchają, ani jak ktoś z martwych wstanie, przekonani będą.


text:
Powiedział zaś do uczniów jego: Niemożliwe jest obrazom nie przyjść, lecz biada przez którego przychodzą.


text:
Korzystniej jest mu, jeśli kamień młyński włożony jest wokół szyi jego i rzucony jest w morze, niż aby przywiódł do obrazy (z) małych tych jednego.


text:
I jeśli siedmiokroć (na) dzień zgrzeszyłby przeciw tobie i siedmiokroć zawróciłby do ciebie mówiąc: Zmieniam myślenie, odpuścisz mu.


text:
Powiedział zaś Pan: Jeśli macie wiarę jak ziarno gorczycy, powiedzieliście by morwie [tej]: Wykorzeń się i zasadź się w morzu. I posłuszna była by wam.


text:
Kto zaś z was niewolnika mając orzącego lub pasącego, który, weszłemu z pola, powie mu: Zaraz przeszedłszy odpocznij?


text:
Ale czyż nie powie mu: Przygotuj, co spożyłbym na wieczerzę, i opasawszy się służ mi, aż zjem i wypiję, a po tym zjesz sobie i wypijesz ty?


text:
Tak i wy, kiedy uczynicie wszystko rozporządzone wam, mówcie, że: Niewolnicy niepotrzebni jesteśmy, co byśmy winni uczynić, uczyniliśmy.


text:
I stało się (gdy) (podążał) do Jeruzalem i on przechodził przez środek* Samarii i Galilei. [* Może chodzi o miejsca leżące pośrodku między nimi.]


text:
I (gdy wchodził) on do pewnej wsi, napotkało* [go] dziesięciu trędowatych mężów, którzy stanęli z dala; [* Wyszli naprzeciw.]


text:
I zobaczywszy powiedział im: Wyruszywszy pokażcie siebie kapłanom. I stało się, (gdy) (odchodzili) oni, zostali oczyszczeni.


text:
Zapytany zaś przez faryzeuszów, kiedy przychodzi królestwo Boga, odpowiedział im i rzekł: Nie przychodzi królestwo Boga (do) zaobserwowania*.[* W sposób możliwy do obserwacji.]


text:
Powiedział zaś do uczniów: Przyjdą dni, gdy zapragniecie jeden (z) dni Syna Człowieka ujrzeć i nie zobaczycie.


text:
Jako bowiem błyskawica błyskając z tego* pod niebem ku temu pod niebem świeci, tak będzie Syn Człowieka [w dniu jego]. [* (miejsca).]


text:
Najpierw zaś trzeba (mu) wiele wycierpieć i odrzuconym zostać* (przez) pokolenie to. [* Zdyskwalifikowanym.]


text:
Jedli, pili, żenili się, za mąż wychodziły, aż do tego dnia, (kiedy) wszedł Noe do arki, i przyszedł potop i wygubił wszystkich.


text:
W owym dniu, kto będzie na tarasie i rzeczy jego w domu, nie niech schodzi zabrać je, i ten w polu podobnie nie niech zawraca w tył.


text:
Który będzie szukał, życie* jego (by) zachować, straci je, który zaś straci, żywym uczyni je. [* "Duszę" oznacza tu życie.]


text:
Mówię wam, tamtej nocy będą dwaj na łożu jednym, jeden zostanie zabrany i drugi zostanie zostawiony.


text:
Wdowa zaś była w mieście owym i przychodziła do niego mówiąc: Weź w obronę mnie od przeciwnika mego.


text:
I nie chciał przez czas (pewien), po zaś tym powiedział w sobie: Chociaż i Boga nie boję się ani człowieka (nie) szanuję,


text:
z powodu przydawania mi trudu (przez) wdowę tę, wezmę w obronę ją, aby nie do końca przychodząc dręczyła* mnie. [* Dosłownie: przyprawiła o sińce pod oczyma.]


text:
Zaś Bóg nie miałby uczynić obrony wybranych jego, wołających do niego dniem i nocą, i zwleka* (względem) nich? [* Albo ,,czyż zwleka w ich sprawie?".]


text:
Mówię wam, że uczyni obronę ich w pośpiechu. Lecz Syn Człowieka przyszedłszy, czy znajdzie wiarę na ziemi?


text:
Powiedział zaś i do jakichś polegających na sobie samych że są sprawiedliwi, i za nic mających pozostałych, przykład ten:


text:
Faryzeusz stanąwszy do siebie tak modlił się: Boże, dziękuję ci, że nie jestem jak pozostali (z) ludzi, drapieżni, niesprawiedliwi, cudzołożni, lub i jak ten poborca.


text:
Zaś poborca z daleka stojący nie chciał nawet oczu podnieść ku niebu, ale bił (się w) pierś jego mówiąc: Boże, daj się przebłagać mi grzesznemu.


text:
Mówię wam, zeszedł ten usprawiedliwiony do domu jego wbrew tamtemu*; bo każdy wywyższający siebie uniżony zostanie, zaś uniżający siebie wywyższony zostanie. [* W porównaniu z tamtym.]


text:
Zaś Jezus przywołał je mówiąc: Dopuśćcie dzieciom przychodzić do mnie i nie zabraniajcie im, bowiem takich jest królestwo Boga.


text:
Amen, mówię wam, który nie przyjmie królestwa Boga jak dziecko, nie wejdzie* do niego. [* Forma coniunctivus, sens przyszły.]


text:
Przykazania znasz: Nie scudzołóż, nie zabij, nie ukradnij, nie zaświadcz kłamliwie, szanuj ojca swego i matkę.


text:
Usłyszawszy zaś Jezus powiedział mu: Jeszcze jednego ci brakuje, wszystko ile masz sprzedaj i rozdaj biednym, i będziesz miał skarb w niebiosach, i chodźże towarzysz mi.


text:
Zobaczywszy zaś go Jezus [zasmucony stawszy się] rzekł: Jak z trudem majątek mający do królestwa Boga wchodzą.


text:
Wykonalniejsze bowiem jest wielbłądowi przez otwór igły wejść, niż bogatemu do królestwa Boga wejść.


text:
On zaś powiedział im: Amen mówię wam, że nikt (nie) jest, który opuścił dom lub żonę lub braci lub rodziców lub dzieci ze względu na królestwo Boga,


text:
Wziąwszy ze sobą zaś dwunastu powiedział do nich: Oto wchodzimy ku Jeruzalem, i dokonane zostanie wszystko napisane przez proroków Synowi Człowieka.


text:
I oni nic (z) tego (nie) zrozumieli, i była rzecz ta skryta przed nimi i nie pojmowali powiedzianego.


text:
I przodem idący karcili go, aby zamilkł. On zaś wiele bardziej krzyczał: Synu Dawida, zlituj się nade mną.


text:
Stanąwszy zaś Jezus kazał, (by) on (został przyprowadzony) do niego; (gdy zbliżył się) zaś on, spytał go:


text:
I od razu zaczął znowu widzieć, i towarzyszył mu, chwaląc Boga. I cały lud zobaczywszy dał pochwałę Bogu.


text:
1 jak przyszedł na (to) miejsce, spojrzawszy do góry Jezus powiedział do niego: Zacheuszu, pospieszywszy się zejdź, dzisiaj bowiem w domu twym trzeba mi pozostać.


text:
Stanąwszy zaś Zacheusz powiedział do Pana: Oto połowę moich (co są). Panie. biednym daję, i jeśli (z) kogo co wymusiłem* oddaję poczwórnie. [* Przez donos lub szantaż.]


text:
Powiedział zaś do niego Jezus, że: Dzisiaj wybawienie domowi temu stało się, według tego że i on synem Abrahama jest.


text:
(Gdy słuchali) zaś oni tego, przedłożywszy powiedział przykład dla tego, (że) blisko (był) Jeruzalem on i (wydawało się) im, że od razu ma królestwo Boga stać się widziane.


text:
Powiedział więc: Człowiek pewien dobrze urodzony wyruszył do krainy dalekiej wziąć sobie królestwo* i powrócić. [* Uzyskać godność, władzę królewską.]


text:
Wezwawszy zaś dziesięciu sług jego dał im dziesięć min i powiedział do nich: Zajmijcie się sprawami w tym (czasie dopóki) przychodzę*.[* Sens zapewne taki: "dopóki nie przybędę".]


text:
Zaś obywatele jego nienawidzili go i wysłali poselstwo za nim, mówiąc: Nie chcemy, (by) ten (zakrólował) nad nami.


text:
I stało się, (gdy) (powrócił) on, wziąwszy królestwo*, i powiedział (by) zawołać mu sługi te, którym dał srebro, aby poznał, co uzyskali w interesach. [* Królowanie, władzę.]


text:
I powiedział mu: Dobrze, dobry sługo, bo w najmniejszym wierny stałeś się, bądź władzę mający ponad dziesięcioma miastami.


text:
Bałem się bowiem ciebie, bo człowiek surowy jesteś, podnosisz, czego nie położyłeś, i żniesz, czego nie siałeś.


text:
Mówi mu: Z ust twych sądzę cię, zły sługo. Wiedziałeś, że ja człowiek surowy jestem, podnoszący, czego nie położyłem, i żnący, czego nie posiałem?


text:
Nadto wrogów mych, tych, nie chcących (mego) (królowania) nad nimi, poprowadźcie tu i wymordujcie ich przede mną.


text:
mówiąc: Odejdźcie do (tej) naprzeciw wsi, w którą wchodząc znajdziecie oślę uwiązane, na którym nikt kiedykolwiek (z) ludzi (nie) usiadł i odwiązawszy je przyprowadźcie.


text:
(Gdy zbliżał się) zaś on już do podnóża Góry Oliwek, zaczęła cała mnogość uczniów radując się wielbić Boga głosem wielkim za wszystkie, które widzieli, dzieła mocy,


text:
mówiąc, że: Jeśli byś poznało w dniu tym i ty, (co) (wiedzie) do pokoju, - teraz zaś zakryte zostało od oczu twych.


text:
Bo nadejdą dni na ciebie i ustawią wrogowie twoi obóz warowny przeciwko tobie, i okrążą cię, i ścisną cię zewsząd,


text:
i powalą na ziemię ciebie i dzieci twe w tobie, i nie zostawią kamienia na kamieniu w tobie, za (to że) nie poznałaś pory nawiedzenia twego.


text:
mówiąc im: Jest napisane: będzie dom mój domem modlitwy, wy zaś go uczyniliście jaskinią rozbójników.


text:
I był nauczający co dzień w świątyni. Zaś arcykapłani i uczeni w piśmie szukali (by) go zgubić, i pierwsi ludu.


text:
I nie znajdowali, co uczyniliby, lud bowiem cały zawisał* go słuchając. [* Sens: "słuchał z zapartym tchem".]


text:
I stało się w jednym (z) dni (gdy nauczał) on lud w świątyni i (gdy głosił dobrą nowinę), stanęli (przy nim) arcykapłani i uczeni w piśmie ze starszymi.


text:
I powiedzieli mówiąc do niego: Powiedz nam, jaką władzą to czynisz, lub kto jest (ten), (który dał) ci władzę tę?


text:
Oni zaś zaczęli wspólnie rozważać, do siebie mówiąc, że: Jeśli powiedzielibyśmy: Z nieba, powie: Dla czego nie uwierzyliście mu?


text:
Jeśli zaś powiedzielibyśmy: Z ludzi, lud cały ukamienuje nas. przekonany bowiem jest, (że) Jan prorokiem (był).


text:
Zaczął zaś do ludu mówić przykład ten: Człowiek [pewien] zasadził winnicę i wynajął ją rolnikom i odjechał (na) czasy dość długie.


text:
I porą* wysłał do rolników sługę, aby z owocu winnicy dali mu. Zaś rolnicy odesłali go pobiwszy pustego**. [*(zbiorów).] [** Z pustymi rękoma, "na pusto", z niczym.]


text:
I (ponownie tak zrobił żeby)* drugiego posłać sługę, oni zaś i tamtego pobiwszy i znieważywszy odesłali pustego**. [* Dosłownie "dodał", powtórzył czynność.] [** Z pustymi rękoma, "na pusto", z niczym.]


text:
I (ponownie tak zrobił żeby)* trzeciego posłać. Oni zaś i tego poraniwszy wyrzucili. [* Dosłownie "dodał", powtórzył czynność.]


text:
Ujrzawszy zaś go rolnicy rozważali do siebie nawzajem mówiąc: Ten jest dziedzic, zabijmy go. aby nasze stało się dziedzictwo.


text:
Przyjdzie i wygubi rolników tych, i da winnicę innym. Usłyszawszy zaś powiedzieli: Nie oby się stało!


text:
On zaś przypatrzywszy się im rzekł: Czym więc jest napisane to: Kamień, który zdyskwalifikowali* budujący, ten stał się głowicą narożnika. [* Zbadali i nie zaaprobowali.]


text:
Każdy, (który upadł) na ów kamień, roztrzaskany zostanie; na którego zaś upadłby, na proch skruszy* go. [* Albo „jak kupę plew rozrzuci".]


text:
I zaczęli szukać uczeni w piśmie i arcykapłani (by) narzucić na niego ręce w tej godzinie, i przestraszyli się ludu; poznali bowiem, że do nich powiedział przykład ten.


text:
I zacząwszy pilnować* wysłali szpiegów udających, (że) oni sami sprawiedliwymi (są), aby schwycili go (na) słowie, żeby wydać go zwierzchności i władzy namiestnika. [* Część rękopisów ma: "oddaliwszy się".]


text:
I zapytali go mówiąc: Nauczycielu, wiemy, że poprawnie mówisz i nauczasz i nie bierzesz (po wyglądzie)*, ale w prawdzie drogi Pana nauczasz. [* Dosłownie "nie bierzesz (według) twarzy"; jakimi się wydają.]


text:
Podszedłszy zaś jacyś (z) saduceuszów, (przeciw) mówiący że (zmartwych)powstania nie (ma), zapytali go


text:
mówiąc: Nauczycielu, Mojżesz napisał nam, "jeśli czyjś brat umrze" mając żonę "i ten bezdzietny byłby", aby ,,wziął brat jego (tę) żonę i wzbudził potomstwo* bratu jego." [* Dosłownie ,,nasienie".]


text:
(Ta) żona więc w (zmartwych)powstaniu kogo (z) nich staje się żoną? Bowiem siedmiu mieli tę samą żonę.


text:
Zaś uznani za godnych wieku owego osiągnięcia i powstania z martwych ani poślubiają ani są zaślubiane.


text:
Ani bowiem umrzeć jeszcze mogą. równi aniołom bowiem są i synami są Boga. (zmartwych)wstania synami będąc.


text:
Że zaś podnoszą się martwi, i Mojżesz ujawnił przy jeżynie*, jak mówi: Pan, Bóg Abrahama Bóg Izaaka i Bóg Jakuba. [*"W opowiadaniu o krzaku jeżynowym" (w przekładzie greckim S.T. tak określono gatunek płonącego krzewu z Księgi Wyjścia 3.2-4).]


text:
Wystrzegajcie się uczonych w piśmie chcących chadzać w (długich) szatach i kochających pozdrowienia na rynkach i pierwsze siedzenia w synagogach i pierwsze leżanki na wieczerzach


text:
Wszyscy bowiem ci ze zbywającego im rzucili do darów, ta zaś z braku jej całe środki na życie, które miała, rzuciła.


text:
To, co oglądacie, przyjdą dni, w których nie pozostawiony zostanie kamień na kamieniu, który nie zostanie obalony.


text:
On zaś powiedział: Strzeżcie się, (by) nie zostaliście zwiedzeni. Liczni bowiem przyjdą w imię me mówiąc: Ja jestem. I: Pora się zbliżyła. Nie podążajcie za nimi.


text:
Kiedy zaś usłyszycie (o) wojnach i przewrotach, nie wpadnijcie w panikę. Ma bowiem to stać się najpierw, ale nie zaraz koniec.


text:
trzęsienia wielkie i po miejscach głody i zarazy będą, rzeczy postrach budzące i z nieba znaki wielkie będą.


text:
Przed zaś tymi wszystkimi narzucą na was ręce ich i prześladować będą wydając do synagog i strażnic, odprowadzanych przed królów i gubernatorów ze względu na imię me.


text:
ja bowiem dam wam usta* i mądrość, której nie będą mogli przeciwstawić się lub odpowiedzieć wszyscy przeciwni wam. [* Wymowę.]


text:
Kiedy zaś zobaczycie otoczone przez obozy Jeruzalem, wtedy wiedzcie, że zbliżyło się spustoszenie jej.


text:
Wtedy (ci) w Judei niech uciekają w góry, a (ci) w środku jej niech opuszczają kraj, i (ci) na wsiach nie niech wchodzą do niej,


text:
Biada w łonie mającym i karmiącym piersią w owe dni. Będzie bowiem przymus wielki na ziemi i gniew ludowi temu,


text:
i padną (pod) ostrzem miecza i zabrani będą do niewoli do narodów wszystkich. I Jeruzalem będzie deptane przez narody, aż do (kiedy) wypełnią się pory narodów.


text:
I będą znaki na słońcu i księżycu i gwiazdach, i na ziemi przygniecenie (strachem) narodów w bezradności (od) szumu morza i nawałnicy;


text:
(kiedy mdleją*) ludzie ze strachu i oczekiwania (rzeczy) przychodzących na świat zamieszkały, bowiem moce niebios zostaną zachwiane. [* Ewentualnie "umierają".]


text:
(Gdy zaczną) zaś te stawać się, odegnijcie się i podnieście głowy wasze, ponieważ zbliża się wykupienie wasze.


text:
Uważajcie zaś na siebie, coby nie ociężałe stały się wasze serca w rauszu i pijaństwie i troskach życiowych, i nastałby na was nagły dzień ów


text:
Trwajcie bez snu zaś, w każdej porze prosząc, aby nabraliście sił (by) wymknąć się z tego wszystkiego mającego stać się, i (by stanąć) przed Synem Człowieka.


text:
On zaś powiedział im: Oto (gdy wejdziecie) wy do miasta, wyjdzie na spotkanie wam człowiek dzban wody niosący; pójdźcie za nim do domu, do którego wchodzi.


text:
I powiecie panu domu (tego) domu: Mówi ci nauczyciel: Gdzie jest kwatera, gdzie Paschę z uczniami mymi zjadłbym?


text:
I* przyjąwszy kielich dzięki uczyniwszy powiedział: Weźcie to i rozdzielcie między siebie. [* Porządek zdań tekstu bywa w poszczególnych rękopisach odmienny; w niektórych brakuje ww. 19b - 20.]


text:
I wziąwszy chleb dzięki uczyniwszy połamał i dał im mówiąc: To jest ciało me za was dające się. To czyńcie dla mojego przypomnienia.


text:
I kielich tak samo po (spożyciu wieczerzy)* mówiąc: Ten kielich nowym przymierzem we krwi mej, za was wylewający się. [* Dosłownie "po tym (jak) wieczerzać".]


text:
Bo Syn wprawdzie Człowieka według ustalonego idzie, lecz biada człowiekowi owemu, przez którego zostaje wydany.


text:
On zaś powiedział im: Królowie narodów panują (nad) nimi i władzę sprawujący ich dobroczyńcami są nazywani.


text:
Kto bowiem większy, leżący (przy stole) czy służący? Czy nie leżący? Ja zaś w środku was jestem jak służący.


text:
I ja ustanawiam* mi Ojciec mój, królestwo, wam, jako ustanowił* [* Na mocy przymierza lub testamentu.]


text:
aby jedliście i piliście przy stole mym w królestwie mym i (aby) siedliście na tronach, dwanaście plemion sądzący Izraela.


text:
Ja zaś poprosiłem co do ciebie, aby nie ustała wiara twa. I ty kiedyś zawróciwszy utwierdź braci twych.


text:
On zaś powiedział: Mówię ci, Piotrze, nie (zapieje) dzisiaj kogut, aż trzykroć mnie wyprzesz się znać.


text:
I powiedział im: Kiedy wysłałem was bez trzosu. i torby, i sandałów, czy czegoś zbrakło wam? Oni zaś powiedzieli: Niczego.


text:
Powiedział zaś im: Ale teraz mający trzos niech zabierze, podobnie i torbę, i nie mający niech sprzeda płaszcz jego i niech kupi miecz.


text:
Mówię bowiem wam, że to napisane ma dokonać się co do mnie: I ze złoczyńcami zaliczony został. I bowiem (to) o mnie koniec* ma. [* Tzn. zbliża się do kresu, ku wypełnieniu.]


text:
I sam odsunął się od nich około kamienia rzutu, i (zgiąwszy)* kolana modlił się[* Dosłownie "położywszy".]


text:
mówiąc: Ojcze, jeśli postanawiasz, odwróć ten kielich ode mnie. Lecz nie wola ma, ale twoja niech się staje.


text:
I będąc w udręce (naj)silniej modlił się. I stał się pot jego jakby skrzepami krwi (spadającej) na ziemię.]


text:
Jeszcze on (gdy mówił), oto tłum, i nazywany Judą, jeden (z) dwunastu, szedł na przedzie ich i zbliżył się do Jezusa, (by) pocałować go.


text:
Powiedział zaś Jezus do przybyłych do niego arcykapłanów i komendantów świątyni i starszych: Jak na rozbójnika wyszliście z mieczami i kijami?


text:
Co dzień, (gdy byłem) ja z wami w świątyni, nie wyciągnęliście rąk na mnie, ale ta jest wasza godzina i władza ciemności.


text:
Zobaczywszy zaś go służebna jakaś siedzącego przy świetle i popatrzywszy wprost na niego, powiedziała: I ten z nim był.


text:
I po krótkiej (chwili) drugi zobaczywszy go rzekł: I ty z nich jesteś. Zaś Piotr rzekł: Człowieku, nie jestem.


text:
I (gdy przeszło) około godziny jednej, inny ktoś usilnie zapewniał mówiąc: Na prawdę i ten z nim był, i bowiem Galilejczyk jest.


text:
Powiedział zaś Piotr: Człowieku, nie wiem, co mówisz. I natychmiast, jeszcze (gdy mówił) on, (zapiał) kogut.


text:
I odwróciwszy się Pan przypatrzył się Piotrowi i przypomniał sobie Piotr słowo Pana, jak powiedział mu, że: Pierwej nim kogut (zapieje) dzisiaj, wyprzesz się mnie trzykroć.


text:
I gdy stał się dzień, zebrała się starszyzna ludu, arcykapłani i uczeni w piśmie, i odprowadzili go na miejsce posiedzeń ich,


text:
Zaczęli zaś oskarżać go mówiąc: Tego znaleźliśmy agitującego* lud nasz i zabraniającego daniny Cezarowi dawać i mówiącego o sobie, Pomazańcem królem (że jest). [* Zwodzącego, odwracającego (z właściwej drogi).]


text:
Zaś Piłat powiedział do arcykapłanów i tłumów: Żadną znajduję przyczynę* w człowieku tym. [* Winy czy zbrodni jako racji dla wszczęcia sprawy sądowej.]


text:
I poznawszy, że z władzy Heroda jest. przesłał go do Heroda. będącego i jego w Jerozolimie w tych dniach.


text:
Zaś Herod zobaczywszy Jezusa uradował się bardzo, był bowiem od znacznego czasu chcącym zobaczyć go z powodu (słyszenia) o nim, i miał nadzieję jakiś znak zobaczyć przez niego stający się.


text:
Za nic wziąwszy zaś go [i] Herod z wojskiem* jego i zakpiwszy, odziawszy strojem wspaniałym przesłał go Piłatowi. [* Ewentualnie "z zastępami".]


text:
Stali się zaś przyjaciółmi Herod i Piłat w tym dniu między sobą: wcześniej byli bowiem we wrogości będący do (siebie).


text:
powiedział do nich: Przyprowadziliście mi człowieka tego jako agitującego lud, i oto ja wobec was osądziwszy żadnej (nie) znalazłem w człowieku tym przyczyny, (z tych co) oskarżacie przeciw niemu,


text:
ale ani Herod; przesłał bowiem go do nas. I oto nic godnego śmierci (nie) jest zrobione (przez) niego.


text:
On zaś trzeci raz rzekł do nich: Co bowiem złego uczynił ten? Żadnej przyczyny śmierci (nie) znalazłem w nim. Skarciwszy* więc go uwolnię. [* Dawszy nauczkę przez chłostę (jako karę "pedagogiczną").]


text:
Uwolnił zaś (tego) z powodu rozruchu i morderstwa rzuconego do strażnicy, którego żądali, zaś Jezusa wydał woli ich.


text:
I jak odprowadzili go, chwyciwszy Szymona, pewnego Cyrenejczyka, przychodzącego z pola, nałożyli mu krzyż, (by) niósł za Jezusem.


text:
Zwróciwszy się zaś do nich Jezus powiedział: Córki Jeruzalem, nie płaczcie nade mną, lecz nad sobą płaczcie i nad dziećmi waszymi,


text:
bo oto przychodzą dni, w których powiedzą: Szczęśliwe bezpłodne i łona, które nie urodziły. i piersi, które nie zaczęły karmić.


text:
I kiedy przyszli na miejsce zwane Czaszką, tam ukrzyżowali go i złoczyńców, tego z prawej, tego zaś z lewej.


text:
[ Zaś Jezus mówił: Ojcze, odpuść im, nie bowiem wiedzą, co czynią.] Rozdzielając zaś szaty jego rzucili losy.


text:
I stał i lud oglądając. Wyśmiewali zaś i przywódcy mówiąc: Innych uratował, niech uratuje siebie, jeśli ten jest Pomazaniec Boga wybrany.


text:
Jeden zaś (z) powieszonych złoczyńców bluźnił mu mówiąc: Czy nie ty jesteś Pomazaniec? Uratuj siebie i nas.


text:
Odpowiadając zaś drugi, karcąc go, rzekł: Nawet nie boisz się ty Boga, bo (pod) (tym) samym sądem jesteś?


text:
A my zaś sprawiedliwie, godne bowiem (za co) zrobiliśmy, odbieramy. Ten jednak nic niegodziwego (nie) zrobił.


text:
I zawoławszy wołaniem wielkim Jezus rzekł: Ojcze, w ręce twe powierzam ducha mego. To zaś rzekłszy, wyzionął ducha.


text:
Widząc zaś setnik (to), (co się stało), oddal chwałę Bogu mówiąc: Istotnie człowiek ten sprawiedliwy był.


text:
I wszystkie. razem przybyłe tłumy na widowisko to, oglądnąwszy (to), (co się stało). uderzając się w piersi wracały.


text:
- ten nie był zgadzający się z* postanowieniem i czynem ich - z Arymatei miasta Judejczyków, który oczekiwał królestwa Boga, [* Głosujący za.]


text:
I zdjąwszy owinął je prześcieradłem i położył go w grobowcu wykutym. gdzie nie był nikt jeszcze leżący.


text:
I dzień był przygotowania, i szabat rozjaśniał się*.[* Czyli rozpoczynał, "świtał", "dniał" - choć było to o zmroku! Inne wyjaśnienie: "gdy rozjaśniały się lampy szabatowe".]


text:
Towarzyszące zaś kobiety, które były razem przybyłe z Galilei (z) nim, obejrzały grobowiec i jak położone zostało ciało jego.


text:
jednak pierwszego (dnia) tygodnia, (o) brzasku głębokim do grobowca przyszły niosąc, które przygotowały wonności.


text:
wszedłszy zaś nie znalazły ciała Pana* Jezusa. [* Szereg ważnych rękopisów opuszcza tutaj słowo "Pana".]


text:
I stało się, (gdy) (zdezorientowały się) one co do tego, i oto mężowie dwaj stanęli obok nich w stroju błyskającym.


text:
Przestraszone zaś (gdy stały się) one i (gdy skłoniły) twarze ku ziemi, powiedzieli do nich: Dlaczego szukacie żyjącego z martwymi?


text:
mówiąc (o) Synu Człowieka, że ma wydanym zostać w ręce ludzi grzesznych i zostać ukrzyżowanym i trzeciego dnia powstać.


text:
Były zaś Magdalena Maria, i Joanna, i Maria, (ta) Jakuba, i pozostałe z nimi mówiły do wysłanników to.


text:
* Zaś Piotr wstawszy pobiegł do grobowca, i zajrzawszy widzi płótna same; i odszedł do siebie dziwiąc się (tym), (co się stało). [* Kilka ważnych rękopisów opuszcza ten wiersz.]


text:
I oto dwaj z nich w tym samym dniu byli udający się do wsi oddalonej stadiów sześćdziesiąt od Jeruzalem, której imię Emaus,


text:
Odpowiadając zaś jeden imieniem Kleofas powiedział do niego: Ty jedyny przebywasz (w) Jeruzalem, a nie dowiedziałeś się (o tych), (które stały się) w niej w dniach tych?


text:
I powiedział im: Jakie? Oni zaś powiedzieli mu: Te co do Jezusa Nazarejczyka, który (był) mężem prorokiem mocnym w dziele i słowie przed Bogiem i całym ludem,


text:
My zaś mieliśmy nadzieję, że on jest mającym wykupywać Izraela. Ale i z wszystkimi tymi, trzeci ten dzień (upływa), od (kiedy) to stało się.


text:
i nie znalazłszy ciała jego przyszły mówiąc, i (że) widzenie zwiastunów (zobaczyły), którzy mówią, (że) on (żyje).


text:
I odszedłszy pewni (z tych) z nami do grobowca, i znaleźli tak jako i kobiety powiedziały, jego zaś nie zobaczyli.


text:
I on powiedział do nich: o bezmyślni i powolni sercem, (by) wierzyć we wszystkie, które powiedzieli prorocy.


text:
I zacząwszy od Mojżesza i od wszystkich proroków wytłumaczył im we wszystkich Pismach (to co) o nim samym.


text:
I przymusili go mówiąc: Zostań z nami, bo ku wieczorowi jest i nachylił się już dzień. I wszedł, (by) zostać z nimi.


text:
I powiedzieli do siebie: Czyż nie serce nasze płonące było [w nas], jak mówił nam w drodze, jak otwierał nam Pisma?


text:
Zobaczcie ręce me i stopy me, że ja jestem sam. Pomacajcie mnie i zobaczcie, bo duch mięsa i kości nie ma jak mnie oglądacie mającego.


text:
Jeszcze zaś (gdy nie wierzyli) oni z radości i (gdy dziwili się), powiedział im: Macie co jadalnego tutaj?


text:
Powiedział zaś do nich: Te słowa me, które powiedziałem do was jeszcze będąc z wami, że ma wypełnić się wszystko napisane w prawie Mojżesza i prorokach i śpiewach o mnie.


text:
I powiedział im, że: Tak jest napisane, (że ma) wycierpieć Pomazaniec i powstać z martwych trzeciego dnia,


text:
i (ma) zostać ogłoszona w imię jego zmiana myślenia na odpuszczenie grzechów dla wszystkich narodów zacząwszy od Jeruzalem.


text:
I [oto] ja wysyłam obietnicę Ojca mego do was. Wy zaś siedźcie w mieście, aż (kiedy) wdziejecie na siebie z wysokości moc.


text:
I stało się, (gdy) (błogosławił) on ich, rozstał się z nimi i wznosił się do nieba*.[ Kilka ważnych rękopisów pomija słowa "wznosił się do nieba" (mogły zostać dodane na podstawie Dz 1.9-11).]


text:
w nim, życie(m) było*, i życie było światłem ludzi. [* Dwie możliwości: "które stało się w nim, życiem było"  oraz "bez niego nie stało się ani jedno, które się stało. W nim życie było."]


text:
I słowo ciałem stało się i rozbiło namiot wśród nas, i ujrzeliśmy chwałę jego, chwałę jako jednorodzonego od Ojca, pełen* łaski i prawdy. [*"Pełen" może się odnosić do słowa, chwały lub jednorodzonego, wymienionych poprzednio.]


text:
Jan świadczy o nim i zakrzyknął mówiąc: Ten był, (o) którym powiedziałem: Za mną przychodzący przede mną stał się*. bo pierwszy (ode) mnie był. [* perfectum - stawszy się, stoi przede mną (bo jest godniejszy).]


text:
Bo z pełności jego my wszyscy wzięliśmy, i łaskę zamiast* łaski. [* Łaskę Chrystusa zamiast łaski Prawa? Możliwe jest też "łaskę za łaską".]


text:
I to jest świadectwo Jana, gdy wysłali [do niego] Judejczycy z Jerozolimy kapłanów i lewitów, aby zapytali go: Ty kto jesteś?


text:
I spytali go: Kim więc? Ty Eliaszem jesteś? I mówi: Nie jestem. Prorokiem jesteś ty? I odpowiedział: Nie.


text:
Powiedzieli więc mu: Kto jesteś? Aby odpowiedź daliśmy (tym), (którzy posłali) nas. Co mówisz o sobie samym?


text:
I zapytali go i powiedzieli mu: Dlaczego więc zanurzasz, jeśli ty nie jesteś Pomazańcem, ani Eliaszem, ani prorokiem?


text:
Ten jest, o którym ja powiedziałem: Za mną przychodzi mąż, który przede mną stał się*, bo pierwszy (ode) mnie był. [* Stawszy się, stoi przede mną (bo jest godniejszy).]


text:
I ja nie znałem go, ale (ten), (który posłał) mnie zanurzać w wodzie, tamten mi powiedział: Na którego zobaczysz ducha schodzącego i zostającego na nim, ten jest zanurzający w Duchu Świętym.


text:
I ja zobaczyłem, i zaświadczyłem*, że ten jest Syn Boga. [* Sens perfectum: ujrzałem, więc wiem; teraz zaświadczam.]


text:
Odwróciwszy się zaś Jezus i zobaczywszy ich towarzyszących, mówi im: Czego szukacie? Oni zaś rzekli mu: Rabbi (co nazywa się przetłumaczone ,,Nauczycielu"), gdzie pozostajesz?


text:
Mówi im: Przychodźcie, a zobaczycie. Przyszli więc i zobaczyli gdzie pozostaje, i u niego pozostali (przez) dzień ów; godzina była jakoś dziesiąta.


text:
Był Andrzej brat Szymona Piotra jednym z dwóch, (którzy usłyszeli) od Jana i (którzy zaczęli towarzyszyć) mu.


text:
Znajduje ten najpierw brata własnego Szymona i mówi mu: Znaleźliśmy Mesjasza (co jest przetłumaczane Pomazaniec).


text:
Zaprowadził go do Jezusa. Przypatrzywszy się mu Jezus powiedział: Ty jesteś Szymon, syn Jana; ty nazywany będziesz Kefas (co tłumaczy się Skała).


text:
Znajduje Filip Natanaela i mówi mu: (O) którym napisał Mojżesz w Prawie i prorocy, znaleźliśmy: Jezusa, syna Józefa, (tego) z Nazaretu.


text:
Zobaczył Jezus Natanaela przychodzącego do niego i mówi o nim: Oto prawdziwie Izraelita, w którym podstęp nie jest.


text:
Mówi mu Natanael: Skąd mnie znasz? Odpowiedział Jezus i powiedział mu: Zanim cię Filip (zawołał), będącego pod figowcem zobaczyłem cię.


text:
Odpowiedział Jezus i rzekł mu: Bo powiedziałem ci, że zobaczyłem cię popod figowcem, wierzysz? Większe (od) tych zobaczysz.


text:
I mówi mu: Amen, amen mówię wam, zobaczycie niebo otworzone i zwiastunów Boga wchodzących i schodzących na Syna Człowieka.


text:
Były zaś tam kamienne stągwie, sześć, na oczyszczanie się Judejczyków położone, mające miejsce na miary* dwie lub trzy. [* ,,Miara" - ok. 40 1.]


text:
I mówi im: Zaczerpnijcie teraz i nieście mistrzowi ceremonii*. Oni zaś zanieśli. [* Nadzorujący porządek i obsługę na uczcie, szef służby.]


text:
Jak zaś spróbował mistrz ceremonii* wody winem stałej się, i nie wiedział skąd jest, zaś słudzy wiedzieli, (ci) (którzy zaczerpnęli) wodę, woła pana młodego mistrz ceremonii* [* Nadzorujący porządek i obsługę na uczcie, szef służby.]


text:
i mówi mu: Każdy człowiek najpierw dobre wino kładzie, i kiedy staną się pijani, gorsze. Ty ustrzegłeś * dobre wino aż do teraz.


text:
Ten uczynił początek znaków Jezus w Kanie Galilei i uczynił widoczną chwałę jego i uwierzyli w niego uczniowie jego.


text:
Po tym zeszedł do Kafarnaum on sam i matka jego i bracia [jego] i uczniowie jego, i tam pozostał nie liczne dni.


text:
i uczyniwszy bicz ze sznurów wszystkich wyrzucił ze świątyni, i owce i woły, i wymieniaczy wysypał monety i stoły przewrócił.


text:
Powiedzieli więc Judejczycy: Czterdzieści i sześć lat budowany był przybytek ten, a ty w trzy dni podniesiesz go?


text:
Gdy więc podniósł się z martwych, przypomnieli sobie uczniowie jego, że to mówił i uwierzyli Pismu i słowu, które powiedział Jezus.


text:
Jak zaś był w Jerozolimie w Paschę, w święto, liczni uwierzyli w imię jego, oglądając jego znaki, które czynił.


text:
Ten przyszedł do niego nocą i powiedział mu: Rabbi, wiemy że od Boga przyszedłeś (jako) nauczyciel. Nikt bowiem (nie) może tych znaków czynić, które ty czynisz, jeśli nie byłby Bóg z nim.


text:
Odpowiedział Jezus i rzekł mu: Amen, amen mówię ci. jeśli nie ktoś zostanie zrodzony z góry*, nie może zobaczyć Królestwa Boga. [* Albo "od nowa, od początku" (oba sensy są zamierzone).]


text:
Mówi do niego Nikodem: Jak może człowiek zostać zrodzony starcem będąc? Czy może do łona matki jego drugi (raz) wejść i zostać zrodzonym?


text:
Odpowiedział Jezus: Amen, amen mówię ci, jeśli nie ktoś zostanie zrodzony z wody i ducha, nie może wejść do Królestwa Boga.


text:
Nie dziw się, że rzekłem ci: Trzeba (wam) zrodzonym zostać z góry*.[* Albo "od nowa, od początku" (oba sensy są zamierzone).]


text:
Wiatr* gdzie chce dmie, i głos jego słyszysz, ale nie wiesz skąd przychodzi i gdzie odchodzi. Tak jest każdy zrodzony z Ducha. [* Wiatr, duch, tchnienie - jedno słowo.]


text:
Amen, amen mówię ci, że co wiemy, mówimy, i co ujrzeliśmy, poświadczamy, i świadectwa naszego nie przyjmujecie.


text:
Tak bowiem umiłował Bóg świat, że Syna jednorodzonego dał, aby każdy wierzący w niego nie zginął, ale miał życie wieczne.


text:
Nie bowiem wysłał Bóg Syna na świat, aby osądził* świat, ale aby wybawiony został świat przez niego. [* Wydał wyrok (potępiający).]


text:
Wierzący w niego nie jest sądzony*; zaś nie wierzący już osądzony* został, bo nie uwierzył w imię jednorodzonego Syna Boga. [* Albo "potępiony".]


text:
To zaś jest sąd*, że światło przyszło na świat i umiłowali ludzie raczej ciemność niż światło, był(y) bowiem ich złymi czyny. [* Wyrok.]


text:
Każdy bowiem bezwartościowe robiący nienawidzi światła i nie przychodzi do światła, aby nie ujawnione zostały czyny jego*.[* Część rękopisów dodaje słowa ,,że złe są".]


text:
Zaś czyniący prawdę przychodzi do światła, aby stały się widoczne jego czyny, że w Bogu (są)* zdziałane. [* Dosłownie liczba pojedyncza.]


text:
Był zaś i Jan zanurzający w Ainon blisko Salem, bo wody liczne były tam, i przybywali i byli zanurzani.


text:
I przyszli do Jana i powiedzieli mu: Rabbi, (ten) który był z tobą poza Jordanem, któremu ty zaświadczyłeś, oto ten zanurza i wszyscy przychodzą do niego.


text:
Sarni wy mi świadczycie, że powiedziałem, [że]: Nie jestem ja Pomazańcem, ale że: Wysłany jestem przed niego.


text:
Mający pannę młodą panem młodym jest. Zaś przyjaciel pana młodego, stojący i słuchający jego, radością raduje się z głosu pana młodego. Ta więc radość moja wypełniona jest.


text:
Z góry przychodzący ponad wszystkimi jest. Będący z ziemi z ziemi jest i z ziemi mówi. Z nieba przychodzący [ponad wszystkimi jest,]


text:
(Ten), (który przyjął) jego świadectwo, opieczętował*, że Bóg prawdomówny jest. [* Tzn. potwierdził.]


text:
Którego bowiem wysłał Bóg, słowa Boga mówi. nie bowiem z miary* daje Ducha. [* Nie mierząc, bez miary.]


text:
Wierzący w Syna ma życie wieczne. Zaś nieuległy Synowi nie zobaczy życia, ale gniew Boga pozostaje na nim.


text:
Jak więc poznał Jezus*, że usłyszeli faryzeusze, że Jezus liczniejszych uczniów czyni i zanurza niż Jan[* Wiele rękopisów "Pan".]


text:
Przychodzi więc do miasta Samarii zwanego Sychar, blisko terenu, który dał Jakub Józefowi, synowi jego.


text:
Było zaś tam źródło* Jakuba. A więc Jezus strudzony od wędrowania siedział tak przy źródle* Godzina była jakoś szósta. [* Słowo to oznacza miejsce, gdzie występuje woda, ale niekoniecznie wypływ naturalny (por. 4.11).]


text:
Mówi więc mu kobieta Samarytanka: Jak ty, Judejczykiem będący, u mnie pić prosisz, kobiety Samarytanką będącej? (Nie bowiem przestają Judejczycy (z) Samarytanami.)


text:
Odpowiedział Jezus i rzekł jej: Jeśli znałabyś dar Boga i kto jest mówiący ci: Daj mi pić, ty prosiłabyś go i dałby ci wodę żyjącą*.[* Tzn. źródlaną, płynącą, zarazem sens przenośny.]


text:
Mówi mu [ kobieta]: Panie, ani czerpak masz i studnia jest głęboka. Skąd więc masz wodę żyjącą*?[* Tzn. źródlaną, płynącą, zarazem sens przenośny.]


text:
Czy ty większy jesteś (od) ojca naszego Jakuba, który dał nam studnię i sam z niej pił, i synowie jego, i trzody jego?


text:
Który zaś wypije z wody. którą ja dam mu, nie będzie pragnął na wiek. ale woda, którą dam mu, stanie się w nim źródłem wody wytryskującej na życie wieczne.


text:
Odpowiedziała kobieta i rzekła mu: Nie mam męża. Mówi jej Jezus: Dobrze powiedziałaś, że: "Męża nie mam".


text:
Ojcowie nasi na górze tej zaczęli kłaniać się*. A wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce. gdzie kłaniać się* trzeba. [* Oddawać cześć Bogu.]


text:
Mówi jej Jezus: Wierz mi, kobieto. ze przychodzi godzina, gdy ani na górze tej, ani w Jerozolimie kłaniać się będziecie* Ojcu. [* Oddawać cześć Bogu.]


text:
Wy kłaniacie się*. (temu) kogo nie znacie, my kłaniamy się*. (temu) kogo znamy. bo wybawienie z Judejczyków jest. [* Oddawać cześć Bogu.]


text:
Ale przychodzi godzina, i teraz jest, gdy prawdziwi kłaniający się* kłaniać się będą* Ojcu w duchu i prawdzie. I bowiem Ojciec takich szuka kłaniających się* mu. [* Oddawać cześć Bogu.]


text:
Mówi mu kobieta: Wiem, że Mesjasz przychodzi, nazywany Pomazańcem; kiedy przyjdzie on, oznajmi nam wszystko.


text:
I na to przyszli uczniowie jego, i dziwili się, że z kobietą mówił. Nikt jednakże powiedział: Czego szukasz? Lub: Dlaczego mówisz z nią?


text:
Idźcież, zobaczcie człowieka, który powiedział mi wszystko, ile uczyniłam. Czyż nie ten jest Pomazańcem?


text:
Mówi im Jezus: Moim pokarmem jest, aby uczyniłem wolę tego, (który posłał) mnie i bym wypełnił jego dzieło.


text:
Czyż nie wy mówicie, że: Jeszcze cztery miesiące jest i żniwo przychodzi? Oto mówię wam, podnieście oczy wasze i obejrzyjcie (pola)*, że białe są do żniwa. Już[* Dosłownie krainy, okolice wiejskie.]


text:
Ja wysłałem was żąć, (to czym) nie wy natrudziliście się. Inni natrudzili się, a wy w trud ich weszliście.


text:
Z zaś miasta owego liczni uwierzyli w niego (z) Samarytan z powodu słowa kobiety świadczącej, że: Powiedział mi wszystko, co uczyniłam.


text:
a kobiecie mówili, że: Już nie z powodu twego mówienia wierzymy. Sami bowiem usłyszeliśmy i wiemy, że ten jest prawdziwie wybawca świata.


text:
Gdy więc przyszli do Galilei, przyjęli go Galilejczycy, wszystko ujrzawszy, ile uczynił w Jerozolimie w święto, i sami bowiem przyszli na święto.


text:
Przyszedł więc znowu do Kany Galilei, gdzie uczynił wodę winem. I był ktoś królewski (dworzanin), którego syn chorował w Kafarnaum.


text:
Ten usłyszawszy, że Jezus nadchodzi z Judei do Galilei, poszedł do niego i prosił, żeby zeszedł* i uleczył jego syna, (miał)** bowiem umrzeć. [* Kana leży na wyżynie.] [** Zapowiadało się, że umrze.]


text:
Mówi mu Jezus: Wyruszaj! Syn twój żyje. Uwierzył człowiek słowu, które powiedział mu Jezus, i wyruszył.


text:
Dowiadywał się więc (o) godzinę od nich, w której lepiej zaczął się mieć. Powiedzieli więc mu, że: Wczoraj godziną siódmą opuściła go gorączka.


text:
Poznał więc ojciec, że [w] owej godzinie, w której powiedział mu Jezus: Syn twój żyje. i uwierzył on i dom jego cały.


text:
Jest zaś w Jerozolimie przy Owczej (bramie) basen nazywany (po) hebrajsku Bethzatha*, pięć portyków mający. [* Rękopisy podają rozmaite brzmienie tej nazwy.]


text:
Tego zobaczywszy Jezus leżącego i poznawszy, że wielki już czas ma, mówi mu: Chcesz zdrowy stać się?


text:
Odpowiedział mu chorujący: Panie, człowieka nie mam, aby kiedy poruszy się woda, rzucił mnie do basenu. W tym (czasie gdy) zaś przychodzę ja, inny przede mną schodzi.


text:
On zaś odpowiedział im: (Ten), (który uczynił) mnie zdrowym, ten mi powiedział: Zabierz matę twą i chodź.


text:
Po tym znajduje go Jezus w świątyni i powiedział mu: Oto zdrowy stałeś się. Już nie grzesz, aby nie gorsze ci coś stało się.


text:
Dla tego więc bardziej (usiłowali) go Judejczycy zabić, bo nie tylko (unieważniał)* szabat, ale i ojcem własnym nazywał Boga, równym siebie czyniąc Bogu. [* Dosłownie "rozwiązywał".]


text:
Odpowiedział więc Jezus i mówił im: Amen, amen mówię wam, nie może syn uczynić od siebie nic, jeśli nie coś widziałby ojca czyniącego. Co bowiem ów czyniłby, to i syn podobnie czyni.


text:
Bowiem Ojciec kocha Syna i wszystko pokazuje mu, co sam czyni, i większe (od) tych pokaże mu dzieła, aby wy podziwialiście.


text:
aby wszyscy szanowali Syna, jako szanują Ojca. Nie szanujący Syna nie szanuje Ojca, (który posłał) go.


text:
Amen, amen mówię wam, że słowa mego słuchający i wierzący (temu), (który posłał) mnie, ma życie wieczne, i na sąd nie przychodzi, ale przeszedł ze śmierci w życie.


text:
Amen, amen mówię wam, że przychodzi godzina i teraz jest, gdy martwi usłyszą głos Syna Boga i (ci), (którzy usłyszeli), ożyją.


text:
i wyjdą: (ci), dobre (którzy uczynili), na powstanie (do) życia, (ci) zaś, bezwartościowe (którzy zrobili), na powstanie (do) sądu.


text:
Nie mogę ja czynić od siebie nic. Jako słyszę sądzę, i sąd mój sprawiedliwy jest. bo nie szukam woli mojej, ale woli (tego), (który posłał) mnie.


text:
On był lampką zapaloną i ukazującą się, wy zaś chcieliście weselić się do godziny w świetle jej*.[*= jego.]


text:
Ja zaś mam świadectwo większe (niż) Jana. Bowiem dzieła, które dał mi Ojciec, aby(m) dopełnił je, te dzieła, które czynię, świadczą o mnie, że Ojciec mnie wysłał.


text:
I (ten), (który posłał) mnie, Ojciec, ten zaświadczył o mnie; ani głos jego kiedykolwiek usłyszeliście, ani postać jego ujrzeliście,


text:
Ja przyszedłem w imieniu Ojca mego i nie przyjmujecie mnie. Jeśli inny przyjdzie w imieniu własnym, tego przyjmiecie.


text:
(Niech) nie zdaje się wam, że ja oskarżę was do Ojca. Jest oskarżający was Mojżesz, w którym wy położyliście nadzieję.


text:
Podniósłszy więc oczy Jezus i ujrzawszy, że liczny tłum przychodzi do niego, mówi do Filipa: Skąd kupimy chleby, aby zjedli ci?


text:
Jest chłopczyk tu, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie rybki. Ale te czym to jest dla tak wielu?


text:
Powiedział Jezus: Uczyńcie (by) ludzie (rozłożyli się). Była zaś trawa liczna w tym miejscu. Rozłożyli się więc mężowie liczbą jakieś pięć tysięcy.


text:
jęczmiennych, które zbyły (tym) (którzy zjedli). A więc ludzie zobaczywszy, (jaki) uczynił znak, mówili, że: Ten jest prawdziwie prorok przychodzący na świat.


text:
Jezus więc poznawszy, że zamierzają przyjść i porwać go, aby (uczynić) królem, wycofał się znów na górę sam jeden.


text:
i wszedłszy do łodzi (płynęli)* poza morze do Kafarnaum. I ciemność już stała się i jeszcze nie przybył do nich Jezus. [* "byli w trakcie przychodzenia".]


text:
Przewiosłowawszy więc jakieś stadiów dwadzieścia pięć lub trzydzieści widzą Jezusa chodzącego po morzu i blisko łodzi będącego, i przestraszyli się.


text:
Chcieli więc wziąć go do łodzi, i zaraz stała się łódź przy ziemi, do której (zmierzali)* [* "byli odchodzący".]


text:
Nazajutrz tłum stojący za morzem zobaczył, że łódka inna nie była tam, jeśli nie jedna, i że nie wszedł razem z uczniami jego Jezus do łodzi, ale sami uczniowie jego odeszli.


text:
Ale przyszły łódki z Tyberiady blisko miejsca, gdzie zjedli chleb, (gdy dzięki uczynił) Pan*.[* Niektóre rękopisy zamiast "Pan" mają "Jezus", inne jeszcze omijają te słowa.]


text:
Gdy więc zobaczył tłum, że Jezus nie jest tam, ani uczniowie jego, weszli sami do łódek i przyszli do Kafarnaum, szukając Jezusa.


text:
Odpowiedział im Jezus i rzekł: Amen, amen mówię wam, szukacie mnie nie bo ujrzeliście znaki, ale bo zjedliście z chlebów i nasyciliście się.


text:
Wypracowujcie nie pokarm ginący, ale pokarm pozostający na życie wieczne, który* Syn Człowieka wam da. Tego bowiem Ojciec opieczętował, Bóg. [* Możliwe też: "które".]


text:
Odpowiedział Jezus i powiedział im: To jest dzieło Boga, aby wierzyliście w (tego) którego wysłał On.


text:
Powiedział więc im Jezus: Amen, amen mówię wam, nie Mojżesz dał wam chleb z nieba, ale Ojciec mój daje wam chleb z nieba prawdziwy.


text:
Powiedział im Jezus: Ja jestem (ten) chleb życia. Przychodzący do mnie nie będzie głodny i wierzący we mnie nie będzie pragnął kiedykolwiek.


text:
To zaś jest wolą (tego), (który posłał) mnie, aby wszystko, co dał mi, nie zgubiłbym z tego, ale podniósłbym*.] je [w] ostatnim dniu. [*"Podnieś" znaczy tu "wskrzesić" (semityzm)


text:
To bowiem jest wolą Ojca mego, aby każdy oglądający Syna i wierzący w niego miał życie wieczne, i podniósłbym* go ja [w] dniu ostatnim. [*"Podnieś" znaczy tu "wskrzesić" (semityzm).]


text:
i mówili: (Czyż) nie ten jest Jezusem synem Józefa, którego my znamy ojca i matkę? Jak teraz mówi, że: Z nieba zeszedłem?


text:
Nikt (nie) może przyjść do mnie, jeśli nie Ojciec, (który posłał) mnie, pociągnie go, i ja podniosę* go w ostatnim dniu. [* "Podnieś" znaczy tu "wskrzesić" (semityzm).]


text:
Jest napisane w prorokach: I będą wszyscy wyuczonymi (przez) Boga. Każdy, (który usłyszał) od Ojca i (który nauczył się), przychodzi do mnie.


text:
Ja jestem chlebem żyjącym, (tym) z nieba (który zszedł). Jeśli ktoś zje z tego chleba. żyć będzie na wiek. O chlebem zaś, który ja dam, ciało me jest za świata życie.


text:
Powiedział więc im Jezus: Amen, amen mówię wam, jeśli nie zjecie ciała Syna Człowieka i (nie) wypijecie jego krwi, nie macie życia w sobie.


text:
Jedzący me ciało i pijący mą krew ma życie wieczne i ja podniosę* go (w) ostatnim dniu. [* "Podnieś" znaczy tu "wskrzesić" (semityzm).]


text:
Bowiem ciało me prawdziwym* jest pokarmem i krew ma prawdziwym* jest napojem. [* Część rękopisów "prawdziwie".]


text:
Ten jest chleb z nieba zeszły. nie jako zjedli ojcowie i umarli; jedzący ten chleb żyć będzie na wiek.


text:
Duch jest (tym) ożywiającym, ciało nie pomaga nic. Słowa, które ja rzekłem wam, duchem (są) i życiem (są).


text:
Ale są z was (tacy), którzy nie wierzą. Wiedział bowiem od początku Jezus, którzy są nie wierzący i kto jest mający wydać go.


text:
I mówił: Dla tego rzekłem wam, że nikt (nie) może przyjść do mnie, jeśli nie któremu dane mu od Ojca.


text:
I po tym chodził Jezus po Galilei. Nie bowiem chciał w Judei chodzić, bo (usiłowali) go Judejczycy zabić.


text:
Powiedzieli więc do niego bracia jego: Przejdź stąd i idź do Judei, aby i uczniowie twoi obejrzeli twe dzieła, które czynisz.


text:
Nikt bowiem coś w ukryciu czyni, a szuka on w jawności być. Jeśli to czynisz, uczyń widocznym siebie światu.


text:
Mówi więc im Jezus: Pora moja jeszcze nie jest obecną, zaś pora wasza zawsze jest gotowa*. [* Sens: dla was pora zawsze jest odpowiednia.]


text:
Wy wejdziecie* na święto. Ja nie wchodzę na święto to, bo moja pora jeszcze nie wypełniła się. [* Do Jerozolimy wchodzi się pod górę.]


text:
Jak zaś weszli* bracia jego na święto, wtedy i sam wszedł*, nie w sposób widoczny ale [jak] w ukryciu.


text:
I szmer co do niego był wielki w tłumach. Ci mówili, że: Dobry jest, inni [zaś] mówili: Nie, ale zwodzi tłum.


text:
Jeśli ktoś chce wolę jego czynić, pozna co do nauki, czy od Boga jest, czy ja ode mnie samego mówię.


text:
Od siebie mówiący chwały własnej szuka. Zaś szukający chwały (tego), (który posłał) go, ten prawdomówny jest i niesprawiedliwość w nim nie jest.


text:
Dla tego Mojżesz dał wam obrzezanie nie, że od Mojżesza jest, ale od ojców - i w szabat obrzezujecie człowieka.


text:
Jeśli obrzezanie bierze człowiek w szabat, aby nie (złamane zostało)* Prawo Mojżesza, (przeciw) mnie pełni żółci jesteście, bo całego człowieka zdrowym uczyniłem w szabat? [* Dosłownie "rozwiązane".]


text:
A oto otwarcie mówi i nic mu mówią. (Czyż) nie prawdziwie poznali przywódcy, że ten jest Pomazańcem?


text:
Zawołał więc w świątyni nauczając Jezus i mówiąc: I mnie znacie i znacie skąd jestem. I ode mnie samego nie przyszedłem, ale jest prawdziwy (ten), (który posłał) mnie, którego wy nie znacie.


text:
(Usiłowali) więc go pojmać, (ale) nikt (nie) (położył) na niego ręki, bo jeszcze nie przyszła godzina jego.


text:
Z tłumu zaś liczni uwierzyli w niego i mówili: Pomazaniec, gdy przyjdzie, czy liczniejsze znaki uczyni (od) tych (które) ten uczynił?


text:
Usłyszeli faryzeusze tłum szepczący o nim to, i wysłali arcykapłani i faryzeusze pachołków, aby pojmali go.


text:
Powiedzieli więc Judejczycy do siebie: Gdzie ten ma wyruszyć, że my nie znajdziemy go? Czy do rozproszenia* Hellenów zamierza wyruszyć i nauczać Hellenów? [* Diaspory.]


text:
Cóż jest słowo to, które powiedział: Szukać będziecie mnie i nie znajdziecie [mnie], i: Gdzie jestem ja, wy nie możecie przyjść?


text:
W zaś ostatnim dniu, (tym) wielkim święta, stanął Jezus i zawołał mówiąc: Jeśli ktoś pragnie. niech przychodzi do mnie i niech pije.


text:
Wierzący we mnie*, jako powiedziało Pismo, rzeki z łona jego popłyną wody żyjącej. [* Słowa "wierzący we mnie" mogą należeć do zdania poprzedniego.]


text:
To zaś powiedział o Duchu, którego mieli brać (ci), (którzy uwierzyli) w niego. Jeszcze nie bowiem był Duch, bo Jezus jeszcze nie został wsławiony.


text:
(Czyż) nie Pismo rzekło, że z nasienia Dawida, i z Betlejem, wsi, gdzie był Dawid, przychodzi Pomazaniec?


text:
Przyszli więc pachołkowie do arcykapłanów i faryzeuszów i powiedzieli im owi: Dla czego nie poprowadziliście go?


text:
Odpowiedzieli i rzekli mu: Czy i ty z Galilei jesteś? Zbadaj i zobacz, że z Galilei prorok nie podnosi się.


text:
Prowadzą zaś uczeni w piśmie i faryzeusze kobietę na cudzołóstwie przyłapaną, i postawiwszy ją na środku


text:
To zaś mówili wypróbowując go, aby mieli (za co) oskarżać go. Zaś Jezus w dół schyliwszy się palcem zapisywał* na ziemi. [* Ewentualnie "rysował".]


text:
Jak zaś zatrzymywali się pytając go, wyprostował się i powiedział im: Bezgrzeszny (z) was pierwszy na nią niech rzuci kamień.


text:
Zaś usłyszawszy wychodzili jeden po jednym, zacząwszy od starszych, i pozostawiony został sam, i kobieta na środku będąca.


text:
Ona zaś powiedziała: Nikt, Panie. Powiedział zaś Jezus: Ani ja cię (nie) zasądzam. Idź, [i] od teraz już nie grzesz.]]


text:
Znów więc im powiedział Jezus mówiąc: Ja jestem światło świata. Towarzyszący mi nie będzie chodził w ciemności, ale będzie miał światło życia.


text:
Odpowiedział Jezus i powiedział im: Chociaż ja świadczyłbym o mnie samym, prawdziwe jest świadectwo me, bo wiem skąd przyszedłem i gdzie odchodzę. Wy zaś nie wiecie, skąd przychodzę lub gdzie odchodzę.


text:
I jeśli sądzę* zaś ja, sąd mój prawdziwy jest, bo sam nie jestem, ale ja i (który posłał) mnie, Ojciec. [* Sądziłbym.]


text:
Mówili więc mu: Gdzie jest ojciec twój? Odpowiedział Jezus: Ani mnie znacie, ani Ojca mego. Jeśli mnie znalibyście, i Ojca mego znalibyście.


text:
Te rzeczy powiedział w skarbcu nauczając w świątyni. I nikt (nie) pojmał go, bo jeszcze nie przyszła godzina jego.


text:
Powiedział więc znów im: Ja odchodzę i szukać będziecie mnie, i w grzechu waszym umrzecie. Gdzie ja odchodzę, wy nie możecie pójść.


text:
I mówił im: Wy z tych na dole jesteście. Ja z tych na górze jestem. Wy z tego świata jesteście, ja nie jestem ze świata tego.


text:
Powiedziałem więc wam, że umrzecie w grzechach waszych. Jeśli bowiem nie uwierzycie, że ja jestem, umrzecie w grzechach waszych.


text:
Mówili więc mu: Ty kto jesteś? Powiedział im Jezus: (Na) początku*, (czegóż) coś i mówię wam? [* Sens niepewny: "od początku to mówię" albo "po pierwsze, po co mówię?"]


text:
Wiele mam o was mówić i sądzić. Ale (ten). (który posłał) mnie, prawdomówny jest, i ja co usłyszałem od niego, to mówię do świata.


text:
Powiedział więc [im] Jezus: Kiedy wywyższycie Syna Człowieka, wtedy poznacie, że ja jestem, i ode mnie samego (nie) czynię nic, ale jako nauczył mnie Ojciec, to mówię.


text:
I (ten), (który posłał) mnie, ze mną jest. Nie opuścił mnie samego, bo ja podobające się mu czynię zawsze.


text:
Mówił więc Jezus do (tych), (którzy uwierzyli) mu, Judejczyków: Jeśli wy pozostaniecie w słowie moim, prawdziwie uczniami moimi jesteście,


text:
Odpowiedzieli do niego: Nasieniem Abrahama jesteśmy (niczyimi) staliśmy się niewolnikami kiedykolwiek. Jak ty mówisz, że: Wolni staniecie się?


text:
Wiem, że nasieniem Abrahama jesteście; ale (usiłujecie) mnie zabić, bo słowo moje nie ma miejsca w was.


text:
Odpowiedzieli i powiedzieli mu: Ojcem naszym Abraham jest. Mówi im Jezus: Jeśli dziećmi Abrahama jesteście, dzieła Abrahama czynilibyście.


text:
Teraz zaś (usiłujecie) mnie zabić, człowieka, który prawdę wam rzekł. którą usłyszał od Boga. Tego Abraham nie uczynił.


text:
Wy czynicie czyny ojca waszego. Powiedzieli [więc] mu: My z rozpusty nie zrodzeni zostaliśmy. Jednego Ojca mamy, Boga.


text:
Powiedział im Jezus: Gdyby Bóg ojcem waszym był, miłowalibyście mnie, ja bowiem od Boga wyszedłem i przychodzę. Ani bowiem ode mnie samego przyszedłem, ale ów mnie wysłał.


text:
Wy z ojca oszczercy jesteście i pożądania ojca waszego chcecie czynić. Ów człowieka zabójcą był od początku, i w prawdzie nie stanął, bo nie jest prawda w nim. Kiedy mówi kłamstwo, z własnych* mówi, bo kłamcą jest i ojcem jego**. [* Wedle swych cech, idei.] [** Tzn. kłamstwa.]


text:
Jeśli prawdę mówię, dla czego wy nie wierzycie mi? Będący z Boga słów Boga słucha. Dla tego wy nie słuchacie, bo z Boga nie jesteście.


text:
Odpowiedzieli Judejczycy i powiedzieli mu: (Czy) nie dobrze mówimy my, że Samarytaninem jesteś ty i demona masz?


text:
Powiedzieli [więc] mu Judejczycy: Teraz poznaliśmy, że demona masz. Abraham umarł i prorocy, a ty mówisz: Jeśli ktoś słowa mego strzec będzie, nie skosztuje śmierci na wiek.


text:
Czy ty większy jesteś (od) ojca naszego Abrahama, który umarł? I prorocy umarli. Kim siebie czynisz?


text:
Odpowiedział Jezus: Jeśli ja będę wsławiał mnie samego, chwała ma niczym jest. Jest Ojciec mój wsławiający mnie, który, wy mówicie, że: Bogiem naszym jest.


text:
I nie poznaliście go, Ja zaś znam go. I jeśli rzekłbym, że nie znam go, będę podobnym wam kłamcą. Ale nam go i słowa jego strzegę.


text:
I zapytali go uczniowie jego mówiąc: Rabbi, kto zgrzeszył, ten czy rodzice jego, tak że ślepy narodził się?


text:
Odpowiedział Jezus: ani ten zgrzeszył, ani rodzice jego, ale aby stały się widoczne dzieła Boga w nim.


text:
(Nam)* trzeba czynić dzieła (tego), (który posłał) mnie, póki dzień jest. Przychodzi noc, gdy nikt (nie) może działać. [* Liczne rękopisy: "mi".]


text:
I powiedział mu: Idź, obmyj się do basenu Siloam (co tłumaczy się ,,Wysłany")· Odszedł więc i obmył się i przyszedł widząc.


text:
A więc sąsiedzi i widujący go przedtem, że żebrakiem był, mówili: (Czyż) nie ten jest (tym) siedzącym i żebrzącym?


text:
Odpowiedział tamten: Człowiek zwany Jezusem błoto uczynił i posmarował me oczy i powiedział mi, że: Idź do Siloam i obmyj się. Odszedłszy więc i obmywszy się przejrzałem.


text:
Znów więc pytali go i faryzeusze, jak przejrzał. On zaś powiedział im: Błoto nałożył mi na oczy i obmyłem się, i widzę.


text:
Mówili więc z faryzeuszów niektórzy: Nie jest ten od Boga człowiek. bo szabatu nie strzeże. Inni [zaś] mówili: Jak może człowiek grzeszny takie znaki czynić? I rozdarcie było wśród nich.


text:
Mówią więc ślepemu znów: Co ty mówisz o nim, że otworzył twe oczy? On zaś powiedział, że: Prorok jest.


text:
Nie uwierzyli więc Judejczycy o nim, że był ślepy i przejrzał, aż (kiedy) zawołali rodziców jego, (tego) (który przejrzał).


text:
I zapytali ich mówiąc: Ten jest syn wasz, (o) którym wy mówicie, że ślepy narodził się? Jak więc widzi teraz?


text:
Jak zaś teraz widzi, nie wiemy, albo kto otworzył jego oczy, my nie wiemy. Jego spytajcie, dojrzałość ma, sam o sobie powie.


text:
To powiedzieli rodzice jego, bo bali się Judejczyków, już bowiem ułożyli się Judejczycy, aby, jeśli ktoś go wyznałby Pomazańcem, wykluczony z synagogi stał się.


text:
Zawołali więc (tego) człowieka drugi (raz), który był ślepy, i powiedzieli mu: Daj chwałę Bogu. My wiemy, że ten człowiek grzeszny jest.


text:
Odpowiedział im: Powiedziałem wam już i nie wysłuchaliście. Dlaczego znów chcecie słuchać? Czy i wy chcecie jego uczniami stać się?


text:
Odpowiedział człowiek i rzekł im: W tym bowiem zadziwiające jest, że wy nie wiecie, skąd jest, a otworzył me oczy.


text:
Wiemy, że grzeszników Bóg nie słucha, ale jeśli ktoś bogobojny byłby i wolę jego czyniłby, tego słucha.


text:
Odpowiedzieli i rzekli mu: W grzechach ty urodziłeś się cały, i ty nauczasz nas? I wyrzucili go na zewnątrz.


text:
Usłyszał Jezus, że wyrzucili go na zewnątrz, i znalazłszy go powiedział: Ty wierzysz w Syna Człowieka?


text:
I rzekł Jezus: Na sąd ja na świat ten przyszedłem, aby nie widzący widzieli i widzący ślepymi stali się.


text:
Powiedział im Jezus: Jeśli ślepymi bylibyście, nie mielibyście grzechu. Teraz zaś mówicie, że: Widzimy. Grzech wasz pozostaje.


text:
Amen, amen mówię wam. nie wchodzący przez bramę na dziedziniec owiec, ale wchodzący* skądinąd, ów złodziejem jest i rozbójnikiem. [* Albo: przechodzący górą przez płot.]


text:
Temu odźwierny otwiera, i owce głosu jego słuchają, i własne owce woła po imieniu* i wyprowadza je. [* Imiennie, każdą z osobna.]


text:
Taką przypowieść* powiedział im, Jezus. Oni zaś nie poznali, czym było, co mówił im. [* Porównanie.]


text:
Ja jestem bramą. Przeze mnie, jeśli ktoś wejdzie, uratuje się, i wejdzie i wyjdzie i paszę* znajdzie. [* Ewentualnie "pastwisko".]


text:
Złodziej nie przychodzi, jeśli nie żeby ukradł i zabił i zgubił. Ja przyszedłem, aby życie mieli* i do zbytku mieli*. [* Lub "miały".]


text:
Najemnik i nie będący pasterzem, którego nie (są) owce własne, widzi wilka przychodzącego i opuszcza owce i ucieka i wilk porywa je i rozprasza; -


text:
I inne owce mam, które nie (są) z dziedzińca tego. I tamte trzeba mi poprowadzić, i głosu mego słuchać będą, i stanie się jedna trzoda, jeden pasterz.


text:
Nikt (nie) zabiera go ode mnie, ale ja kładę je ze mnie samego. Władzę mam położyć je i władzę mam znów otrzymać je. To przykazanie otrzymałem od Ojca mego.


text:
Otoczyli więc go Judejczycy i mówili mu: Aż do kiedy duszę naszą rwiesz? Jeśli ty jesteś Pomazańcem powiedz nam otwarcie.


text:
Odpowiedział im Jezus: Powiedziałem wam i nie wierzycie. Dzieła, które ja czynię w imieniu Ojca mego, te świadczą o mnie.


text:
Odpowiedział im Jezus: Liczne dzieła dobre pokazałem wam od Ojca. Z powodu jakiego (z) tych dzieła mnie kamienujecie?


text:
Odpowiedzieli mu Judejczycy: Za dobry czyn nie kamienujemy cię ale za bluźnierstwo, i że ty, człowiekiem będąc, czynisz siebie Bogiem.


text:
Jeśli tamtych nazwał bogami, do których słowo Boga stało się, i nie może uchylone zostać* Pismo, [* Dosłownie "rozwiązane".]


text:
(o tym) którego Ojciec uświęcił i wysłał na świat, wy mówicie, że: Bluźnisz, bo powiedziałem: Synem Boga jestem?


text:
Jeśli zaś czynię, i jeśli mi nie wierzylibyście, dziełom wierzcie, aby poznaliście i poznawaliście, że we mnie Ojciec i ja w Ojcu.


text:
I liczni przychodzili do niego i mówili, że: Jan wprawdzie znaku (nie) uczynił żadnego, wszystko jednak, ile powiedział Jan o tym, prawdziwe było.


text:
Była zaś Mariam (tą), (która namaściła) Pana pachnidłem i (która wytarła) stopy jego włosami jej, której brat Łazarz chorował.


text:
Usłyszawszy zaś Jezus rzekł: Ta choroba nie jest ku śmierci, ale na chwałę Boga, aby wsławiony został Syn Człowieka przez nią.


text:
Odpowiedział Jezus: Czyż nie dwanaście godzin (jest) dnia? Jeśli ktoś będzie chodził w dniu, nie potyka się, bo światło świata tego widzi.


text:
To powiedział, i po tym mówi im: Łazarz przyjaciel nasz zasnął, ale podążam, aby (wyrwać) ze snu go.


text:
Liczni zaś z Judejczyków przyszli do Marty i Mariam, aby pocieszyli* je co do brata. [* Dodali otuchy, wyperswadowali smutek.]


text:
Powiedział jej Jezus: Ja jestem (zmartwych)wstanie i życie. Wierzący we mnie, i choćby umarł, ożyje.


text:
I to powiedziawszy odeszła i zawołała Mariam siostrę jej, skrycie powiedziawszy: Nauczyciel jest obecny i woła cię.


text:
Zatem Judejczycy będący z nią w domu i pocieszający ją, zobaczywszy Mariam, że szybko wstała i wyszła, zaczęli towarzyszyć jej, uważając, że idzie do grobowca, by płakała tam.


text:
Zatem Mariam, jak przyszła, gdzie był Jezus, zobaczywszy go upadła mu do stóp, mówiąc mu: Panie, jeśli byłbyś tu, nie by mój* umarł brat. [* Sens: "nie umarłby brat mój".]


text:
Jezus więc jak zobaczył ją płaczącą i (tych), (którzy przyszli razem z) nią Judejczyków płaczących, wzburzył się (w) duchu i poruszył (w) sobie;


text:
Jacyś zaś z nich powiedzieli: Nie mógł ten, (który otworzył) oczy ślepego, uczynić, aby i ten nie umarł?


text:
Mówi Jezus: Podnieście kamień. Mówi mu siostra umarłego Marta: Panie, już cuchnie, czwarty (dzień) bowiem jest.


text:
Podnieśli więc kamień. Zaś Jezus podniósł oczy w górę i powiedział, Ojcze, dziękuję ci, że wysłuchałeś mnie.


text:
Ja zaś wiedziałem, że zawsze mnie słuchasz. Ale z powodu tłumu wokół stojącego powiedziałem, aby uwierzyli, że ty mnie wysłałeś.


text:
Wyszedł zmarły związany: stopy i ręce opaskami, i twarz jego chustką była obwiązana. Mówi im Jezus: Rozwiążcie go i pozwólcie mu iść.


text:
Liczni więc z Judejczyków, (ci) (którzy przyszli) do Mariam i (którzy ujrzeli), co uczynił, uwierzyli w niego.


text:
Zebrali więc arcykapłani i faryzeusze sanhedryn i mówili: Co uczynimy, bo ten człowiek liczne czyni znaki?


text:
Jeśli pozostawimy go tak, wszyscy uwierzą w niego, i przyjdą Rzymianie i zabiorą nasze, i to miejsce*, i naród. [* Tzn. świątynię.]


text:
ani liczycie się, że jest pożyteczne wam, aby jeden człowiek umarł za lud i aby nie cały naród zginął.


text:
Tego zaś od siebie nie powiedział, ale arcykapłanem będąc roku tamtego wyprorokował, że miał Jezus umrzeć za naród,


text:
Zatem Jezus już nie otwarcie chodził wśród Judejczyków, ale odszedł stamtąd do krainy blisko pustkowia, do Efraimem nazywanego miasta, i tam został z uczniami.


text:
Była zaś blisko Pascha Judejczyków i weszli liczni do Jerozolimy z krainy, przed Paschą, aby uczynili nieskalanymi siebie.


text:
Szukali więc Jezusa i mówili ze sobą nawzajem w świątyni stojąc: Co zdaje się wam? Że nie przyjdzie na święto?


text:
Dali zaś arcykapłani i faryzeusze przykazania, aby jeśli ktoś wiedziałby, gdzie jest, zgłosił, żeby pojmali go.


text:
Zatem Jezus naprzód sześć dni (od) Paschy przyszedł do Betanii, gdzie był Łazarz, którego podniósł z martwych Jezus.


text:
Uczynili więc mu wieczerzę tam. i Marta służyła, zaś Łazarz jednym był z leżących (przy stole) z nim.


text:
Zatem Mariam wziąwszy funt pachnidła nardu prawdziwego* wielkiej ceny, namaściła stopy Jezusa i wytarła włosami jej stopy jego. Zaś dom napełnił się od woni pachnidła. [* Albo „pistacjowego", albo „płynnego".]


text:
Powiedział zaś to, nie że o biednych martwił się on, ale że złodziejem był i sakiewkę mając, (co) rzucane zabierał.


text:
Poznał się więc tłum liczny z Judejczyków, że tam jest, i przyszli nie z powodu Jezusa jedynie, ale aby i Łazarza zobaczyli, którego podniósł z martwych.


text:
wzięli liście (palmowe) palm i wyszli na spotkanie mu, i krzyczeli: Hosanna! Błogosławiony przychodzący w imię Pana, [i] Król Izraela.


text:
Tego nie pojęli jego uczniowie najpierw, ale gdy wsławiony został Jezus, wtedy przypomnieli sobie, że to było o nim napisane i to uczynili mu.


text:
Zatem faryzeusze powiedzieli do siebie: Widzicie, że nie przyczyniacie sobie nic. Oto świat za nim odszedł.


text:
Ci więc podeszli do Filipa z Betsaidy (w) Galilei, i prosili go mówiąc: Panie, chcemy Jezusa zobaczyć.


text:
Amen, amen mówię wam, jeśli nie ziarno zboża upadłszy na ziemię umrze, samo jedyne pozostaje. Jeśli zaś umrze, liczny owoc niesie.


text:
Kochający życie* jego gubi je. a nienawidzący życia* jego w świecie tym na życie wieczne ustrzeże je. [*"Dusza" oznacza tu życie.]


text:
Jeśli mi ktoś będzie służył, mnie niech towarzyszy, i gdzie jestem ja, tam i sługa mój będzie. Jeśli ktoś mi będzie służył, uszanuje go Ojciec.


text:
Teraz dusza ma popadła w zamęt. I co mam rzec? Ojcze, uratuj mnie od godziny tej? Ale dla tego przyszedłem na godzinę tą.


text:
Zatem tłum stojący usłyszawszy mówił: Grzmot (stał się). Inni mówili: Zwiastun (do niego) przemówił.


text:
Odpowiedział więc mu tłum: My usłyszeliśmy z Prawa, że Pomazaniec pozostaje na wiek, i jak mówisz ty, że ma wywyższony zostać Syn Człowieka? Kto to jest ten Syn Człowieka?


text:
Powiedział więc im Jezus: Jeszcze mały czas światło wśród was jest. Chodźcie, jak światło macie, aby nie ciemność was złapała. O chodzący w ciemności nie wie, gdzie idzie.


text:
Jak światło macie, wierzcie w światło, aby synami światła staliście się. To powiedział Jezus i odszedłszy ukrył się od nich.


text:
aby słowo Izajasza proroka wypełniło się, które powiedział: Panie, kto uwierzył wieści naszej? I ramię Pana komu odsłonięte zostało?


text:
Oślepił ich oczy i skamienił ich serce, aby nie zobaczyli oczyma i (nie) zauważyli sercem i (nie) zawrócili, i (nie) uleczę ich.


text:
Chociaż jednak i z przywódców liczni uwierzyli w niego, ale z powodu faryzeuszów nie przyznali się, aby nie (wykluczeni) z synagogi zostali.


text:
Jezus zaś zawołał i powiedział: Wierzący we mnie nie wierzy we mnie, ale w (tego), (który posłał) mnie.


text:
I jeśli ktoś moich wysłuchałby słów, a nie strzegłby, ja nie sądzę go, nie bowiem przyszedłem, aby(m) sądził świat, ale aby(m) wybawił świat.


text:
Odrzucający mnie i nie przyjmujący słów mych ma sądzącego go: Słowo, które wypowiedziałem, owo osądzi go w ostatnim dniu.


text:
Bo ja ze mnie samego nie powiedziałem, ale (ten), (który posłał) mnie, Ojciec, sam mi przykazanie dał, co powiedziałbym i co mówiłbym.


text:
I wiem, że przykazanie jego życiem wiecznym jest. Co więc ja mówię, jako rzekł mi Ojciec, tak mówię.


text:
Przed zaś świętem Paschy wiedząc Jezus, że przyszła jego godzina, aby przeszedł ze świata tego do Ojca. umiłowawszy własnych w świecie, do końca umiłował ich.


text:
I wieczerza (gdy stawała się), oszczerca już (gdy wrzucił) w serce, aby wydał go, Judasz (syn) Szymona Iskarioty,


text:
Potem leje wodę do miski i zaczął myć stopy uczniów i wycierać prześcieradłem, którym był przepasany.


text:
Mówi mu Piotr: Nie, nie umyjesz mych stóp na wiek! Odpowiedział Jezus mu: Jeśli nie umyję cię, nie masz udziału* ze mną. [* Części.]


text:
Mówi mu Jezus: Wykąpany nie ma potrzeby, chyba stopy*, umyć sobie, ale jest czysty cały. I wy czyści jesteście, ale nie wszyscy. [* Słów "chyba stopy" brak w niektórych ważnych rękopisach; zostaje "nie potrzebuje myć się"·]


text:
Gdy więc umył stopy ich [i] wziął szaty jego i położył się znowu, powiedział im: Pojmujecie, co uczyniłem wam?


text:
Amen, amen mówię wam, nie jest niewolnik większy (od) pana jego ani wysłannik większy (od) (tego), (który posłał) go.


text:
Nie o wszystkich was mówię. Ja wiem, kogo wybrałem sobie. Ale aby Pismo wypełniło się: Jedzący mój chleb podniósł na mnie piętę jego.


text:
Amen, amen mówię wam, przyjmujący kogo(kolwiek) poślę, mnie przyjmuje, zaś mnie przyjmujący przyjmuje (tego), (który posłał) mnie.


text:
To powiedziawszy Jezus poruszony został (w) duchu i zaświadczył i powiedział: Amen, amen mówię wam, że jeden z was wyda mnie.


text:
Odpowiada Jezus: Ów jest, któremu ja umoczę kęs i dam mu. Umoczywszy więc kęs [bierze i] daje Judzie (synowi) Szymona Iskarioty.


text:
Niektórzy bowiem uważali, skoro sakiewkę miał Juda, że mówi mu Jezus: Kup, których potrzebę mamy na święto, lub biednym żeby coś dał.


text:
Dzieci, jeszcze mało z wami jestem. Szukać będziecie mnie, i jako rzekłem Judejczykom, że: Gdzie ja idę, wy nie możecie przyjść, i wam mówię teraz.


text:
Przykazanie nowe daję wam, aby miłowaliście jedni drugich. Jako umiłowałem was, aby i wy miłowaliście jedni drugich.


text:
W tym poznają wszyscy, że moimi uczniami jesteście, jeśli miłość mieć będziecie (między) sobą nawzajem.


text:
Mówi mu Szymon Piotr: Panie, gdzie idziesz? Odpowiedział [mu] Jezus: Gdzie idę, nie możesz mi teraz potowarzyszyć, będziesz towarzyszyć zaś później.


text:
Odpowiada Jezus: Życie twe za mnie położysz? Amen, amen mówię ci, nie kogut zawoła, aż kiedy wyprzesz się mnie trzykroć.


text:
W domu Ojca mego miejsca do mieszkania liczne są. Jeśli zaś nie, powiedziałbym wam, że podążam przygotować miejsce wam?


text:
A jeśli podążę i przygotuję miejsce wam, znowu przychodzę i zabiorę z sobą was do mnie, aby gdzie jestem ja i wy byliście.


text:
Mówi mu Jezus: Ja jestem droga, i prawda, i życie. Nikt (nie) przychodzi do Ojca, jeśli nie przeze mnie.


text:
Mówi mu Jezus: Tyle czasu z wami jestem i nie poznałeś mnie, Filipie? (Ten), (który ujrzał) mnie, ujrzał Ojca. Jak ty mówisz: Pokaż nam Ojca?


text:
Nie wierzysz, że ja w Ojcu i Ojciec we mnie jest? Rzeczy, które ja mówię wam, ode mnie samego nie mówię. Zaś Ojciec we mnie pozostający czyni dzieła jego.


text:
Amen, amen mówię wam, wierzący we mnie dzieła, które ja czynię, i on uczyni, i większe (od) tych uczyni, bo ja do Ojca wyruszam.


text:
ducha prawdy, którego świat nie może przyjąć, bo nie widzi go ani zna. Wy znacie go, bo u was pozostaje i w was będzie.


text:
Mający przykazania me i strzegący je, ten jest miłujący mnie. Zaś miłujący mnie umiłowany będzie przez Ojca mego, i ja miłować będę go i uczynię widzialnym mu siebie.


text:
Mówi mu Juda, nie Iskariota: Panie, [i] co stało się, że nam masz czynić widzialnym siebie i nie światu?


text:
Odpowiedział Jezus i rzekł mu: Jeśli ktoś będzie miłować mnie, słowa mego strzec będzie, i Ojciec mój miłować będzie go, i do niego przyjdziemy i (za)mieszkanie u niego uczynimy.


text:
Nie miłujący mnie słów mych nie strzeże. I słowo, które słyszycie, nie jest moje, ale tego, (który posłał) mnie, Ojca.


text:
Zaś pocieszyciel, Duch Święty, którego pośle Ojciec w imieniu mym, ów was nauczy wszystkiego i przypomni wam wszystko, co powiedziałem wam [ja].


text:
Pokój zostawiam wam, pokój mój daję wam. Nie jako świat daje, ja daję wam. Nie niech wpada w zamęt wasze serce ani niech trwoży się.


text:
Usłyszeliście, że ja powiedziałem wam: Odchodzę i przychodzę do was. Jeśli miłowalibyście mnie, uradowalibyście się, że idę do Ojca, bo Ojciec większy (ode) mnie jest.


text:
Już nie wiele mówić będę z wami, przychodzi bowiem świata władca. I we* mnie nie ma nic. [* Względem mnie.]


text:
Ale by poznał świat, że miłuję Ojca. i jako przykazał mi Ojciec, tak czynię. Podnoście się. idziemy stąd.


text:
Każdy pęd we mnie nie niosący owocu, odrywa* go, i każdy owoc niosący oczyszcza go, aby owoc liczniejszy niósł. [* Zabiera.]


text:
Pozostańcie we mnie, i ja w was. Jak pęd nie może owocu nieść z siebie, jeśli nie pozostaje w winorośli, tak ani wy, jeśli nie we mnie pozostajecie.


text:
Ja jestem winoroślą, wy pędami. Pozostający we mnie i ja w nim, ten niesie owoc liczny, bo beze mnie nie możecie czynić nic.


text:
Jeśli nie ktoś pozostawałby we mnie. wyrzucony zostałby na zewnątrz, jak pęd i wysuszyłby się; i zbierają je i w ogień rzucają, i pali się.


text:
Jeśli pozostaniecie we mnie i słowa me w was pozostaną, co zechcecie poproście sobie i stanie się wara.


text:
Jeśli przykazań mych strzec będziecie, pozostaniecie w miłości mej, jako ja przykazań Ojca mego ustrzegłem i pozostaję jego w miłości.


text:
Większej (od) tej miłości nikt (nie) ma, żeby ktoś duszę* jego położył za przyjaciół jego. [* Życie.]


text:
Już nie nazywam was sługami. bo sługa* nie wie, co czyni jego pan. Was zaś nazwałem przyjaciółmi, bo wszystko, co usłyszałem od Ojca mego, dałem poznać wam. [* Niewolnik.]


text:
Nie wy mnie wybraliście sobie, ale ja wybrałem sobie was i położyłem was, aby wy szliście i owoc nieśliście, i owoc wasz trwał, aby to, (o) cokolwiek poprosicie Ojca w imię me, dał wam.


text:
Gdyby ze świata byliście, świat (co) własne kochałby, że zaś ze świata nie jesteście, ale ja wybrałem sobie was ze świata, dla tego nienawidzi was świat.


text:
Przypominajcie sobie słowo, które ja powiedziałem wam: Nie jest sługa* większy (od) pana jego. Jeśli mnie prześladowali, i was prześladować będą. Jeśli słowo me ustrzegli, i waszego strzec będą. [* Niewolnik.]


text:
Ale to wszystko czynić będą wobec was z powodu imienia mego, bo nie znają (tego), (który posłał) mnie.


text:
Gdyby nie przyszedłem i (nie) powiedziałem im, grzechu nie mieli(by). Teraz zaś pretekstu nie mają co do grzechu ich.


text:
Gdyby dzieł nie uczyniłem wśród nich, których nikt inny (nie) uczynił, grzechu nie mieli(by). Teraz zaś i ujrzeli i znienawidzili i mnie, i Ojca mego.


text:
Kiedy przyjdzie pocieszyciel, którego ja poślę wam od Ojca, duch prawdy, który od Ojca wychodzi, ów zaświadczy o mnie.


text:
Wykluczonymi z synagogi uczynią was. Ale przychodzi godzina, żeby każdy (który zabił) was. uważał, (że) akt kultu (przynosi*) Bogu. [* Sprawuje służbę Bożą.]


text:
Ale to rzekłem wam, aby kiedy przyjdzie godzina ich, przypomnieliście sobie (to), że ja powiedziałem wam. Tego zaś wam od początku nie powiedziałem, bo z wami byłem.


text:
Ale ja prawdę mówię wam, pożyteczne jest wam, aby ja odszedłem. Jeśli bowiem nie odejdę, pocieszyciel nie przyjdzie do was. Jeśli zaś pójdę, poślę go do was.


text:
I przyszedłszy ów przekona* świat co do grzechu, i co do sprawiedliwości, i co do sądu. [* Udowodni, wytknie.]


text:
Kiedy zaś przyjdzie on, duch prawdy, poprowadzi was w prawdzie całej; nie bowiem mówić będzie od siebie, ale ile usłyszy mówić będzie, i przychodzące oznajmi wam.


text:
Powiedzieli więc z uczniów jego do siebie nawzajem: Co jest to, co mówi nam: Mało i nie widzicie mnie, i znów mało i zobaczycie mnie? I: Bo odchodzę do Ojca?


text:
Poznał Jezus, że chcieli go pytać, i powiedział im: Co do tego szukacie (między) sobą, że powiedziałem: Mało i nie widzicie mnie, i znów mało i zobaczycie mnie?


text:
Amen, amen mówię wam, że płakać będziecie i zawodzić będziecie wy, zaś świat radować się będzie. Wy będziecie zasmuceni, ale smutek wasz radością stanie się.


text:
Kobieta, kiedy rodziłaby, smutek ma, bo przyszła godzina jej. Kiedy zaś urodzi się dziecko, już nie przypomina sobie ucisku z powodu radości, że zrodził się człowiek na świat.


text:
I wy więc teraz wprawdzie smutek macie, znów jednak zobaczę was, i uraduje się wasze serce, i radości waszej nikt (nie) zabiera od was.


text:
I w owym dniu mnie nie zapytacie (o) nic. Amen, amen mówię wam, jeśli (o) coś poprosicie Ojca w imię me, da wam.


text:
Aż do teraz nie poprosiliście (o) nic w imię me. Proście i otrzymacie, aby radość wasza była wypełniona.


text:
Te (rzeczy) w przypowieściach rzekłem wam. Przychodzi godzina, gdy już nie w przypowieściach powiem wam, ale otwarcie co do Ojca oznajmię wam.


text:
Teraz wiemy, że wiesz wszystko i nie potrzebę masz, aby ktoś cię pytał. W tym wierzymy, że od Boga wyszedłeś.


text:
Oto przychodzi godzina i nadeszła, aby rozproszyliście się każdy do swoich i mnie samego zostawiliście. A nie jestem sam, bo Ojciec ze mną jest.


text:
To rzekłem wam, aby we mnie pokój mieliście. W świecie ucisk macie, ale miejcie odwagę, ja zwyciężyłem świat.


text:
To powiedział Jezus, i podniósłszy oczy jego ku niebu rzekł: Ojcze. nadeszła godzina. Wsław twego Syna. aby Syn wsławił ciebie,


text:
To zaś jest wieczne życie, aby poznawali ciebie. jedynego prawdziwego Boga i którego wysłałeś, Jezusa Pomazańca.


text:
Uczyniłem widocznym twe imię ludziom, których dałeś mi ze świata. Twoi* byli i mi ich dałeś, i słowo twe ustrzegli. [* Dosłownie "tobie".]


text:
Bo słowa, które dałeś mi, dałem im, i oni wzięli i poznali prawdziwie, że od ciebie wyszedłem, i uwierzyli, że ty mnie wysłałeś.


text:
Ja co do nich proszę. Nie co do świata proszę, ale co do których dałeś mi, bo twoi* są, [* Dosłownie "tobie".]


text:
I już nie jestem w świecie, a oni w świecie są i ja do ciebie przychodzę. Ojcze święty, ustrzeż ich w imieniu twym, które dałeś mi, aby byli jedno jako my.


text:
Gdy byłem z nimi, ja strzegłem ich w imieniu twym, które dałeś mi, i ustrzegłem, i nikt z nich (nie) zginął, jeśli nie syn zguby, aby Pismo wypełniło się.


text:
aby wszyscy jedno byli, jako ty, Ojcze, we mnie i ja w tobie, aby i oni w nas byli, aby świat wierzył, że ty mnie wysłałeś.


text:
ja w nich i ty we mnie, aby byli udoskonaleni ku jednemu, aby poznał świat, że ty mnie wysłałeś i umiłowałeś ich, jako mnie umiłowałeś.


text:
Ojcze, co* dałeś mi, chcę, aby gdzie jestem ja, i oni byli ze mną, aby oglądali chwałę moją, którą dałeś mi, bo umiłowałeś mnie przed założeniem świata. [* Sens: "ci, których".]


text:
I dałem poznać im imię twe i dam poznać, aby miłość, którą umiłowałeś mnie, w nich była i ja w nich.


text:
To powiedziawszy Jezus wyszedł z uczniami jego poza zimowy strumień Cedron, gdzie był ogród, do którego wszedł on i uczniowie jego.


text:
Zatem Juda wziąwszy kohortę i od arcykapłanów i od faryzeuszów pachołków, przychodzi tam z pochodniami, i latarniami, i bronią.


text:
Odpowiedzieli mu: Jezusa Nazarejczyka. Mówi im: Ja jestem. Stał zaś i Juda, (ten) wydający go, z nimi.


text:
Szymon więc Piotr mając miecz wyciągnął go i uderzył arcykapłana sługę i odciął jego ucho prawe. Było zaś imię słudze Malchos.


text:
Powiedział więc Jezus Piotrowi: Wrzuć miecz do pochwy. Kielicha, który dał mi Ojciec, nie mam pić go?


text:
Był zaś Kajfasz (tym), (który doradził) Judejczykom, że jest pożyteczne (by) jeden człowiek (umarł) za lud.


text:
Towarzyszył zaś Jezusowi Szymon Piotr i inny uczeń. Zaś uczeń ów był znajomy arcykapłanowi, i razem wszedł z Jezusem na dziedziniec arcykapłana.


text:
Zaś Piotr stał przy drzwiach na zewnątrz. Wyszedł więc uczeń, (ten) znajomy arcykapłana i rzekł odźwiernej i wprowadził Piotra.


text:
Mówi więc Piotrowi służebna, odźwierna: Czy i ty z uczniów jesteś człowieka tego? Mówi on: Nie jestem.


text:
Stali zaś niewolnicy i pachołkowie ognisko uczyniwszy, bo zimno było, i grzali się. Był zaś i Piotr z nimi stojący i grzejący się.


text:
Odpowiedział mu Jezus: Ja otwarcie mówiłem światu. Ja zawsze nauczałem w synagodze i w świątyni, gdzie wszyscy Judejczycy schodzą się, i w ukryciu (nie) powiedziałem nic.


text:
To zaś on (gdy powiedział), jeden obok stojący (z) pachołków dał policzek Jezusowi powiedziawszy: Tak odpowiadasz arcykapłanowi


text:
Był zaś Szymon Piotr stojący i grzejący się. Powiedzieli więc mu: Czy i ty z uczniów jego jesteś? Wyparł się ów i powiedział: Nie jestem.


text:
Mówi jeden ze sług arcykapłana, krewny(m) będący (tego któremu) odciął Piotr ucho: (Czy) nie ja cię zobaczyłem w ogrodzie z nim?


text:
Prowadzą więc Jezusa od Kajfasza do pretorium*. Było zaś rano. I oni nie weszli do pretorium, aby nie skalali się, ale zjedli Paschę. [* Siedziba namiestnika.]


text:
Wyszedł więc Piłat na zewnątrz do nich i rzecze: Jakie oskarżenie przynosicie [przeciw] człowiekowi temu?


text:
Powiedział więc im Piłat: Weźcie go wy i według Prawa waszego osądźcie go. Powiedzieli mu Judejczycy: Nam nie jest dozwolone zabić nikogo.


text:
Odpowiedział Piłat: Czyż ja Judejczykiem jestem? Naród twój i arcykapłani wydali cię mi. Co uczyniłeś?


text:
Odpowiedział Jezus: Królestwo moje nie jest ze świata tego. Gdyby ze świata tego było królestwo moje, słudzy moi walczyliby, aby nie zostałem wydany Judejczykom. Teraz zaś królestwo moje nie jest stąd.


text:
Powiedział więc mu Piłat: Czy więc królem jesteś ty? Odpowiedział Jezus: Ty mówisz, że królem jestem. Ja na to zrodziłem się i na to przyszedłem na świat, aby zaświadczyłem prawdzie. Każdy będący z prawdy słucha mego głosu.


text:
Mówi mu Piłat: Co to jest prawda? I to powiedziawszy znów wyszedł do Judejczyków i mówi im: Ja żadnej (nie) znajduję w nim przyczyny (do kary).


text:
Jest zaś zwyczaj wam, aby jednego uwolniłem wam w Paschę. Chcecie więc, uwolnię wam króla Judejczyków?


text:
I wyszedł znów na zewnątrz Piłat i mówi im: Oto prowadzę wam go na zewnątrz, aby poznaliście, że żadnej przyczyny (do kary) (nie) znajduję w nim.


text:
Wyszedł więc Jezus na zewnątrz, niosąc cierniowy wieniec i purpurowy płaszcz. I mówi im: Oto człowiek.


text:
Gdy więc zobaczyli go arcykapłani i pachołkowie, wykrzyknęli mówiąc: Ukrzyżuj, ukrzyżuj. Mówi im Piłat: Weźcie go wy i ukrzyżujcie, ja bowiem nie znajduję w nim przyczyny (do kary).


text:
Odpowiedzieli mu Judejczycy: My Prawo mamy i według Prawa winien umrzeć, bo Synem Boga siebie uczynił.


text:
Mówi więc mu Piłat: Do mnie nie mówisz? Nie wiesz, ze władzę mam uwolnić cię i władzę mam ukrzyżować cię?


text:
Odpowiedział [mu] Jezus: Nie miałbyś władzy nade mną żadnej, gdyby nie była dana ci z góry. Dla tego (który wydał) mnie tobie, większy grzech ma.


text:
Od tego Piłat (usiłował) uwolnić go. Zaś Judejczycy wykrzyknęli mówiąc: Jeśli tego uwolnisz, nie jesteś przyjacielem Cezara. Każdy królem siebie czyniący mówi przeciwko*.] Cezarowi. [* Sprzeciwia się (jego władzy)


text:
Zatem Piłat usłyszawszy słowa te poprowadził na zewnątrz Jezusa, i usiadł na trybunie w miejscu zwanym Litostrotos*, po hebrajsku zaś Gabbata. [* Kamienny Bruk.]


text:
Było zaś przygotowanie*.] Paschy, godzina była jakoś szósta. I mówi Judejczykom: Oto król wasz. [* Dzień przygotowania do szabatu, czyli piątek (w tym wypadku przypadający przed Paschą)


text:
Wykrzyknęli więc oni: Zabierz, zabierz, ukrzyżuj go. Mówi im Piłat: Króla waszego mam ukrzyżować? Odpowiedzieli arcykapłani: Nie mamy króla, jeśli nie Cezara.


text:
I niosąc (dla) siebie i krzyż, wyszedł na zwane Czaszki Miejsce, które nazywa się po hebrajsku Golgota,


text:
Napisał zaś i tytuł winy Piłat i położył na krzyżu. Było zaś napisane: Jezus Nazarejczyk, król Judejczyków.


text:
Ten więc tytuł winy liczni odczytali (z) Judejczyków, bo blisko było miejsce miasta, gdzie ukrzyżowany został Jezus. I było napisane po hebrajsku, po łacinie, po grecku.


text:
Mówili więc Piłatowi arcykapłani Judejczyków: Nie pisz: Król Judejczyków, ale że on powiedział: Królem jestem Judejczyków.


text:
Zatem żołnierze. gdy ukrzyżowali Jezusa, wzięli szaty jego i uczynili cztery części, każdemu żołnierzowi część, i tunikę. Była zaś tunika bez szwu, od góry tkana przez całe.


text:
Powiedzieli więc do siebie nawzajem: Nie rozdzierajmy jej, ale losujmy co do niej, kogo będzie. Aby Pismo wypełniło się [ mówiące]: Rozdzielili szaty me sobie i na strój mój rzucili los. (Tak) zatem żołnierze to uczynili.


text:
'Jezus więc zobaczywszy matkę i ucznia obok stojącego, którego miłował, mówi matce: Kobieto, oto syn twój.


text:
Potem mówi uczniowi: Oto matka twa. I od owej godziny wziął uczeń ją do (siebie)*. [* ,,Do własnych" (ogólnie o domu, majątku, ludziach).]


text:
Naczynie leżało octem* napełnione. Gąbkę więc napełnioną octem (na) hyzop włożywszy przynieśli do jego ust. [* Albo kwaśnym winem.]


text:
Zatem Judejczycy, skoro przygotowanie*.] było, aby nie pozostały na krzyżu ciała w szabat, był bowiem wielki dzień owego szabatu, poprosili Piłata, aby połamane zostały ich golenie i usunięci zostali. [* Dzień przygotowania do szabatu, czyli piątek (w tym wypadku przypadający przed Paschą)


text:
I który zobaczył, zaświadczył*, i prawdziwe jego jest świadectwo, i on wie, że prawdziwie mówi, aby i wy [u]wierzyliście. [* Perfectum: i teraz zaświadcza.]


text:
Po zaś tym poprosił Piłata Józef z Arymatei, będący uczniem Jezusa, ukrytym (jednak) z powodu strachu (przed) Judejczykami, aby zabrał ciało Jezusa. I zezwolił Piłat. Przyszedł więc i zabrał ciało jego.


text:
Przyszedł zaś i Nikodem, (ten) przybyły do niego nocą przedtem*, niosąc mieszaninę mirry i aloesu jakieś funtów sto. [* Po raz pierwszy.]


text:
Wzięli więc ciało Jezusa i związali je płótnami z wonnościami, jako zwyczaj jest Judejczykom grzebać.


text:
Był zaś w miejscu, gdzie został ukrzyżowany, ogród, i w ogrodzie grobowiec nowy, w którym jeszcze nikt (nie) był położony.


text:
Tam więc z powodu przygotowania*.] Judejczyków, bo blisko był grobowiec, położyli Jezusa. [* Dzień przygotowania do szabatu, czyli piątek (w tym wypadku przypadający przed Paschą)


text:
Zaś pierwszym (dniem) tygodnia Maria Magdalena przychodzi rano, ciemność jeszcze (gdy była), do grobowca; i widzi kamień usunięty z grobowca.


text:
Biegnie więc i przychodzi do Szymona Piotra i do innego ucznia, którego kochał Jezus, i mówi im: Zabrali Pana z grobowca i nie wiemy, gdzie położyli go.


text:
Biegli zaś dwaj razem. I (ten) inny uczeń przodem pobiegł szybciej (od) Piotra i przyszedł pierwszy do grobowca.


text:
i widzi dwóch zwiastunów w bieli* siedzących, jednego przy głowie i jednego przy stopach, gdzie leżało ciało Jezusa. [* Dosłownie "w białych".]


text:
I mówią jej oni: Kobieto, dlaczego płaczesz? Mówi im, że: Zabrali Pana mego i nie wiem, gdzie położyli go.


text:
Mówi jej Jezus: Kobieto, dlaczego płaczesz? Kogo szukasz? Ona uważając, że ogrodnik jest, mówi mu: Panie, jeśli ty wyniosłeś go, powiedz mi, gdzie położyłeś go, i ja go zabiorę.


text:
Mówi jej Jezus: Mariam! Zwróciwszy się ona mówi mu po hebrajsku: Rabbuni! (co mówi się "Nauczycielu").


text:
Mówi jej Jezus: Nie mnie dotykaj*, jeszcze nie bowiem wstąpiłem do Ojca. Idź zaś do braci mych i powiedz im: Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego, i Boga mego i Boga waszego. [* Forma sugeruje nie jednorazowe dotknięcie, lecz dłuższe dotykanie, "nie trzymaj".]


text:
(Gdy był) więc wieczór dnia owego pierwszego (z) tygodnia i drzwi (zamknięte były), gdzie byli uczniowie, z powodu strachu (przed) Judejczykami, przyszedł Jezus i stanął na środku i mówi im: Pokój wam.


text:
Których(kolwiek) odpuścilibyście grzechy. odpuszczone są im, których(kolwiek) zatrzymalibyście, są zatrzymane*.[* Albo "są zatrzymani". Użyty jest tu obraz chwycenia i zatrzymania.]


text:
Mówili więc mu inni uczniowie: Ujrzeliśmy Pana. On zaś powiedział im: Jeśli nie zobaczę na rękach jego śladu gwoździ i włożę palec mój w ślad gwoździ i włożę moją rękę w bok jego, nie uwierzę.


text:
I po dniach ośmiu znowu byli wewnątrz uczniowie jego i Tomasz z nimi. Przychodzi Jezus, drzwi (gdy były zamknięte), i stanął na środku i powiedział: Pokój wam.


text:
Potem mówi Tomaszowi: Nieś palec twój tu i zobacz ręce me, i nieś rękę twą i włóż w bok mój, i nie stawaj się bez wiary, ale wierzący.


text:
To zaś napisane jest, aby [u] wierzyliście, że Jezus jest Pomazańcem, Synem Boga i aby wierząc życie mieliście w imieniu jego.


text:
Byli razem Szymon Piotr, i Tomasz zwany Bliźniak, i Natanael z Kany (w) Galilei, i (ci) Zebedeusza, i inni z uczniów jego dwaj.


text:
Mówi im Szymon Piotr: Idę łowić. Mówią mu: Przychodzimy i my z tobą. Wyszli i weszli do łodzi i w ową noc (nie) złapali nic.


text:
Rano zaś już (gdy stało się), stanął Jezus na brzegu. Nie jednakże wiedzieli uczniowie, że Jezus jest.


text:
Mówi więc im Jezus: Dzieci, czy coś do posiłku* macie? Odpowiedzieli mu: Nie. [* Do jedzenia z chlebem.]


text:
On zaś powiedział im: Rzućcie z prawej części łodzi sieć. i znajdziecie Rzucili więc, i już nie ją wyciągnąć mieli siłę od mnogości ryb.


text:
Mówi więc uczeń ów, którego miłował Jezus, Piotrowi: Pan jest. Szymon więc Piotr, usłyszawszy, że Pan jest, okrycie przepasał, był bowiem nagi, i rzucił się w morze.


text:
Zaś inni uczniowie łódką przybyli, nie bowiem byli daleko od ziemi, ale jakieś z łokci dwieście, ciągnąc sieć ryb.


text:
Wszedł więc Szymon Piotr i wyciągnął sieć na ziemię, pełną ryb wielkich, stu pięćdziesięciu trzech. I tak wiele (choć było), nie rozdarła się sieć.


text:
Mówi im Jezus: Chodźcież, zjedzcie śniadanie. Nikt zaś odważył się (z) uczniów wypytywać go: Ty kto jesteś?, wiedząc, że Pan jest.


text:
Gdy więc zjedli śniadanie, mówi Szymonowi Piotrowi Jezus: Szymonie (synu) Jana, miłujesz mnie więcej (od) tych? Mówi mu: Tak, Panie, ty wiesz, że kocham cię. Mówi mu: Paś baranki me.


text:
Mówi mu znów drugi (raz): Szymonie Jana, miłujesz mnie? Mówi mu: Tak, Panie, ty wiesz, że kocham cię. Mówi mu: Pasterzuj owcom mym.


text:
Mówi mu trzeci (raz): Szymonie Jana, kochasz mnie? Zasmucił się Piotr, że powiedział mu trzeci (raz): "Kochasz mnie?" i (że tak) mówi mu: Panie, wszystko ty wiesz, ty wiesz, że kocham cię. Mówi mu [ Jezus]: Paś owce me.


text:
Amen, amen mówię ci, gdy byłeś młodszy, opasywałeś się i chodziłeś gdzie chciałeś. Kiedy zaś zestarzejesz się, wyciągniesz ręce twe i inny cię opasze i poprowadzi. gdzie nie chcesz.


text:
Odwróciwszy się Piotr widzi ucznia, którego miłował Jezus. towarzyszącego, który i spoczął na wieczerzy na piersi jego, i powiedział: Panie, kto jest wydającym cię?


text:
Wyszło więc to słowo do braci, że uczeń ów nie umiera. Nie powiedział zaś mu Jezus, że nie umiera, ale: Jeśli on, chcę, (by) (pozostał) aż przychodzę, [co (to) do ciebie]?


text:
(Są) zaś i inne, liczne, które uczynił Jezus, które gdyby zapisane zostały po jednemu, nawet nie sam, tak sądzę. świat (pomieściłby) pisane zwoje.


text:
Pierwsze słowo* uczyniłem o wszystkich, o Teofilu, które zaczął Jezus czynić i nauczać[* Możliwe: "opowiadanie", "relację", "księgę".]


text:
aż do którego dnia, (kiedy), przykazawszy wysłannikom przez Ducha Świętego, których wybrał sobie, został wzięty do góry;


text:
których i postawił przy* siebie samego (jako) żyjącego po cierpieniu** Jego*** wśród wielu dowodów, przez dni czterdzieści dając siebie widzieć im i mówiąc (te) o królestwie Boga. [* Sens: postawił siebie przy Apostołach, stanął przy Apostołach, objawił się Apostołom.] [** O męce Chrystusa.] [*** Zamiast: "swoim".]


text:
I jedząc wspólnie sól nakazał im od Jerozolimy* nie oddalać się, ale oczekiwać obietnicy Ojca, (o) której usłyszeliście (ode) mnie**; [* Imiona własne podaje się tu według formy przyjętej w BT z pewnymi wyjątkami.] [** Autor tekstu przechodzi nieoczekiwanie z formy oratio obliqua do oratio recta.]


text:
bo Jan polał* wodą, wy zaś w Duchu zostaniecie zanurzeni* Świętym nie po wielu tych dniach**.[* Czasownik pierwotnie oznaczał zanurzanie lub oblewanie, zalewanie, polewanie. W tradycji chrześcijańskiej słowa te oznaczają czynność związaną z udzielaniem Sakramentu Chrztu. W wierszu 1.5 występuje dwukrotnie: raz w formie czynnej i raz w formie biernej. Dla pierwszego wystąpienia świadomie użyto w przekładzie polskim "polewać", a dla drugiego - "zanurzać", gdyż tylko to drugie odnosi się do Sakramentu Chrztu.] [** Składniej: "po tych niewielu dniach".]


text:
(Ci) więc zszedłszy się pytali Go mówiąc: "Panie, czy w czasie tym z powrotem ustanawiasz królestwo Izraelowi?"


text:
Powiedział zaś do nich: "Nie wasze jest poznać czasy lub pory, które Ojciec umieścił sobie we własnej władzy;


text:
ale weźmiecie moc (tego który przyszedł)* Świętego Ducha do was i będziecie moimi świadkami w Jeruzalem, i [w] całej Judei, i Samarii i aż do ostatka** ziemi".[* W oryginale określenie odnoszące się do "Świętego Ducha".][** Przestrzennie o krańcu Ziemi. Starożytni uważali, że Ziemia jest pofałdowaną płaszczyzną, dokoła oblaną przez wodę lub też zamkniętą przez podstawę firmamentu niebieskiego.]


text:
I to* powiedziawszy, (kiedy patrzeli) oni, został podniesiony** i chmura podjęła Go*** z oczu ich. [* W oryginale liczba mnoga rodzaju nijakiego.] [** Inny możliwy przekład: "podniósł się".][*** Inna lekcja zamiast "powiedziawszy, kiedy patrzeli oni, został podniesiony i chmura podjęła Go": "kiedy powiedział On, chmura podjęła Go i został zabrany".]


text:
I gdy patrzącymi wprost byli ku niebu, (kiedy szedł) On, i oto mężowie dwaj stanęli przy nich w odzieniach białych,


text:
którzy i powiedzieli: "Mężowie Galilejczycy, dlaczego stoicie w patrząc ku niebu*? Ten Jezus, (Ten) wzięty do góry od was ku niebu, tak przyjdzie (w) jaki sposób oglądnęliście Go idącego ku niebu. [* Niektóre pierwotne manuskrypty nie zawierają słów: "ku niebu".]


text:
Wtedy wrócili do Jeruzalem* od góry, (tej) nazywanej Oliwną, która jest blisko Jeruzalem szabatu mającą drogę**. [* Autor przekładu BT jest niekonsekwentny w przestrzeganiu formy imienia Jerozolimy: W wierszu 1.8 oddał je przez "Jeruzalem", a tutaj przez "Jerozolima". Dlatego odstępując od przyjętej zasady zachowywania formy imion własnych według BT, imię będzie się zawsze przekładać na "Jerozolima", a imię na "Jeruzalem".][** To znaczy, ze góra ta była oddalona od miasta o odległość dopuszczalną do przebycia w szabat.]


text:
I gdy weszli, do górnej komnaty wstąpili, gdzie byli trwając, jako to Piotr, i Jan, i Jakub. i Andrzej, Filip i Tomasz Bartłomiej i Mateusz, Jakub Alfeusza i Szymon, (ten) fanatyk* i Juda Jakuba. [* Może lepiej: "Gorliwy".]


text:
Ci wszyscy byli trwającymi niezłomnie przy* jednomyślnie modlitwie razem z kobietami i Maryją, (tą) matką Jezusa, i braćmi Jego. [* "byli trwającymi niezłomnie przy" - w oryginale częsta w tekstach św. Łukasza konstrukcja osobowej formy słowa "być" z imiesłowem. Jest to rodzaj peryfrazy. W klasycznej greczyźnie użyto by raczej tylko odpowiedniej formy osobowej czasownika występującego tu w imiesłowie: "trwali niezłomnie przy". Składniej: "trwali niezłomnie i jednomyślnie przy modlitwie".]


text:
I w dniach tych wstawszy Piotr w środku braci powiedział (był tłum imion* na (to) samo** około sto dwadzieścia): [* Rodzaj zamienni: "imion" zamiast "osób".][** "na to samo" - w sensie: w tym samym miejscu, razem.]


text:
"Mężowie bracia, trzeba było, (żeby) zostać wypełnione Pismo*, które wcześniej powiedział Duch Święty przez usta Dawida o Judaszu, (tym) (który stał się) przewodnikiem (dla tych którzy ujęli) Jezusa, [*Składniej: "trzeba było, aby Pismo zostało wypełnione".]


text:
że zaliczony był do nas i dostał w udziale dziedzictwo* służby tej. [* Może trafniej: "los", "działkę".]


text:
Ten więc nabył teren z zapłaty niesprawiedliwości i padającym na twarz stawszy się* pękł wpół. I wylały się wszystkie wnętrzności jego. [* ,,padającym na twarz stawszy się" - o potknięciu się i runięciu w dół na twarz. Inne lekcja zamiast "padającym na twarz stawszy się": "rozdęty"; "rozdęty"; "zawieszony (suspensus)".]


text:
I znajome stało się wszystkim zamieszkującym Jeruzalem, tak że nazwany został* teren ów własną mową ich Hakeldamach, to jest Teren Krwi. [* W oryginale zgodnie z wymogami składni zdanie skutkowe.]


text:
Napisane jest bowiem w Księdze Śpiewów*: "Niech się stanie siedziba jego pustkowiem i nie niech będzie zamieszkującego w niej", i: "Doglądanie jego niech weźmie inny".[* Tradycyjnie: "Psalmów".]


text:
Trzeba więc, (żeby) (z tych którzy przyłączyli się) (do) nas mężów w całym czasie, (w) którym wszedł i wyszedł przed nas Pan, Jezus,


text:
zacząwszy od polewania* Jana aż do dnia, którego został wzięty do góry od nas, świadkiem powstania** Jego razem z nami stać się jeden*** (z) tych".[* Czasownik pierwotnie oznaczał zanurzanie lub oblewanie, zalewanie, polewanie. W tradycji chrześcijańskiej słowa te oznaczają czynność związaną z udzielaniem Sakramentu Chrztu.] [** O zmartwychwstaniu Chrystusa.] [*** "stać się jeden" - w oryginale zależne od "Trzeba" w wierszu 1.21.]


text:
I pomodliwszy się powiedzieli: "Ty, Panie, znawco serca wszystkich, ukaż, którego wybrałeś sobie z tych dwóch jednego,


text:
(żeby) wziął miejsce* służby tej i wysłannictwa, od którego odszedł na bok Judasz, (żeby) pójść ku miejscu własnemu".[* Inna lekcja: "dziedzictwo".]


text:
I dali losy im*, i padł los na Macieja, i wspólnie został uznany z jedenastoma** wysłannikami. [* Inne lekcje: "ich"; bez "im".][** Inna lekcja: "dwunastoma".]


text:
I w wypełnianiu się dnia* Pięćdziesiątnicy byli wszyscy razem na (to) samo**. [*"wypełnianiu się dnia"][** Sens: w tym samym miejscu.]


text:
I stał się nieoczekiwanie z nieba szum jak właśnie niosącego się dechu gwałtownego i wypełnił cały (ten) dom. gdzie byli siedząc;


text:
I napełnieni zostali wszyscy Duchem Świętym, i zaczęli mówić innymi językami, tak jak Duch dawał wypowiadać im.


text:
Byli zaś względem Jeruzalem zamieszkujący Judejczycy, mężowie pobożni* z każdego ludu (z tych) pod niebem; [* Inne lekcje zamiast "zamieszkujący Judejczycy, mężowie pobożni": "zamieszkujący mężowie pobożni"; "zamieszkujący Judejczycy".]


text:
(kiedy stał się) zaś głos ten, zeszła się mnogość i zmieszała się, bo słyszeli jeden każdy własną mową mówiących ich.


text:
Byli oszołomieni zaś i dziwili się mówiąc*: "Czyż nie oto wszyscy ci są, (ci) mówiący, Galilejczykami? [* Inne lekcje: ,,do jedni drugich"; "mówiąc do jedni drugich"; "do jedni drugich mówiąc".]


text:
Partowie, i Medowie, i Elamici, i (ci) zamieszkujący (w) Mezopotamii, Judei. i Kapadocji, (w) Poncie i Azji, (we)


text:
Frygii i Pamfilii, (w) Egipcie i (w) częściach Libii, (tej) naprzeciw Cyreny, i (ci) przebywający w kraju (jako) Rzymianie,


text:
Judejczycy i prozelici*, Kreteńczycy i Arabowie, słyszymy mówiących ich naszymi językami wielkie rzeczy Boga".[* Nazwa oznaczająca nawróconych na judaizm.]


text:
Byli oszołomieni zaś wszyscy i byli w niepewności, inny do innego mówiąc: "Czym chce to być*?"[* Jaśniej: "Co to ma znaczyć?".]


text:
Stanąwszy zaś Piotr razem z jedenastoma, podniósł ręce jego i wypowiedział (do) nich: "Mężowie Judejczycy i (ci) zamieszkujący (w) Jeruzalem wszyscy, to wam znajome niech będzie i włóżcie sobie do uszu słowa me.


text:
Nie bowiem, jak wy podejrzewacie. są pijani, jest bowiem godzina trzecia dnia*.[* Według naszej rachuby czasu: godzina dziewiąta rano.]


text:
ale to jest (to) powiedziane przez proroka Joela*:[* Inne lekcje zamiast "proroka Joela": "Joela proroka": "proroka".]


text:
I będzie w ostatnich dniach, mówi Bóg, wyleję z Ducha mego na każde ciało i prorokować będą synowie wasi i córki wasze. I młodzieńcy wasi widzenia widzieć będą, i starsi wasi snami śnić będą;


text:
i na niewolników mych, i na niewolnice me w dniach owych* wyleję z Ducha mego, i prorokować będą** [* Niektóre pierwotne rękopisy nie zawierają słów: "w dniach owych".][** Niektóre pierwotne rękopisy nie zawierają słów: "i prorokować będą".]


text:
I dam cudy na niebie w górze i znaki na ziemi na dole: krew, i ogień, i wyziew dymu*;[* Niektóre rękopisy nie zawierają słów: ,,krew, i ogień, i wyziew dymu".]


text:
słońce obróci się w ciemność i księżyc w krew, zanim przyjdzie dzień Pana, (ten) wielki i objawiający.


text:
I będzie: każdy, który przywoła* imienia Pana, zostanie zbawiony. [* W oryginale oznacza czynność nie tyle przyszłą, co raczej ewentualną.]


text:
Mężowie Izraelici, posłuchajcie słów tych: Jezusa, (tego) Nazarejczyka, męża pokazanego od Boga ku wam mocami, i cudami, i znakami, które uczynił przez Niego Bóg w środku was, jak sami wiecie,


text:
Tego to, (dla) ustalonego postanowienia i wcześniejszego poznania Boga wydanego przez rękę nieprawych, przytwierdziwszy zgładziliście,


text:
którego Bóg podniósł*, rozwiązawszy bóle śmierci**, ponieważ nie było możliwe, (żeby) trzymany był silnie On przez nią; [* Inaczej: "wskrzesił".][** Inna lekcja: "grobu".]


text:
Dawid bowiem mówi o Nim: "Widziałem przed sobą Pana przede mną przez cały*, że po prawicy** mej jest, aby nie zostałbym potrząśnięty. [* Z domyślnym: "czas".][** W oryginale pluralis.]


text:
Przez to zostało ucieszone serce me i rozweselił się język mój, jeszcze zaś i ciało me rozbije namiot na nadziei;


text:
Mężowie bracia, można powiedzieć z otwartością do was o patriarsze Dawidzie, że i umarł, i został pogrzebany, i grobowiec jego jest wśród nas aż do dnia tego;


text:
prorokiem więc będąc i wiedząc, że przysięgą przysiągł mu Bóg z owocu biodra jego posadzić* na tron jego, [* Składniej: "przysiągł mu (...), że posadzi". Inne lekcje zamiast "posadzić": "według ciała podniesienie Pomazańca, żeby posadzić; "według ciała podniesienie Pomazańca i posadzenie"; "posadzić Pomazańca według ciała"; "podnieść Pomazańca i posadzić"; "podnieść Pomazańca, żeby posadzić".]


text:
zobaczywszy przed sobą powiedział o powstaniu* Pomazańca**, że: ,,ani (nie) pozostawiony został ku grobowi, ani (nie) ciało Jego zobaczyło ruinę." [* O zmartwychwstaniu.] [** Tu i w następnych miejscach znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus".]


text:
Prawicą więc Boga wywyższony, obietnicę Ducha Świętego wziąwszy u Ojca, wylał Go, którego wy [i] widzicie, i słyszycie.


text:
Nie bowiem Dawid wstąpił ku niebiosom, mówi zaś sam: "Powiedział Pan Panu memu: «Usiądź z prawej* mej, [* W oryginale pluralis.]


text:
Niezawodnie więc niech poznaje każdy dom Izraela, że i Panem Go i Pomazańcem uczynił Bóg, tego Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście".


text:
Usłyszawszy zaś przekłuli sobie serce*, powiedzieli do Piotra i pozostałych** wysłanników: "Co mamy uczynić, mężowie bracia?" [* "przekłuli sobie serce" - metafora lęku.] [** Niektóre starożytne wydania nie zawierają słowa ,,pozostałych".]


text:
Piotr zaś do nich: "Zmieńcie myślenie"*, [mówi,] ,,i niech da się zanurzyć każdy (z) was w imieniu Jezusa Pomazańca ku uwolnieniu (od) grzechów waszych, i weźmiecie darowiznę Świętego Ducha; [* W N.T. termin techniczny: "nawracać się".]


text:
(dla) was bowiem jest obietnica, i (dla) dzieci waszych, i (dla) wszystkich, (tych) aż do daleko*, jakich powoła do siebie Pan, Bóg nasz".[*"tych aż do daleko" - o tych ludziach, którzy są daleko od Izraela.]


text:
Innymi słowami liczniejszymi zaświadczył, i zachęcał ich mówiąc: "Dajcie się zbawić z dala od pokolenia wypaczonego tego".


text:
(Ci) więc, (którzy przyjęli) słowo jego, zostali zanurzeni* i zostały przyłączone w dniu owym dusze około trzy tysiące**.[* O chrzcie, zob. Dz 1:5*.][** Składniej: "i w dniu owym zostało przyłączonych około trzech tysięcy dusz".]


text:
Byli zaś trwającymi niezłomnie przy nauczaniu* wysłanników i (przy) wspólnocie, (przy) łamaniu chleba i (przy) modlitwach. [* Sens: byli bardzo mocno przywiązani do nauczania itd.]


text:
Stawała się zaś każdej duszy bojaźń, liczne cudy i znaki przez wysłanników stawały się*.[* Inne lekcje zamiast "przez wysłanników stawały się": ,,przez wysłanników stawały się względem Jeruzalem"; "przez wysłanników stawały się w Jeruzalem i bojaźń była wielka we wszystkich i "; "przez wysłanników w Jeruzalem stawały się i bojaźń była wielka we wszystkich ludziach": "przez ręce wysłanników stawały się w Jeruzalem i bojaźń była wielka we wszystkich nich"; "przez ręce wysłanników stawały się w Jeruzalem".]


text:
Wszyscy zaś wierzący byli na (to) samo*, i** mieli wszystkie (rzeczy jako) wspólne, [* Tu o zgodności i jedności celu.] [** Inne lekcje zamiast "byli na to samo, i": ,,na to samo, i"; ,,na to samo"; bez wymienionego tekstu.]


text:
Codziennie trwając niezłomnie jednomyślnie w świątyni, łamiąc w domu chleb, przyjmowali pokarm w rozweseleniu i prostocie serca,


text:
wielbiąc Boga i mając łaskę względem całego ludu. Zaś Pan przyłączał dających się zbawiać codziennie na (to) samo*.[* ,,na to samo" - o wspólnocie.]


text:
Piotr zaś* i Jan wchodzili do świątyni na godzinę modlitwy, (tę) dziewiątą. [* Inne lekcje zamiast ,,na to samo. Piotr zaś": ,,Na to samo zaś Piotr": "społeczności wywołanych. Piotr zaś"; ,,społeczności wywołanych. Na to samo zaś Piotr": "społeczności wywołanych na to samo. Piotr zaś i"; "na to samo w społeczności wywołanych. W zaś dniach tych Piotr".]


text:
I pewien mąż, chromym od łona matki jego będąc, był niesiony, którego kładziono codziennie przy podwojach świątyni, (tych) nazywanych Pięknymi, (aby) prosił (o) jałmużnę u wchodzących do świątyni.


text:
Ten, zobaczywszy Piotra i Jana, mających wejść do świątyni, prosił (o) jałmużnę wziąć*.[*"wziąć" - zależne od "prosił". Składniej: "prosił, żeby otrzymać jałmużnę".]


text:
Ten zaś zwracał się do nich, oczekując coś od nich wziąć*.[*"wziąć" - zależne od "oczekując". Składniej: "oczekując, że coś od nich otrzyma".]


text:
Powiedział zaś Piotr: "Srebro i złoto nie jest mi*, co zaś mam, to ci daję: w imieniu Jezusa Pomazańca, Nazarejczyka, [podnoś się i] chodź**".[* "Srebra i złota nie posiadam".][** Inna lekcja zamiast "podnoś się i chodź": "chodź".]


text:
i wyskakując stanął i chodził, i wszedł razem z nimi do świątyni, chodząc, i skacząc, i wielbiąc Boga.


text:
Uznawali zaś go, że on był (tym) względem jałmużny siedzącym przy Pięknej Bramie świątyni, i napełnieni zostali zdumieniem i uniesieniem z powodu (tego) (co przypadło) mu.


text:
(Ponieważ trzymał się silnie) zaś on Piotra i Jana, zbiegł się cały lud ku nim do portyku, (tego) nazywanego Salomona, zdumieni.


text:
Zobaczywszy zaś Piotr, odpowiedział* do ludu: "Mężowie Izraelici, dlaczego dziwicie się z powodu tego? Lub (na) nas dlaczego patrzycie wprost jakby (na) własną mocą lub nabożnością czyniących** (to), (że) chodzić on***? [* Sens: ,,dlaczego wpatrujecie się w nas, jakbyśmy to, że on chodzi, uczynili własną mocą lub dzięki własnej nabożności?".] [** W starożytnej terminologii sądowej "odpowiadać" znaczyło "bronić się".] [***"chodzić on" - w oryginale oznacza tu zamierzony skutek.]


text:
Bóg Abrahama, i [ Bóg] Izaaka, i Bóg Jakuba*, Bóg ojców naszych, oddał chwałę Słudze** Jego. Jezusowi, którego wy wydaliście i odrzuciliście*** naprzeciw oblicza Piłata, (chociaż osądził) on, (żeby) uwalniać****:[* Inne lekcje zamiast ,,Bóg Izaaka. i Bóg Jakuba": ,,Bóg Izaaka i Jakuba"; "Izaaka i Jakuba"; bez słów "Bóg Abrahama, i Bóg Izaaka. i Bóg Jakuba".][** "Słudze" - zgodnie z tradycją S.T. W tekstach rodzimie greckich zasadniczo oznacza: "dziecko", "syn", "chłopak".][*** Nie jest to przekład zadowalający. Może oznaczać i odrzucenie, i wyrzekanie się, i nawet negację czyjegoś istnienia.] [**** Dopełnienie bliższe po "osądził".]


text:
wy zaś świętego i sprawiedliwego odrzuciliście i zażądaliście dla siebie, (aby) mąż zabójca zostać podarowany wam.


text:
(Tego) zaś Początek i Wodza życia zabiliście, którego Bóg wskrzesił z martwych, czego my świadkami jesteśmy.


text:
I z powodu wiary (w) imię Jego tego, którego oglądacie i znacie, utwierdziło* imię Jego. I wiara, (ta) z powodu Niego, dała mu pełną sprawność tę wobec wszystkich was. [* Sens: "uleczyło".]


text:
Zaś Bóg, co wcześniej ogłosił przez usta wszystkich proroków, (że) wycierpi Pomazaniec* Jego, wypełnił tak. [*"wycierpi Pomazaniec" - w oryginale zależne od "wcześniej ogłosił".]


text:
Zmieńcie myślenie* więc i zawróćcie ku (temu) (żeby) obtarte zostały wasze grzechy**, [* W N.T. termin techniczny: "nawróćcie się".][** "żeby obtarte zostały (...) grzechy" - w oryginale oznacza tu zamierzony skutek.]


text:
żeby (może) przyszły pory pokrzepienia od oblicza Pana, i wysłał (tego) wcześniej zatrzymanego rękoma (przez) was Pomazańca, Jezusa,


text:
którego trzeba, (żeby) niebo przyjęło aż do czasów ponownego ustanowienia wszystkich (rzeczy, o) których powiedział Bóg przez usta świętych od wieku Jego proroków*.[* Inne lekcje zamiast "od wieku Jego proroków": "Jego proroków od wieku"; "od wieków proroków, tych ich"; "proroków świętych Jego od wieku"; "Jego od wieku proroków"; "proroków Jego od wieku"; "Jego proroków".]


text:
Mojżesz powiedział*, że: "Proroka wam podniesie Pan, Bóg wasz**, z braci waszych jak mnie; jego będziecie słuchać we wszystkich (rzeczach), jakie powie do was. [* Inne lekcje: "do ojców powiedział"; "powiedział do ojców"; "powiedział do ojców naszych"; "powiedział do ojców waszych".][** Inne lekcje zamiast ,,Bóg wasz": "Bóg nasz"; "Bóg"; bez wymienionych słów.]


text:
Wy jesteście synami (tych) proroków i (tego) układu, który ułożył sobie Bóg względem ojców waszych*, mówiąc do Abrahama: "I w nasieniu** twym wysławione zostaną wszystkie narody*** ziemi." [* Inna lekcja: "naszych".][** O potomstwie.] [*** Przekład niezbyt dokładny. Słowo greckie bowiem oznacza diachronicznie kolejne pokolenia, pochodzące od jednego ojca.]


text:
(Dla) was najpierw podniósłszy* Bóg Sługę** Jego, wysłał Go (jako) wysławiającego was przez odwracanie*** każdego od niegodziwości waszych".[* O wskrzeszeniu. Autor nawiązuje tu do cytatu, umieszczonego w w. 3.22.] [** "Słudze" - zgodnie z tradycją S.T. W tekstach rodzimie greckich zasadniczo oznacza: "dziecko", "syn", "chłopak".][*** W oryginale substantywizowany infinitivus praesentis activi.]


text:
(Kiedy mówili) zaś oni do ludu, stanęli obok nich kapłani*, i komendant świątyni, i saduceusze, [* Inna lekcja: "arcykapłani".]


text:
I narzucili (na) nich ręce* i umieścili sobie do strzeżenia do jutra, był bowiem wieczór już. [* "narzucili na nich ręce" - o aresztowaniu.]


text:
Liczni zaś (z tych którzy wysłuchali) słowa, uwierzyli. I stała się liczba (tych) mężów [mniej więcej] tysięcy pięć.


text:
(I Annasz, (ten) arcykapłan, i Kajfasz, i Jan*, i Aleksander, i jacy byli z rodu arcykapłańskiego.) [* Inna lekcja: "Jonatas".]


text:
jeśli my dzisiaj osądzani jesteśmy z powodu dobrodziejstwa człowieka nie mającego siły, w czym* ten jest zbawiony, [* Sens: w czyim imieniu, jaką mocą.]


text:
znajome niech będzie wszystkim wam i całemu ludowi Izraela, że w imieniu Jezusa Pomazańca. (Tego) Nazarejczyka. którego wy ukrzyżowaliście, którego Bóg wskrzesił z martwych, w Tym ten stanął przy przed wami zdrowy.


text:
Ten jest kamieniem, (tym) za nic wziętym przez was (tych)* budowniczych, (który stał się) ku głowie kąta*.[* O istotnym dla budynków kamieniu narożnym.]


text:
I nie jest w innym nikim zbawienie, ani bowiem imię jest drugie pod niebem dane w ludziach, w którym trzeba dać się zbawić my*".[* Składniej: "trzeba, żebyśmy dali się zbawić".]


text:
Oglądając zaś Piotra otwartość i Jana i przyłapawszy sobie, że ludźmi niepiśmiennymi są, i prostakami, dziwili się (i) uznawali ich, że razem z Jezusem byli.


text:
(Na tego) człowieka patrząc razem z nimi stojącego*, (tego) uzdrowionego, nic (nie) mieli, (żeby) odpowiedzieć.[* W oryginale rodzajnik.]


text:
Wezwawszy zaś, (aby) oni na zewnątrz miejsca posiedzeń* odejść**, razem zderzali się przeciw jedni drugim, [* Chodzi o sanhedryn.] [** Składniej: ,,aby oni odeszli".]


text:
mówiąc: "Co mamy uczynić ludziom tym? Że bowiem znajomy znak stał się przez nich, wszystkim zamieszkującym (w) Jeruzalem widoczne, i nie możemy odrzucać*.[* W sensie: zaprzeczać.]


text:
Ale aby nie w większym (stopniu) rozdzielone zostało* w lud, zagroźmy im, (żeby) już nie (mówili) w imieniu tym żadnemu (z) ludzi".[* W sensie: rozeszło się.]


text:
Zaś Piotr i Jan odpowiedziawszy powiedzieli do nich: ,,Czy sprawiedliwe jest przed Bogiem was słuchać raczej niż Boga? Osądźcie!


text:
(Ci) zaś jeszcze zagroziwszy uwolnili ich, nic znajdując (tego), jak mogliby ukarać ich, z powodu ludu, bo wszyscy oddawali chwałę Bogu z powodu (tego) (co się stało).


text:
Lat bowiem był liczniejszych (niż) czterdzieści (ten) człowiek, na którym stał się znak ten uleczenia.


text:
(Ci) zaś wysłuchawszy, jednomyślnie podnieśli głos do Boga i powiedzieli: "Władco, Ty, (który uczyniłeś) niebo, i ziemię, i morze, i wszystkie (te)* w nich,


text:
(Ten) ojca naszego przez Ducha Świętego usta Dawida, sługi* Twego, (który rzekłeś)**: «Po co wzburzyli się poganie i ludy zaczęły troszczyć się (o) puste (rzeczy)? [* W tym miejscu niewątpliwie znaczenie "sługa", zgodnie z tradycją S.T. W tekstach rodzimie greckich zasadniczo oznacza: "dziecko", "syn", "chłopak".] [** Cały ten wiersz ma składnię jakby celowo zagmatwaną. Przypomina zagadkowość wyroczni pytyjskich. Całe zdanie można sensownie ułożyć tak: ,,który jesteś Tym, który przez Ducha Świętego powiedział przez usta ojca naszego, Dawida, Twego sługi".]


text:
Stanęli przy (sobie) królowie ziemi i przywódcy dali się zebrać na (to) samo* przeciw Panu i przeciw Pomazańcowi Jego».[* "na to samo" - o wspólnocie celu.]


text:
Dali się zebrać bowiem naprawdę w mieście tym przeciwko świętemu Słudze* Twemu Jezusowi, którego namaściłeś, Herod i Poncjusz Piłat razem z poganami i ludami Izraela, [* "Słudze" - zgodnie ze starotestamentową tradycją, zgodnie z tradycją S.T. W tekstach rodzimie greckich zasadniczo oznacza: "dziecko", "syn", "chłopak".]


text:
przez (to) ręki [Twej] wyciągać Ty* ku uleczenia i znaków, i cudów stawaniu się** przez imię Świętego Sługi*** Twego, Jezusa." [*"przez wyciąganie ręki Twej", lub bliżej składni greckiej: "przez to, że Ty wyciągać będziesz rękę swą, tak by".][** W oryginale sens skutkowy: "tak, by stawały się uleczenie, i znaki, i cudy".][*** Zgodnie z tradycją S.T. W tekstach rodzimie greckich zasadniczo oznacza: "dziecko", "syn", "chłopak".]


text:
I (kiedy poprosili) oni, zostało potrząśnięte miejsce, w którym byli zebrani, i napełnieni zostali wszyscy Świętym Duchem, i mówili słowo Boga z otwartością.


text:
(Tej) zaś mnogości (tych), (którzy uwierzyli), było serce i dusza jedna, i ani jeden (o) czymś (z) dobytku jemu (nie) mówił własne być*, ale były im wszystkie (rzeczy) wspólne. [* Składniej: "że jest jego własne".]


text:
I mocą wielką oddawali świadectwo wysłannicy (o) powstaniu* Pana, Jezusa, łaska wielka była nad wszystkimi nimi. [* O zmartwychwstaniu.]


text:
Ani (nie) bowiem cierpiącym brak ktoś był wśród nich; jacy bowiem posiadaczami terenów lub domów byli, sprzedając nieśli szacunki* sprzedawanych[* O pieniądzach.]


text:
'Józef zaś, (ten) przezwany Barnabasem przez wysłanników, co jest przetłumaczane: syn zachęty, Lewita, Cypryjczyk rodem,


text:
i oddzielił sobie z szacunku* (za wspólną wiedzą) i kobiety, i przyniósłszy część jakąś, przy nogach wysłanników położył. [* O pieniądzach za sprzedaną posiadłość.]


text:
Powiedział zaś Piotr: "Ananiaszu, przez co wypełnił szatan serce twe, (żeby) okłamać ty* Ducha Świętego i oddzielić sobie** z szacunku terenu***?[* "okłamać ty" - w oryginale oznacza tu zamierzony skutek.] [** "oddzielić sobie" - w oryginale oznacza tu zamierzony skutek.] [*** "za teren".]


text:
Czyż nie trwając dla ciebie trwałby* i sprzedany w twojej władzy był? Dlaczego po co** położyłeś sobie w sercu twym sprawę tę? Nie skłamałeś ludziom, ale Bogu".[* Chodzi o ten teren. Sens: Nie musiałeś sprzedawać. Mógłbyś go zachowywać dla siebie.] [** Pleonastyczne użycie.]


text:
Słysząc zaś Ananiasz słowa te, padłszy wyzionął ducha. I stała się bojaźń wielka na wszystkich słuchających.


text:
Stał się zaś mniej więcej godzin trzech odstęp i kobieta jego nie wiedząc (o tym), (co się stało), weszła.


text:
Odpowiedział zaś do niej Piotr: Powiedz mi, czy (za) tyle teren oddaliście?" Ona zaś powiedziała: "Tak, (za) tyle".


text:
Zaś Piotr do niej: "Dlaczego po co* zostało umówione (przez) was, (żeby) doświadczyć Ducha Pana? Oto nogi (tych) (którzy pogrzebali) męża twego przed podwojami i wyniosą cię".[* Chodzi o ten teren. Sens: Nie musiałeś sprzedawać. Mógłbyś go zachowywać dla siebie.]


text:
Padła zaś natychmiast do nóg jego i wyzionęła ducha. Wszedłszy zaś młodzieńcy, znaleźli ją martwą i wyniósłszy pogrzebali przy mężu jej.


text:
I stała się bojaźń wielka na całą (społeczność) wywołanych* i na wszystkich słuchających tego. [*"(społeczność) wywołanych" - zgodnie z etymologią: "z" czegoś, "od" czegoś; "wołać, wzywać, zapraszać, powoływać"; "zawołany, wezwany, zaproszony, powołany". Można także przekładać na "taki, który dał się zawołać; taki, który przyjął wezwanie, zaproszenie, powołanie. Etymologicznie można przełożyć na "(społeczność) wywołanych" lub na "(społeczność) takich, którzy dali się wywołać, (zgromadzenie) takich, którzy dali się powołać" skądś, "(lud) zaproszonych" skądś. Jako termin techniczny oznacza w N.T. Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Przez zaś ręce wysłanników stawały się znaki i cudy liczne w ludzie. I byli jednomyślnie wszyscy w Portyku Salomona.


text:
Coraz bardziej zaś przyłączały się* wierząc (do) Pana mnogości mężów i kobiet, [* W świetle wiersza 5.13 chyba nie o stawaniu się chrześcijanami, lecz o przychodzeniu do owej grupy chrześcijan celem słuchania ich nauki lub ze względu na dziejące się cuda.]


text:
tak że i na ulice wynoszono nie mających siły* i kładziono na łożach i matach, aby przychodzącego Piotra choćby cień ocienił kogoś (z) nich. [* O chorych. Lepiej byłoby tu dać "niemocnych".]


text:
Schodziła zaś i mnogość (z tych) wkoło miast Jeruzalem, niosąc nie mających siły* i dręczonych przez duchy nieczyste, którzy byli uzdrawiani wszyscy. [* O chorych. Lepiej byłoby tu dać "niemocnych".]


text:
Wstawszy zaś arcykapłan i wszyscy (ci) razem z nim (ci) będący stronnictwem saduceuszów, dali się napełnić zazdrością


text:
Zwiastun* zaś Pana przez noc** otwarłszy bramy strażnicy***, wyprowadziwszy ich, powiedział: [* Inaczej: "anioł".][** Inaczej: "w ciągu nocy", "nocą".][*** Synonim więzienia i twierdzy.]


text:
Usłuchawszy zaś weszli od brzasku do świątyni i nauczali. Przybywszy zaś arcykapłan i (ci) razem z nim zwołali sanhedryn* i całą starszyznę synów Izraela, i wysłali do więzienia, (żeby zostali przyprowadzeni) oni. [* Bliżej etymologii: "miejsce posiedzeń".]


text:
mówiąc, że: "Więzienie znaleźliśmy zakluczone w całej niezawodności i strażników stojących przy podwojach. Otwarłszy zaś do środka, nikogo (nie) znaleźliśmy".


text:
Gdy zaś usłyszeli słowa te komendant świątyni i arcykapłani, byli w niepewności co do nich, co stałoby się to.


text:
Przybywszy zaś ktoś oznajmił im, że: "Oto mężowie, których umieściliście w strażnicy, są w świątyni, stojąc i nauczając lud".


text:
Wtedy odszedłszy komendant razem z (tymi) poddanymi prowadził ich, nie z gwałtem, bali się bowiem ludu, aby nie zostali obrzuceni kamieniami.


text:
mówiąc: ["Nie] nakazem nakazaliśmy wam, aby nie nauczać na imieniu tym? I oto wypełniliście Jeruzalem nauczaniem waszym, i chcecie przyprowadzić na nas krew człowieka tego."


text:
Zacząwszy odpowiadać zaś Piotr i wysłannicy powiedzieli: ,,Słuchać władzy trzeba Boga bardziej niż ludzi.


text:
Bóg ojców naszych wskrzesił Jezusa, którego wy wzięliście w swoje ręce*, zawiesiwszy na drzewie. [* O aresztowaniu i dysponowaniu według swej woli.]


text:
Tego Bóg (jako) Początek i Wodza i Zbawiciela wywyższył prawicą Jego*, (żeby) dać zmianę myślenia** Izraelowi i uwolnienie (od) grzechów. [* Zamiast: "swoją".][** W N.T. termin techniczny: "nawrócenie".]


text:
I my jesteśmy świadkami słów tych, i Duch Święty, którego dał Bóg słuchającym władzy* Jego".[* Podporządkowującym się.]


text:
(Ci) zaś wysłuchawszy byli rozpiłowani* i postanawiali zgładzić ich. [* Metafora oznaczająca stan ostrego zdenerwowania.]


text:
Wstawszy zaś pewien w miejscu posiedzeń faryzeusz imieniem Gamaliel, nauczyciel Prawa szacowny dla całego ludu, wezwał, (żeby) na zewnątrz na krótko (tych) ludzi uczynić*.[* Sens: "wyprowadzić".]


text:
Powiedział do nich: "Mężowie Izraelici, zajmujcie się sobą samymi* nad ludźmi tymi, co macie dokonać.[*"Zajmujcie się sobą samymi" - sens: zastanówcie się.]


text:
Przed bowiem tymi dniami podniósł się Teodas, mówiący być kimś on sam*, (do) którego dała się nakłonić mężów liczba mniej więcej czterystu. Który został zgładzony i wszyscy, jacy ulegali mu, zostali rozłączeni i stali się ku niczemu. [* Składniej: "że on jest kimś".]


text:
Po tym podniósł się Judasz Galilejczyk w dniach spisu i oderwał lud* za nim**. I ten zgubił się, i wszyscy, jacy ulegali mu, zostali rozproszeni. [*"Oderwał lud" - sens: porwał za sobą.] [** Zamiast: "sobą".]


text:
I (o tych) teraz mówię wam: odstąpcie od ludzi tych i uwolnijcie ich. Bo jeśli jest z ludzi postanowienie to lub dzieło to, zostanie obalone;


text:
jeśli zaś z Boga jest, nie będziecie mogli obalić ich żeby kiedyś nie i walczącymi przeciw Bogu znalezieni zostaliście". Zostali przekonani zaś (przez) niego*.[* Możliwy jest inny przekład: "Usłuchali zaś go", lub: "Dali się mu przekonać".]


text:
I przywoławszy do siebie wysłanników, zbiwszy* nakazali nie mówić na imieniu Jezusa. i uwolnili. [* O ostrej chłoście.]


text:
Ci więc szli radując się od oblicza sanhedrynu*, że zostali uznani za godnych za (to) imię doznać braku szacunku. [* Tu "sanhedrynu" zamiast dosłownie "miejsca posiedzeń".]


text:
Każdego dnia w świątyni i w domu nie powstrzymywali się nauczając i głosząc dobrą nowinę* Pomazańca, Jezusa. [* Składniej: "bez przerwy nauczali i głosili dobrą nowinę".]


text:
W zaś dniach tych (kiedy mnożyli się)* uczniowie stało się narzekanie hellenistów** na Hebrajczyków, że są przeoczane w służbie codziennej wdowy ich. [* Tu o wzrastaniu liczby.] [** O Żydach z diaspory, żyjących na sposób helleński. Tu o nawróconych na chrześcijaństwo.]


text:
Przywoławszy do siebie zaś (ci) Dwunastu mnogość uczniów powiedzieli: ,,Nie podobające się jest, (aby) my pozostawiwszy słowo Boga służyć* stołom. [* Składniej: "Nie jest miłe, abyśmy pozostawili słowo Boga, a służyli stołom".]


text:
Przyjrzyjcie się zaś. bracia, mężom z was poświadczającym się* siedmiu pełnym Ducha i mądrości, których ustanowimy do potrzeby tej. [* W sensie: cieszącym się dobrą opinią.]


text:
I spodobało się (to) słowo przed całą mnogością, i wybrali sobie Szczepana*, męża pełnego wiary i Ducha Świętego, i Filipa, i Prochora, i Nikanora, i Tymona, i Parmenasa, i Mikołaja, prozelitę** Antiocheńczyka, [* Literalnie: "Stefana".][** O nawróconych na judaizm i z kolei z judaizmu na chrześcijaństwo.]


text:
I słowo Boga wzrastało, i mnożyła się liczba uczniów w Jeruzalem bardzo, liczny tłum kapłanów był posłuszny wierze.


text:
Powstali zaś niektórzy (z tych) z (miejsca) zebrań*, (tego) nazywanego Libertynów, i Cyrenejczyków, i Aleksandryjczyków, i (tych) od Cylicji i Azji, dociekając razem z Szczepanem, [* Możliwe: ,,synagogi".]


text:
Wtedy podrzucili* mężów mówiących, że: "Usłyszeliśmy go mówiącego słowa krzywdząco mówiące** na Mojżesza i Boga".[* Sens: podstawili.] [** Sens: "bluźniercze".]


text:
Współporuszyli lud, i starszych, i uczonych w piśmie i stanąwszy obok wspólnie porwali go i poprowadzili na miejsce posiedzeń*.[* O sanhedrynie.]


text:
Postawili świadków kłamliwych mówiących: "Człowiek ten nie powstrzymuje się mówiąc* słowa przeciw miejscu świętemu [temu] i Prawu. [* Sens: "nieustannie mówi".]


text:
Usłyszeliśmy bowiem go mówiącego, że Jezus, Nazarejczyk Ten, obali miejsce to i zmieni zwyczaje, które przekazał nam Mojżesz".


text:
I popatrzywszy wprost w niego wszyscy siedzący w miejscu posiedzeń, zobaczyli twarz jego jakby twarz zwiastuna.


text:
Ten zaś mówił: "Mężowie bracia i ojcowie, posłuchajcie. Bóg chwały dał się zobaczyć ojcu naszemu Abrahamowi, będącemu w Mezopotamii, zanim (nie) zamieszkać on w Charanie.


text:
Wtedy wyszedłszy z ziemi Chaldejczyków, zamieszkał w Charanie. I stamtąd po śmierci ojca jego przesiedlił go do ziemi tej, na której wy teraz zamieszkujecie.


text:
I nie dał mu dziedziczenia w niej ani podstawy nogi*, i obiecał dać jemu na nabycie jej i nasieniu** jego po nim, nie (choć było) mu dziecko***. [*"Podstawy nogi" - to znaczy tyle ziemi, ile przykrywa stopa.] [** O potomkach.] [*** Składniej: "chociaż nie miał dziecka".]


text:
Powiedział zaś tak Bóg, że będzie nasienie* jego mieszkającym obok** w ziemi cudzej; i uczynią niewolnikiem je, i będą krzywdzić (przez) lat czterysta***. [* O potomkach.] [** To znaczy cudzoziemcem bez praw obywatelskich.] [*** "Lat czterysta" - rozciągłości w czasie.]


text:
I lud, którego będą niewolnikami, osądzę ja, Bóg powiedział, i po tych* wyjdą i będą służyć mi w miejscu tym. [* Z domyślnym: wydarzeniach, latach itp.]


text:
I dał mu układ obrzezania. I tak zrodził Izaaka i obrzezał go dnia ósmego, i Izaak Jakuba, i Jakub dwunastu patriarchów.


text:
i wyrwał sobie go z wszystkich utrapień jego, i dał mu łaskę i mądrość wobec faraona, króla Egiptu, i ustanowił go dowodzącym nad Egiptem i [nad] całym domem jego.


text:
Przyszedł zaś głód na cały Egipt i Kanaan i utrapienie wielkie, i nie znajdowali żywności ojcowie nasi.


text:
I w drugim (pobycie) dał się rozpoznać Józef braciom jego, i widoczny stał się faraonowi ród Józefa.


text:
Wysławszy zaś Józef przywołał do siebie Jakuba, ojca jego, i całą rodzinę w duszach siedemdziesięciu pięciu.


text:
i przemieszczeni zostali do Sychem, i umieszczeni zostali w (tym) grobowcu, który* kupił Abraham (za) szacunek** srebra od synów Chamora*** w Sychem. [* Przykład asymilacji przypadka zaimka względnego do formy poprzedzającego rzeczownika.] [** Tu o zapłacie.] [*** Forma "Chamora" według BT, natomiast literalnie powinno być "Chemmora"]


text:
Jak zaś zbliżał się czas obietnicy, którą przyznał Bóg Abrahamowi, wzrósł lud i został pomnożony w Egipcie,


text:
Ten zacząwszy mędrkować na szkodę rodu naszego, skrzywdził ojców [naszych], (że) czynić* niemowlęta wyrzuconymi ich ku nie rodzić żywych istot. [* Krzywda polegała na tym, że sami Izraelici wyrzucali noworodki.]


text:
W tej porze został zrodzony Mojżesz i był miły Bogu. Ten został wykarmiony (przez) miesiące trzy* w domu ojca. [* ,,przez miesiące trzy" rozciągłości w czasie.]


text:
Gdy zaś wypełniał się mu czterdziestoletni czas, weszło do serca jego przyglądnąć się braciom jego, synom Izraela.


text:
I zobaczywszy jakiegoś doznającego niesprawiedliwości*, stanął w obronie i uczynił obronę uznojonemu**, uderzywszy Egipcjanina. [* Składniej: "zobaczywszy, że jakiś doznaje niesprawiedliwości".][** Chodzi o czynność niedokonaną i trwałą.]


text:
Sądził zaś, (że) rozumieć bracia* [jego], że Bóg przez rękę jego daje zbawienie im, ci zaś nie zrozumieli. [* Składniej: "Sądził zaś, że rozumieją bracia".]


text:
Nadchodzącego* dnia dał się zobaczyć im walczącym** i jednał ich ku pokojowi powiedziawszy: «Mężowie, braćmi jesteście; po co czynicie niesprawiedliwość jeden drugiemu?» [* Sens: następnego.] [** Sens: kiedy walczyli.]


text:
Ten zaś czyniący niesprawiedliwość (temu) tuż obok* odepchnął od siebie go powiedziawszy: «Kto cię ustanowił przywódcą i sędzią nad nami? [* Inaczej: "bliźniemu".]


text:
Uciekł zaś Mojżesz na słowo to i stał się mieszkającym obok w ziemi Madian, gdzie zrodził synów dwóch.


text:
I (kiedy wypełnionych zostało) lat czterdzieści dał się zobaczyć mu na pustkowiu góry Synaj zwiastun w płomieniu ognia jeżyny*.[*"Jeżyna" - tu, być może, chodzi o jakiś inny krzew.]


text:
Zaś Mojżesz zobaczywszy dziwił się widzeniu. (Kiedy podchodził) zaś on, (żeby) oglądnąć, stał się głos Pana:


text:
«Ja Bóg ojców twych, Bóg Abrahama, i Izaaka, i Jakuba». Drżącym zaś stawszy się Mojżesz nie odważał się oglądnąć.


text:
Powiedział zaś mu Pan: «Rozwiąż sandały nóg twych, bo miejsce, na którym stanąłeś, ziemią świętą jest.


text:
Zobaczywszy zobaczyłem skrzywdzenie ludu mego, (tego) w Egipcie, i wzdychania ich wysłuchałem, i zszedłem wyrwać ich. I teraz tutaj wyślę cię do Egiptu».


text:
Tego Mojżesza, którego odrzucili powiedziawszy: «Kto cię ustanowił przywódcą i sędzią?» To tego Bóg [i] (jako) przywódcę, i (jako) odkupiciela wysłał razem z ręką zwiastuna, (tego) (który dał się zobaczyć) mu w jeżynie*.[*"Jeżyna" - tu, być może, chodzi o jakiś inny krzew.]


text:
To ten wyprowadził ich, uczyniwszy cudy i znaki w ziemi Egipcie, i w Czerwonym Morzu, i na pustkowiu (przez) lat czterdzieści*.[* Rozciągłości w czasie.]


text:
To ten jest, Mojżesz, (ten) (który powiedział) synom Izraela: «Proroka wam podniesie Bóg z braci waszych jak mnie».


text:
To ten jest (który stał się) w (społeczności) wywołanych na pustkowiu ze zwiastunem mówiącym (do) niego na górze Synaj, i (z) ojcami naszymi, który przyjął wypowiedzi żyjące, (aby) dać nam,


text:
któremu nie zechcieli posłusznymi stać się ojcowie nasi, ale odepchnęli od siebie i zwrócili się w sercach ich do Egiptu,


text:
powiedziawszy (do) Aarona: «Uczyń nam bogów, którzy będą szli przed nami; bo Mojżesz ten, który wyprowadził nas z ziemi Egiptu, nie wiemy, co stało się jemu».


text:
Zwrócił zaś Bóg i wydał ich, (aby służyli) wojsku nieba, jak jest napisane w księdze proroków: «Czy (bydlęta) zabijane* i ofiary przynieśliście mi (przez) lat czterdzieści** na pustkowiu, domu Izraela? [* Coś, co jest zabijane na ofiarę.] [** Rozciągłości w czasie.]


text:
I wzięliście do góry namiot Molocha i gwiazdę boga [waszego] Refana, figury, które uczyniliście, (aby) kłaniać się im; i przesiedlę was po tamtej stronie Babilonu.


text:
Namiot świadectwa był ojcom* naszym na pustkowiu, tak jak rozporządził sobie (Ten) mówiący Mojżeszowi, (aby) uczynić** go według wzoru, który zobaczył, [* Składniej: "Ojcowie posiadali namiot świadectwa".][** Zależne od "mówiący".]


text:
który* i wprowadzili przejąwszy ojcowie nasi z Jezusem w nabyciu** ludów, które wypchnął Bóg od oblicza ojców naszych aż do dni Dawida, [* Odnosi się do rzeczownika "namiot".][** Chodzi o podbój.]


text:
który znalazł łaskę przed Bogiem i poprosił sobie, (aby) znaleźć osiedlenie* (dla) domu Jakuba. [* Chodzi o stałe miejsce pod przybytek.]


text:
Ale nie Najwyższy w ręką uczynionych* zamieszkuje**, jak prorok mówi: [* Z domyślnym: przybytkach.] [** Składniej: "Ale Najwyższy nie zamieszkuje w (przybytkach) ręką uczynionych".]


text:
«Niebo mi tronem, zaś ziemia podnóżkiem nóg mych; jaki dom zbudujecie mi, mówi Pan, lub które miejsce uspokojenia mego?


text:
Twardego karku i nieobrzezani (w) sercach i uszach, wy zawsze Duchowi Świętemu stawiacie opór, jak ojcowie wasi i wy.


text:
Którego (z) proroków nie zaczęli prześladować ojcowie wasi? I zabili (tych) (którzy wcześniej ogłosili) o przyjściu Sprawiedliwego, którego teraz wy zdrajcami i zabójcami staliście się,


text:
Słysząc zaś to byli rozpiłowani* (w) sercach ich i zgryzali zęby przeciwko niemu. [* Metafora oznaczająca stan ostrego zdenerwowania.]


text:
Będąc zaś pełnym Ducha Świętego, popatrzywszy wprost ku niebu, zobaczył chwałę Boga i Jezusa stojącego z prawej* Boga, [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
i powiedział: "Oto oglądam niebiosa otwarte i Syna Człowieka* z prawej** stojącego Boga".[* Po polsku "Człowieka" nie jako dopowiedzenie.] [** W oryginale liczba mnoga.]


text:
i wyrzuciwszy na zewnątrz miasta obrzucali kamieniami. I świadkowie odłożyli sobie szaty ich przy nogach młodzieńca nazywanego Szawłem.


text:
Położywszy zaś kolana*, krzyknął głosem wielkim: "Panie, nie postaw** im tego grzechu". I to powiedziawszy zasnął***. [*"Położywszy zaś kolana" sens: upadłszy na kolana.] [** Metafora stawiania grzechu jako dowodu przestępstwa.] [*** Eufemizm śmierci.]


text:
Szaweł zaś był zgadzającym się* zgładzeniu jego. Stało się zaś w tamtym dniu prześladowanie wielkie przeciwko (społeczności) wywołanych w Jerozolimie. Wszyscy zaś rozproszyli się po krainach Judei i Samarii oprócz wysłanników. [* Składniej: "zgadzał się".]


text:
Szaweł zaś tępił (społeczność) wywołanych po domach wchodząc, ciągnąc mężów i kobiety przekazywał do strażnicy


text:
Lgnęły zaś tłumy (do tego) (co było mówione) przez Filipa jednomyślnie* przez słyszeć oni i widzieć** znaki, które czynił. [* Łączy się ten przysłówek z "Lgnęły", a nie z "co było mówione".][** "Słyszeć oni i widzieć" w oryginale traktowane jako jedno pojęcie.]


text:
Liczni bowiem (z) mających duchy nieczyste wołające głosem wielkim wychodziły*. Liczni zaś sparaliżowani i chromi zostali uzdrowieni. [* W zdaniu tym występuje anakolut. "Duchy nieczyste" to dopełnienie bliższe po "mających", dalej jednak traktowane jest jako podmiot orzeczenia "wychodziły". Możliwe też "wychodzili".]


text:
Mąż zaś pewien imieniem Szymon wcześniej był w mieście uprawiającym magię i doprowadzającym do oszołomienia* lud Samarii, mówiąc, (że) być kimś on sam wielkim**,[* Składniej: "wcześniej uprawiał magię w mieście i doprowadzał do oszołomienia".][** Składniej: "mówiąc, że on właśnie jest kimś wielkim".]


text:
Lgnęli zaś (do) niego z powodu (tego, że) dość dużym czasem uprawianiami magii doprowadzić do oszołomienia ich*.[* Oryginał grecki traktuje słowa od "tego, że" do "ich" jako jedno pojęcie. Składniej: "z powodu tego, że przez dość duży czas doprowadzał ich do oszołomienia przez uprawianie magii".]


text:
Gdy zaś uwierzyli Filipowi głoszącemu dobrą nowinę o królestwie Boga i imieniu Jezusa Pomazańca, dawali się zanurzać mężowie i kobiety.


text:
Zaś Szymon, i on uwierzył, i dawszy się zanurzyć był trwającym niezłomnie przy* Filipie, oglądając znaki i moce wielkie stające się był doprowadzany do oszołomienia. [* Składniej: "trwał niezłomnie przy".]


text:
Usłyszawszy zaś (ci) w Jerozolimie wysłannicy, że przyjęła Samaria słowo Boga, wysłali do nich Piotra i Jana,


text:
mówiąc: "Dajcie i mnie władzę tę, aby (na) którego nałożę ręce, brał* Ducha Świętego".[* Zdanie zamiarowe.]


text:
Piotr zaś powiedział do niego: "Srebro twe razem z tobą oby było ku zgubie, bo darowiznę Boga osądziłeś przez pieniądze nabywać.


text:
Nie jest ci część ani dziedzictwo* w słowie tym, bo serce twe nie jest proste wobec Boga. [* Poprawnie: " Nie masz części ani dziedzictwa".]


text:
Zmień myślenie* więc od złości twej tej i poproś Pana, czy wtedy odpuszczony będzie ci pomysł serca twego. [* W N.T. termin techniczny: "nawróć się".]


text:
Ku bowiem żółci gorzkości* i związaniu niesprawiedliwości widzę cię będącego**".[* O truciźnie zła.] [** Poprawnie: "widzę, że ty jesteś".]


text:
Zacząwszy odpowiadać zaś Szymon powiedział: "Poproście wy za mnie do Pana, żeby nic (nie) przyszło* do mnie (z tego) co** powiedzieliście".[* Zdanie zamiarowe.] [** Liczba mnoga.]


text:
Ci więc zaświadczywszy i powiedziawszy słowo Pana wracali ku Jerozolimie, wielu wsiom Samarytan głosili dobrą nowinę.


text:
Zwiastun zaś Pana powiedział do Filipa mówiąc: "Wstań i idź na południe do drogi schodzącej od Jeruzalem ku Gazie; ta* jest pusta".[* Odnosi się do "drogi".]


text:
I wstawszy poszedł. I oto mąż Etiop, trzebieniec, możny Kandaki, królowej Etiopów, który był nad całym skarbem jej, który* przyszedł (aby pokłonić się)** do Jeruzalem, [* Odnosi się do "Etiop".][** W oryginale participium futuri activi, wyrażające zamiar.]


text:
był wracającym i siedzącym* na wozie jego i odczytywał proroka Izajasza. [* Poprawniej: "wracał i siedział".]


text:
Podbiegłszy zaś Filip, usłyszał go odczytującego* Izajasza proroka i powiedział: "Czy pojmujesz, co** odczytujesz?" [* Jest tu jeden z dowodów na to, że starożytni nie znali czytania bezgłośnego.] [** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Ten zaś powiedział: "Jak bowiem mógłbym, jeśli nie ktoś poprowadzi mię?" Zaprosił Filipa. (żeby) wszedłszy usiąść razem z nim.


text:
Zaś urywek Pisma. który odczytywał, był ten: Jak owca na zabicie dała się prowadzić, i jak baranek wobec (tego), (który zaczął strzyc) go, bez głosu*, tak nie otwiera ust Jego. [* Odnosi się do "baranek".]


text:
W uniżeniu [Jego] osądzenie Jego zostało podniesione; ród Jego kto opisze? Bo usuwane jest z ziemi życie Jego.


text:
Odpowiedziawszy zaś trzebieniec Filipowi powiedział: "Proszę cię, o kim prorok mówi to? O sobie samym lub o innym kimś?"


text:
Gdy zaś jechali po drodze, przyszli* do jakiejś wody. I mówi trzebieniec: "Oto woda. Co zabrania ja zostać zanurzonym**?"[* Tu lepiej: "przybyli".][** Składniej: "co zabrania, żebym został zanurzony". "Zostać zanurzonym" - o chrzcie, zob. 1.5*.]


text:
Gdy zaś weszli* z wody, Duch Pana porwał Filipa. I nie zobaczył go więcej trzebieniec. Jechał bowiem drogą jego radując się. [* O chodzeniu w górę Grek mówił "wchodzić", "wchodzić na", a o ruchu w dół - "schodzić" (zob.8.38).]


text:
Filip zaś znalazł się przed Azotem. I przechodząc głosił dobrą nowinę (po) miastach wszystkich* aż do przyjść on** ku Cezarei. [*"miastach wszystkich" - rozciągłości w przestrzeni.] [** "przyjść on" - w oryginale traktowane jako jedno pojęcie,. Składniej: "aż przyszedł".]


text:
uprosił sobie u niego listy względem Damaszku do synagog*, żeby jeśli jakichś znajdzie** (tej) drogi*** będących****: mężów i kobiety, związanych poprowadziłby***** do Jeruzalem. [* Dosłownie: "(miejsc) zebrań".][** W oryginale oznacza ewentualną przyszłość.] [*** O chrześcijaństwie.] [**** "tej drogi będących" - sens: "należących do tej drogi".] [***** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
W (czasie) zaś iść* stało się, (że) on zbliżać się (do) Damaszku. Nagle go objęło blaskiem światło z nieba. [* W oryginale bezokolicznik. A zatem możliwe: "w drodze".]


text:
Ale wstań i wejdź do miasta, i zostanie powiedziane ci, które co ty trzeba czynić*".[* Składniej:..co trzeba, abyś czynił".]


text:
Został podniesiony* zaś Szaweł z ziemi, (chociaż były otwarte) zaś oczy jego nic (nie) widział. Prowadząc za rękę zaś go, wprowadzili do Damaszku. [* Także możliwe: "podniósł się".]


text:
Był zaś pewien uczeń w Damaszku imieniem Ananiasz i powiedział do niego w widzeniu Pan: "Ananiaszu". Ten zaś powiedział: "Oto ja, Panie".


text:
Zaś Pan do niego: "Wstawszy pójdź na ulicę nazywaną Prostą i odszukaj w domu Judy Szawła imieniem Tarsyjczyk*. Oto bowiem modli się".[* Imię od miasta Tarsos.]


text:
I zobaczył męża [w widzeniu] Ananiasza imieniem, (który wszedł) i (który położył na) nim ręce, żeby znowu zaczął widzieć*].[* W oryginale zdanie zamiarowe.


text:
Zacząwszy odpowiadać zaś Ananiasz: "Panie: usłyszałem od wielu o mężu tym, jakie zła świętym Twym uczynił w Jeruzalem.


text:
Powiedział zaś do niego Pan: "Idź, bo naczyniem wybrania jest mi ten (dla) zaniesienia* imienia mego przed pogan, jak i królów, synów i Izraela. [* W oryginale zamierzony skutek.]


text:
Ja bowiem pokażę mu, jakie trzeba, (aby) on dla imienia mego wycierpieć*".[*"On (...) wycierpieć" - w oryginale zależne od "trzeba".]


text:
Odszedł zaś Ananiasz i wszedł do domu. I położywszy na niego ręce powiedział: "Szawle bracie, Pan wysłał mię, Jezus, (Ten), (który dał się zobaczyć) ci na drodze, którą przychodziłeś, żeby znowu zacząłbyś widzieć i zostałbyś napełniony Duchem Świętym".


text:
I wziąwszy pokarm wrócił do sił. Stał się* zaś z (tymi) w Damaszku uczniami (przez) dni jakieś**. [* Inaczej: "był".][** Oznacza rozciągłości w czasie.]


text:
I byli doprowadzani do oszołomienia zaś wszyscy słuchający i mówili: "Czyż nie ten jest, (który zniszczył) w Jeruzalem przywołujących imię to, i tutaj względem tego przyszedł, aby związanych ich poprowadził* do arcykapłanów?" [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Szaweł zaś coraz bardziej nabierał mocy i doprowadzał do zmieszania Judejczyków zamieszkujących w Damaszku, wywodząc, że Ten jest Pomazańcem.


text:
Dała się poznać zaś Szawłowi zmowa ich. Pilnowali sobie zaś i bram dniem i nocą, żeby go zgładzili*.[* W oryginale zdanie zamiarowe. Składniej: "żeby go zgładzić".]


text:
Przybywszy zaś do Jeruzalem próbował łączyć się z uczniami; i wszyscy bali się go, nie wierząc, że jest uczniem.


text:
Barnaba zaś chwyciwszy go poprowadził do wysłanników i opisał im, jak w drodze zobaczył Pana i że powiedział mu, i jak w Damaszku zaczął mówić otwarcie w imieniu Jezusa.


text:
Mówił i dociekał razem względem hellenistów*. Ci zaś usiłowali zgładzić go. [* Chodzi o Żydów hellenizujących.]


text:
Więc (społeczność) wywołanych w całej Judei i Galilei, i Samarii miała pokój, budując się i idąc bojaźnią Pana. I zachętą Świętego Ducha była mnożona.


text:
Stało się zaś, (że) Piotr przechodząc przez wszystkich zejść* i do świętych** zamieszkujących Liddę. [* Składniej: "Piotr przechodząc (...) zszedł".][** O chrześcijanach.]


text:
Znalazł zaś tam człowieka pewnego imieniem Eneasz, od lat ośmiu leżącego na macie, który był sparaliżowany.


text:
I powiedział mu Piotr: "Eneaszu, leczy cię Jezus Pomazaniec. Podnieś się i pościel tobie samemu". I zaraz podniósł się.


text:
W Jafie zaś pewna była uczennica imieniem Tabita, która tłumaczona* jest nazywana Gazela. Ta była pełna czynów dobrych i jałmużn, które czyniła. [* Sens: w przekładzie na język grecki.]


text:
Stało się zaś w dniach owych, (że) zachorowawszy ona umrzeć*. Umywszy zaś położyli [ją] w górnej komnacie. [* Składniej: "że zachorowawszy umarła".]


text:
Blisko zaś będąc Lidda* Jafie, uczniowie usłyszawszy, że Piotr jest w niej, wysłali dwóch mężów do niego prosząc: "Nie ociągnij się** przejść aż do nas".[* Wierniej: "Ponieważ Lidda była blisko".][** Inaczej: "Nie zwlekaj".]


text:
Wstawszy zaś Piotr przyszedł razem z nimi. Którego, (gdy przybył), zaprowadzili do góry do górnej komnaty. I stanęły przy nim wszystkie wdowy płacząc i pokazując tuniki i szaty*, jakie czyniła, z nimi będąc, Gazela. [* Chodzi o wierzchnią szatę, odpowiednik rzymskiej togi. Tunika, grecki chiton, nakładana była bezpośrednio na ciało.]


text:
Wyrzuciwszy zaś na zewnątrz wszystkich Piotr i położywszy kolana* pomodlił się. I zwróciwszy się do ciała powiedział: "Tabito, wstań". Ta zaś otwarła oczy jej i zobaczywszy Piotra usiadła. [* "położywszy kolana" - według polskiej frazeologii "upadłszy na kolana".]


text:
Dawszy zaś jej rękę, podniósł ją. Zawoławszy zaś świętych* i wdowy postawił przy ją żyjącą. [* O chrześcijanach.]


text:
Stało się zaś (przez) dni dość duże* pozostać** w Jafie u pewnego Szymona, garbarza. [* Sens: przez wiele dni.] [** "pozostać" z domyślnym "Piotr". Składniej:..że pozostał".]


text:
nabożny i bojący się Boga razem z całym domem jego, czyniący jałmużny liczne ludowi i proszący Boga przez cały*,[* Z domyślnym: czas.]


text:
zobaczył w widzeniu w sposób widoczny jakby o godzinie dziewiątej dnia* zwiastuna Boga, (który wszedł) do niego i (który powiedział) mu: "Korneliuszu".[* To znaczy według naszej rachuby około godziny piętnastej.]


text:
Ten zaś spojrzawszy wprost na niego i napełnionym bojaźnią stawszy się powiedział: "Co jest, Panie?" Powiedział zaś mu: "Modlitwy twe i jałmużny twe weszły ku pamięci* przed Bogiem. [* Możliwe: "jako dar pamięci".]


text:
Ten jest goszczony u pewnego Szymona, garbarza, któremu jest dom* przy morzu." [* Składniej: "który ma dom".]


text:
Gdy zaś odszedł zwiastun mówiący mu, zawoławszy dwóch (z) domowników i żołnierza nabożnego (z) trwających niezmiennie przy nim,


text:
(Tego) zaś nazajutrz* (kiedy szli drogą) tamci i (do) miasta (kiedy zbliżali się), wszedł Piotr na taras pomodlić się około godziny szóstej*. [* Z domyślnym: dnia.] [** Według naszej rachuby czasu około godziny dwunastej w południe.]


text:
Stał się zaś głodny i chciał skosztować. (Kiedy przygotowywali) zaś oni, stało się* na niego uniesienie. [* Sens: przyszło.]


text:
I ogląda niebo otwarte i schodzące naczynie jakieś jak płótno wielkie, czterema początkami spuszczane na ziemię,


text:
Zaś Piotr powiedział: W żaden sposób, Panie, bo nigdy (nie) zjadłem każde pospolite i nieczyste*".[* Składniej: "bo nigdy nie zjadłem niczego pospolitego i nieczystego".]


text:
Gdy zaś w sobie samym był w niepewności Piotr, czym mogłoby być widzenie, które zobaczył, oto mężowie wysłani przez Korneliusza, rozpytawszy (o) dom Szymona, przystanęli przy wrotach


text:
Zaś (gdy) Piotr (rozważał w sobie) o widzeniu, powiedział [mu] Duch: "Oto mężowie trzej szukający cię.


text:
Zszedłszy zaś Piotr do (tych) mężów powiedział: "Oto ja jestem, którego szukacie. Jaki powód, dla którego przybywacie?"


text:
Ci zaś powiedzieli: "Korneliusz, setnik, mąż sprawiedliwy i bojący się Boga, poświadczany* przez cały lud Judejczyków, otrzymał wyrocznię** przez zwiastuna świętego, (żeby) wezwać cię do domu jego i usłyszeć słowa od ciebie".[* Sens: cieszący się dobrą opinią.] [** Przejawia się tu religijność pogan. Wyroczniami nazywano na przykład wypowiedzi Pytii.]


text:
Wezwawszy więc ich ugościł. (Tego) zaś nazajutrz* wstawszy wyszedł razem z nimi. I niektórzy (z) braci, (tych) z Jafy przyłączyli się (do) niego. [* Z domyślnym: dnia.]


text:
(Tego) zaś nazajutrz* wszedł do Cezarei. Zaś Korneliusz był oczekującym** ich, zwoławszy krewnych jego i koniecznych*** przyjaciół. [* Z domyślnym: dnia.] [** "był oczekującym" hellenistyczna forma zamiast klasycznej: "oczekiwał".] [*** Prawdopodobny sens: najbliższych.]


text:
Gdy zaś stało się, (że) wejść Piotr*, wyszedłszy na spotkanie z nim Korneliusz upadłszy do nóg pokłonił się. [* Składniej: "że wszedł Piotr".]


text:
Mówił do nich: "Wy wiecie, że niegodziwe jest mężowi Judejczykowi łączyć się lub podchodzić do innoplemiennego. I mnie Bóg pokazał nikogo (nie) pospolitym lub nieczystym nazywać człowiekiem*.[* Składniej: "żeby nikogo nie nazywać człowiekiem pospolitym lub nieczystym".]


text:
I Korneliusz mówił: "Od czwartego dnia aż do tej godziny byłem (o) dziewiątej* modlącym się** w domu mym. I oto mąż stanął przede mną w odzieniu jaśniejącym. [* Według naszej rachuby czasu: o piętnastej.] [** "byłem (...) modlącym się" - hellenistyczna forma zamiast "modliłem się".]


text:
I mówi: «Korneliuszu. usłyszana została twa modlitwa i jałmużny twe zostały zapamiętane przed Bogiem.


text:
Poślij więc do Jafy i przywołaj do siebie Szymona, który jest przezywany Piotrem. Ten jest goszczony w domu Szymona, garbarza przy morzu».


text:
Natychmiast więc posłałem do ciebie. Ty pięknie uczyniłeś przybywszy. Teraz więc wszyscy my przed Bogiem jesteśmy obecni, (aby) usłyszeć wszystko nakazane* ci przez Pana".[*W oryginale liczba mnoga.]


text:
Otwarłszy zaś Piotr usta powiedział: "Naprawdę łapię sobie*, że nie jest biorącym według twarzy** Bóg, [* Sens: pojmuję, rozumiem.] [** Sens: taki, który traktuje i ocenia człowieka według wyglądu zewnętrznego, majątku itp.]


text:
Słowo, [które] wysłał synom Izraela, głosząc dobrą nowinę (o) pokoju przez Jezusa Pomazańca Ten jest wszystkich Panem -


text:
wy znacie, (to) (które stało się) słowo po całej Judei, zacząwszy* od Galilei po polewaniu, które ogłosił Jan, [* Układ logiczny całej dotychczasowej wypowiedzi jest taki: "wy znacie słowo, które stało się po całej Judei, a które to słowo (Bóg) wysłał synom Izraela, głosząc dobrą nowinę o pokoju przez Jezusa Pomazańca, zacząwszy od Galilei".]


text:
Jezusa* (Tego) z Nazaretu, że** namaścił Go Bóg Duchem Świętym i mocą, który*** przeszedł dobrze czyniąc i lecząc wszystkich branych pod moc przez oszczercę****, bo Bóg był z Nim. [*"Jezusa" jest to część dopełnienia bliższego po "znacie". Elementami całego dopełnienia są następujące wyrazy: "Słowo (dwukrotnie), które stało się po całej Judei, Jezusa".][** Ten spójnik należy chyba łączyć ze "znacie".][*** Ten zaimek odnosi się do "Jezusa" - "Słowo".][**** Inaczej: "diabła". Pochodzi od czasownika "przeciwstawić, poróżnić: oskarżać, spotwarzać, oczerniać; odrzucać; oszukać, zwieść, wprowadzić w błąd". Sięgając jednak dalej w etymologię odkrywamy, że słowo to oznacza czynność odwracania, czyli układania i przedstawiania wszystkiego na opak.]


text:
I my świadkami wszystkiego, co* uczynił w krainie Judejczyków i [w] Jeruzalem; którego i zgładzili, zawiesiwszy na drzewie. [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
nie całemu ludowi, ale świadkom wcześniej wybranym* przez Boga: nam, którzy zjedliśmy razem i wypiliśmy razem z Nim po wstać On z martwych**. [* W oryginale metafora. Autor tekstu jakby nie zdawał sobie sprawy z jej niestosowności. Słowo to bowiem, ściśle biorąc, oznacza wyciągnięcie ręki ku górze, co na zebraniach publicznych oznaczało oddanie swego głosu na czyjąś kandydaturę.] [** "wstać On z martwych" jest traktowane jako jedno pojęcie.]


text:
I nakazał nam ogłosić ludowi i zaświadczyć, że Ten jest ustalonym przez Boga sędzią żyjących i martwych.


text:
Temu wszyscy prorocy świadczą, (że) uwolnienie (od) grzechów wziąć przez imię Jego każdy wierzący* w Niego".[* Składniej: "prorocy świadczą, że każdy wierzący w Niego wziął przez imię Jego uwolnienie od grzechów".]


text:
I stali się oszołomieni (ci) z obrzezania* wierni, jacy przyszli razem z Piotrem, że i na pogan darowizna Świętego Ducha jest wylana. [* W oryginale o chrześcijanach pochodzenia żydowskiego.]


text:
"Czy wody może zabronić ktoś, (aby) nie zostać zanurzonymi ci*, którzy Ducha Świętego wzięli jak i my?" [* Składniej: "aby nie zostali zanurzeni".]


text:
Nakazał zaś, (aby) oni w imieniu Jezusa Pomazańca zostać zanurzeni*. Wtedy poprosili go zatrzymać się** (przez) dni jakieś***. [* Składniej: "aby oni zostali zanurzeni".][** Składniej: "aby on zatrzymał się".][*** Rozciągłości w czasie.]


text:
Gdy zaś wszedł Piotr do Jeruzalem, osądzali sobie przeciw niemu (ci) z obrzezania*,[* O chrześcijanach pochodzenia żydowskiego.]


text:
"Ja byłem w mieście Jafie modlącym się* i zobaczyłem w uniesieniu widzenie: schodzące naczynie jakieś jak płótno wielkie, czterema początkami spuszczane z nieba. I przyszło aż do mnie. [*"byłem (...) modlącym się" - zamiast: "modliłem się".]


text:
W które spojrzawszy wprost, oglądałem i zobaczyłem czworonogi ziemi, i zwierzęta, i pełzające, i fruwające nieba.


text:
Powiedziałem zaś: «W żaden sposób, Panie, bo pospolite lub nieczyste nigdy (nie) weszło do ust mych».


text:
To zaś stało się do trzykrotnie i zostało wyciągnięte znowu wszystko* do nieba. [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Powiedział zaś Duch mi przyjść razem z nimi*, nic osądziwszy. Przyszli zaś razem ze mną i sześć bracia ci**. I weszliśmy do domu (tego) męża. [* Składniej: "żebym przyszedł razem z nimi".][** Składniej: "Przyszło zaś razem ze mną i sześciu tych braci".]


text:
Oznajmił zaś nam, jak zobaczył zwiastuna w domu jego*, (który stanął) i (który powiedział): «Wyślij do Jafy i wezwij Szymona, (tego) przezywanego Piotrem, [* Sens: "swoim".]


text:
W zaś zacząć ja* mówić spadł Duch Święty na nich jak właśnie i na nas na początku. [* Sens: kiedy zaś ja zacząłem.]


text:
Przypomniałem sobie zaś słowo Pana, jak mówił: «Jan polał wodą, wy zaś zostaniecie zanurzeni w Duchu Świętym».


text:
Jeśli więc równą darowiznę dał im Bóg jak i nam, (którzy uwierzyliśmy) w Pana, Jezusa Pomazańca, ja jakim byłbym mocnym, (żeby) zabronić Bogu?"


text:
Usłyszawszy zaś to* uspokoili się i oddali chwałę Bogu mówiąc; "Zatem i poganom Bóg zmianę myślenia** ku życiu dał".[* W oryginale liczba mnoga.] [** W N.T. termin techniczny: "nawrócenie".]


text:
(Ci) więc, (którzy się rozproszyli) z utrapienia* (tego), (które się stało) z powodu Szczepana, przeszli aż do Fenicji, i Cypru, i Antiochii, nikomu (nie) mówiąc słowo (z wyjątkiem) jedynie Judejczyków. [* O prześladowaniach.]


text:
Byli zaś niektórzy z nich, mężowie Cypryjczycy i Cyrenejczycy, którzy przyszedłszy do Antiochii mówili i do Hellenistów, głosząc sobie dobrą nowinę: Pana, Jezusa.


text:
Dało się słyszeć zaś słowo do uszu (społeczności) wywołanych, (tej) będącej w Jeruzalem, o nich. I wysłali Barnabę, (aby) [przejść]* do Antiochii. [* Składniej: "aby poszedł".]


text:
Który przybywszy i zobaczywszy łaskę Boga, rozradował się, i zachęcał wszystkich postanowieniem serca pozostawać przy Panu,


text:
I znalazłszy poprowadził do Antiochii. Stało się zaś im, (że) i rok cały zebrać się razem w (społeczności) wywołanych i nauczyć* tłum dość duży; otrzymać imię po raz pierwszy w Antiochii uczniowie chrześcijanie**.[* Sens: nawet przez cały rok spotykali się razem i nauczali.] [** Sens: w Antiochii uczniowie po raz pierwszy otrzymali nazwę chrześcijan. Najdosłowniej byłoby: "Pomazańcowi".]


text:
W tych zaś dniach zeszli* z Jerozolimy prorocy do Antiochii. [* Wyjście z miasta oznaczano w starożytności jako schodzenie w dół.]


text:
Wstawszy zaś jeden z nich imieniem Agabos oznaczył przez Ducha, (że) głód wielki zamierzać* być na całej zamieszkiwanej (ziemi): który stał się za Klaudiusza. [* Składniej: "głód wielki zamierza".]


text:
Zaś (z) uczniów, tak jak miał dostatek ktoś, ustalili każdy (z) nich na służbę* posłać zamieszkującym w Judei braciom. [* O posłudze chleba dla potrzebujących.]


text:
W tamtej zaś porze narzucił Herod król ręce, (aby) skrzywdzić niektórych (z tych) ze (społeczności) wywołanych.


text:
Zobaczywszy zaś, że podobające się jest Judejczykom, przyłożył sobie, (aby) ująć i Piotra (były zaś dni przaśnych)*, [* O Święcie Przaśników.]


text:
którego i ścisnąwszy umieścił sobie w strażnicy, wydawszy czterem czwórkom żołnierzy strzec* go, postanawiając po (święcie) Paschy poprowadzić go ludowi. [* Domyślnie:aby strzegli.]


text:
Więc Piotr był strzeżony w strażnicy. Modlitwa zaś była żarliwie stająca się* przez (społeczność) wywołanych do Boga za nim. [* Sens: zanoszona.]


text:
Gdy zaś zamierzał poprowadzić go Herod, nocy owej był Piotr śpiącym* między dwoma żołnierzami, związany kajdanami dwoma; strażnicy przed podwojami strzegli strażnicy. [*"był (...) śpiącym" - inaczej: ,,spał".]


text:
I oto zwiastun Pana stanął obok i światło zajaśniało w celi. Uderzywszy zaś bok Piotra, obudził go mówiąc: "Wstań w szybkości*". I odpadły jego kajdany z rąk. [* Inaczej: "szybko".]


text:
Powiedział zaś zwiastun do niego: "Opasz się i podwiąż sandały twe". Uczynił zaś tak. I mówi mu: "Odziej się szatą* twą i towarzysz mi".[* Chodzi o wierzchnią szatę, po grecku himation, którym owijano się jak rzymską togą.]


text:
I wyszedłszy towarzyszył. I nie wiedział, że prawdziwe jest (to) stawające się przez zwiastuna, uważał zaś widzenie widzieć*.[* Składniej: "uważał zaś, że ma widzenie".]


text:
Przeszedłszy zaś pierwszą straż i drugą przyszli do bramy (tej) żelaznej, (tej) niosącej* do miasta, która samorzutnie otwarła się im, i wyszedłszy poszli naprzód ulicą jedną, i zaraz odstąpił zwiastun od niego. [* Według frazeologii polskiej: "prowadzącej".]


text:
I Piotr w sobie samym stawszy się* powiedział: "Teraz wiem prawdziwie, że wysłał Pan zwiastuna Jego i wyrwał sobie mię z ręki Heroda i całego oczekiwania ludu Judejczyków".[* Sens: "kiedy oprzytomniał".]


text:
Dostrzegłszy* przyszedł do domu Marii, matki Jana, przezywanego Markiem, gdzie byli dość liczni razem zebrani i modlący się. [* Sens: "rozejrzawszy się w terenie, zastanowiwszy się".]


text:
Zapukawszy zaś on* (w) podwoje wrót, podeszła służebna wysłuchać imieniem Rode. [* Składniej: "Kiedy zapukał".]


text:
I uznawszy głos Piotra z radości nie otwarła wrót, wbiegłszy zaś oznajmiła, (że) stać Piotr* przed wrotami. [* Składniej: "że stoi Piotr".]


text:
Ci zaś do niej powiedzieli: "Szalejesz". Ta zaś usilnie zapewniała, (że) tak się ma. Ci zaś mówili: "Zwiastun jest jego".


text:
Zaś Piotr zatrzymywał się pukając*. Otwarłszy zaś zobaczyli go i stali się oszołomieni. [*"zatrzymywał się pukając" - typowy zwrot grecki zamiast "ciągle pukał", "bez przerwy pukał".]


text:
Potrząsnąwszy zaś im ręką*, (aby) milczeć, opisał [im], jak Pan go wyprowadził ze strażnicy. Powiedział: "Oznajmijcie Jakubowi i braciom to**". I wyszedłszy poszedł w inne miejsce. [*"Potrząsnąwszy zaś im ręką" - sens: dawszy znak ręką.] [** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Herod zaś przeprowadziwszy poszukiwania (za) nim i nie znalazłszy, osądziwszy strażników rozkazał zostać uwięzionymi* i zszedłszy z Judei do Cezarei przebywał. [* Składniej: "rozkazał, żeby zostali uwięzieni".]


text:
Był zaś gniewającym się* (na) Tyryjczyków i Sydończyków. Jednomyślnie zaś przybyli do niego i przekonawszy Blastosa, (tego) nad sypialnią króla, prosili sobie (o) pokój z powodu być karmioną ich kraina** przez (tę) królewską. [*"Był (...) gniewającym się" - zamiast: "gniewał się".][** Sens: z powodu tego, że ich kraina była zaopatrywana w żywność.]


text:
(W) uszykowanym zaś dniu Herod wdziawszy na siebie odzienie królewskie [i] zasiadłszy na trybunie przemawiał publicznie do nich.


text:
Natychmiast zaś uderzył go zwiastun Pana za to*, (że) nie dał chwały Bogu. I stawszy się zjedzony przez robaki wyzionął ducha. [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Barnaba zaś i Szaweł wrócili, względem Jeruzalem wypełniwszy służbę, przyjąwszy razem Jana, (tego) przezwanego Markiem.


text:
Byli zaś w Antiochii w będącej (społeczności) wywołanych prorocy i nauczyciele: Barnaba i Szymon. (ten) nazywany Nigrem, i Lucjusz Cyrenejczyk, Manaen, Heroda tetrarchy współwychowanek, i Szaweł.


text:
(Kiedy spełniali społeczne dzieło) zaś oni Panu i (kiedy pościli), powiedział Duch Święty: "Oddzielcie już mi Barnabę i Szawła do dzieła, (do) którego przywołałem sobie ich".


text:
Wtedy poddawszy się postom*, i pomodliwszy się, i nałożywszy ręce (na) nich, uwolnili**. [* To znaczy "pościć".][** Sens: wyprawili w drogę, zwalniając z zajęć w lokalnym Kościele.]


text:
I stawszy się w Salaminie. zwiastowali słowo Boga w synagogach* Judejczyków. Mieli zaś i Jana (jako) sługę. [* Etymologicznie: "w miejscach zebrań".]


text:
Przeszedłszy zaś całą wyspę aż do Pafos, znaleźli męża pewnego, maga, kłamliwego proroka, Judejczyka, któremu imię Bar Jezus,


text:
który był razem z prokonsulem Sergiuszem Pawłem, mężem rozumnym. Ten przywoławszy do siebie Barnabę i Szawła, poszukał*, (aby) usłyszeć słowo Boga. [* Inaczej: "zapragnął".]


text:
Stawał naprzeciw zaś im Elimas, (ten) mag, tak bowiem jest przetłumaczane imię jego, szukając, (aby) odwrócić prokonsula od wiary.


text:
powiedział: "O pełny wszystkiego podstępu i wszystkiego oszustwa, synu oszczercy*, nieprzyjacielu każdej sprawiedliwości, nie powstrzymasz się odwracając** drogi Pana, (te) proste? [* Inaczej: "diabła".][** Składniej: "nie powstrzymasz się od odwracania".]


text:
I teraz oto ręka Pana przeciwko tobie, i będziesz ślepy, nie widząc słońca aż do czasu". Natychmiast spadło na niego zaćmienie i ciemność i krążąc dokoła szukał prowadzących za rękę.


text:
Poprowadzeni zaś od Pafos (ci) około Pawła przyszli do Perge, (tej) Pamfilii. Jan zaś odstąpiwszy od nich wrócił do Jerozolimy.


text:
Oni zaś przeszedłszy z Perge, przybyli do Antiochii Pizydyjskiej i wszedłszy do synagogi* (w) dniu szabatu** usiedli. [*"miejsce zebrań".][** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Po zaś odczytaniu Prawa i Proroków wysłali przełożeni synagogi do nich mówiąc: "Mężowie bracia, jeśli jakieś jest w was słowo zachęty do ludu, mówcie".


text:
Wstawszy zaś Paweł i potrząsnąwszy ręką, powiedział: "Mężowie Izraelici i (ci) bojący się Boga, posłuchajcie.


text:
Bóg ludu tego Izraela wybrał sobie ojców naszych, i lud wywyższył w zamieszkiwaniu obok w ziemi Egiptu, i z ramieniem wysokim* wyprowadził ich z niej, [*"z ramieniem wysokim" - zamiast instrumentalnie: "ramieniem wysokim".]


text:
i mniej więcej (przez) czterdziestoletni czas* zniósł sposób bycia ich na pustkowiu. [* Rozciągłości w czasie.]


text:
I odtąd zażądali sobie króla. I dał im Bóg Saula, syna Kisza, męża z plemienia Beniamina, (na) lat czterdzieści*.[* Rozciągłości w czasie.]


text:
I przestawiwszy* go podniósł Dawida im na króla, któremu i powiedział zaświadczywszy: Znalazłem Dawida, (tego) Jessego, męża według serca mego, który uczyni wszystkie wole me. [* Peryfraza śmierci.]


text:
Jego* Bóg z nasienia według obietnicy wyprowadził Izraelowi zbawiciela Jezusa, [* Połączyć z "nasienia".]


text:
(kiedy wcześniej ogłosił) Jan przed obliczem wejścia Jego* polewanie zmiany myślenia** całemu ludowi Izraela. [* Sens: przed przyjściem Jego.] [** W N.T. termin techniczny: "nawrócenia".]


text:
Gdy zaś wypełniał Jan bieg*, mówił: "Czym ja domyślacie się być**? Nie jestem ja; ale oto przychodzi po mnie, którego nie jestem godny sandały nóg rozwiązać".[*"Gdy zaś wypełniał Jan bieg" - metafora sportowa, określająca kres życia.] [** Składniej: "Czym domyślacie się, że ja jestem?"]


text:
Mężowie bracia, synowie rodu Abrahama i (ci) wśród was bojący się Boga. Nam słowo zbawienia tego zostało wysłane.


text:
(Ci) bowiem zamieszkujący w Jeruzalem i (ci) panujący (nad) nimi Tego nie poznawszy i głosy proroków, (te) w każdy szabat odczytywane, osądziwszy wypełnili.


text:
Który dał się zobaczyć w dniach liczniejszych (tym), (którzy wstąpili razem z)* Nim od Galilei do Jeruzalem, którzy [teraz] są świadkami Jego względem ludu. [* "wstąpili" - według starożytnej frazeologii ruch ku stolicy określany był jako posuwanie się ku górze.]


text:
że tę Bóg wypełnił dzieciom [ich:] nam, podniósłszy* Jezusa, jak i w śpiewie** jest napisane, (tym) drugim: "Synem mym jesteś Ty, ja dzisiaj zrodziłem Cię".[* O wskrzeszeniu.] [** Inaczej: "psalmie".]


text:
Że zaś podniósł Go z martwych jeszcze nie* mającego wracać ku ruinie**, tak powiedział, że: Dam "wam świątobliwe*** Dawida, (te) godne wiary".[* Możliwe: "już nie".][** O rozkładzie ciała.] [*** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Dlatego że i w innym mówi: "Nie dasz świątobliwy Twój zobaczyć* ruinę**". [* Składniej: "Nie dasz, żeby świątobliwy Twój zobaczył".][** O rozkładzie martwego ciała.]


text:
Dawid bowiem swoim rodem usłużywszy Boga postanowieniu, zasnął* i przyłączony został do ojców jego, i zobaczył ruinę. [* Eufemizm umierania.]


text:
Znajome więc niech będzie wam, mężowie bracia, że przez Tego wam uwolnienie (od) grzechów jest zwiastowane i od wszystkich*, (od) których nie mogliście w Prawie Mojżesza zostać uznani za sprawiedliwych, [* W oryginale rodzaj nijaki, potencjalnie także męski, a więc nie odnosi się do "grzechów", które w oryginale mają rodzaj żeński.]


text:
Zobaczcie, lekceważący, i zadziwcie się, i przepadnijcie, bo dzieło działam ja w dniach waszych, dzieło, (w) które nie uwierzycie, jeśli ktoś opowiadać będzie wam".


text:
(Kiedy wychodzili) zaś oni, prosili na (ten) potem* szabat, (aby) zostać powiedziane im słowa te** [* Sens: następny.] [** Składniej: "aby te słowa zostały im powiedziane".]


text:
(Kiedy zostało rozwiązane) zaś zebranie, zaczęli towarzyszyć liczni (z) Judejczyków i (z) czczących prozelitów* Pawłowi i Barnabie, którzy mówiąc do nich, przekonywali ich, (aby) pozostawać przy łasce Boga. [* Prozelici - nawróceni na judaizm poganie.]


text:
Zaś przychodzącego* szabatu prawie całe miasto zebrało się, (aby) usłyszeć słowo Pana. [* Sens: następnego.]


text:
Zobaczywszy zaś Judejczycy (te) tłumy, zostali napełnieni zazdrością i mówili przeciwko (tym) przez Pawła mówionym, krzywdząco mówiąc*.[* Inaczej w późniejszym użyciu: "bluźnierczo mówiąc" lub "bluźniąc".]


text:
Powiedziawszy otwarcie Paweł i Barnaba powiedzieli: "Wam było konieczne najpierw (aby) zostać powiedziane słowo* Boga; skoro odpychacie od siebie go i nie godnymi sądzicie siebie samych wiecznego życia, oto zwracamy się do pogan. [* Składniej: "Było konieczne, aby najpierw wam zostało powiedziane słowo".]


text:
Tak bowiem przykazał o sobie nam Pan: «Umieściłem Cię na światło* pogan (aby) być Ty** na zbawienie*** aż do ostatka**** ziemi».[* Sens: ustanowiłem Cię światłem.] [** Składniej: "abyś Ty był".][*** "na zbawienie" zamiast: "zbawieniem".][**** Sens: aż do krańców.]


text:
Słuchając zaś poganie radowali się i oddawali chwałę słowu Pana, i uwierzyli jacy byli uszykowani do życia wiecznego.


text:
Zaś Judejczycy podjudzili czczące* kobiety, (te) dostojne, i pierwszych miasta i wzbudzili prześladowanie przeciwko Pawłowi i Barnabie, i wyrzucili ich z granic ich. [* Prawdopodobnie z domyślnym: "Boga". Por. 13.43.]


text:
Stało się zaś w Ikonium według tego samego, (że) wejść oni* do synagogi** Judejczyków i powiedzieć*** tak, że uwierzyć (z) Judejczyków i Hellenów wielka mnogość****.[* Składniej: "że oni weszli".][** Lub: "do miejsca zebrań".][*** Składniej: "i powiedzieli".][**** Składniej: "że uwierzyła (...) wielka mnogość".]


text:
(Ci) zaś, (którzy nie ulegli), Judejczycy wzbudzili i uczynili złymi dusze pogan przeciw braciom*.[* Tak nazywali siebie chrześcijanie. Tu głównie o Pawle i Barnabie.]


text:
Dość duży więc czas* przebyli** mówiąc otwarcie z powodu Pana, świadczącego za słowem łaski Jego, dającego, (aby) znaki i cudy stawać się przez ręce ich. [* Rozciągłości w czasie.] [** Sens: spędzili.]


text:
Gdy zaś stało się poruszenie pogan i Judejczyków razem z panującymi (nad) nimi, (aby) obrazić i obrzucić kamieniami ich,


text:
I pewien mąż niemocny w Listrze (co do) nóg siedział, chromy od łona matki jego, który nigdy (nie) zaczął chodzić.


text:
Ten usłyszał Pawła mówiącego, który popatrzywszy wprost na niego i zobaczywszy, że ma wiarę, (aby) zostać zbawionym,


text:
Tłumy zobaczywszy, co uczynił Paweł, podniosły głos ich, po likaońsku mówiąc: "Bogowie upodobnieni (do) ludzi zeszli do nas".


text:
Kapłan Zeusa, (tego) będącego przed miastem, byki i girlandy do wrót przyniósłszy razem z tłumami, chciał zabijać na ofiarę.


text:
Usłyszawszy zaś wysłannicy Barnaba i Paweł, rozdarłszy szaty ich*, wskoczyli w tłum, krzycząc[* Sens: swoje.]


text:
i mówiąc: "Mężowie, dlaczego to* czynicie? I my mającymi podobne doznania jesteśmy do was ludźmi, głoszącymi dobrą nowinę, (aby) wy od tych czczych zawracać** do Boga żyjącego, który uczynił niebo i ziemię, i morze, i wszystkie (te) w nich; [* W oryginale liczba mnoga.] [** „wy (...) zawracać" - w oryginale oznacza zamierzony skutek.]


text:
jednakże nie nie poświadczonym siebie pozostawił, dobro czyniąc, z nieba wam deszcze dając i pory owoconośne, nasycając pokarmem i weselem serca wasze."


text:
I to* mówiąc z trudem uspokoili tłumy, (aby) nie zabijać na ofiarę im. [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Przyszli zaś z Antiochii i Ikonium Judejczycy, i przekonawszy tłumy i ukamienowawszy Pawła, ciągnęli na zewnątrz miasta, sądząc. (że) on umrzeć*.[* Składniej: "że on umarł".]


text:
(Kiedy otoczyli kołem) zaś uczniowie go, wstawszy wszedł do miasta. I (tego) nazajutrz* wyszedł razem z Barnabą do Derbe. [* Z domyślnym: dnia.]


text:
Ogłosiwszy dobrą nowinę miastu owemu i uczyniwszy uczniami dość licznych, wrócili do Listry, i do Ikonium, i do Antiochii,


text:
utwierdzając dusze uczniów, zachęcając, (aby) trwać w wierze i że przez liczne utrapienia trzeba, (aby) my wejść do królestwa Boga.


text:
Wybrawszy przez wyciągnięcie rąk zaś im w (społecznościach) wywołanych starszych, pomodliwszy się wśród postów, podali ich Panu, w którego uwierzyli.


text:
Przybywszy zaś i zebrawszy (społeczność) wywołanych, oznajmiali, jakie uczynił Bóg z nimi i że otwarł poganom podwoje wiary.


text:
I jacyś zszedłszy z Judei, nauczali braci, że: "Jeśli nie dacie się obrzezać zwyczajem Mojżesza, nie możecie zostać zbawieni".


text:
(Kiedy stała się) zaś zwada i poszukiwanie nie małe Pawłowi i Barnabie* względem nich, zadecydowali, (aby) wchodzić** Paweł i Barnaba, i niektórzy inni*** z nich do wysłanników i starszych w Jeruzalem co do szukania tego. [* Składniej: "Kiedy Paweł i Barnaba mieli zwadę".][** Sens: iść w górę do Jerozolimy.] [*** Składniej: "aby weszli Paweł i Barnaba, i niektórzy inni".]


text:
(Ci) więc wyprawieni przez (społeczność) wywołanych przechodzili Fenicję i Samarię, opowiadając (o) nawracaniu się pogan. I czynili radość wielką wszystkim braciom.


text:
Przybywszy zaś do Jeruzalem, zostali przyjęci przez (społeczność) wywołanych i wysłanników, i starszych. Oznajmili, jakie Bóg uczynił z nimi.


text:
Powstali zaś niektórzy ze stronnictwa faryzeuszów, (ci którzy uwierzyli), mówiąc, że trzeba obrzezywać ich, nakazywać także strzec Prawo Mojżesza.


text:
Zebrani zostali* wysłannicy i starsi, (aby) zobaczyć około słowa tego. [* Możliwe też: "zebrali się".]


text:
(Kiedy) wielkie zaś poszukiwanie (stało się), wstawszy Piotr powiedział do nich: "Mężowie bracia, wy wiecie, że od dni dawnych wśród was wybrał sobie Bóg, (aby) przez usta me usłyszeć poganie* słowo dobrej nowiny i uwierzyć**.[* Składniej: "aby przez usta me usłyszeli poganie".][** Składniej: "uwierzyli".]


text:
Teraz więc dlaczego doświadczacie Boga, (aby) nałożyć jarzmo na szyję uczniów, którego ani ojcowie nasi, ani my (nie) staliśmy się silni, (aby) ponieść?


text:
Ale przez łaskę Pana, Jezusa, wierzymy, (że) zostać zbawieni*, według którego sposobu i oni**". [* Składniej: "że zostaliśmy zbawieni".][** "według którego sposobu i oni" - przykład brachylogii. Pełniej: w taki sam sposób także oni zostali zbawieni.]


text:
Zamilknęła zaś cała mnogość i słuchali, (kiedy) Barnaba i Paweł wyjaśniali, jakie uczynił Bóg znaki i cudy wśród pogan przez nich.


text:
Po zaś zamilknięciu (przez) nich* odpowiedział Jakub mówiąc: "Mężowie bracia, posłuchajcie mię. [* "zamilknięciu nich" - w oryginale traktowane przez dodanie rodzajnika jako jedno pojęcie.]


text:
Szymon wyjaśnił, jak najpierw Bóg przyjrzał się, (aby) wziąć z pogan lud imieniu Jego*.[* Sens: swojemu.]


text:
«Po tych obrócę, i odbuduję namiot Dawida, (ten) upadły, i (te) zburzone* jego odbuduję, i znowu wyprostuję go, [* O resztkach "namiotu".]


text:
żeby odszukali* pozostali (z) ludzi Pana i wszystkie ludy, na których** jest przywołane imię me na nich mówi Pan czyniący te»[* W oryginale zdanie zamiarowe.] [** Według gramatyki zaimek ten należy odnieść do "pozostali" i do "ludy".]


text:
ale przekazać listem im powstrzymywać się (od) zmaz wizerunków*, i (od) nierządu, i (od) uduszonego, i (od) krwi. [* O wizerunkach bóstw pogan.]


text:
Mojżesz bowiem od pokoleń dawnych w (każdym) mieście ogłaszających go ma w synagogach* w każdy szabat będąc czytanym".[* Bardziej etymologicznie: "miejscach zebrań".]


text:
Wtedy wydało się wysłannikom* i starszym razem z całą (społecznością) wywołanych, (aby) wybrawszy sobie mężów z nich** posłać do Antiochii razem z Pawłem i Barnabą: Judę, (tego) nazywanego Barsabasem, i Sylasa, mężów dowodzących wśród braci, [* Inaczej: "apostołom". "Wtedy wydało się wysłannikom" - możliwe też: "Wtedy postanowili wysłannicy".][** Prawdopodobny sens: spośród siebie samych.]


text:
napisawszy przez rękę ich: ,,Wysłannicy i starsi bracia (tym) w Antiochii, i Syrii. i Cylicji braciom, (tym) z pogan, radować się*.[* Sens: życzą radości.]


text:
Kiedy usłyszeliśmy, że niektórzy z nas [wyszedłszy] zmącili was słowami rozstrajając dusze wasze, których* nie postanowiliśmy, [* Odnosi się do "słowami".]


text:
wydało się nam, (którzy staliśmy się) jednomyślnie*, (aby) wybrawszy sobie mężów posłać do was razem z umiłowanymi naszymi Barnabą i Pawłem, [* Sens: osiągnąwszy jednomyślność; jednomyślnie postanowiliśmy.]


text:
Wysłaliśmy więc Judę i Sylasa, (aby) i oni przez słowo (oznajmili) (to) samo*.[* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Wydało się bowiem Duchowi Świętemu i nam*, (aby) żaden większy (nie) kłaść na was ciężar oprócz tych koniecznie**: [* Możliwe także: "Postanowił bowiem Duch Święty i my".][** Sens: oprócz tego, co konieczne.]


text:
powstrzymywać się (od) ofiarowanych wizerunkom*. i (od) krwi. i (od) uduszonych**, i (od) nierządu; od których ustrzegając siebie samych, dobrze sprawicie. Zostańcie krzepcy".[* Chodzi o powstrzymywanie się od spożywania ofiar składanych przez pogan swoim bogom.] [** Chodzi o mięso ze zwierząt uduszonych, a nie zabitych przez upuszczenie krwi.]


text:
(Ci) więc uwolnieni zeszli do Antiochii i zebrawszy mnogość* oddali list. [* O całej społeczności chrześcijan.]


text:
Przetrwawszy zaś (jakiś) czas, zostali uwolnieni z pokojem przez braci do (tych), (którzy wysłali) ich.


text:
Paweł zaś i Barnaba przebywali w Antiochii, nauczając i głosząc dobrą nowinę z i innymi licznymi: słowo* Pana. [* Według oryginału jest to dopełnienie bliższe do "głosząc dobrą nowinę".]


text:
Po zaś pewnych dniach powiedział do Barnaby Paweł: "Zawróciwszy już przyglądnijmy się braciom w mieście każdym, w których zwiastowaliśmy słowo Pana, jak mają się".


text:
Paweł zaś uznawał za godne, (aby) (tego), (który odstąpił) od nich z Pamfilii i nie (przyszedł razem z) nimi do dzieła, nie przyjmować razem go.


text:
Stało się zaś ostre rozdrażnienie, tak że zostać oddzieleni oni* od jeden drugiego: Barnaba przyjąwszy Marka odpłynąć** ku Cyprowi. [* Składniej: "tak, że oni zostali oddzieleni".][** Składniej: "Barnaba przyjąwszy (...) odpłynął".]


text:
Przyszedł zaś [i] do Derbe i do Listry. I oto uczeń pewien był tam imieniem Tymoteusz, syn kobiety, Judejki wiernej, ojca zaś Hellena,


text:
Tego zechciał Paweł razem z nim* wyjść**. I wziąwszy obrzezał go z powodu Judejczyków, (tych) będących w - miejscach tamtych. Wiedzieli bowiem wszyscy, że Hellenem ojciec jego był. [* Sens: z sobą.] [** Składniej: "żeby on wyszedł".]


text:
Gdy zaś przechodzili (te) miasta, przekazywali im**, (aby) strzec postanowień, (tych) osądzonych przez wysłanników i starszych, (tych) w Jerozolimie. [* Odnosi się nie do "miasta", lecz do domyślnie "chrześcijan", zamieszkujących w tych miastach.]


text:
Przeszli zaś Frygię i galacką krainę, powstrzymani przez Świętego Ducha (od) powiedzenia słowa w Azji.


text:
I widzenie przez noc Pawłowi dało się zobaczyć: mąż, Macedończyk jakiś, był stojąc i zachęcając* go i mówiąc**: "Przeszedłszy do Macedonii, pomóż nam".[* Składniej: "stał i zachęcał"][** Składniej: "mówił".]


text:
Gdy zaś (to) widzenie zobaczył*, zaraz poszukaliśmy, (aby) wyjść do Macedonii, wywodząc, że przywołał sobie nas Bóg, (aby) ogłosić dobrą nowinę im. [*"widzenie zobaczył" - figura etymologica.]


text:
Wypłynąwszy zaś z Troady, pojechaliśmy prosto ku Samotrace, zaś nadchodzącego* do Nea Polis, [* Z domyślnym: dnia. Sens: nazajutrz.]


text:
i stamtąd do Filippi, która jest pierwszej części Macedonii miastem, kolonią. Byliśmy zaś w tym mieście przebywając* dni jakieś**. [*"Byliśmy (...) przebywając" - zamiast: "przebywaliśmy".][** Rozciągłości w czasie.]


text:
Dnia szabatu wyszliśmy na zewnątrz bramy w stronę rzeki, gdzie sądziliśmy, (że) modlitwa być*. I usiadłszy mówiliśmy (do) (tych). (które się zeszły), kobiet. [* Składniej: "że odbywa się modlitwa".]


text:
I pewna kobieta, imieniem Lidia. sprzedawczyni purpury (z) miasta Tiatyry, czcząca Boga, słuchała, której Pan otwarł serce, (aby) lgnąć (do) (tych), (które były mówione)* przez Pawła. [* Określa słowa wypowiadane przez Pawła.]


text:
Gdy zaś została zanurzona i dom jej, poprosiła mówiąc: "Jeśli osądziliście, (że) ja wierną Panu być*, wszedłszy do domu mego, pozostawajcie". I przymusiła ich. [* Składniej: ,,że ja wierna Panu jestem".]


text:
Stało się zaś, (gdy szliśmy) my na modlitwę, (że) służebna pewna, mająca ducha, pytona*, wyjść naprzeciw** nam, która zarobek wielki podawała panom jej wieszcząc. [* O duchu wieszczenia.] [** Składniej: "że służebna pewna, mająca ducha, pytona, wyszła naprzeciw".]


text:
Ta towarzysząc Pawłowi i nam. krzyczała mówiąc: "Ci ludzie niewolnikami* Boga najwyższego są, którzy zwiastują wam drogę zbawienia".[* Lub: "sługami".]


text:
To zaś czyniła przez wiele dni. Rozdrażniony zaś Paweł i zwróciwszy się duchowi powiedział: "Nakazuję ci w imieniu Jezusa Pomazańca wyjść z niej". I wyszedł tej godziny.


text:
Zobaczywszy zaś panowie jej, że wyszła nadzieja zarobku ich, chwyciwszy Pawła i Sylasa, zaciągnęli na rynek przed przywódców.


text:
I doprowadziwszy ich (do) komendantów, powiedzieli: "Ci ludzie niepokoją nasze miasto, Judejczykami będąc,


text:
Wiele nałożywszy im uderzeń, rzucili do strażnicy, nakazawszy strażnikowi więźniów niezawodnie strzec ich.


text:
Ten nakaz taki wziąwszy, rzucił ich do bardziej wewnętrznej strażnicy i nogi niezawodnymi uczynił sobie ich w drzewie.


text:
Około zaś środka nocy Paweł i Sylas modląc się sławili hymnem Boga, przysłuchiwali się zaś im uwięzieni.


text:
Nieoczekiwanie zaś trzęsienie stało się wielkie, tak że potrząśnięte zostać fundamenty* więzienia. Otwarte zostały zaś natychmiast podwoje wszystkie i wszystkich więzy zostały zwolnione. [* Składniej: "tak, że potrząśnięte zostały fundamenty".]


text:
Zbudzonym zaś stawszy się strażnik więzów i zobaczywszy otwarte podwoje strażnicy, dobywszy sobie miecza, zamierzał siebie samego zgładzać, sądząc, (że) wymknąć się uwięzieni*.[* Składniej: "że wymknęli się uwięzieni".]


text:
Zawołał zaś wielkim głosem Paweł mówiąc: "Żadnego spraw sobie samemu zła, wszyscy bowiem jesteśmy tutaj".


text:
I poprowadziwszy naprzód ich, na zewnątrz mówił: "Panowie, co ja trzeba czynić*, aby zostałbym zbawiony?" [* Składniej: "abym ja czynił".]


text:
I przyjąwszy ich w owej godzinie nocy, umył od uderzeń. I dał się zanurzyć on i (ci) jego wszyscy natychmiast.


text:
(Kiedy) dzień zaś (stał się), wysłali komendanci trzymających rózgę*, mówiąc: "Uwolnij ludzi tych".[* O liktorach rzymskich.]


text:
Oznajmił zaś strażnik więzów słowa [tej do Pawła że: "Wysłali komendanci, aby zostaliście uwolnieni*. Teraz więc wyszedłszy idźcie w pokoju".[* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Zaś Paweł mówił do nich: "Obiwszy nas publicznie nie zasądzonych, ludzi Rzymianami będących, rzucili do strażnicy. I teraz skrycie nas wyrzucają? Nie bowiem, ale przyszedłszy sami nas niech wyprowadzą".


text:
Oznajmili zaś komendantom trzymający rózgę* słowa te. Zaczęli bać się zaś usłyszawszy, że Rzymianami są. [* O liktorach rzymskich.]


text:
I przyszedłszy poprosili ich, i wyprowadziwszy prosili odejść* z miasta. [* Składniej: "żeby odeszli".]


text:
Przeszedłszy zaś Amfipolis i Apolonię, przyszli do Tesaloniki, gdzie była synagoga* Judejczyków. [* Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
otwierając i podawając, że Pomazaniec trzeba było wycierpieć i wstać* z martwych, i że: "Ten** jest Pomazaniec, Jezus, którego ja zwiastuję wam".[* Składniej: "że trzeba było, aby Pomazaniec wycierpiał i wstał".][** Według składni polskiej: "to".]


text:
I niektórzy z nich dali się przekonać i zostali przyłączeni do Pawła i Sylasa, czczących Hellenów mnogość wielka, kobiet także pierwszych* nie mało**. [* O pierwszych w hierarchii społecznej.] [** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Pozazdrościwszy zaś Judejczycy i dobrawszy (z) rynkowych* mężów jakichś niegodziwych, i uczyniwszy tłum, wprawiali w zamęt miasto, i stanąwszy obok domu Jazona, szukali ich, (aby) poprowadzić naprzód do ludu. [* O ludziach stale przebywających na rynku.]


text:
Nie znalazłszy zaś ich, ciągnęli Jazona i niektórych braci* przed przywódców miasta, wołając, że: "Zamieszkiwaną (ziemię) (którą zaczęli burzyć) ci i tutaj są obecni. [*"Braćmi" nazywali się chrześcijanie.]


text:
Tych podjął Jazon. I ci wszyscy wbrew postanowieniom Cezara działają, król inny mówiąc* być: Jezus**".[* Odnosi się do "wszyscy".][** Składniej: "mówiąc, że inny jest król: Jezus".]


text:
Zaś bracia* zaraz dla nocy** wysłali Pawła i Sylasa do Berei, którzy przybywszy do synagogi*** Judejczyków powracali. [* "Braćmi" nazywali się chrześcijanie.] [** Sens: nocą.] [*** Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
Ci zaś byli lepiej urodzeni* (od tych) w Tesalonice, którzy** przyjęli słowo z całą ochoczością, co dzień osądzając Pisma, czy ma się to*** tak. [* Sens: lepiej wychowani, bardziej uprzejmi.] [** Odnosi się do "Ci", a nie do "tych w Tesalonice".][*** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Liczni więc z nich uwierzyli i helleńskich kobiet, (tych) dostojnych, i mężów nie mało*.[*"Nie mało" - mogłoby być: "nie nieliczni".]


text:
Gdy zaś poznali (ci) z Tesaloniki Judejczycy, że i w Berei zostało zwiastowane przez Pawła słowo Boga, przyszli i tam potrząsając i mącąc tłumy.


text:
Zaraz zaś wtedy Pawła wysłali bracia*, (aby) iść aż do morza. Pozostali Sylas i Tymoteusz tam. [*"Braćmi" nazywali się chrześcijanie.]


text:
Zaś sprowadzający* Pawła poprowadzili aż do Aten. I wziąwszy przykazanie do Sylasa i Tymoteusza, aby jak najszybciej przyszli** do niego, wychodzili. [* Wskazuje na ruch w dół zgodnie ze starożytną konwencją o odchodzeniu od swej miejscowości.] [** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
(Gdy) w zaś Atenach (czekał) (na) nich Paweł, był ostry* duch jego w nim, (ponieważ oglądał), (że) pełnym wizerunków** (było) (to)- miasto***.[* Metafora oburzenia.] [** O wizerunkach bogów greckich.] [*** Składniej: "ponieważ oglądał, że miasto to jest pełne wizerunków".]


text:
Wykładał więc w synagodze* Judejczykom i czczącym, na rynku w każdy dzień do nadarzających się. [* Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
Niektórzy zaś i (z) epikurejskich i stoickich filozofów stykali się z nim, i niektórzy mówili: "Co chce ćwierkacz* ten mówić?" Ci zaś: "Cudzoziemskich bóstw wydaje się głosicielem być". Bo (o) Jezusie i powstaniu** głosił dobrą nowinę. [* Ściśle według etymologii: "zbierający nasiona", o ptakach.] [** O zmartwychwstaniu.]


text:
Chwyciwszy go na Aresową Skałę* poprowadzili, mówiąc: "Możemy poznać, jaka nowa ta przez ciebie mówiona nauka? [* "Aresową Skałę" - o Areopagu.]


text:
Będące cudzoziemskimi bowiem jakieś* wnosisz do słuchów** naszych. Postanawiamy więc poznać, czym*** chcą**** te***** być******".[*"Będące cudzoziemskimi (...) jakieś" - z domyślnym: nauki, słowa.] [** O uszach.] [*** W oryginale liczba mnoga.] [**** W oryginale liczba pojedyncza.] [***** Z domyślnym: słowa, nauki lub inne.] [****** "czym chcą te być" - składniej: "co to jest".]


text:
Ateńczycy zaś wszyscy i przebywający w kraju cudzoziemcy na nic innego mieli dobrą porę, niż mówić coś lub słuchać coś coraz nowszego


text:
Postawiony zaś Paweł na środku Aresowej Skały* mówił: "Mężowie Ateńczycy, na każdym** jako nader bogobojnymi was oglądam. [*"Aresową Skałę" - o Areopagu.] [** Z domyślnym prawdopodobnie: kroku.]


text:
Przechodząc bowiem i przeglądając przedmioty czci wasze, znalazłem i ołtarz, na którym napisane było: «Nie poznanemu Bogu». Co więc nie poznawając, nabożnie czcicie, to ja zwiastuję wam.


text:
Bóg, (Ten) (który uczynił) świat i wszystkie, (te) w nim, Ten nieba i ziemi będący Panem, nie w ręką uczynionych przybytkach zamieszkuje


text:
ani (nie) przez ręce ludzkie jest obsługiwany (jako) dodatkowo potrzebujący czegoś, sam dający* wszystkim życie i dech, i wszystko**. [* Sens: ,,bo sam daje".][** W oryginale liczba mnoga.]


text:
Uczynił także, (by) z jednego* cały lud ludzi zamieszkiwać** na całym obliczu ziemi, ustaliwszy nakazane pory i ustanowione granice zamieszkiwania ich: [* Z domyślnym: człowieka.] [** W oryginale oznacza zamierzony skutek.]


text:
(by) szukać Boga, oby mianowicie oczywiście wymacali* Go i znaleźli, i oczywiście nie daleko od jednego każdego** (z) nas będącego. [* W oryginale wyrażający życzenie, "wymacali" - o namacalnym, fizycznym dotknięciu, co według myśli natchnionego Autora, jest możliwe dzięki stworzonym przez Boga rzeczom.] [** Składniej: "od każdego jednego".]


text:
W nim bowiem żyjemy i poruszamy się, i jesteśmy, jak i niektórzy (z tych) u was twórców powiedzieli: «Tego bowiem i rodem jesteśmy».


text:
Rodem więc będąc Boga, nie powinniśmy sądzić, (że) złotu lub srebru, lub kamieniowi, rzeźbie rzemiosła i wymysłu człowieka, Boskie być podobne*.[* Składniej: "Boskie jest podobne". "Boskie" - sens: to, co Boskie. Możliwe: "Bóstwo".]


text:
(ponad)* więc czasami niewiedzy (spojrzawszy)**, Bóg teraz nakazuje ludziom, (by) wszyscy wszędzie zmieniać myślenie***,[* "ponad" wzięte jest ze słowa "spojrzawszy" w oryginale greckim.] [** Ściśle: "ponad spojrzawszy".][*** Składniej: "by wszyscy (...) zmieniali myślenie". W N.T. jest to termin techniczny: "nawracać się".]


text:
ponieważ postawił dzień, w którym ma sądzić zamieszkiwaną (ziemię) w sprawiedliwości w Mężu*, którego ustalił, porękę podawszy wszystkim, podniósłszy Go z martwych**." [* "w sprawiedliwości w Mężu" - być może: "sprawiedliwością poprzez Męża". "Mężu" - o Chrystusie, Synu Bożym.] [** "podniósłszy Go z martwych" - o wskrzeszeniu Chrystusa przez Boga Ojca.]


text:
Usłyszawszy zaś (o) podniesieniu martwych, ci drwili, ci zaś powiedzieli: "Posłuchamy cię o tym i znowu"


text:
Niektórzy zaś mężowie złączywszy się z nim, uwierzyli. Wśród których i Dionizy Areopagita, i kobieta imieniem Damaris, i inni razem z nimi.


text:
I znalazłszy pewnego Judejczyka imieniem Akwila, Pontyjczyka rodem, niedawno (który przyszedł) z Italii, i Pryscyllę, kobietę jego przez (to)*, (że) rozporządzić Klaudiusz**, (aby) oddalać się wszyscy Judejczycy*** z Rzymu, poszedł do nich. [* Sens: ponieważ.][ ** Składniej: "ponieważ Klaudiusz rozporządził ".][*** Składniej: "aby oddalili się wszyscy Judejczycy".]


text:
I przez (to)*, (że) uprawiającym podobne rzemiosło być**, pozostawał u nich i pracował. Byli bowiem czyniącymi namioty rzemiosłem. [* "przez to" - sens: ponieważ.][ ** Składniej: "I ponieważ uprawiał podobne rzemiosło"]


text:
Wykładał zaś w synagodze* w każdy szabat, przekonywał Judejczyków i Hellenów. [* Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
'Gdy zaś zeszli z Macedonii Sylas i Tymoteusz, zajmował się słowem Paweł, zaświadczając Judejczykom, (że) być Pomazaniec, Jezus.


text:
(Gdy przeciwstawiali się) zaś oni i (gdy krzywdząco mówili)*, strząsnąwszy szaty powiedział do nich: "Krew wasza na głowę waszą. Czysty ja. Od teraz do pogan będę szedł". [* Słowo "krzywdząco mówić" przybrało znaczenie "bluźnierczo mówić, bluźnić".]


text:
I przeszedłszy stamtąd wszedł do domu kogoś imieniem Tycjusz Justus, czczącego Boga, którego* dom był graniczącym z** synagogą***. [* Zaimek ten odnosi się do "Tycjusz Justus".][** Ściśle imiesłów ten znaczy "wspólnie z (kimś) płynący".][*** Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
Kryspus zaś, przełożony synagogi, uwierzył Panu razem z całym domem jego. I wielu Koryntian słuchając wierzyło i dawali się zanurzać.


text:
dlatego że ja jestem z tobą i nikt (nie) położy na* tobie, (by) skrzywdzić** cię, dlatego że lud jest mi liczny*** w mieście tym". [* O agresywnym zachowaniu.][ ** Oznacza zamierzony skutek.][ *** Składniej: "mam lud liczny".]


text:
(Gdy) Gallio zaś prokonsulem (był) Achai, powstali przeciwko jednomyślnie Judejczycy Pawłowi* i poprowadzili go do trybuny [* Składniej: "Judejczycy jednomyślnie powstali przeciwko Pawłowi".]


text:
mówiąc, że: "Wbrew Prawu namawia ten ludzi (aby) czcić Boga*". [* Składniej: "Ten namawia ludzi, aby czcili Boga wbrew Prawu".]


text:
(Gdy zamierzał) zaś Paweł otwierać usta, powiedział Gallio do Judejczyków: "Jeśli byłby czyn niesprawiedliwy jakiś lub oszukaństwo niegodziwe, o Judejczycy, co do słowa zniósłbym was,


text:
jeśli zaś szukania są około słowa, i nazw, i Prawa, (tego) u was, zobaczycie sami. Sędzią ja tych* nie chcę być". [* Z domyślnym: spraw.]


text:
Chwyciwszy zaś wszyscy Sostenesa, przełożonego synagogi. bili przed trybuną. I nic (z) tych* Galliona (nie) martwiło. [* Z domyślnym: rzeczy.]


text:
Zaś Paweł jeszcze pozostawszy dni dość liczne, (z) braćmi pożegnawszy się odpływał do Syrii i razem z nim Pryscylla i Akwila, ostrzygłszy sobie* w Kenchrach głowę, miał bowiem ślub. [* Odnosi się do "Paweł".]


text:
Przyszli* zaś do Efezu. I tamtych pozostawił tam, sam zaś wszedłszy do synagogi**, wyłożył Judejczykom. [* Sens: przypłynęli.][** Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
I zszedłszy* do Cezarei, wstąpiwszy i pozdrowiwszy (społeczność) wywołanych, zszedł do Antiochii. [* O zejściu ze statku.]


text:
I przetrwawszy czas jakiś, wyszedł, przechodząc po kolei galacką krainę i Frygię, utwierdzając wszystkich uczniów.


text:
Judejczyk zaś pewien, Apollos imieniem, Aleksandryjczyk rodem, mąż wymowny, przyszedł do Efezu, mocnym będący w Pismach.


text:
Ten był pouczającym* (o) drodze Pana i wrząc duchem mówił i nauczał dokładnie (tych)** o Jezusie, wiedząc jedynie (o) polaniu Jana. [* "był pouczającym" - hellenistyczna forma zamiast klasycznej "pouczał".][** Z domyślnym: nauk, proroctw.]


text:
Ten zaczął mówić otwarcie w synagodze*. Usłyszawszy zaś go Pryscylla i Akwila, dobrali** go i dokładniej mu wyłożyli drogę [Boga]. [* Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".][** Sens: wzięli do siebie.]


text:
(Ponieważ chciał) zaś on przejść do Achai, zwróciwszy się bracia* napisali uczniom, (by) przyjąć go. Ten przybywszy nadał się wielce (tym) (którzy uwierzyli ) z powodu łaski. [* Częsta w N.T. nazwa chrześcijan.]


text:
Krzepko bowiem Judejczykom na wylot zbijał* publicznie pokazując przez Pisma, (że) być Pomazaniec Jezus**. [* Sens: kontrargumentował.][ ** Możliwe: "Pomazaniec Jezusem".]


text:
Stało się zaś podczas Apollos być* w Koryncie, Paweł, przeszedłszy położone wyżej części**, zejść do Efezu i znaleźć jakichś uczniów. [* Składniej: "podczas pobytu Apollosa".][** Z domyślnym: krainy, prowincji.][ *** Składniej: "że Paweł, przeszedłszy położone wyżej części, zszedł do Efezu i znalazł".]


text:
Powiedział do nich: "Czy Ducha Świętego wzięliście uwierzywszy?" Ci zaś do niego: "Ale ani (nie), czy Duch Święty jest, usłyszeliśmy".


text:
Powiedział zaś Paweł: "Jan polał polewaniem zmiany myślenia*, ludowi mówiąc, w przychodzącego po nim aby uwierzyli**, to jest w Jezusa". [*W N.T. termin techniczny: "nawrócenia".][** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Wszedłszy zaś do synagogi* mówił otwarcie przez miesiące trzy, wykładając i przekonując o królestwie Boga. [* Bardziej etymologicznie: "miejsce zebrań".]


text:
Gdy zaś niektórzy czynili się twardymi* i nie ulegali, złorzecząc drodze przed mnogością**, odstąpiwszy od nich, oddzielił uczniów, co dzień wykładając w szkole Tyrannosa. [* Metafora złośliwego uporu i umysłowej niedostępności.][ ** O całej społeczności.]


text:
To zaś stało się przez lata dwa, tak że wszyscy zamieszkujący Azję* usłyszeć** słowo Pana: Judejczycy i Hellenowie. [* Chodzi o rzymską prowincję Azję, a nie o całą Azję Mniejszą.][ ** Składniej: "tak, że wszyscy zamieszkujący Azję usłyszeli".]


text:
tak że i dla chorujących odnosić sobie* z ciała jego chusty lub fartuchy i odsuwane być od nich choroby**, także duchy niegodziwe wychodzić***. [* Składniej: "odnosili sobie".][** Składniej: "odsuwane były od nich choroby".][*** Składniej: "duchy niegodziwe wychodziły".]


text:
Usiłowali* zaś niektórzy i (z) obchodzących wkoło judejskich wyklinaczy wymieniać nad mającymi duchy (te) niegodziwe imię Pana, Jezusa, mówiąc: "Zaklinam was (na) Jezusa, którego Paweł ogłasza". [* W oryginale oznacza czynność dokonaną.]


text:
Odpowiedziawszy zaś duch niegodziwy, powiedział im: "Jezusa poznaję i (o) Pawle wiem, wy zaś kim* jesteście?" [ * W oryginale liczba mnoga.]


text:
I naskoczywszy (ten) człowiek na nich, w którym był duch niegodziwy, zapanowawszy (nad) jednymi i drugimi, okazał siłę na nich, tak że nadzy i poranieni wymknąć się* z domu owego. [* Składniej: "tak, że nadzy i poranieni wymknęli się".]


text:
To zaś stało się znajome wszystkim Judejczykom i Hellenom zamieszkującym Efez. I spadła bojaźń na wszystkich nich, i wywyższane było imię Pana, Jezusa.


text:
Liczni (z tych), (którzy uwierzyli), zaczynali wyznając i oznajmiając* dokonania** ich***. [* Składniej: "zaczynali wyznawać i oznajmiać".][** Inaczej: "czyny".][*** Sens: swoje.]


text:
Dość liczni zaś (z tych), zabobony* (którzy dokonali), zniósłszy księgi, palili przed wszystkimi. I zrachowali szacunki ich, i znaleźli srebra** dziesiątków tysięcy pięć***. [* W oryginale liczba mnoga.][ ** O srebrnych monetach.][ *** Składniej: "pięćdziesiąt tysięcy (sztuk) srebra".]


text:
Gdy zaś wypełnione zostało to*, położył sobie Paweł w duchu**, (by) przeszedłszy Macedonię i Achaję iść do Jerozolimy, powiedziawszy, że: "Po stać się ja*** tam trzeba ja i Rzym zobaczyć****". [* W oryginale liczba mnoga.][ ** Możliwe też: "w Duchu".][*** Sens. Kiedy ja znajdę się.][ **** Składniej: "trzeba, abym ja i Rzym zobaczył".]


text:
Wysławszy zaś do Macedonii dwu (ze) służących mu: Tymoteusza i Erasta, sam zwrócił czas* ku Azji**. [* "zwrócił czas" - sens: spędził jakiś czas.][ ** O terenie tak nazwanej prowincji rzymskiej, a nie o całej Azji Mniejszej.]


text:
Demetriusz bowiem pewien imieniem, kujący w srebrze, czyniąc przybytki srebrne Artemidy, podawał rzemieślnikom nie mały zarobek.


text:
Tych zebrawszy razem i (tych) około takich* pracowników, wiedział: "Mężowie, wiecie, że z tego zarobku dostatek nam jest**. [* O pokrewnych rzemiosłach.][ ** Składniej: "mamy dostatek".]


text:
I oglądacie, i słyszycie, że nie jedynie Efezu, ale prawie całej Azji* Paweł ten przekonawszy przestawił** dość liczny tłum, mówiąc, że nie są bogami (ci) poprzez ręce stający się. [* O terenie tak nazwanej prowincji rzymskiej, a nie o całej Azji Mniejszej.][ ** Sens: nawrócił lub: odciągnął.]


text:
Nie jedynie zaś ta naraża się nam* sprawa, (że) ku obaleniu przyjść**, ale i wielkiej bogini, Artemidy, świątynia za nic zostać liczona***, ma i być odzieraną**** (z) wielkości jej*****, którą****** cała Azja i zamieszkiwana (ziemia) czci". [* Sens: na naszą szkodę.][ ** Składniej: "że dojdzie do obalenia".][*** "świątynia za nic zostać liczona" - w oryginale oznacza przewidywany skutek. Składniej: "że świątynia za nic zostanie policzona".][**** "ma i być odzieraną" - wyrażenie oznaczające przewidywany skutek. Składniej: "będzie też odzierana".][***** Zamiast: swojej.][ ****** Według rodzaju odnosi się do "bogini".]


text:
I napełnione zostało miasto zamętem. Ruszyli jednomyślnie do teatru, wspólnie porwawszy Gajusa i Arystarcha, Macedończyków, towarzyszy podróży Pawła.


text:
Niektórzy zaś i (z) rządców Azji, będąc mu przyjaciółmi, posławszy do niego, zachęcali, by nie dać siebie samego* do teatru. [* "nie dać siebie samego" - sens: by się sam nie udawał.]


text:
Inni więc inne coś krzyczeli*, była bowiem (społeczność) wywołanych** doprowadzona do zamieszania i większość nie wiedziała, czego gwoli*** zeszli się. [* "Inni więc inne coś krzyczeli" - sens: każdy krzyczał co innego.][ ** Tu prawdopodobnie o całym zgromadzonym spontanicznie tłumie.][ *** "czego gwoli" - składniej: "gwoli czego".]


text:
Z zaś tłumu wywiedli Aleksandra, (bo wypchnęli) go Judejczycy· Zaś Aleksander potrząsnąwszy* ręką, chciał bronić się (wobec) ludu. [* Sens: skinąwszy.]


text:
Poznawszy zaś, że Judejczykiem jest, głos stał się jeden z wszystkich mniej więcej przez godziny dwie krzyczących: "Wielką Artemida Efezjan".


text:
Powściągnąwszy zaś pisarz tłum, mówi: "Mężowie Efezjanie, kto bowiem jest (z) ludzi, który nie poznaje, (że) Efezjan miasto opiekunem przybytku (jest) wielkiej Artemidy i (tego) spadłego od Zeusa*? [* "spadłego od Zeusa" - może określać domyślne "posągu", "figury" itp.]


text:
(Jeśli bezsprzeczne) więc (są) te* potrzebne jest, (aby) wy powściągniętymi być i niczego porywczego dokonywać**. [* "Jeśli bezsprzeczne (...) są te" (z domyślnym: np. konstatacje).][ ** "wy powściągniętymi być (...) dokonywać"- składniej: "abyście byli powściągliwi i niczego porywczego nie dokonywali".]


text:
Poprowadziliście bowiem mężów tych (jako) ani świętokradców, ani krzywdząco mówiących* (o) bogini naszej. [* Inaczej: "bluźniących".]


text:
Jeśli więc Demetriusz i (ci) razem z nim rzemieślnicy mają przeciw komuś słowo, rynkowe* są prowadzone i prokonsulowie są. Niech oskarżają jedni drugich. [* Z domyślnym: sądy.]


text:
Jeśli zaś czegoś ponadto poszukujecie w zgodnej z prawem (społeczności) wywołanych* zostanie rozwiązane.[ * Tu o legalnym zgromadzeniu ludowym.]


text:
I bowiem narażamy się być oskarżanymi* (o) rozruchy za (te) dzisiaj, (bo) żadna przyczyna (jest)**, z powodu której [nie] będziemy mogli oddać słowa*** co do zbiorowiska tego". I to**** powiedziawszy rozpuścił (społeczność) wywołanych*****. [* W oryginale przewidywany skutek. Składniej: "narażamy się na to, że będziemy oskarżani".][** Składniej: "bo nie ma żadnej przyczyny".][*** "oddać słowa" - sens: niczego powiedzieć, niczego wyjaśnić.][ **** W oryginale liczba mnoga.][ ***** Tu o spontanicznie zebranym tłumie.]


text:
Po zaś powstrzymać się zamęt* wezwawszy Paweł uczniów i zachęciwszy, pozdrowiwszy wyszedł, (by) iść do Macedonii. [* "powstrzymać się zamęt" - w oryginale traktowane jako jedno pojęcie. Składniej: "Po ustaniu zaś zamętu".]


text:
Przeszedłszy zaś części* tamte i zachęciwszy ich słowem licznym, przyszedł do Hellady. [* W sensie geograficznym: tereny, kraje.]


text:
Przetrwawszy miesiące trzy, (ponieważ stała się) zmowa (przeciw) niemu od Judejczyków, zamierzającemu wypływać do Syrii, stał się mniemania*, (by) wracać przez Macedonię. [* "stał się mniemania" - sens: podjął decyzję, uznał za właściwe.]


text:
Towarzyszył zaś mu Sopater Pyrrusa*, Berejczyk, (z) Tessalończyków zaś Arystarch i Sekundus, i Gajus Derbejczyk, i Tymoteusz, Azjańczycy zaś: Tychik i Trofim. [* Z domyślnym: syn.]


text:
My zaś odpłynęliśmy po dniach Przaśników z Filippi i przyszliśmy do nich do Troady w ciągu dni pięciu, gdzie przebywaliśmy* dni siedem. [* W oryginale oznacza czynność dokonaną.]


text:
W zaś pierwszym* szabatu**, (gdy zebraliśmy się) my, (by) połamać chleb, Paweł wykładał im, zamierzając wychodzić (tego)*** nazajutrz. Przeciągnął słowo aż do środka nocy. [* W oryginale liczebnik główny, lecz w tym zwrocie oznacza on pierwszy dzień po szabacie.][ ** "W zaś pierwszym szabatu" - według naszej rachuby czasu: "W niedzielę zaś".][*** Z domyślnym: dnia.]


text:
Siedzący zaś pewien młodzieniec imieniem Eutychos w otworze* znoszony snem głębokim, (kiedy wykładał) Paweł przez więcej**, uniesiony przez (ten) sen spadł z trzeciego piętra na dół i został podniesiony martwy. [* Inaczej: "oknie".][** "przez więcej" - sens: dłużej.]


text:
Zszedłszy zaś Paweł przypadł do niego i objąwszy powiedział: "Nie czyńcie wrzawy, bo dusza jego w nim jest".


text:
Wszedłszy zaś i połamawszy chleb i skosztowawszy, przez dość duży* także przemówiwszy aż do brzasku, tak wyszedł. [* "przez dość duży" - sens: dość długo.]


text:
My zaś wcześniej przyszedłszy na statek, wypłynęliśmy do Assos, stamtąd zamierzając brać do góry* Pawła. Tak bowiem rozporządziwszy sobie był**, zamierzając on iść pieszo. [* O wzięciu na statek.][ ** "rozporządziwszy sobie był" - odstępując od literalności tak to słowo należy przetłumaczyć: "rozporządził sobie".]


text:
Gdy zaś spotykał się z nami w Assos, wziąwszy do góry* go. przyszliśmy** do Mityleny. [* O zabraniu na statek.][ ** Według polskiej frazeologii: przypłynęliśmy.]


text:
I stamtąd odpłynąwszy nadchodzącego* przyszliśmy** naprzeciw Chios, zaś drugiego*** skierowaliśmy ku Samos, zaś następnego*** przyszliśmy**** do Miletu. [* O następnym dniu.][ ** Sens: przypłynęliśmy.][ *** Z domyślnym: dnia.][ **** Sens: przypłynęliśmy.]


text:
Osądził bowiem Paweł, (by) przepłynąć obok Efezu, żeby nie stało się* mu zużyć czas** w Azji***, spieszył się bowiem, czy możliwe byłoby mu, (by na) dzień Pięćdziesiątnicy stać się**** w Jerozolimie. [* W oryginale zdanie zamiarowe.][ ** "żeby nie stało się mu zużyć czas" - sens: żeby nie musiał zużyć czasu.][ *** O terenie tak nazwanej prowincji rzymskiej, a nie o całej Azji Mniejszej.][ **** Sens: znaleźć się.]


text:
Gdy zaś przybyli do niego, powiedział im: "Wy wiecie od pierwszego dnia, od którego wszedłem do Azji*, jak z wami (przez) cały czas** stałem się, [* O terenie tak nazwanej prowincji rzymskiej, a nie o całej Azji Mniejszej.][ ** Rozciągłości w czasie.]


text:
służąc Panu z całą uniżonością serca*, i łzami i doświadczeniami, (tymi) (które przypadły) mi przez zmowy** Judejczyków. [* O pokorze.][ ** Możliwe: "zasadzki".]


text:
Że niczego zmniejszyłem (z) będących pożytecznym, (tak by) nie oznajmić wam i pouczyć* was publicznie i po domach,[ * "oznajmić", "pouczyć".]


text:
zaświadczając Judejczykom i Hellenom (o tej) ku Bogu zmianie myślenia* i (o) wierze w Pana naszego, Jezusa. [* W N.T. termin techniczny: "nawrócenie".]


text:
I teraz oto związany ja (przez) Ducha jadę do Jeruzalem, (tych) w nim mających wyjść na spotkanie* mi nie znając, [* Z domyślnym: wydarzeń, losów.]


text:
oprócz (tego), że Duch Święty co miasto* zaświadcza mi mówiąc, że więzy i utrapienia mię oczekują. [* "co miasto" - sens: w każdym mieście.]


text:
Ale żadnego słowa* czynię sobie duszę** szacowną mnie samemu, byleby uczynić dojrzałym*** bieg**** mój i służbę, którą wziąłem od Pana, Jezusa, (by) być zaświadczana dobra nowina (o) łasce Boga. [* Sens: wartości.][ ** Metonimia życia.][ *** Sens: dopełnić.][ **** Metafora czynności i celów życia.]


text:
I teraz oto ja wiem, że już nie zobaczycie oblicza mego wy wszyscy, wśród których przeszedłem, ogłaszając królestwo.


text:
nie bowiem zmniejszyłem*, (tak by) nie oznajmić całego postanowienia Boga wam. [* Sens: nie byłem powściągliwy, skąpy, wyrachowany.]


text:
Zajmujcie się* sobą samymi i całą trzódką, w której was Duch Święty umieścił (jako) doglądających**, (by) paść*** (społeczność) wywołanych Boga, którą pozyskał dla siebie przez krew swoją. [* Sens: czuwajcie nad sobą.][ ** Ten wyraz przybrał znaczenie "biskup": w N.T. jest terminem technicznym dla przełożonego gminy, ustalonego przez Apostołów, podobnie jak "starszy".][*** Składniej: "byście paśli".]


text:
Ja wiem, że wejdą po odejściu mym wilki ciężkie* do was nie oszczędzając trzódki. [* Prawdopodobnie metafora uciążliwości i szkodliwości.]


text:
I z was samych podniosą się mężowie, mówiący odwrócone*, (by) odciągnąć uczniów za nimi**. [* O wypaczonych naukach.][ ** Zamiast: sobą.]


text:
Dlatego czuwajcie, przypominając sobie, że (przez) trzylecie, nocą i dniem*, nie powstrzymaliśmy się ze łzami kładąc do rozumu** jednemu każdemu***. [* "trzylecie, nocą i dniem" - rozciągłość w czasie.][ ** "nie powstrzymaliśmy się (...) kładąc do rozumu" - oznacza: "bez przerwy kładliśmy do rozumu".][*** "jednemu każdemu" -zamiast "każdemu jednemu".]


text:
I teraz podaję was Bogu i słowu łaski Jego, mogącemu* zbudować i dać dziedziczenie wśród uświęconych wszystkich. [* Z punktu widzenia gramatyki imiesłów ten może się odnosić tak do "Bogu", jak i do "słowu".]


text:
W ogóle pokazałem wam, że tak trudzący się trzeba, (by) pomagać* będącym bez siły. przypominać sobie** także (o) słowach Pana, Jezusa, że On powiedział: «Szczęśliwe jest raczej dawać niż brać»." [* Składniej: "trzeba, by trudzący się pomagali".][** Składniej: "trzeba, by trudzący się (...) przypominali sobie".]


text:
I to* powiedziawszy, położywszy kolana** jego***, razem z wszystkimi nimi pomodlił się. [* W oryginale liczba mnoga.][ ** "położywszy kolana" - sens: przyklęknąwszy.][ *** Zamiast: swoje.]


text:
bolejąc najbardziej z powodu (tego) słowa, które powiedział, że już nie mają* oblicze jego oglądać. Odprowadzali zaś go do statku. [* Sens: będą.]


text:
Gdy zaś stało się, (że) wypłynąć my*, odciągnięci od nich, pojechawszy prosto przyszliśmy** ku Kos, (tego) zaś następnie*** ku Rodos i stamtąd ku Patarze. [* Składniej: "że wypłynęliśmy".][** Zamiast: przypłynęliśmy.][ *** Domyślnie: dnia. Składniej: "następnego zaś dnia".]


text:
Pokazawszy się zaś Cyprowi i pozostawiwszy go z lewej*, płynęliśmy ku Syrii. I zeszliśmy do Tyru, tam bowiem statek był wyładowującym** ładunek. [* Z domyślnym: strony, ręki.][ ** "był wyładowującym" -zamiast: "wyładowywał".]


text:
Odnalazłszy zaś uczniów, zatrzymaliśmy się tam dni siedem*, którzy Pawłowi mówili przez Ducha, (by) nie wchodzić** do Jerozolimy. [* ,,dni siedem" - rozciągłość w czasie.][ ** Składniej: "by nie wchodził".]


text:
Gdy zaś stało się, (że) my wypełnić* (te) dni, wyszedłszy szliśmy, (odprowadzali) nas wszyscy razem z kobietami i dziećmi aż na zewnątrz miasta. I położywszy kolana** na plaży, pomodliwszy się [* Składniej: "że wypełniliśmy".][** "położywszy kolana" - inaczej: uklęknąwszy.]


text:
pożegnaliśmy jedni drugich i weszliśmy na statek. Tamci zaś wrócili do swoich*.[* W oryginale liczba mnoga.]


text:
My zaś płynięcia dokonawszy z Tyru przyszliśmy do Ptolemaidy. I pozdrowiwszy braci, pozostaliśmy dzień jeden u nich.


text:
(Tego) zaś nazajutrz* wyszedłszy przyszliśmy do Cezarei. I wszedłszy do domu Filipa, głosiciela dobrej nowiny, będącego z siedmiu**, pozostaliśmy u niego. [* Z domyślnym: dnia.][ ** O diakonach, zob. 6.5.]


text:
Temu zaś były* córki cztery, dziewczyny** prorokujące. [* Składniej: "Ten miał".][** Lub tu lepiej: "dziewice".]


text:
(Ponieważ zatrzymywaliśmy się) zaś dni liczniejsze*, zszedł pewien z Judei prorok, imieniem Agabos, [* "dni liczniejsze" - w oryginale rozciągłość w czasie.]


text:
i przyszedłszy do nas i podniósłszy pas Pawła, związawszy swoje nogi i ręce, powiedział, "To* mówi Duch Święty: (Tego) męża. którego jest pas ten, tak zwiążą w Jeruzalem Judejczycy i wydadzą w ręce pogan". [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Gdy zaś usłyszeliśmy to*, prosiliśmy my i (ci) miejscowi, (by) nie wchodzić on** do Jeruzalem. [* W oryginale liczba mnoga.][ ** Składniej: "by on nie wchodził".]


text:
Wtedy odpowiedział Paweł, "Co czynicie, płacząc i krusząc me serce? Ja bowiem nie jedynie zostać związanym, ale i umrzeć w Jeruzalem gotowo mam* dla imienia Pana, Jezusa". [* "gotowo mam" - sens: jestem gotów.]


text:
Przyszli razem zaś i (z) uczniów* z Cezarei razem z nami, poprowadziwszy, u którego zostalibyśmy ugoszczeni**, (u) Mnazona pewnego, Cypryjczyka, dawnego*** ucznia. [* Z domyślnym: niektórzy.][ ** Składniej: "poprowadziwszy do tego, u którego mieliśmy zostać ugoszczeni".][*** Sens: pierwotnego, będącego od dawna.]


text:
(Tego) zaś przychodzącego* wchodził Paweł razem z nami do Jakuba. Wszyscy także przybyli starsi. [* Z domyślnym: dnia. Sens: następnego zaś dnia.]


text:
I pozdrowiwszy ich, wyjaśniał pojedynczo każde*, co** uczynił Bóg wśród pogan przez służbę jego. [* Z domyślnym: wydarzenie, fakt, dokonanie.][ ** W oryginale liczba mnoga.]


text:
(Ci) zaś usłyszawszy oddawali chwałę Bogu. Powiedzieli także mu: "Oglądasz, bracie, jak wielkie dziesiątki tysięcy* są wśród Judejczyków (z tych) (którzy uwierzyli), i wszyscy fanatykami Prawa są. [* "dziesiątki tysięcy" - określenie oznaczające wielką ilość.]


text:
Pouczeni zostali zaś o tobie, że odstępstwa nauczasz od Mojżesza (tych) u pogan wszystkich Judejczyków, mówiąc, by nie obrzezywać oni* dzieci i nie (według) zwyczajów postępować**. [* Składniej: "mówiąc, by nie obrzezywali".][** Składniej: "mówiąc, by oni nie postępowali".]


text:
To więc uczyń, co ci mówimy: «Są nam mężowie czterej*, ślub mający w sobie samych. [* Składniej: "Mamy czterech mężów".]


text:
Tych przyjąwszy, daj się uczynić nieskalanym razem z nimi i wyłóż* na nich, aby ogolili sobie głowę. I poznają wszyscy, że (o) czym** są pouczeni co do ciebie, niczym jest, ale idziesz w szeregu*** i sam, strzegąc Prawa. [* O wydatkach materialnych.][ ** W oryginale liczba mnoga.][ *** Metafora militarna, oznaczająca wierne przestrzeganie czegoś.]


text:
Co do zaś (tych), (którzy uwierzyli), pogan my wysłaliśmy, osądziwszy, (by) strzec się oni* (przed) ofiarowanym wizerunkom** i (przed) krwią, i (przed) uduszonym, i (przed) nierządem». [* Składniej: "by oni się strzegli".][** O pokarmach pochodzących z ofiar pogan.]


text:
Wtedy Paweł przyjąwszy (tych) mężów, następnego dnia razem z nimi dawszy się uczynić nieskalanym, wchodził do świątyni, oznajmiając wypełnienie dni uczynienia nieskalanym, aż do kiedy przyniesiona zostanie za jednego każdego* (z) nich ofiara. [* Składniej: "za każdego jednego".]


text:
Gdy zaś miały siedem dni spełniać się, (ci) z Azji Judejczycy oglądnąwszy go w świątyni, doprowadzali do zamieszania cały tłum i narzucili na niego ręce* [* "narzucili na niego ręce" - o pojmaniu, o fizycznej agresji.]


text:
krzycząc: "Mężowie Izraelici, pomagajcie. To jest człowiek, (ten) przeciw ludowi, i Prawu, i miejscu temu wszystkich wszędzie nauczający. Jeszcze i Hellenów wprowadził do świątyni i spospolitował święte miejsce to".


text:
Byli bowiem (widzącymi wcześniej) Trofima Efezjanina w mieście razem z nim, którego sądzili, że do świątyni wprowadził Paweł.


text:
Dało się poruszyć miasto całe i stało się zbiegowisko ludu. I chwyciwszy Pawła, ciągnęli go na zewnątrz świątyni. I zaraz zostały zakluczone podwoje.


text:
(Gdy szukali)* (by) go zabić, weszła pogłoska (do) tysiącznika kohorty, że całe doprowadzane jest do zamieszania Jeruzalem. [* Sens: gdy usiłowali.]


text:
Ten natychmiast przyjąwszy żołnierzy i setników, zbiegł do nich. Ci zaś zobaczywszy tysiącznika i żołnierzy, powstrzymali się bijący* Pawła. [* "powstrzymali się bijący" - sens: przestali bić.]


text:
Wtedy zbliżywszy się tysiącznik chwycił go i rozkazał, (by) zostać związany* kajdanami dwoma. I pytał się kim jest i co jest zrobiącym**. [* Składniej: "by został związany".] [** "jest zrobiącym" - zamiast: "zrobił".]


text:
Inni zaś inne coś* wykrzykiwali w tłumie. (Gdy) nie (mógł) zaś on poznać (tego) niezawodnego** z powodu zamętu. rozkazał, (by) być prowadzonym on*** do koszar. [* "Inni zaś inne coś" - sens: każdy zaś co innego.] [** "tego niezawodnego" - sens: niczego pewnego.] [*** "być prowadzonym on" - składniej: "by był prowadzony".]


text:
Gdy zaś stał się* przed stopniami, przypadło, (że) być niesionym on** przez żołnierzy z powodu gwałtu tłumu. [* Sens: znalazł się.] [** "być niesionym on" - składniej: "zdarzyło się, że był niesiony przez".]


text:
Mając być wprowadzonym do koszar, Paweł mówi tysiącznikowi: "Czy wolno mi powiedzieć coś do ciebie?" Ten zaś mówił: "Po grecku pojmujesz?


text:
Nie zatem ty jesteś Egipcjaninem, (tym, który) przed tymi dniami wzburzywszy* i wyprowadziwszy** na pustkowie cztery tysiące mężów (spośród) bandytów?" [* Składniej: "wzburzył".] [** Składniej: "wyprowadził".]


text:
Powiedział zaś Paweł: "Ja człowiekiem jestem judejskim Tarsyjczykiem (z) Cylicji, nie nieznacznego miasta obywatelem. Proszę zaś cię, pozwól mi powiedzieć do ludu".


text:
(Gdy pozwolił) zaś on, Paweł stanąwszy na stopniach, potrząsnął* ręką ludowi. (Gdy) wielkie zaś milczenie (stało się), przemówił hebrajską mową mówiąc: [* Inaczej: "skinął".]


text:
Usłyszawszy zaś, że hebrajską mową przemawia im, bardziej podali spokój*. I mówi - [* "podali spokój" - sens: uspokoili się.]


text:
"Ja jestem mężem judejskim, zrodzonym w Tarsie Cylicji, wykarmionym zaś w mieście tym, u nóg Gamaliela wychowanym na dokładności ojczystego Prawa, fanatykiem będąc Boga, tak jak wszyscy wy jesteście dzisiaj,


text:
który tę drogę* zacząłem prześladować aż do śmierci, wiążąc i wydając do strażnic mężów i kobiety, [* O chrześcijaństwie.]


text:
jak i arcykapłan świadczy mi i cała starszyzna, od których i listy przyjąwszy, do braci ku Damaszkowi szedłem, mając zamiar prowadzić i (tych) tam będących związanych do Jeruzalem, aby zostali ukarani*. [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Stało się zaś mi idącemu* i zbliżającemu się (do) Damaszku około południa, (że) nagle z nieba objąć blaskiem światło dość duże** około mnie. [* Lub: "jadącemu".] [** "objąć blaskiem światło dość duże" - składniej: "że objęło blaskiem światło dość duże".]


text:
Ja zaś odpowiedziałem: «Kim jesteś, Panie?» Powiedział do mnie: «Ja jestem Jezusem, Nazarejczykiem, którego ty prześladujesz»


text:
(Ci) zaś razem ze mną będący światło obejrzeli*, zaś głosu nie usłyszeli mówiącego*** mi. [* Sens: zobaczyli.] [** Imiesłów ten odnosi się nie do "głosu" lecz do osoby wydającej ten głos.]


text:
Powiedziałem zaś, «Co mam uczynić. Panie?» Zaś Pan powiedział do mnie: «Wstawszy idź do Damaszku i tam ci zostanie powiedziane o wszystkim*, co** jest uszykowane dla ciebie, (by) uczynić». [* W oryginale liczba mnoga: "wszystkich".] [** W oryginale liczba mnoga: "które".]


text:
Ponieważ zaś nie mogłem patrzeć od blasku światła owego, prowadzony za rękę przez będących razem ze mną przyszedłem do Damaszku.


text:
Ananiasz zaś pewien, mąż pobożny według Prawa, poświadczany przez wszystkich (tam) zamieszkujących Judejczyków,


text:
przyszedłszy do mnie i przystanąwszy, powiedział mi: «Szawle bracie, znowu zacznij widzieć». I ja tej godziny znowu zacząłem widzieć na niego.


text:
On zaś powiedział, «Bóg ojców naszych wcześniej zatrzymał rękami sobie* cię (byś poznał) wolę Jego, i (byś zobaczył) Sprawiedliwego**, i (byś usłyszał) głos z ust Jego, [* Sens tej metafory antropomorfizującej: przeznaczył sobie wcześniej.] [** O Chrystusie.]


text:
bo będziesz świadkiem Jemu względem wszystkich ludzi, których* zobaczyłeś** i usłyszałeś. [* Według sensu: tych rzeczy, które.] [** "zobaczyłeś" - w oryginale oznacza przyszły stan dokonany, wcześniejszy od stanu oznaczonego wyrażeniem "będziesz świadkiem".]


text:
I teraz dlaczego zwlekasz? Wstawszy zanurz się i obmyj z siebie grzechy twe, przywoławszy do siebie imię Jego».


text:
Stało się zaś mi, (gdy wróciłem) do Jeruzalem i (gdy modliłem się) ja w świątyni, (że) stać się ja* w uniesieniu [* "stać się ja" - składniej: "że stałem się ja".]


text:
i zobaczyć* Go mówiącego mi: «Pospiesz się i wyjdź w szybkości z Jeruzalem, dlatego że nie przyjmą (od) ciebie świadczenia o mnie». [* "ja (...) zobaczyć" - składniej: "że zobaczyłem".]


text:
I ja powiedziałem: «Panie, oni wiedzą, że ja byłem wtrącającym do strażnicy i bijącym* po synagogach** wierzących w Ciebie. [* "byłem wtrącającym do strażnicy i bijącym" - zamiast według norm klasycznych: "wtrącałem do strażnicy i biłem".] [** "po synagogach" - nie należy tego rozumieć jako "w synagogach", "synagogach" - bardziej etymologicznie: "miejscach zebrań".]


