# verses

text:
I gdy była wylewana krew Szczepana. świadka Twego, i sam byłem stojącym obok*, i zgadzającym się, i strzegącym szat zgładzających go». [* "byłem stojącym obok" - zamiast klasycznego: "stałem obok". Podobnie dalej: "zgadzałem się", "strzegłem".]


text:
Słuchali zaś go aż do tego słowa i podnieśli głos ich* mówiąc: "Usuwaj** z ziemi takiego, nie bowiem byłoby stosowne, (by) on żyć***". [* Sens: swój.] [** Sens: bij, zabijaj.] [*** "on żyć" - składniej: "by on żył".]


text:
rozkazał tysiącznik, (by) być wprowadzonym on* do koszar, powiedziawszy, (by) batogami być przesłuchiwanym on**, aby poznał***, przez jaki powód tak wykrzykują mu. [* "on" - o Pawle, "być wprowadzonym on" - składniej: "by był wprowadzony".] [** "być przesłuchiwanym on" (o Pawle) - składniej: "by był badany".] [*** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Gdy zaś rozciągnęli go dla batów, powiedział do stojącego setnika Paweł: "Czy człowieka Rzymianina i nie zasądzonego wolno wam batożyć?"


text:
Usłyszawszy zaś setnik, podszedłszy tysiącznikowi oznajmił mówiąc: "Co zamierzasz czynić? Bo człowiek ten Rzymianinem jest".


text:
Odpowiedział zaś tysiącznik: "Ja (za) wielki kapitał obywatelstwo to nabyłem". Zaś Paweł mówił, "Ja zaś i urodziłem się".


text:
Zaraz więc odstąpili od niego (ci) zamierzający go przesłuchiwać. I tysiącznik zaś zaczął się bać poznawszy, że Rzymianinem jest i że go był związawszy*. [* "był związawszy" - zamiast klasycznego "związał".]


text:
(Tego) zaś nazajutrz* postanawiając poznać (to) niezawodne**, (to) co jest oskarżane przez Judejczyków, rozwiązał go i rozkazał, (by) zejść się arcykapłani i cały sanhedryn***. I sprowadziwszy Pawła, postawił przed nimi. [* Z domyślnym: dnia.] [** O ewentualnym przedmiocie winy.] [*** "zejść się arcykapłani i cały sanhedryn" - składniej: "by zeszli się arcykapłani i cały sanhedryn".]


text:
Spojrzawszy wprost zaś Paweł, sanhedrynowi powiedział: "Mężowie bracia, ja całym sumieniem dobrym przeżyłem jak obywatel (dla) Boga aż do tego dnia".


text:
Wtedy Paweł do niego powiedział: "Bić cię zamierza Bóg, ściano pobielona. I ty siedzisz sądząc mię według Prawa, i przekraczając Prawo rozkazujesz, (by) ja być bity*?" [* "ja być bity" - składniej: "bym ja był bity".]


text:
Mówił Paweł: "Nie wiedziałem, bracia, że jest arcykapłanem. Jest napisane bowiem, że: «(O) przywódcy ludu twego nie powiesz źle»".


text:
Poznawszy zaś Paweł, że jedna część jest saduceuszów, zaś druga faryzeuszów, krzyczał w sanhedrynie: "Mężowie bracia, ja faryzeuszem jestem, synem faryzeuszów. Za nadzieję i powstanie martwych [ja] sądzony jestem".


text:
Saduceusze bowiem mówią, (że) nie być powstanie*, ani zwiastun, ani duch**, faryzeusze zaś przyznają jedne i drugie***. [* Z domyślnym: martwych.] [** "nie być powstanie, ani zwiastun, ani duch" - składniej: "że nie ma powstania, ani zwiastuna, ani ducha".] [*** Sens: to wszystko.]


text:
Stał się zaś wrzask wielki. I wstawszy niektórzy (z) uczonych w piśmie części faryzeuszów*, przepierali w walce mówiąc: "Niczego złego znajdujemy w człowieku tym. Jeśli zaś duch powiedział mu lub zwiastun". [* "części faryzeuszów" - sens: tej części sanhedrynu, którą tworzyli faryzeusze.]


text:
Wielka zaś (gdy stała się) zwada zacząwszy bać się tysiącznik, aby nie został rozszarpany Paweł przez nich, rozkazał (by) wojsko zszedłszy porwać* go ze środka ich, prowadzić także do koszar. [* "wojsko zszedłszy porwać" - składniej: "by wojsko zszedłszy porwało".]


text:
Zaś nadchodzącej nocy stanąwszy obok niego Pan, powiedział: "Wykazuj śmiałość, jak bowiem zaświadczałeś (te)* o mnie w Jeruzalem, tak ty trzeba i w Rzymie zaświadczyć**". [* Z domyślnym: słowa, nauki, itp.] [** "ty (...) zaświadczyć" - składniej: "byś ty zaświadczył".]


text:
(Gdy stał się) zaś dzień, uczyniwszy zbiorowisko Judejczycy, zaklęli siebie samych mówiąc, (że) ani zjeść, ani wypić*, aż do kiedy zabiją** Pawła. [* "ani zjeść, ani wypić" - wraz z domyślnym "oni". Składniej: "że ani nie zjedzą, ani nie wypiją".] [** W oryginale oznacza tu czynność pomyślaną.]


text:
Którzy podszedłszy do arcykapłanów i starszych powiedzieli: "Zaklęciem zaklęliśmy* siebie samych, (że) niczego skosztować**, aż do kiedy zabijemy Pawła. [* "Zaklęciem zaklęliśmy" - figura etymologica.] [** "skosztować" - składniej: "że niczego nie skosztujemy".]


text:
Teraz więc wy uczyńcie widzialnym tysiącznikowi razem z sanhedrynem, żeby sprowadził* go do was, jakby zamierzających rozpoznawać dokładniej (te)** co do niego. My zaś przed zbliżyć się on*** gotowi jesteśmy zgładzić go". [* W oryginale zdanie zamiarowe.] [** Z domyślnym: sprawy.] [*** "zbliżyć się on" - składniej: "przed jego zbliżeniem się". Sens: zanim do was dojdzie.]


text:
Przywoławszy do siebie zaś Paweł jednego (z) setników, mówił: "Młodzieńca tego odprowadź do tysiącznika, ma bowiem oznajmić coś jemu".


text:
Ten więc przyjąwszy go, poprowadził do tysiącznika i mówi: "Uwięziony Paweł przywoławszy do siebie mię, poprosił, (by) tego młodzieńca poprowadzić* do ciebie, mającego coś powiedzieć ci". [* Składniej: "bym poprowadził".]


text:
Chwyciwszy zaś rękę jego tysiącznik i wycofawszy się na oddzielne*, pytał się: "Co jest, które masz oznajmić mi?" [* "na oddzielne" - sens: na ubocze.]


text:
Powiedział zaś, że: "Judejczycy ułożyli się, (by), poprosić cię, żeby jutro Pawła sprowadziłbyś do sanhedrynu, ponieważ zamierzane jest* (by) coś dokładniej dowiadywać się o nim. [* "zamierzane jest" - tu oznacza czynność nie obiektywnie realną, lecz pozorowaną w przyszłości.]


text:
Ty więc nie ulegnij im, czekają w zasadzce bowiem (na) niego z nich mężowie liczniejsi (niż) czterdzieści, którzy zaklęli siebie samych, (że) ani zjeść, ani wypić*, aż do kiedy zgładzą** go. I teraz są gotowi, czekając na (tę) od ciebie obietnicę". [* "ani zjeść, ani wypić" - składniej: "że nie zjedzą ani wypiją".] [** W oryginale oznacza tu czynność pomyślaną.]


text:
Więc tysiącznik uwolnił młodzieńca, nakazawszy, (by) nikomu wygadać*, że to** uczyniłeś widzialnym*** względem mnie****. [* "wygadać" - z domyślnym "on" - składniej: "by nikomu nie wygadał".] [** W oryginale liczba mnoga.] [*** Sens: ujawniłeś.] [**** Sens: mi.]


text:
I przywoławszy do siebie dwóch [jakichś] (z) setników, powiedział: "Przygotujcie żołnierzy dwustu, żeby poszli* aż do Cezarei, i jeźdźców siedemdziesięciu, i włóczników dwustu, od trzeciej godziny nocy**. [* W oryginale coniunctivus a zdanie zamiarowe.] [** Według naszej rachuby czasu: po godzinie dwudziestej pierwszej.]


text:
Bydlęta także postawić przy, aby wsadziwszy Pawła dostarczyli bezpiecznie do Feliksa dowódcy*". [* O prokuratorze.]


text:
"Klaudiusz Lizjasz najlepszemu* dowódcy**, Feliksowi, radować się***. [* We frazeologii epistolograficznej przybrało znaczenie "najdostojniejszy".] [** O prokuratorze prowincji.] [*** Najczęstsza treść życzeń w formułach pozdrowienia na początku listu.]


text:
Męża tego, ujętego przez Judejczyków i mającego być zgładzonym przez nich, stanąwszy obok razem z wojskiem wyrwałem, dowiedziawszy się że Rzymianinem jest.


text:
Tego znalazłem (jako) oskarżanego* co do szukań** Prawa ich, żadne zaś godne śmierci lub więzów mającego*** oskarżenie****. [* Sens: że jest oskarżany.] [** Tu podano znaczenie etymologiczne, w rzeczywistości natomiast chodziło o kontrowersje prawne.] [*** Składniej: "że ma".] [**** "Tego znalazłem jako oskarżanego co do szukań Prawa ich, żadne zaś godne śmierci lub więzów mającego oskarżenie" - składniej: "znalazłem, że ten oskarżany jest co do szukań Prawa ich i nie ma (sens: nie jest obarczony) żadnego oskarżenia godnego śmierci lub więzów".]


text:
(Ponieważ oświadczona została) zaś mi zmowa, względem (tego) męża (że będzie), natychmiast posłałem do ciebie, nakazawszy i oskarżycielom mówić przeciw niemu przed tobą".


text:
Więc żołnierze według (tego) rozporządzonego im wziąwszy do góry* Pawła, poprowadzili poprzez noc** do Antipatris. [* Pawła posadzono na jakimś zwierzęciu jucznym, zob. 23.24.] [** "poprzez noc" - inaczej: "nocą".]


text:
(Tego) zaś nazajutrz* pozostawiwszy jeźdźców, (by) odchodzić razem z nim, wrócili do koszar. [* Z domyślnym: dnia.]


text:
Którzy wszedłszy do Cezarei i podawszy list dowódcy*, postawili przy i Pawła jemu. [* O rzadcy Judei.]


text:
Odczytawszy zaś i zacząwszy dopytywać się, z jakiej prowincji jest, i dowiedziawszy się, że z Cylicji:


text:
"Przesłucham cię, mówił, kiedy i oskarżyciele twoi przybędą*", rozkazawszy, (by) w pretorium Heroda być strzeżony on**. [* W oryginale oznacza tu czynność ewentualną.] [** być strzeżony on" - składniej: "by był strzeżony".]


text:
Po zaś pięciu dniach zszedł arcykapłan Ananiasz ze starszymi niektórymi i mówcą*, Tertullosem pewnym, którzy uczynili widzialnym** dowódcy*** co do Pawła. [* W tym czasie wyraz "mówca" przybrał już znaczenie prawnego przedstawiciela strony w sądzie, adwokata.] [** Sens: wyjaśnili, przedstawili.] [*** O rządcy Judei.]


text:
(Gdy został zawołany) zaś on, zaczął oskarżać Tertullos mówiąc: "Wielki pokój osiągnąwszy z powodu ciebie i wyprostowania* (gdy stawają się) ludowi temu z powodu twojej troski, [* Tu o wyprostowaniu spraw publicznych.]


text:
na wszelki sposób i wszędzie przyjmujemy, najlepszy* Feliksie, z całą wdzięcznością. [* W tytulaturze dworskiej przybrał ten przymiotnik znaczenie "najdostojniejszy".]


text:
Aby zaś nie przez więcej* ci przeszkadzałbym**, proszę, (by) usłyszeć ty*** nas zwięźle twoją życzliwością. [* "przez więcej" - sens: dłużej.] [** W oryginale zdanie zamiarowe.] [*** "usłyszeć ty" - składniej: "byś usłyszał".]


text:
Znalazłszy bowiem męża tego (jako) zarazę i poruszającego* rozruchy wszystkim Judejczykom, (tym) na zamieszkiwanej (ziemi), (jako) naczelnika** także (tego) Nazarejczyków stronnictwa***, [* "jako zarazę i poruszającego" - w oryginale określenia predykatywne po "Znalazłszy (...) męża". Składniej: "że jest zarazą i poruszającym", "poruszającego" - sens: wzbudzającego.] [** "jako naczelnika" - trzecie określenie predykatywne po "Znalazłszy (...) męża". Składniej: "że jest naczelnikiem".] [*** Możliwe też: "sekty".]


text:
od którego będziesz mógł sam, osądziwszy, o wszystkich tych* poznać, (o) które my oskarżamy go". [* Z domyślnym: sprawach, oskarżeniach.]


text:
Wspólnie dołożyli zaś i Judejczycy, zapewniając, (że) te* tak się mieć**. [* Z domyślnym: oskarżenia, sprawy.] [** "te (...) się mieć" - składniej: "że te tak się mają".]


text:
Zaczął odpowiadać Paweł, (gdy skinął) mu dowódca, (by) mówić: "Od wielu lat (że jesteś) ty* sędzią ludowi temu, wiedząc, z dobrą myślą (przed tymi) co do mnie samego bronię się. [* "że jesteś ty" - składniej: "że jesteś".]


text:
(Bo możesz) ty poznać, że nie liczniejsze są mi dni (niż) dwanaście, od którego* wstąpiłem, (aby pokłonić się)**, do Jeruzalem. [* Z domyślnym: dnia.] [** W oryginale oznacza zamiar.]


text:
I ani w świątyni (nie) znaleźli mię przeciw komuś wykładającego lub wystąpienie czyniącego* tłumu, ani w synagogach**, ani na mieście. [* "wykładającego", "czyniącego" - składniej: "że wykładam", "że czynię".] [** Bardziej etymologicznie: "miejscach zebrań".]


text:
Ani (nie) postawić przy* mogą tobie, co do których** teraz oskarżają mię. [* Należy połączyć z "tobie". Z domyślnym: świadków, dowody.] [** Z domyślnym: spraw, rzeczy.]


text:
Przyznaję zaś to ci, że według drogi, którą nazywają stronnictwem*, tak służę ojczystemu Bogu, wierząc wszystkim (tym) według Prawa i (tym) w Prorokach napisanym**, [* Może lepiej: "sektą".] [** Z domyślnym: naukom, nakazom.]


text:
nadzieję mając względem Boga, na którą* i sami ci czekają, (że) powstanie** mieć*** być**** sprawiedliwych i niesprawiedliwych. [* Dopełnieniowa funkcja tego zaimka wskazuje na to, że określana przezeń "nadzieja" ma znaczenie przedmiotowe.] [** O zmartwychwstaniu.] [*** "powstanie mieć" - składniej: "że powstanie ma" z następnym "być".] [**** Jest to dopełnienie do "mieć".]


text:
W tym i sam ćwiczę, (by) nie powodujące potknięcia* sumienie mieć względem Boga i ludzi poprzez wszystko**. [* Chodzi prawdopodobnie nie o poprawność, lecz o czystość sumienia.] [** Prawdopodobny sens: we wszystkim.]


text:
Przez lata zaś liczniejsze, jałmużny (aby czynić), do ludu mego przybywałem*, i ofiary**. [* Ściślej: "przybyłem", ale język polski w przeciwieństwie do języka greckiego nie stosuje form czasu dokonanego dla oznaczenia czynności wielokrotnej.] [** "ofiary" -jest to dopełnienie bliższe wraz z "jałmużny" przy "aby czynić".]


text:
Podczas których znaleźli mię (jako) uczynionego nieskalanym* w świątyni, nie z tłumem ani z zamętem. [* Składniej: "że jestem uczyniony nieskalanym".]


text:
Niektórzy zaś z Azji Judejczycy, którzy trzeba było przed tobą (by) być obecni i oskarżać*, jeśli coś mieliby przeciw mnie [* "którzy (...) być obecni i oskarżać" - składniej: "by byli obecni i oskarżali".]


text:
lub sami ci niech powiedzą, jaki znaleźli czyn niesprawiedliwy, (gdy stanąłem) ja przed sanhedrynem,


text:
czy za jeden ten głos*, którym wykrzyknąłem, wśród nich stojąc, że «za powstanie martwych ja sądzony jestem dzisiaj przed wami». [* Tu o całym zdaniu.]


text:
Odrzucił od siebie zaś ich Feliks, dokładniej znając (te) co do drogi*, powiedziawszy: "Kiedy Lizjasz tysiącznik zejdzie**, rozpoznam*** (te) co do was", [* O nauce chrześcijan.] [** W oryginale oznacza tu czynność hipotetyczną.] [*** Sens: zbadam.]


text:
rozporządziwszy setnikowi, (by) być strzeżony on*, (by) mieć** także ulżenie i (by) nikomu zabraniać*** (z) własnych jego usługiwać mu. [* O Pawle: "być strzeżony on" - składniej: "by on był strzeżony".] [** "on (...) mieć" - składniej: "by miał'".] [*** Sens bezosobowy: "by nie zabraniano".]


text:
Po zaś dniach jakichś przybywszy* Feliks razem z Druzyllą, swoją kobietą, będącą Judejką, wezwał Pawła i wysłuchał (od) niego o (tej) w Pomazańca Jezusa wierze. [* Możliwe znaczenie: "spotkawszy się".]


text:
(Kiedy wykładał) zaś on o sprawiedliwości, i wstrzemięźliwości, i sądzie, (tym) mającym nastąpić, napełniony bojaźnią stawszy się. Feliks odpowiedział: "Teraz (ponieważ ma się)*, idź, stosowną porę zaś otrzymawszy, przywołam do siebie cię". [* Prawdopodobny sens: ponieważ istnieje to, co obecne. Niektórzy tłumaczą: "na razie", "teraz".]


text:
Równocześnie i mając nadzieję, że pieniądze zostaną dane* jemu przez Pawła, dlatego i częściej go wzywając, mówił z nim. [* W oryginale liczba pojedyncza, gdyż według greckiej składni zgodności po podmiocie w liczbie mnogiej rodzaju nijakiego może następować orzeczenie w singularis.]


text:
Dwulecie zaś (gdy zostało wypełnione), otrzymał następcę Feliks: Porcjusza Festusa. Chcąc łaskę złożyć Judejczykom, Feliks pozostawił Pawła związanym.


text:
Festus więc wszedłszy (do) prowincji, po trzech dniach wstąpił* do Jerozolimy z Cezarei. [* Sens: udał się.]


text:
Uczynili widzialnym* mu arcykapłani i pierwsi (z) Judejczyków co do Pawła i prosili go, [* Sens: przedstawili.]


text:
żądając łaski u niego, żeby wezwał* go do Jeruzalem, zasadzkę czyniący, (by) zgładzić go po drodze. [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Więc Festus odpowiedział, (że) być strzeżony Paweł* w Cezarei, (że) on sam zaś zamierzać** w szybkości*** wychodzić****. [* "być strzeżony Paweł" - składniej: "ze jest strzeżony Paweł".] [** "on sam (...) zamierzać" - składniej: "ze on sam zamierza".] [*** Sens: wkrótce.] [**** Sens: odjechać, odejść.]


text:
"(Ci) więc wśród was", mówi, "mocni, wspólnie zszedłszy, jeśli coś jest w (tym) mężu nie na miejscu*, niech oskarżają go". [* Sens: występnego.]


text:
Przebywszy zaś wśród nich dni nie liczniejsze (niż) osiem lub dziesięć, zszedłszy do Cezarei, (tego) nazajutrz* zasiadłszy na - trybunie, rozkazał, - (by) Paweł zastać wprowadzony**. [* Z domyślnym: dnia.] [** "Paweł zostać wprowadzony" - składniej: "by Paweł został wprowadzony".]


text:
(Gdy przybył) zaś on stanęli wokół niego (ci) z Jerozolimy (którzy zeszli) Judejczycy, liczne i ciężkie oskarżenia znosząc, których nie byli silni pokazać*, [* Sens: udowodnić.]


text:
(gdyż) Paweł (bronił się), że: "Ani względem Prawa Judejczyków, ani względem świątyni, ani względem Cezara* coś zgrzeszyłem". [** Tu już nie jako imię własne, lecz jako tytuł cesarza rzymskiego.]


text:
Festus zaś chcąc Judejczykom łaskę złożyć, odpowiedziawszy Pawłowi powiedział: "Chcesz, do Jerozolimy wstąpiwszy, tam co do tych* zostać osądzonym przede mną?" [* Z domyślnym: zarzutów.]


text:
Powiedział zaś Paweł: "Przed trybuną Cezara* stojącym jestem**, gdzie ja trzeba być sądzonym***. Judejczykom żadnej (nie) uczyniłem niesprawiedliwości, jak i ty piękniej poznajesz. [* Tu już nie jako imię własne, lecz jako tytuł cesarza rzymskiego.] [** "stojącym jestem" - zamiast klasycznego: "stoję".] [*** "ja (...) być sądzonym" - składniej: "bym był sądzony".]


text:
Jeśli więc czynię niesprawiedliwość i godnego śmierci dokonałem coś, nie odwracam prośbą od siebie umrzeć*; jeśli zaś nic (nie) jest**, o które ci oskarżają mię, nikt mię (nie) może im darować. Cezara*** przywołuję sobie". [* Sens: wyroku śmierci.] [** "jeśli zaś nic jest" - sens: jeśli nieprawdą jest to.] [*** Tu już nie jako imię własne, lecz jako tytuł cesarza rzymskiego.]


text:
Wtedy Festus wspólnie omówiwszy z radą, odpowiedział: "Cezara* przywołałeś sobie, do Cezara* pójdziesz". [* Tu już nie jako imię własne, lecz jako tytuł cesarza rzymskiego.]


text:
Dni zaś (kiedy przeminęły) pewne, Agryppa, król, i Berenike przyszli* do Cezarei, pozdrowiwszy Festusa. [* Lepiej byłoby: przybyli.]


text:
Gdy zaś liczniejsze dni przebywali tam, Festus królowi wyłożył (te)* co do Pawła, mówiąc: "Mąż pewien jest pozostawiony przez Feliksa, uwięziony, [* Z domyślnym: sprawy.]


text:
co do którego, (gdy stałem się) ja w Jerozolimie, uczynili widzialnym* arcykapłani i starsi Judejczyków, żądając przeciw niemu zasądzenia. [* Sens: wyjaśnili, przedstawili.]


text:
Do których odpowiedziałem, że nie jest zwyczaj Rzymianom* darować jakiegoś człowieka zanim oskarżany naprzeciw oblicza miałby** oskarżycieli, miejsce także obrony otrzymałby*** co do oskarżenia. [* "jest zwyczaj Rzymianom" - składniej: "Rzymianie mają zwyczaj".]


text:
(Gdy zeszli się) więc [oni] tutaj, odrzucenie* żadne (nie) uczyniwszy sobie, (tego) następnie** usiadłszy na trybunie, rozkazałem, (by) zostać wprowadzony (ten) mąż***. [* O odroczeniu.][** Z domyślnym: dnia.] [*** "zostać wprowadzony ten mąż" - składniej: "by został wprowadzony ten mąż".]


text:
Około tego postawieni oskarżyciele żadne oskarżenie (nie) nieśli, których* ja domyślałem się jako niegodziwych. [* "których" - należy odnosić nie do "oskarżyciele", lecz do domyślnie "czynów".]


text:
Szukania* zaś jakieś co do własnej bogobojności mieli przeciw niemu i co do jakiegoś Jezusa umarłego, (o) którym zapewnia Paweł, (że) żyć**. [* "Szukania" - o sporach religijnych.] [** "o którym (...) że żyć" - składniej: "o którym zapewnia Paweł, że żyje".]


text:
Będąc w bezradności zaś ja (pod względem tego) około tych* poszukiwania**, mówiłem, czy postanowiłby*** iść do Jerozolimy i tam być sądzonym około tych*. [* Z domyślnym: oskarżeń.] [** "tego (...) poszukiwania" - o śledztwie.] [*** Sens: czy zechciałby.]


text:
Zaś Paweł (gdy przywołał sobie), (by) zostać strzeżonym on* do (tego) Czcigodnego rozpoznania**, rozkazałem, (by) być strzeżonym on***, aż do kiedy wyślę**** go do Cezara********". [* "zostać strzeżonym on" - składniej: "by strzeżono go".] [** "tego (...) rozpoznania" - o procesie sądowym.] [*** "być strzeżonym on" - składniej: "by go strzeżono".] [**** W oryginale oznacza czynność pomyślaną.] [**** Tu już nie jako imię własne, lecz jako tytuł cesarza rzymskiego.]


text:
(Tego) więc nazajutrz*, (gdy przyszedł) Agryppa i Berenike z wielką wystawnością, i (gdy weszli) do miejsca posłuchań razem z tysiącznikami i mężami, (tymi) na wyniesieniu** miasta, i (gdy rozkazał) Festus, został wprowadzony Paweł. [* Z domyślnym: dnia.] [** Metafora oznaczająca dostojników miasta.]


text:
I mówi Festus: "Agryppo, królu, i wszyscy będący obecni razem z nami mężowie, oglądacie tego, z powodu którego cała mnogość Judejczyków wpadła na mnie w Jerozolimie i tutaj, wołając, (że) nie trzeba on żyć* jeszcze. [* "on żyć" - składniej: "by on żył".]


text:
Ja zaś (nie) złapałem nic, (by) godne on śmierci dokonać*, sam zaś ten (ponieważ przywołał sobie) Czcigodnego**, osądziłem, (by) posyłać***. [* "on (...) dokonać" -sens: ja zaś nie odkryłem niczego takiego, za co on musiałby umrzeć.] [** Tytuł cesarza Rzymu.] [*** Z domyślnym: go.]


text:
O tym niezawodnego coś napisać panu* nie mam dlatego wyprowadziłem naprzód go przed was i najbardziej przed ciebie królu Agryppo, żeby, przesłuchanie (gdy odbędzie się), miałbym, co napisałbym. [* O cesarzu rzymskim.]


text:
Nierozumne bowiem mi wydaje się, (by) posyłając uwięzionego, nie i przeciw niemu oskarżenia oznaczyć".


text:
Agryppa zaś do Pawła mówił: "Pozwala się ci o tobie samym mówić". Wtedy Paweł, wyciągnąwszy rękę, bronił się:


text:
"Nad wszystkie*, o które jestem oskarżany przez Judejczyków, królu Agryppo, uznałem mnie samego (za) szczęśliwego, przed tobą mając dzisiaj bronić się, (bo) [* Z domyślnym: sprawy, oskarżenia.]


text:
najbardziej znawcą będąc ty wszystkich (tych) u Judejczyków zwyczajów i szukań*. Dlatego proszę wielkodusznie wysłuchać mię. [* Sens: sporów, interpretacji.]


text:
Więc sposób życia mój, [(ten)] od młodości, (ten) od początku (który stał się) w ludzie mym, w Jerozolimie znają wszyscy Judejczycy.


text:
wcześniej poznający mię z góry, jeśli chcieliby świadczyć, że według najdokładniejszego stronnictwa naszej religii zacząłem żyć (jako) faryzeusz.


text:
I teraz z powodu nadziei (na tę) względem ojców naszych obietnicę, (która się stała) od Boga, stanąłem sądzony,


text:
ku której dwunastoplemię* nasze, w napięciu** nocą i dniem służąc, ma nadzieję przyjść. Za tę nadzieję jestem oskarżany przez Judejczyków, królu. [* "dwunastoplemię" - tak dosłownie, a sens: dwanaście plemion Izraela.] [** Sens: czujnie, z uwagą, pilnie.]


text:
Ja więc uważałem mnie samego, (że) przeciw imieniu Jezusa Nazarejczyka (trzeba) wiele przeciwnych dokonać*. [* "wiele przeciwnych dokonać" - sens: zdecydowanie przeciwdziałać.]


text:
Co i uczyniłem w Jerozolimie. I wielu (z) świętych* ja w strażnicach zakluczyłem, (tę) od arcykapłanów władzę wziąwszy. (Gdy byli zgładzani) oni, przyniosłem przeciw kamyk**. [* O chrześcijanach.] [** "przyniosłem przeciw kamyk" - o głosowaniu na niekorzyść chrześcijan.]


text:
I po wszystkich synagogach* częstokroć karząc ich, czyniłem koniecznym**, (by) krzywdząco mówić***. Obficie także popadając w szał (przeciw) nim, prześladowałem aż i do (tych) z zewnątrz miast. [* Bardziej etymologicznie: "miejscach zebrań".] [** Lepiej: "zmuszałem".] [*** Inaczej: "bluźnić". Składniej: "by krzywdząco mówili".]


text:
W tych* idąc do Damaszku z władzą i pozwoleniem arcykapłanów, [* Prawdopodobnie: "w tych" (zamiarach).]


text:
(w) dnia środku na drodze zobaczyłem, królu, z nieba ponad jasność słońca (które oświetliło) mię światło i (tych) razem ze mną idących.


text:
(Gdy) wszyscy (upadliśmy) my na ziemię usłyszałem głos mówiący do mnie hebrajską mową: «Szawle, Szawle, dlaczego mię prześladujesz? Twarde ci przeciw kolcowi* wierzgać». [* O ostro zakończonej tyczce, służącej do popędzania wołów. Tu użycie metaforyczne.]


text:
Ja zaś powiedziałem: «Kim jesteś, Panie?» Zaś Pan powiedział: «Ja jestem Jezusem, którego ty prześladujesz.


text:
Ale wstań i stój na nogach twych. Na to bowiem dałem widzieć się tobie, (by) wcześniej zatrzymać rękoma* cię (jako) sługę i świadka (tych), które zobaczyłeś [mię], które także dam widzieć ci, [* Wyrażenie metaforyczne o przeznaczeniu dla siebie.]


text:
(by) otworzyć oczy ich, (by) zawrócić od ciemności ku światłu i (od) władzy szatana do Boga, (by) wziąć oni* uwolnienie (od) grzechów i dziedzictwo wśród uświęconych wiarą, (tą) względem mnie». [* "wziąć oni" - składnia ta wraz z wcześniejszymi bezokolicznikami "otworzyć", "zawrócić" oznacza po "wysyłam cię" zamierzony skutek.]


text:
ale (tym) w Damaszku najpierw i Jerozolimie, (po) całej krainie* Judei i poganom oznajmiałem, (by) zmieniać myślenie** i zawracać*** do Boga, godne (tej) zmiany myślenia**** czyny sprawiając. [* "całej krainie" - w oryginale rozciągłość w przestrzeni.] [** W N.T. termin techniczny: "nawracać się".] [*** "zmieniać myślenie i zawracać" - w oryginale zamierzony skutek po "oznajmiłem".] [**** W N.T. termin techniczny: "nawrócenie".]


text:
Ze względu na te*, mnie Judejczycy ująwszy dla siebie, [będącego] w świątyni, próbowali wziąć w swoje ręce**. [* Z domyślnym: rzeczy, polecenia, cele.] [** Sens: skazać na śmierć, zabić.]


text:
Opiekę więc osiągnąwszy, (tę) od Boga, aż do dnia tego, stanąłem świadcząc małemu i wielkiemu, nic poza (nie) mówiąc (tymi, o) których prorocy powiedzieli, (że) (mają) stać się, i Mojżesz,


text:
że podległy cierpieniom Pomazaniec*, że (jako) pierwszy z powstania martwych światło ma zwiastować ludowi i poganom ". [* Elipsie uległo tu "jest".]


text:
Tak zaś on (gdy bronił się) Festus wielkim głosem mówi: "Szalejesz, Pawle. Wielka cię uczoność* ku szaleństwu obraca". [* Najdosłowniej: "litery", ale takie pluralis przybiera znaczenie "uczoność".]


text:
Wie bowiem o tych* król, do którego i mówiąc otwarcie mówię. (Że) ukrywać się bowiem (przed) nim [coś] (z) tych**, nie jestem przekonany nic***, nie bowiem jest w kącie dokonane to. [* Z domyślnym: sprawach.] [** Z domyślnym: spraw.] [*** "Że ukrywać się bowiem przed nim coś z tych, nie jestem przekonany nic" - sens: jestem pewny, że nic z tych rzeczy nie jest dla niego tajne.]


text:
Zaś Agryppa do Pawła: "W małym* mię przekonujesz**, (że) chrześcijaninem uczynić***". [* Prawdopodobnie z domyślnym: czasie. Sens: wkrótce. Jest jednak możliwe, że chodzi tu o znaczenie przysłówkowe: "lekko".] [** Tu praesens ma sens, jeśli zamiast "W małym" przyjmiemy znaczenie "lekko". W przeciwnym wypadku należy tu widzieć sens futuryczny.] [*** "chrześcijaninem uczynić" z domyślnym "ty". Składniej: "że uczyniłeś (mię) chrześcijaninem".]


text:
Zaś Paweł: "Modliłbym się (do) Boga. (by) i w małym, i w wielkim* nie jedynie ty, ale i wszyscy słuchający mię dzisiaj stać się takimi**, jakim i ja jestem, z wyjątkiem więzów tych". [* "i w małym, i w wielkim" - sens: w krótkim i długim czasie; lub: łatwo i trudno.] [** "wszyscy słuchający (...) stać się takimi" - składniej: "by wszyscy słuchający mię dzisiaj stali się takimi".]


text:
I wycofawszy się mówili do jedni drugich, mówiąc, że: "Nic śmierci lub więzów godne [coś] (nie) dokonywa człowiek ten".


text:
Agryppa zaś Festusowi mówił: "Być uwolnionym mógł człowiek ten, gdyby nie przywołał sobie Cezara*". [* Tytuł władcy Rzymu.]


text:
Gdy zaś zostało osądzone, (by) odpływać my* do Italii, przekazali Pawła i niektórych innych więźniów setnikowi, imieniem Juliusz, (z) kohorty Czcigodnej**. [* "odpływać my" po "zostało osądzone",- w oryginale oznacza zamierzony skutek.] [** Inaczej: "Cesarskiej" lub "Imperatorskiej".]


text:
Wszedłszy zaś (na) statek adramyteński*, zamierzający płynąć do (tych) naprzeciw Azji** miejsc, wypłynęliśmy. (Był) razem z nami Arystarch Macedończyk, Tesalonejczyk. [* To jest pochodzący z miasta Adramyttium (wybrzeże Myzji).] [** O Azji Mniejszej.]


text:
Drugiego* wpłynęliśmy do Sydonu. Uprzejmie** Juliusz (z) Pawłem obszedłszy się, pozwolił do przyjaciół poszedłszy zadbanie osiągnąć. [* Z domyślnym: dnia.] [** Najdosłowniej: "w sposób miłujący człowieka".]


text:
I stamtąd wypłynąwszy, podpłynęliśmy pod Cypr z powodu (tego), (że) wiatry być przeciwne*. [* wiatry być przeciwne" - w oryginale traktowane jak jedno pojęcie.]


text:
W dość licznych zaś dniach powoli płynąc i z trudem stawszy się naprzeciw Knidos, nie (ponieważ dozwalał)* nam wiatr, podpłynęliśmy pod Kretę naprzeciw Salmony. [* "nie ponieważ dozwalał" - składniej: "ponieważ nie dozwalał".]


text:
Z trudem żeglując wzdłuż niej, przyszliśmy do miejsca pewnego, nazywanego "Piękne Przystanie", którego blisko miasto było Lasaia.


text:
Dość duży zaś czas (gdy przeminął) i (gdy było) już zawodne* płynięcie z powodu (tego) (że) i poszczenie** już przejść***, namawiał Paweł, [* Inaczej: "niebezpieczne".] [** Post ten Żydzi obchodzili we wrześniu, a od września do marca z powodu częstych sztormów nie żeglowano.] [*** "poszczenie (...) przejść" - w oryginale jedno pojęcie.]


text:
mówiąc im: "Mężowie, oglądam*, że z obrazą i wielką stratą nie jedynie ładunku i statku, ale i dusz** naszych zamierzać być płynięcie***". [* Sens: myślę.] [** Sens: życia.] [*** "zamierzać (...) płynięcie" - składniej: "że będzie płynięcie".]


text:
Niedogodną zaś przystań (ponieważ była) do zimowania, większość położyła postanowienie*, (by) wypłynąć stamtąd, że jakoś będą mogli, przyszedłszy do Feniksu, przezimować, przystani Krety, patrzącej** na południowy zachód i na północny zachód. [* "położyła postanowienie" - sens: postanowiła, opowiedziała się za.] [** Sens: zwróconej.]


text:
(Gdy lekko zawiał) zaś wiatr południowy, (uważając)* postanowienia (aby) trzymać się silnie**, podniósłszy*** bliżej**** żeglowali wzdłuż Krety. [* W oryginale czynność przeszła dokonana.] [** Składniej: "uznawszy, że trzeba trzymać się silnie postanowienia".] [*** O wyjściu z przystani.] [**** Przysłówek ten oznacza, że żeglowali, trzymając się blisko lądu.]


text:
Po nie wielkim* zaś rzucił się z niej** wiatr huraganowy***, nazywany Eurakilonem****. [* Sens: wkrótce.] [** To znaczy: z Krety, od strony Krety.] [*** Lub: "tyfonowy" - Tyfon, mitologiczny potwór, syn Ziemi i Tartara.] [**** Był to wiatr północno-wschodni.]


text:
(Gdy wspólnie porwany został) zaś statek i nie (mógł) stawiać czoła wiatrowi, oddawszy się* byliśmy niesieni. [* O zdaniu się na działanie huraganu.]


text:
(Pod) wysepkę zaś pewną podbiegłszy, nazywaną Kauda, okazaliśmy siłę*, (by) z trudem panującymi stać się** (nad) łodzią***, [* Sens: dołożyliśmy wszystkich sił.] [** "panującymi stać się" sens: mieć we władaniu.] [*** O łodzi ratunkowej.]


text:
którą podniósłszy, pomaganiami* posługiwano się, podpasując statek. Bojąc się także, aby nie na Syrtę wypadli**, zsunąwszy naczynie***, tak byli niesieni. [* Prawdopodobnie termin techniczny, oznaczający jakiś sprzęt ubezpieczający.] [** W oryginale zdanie zamiarowe.] [*** O pewnego rodzaju pływającej kotwicy.]


text:
Gwałtownie zaś (gdy gnani byliśmy przez wichurę) my, (tego) następnie* wyrzucenie czynili sobie**. [* Z domyślnym: dnia. Sens: następnego dnia.] [** "wyrzucenie czynili sobie" - o wyrzuceniu ładunku za burtę.]


text:
I trzeciego* własnoręczni** sprzęt statku rzucili. [* Z domyślnym: dnia.] [** W oryginale jest to przymiotnik w użyciu predykatywnym. Sens: własnoręcznie.]


text:
Ani (nie) zaś słońce, ani (nie) gwiazdy (gdy pokazywały się)* przez liczniejsze dni, wichura także nie mała (gdy leżała na)**, w końcu zdejmowana była nadzieja cała, (by) zbawiać się*** my. [* Sens: gdy nie pokazywały się.] [** Sens: trwała, szalała.] [*** Sens: odjęta im była nadzieja, że ocaleją.]


text:
Wielki post* (gdy był), wtedy postawiony Paweł w środku nich powiedział: "Trzeba było, o mężowie, (by) posłuchawszy władzy** mej nie wypływać z Krety, uniknąć także obrazy tej i straty. [* O niemożliwości przyjmowania pokarmu z powodu choroby morskiej. Zob. Dz 27.33.] [** Sens: posłuchawszy rady, podporządkowawszy się.]


text:
I teraz namawiam was, (by) być dobrej myśli, odrzucenie bowiem duszy żadne będzie* od was oprócz statku. [* "odrzucenie bowiem duszy żadne będzie" - o utracie życia.]


text:
Stanął przy bowiem mnie tej nocy Boga, którego jestem [ja], któremu i służę, zwiastun*, [* Inaczej: "anioł", "zwiastun" - połączyć z "Boga".]


text:
mówiąc: «Nie bój się, Pawle. (Przy) Cezarze* ty trzeba stanąć**. I oto darował ci Bóg wszystkich płynących z tobą». [* Tytuł władcy Rzymu.] [** "ty (...) stanąć" - składniej: "trzeba, byś stanął".]


text:
Dlatego bądźcie dobrej myśli, mężowie, wierzę bowiem Bogu, że tak będzie, według którego sposobu jest powiedziane mi.


text:
Gdy zaś czternasta noc stała się, (kiedy przenoszeni byliśmy) my przez Adriatyk, w środku nocy domyślali się marynarze, (że) zbliżać się jakaś (do) nich kraina*. [* "zbliżać się jakaś (...) kraina" - składniej: "że zbliża się do nich jakaś kraina".]


text:
I spuściwszy sondę znaleźli sążni dwadzieścia*. Krótko zaś oddaliwszy się i znowu spuściwszy sondę znaleźli sążni piętnaście**. [* To jest około 37 m.] [** To jest około 28 m.]


text:
Bojąc się, aby nie gdzieś na skaliste miejsca wypadlibyśmy, z rufy rzuciwszy kotwice cztery, modlili się, (by) dzień stać się.


text:
Zaś (gdy) marynarze (szukali), (by) uciec ze statku, i (gdy zsunęli) łódź do morza, pod pozorem jakby od dzioba kotwice zamierzając klarować.


text:
powiedział Paweł setnikowi i żołnierzom: "Jeśli nie ci pozostaną* na statku, wy zostać zbawieni** nie możecie". [* "Jeśli nie ci pozostaną" - składniej: "Jeśli ci nie pozostaną".] [** Sens: ocaleć.]


text:
Wtedy odcięli żołnierze liny łodzi i pozwolili, (by) ona wypaść*. [* "ona wypaść" - składniej: "by ona wypadła".]


text:
Aż do zaś kiedy dzień miał stawać się, zachęcał Paweł wszystkich, (by) przyjąć pokarm, mówiąc: "Czternasty dzisiaj dzień oczekując poszczący dokańczacie, niczego wziąwszy*. [* Sens: nie przyjąwszy pokarmu.]


text:
Dlatego zachęcam was, (by) przyjąć pokarm, to bowiem ku waszemu zbawieniu jest. Nikogo bowiem (z) was włos z głowy (nie) będzie zgubiony".


text:
Powiedziawszy zaś to* i wziąwszy chleb, podziękował Bogu przed wszystkimi i połamawszy zaczął jeść. [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Gdy zaś dzień stał się, (tej) ziemi nie poznawali, zatokę zaś jakąś oglądali, mającą plażę, ku której planowali, jeśli mogliby, wypchnąć statek.


text:
I kotwice zdjąwszy*, pozostawiali w morze, równocześnie zwolniwszy rzemienie wioseł sterowych i podniósłszy żagiel na mniejszym maszcie, dmącym** napełniali ku plaży. [* Sens: odwiązawszy, odciąwszy od statku.] [** Z domyślnym: wiatrem.]


text:
Wpadłszy zaś na miejsce znajdujące się między dwoma prądami morskimi, wpędzili okręt. I dziób oparłszy się trwał niezachwiany, zaś rufa była łamana przez gwałt [fal].


text:
Zaś żołnierzy postanowienie stało się, aby więźniów zabili*, aby nie jakiś wypłynąwszy umknął*. [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Zaś setnik chcąc dostawić bezpiecznie Pawła, powstrzymał ich (od tej) decyzji. Rozkazał także, (by) mogący pływać odrzuciwszy* pierwsi do ziemi wychodzić** [* Możliwe także: "rzuciwszy się" (do wody).] [** "mogący (...) odrzuciwszy pierwsi (...) wychodzić" - składniej: "by mogący pływać pierwsi odrzucili i do ziemi wychodzili".]


text:
i pozostali*: ci na deskach, ci zaś na jakichś (tych) ze statku. I tak stało się, (że) wszyscy zostać dostawieni bezpiecznie** do ziemi. [* "i pozostali" - sens: potem pozostali.] [** "wszyscy zostać dostawieni bezpiecznie" - w oryginale oznacza skutek po "stało się".]


text:
I zostawszy dostawieni bezpiecznie* wtedy poznaliśmy, że Melitą wyspa jest nazywana. [* Możliwe także znaczenie: "uratowawszy się".]


text:
Barbarzyńcy podawali nie spotykaną* uprzejmość** nam, zapaliwszy bowiem ognisko, wzięli wszystkich nas z powodu deszczu, (który nadciągnął), i z powodu zimna. [* Znaczenie bierne, choć w oryginale występuje forma czynna.] [** "podawali niespotykaną uprzejmość" - składniej: "okazywali niespotykaną uprzejmość".]


text:
(Gdy zebrał) zaś Paweł chrustu pewną mnogość i (gdy nałożył) na ognisko, żmija z gorąca wyszedłszy uczepiła się ręki jego.


text:
Gdy zaś zobaczyli barbarzyńcy uwieszone zwierzę z ręki jego do jedni drugich mówili: "Całkowicie zabójcą jest człowiek ten, którego dostawionego bezpiecznie* z morza sprawiedliwość** żyć nie pozwoliła". [* Lub: "ocalałego".] [** Być może chodzi tu o Dike jako personifikację sprawiedliwości.]


text:
Ci zaś oczekiwali, (że) on zamierzać* puchnąć lub upadać nieoczekiwanie martwym. Przez wiele** zaś oni (gdy oczekiwali) i (gdy oglądali), (że) nic nie na miejscu na niego (nie) stawszy się, zmieniwszy się mówili, (że) on być bogiem***. [* "on zamierzać" - składniej: "oczekiwali, że on spuchnie".] [** Sens: długo.] [*** "on być bogiem" - składniej: "że on jest bogiem".]


text:
W zaś (tych)* około miejsca owego były tereny pierwszemu** (tej) wyspy imieniem Publiusz, który przyjąwszy nas, trzy dni*** życzliwie ugościł. [* Domyślnie: terenach, okolicach.] [** "były tereny pierwszemu" - składniej: "pierwszy miał tereny".] [*** "trzy dni" - w oryginale rozciągłość w czasie.]


text:
Stało się zaś, (że) ojciec Publiusza, gorączkami i biegunką obejmowany, leżeć*. Do tego Paweł wszedłszy i pomodliwszy się, nałożywszy ręce (na) niego, uleczył go. [* "ojciec (...), obejmowany, leżeć" - składnia ta oznacza tutaj skutek. Składniej: "że ojciec Publiusza, gorączkami i biegunką obejmowany, leżał".]


text:
To zaś (gdy się stało) i pozostali, (ci) na wyspie mający bezsiły*, podchodzili i byli uzdrawiani. [* Sens: słabości, choroby.]


text:
Ci i licznymi szacunkami okazali szacunek* nam, i wypływającym nałożyli (tych)** ku potrzebom. [* "szacunkami okazali szacunek" - w oryginale figura etymologica.] [** Z domyślnym: rzeczy.]


text:
Po zaś trzech miesiącach wypłynęliśmy na statku, (który przezimował) na (tej) wyspie, aleksandryjskim, oznaczającym się Dioskurami.


text:
I wpłynąwszy do Syrakuz, zatrzymaliśmy się dni trzy*. [* "dni trzy" - w oryginale rozciągłość w czasie.]


text:
Skąd zdjąwszy przyszliśmy* do Regium. I po jednym dniu, (gdy nastał) wiatr południowy, na drugi dzień przyszliśmy do Puteoli. [* Sens: przybyliśmy.]


text:
Gdzie znalazłszy braci*, zostaliśmy zaproszeni przed nich, (by) zatrzymać się dni siedem**. I tak do Rzymu przyszliśmy. [* O współwyznawcach.] [** "dni siedem" - w oryginale rozciągłość w czasie.]


text:
I stamtąd bracia* usłyszawszy (o tych)** co do nas, przyszli na spotkanie nas aż do Appiusza Forum i Trzech Gospod. Tych zobaczywszy Paweł, podziękowawszy Bogu, nabrał śmiałości. [* O współwyznawcach.] [** Z domyślnym: sprawach.]


text:
Gdy zaś weszliśmy do Rzymu, zostało pozwolone Pawłowi pozostawać u siebie samego razem ze strzegącym go żołnierzem.


text:
Stało się zaś po dniach trzech, (że) zwołać do siebie on* będących Judejczyków pierwszymi**. (Gdy zeszli się) zaś oni, mówił do nich: "Ja, mężowie bracia, nic przeciwnego (nie) uczyniwszy ludowi lub zwyczajom ojczystym, (jako) więziony z Jerozolimy zostałem wydany w ręce Rzymian, [* "zwołać do siebie on" składniej: "że on zwołał do siebie".] [** "będących Judejczyków pierwszymi" układ logiczny: "będących pierwszymi Judejczyków". Sens: będących pierwszymi nad Judejczykami.]


text:
którzy osądziwszy mię, postanawiali uwolnić dla (tego), (że) żaden powód śmierci (nie) być we mnie*. [* "żaden powód śmierci (nie) być we mnie" - w oryginale traktowane jest jako jedno pojęcie, składniej: "dlatego, że nie było we mnie żadnego powodu śmierci".]


text:
(Gdy mówili przeciwko) zaś Judejczycy, zostałem postawiony w konieczności, (by) przywołać sobie* Cezara**, nie jako lud mój mając coś (by) oskarżać***. [* W oryginale zamierzony skutek. O odwołaniu się do cesarza Rzymu.] [** Tytuł cesarza imperium rzymskiego.] [*** "nie jako lud mój mając coś by oskarżać'" - składniej: "nie jako mając coś (takiego), by oskarżać mój lud".]


text:
Dla tego więc powodu poprosiłem was, (by) zobaczyć i powiedzieć do*, ze względu na bowiem nadzieję Izraela kajdany te mam na sobie". [* Z domyślnym: was.]


text:
Ci zaś do niego powiedzieli: "My ani pismo o tobie (nie) otrzymaliśmy z Judei, ani przybywszy jakiś (z) braci (nie) oznajmił lub powiedział coś o tobie niegodziwego.


text:
Uznajemy za godne zaś od ciebie usłyszeć, co* myślisz. O bowiem stronnictwie tym znajome nam jest, że wszędzie jest mówione przeciwko". [* W oryginale liczba mnoga.]


text:
Wyznaczywszy zaś mu dzień, przyszli do niego w gościnę liczniejsi, którym wykładał zaświadczając (o) królestwie Boga, przekonując także ich co do Jezusa z Prawa Mojżesza i (z) proroków od rano aż do wieczoru.


text:
Niezgodni* zaś będąc względem jedni drugich oddalali się, (gdy powiedział) Paweł słowo jedno, że: "Pięknie Duch Święty powiedział przez Izajasza proroka do ojców waszych, [* Jest to metafora. Dosłownie: "niewspółbrzmiący".]


text:
mówiąc: «Pójdź do ludu tego i powiedz: Słuchaniem słuchać będziecie i nie zrozumiecie, i patrząc patrzeć będziecie i nie zobaczycie.


text:
Zgrubiało bowiem serce ludu tego, i uszami ciężko usłyszeli i oczy ich* zamknęli żeby kiedyś nie zobaczyli** oczami, i uszami (nie) usłyszeli**, i sercem (nie) zrozumieli** i (nie) zawrócili**, i (nie) uleczyłbym ich». [* Sens: swoje.] [** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Pozostał zaś dwulecie całe* we własnym wynajmie** i przyjmował wszystkich wchodzących do niego, [* "dwulecie całe"- w oryginale rozciągłość w czasie.] [** Prawdopodobnie o mieszkaniu i utrzymaniu.]


text:
ogłaszając królestwo Boga i nauczając (tych) o Panu, Jezusie Pomazańcu, z całą otwartością bez zabraniania.


text:
Paweł, niewolnik Pomazańca* Jezusa, powołany wysłannik**, oddzielony do dobrej nowiny Boga, [* W niniejszym przekładzie, tu i dalej w tekście, podaje się znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne "Chrystus".] [** W formie spolszczonej "apostoł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
o Synu Jego, (który stał się)* z nasienia** Dawida co do ciała, [* Jeśli imiesłów grecki przekładany jest na zdanie względne lub okolicznikowe, sygnalizują to tu i w następnych księgach nawiasy.] [** Sens: potomstwa.]


text:
ustalonym Synu Boga w mocy według Ducha uświęcenia dzięki powstaniu martwych*, Jezusie Pomazańcu, Panu naszym, [* Nie znaczy to jednak, że zmartwychwstanie zadecydowało o tym, że Chrystus jest Synem Bożym. Zmartwychwstanie ujawniło w całej pełni, kim Jezus był od początku: naturalnym Synem Bożym.]


text:
poprzez którego otrzymaliśmy łaskę i wysłannictwo ku posłuszeństwu wiary wśród wszystkich pogan względem imienia Jego.


text:
wszystkim będącym w Rzymie* umiłowanym Boga** powołanym świętym: łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana, Jezusa Pomazańca. [* Niektóre rękopisy nie mają słów "w Rzymie".] [** Inne lekcje zamiast "umiłowanym Boga": "w miłości Boga"; bez słów "umiłowanym Boga".]


text:
Najpierw dziękuję Bogu memu poprzez Jezusa Pomazańca za wszystkich was, że wiara wasza jest zwiastowana na całym świecie.


text:
Świadkiem bowiem mym jest Bóg, któremu służę w duchu mym przez dobrą nowinę Syna Jego, jak nieustannie wspomnienie (o) was czynię sobie


text:
każdej chwili przy modlitwach mych, prosząc, czy jakoś już kiedykolwiek dobrze powiedzie się mi w woli Boga, (by) przyjść do was.


text:
to zaś jest, (by) zostać razem zachęceni wśród was przez (tę) wśród jedni drugich wiarę waszą i moją.


text:
Nie chcę* zaś, (by) wy nie wiedzieć**, bracia, że wielekroć postanowiłem sobie przyjść do was, i zostałem powstrzymany aż do dotychczas, aby jakiś owoc powziąłbym i wśród was, jak i wśród pozostałych ludów. [* Inne lekcje zamiast "Nie chcę"; "nie spodziewam się"; "nie chcemy".] [** "wy nie wiedzieć" - składniej: "żebyście nie wiedzieli".]


text:
tak (to) we mnie ochocze, (by) i wam w Rzymie* ogłosić dobrą nowinę. [* Niektóre rękopisy nie mają słów "w Rzymie".]


text:
Nie bowiem wstydzę się z powodu dobrej nowiny, mocą bowiem Boga jest ku zbawieniu każdemu wierzącemu, Judejczykowi najpierw i Hellenowi;


text:
usprawiedliwienie bowiem Boga w niej jest objawiane z wiary ku wierze, jak jest napisane: Zaś sprawiedliwy z wiary żyć będzie.


text:
Jest objawiany bowiem gniew Boga z nieba przeciwko każdej bezbożności i niesprawiedliwości ludzi, (tych) prawdę w niesprawiedliwości zatrzymujących,


text:
Bo niewidzialne Jego, od stworzenia świata w czynach* zauważane, są oglądane: wieczna Jego moc i boskość, ku być oni niemożliwi do obronienia; [* Możliwe też: "dzięki czynom"; "w czynach" - tu o wytworach czynu.]


text:
dlatego że poznawszy Boga nie jako Bogu oddali chwałę lub podziękowali, ale stali się czczymi w rozważaniach ich* i zostało pogrążone w ciemności nierozumne ich serce. [* Sens: swych.]


text:
Zapewniając*, (że) być mądrzy**, dali się uczynić głupimi, [* Sens: Chociaż zapewniają.] [** "być mądrzy" - składniej: "że są mądrzy".]


text:
i zmienili chwałę niezniszczalnego Boga na upodobnienie* obrazu (do) zniszczalnego człowieka, i fruwających, i czworonogów, i pełzających. [* Sens przedmiotowy: to, co jest upodobnione.]


text:
Dlatego wydał ich Bóg przez pożądania serc ich na nieczystość, (by) doznawać braku szacunku ciała* ich przez nich, [* "doznawać braku szacunku ciała" - składniej: "by ciała ich doznawały braku szacunku". Możliwy inny przekład: "doznawania braku szacunku przez ciała ich".]


text:
którzy zamienili prawdę Boga na kłamstwo, i zaczęli czcić i zaczęli służyć stworzeniu wbrew (Temu), (który stworzył), który jest wysławiony na wieki. Amen.


text:
Przez to wydał ich Bóg na namiętności braku szacunku; bo żeńskie ich zamieniły zgodne z naturą użycie na (to) wbrew naturze,


text:
podobnie i męskie, odrzuciwszy zgodne z naturą użycie żeńskiego, dali się zapalić przez sięgnięcie ich ku jedni drugim, męskie w męskich (tę) niedostojność sprawiając i zapłatę, którą trzeba, (za to) błąkanie się ich na sobie samych odbierając.


text:
I tak jak nie zaaprobowali, (by) Boga mieć w uznaniu, wydał ich Bóg ku niezdatnej myśli, (by) czynić nie będące stosownym,


text:
(jako) wypełnionych każdą niesprawiedliwością, niegodziwością, zachłannością, złością*, (jako) napełnionych zawiścią, zabójstwem, sporem, podstępem, złośliwością, obmówców, [* Inne lekcje zamiast "niegodziwością, zachłannością, złością": "niegodziwością, złością, zachłannością"; "złością, niegodziwością, zachłannością"; "złością, nierządem, zachłannością"; "nierządem, niegodziwością, zachłannością, złością"; "niegodziwością, nierządem, zachłannością, złością"; "i nierządem, zachłannością, złością"; "zachłannością, złością".]


text:
(jako) szkalujących, nienawidzących Boga, obrażających*, hardych, samochwalców, wynalazców (rzeczy) złych, rodzicom nieuległych, [* Możliwe: "zuchwalców".]


text:
którzy przepis Boga poznawszy, że takie* sprawiający godni śmierci są, nie jedynie je czynią, ale i zgadzają się ze sprawiającymi. [* Chodzi o wady wymienione w wierszach 29-31.]


text:
Dlatego niemożliwy do obronienia jesteś, o człowieku każdy sądzący; w czym bowiem sądzisz drugiego, ciebie samego zasądzasz, bo te same* sprawiasz sądząc. [* Chodzi o wady wymienione w wierszach 29-31.]


text:
Wiemy zaś*, że sąd Boga jest według prawdy na takie** sprawiających. [* Inne lekcje: "bowiem"; bez "zaś".] [** Chodzi o wady wymienione w wierszach 29-31.]


text:
Liczysz zaś (na) to, o człowieku sądzący takie* sprawiających i czyniący te same, że ty wymkniesz się z sądu Boga? [* Chodzi o wady wymienione w wierszach 29-31.]


text:
Lub bogactwo łagodności Jego, i powściągliwość*, i wielkoduszność lekceważysz, nie wiedząc, że łagodność Boga do zmiany myślenia** cię prowadzi? [* Sens: cierpliwość.] [** W N.T. termin techniczny "nawrócenie".]


text:
Według zaś twardości twej i niezdolnego do zmiany myślenia serca gromadzisz tobie samemu gniew na dzień gniewu i objawienia się sprawiedliwego osądu Boga,


text:
tym w wytrwałości czynu dobrego chwały, i szacunku, i niezniszczalności szukającym* życie wieczne; [* Dopełnieniem bliższym tego słowa są w tekście wyrazy ,,chwały, i szacunku, i niezniszczalności".]


text:
tym zaś z podjudzania i nieulegającym prawdzie, ulegającym zaś niesprawiedliwości gniew i rozdrażnienie -


text:
utrapienie i ucisk na całą duszę człowieka sprawiającego zło, Judejczyka najpierw i Hellena*; [* Nazwa ogólna dla pogańskiego świata greckiego.]


text:
nie bowiem jest branie według twarzy* u Boga. [* Metaforyczne określenie oceniania człowieka według tego, co zewnętrzne.]


text:
Jacy bowiem nie mając Prawa zgrzeszyli, nie mając Prawa i zginą; i jacy w Prawie zgrzeszyli, poprzez Prawo zostaną osądzeni;


text:
nie bowiem słuchacze Prawa sprawiedliwymi przed Bogiem, ale czyniący Prawo uznani zostaną za sprawiedliwych.


text:
Kiedy bowiem poganie, nie Prawa mając*, dzięki naturze** (te)*** Prawa czynią, ci Prawa nie mając, dla siebie samych są prawem; [* "nie Prawa mając" - składniej: "nie mając Prawa".] [** Możliwe: "z natury".] [*** Z domyślnym: nakazy.]


text:
którzy wykazują czyn Prawa wypisany* na sercach ich, (bo równocześnie świadczy) ich sumienie i potem (gdy) jednych drugich** wyliczenia (oskarżają) lub i (bronią), [* "czyn Prawa wypisany" z domyślnym "być". Składniej: "że czyn Prawa wypisany jest".] [** Sens: wzajemne.]


text:
w dniu, gdy sądzi Bóg ukryte* ludzi według dobrej nowiny mej poprzez Pomazańca Jezusa. [* Z domyślnym: sprawy.]


text:
Jeśli zaś ty Judejczyka nadajesz sobie nazwę, i dajesz sobie spoczywać na Prawie, i chełpisz się w Bogu,


text:
i poznajesz wolę, i aprobujesz przewyższające*, pouczany dzięki Prawu, [* Prawdopodobny sens: to, co istotne, co najważniejsze w życiu.]


text:
jesteś przekonany, (że) ty sam przewodnikiem być* ślepych, światłem (tych) w ciemności, [* Składniej: "że ty właśnie jesteś przewodnikiem".]


text:
wychowawcą nierozsądnych, nauczycielem niemowlęcych, mającym ukształtowanie poznania i prawdy w Prawie. -


text:
Mówiąc, (by) nie cudzołożyć, cudzołożysz? Czując wstręt (do) wizerunków*, dopuszczasz się świętokradztwa? [* O posągach bóstw.]


text:
Obrzezanie bowiem pomaga, jeśli Prawo sprawiasz*; jeśli zaś przestępcą Prawa byłbyś, obrzezanie twe nieobrzezaniem stało się. [* Sens: wypełniasz.]


text:
Jeśli więc nieobrzezanie* przepisów Prawa przestrzegałoby, czyż nie nieobrzezanie jego za obrzezanie policzone zostanie? [* Tu sens: nieobrzezany.]


text:
I sądzić będzie (to) z natury nieobrzezanie*, Prawo spełniające**, ciebie***, (tego) w obecności litery i obrzezania przestępcę Prawa. [* Tu sens: nieobrzezany.] [** Sens: wypełniające.] [*** Jest to dopełnienie bliższe po "sądzić będzie".]


text:
Nie bowiem (ten) na widoczności* Judejczykiem jest, ani (to) na widoczności* na ciele obrzezaniem; [* Sens: według cech zewnętrznych.]


text:
ale (ten) w ukryciu* Judejczyk, i obrzezanie serca przez ducha, nie literę, tego pochwała nie od ludzi, ale od Boga. [* Sens: według cech wewnętrznych, według sposobu postępowania.]


text:
Nie może stać się; niech stanie się zaś Bóg prawdomówny, każdy zaś człowiek kłamliwy*, tak jak jest napisane: Żeby zostałbyś uznany za sprawiedliwego w słowach Twych i zwyciężysz podczas być sądzonym Ty. [* Ściślej: kłamcą.]


text:
Jeśli zaś niesprawiedliwość nasza Boga sprawiedliwość poleca*, co powiemy? Czy niesprawiedliwy Bóg wnoszący gniew? Na wzór człowieka mówię. [* Możliwe: "przygotowuje", "przedstawia", "wzmacnia", "okazuje", "daje dowód".]


text:
Jeśli zaś* prawda Boga przez moje kłamstwo zaobfitowała ku chwale Jego, dlaczego jeszcze i ja jako grzesznik jestem sądzony? [* Inna lekcja: "bowiem".]


text:
I czy tak jak jesteśmy spotwarzani i tak jak mówią niektórzy, (że) my mówić*, że: "Uczyńmy złe, aby przyszłyby dobre?" Ich sąd** zgodny z prawem jest. [* "my mówić" - składniej: "że my mówimy".] [** Sens: wyrok skazujący.]


text:
Cóż więc? Przewyższamy? Nie w ogóle*, wcześniej oskarżyliśmy bowiem, (że) Judejczycy zarówno jak Hellenowie wszyscy pod grzechem być**, [* Inne lekcje zamiast "Przewyższamy? Nie w ogóle": "Mamy przewyższać? Nie w ogóle"; "Przewyższamy nadzwyczajnie"; "Przewyższamy?".] [** "Judejczycy (...) być" - składniej: "że Judejczycy zarówno jak Hellenowie wszyscy pod grzechem są".]


text:
Wszyscy odchylili się, razem stali się nieużytecznymi; nie jest czyniący łagodność, [nie jest] aż do jednego*. [* Składniej po polsku: "nie ma czyniącego łagodność, nie ma ani jednego".]


text:
Wiemy zaś, że jakie* Prawo mówi, (do tych) w Prawie mówi, aby każde usta pohamowałyby się i podsądnym stałby się cały świat (przed) Bogiem; [* Sens: to, co.]


text:
dlatego że dzięki czynom Prawa nie zostanie uznane za sprawiedliwe każde* ciało przed Nim, przez bowiem Prawo poznanie grzechu. [* Sens: żadne.]


text:
Teraz zaś bez Prawa usprawiedliwienie Boga zostało uczynione widocznym, zaświadczane przez Prawo i proroków,


text:
usprawiedliwienie zaś Boga przez wiarę Jezusa Pomazańca, względem* wszystkich** wierzących; nie bowiem jest*** rozróżnienie; [* Ten przyimek i dalszy ciąg zdania należy logicznie połączyć bezpośrednio ze słowami "zostało uczynione widocznym" (w. 21).] [** Inne lekcje zamiast "względem wszystkich": "na wszystkich"; "względem wszystkich i na wszystkich".] [*** Sens: ma. Wtedy: "nie bowiem ma rozróżnienia".]


text:
którego postanowił Bóg (jako) przebłagalnię przez wiarę* w Jego krwi ku wykazaniu usprawiedliwienia Jego** poprzez odpuszczenie (tych), (które wcześniej stały się) zgrzeszeń [* Niektóre rękopisy nie mają wyrażenia "przez wiarę".] [** Sens: swego.]


text:
podczas powściągliwości Boga, ze względu na wykazanie usprawiedliwienia Jego* w (tej) teraz porze, ku być On sprawiedliwym i uznającym za sprawiedliwego (tego) z wiary (w) Jezusa**. [* Sens: swego: "ze względu na wykazanie usprawiedliwienia Jego" - wyrażenie to prawdopodobnie oznacza powód "powściągliwości Boga".] [** Inne lekcje zamiast "Jezusa"; "Jezusa, wtedy: "(Tego) z wiary Jezusa"; "Jezusa Pomazańca", wtedy: "(Tego) z wiary Jezusa Pomazańca"; "Jezusa Pomazańca"; "Pana naszego Jezusa Pomazańca"; bez "Jezusa".]


text:
Liczymy bowiem*, (że) być uznawanym za sprawiedliwego dzięki wierze człowiek** bez czynów Prawa. [* Inne lekcje: "więc": bez "bowiem".] [** "być uznawanym za sprawiedliwego (...) człowiek" - składniej: "że jest uznawany za sprawiedliwego (...) człowiek".]


text:
skoro jeden Bóg. który uzna za sprawiedliwe obrzezanie* z wiary i nieobrzezanie** z powodu wiary. [* Sens: obrzezanych.] [** Sens: nieobrzezanych.]


text:
Prawo więc uznajemy za bezużyteczne z powodu wiary? Nie może stać się, ale Prawo stawiamy*. [* Sens prawdopodobny: potwierdzamy, umacniamy.]


text:
Co więc, powiemy, (że) znaleźć Abraham, praojciec* nasz** co do ciała? [* "znaleźć Abraham, praojciec" - składniej: "że znalazł Abraham, praojciec".] [** Inne lekcje zamiast "że znaleźć Abraham, praojciec nasz": "że znaleźć Abraham, ojciec nasz"; "że Abraham, ojciec nasz, znaleźć"; "że Abraham, praojciec nasz".]


text:
Jeśli bowiem Abraham dzięki czynom został uznany za sprawiedliwego, ma chlubę; ale nie względem Boga.


text:
zaś nie pracującemu, wierzącemu zaś w Uznającego za sprawiedliwego bezbożnego, liczona jest wiara jego ku usprawiedliwieniu,


text:
tak jak i Dawid mówi (o) uszczęśliwieniu* człowieka, któremu Bóg liczy usprawiedliwienie bez czynów: [* Inni tłumaczą: "błogosławieństwie".]


text:
Szczęśliwi*, których zostały odrzucone bezprawia i których zostały zasłonięte grzechy; [* Inni tłumaczą: "błogosławieni".]


text:
szczęśliwy* mąż, którego nie policzy** Pan grzechu***. [* Inni tłumaczą: "błogosławiony".] [** Możliwe: "policzyłby".] [*** "nie policzy Pan grzechu" - bardziej logicznie: "Pan nie policzy grzechu".]


text:
Uszczęśliwienie* więc to nad obrzezaniem** czy i nad nieobrzezaniem***? Mówimy bowiem: Policzona została Abrahamowi wiara ku usprawiedliwieniu. [* Inni tłumaczą: "błogosławieństwo".] [** Sens: obrzezanymi.] [*** Sens: nieobrzezanymi.]


text:
Jak więc policzona została? W obrzezaniu będącemu czy w nieobrzezaniu? Nie w obrzezaniu, ale w nieobrzezaniu;


text:
i znak otrzymał obrzezania: pieczęć usprawiedliwienia wiary, (tej) w nieobrzezaniu, ku być on ojcem wszystkich wierzących w obecności nieobrzezania*, ku policzona zostać [i]** im (jako) usprawiedliwienie, [* "W obecności nieobrzezania" - sens: "w stanie nieobrzezania".] [** Inne lekcje zamiast "policzona zostać i": "policzona zostać"; "policzona zostać on".]


text:
i ojcem* obrzezania** (dla tych) nie z obrzezania jedynie, ale i (dla tych) idących w szeregu śladami (tej) w nieobrzezaniu wiary ojca naszego, Abrahama. [* Wyraz ten należy połączyć bezpośrednio z "ku być on" (w. 11).] [** Sens: obrzezanych.]


text:
Nie bowiem z powodu Prawa obietnica Abrahamowi lub nasieniu* jego**, (że) dziedziczącym on być*** świata, ale z powodu usprawiedliwienia wiary; [* Sens: potomstwu.] [** Z domyślnym: została dana.] [*** "dziedziczącym on być" - składniej: "że jest on dziedzicem".]


text:
bo Prawo gniew sprawia; gdzie zaś nie jest* Prawo, ani przestępstwo**. [* Sens: ma. Wtedy: "nie ma Prawa".] [** Z domyślnym : nie istnieje.]


text:
Dla tego z wiary*, aby według łaski, ku być mocną** (ta) obietnica*** (dla) całego nasienia****, nie (temu) z Prawa jedynie, ale i (temu) z wiary Abrahama, (który jest ojcem wszystkich nas, [* Z domyślnym: potomstwa; lub: jest obietnica.] [** Sens: ważną, obowiązującą.] [*** "ku być mocną ta obietnica" - składniej: "tak, żeby mocną była obietnica".] [**** Sens: potomstwa.]


text:
tak jak jest napisane, że: Jako ojca wielu ludów położyłem cię) naprzeciw, któremu uwierzył, Boga, ożywiającego martwych i powołującego nie będące jako będące;


text:
on wbrew nadziei dla nadziei uwierzył ku stać się on* ojcem wielu ludów według (tego) (co jest powiedziane): Tak będzie nasienie twe; [* "ku stać się on" - składniej: "tak, że stał się on".]


text:
i nie stawszy się bezsilnym (w) wierze, zrozumiał*, (że) jego samego ciało [już] uczyniwszy się martwym**, stuletni gdzieś będąc, i umartwienie*** łona Sary****, [* Inne lekcje: "nie zrozumiał"; "ale zrozumiał".] [** Sens: jest zmartwiałe, jest w stanie uwiądu.] [*** To polskie słowo należy tu rozumieć według sensu etymologicznego: obumarłość, uwiąd. Jest ono w zdaniu dopełnieniem bliższym po "zrozumiał".] [**** Zdanie od słów "i nie stawszy się bezsilnym" do "Sary" wykazuje naruszenie porządku logicznego. Można je tłumaczyć zastosowaniem figury retorycznej, nazywanej hysteron proteron lub histerologią. Kolejność czynności musiała być odwrotna, niż podał autor. Pierwsza mianowicie była świadomość swojej starości i starczego uwiądu Sary, druga - zachowanie wiary mimo tej świadomości. W wolnym zatem przekładzie porządek powinien być taki: Abraham wiedział, że jego ciało poddało się już uwiądowi. miał przecież około stu lat. i że łono Sary też już obumarło, a jednak nie osłabła jego wiara. Ten nieporządek w następstwie czynności można wyjaśnić jeszcze w taki sposób: wypowiedź od słów "zrozumiał, że jego samego" do "Sary" należy uznać za zdanie wtrącone, a początkowe słowa w. 20 połączyć bezpośrednio z początkowymi słowami w. 19. Według tej interpretacji wolny przekład miałby taki porządek: Abraham nie osłabł w wierze - wiedział, że jego ciało poddało się już uwiądowi, miał przecież około stu lat, i że łono Sary też już obumarło - względem zaś obietnicy Boga. Przeciwko tej drugiej interpretacji przemawia użycie spójnika "zaś" na początku w. 20.]


text:
względem zaś obietnicy Boga nie dał się rozłożyć* niewiarą, ale dał się umocnić wiarą, dawszy chwałę Bogu [* Słowo to ma sens metaforyczny. Oznacza ono rozpadanie się czegoś, trawienie czegoś przez coś. W zdaniu tym chodzi o to, że w stosunku do obietnicy Boga niewiara nie strawiła Abrahama.]


text:
ale i z powodu nas, którym ma być liczone, wierzącym w (Tego), (który wskrzesił) Jezusa, Pana naszego, z martwych,


text:
który* pozwolił się wydać z powodu występków naszych i został wskrzeszony z powodu uznania za sprawiedliwych** nas. [* Zaimek ten określa "Jezusa".] [** Lub: "uczynienia sprawiedliwymi".]


text:
Uznani za sprawiedliwych więc z wiary pokój mamy* względem Boga poprzez Pana naszego Jezusa Pomazańca, [* Inna lekcja: "miejmy".]


text:
poprzez którego i zbliżenie się posiedliśmy [ (dzięki) wierze*] do łaski tej, w której stanęliśmy, i chełpimy się z powodu nadziei chwały Boga. [* Inne lekcje: "przez wiarę"; bez "dzięki wierze".]


text:
zaś nadzieja nie zawstydza, bo miłość Boga jest wylana w sercach naszych poprzez Ducha Świętego, danego nam,


text:
już bowiem Pomazaniec, (kiedy) byliśmy my nie mającymi siły, już* w stosownej porze za bezbożnych umarł. [* Inne lekcje zamiast "już bowiem (...) już": bez drugiego "już"; "jeśli bowiem (...)" bez drugiego "już"; "jeśli zaś (...)" bez drugiego "już"; bez "bowiem"; "jeśli bowiem (...) już"; "ku czemu bowiem (...) już".]


text:
dowodzi zaś swojej miłości ku nam Bóg, bo jeszcze grzesznikami (kiedy) byliśmy my, Pomazaniec za nas umarł.


text:
Wiele więc bardziej uznani za sprawiedliwych teraz przez krew Jego zbawieni zostaniemy poprzez Niego od gniewu.


text:
Jeśli bowiem nieprzyjaciółmi będąc pojednani zostaliśmy (z) Bogiem poprzez śmierć Syna Jego, wiele bardziej pojednani zbawieni zostaniemy przez życie Jego;


text:
nie jedynie zaś, ale i chełpiąc się w Bogu poprzez Pana naszego Jezusa Pomazańca, poprzez którego teraz pojednanie otrzymaliśmy.


text:
Z powodu tego jak właśnie z powodu jednego człowieka grzech na świat wszedł i z powodu grzechu śmierć, i tak na wszystkich ludzi śmierć przeszła*, za to**, (że) wszyscy zgrzeszyli - [* Inne lekcje zamiast "śmierć przeszła": "przeszła śmierć"; "przeszła".] [** "za to" - przekład niepewny. Inne możliwe: "przed którą", "w której", "przez którą", "dla której".]


text:
aż do bowiem Prawa grzech był na świecie, grzech zaś nie jest zaliczany, (jeśli) nie (jest*) Prawo; [* Sens: istnieje.]


text:
ale zaczęła królować śmierć od Adama aż do Mojżesza i nad (tymi), (którzy) nie (zgrzeszyli) na upodobnienie przestępstwa Adama, który jest figurą mającego nastąpić.


text:
Ale nie jak występek, tak i dar*; jeśli bowiem jednego** (z powodu) występku liczni umarli, wiele bardziej łaska Boga i darowizna w łasce, (tej) jednego człowieka Jezusa Pomazańca, względem licznych zaobfitowała. [* Sens: dar łaski.] [** Z domyślnym: człowieka.]


text:
I nie jakby z powodu jednego, (który zgrzeszył), (ten) dar; bo sąd z przyczyny jednego ku zasądzeniu, zaś dar* z przyczyny wielu występków ku usprawiedliwieniu. [* Chodzi o dar łaski Bożej.]


text:
Jeśli bowiem jednego* (z racji) występku śmierć zaczęła królować z powodu (tego) jednego**, wiele bardziej (ci), (którzy) obfitowanie*** łaski i darowizny**** usprawiedliwienia otrzymali, w życiu królować będą z powodu (Tego) Jednego: Jezusa Pomazańca. [* Jest to przydawka domyślnego: człowieka. Składniej: "z racji występku jednego człowieka".] [** Z domyślnym: człowieka.] [*** Sens: obfitość.] [**** Inne lekcje: "darowizny i "; "darowiznę": bez ,,darowizny".]


text:
Mianowicie więc jak z powodu jednego* występku na wszystkich ludzi ku zasądzeniu, tak i z powodu Jednego** sprawiedliwego czynu na wszystkich ludzi ku usprawiedliwieniu życia***; [* Z domyślnym: człowieka. Zob. 5.17*.] [** Z domyślnym: Człowieka.] [*** "ku usprawiedliwieniu życia" - sens: ku usprawiedliwieniu, dającemu życie. Sens zdania eliptycznego, zawartego w w. 18 należy odczytać na podstawie kontekstu.]


text:
jak właśnie bowiem z powodu nieposłuszeństwa jednego człowieka grzesznikami ustanowieni zostali liczni, tak i z powodu posłuszeństwa Jednego* sprawiedliwymi ustanowieni zostaną liczni. [* Z domyślnym: Człowieka.]


text:
Prawo zaś weszło, aby zaobfitowałby występek; gdzie zaś zaobfitował grzech, aż nazbyt zaobfitowała łaska,


text:
aby, jak właśnie zaczął królować grzech przez śmierć, tak i łaska zaczęłaby królować z powodu usprawiedliwienia ku życiu wiecznemu poprzez Jezusa Pomazańca, Pana naszego.


text:
Czy nie wiecie, że jacy zostaliśmy zanurzeni* w Pomazańca Jezusa, w śmierć Jego zostaliśmy zanurzeni*? [* Chodzi o chrzest, zob. Dz 1.5*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Daliśmy się pogrzebać razem z* więc Nim poprzez zanurzenie w śmierć, aby jak właśnie obudzony został** Pomazaniec z martwych dla chwały Ojca, tak i my w nowości życia zacznijmy chodzić***. [* Możliwe też: "Zostaliśmy pogrzebani razem z".] [** O wskrzeszeniu.] [*** Metafora życia etycznego.]


text:
Jeśli bowiem zrośnięci staliśmy się upodobnieniem śmierci (z) Nim*, ale i powstania** będziemy; [* "z Nim" - to "z" wzięte jest, zgodnie z gramatyką, z wyrazu "zrośnięci". Możliwy jest jednak inny. przekład: "Jeśli bowiem zrośnięci staliśmy się przez upodobnienie do śmierci Jego" (lub: "z Nim").] [** Genetivus ten odnosi się do "upodobnieniem": "upodobnieniem powstania" w antytezie do "upodobnieniem śmierci". Inny możliwy przekład: "przez upodobnienie do powstania", "powstania" - o zmartwychwstaniu.]


text:
to wiedząc, że stary nasz człowiek został razem ukrzyżowany, aby zostałoby uczynione bezczynnym ciało grzechu, (tak by) już nie służyć my* grzechowi; [* "już nie służyć my" - składniej: "tak byśmy już nie służyli".]


text:
Tak i wy liczcie sobie, (że) wy sami [być] martwi* (dla) grzechu, żyjący** zaś (dla) Boga w Pomazańcu Jezusie***. [* Składniej: "że wy sami jesteście martwi".] [** W oryginale drugi orzecznik w składni "wy sami być martwi".] [*** Inne lekcje zamiast "w Pomazańcu Jezusie": "w Pomazańcu Jezusie Panu naszym "; bez "w Pomazańcu Jezusie".]


text:
Nie więc niech króluje grzech w śmiertelnym waszym ciele ku być posłusznymi* pożądaniom jego**, [* "ku być posłusznymi" - w oryginale wyrażenie przyimkowe, złożone z przyimka i substantywizowanego bezokolicznika. Oznacza ono tutaj niepożądany przez nadawcę skutek.] [** Inne lekcje zamiast "pożądaniom jego": "jemu" - to "jemu" określa "grzech", a "jego" w lekcji przyjętej przez wydawcę - "ciało"; "jemu w pożądaniach jego" - pierwszy zaimek określa "grzech", drugi "ciało"; bez słów "pożądaniom jego".]


text:
i nie stawiajcie członków waszych (jako) oręż niesprawiedliwości (przy) grzechu*, ale postawcie was samych (przy) Bogu**, jak gdyby z martwych żyjących***, i członki wasze (jako) oręż**** usprawiedliwienia (przy) Bogu*****; [* "przy grzechu" - przyimek "przy" wzięty jest, zgodnie ze składnią grecką, ze słowa "stawiajcie".] [** "przy Bogu" - przyimek "przy" wzięty jest. tak jak w wyrażeniu "przy grzechu", ze słowa "postawcie".] [*** "żyjących" - drugie dopełnienie po "postawcie was samych".] [**** "członki wasze" - podwójne accusativus po wcześniejszym "postawcie".] [***** "przy Bogu" - przyimek "przy" wzięty jest, zgodnie ze składnią grecką, ze słowa "postawcie".]


text:
grzech bowiem (nad) wami* nie będzie panował, nie bowiem jesteście pod Prawem, ale pod łaską. [* W oryginale genetivus zależne od verbum regendi "nie będzie panował".]


text:
Nie wiecie, że (przy) czym* stawiacie siebie samych (jako) niewolników** ku posłuszeństwu, niewolnikami jesteście (tego), czemu jesteście posłuszni: albo grzechu ku śmierci***, albo posłuszeństwa ku usprawiedliwieniu? [* "przy czym" - przyimek "przy" wzięty jest, zgodnie z gramatyką, ze słowa "stawiacie".] [** "siebie samych jako niewolników" - podwójne accusativus po "stawiacie".] [*** Niektóre rękopisy nie mają wyrażenia "ku śmierci".]


text:
Wdzięczność zaś Bogu*, że byliście niewolnikami grzechu, staliście się posłuszni zaś z serca względem (tego) któremu zostaliście przekazani, wzoru nauki, [* Z domyślnym: niech będzie.]


text:
uwolnieni zaś od grzechu, daliście się uczynić niewolnikami sprawiedliwości*. [* "daliście się uczynić niewolnikami sprawiedliwości" - według właściwego porządku syntaktycznego: "daliście się sprawiedliwości uczynić niewolnikami". Sens: zgodziliście się, by sprawiedliwość uczyniła was swymi niewolnikami.]


text:
Po ludzku mówię z powodu bezsiły ciała waszego. Jak właśnie bowiem postawiliście członki wasze (jako) niewolnicze* (przy) nieczystości** i (przy) bezprawiu** ku bezprawiu, tak teraz postawcie członki wasze (jako) niewolnicze*** (przy) sprawiedliwości**** ku uświęceniu. [* "członki wasze jako niewolnicze" - w oryginale podwójne accusativus po "postawiliście".] [** "przy nieczystości", "przy bezprawiu" - przyimek "przy" wzięty jest, zgodnie z gramatyką grecką, ze słowa "postawcie".] [*** "członki wasze jako niewolnicze" - w oryginale podwójne accusativus po "postawcie".] [**** "przy sprawiedliwości" - przyimek "przy" wzięty jest, zgodnie z gramatyką grecką, ze słowa "postawcie".]


text:
Jaki więc owoc mieliście wtedy (tych), z powodu których teraz wstydzicie się? Bo koniec ich śmiercią.


text:
Teraz zaś, uwolnieni od grzechu, dawszy się uczynić niewolnikami zaś Bogu, macie owoc wasz ku uświęceniu, zaś na końcu życie wieczne.


text:
Bo żołdy grzechu śmiercią, zaś dar* Boga życiem wiecznym w Pomazańcu Jezusie, Panu naszym. [* O darze łaski.]


text:
Czy nie wiecie, bracia, (do) pojmujących bowiem Prawo mówię, że Prawo panuje (nad) człowiekiem, przez jaki czas żyje?


text:
Bo zamężna kobieta (dla) żyjącego męża jest związana (przez) prawo; jeśli zaś umrze (ten) mąż, jest uwolniona od prawa męża.


text:
Zatem więc (gdy żyje) mąż, cudzołożnicy otrzyma imię, jeśli stałaby się (dla) męża innego; jeśli zaś umarłby mąż, wolna jest od (tego) prawa, (tak że) nie być ona cudzołożnicą, stawszy się* dla męża innego. [* "tak że nie być ona cudzołożnicą, stawszy się" - w oryginale oznacza skutek. Składniej: "tak że nie będzie ona cudzołożnicą, jeśli stanie się dla męża innego".]


text:
Tak że, bracia moi, i wy uśmierceni zostaliście (dla) Prawa poprzez ciało Pomazańca, ku stać się wy* (dla) innego, (dla Tego) z martwych obudzonego, aby przynieślibyście owoce Bogu. [* "ku stać się wy" - w oryginale oznacza zamierzony skutek. Składniej: "tak byście stali się".]


text:
Gdy bowiem byliśmy w ciele, doznania grzechów, (te) poprzez Prawo, działały sobie* w członkach naszych ku przynieść owoce** śmierci***; [* Możliwe też: "były działane".] [** "ku przynieść owoce" - w oryginale oznacza skutek.] [*** Ten przypadek odpowiada na pytanie: komu. czemu?]


text:
teraz zaś zostaliśmy uwolnieni od Prawa, umarłszy*, w którym byliśmy zatrzymywani, tak że służyć my** w nowości Ducha i nie starości litery***. [* Inna lekcja: "śmierci", wtedy: "Prawa śmierci...".] [** "służyć my" - w oryginale zdanie skutkowe. Składniej: "my służymy".] [*** Oznacza przepisy Prawa.]


text:
Co więc powiemy? Prawo grzechem? Nie może stać się; ale grzechu nie pojąłbym, jeśli nie poprzez Prawo, także bowiem pożądania nie znałbym, jeśli nie Prawo mówiłoby: Nie będziesz pożądać.


text:
Okazję zaś otrzymawszy grzech poprzez przykazanie*, sprawił we mnie całe** pożądanie; bez bowiem Prawa grzech martwy. [* Poprzez danie tu przecinka przekład łączy słowa "poprzez przykazanie" ze słowem "otrzymawszy", możliwe jest jednak ich połączenie ze słowem "sprawił".] [** Lub: "każde".]


text:
ja zaś umarłem, i znalezione zostało (przeze) mnie* przykazanie, (to) ku życiu, (jako) to ku śmierci; [* W oryginale: na moją szkodę.]


text:
(To) więc dobre (dla) mnie stało się śmiercią? Nie może stać się; ale grzech, aby uwidoczniłby się (jako) grzech, poprzez (to) dobre (dla) mnie sprawiający śmierć; aby stałby się w nadmiarze grzesznym grzech poprzez przykazanie.


text:
Wiem bowiem, że nie mieszka we mnie, to jest w ciele mym, dobre; bo chcieć leży obok mnie, zaś sprawiać piękne* nie**; [* Sens: dobre.] [** Inne lekcje: "nie znajduję", "nie poznaję".]


text:
Znajduję zatem (to) prawo (dla) chcącego mnie czynić piękne*, że (obok) mnie** złe leży; [* Nie jest to przydawka wyrazu "prawo", lecz dopełnienie bliższe słowa "czynić".] [** "obok mnie" - przyimek "obok" wzięty jest, zgodnie z gramatyką grecką, ze słowa "leży".]


text:
widzę zaś inne prawo w członkach mych, biorące udział w wojnie przeciwko prawu myśli mej i biorące do niewoli mię przez* prawo grzechu, będące w członkach mych. [* Niektóre rękopisy nie mają przyimka "przez". Wtedy: "mię prawem".]


text:
Wdzięczność zaś Bogu* poprzez Jezusa Pomazańca, Pana naszego. Zatem więc sam ja myślą służę prawu Boga, zaś ciałem prawu grzechu. [* Z domyślnym: "niech będzie". Inne lekcje zamiast "Wdzięczność zaś Bogu": "Wdzięczność Bogu": "Łaska Boga": "Łaska Pana; "Dziękuję Bogu".]


text:
Żadne zatem teraz zasądzenie* (dla tych) w Pomazańcu Jezusie**; [* z domyślnym: jest.] [** Inne lekcje: "Jezusie nie według ciała chodzących", "Jezusie nie według ciała chodzących, ale według Ducha"·]


text:
bo prawo Ducha życia w Pomazańcu Jezusie uwolniło cię* od prawa grzechu i śmierci. [* Inne lekcje: "mię": "nas": bez "cię".]


text:
Bo niemocność* Prawa, na którą chorowało z powodu ciała, Bóg swego Syna posławszy w upodobnieniu** ciała grzechu i za grzech zasądził grzech w ciele, [* Możliwe też: "niemożliwość".] [** Sens: w podobieństwie, w postaci.]


text:
aby sprawiedliwy czyn* Prawa zostałby wypełniony w nas, (tych) nie według ciała chodzących**, ale według Ducha. [* Inne możliwe przekłady: "usprawiedliwienie", "przepis".] [** Metafora życia etycznego i religijnego.]


text:
dlatego że zamysł ciała nieprzyjacielem względem Boga, bo prawu Boga nie podporządkowuje się, ani bowiem może;


text:
Wy zaś nie jesteście w ciele, ale w Duchu, skoro Duch Boga mieszka w was. Jeśli zaś ktoś Ducha Pomazańca nie ma, ten nie jest Jego.


text:
Jeśli zaś Pomazaniec w was, ciało martwe z powodu grzechu, zaś duch życiem z powodu usprawiedliwienia.


text:
Jeśli zaś Duch (Tego). (który obudził) Jezusa z martwych. mieszka w was. (Ten), (który obudził) Pomazańca z martwych*, ożywi i umieralne ciała wasze poprzez zamieszkującego Jego** Ducha*** w was. [* Inne lekcje zamiast "Pomazańca z martwych": "Jezusa z martwych"; "Pomazańca Jezusa z martwych"; "Jezusa Pomazańca z martwych"; "z martwych Pomazańca Jezusa"; "z martwych Jezusa Pomazańca"; "Pomazańca"; lekcja bez słów "Ten, który obudził Pomazańca z martwych".] [** Sens: swego.] [*** Inna lekcja zamiast "poprzez zamieszkującego Jego Ducha": "z powodu zamieszkującego Jego Ducha".]


text:
jeśli bowiem według ciała żyjecie macie umrzeć*, jeśli zaś Duchem** dokonania ciała uśmiercacie, żyć będziecie. [* "macie umrzeć" - umownie zamiast "umrzecie".] [** Teoretycznie możliwe: "dla Ducha".]


text:
Nie bowiem otrzymaliście ducha niewoli znowu ku bojaźni, ale otrzymaliście Ducha usynowienia, w którym wołamy: ,,Abba, Ojcze";


text:
Jeśli zaś dziećmi, i dziedziczącymi; dziedziczącymi Boga, współdziedziczącymi zaś Pomazańca*, jeśli rzeczywiście współcierpimy, aby i wspólnie otoczeni zostalibyśmy chwałą. [* "współdziedziczącymi zaś Pomazańca" - sens zgodny ze składnią oryginału: dziedziczącymi razem z Pomazańcem.]


text:
Liczę bowiem, że nie godnymi cierpienia* (tej) teraz pory względem mającej nastąpić chwały, (tak by) zostać objawiona** na nas. [* "że nie godnymi cierpienia" - sens: że obecne nasze cierpienia nie są godne, nie zasługują.] [** W oryginale bezokolicznik skutku.]


text:
bo czczości stworzenie podporządkowało się, nie z własnej woli*, ale z powodu (Tego), (który podporządkował), w nadziei [* W oryginale forma przymiotnikowa.]


text:
że* i to stworzenie uwolnione zostanie od niewoli zniszczenia ku wolności chwały dzieci Boga. [* Inne lekcje: "dlatego że"; bez "że".]


text:
nie jedynie zaś, ale i sami pierwocinę Ducha mając my i sami w sobie samych wzdychamy, usynowienia* wyczekując, odkupienia ciała naszego. [* Niektóre rękopisy nie mają wyrazu "usynowienia".]


text:
Bo (dla) nadziei* zostaliśmy zbawieni; nadzieja** zaś widziana nie jest nadzieją**; co bowiem widzi, kto*** (na to) ma nadzieję****? [* Teoretycznie możliwe też: "nadzieją", "co do nadziei", "w nadziei".] [** Tu o przedmiocie nadziei. Być może przedmiot nadziei oznacza także dativus commodi "dla nadziei", użyty kilka wyrazów wcześniej.] [*** Inne lekcje: "ktoś, na co" - wtedy: "co bowiem widzi ktoś, na co": "kto i"; "ktoś, na co i" - wtedy: "co bowiem widzi ktoś, na co i ma nadzieję?"] [**** "co bowiem widzi, kto na to ma nadzieję?" - składniej: "kto bowiem na to ma nadzieję, co (już) widzi?". Inna lekcja zamiast "ma nadzieję": "jest wytrwały".]


text:
Tak samo zaś i Duch wspomaga bezsiłę naszą; tego bowiem, (o) co mamy pomodlić się, jak trzeba, nie wiemy, ale sam Duch ponad miarę wstawia się* wzdychaniami niewymownymi; [* Inne lekcje: "ponad miarę wstawia się za nami": "za nami wstawia się".]


text:
Wiemy zaś, że (z) miłującymi* Boga wszystko współpracuje** ku dobremu, (z tymi) według postanowienia powołanymi będącymi. [* "z miłującymi" - przyimek "z" wzięty jest, zgodnie z gramatyką grecką, ze słowa "współpracuje".] [** Inna lekcja: "współpracuje Bóg" - wtedy: "we wszystkim współpracuje Bóg".]


text:
Bo których wcześniej poznał, i przeznaczył (jako) mających kształt tożsamy z* obrazem Syna Jego, ku być On pierworodnym** wśród wielu braci; [* Jest możliwe, że występuje tu dosyć częsta elipsa słowa "być". Wtedy przekład mógłby być następujący: "i przeznaczył, by byli (lub "stali się") mającymi kształt tożsamy z".] [** "ku być On pierworodnym" - w oryginale przyimek z oznaczające skutek. Składniej: "tak by był On pierworodnym".]


text:
których zaś przeznaczył, tych i powołał; i których powołał, tych i uznał za sprawiedliwych*; których zaś uznał za sprawiedliwych*, tych i otoczył chwałą. [* Lub: "uczynił sprawiedliwymi". Ten przekład jest chyba trafniejszy.]


text:
Który swojego Syna nie oszczędził, ale za nas wszystkich wydał Go, jak nie i razem z Nim wszystko nam podaruje?


text:
kto mającym zamiar zasądzać? Pomazaniec [Jezus] (Tym), (który umarł); bardziej zaś obudzonym*, który i jest na prawej** Boga, który i wstawia się za nami. [* Sens: wskrzeszonym. Inna lekcja zamiast "obudzonym": "obudzonym z martwych".] [** Z domyślnym: stronie.]


text:
Kto nas oddzieli od miłości Pomazańca*? Utrapienie, lub ucisk. lub prześladowanie, lub głód, lub nagość, lub niebezpieczeństwo, lub miecz? [* Inne lekcje zamiast "Pomazańca": "Boga": "Boga, tej w Pomazańcu Jezusie".]


text:
Jak jest napisane, że: Gwoli Ciebie uśmiercani jesteśmy cały dzień, zostaliśmy policzeni jako owce zabicia.


text:
Jestem przekonany bowiem, że ani śmierć, ani życie, ani zwiastuni*, ani panowania, ani nastałe, ani mające nastąpić, ani moce, [* Inaczej: aniołowie.]


text:
ani wysokość*, ani głębia, ani jakieś stworzenie inne (nie) będzie mogło nas oddzielić od miłości Boga, (tej) w Pomazańcu Jezusie. Panu naszym. [* Opisowo według etymologii: to co wywyższone, lub: to co się wywyższyło. W oryginale jest to forma rzeczownikowa.]


text:
że smutek mi jest wielki* i nieustanna boleść sercu memu**. [* "smutek mi jest wielki" - składniej: "mam wielki smutek".] [** "nieustanna boleść sercu memu" - składniej: "serce me ma nieustanną boleść".]


text:
Życzyłbym sobie bowiem zaklęciem* być sam ja z dala od Pomazańca za braci mych, (tych) krewnych** mych co do ciała, [* Sens: rzeczą wyklętą, osobą objętą przekleństwem. "życzyłbym sobie", oznacza życzenie niemożliwe do spełnienia.] [** O współrodakach.]


text:
którymi są Izraelici, których usynowienie, i chwała, i przymierza* i ustanowienie Prawa, i służba**, i obietnice, [* Inna lekcja: "przymierze".] [** O liturgii.]


text:
których ojcowie, i z których Pomazaniec (to) co do ciała; (Ten) będący nad wszystkimi, Bóg, wysławiony* na wieki. Amen. [* Z domyślnym: niech będzie.]


text:
Nie mianowicie zaś, że opadło* słowo Boga. Nie bowiem wszyscy z Izraela, ci Izraelem; [* W biblijnym języku metaforą "opadać" oznacza się jałowość słowa albo utratę wartości słowa przez lekceważące potraktowanie go przez słuchaczy.]


text:
nie ponieważ są nasieniem* Abrahama, wszyscy dziećmi, ale: W Izaaku zostanie powołane (dla) ciebie nasienie*. [* Metafora potomstwa.]


text:
obietnicy bowiem słowo to: W porze tej przyjdę i będzie Sarze syn. [* Zgodnie z gramatyką grecką w oryginale liczba pojedyncza orzeczenia przy podmiocie liczby mnogiej rodzaju nijakiego.] [** Metaforycznie o potomstwie.]


text:
Nie jedynie zaś, ale i Rebeka z jednego łoża mając*, (z) Izaaka, ojca naszego. [* Sens: poczynając.]


text:
(Choć) nie bowiem (zostali zrodzeni) i nie (zdziałali) coś dobrego lub złego, aby (to) według wybrania postanowienie Boga oczekiwałoby,


text:
nie dzięki czynom, ale dzięki Powołującemu, zostało powiedziane* jej, że: Większy będzie służył mniejszemu; [* Orzeczenie to łączy się logicznie ze słowami "dobrego lub złego".]


text:
Mojżeszowi bowiem mówi: Będę miał litość, (nad) którym jeśli będę miał litość*, i użalę się, (nad) którym jeśli się użalę**. [* Lepiej byłoby przetłumaczyć: "będę miał litość", lecz wtedy całe zdanie stałoby się tautologią. Pierwsze "będę miał litość" oznacza czynność przyszłą rzeczywistą, a "jeśli będę miał litość" - czynność przyszłą ewentualną, możliwą.] [** "jeśli się użalę" - ważne tu są także wszystkie uwagi, podane wyżej dla słów "jeśli będę miał litość".]


text:
Zatem więc nie chcącego ani biegnącego*, ale (Tego) mającego litość: Boga**. [* Z domyślnym: jest. "nie chcącego ani biegnącego" - sens: nie zależy to od decyzji chcącego ani biegnącego, "biegnącego" - metafora sportowa. Chodzi o wysiłek biegnącego sportowca.] [** Z domyślnym "jest". Sens: zależy to od mającego litość, czyli od Boga.]


text:
Mówi bowiem Pismo faraonowi, że: Ku temu to przebudziłem* cię, żeby okazałbym na tobie moc mą, i żeby oznajmiałoby się imię me na całej ziemi. [* Metafora wyniesienia do władzy i dopuszczenia do postawy uporu.]


text:
O człowieku, przeciwnie, ty kim jesteś, (ten) odpowiadający przeciw Bogu? Czy powie uformowane (temu) (który uformował): Dlaczego mię uczyniłeś tak?


text:
Czy nie ma władzy garncarz (nad) gliną, (by) z tego samego ciasta uczynić* to ku szacunkowi naczynie, to zaś ku brakowi szacunku? [* W oryginale zamierzony skutek.]


text:
Jeśli zaś chcąc Bóg okazać gniew i dać poznać mocne* Jego**, zniósł w wielkiej wielkoduszności naczynia gniewu, wydoskonalone ku zgubie, [* Możliwe: "moc".] [** Sens: swe.]


text:
i aby* dałby poznać bogactwo chwały Jego** na naczyniach litości, które wcześniej przygotował ku chwale, [* Inna lekcja zamiast "i aby": "aby".] [** Sens: swej.]


text:
I będzie, (że) w miejscu, gdzie zostało powiedziane im: Nie ludem mym wy, tam będą nazywani synami Boga żyjącego.


text:
Izajasz zaś woła o Izraelu: Choć byłaby liczba synów Izraela jak piasek morza, pozostałość zostanie zbawiona;


text:
słowo bowiem, oporządzając i obcinając*, uczyni** Pan na ziemi. [* "oporządzając i obcinając" - słowo Boże traktowane jest tu jak żywa roślina, którą ogrodnik, gdzie trzeba, przycina i swoimi staraniami doprowadza do owocowania. Inne lekcje zamiast "obcinając": "obcinając w usprawiedliwieniu": "obcinając w usprawiedliwieniu, bo słowo obciętym".] [** Sens: spełni, utrzyma. Dopełnieniem bliższym tego orzeczenia jest wyraz "słowo".]


text:
I jak wcześniej powiedział Izajasz: Jeśli nie Pan Zastępów* zostawiłby nam nasienia**, jak Sodoma stalibyśmy się i jak Gomora zostalibyśmy upodobnieni***. [* Przekład tego wyrazu według BT.] [** Sens: potomstwa.] [*** Sens: upodobnilibyśmy się do Gomory.]


text:
Co więc powiemy? Że poganie, (ci) nie ścigający* usprawiedliwienia, złapali** usprawiedliwienie, usprawiedliwienie zaś (to) dzięki wierze: [* Metafora sportowa. Tu oznacza działania zmierzające do osiągnięcia usprawiedliwienia.] [** Metafora sportowa. Tu oznacza osiągnięcie usprawiedliwienia.]


text:
Izrael zaś ścigając* prawo usprawiedliwienia do prawa nie przyszedł pierwszy**. [* Metafora sportowa, kontynuacja metafory zastosowanej w w. 30.] [** Kontynuacja metafory sportowej, przemieniającej się już tu właściwie w obraz wyścigów na stadionie. Lepiej byłoby: "dobiegł pierwszy".]


text:
Z powodu czego? Bo nie dzięki wierze, ale jako dzięki czynom*; potknęli się o kamień potknięcia się**, [* Występuje tu elipsa orzeczenia: starał się o usprawiedliwienie. Inna lekcja zamiast "czynom": "czynom Prawa".] [** "potknęli się o kamień potknięcia się" - słowa te pochodzą z Proroctwa Izajasza, tu jednak zastosowane są jako element sportowego obrazu.]


text:
tak jak jest napisane: Oto kładę na Syjonie kamień potknięcia się i skałę obrazy, i wierzący w Niego nie zostanie zawstydzony.


text:
Bracia, upodobanie mojego serca i błaganie do Boga za nimi* ku zbawieniu. [* Inne lekcje greckie: "nimi jest"; "Izraelem jest".]


text:
nie poznając bowiem Boga usprawiedliwienia*, i własnego [usprawiedliwienia] szukając, (by) postawić**, usprawiedliwieniu Boga nie podporządkowali się; [* Sens: "Bożego usprawiedliwienia".] [** W oryginale infinitivus celu. Sens: by je ustanowić, lub: by je spełnić.]


text:
dojrzałością* bowiem Prawa Pomazaniec ku usprawiedliwieniu dla każdego wierzącego. [* W oryginale wyraz wieloznaczny. Inne jego znaczenia, np. "wykonanie, spełnienie, wynik, następstwo, moc, wyrok, osiągnięcie" i in.]


text:
Mojżesz bowiem pisze (o) usprawiedliwieniu, (tym) z Prawa, że*: (Ten), (który uczynił) je, człowiek żyć będzie przez nie**. [* Inne lekcje zamiast "o usprawiedliwieniu, tym z Prawa, że": "że usprawiedliwienie, to z Prawa"; "o usprawiedliwieniu, tym z Prawa"; "że usprawiedliwienie, to z wiary"; "że".] [** Inne lekcje zamiast "Ten, który uczynił je, człowiek żyć będzie przez nie": "Ten, który uczynił, człowiek żyć będzie przez nie (to znaczy tu usprawiedliwienie)"; "Ten, który uczynił, człowiek żyć będzie przez nie"; "Ten, który uczynił je, człowiek żyć będzie przez nie (to znaczy tu przez usprawiedliwienie)"; "Ten, który uczynił je, żyć będzie przez nie"; "Ten, który uczynił je (dotyczy usprawiedliwienia), człowiek żyć będzie przez nie (o usprawiedliwieniu)".]


text:
Zaś z wiary usprawiedliwienie tak mówi: Nie powiedz w sercu twym: Kto wstąpi do nieba? To jest, (aby) Pomazańca sprowadzić*; [* "aby Pomazańca sprowadzić" - w oryginale infinitivus celu z dopełnieniem bliższym.]


text:
Ale co mówi? Blisko ciebie (to) słowo jest, w ustach twych i w sercu twym. to jest słowo wiary, które ogłaszamy.


text:
Bo jeśli przyznasz przez usta twe, (że) Panem Jezus*, i uwierzysz w sercu twym, że Bóg Go obudził z martwych, zostaniesz zbawiony; [* "że Panem Jezus" z domyślnym: "być" - tworzy w oryginale składnię accusativus cum infinitivo po "przyznasz". Inne lekcje zamiast "przez usta twe, że Panem Jezus": "przez usta twe, że Panem Jezus Pomazaniec"; "przez usta twe, że Panem Jezus"; "słowo przez usta twe, że Panem Jezus".]


text:
Nie bowiem jest rozróżnianie Judejczyka i Hellena, bo Ten sam Pan wszystkich, będący bogatym względem wszystkich przywołujących Go;


text:
Jak więc przywołaliby do siebie, w którego nie uwierzyli? Jak zaś uwierzyliby, którego nie usłyszeli? Jak zaś usłyszeliby bez ogłaszającego?


text:
Jak zaś ogłosiliby, jeśli nie zostaliby wysłani? Tak jak jest napisane: Jak pięknymi nogi* głoszących dobrą nowinę (o) dobrych. [* Inna lekcja: "nogi głoszących dobrą nowinę o pokoju".]


text:
Ale nie wszyscy okazali posłuszeństwo dobrej nowinie; Izajasz bowiem mówi: Panie, kto uwierzył wiadomości naszej?


text:
Zatem wiara z usłyszenia, zaś usłyszenie poprzez słowo Pomazańca*. [* Inne lekcje: "Boga": bez "Pomazańca".]


text:
Ale mówię: czy nie usłyszeli? Raczej: Do każdej ziemi wyszedł głos ich, i do kresów zamieszkiwanej* słowa ich. [* Z domyślnym: ziemi.]


text:
Ale mówię: czy Izrael nie pojął? Pierwszy Mojżesz mówi: Ja pobudzę do zazdrości was z powodu nie ludu, z powodu ludu nierozumnego doprowadzę do gniewu was.


text:
Izajasz zaś ośmiela się i mówi: Dałem się znaleźć [przez] mnie nie szukających, widzialny stałem się (o) mnie nie dopytywającym się.


text:
Względem zaś Izraela mówi: Cały dzień rozpościerałem* ręce me do ludu nie ulegającego i mówiącego przeciwko. [* W oryginale czas przeszły dokonany: ,,rozpostarłem".]


text:
Mówię więc. czy odepchnął od siebie Bóg lud* Jego**? Nie może stać się; i bowiem ja Izraelitą jestem, z nasienia*** Abrahama, plemienia Beniamina. [* Inna lekcja: "dziedziczenie".] [** Sens: swój.] [*** Metafora potomstwa.]


text:
Nie odepchnął od siebie Bóg ludu Jego*, który wcześniej poznał. Czy nie wiecie, w Eliaszu co mówi Pismo? Jak wstawia się u Boga przeciw Izraelowi: [* Sens: swego.]


text:
Panie, proroków Twych zabili, ołtarze Twe zburzyli, i ja zostałem pozostawiony sam, i szukają duszy mej.


text:
Ale co mówi jemu wyrocznia? Pozostawiłem mnie samemu siedem tysięcy mężów, którzy nie zgięli kolana (dla) Baala.


text:
jeśli zaś łaską, już nie dzięki czynom, gdyż (ta) łaska już nie staje się łaską*. [* Inne lekcje: "łaską. Jeśli zaś dzięki czynom, już nie jest łaską"; "łaską. Gdyż ten czyn już nie jest czynem"; "łaską. Jeśli zaś dzięki Czynom już nie jest łaską, gdyż ten czyn już nie jest czynem".]


text:
Cóż więc? Czego poszukuje Izrael, tego nie osiągnął, (to) zaś wybranie osiągnęło; (ci) zaś pozostali zostali skamienieni,


text:
tak jak jest napisane: Dał im Bóg ducha grozy*, oczy nie widzenia i uszy nie słyszenia, aż do (tego) dzisiaj dnia. [* Tu odstąpiono od metafory. Dosłownie: "przekłucia".]


text:
I Dawid mówi: Niech stanie się stół ich za pułapkę i za sidło, i za obrazę, i za oddanie w zamian im,


text:
niech zostaną pogrążone w ciemności oczy ich, (by) nie widzieć*, i grzbiet ich przez cały** równocześnie zegnij. [* W oryginale infinitivus zamierzonego skutku. Składniej: "aby nie widziały".] [** Z domyślnym: czas.]


text:
Mówię więc, czy potknęli się, aby padliby? Nie może stać się; ale (z powodu) ich występku zbawienie dla pogan, ku pobudzić do zazdrości ich.


text:
Wam zaś mówię, poganom. Na ile więc jestem ja pogan* wysłannikiem, służbę mą otaczam chwałą, [* Sens: do pogan.]


text:
oby jakoś pobudziłbym do zazdrości me ciało* i zbawiłbym niektórych z nich. [* Rodzaj zamienni. Jej sens: moich współrodaków.]


text:
Jeśli bowiem odrzucenie ich pojednaniem świata, czym dobranie*, jeśli nie życiem z martwych**? [* Lub: "przyjęcie".] [** "z martwych" - sens: po zmartwychwstaniu.]


text:
Jeśli zaś niektóre (z) gałęzi zostały odłamane, ty zaś, z dzikiego drzewa oliwnego będąc, zostałeś wszczepiony wśród nich i współuczestnikiem korzenia tłustości* drzewa oliwnego** stałeś się, [* Inne lekcje zamiast "korzenia tłustości": "korzenia i tłustości"; "tłustości"; "tłustości korzenia"; "tłustości i korzenia".] [** "korzenia tłustości drzewa oliwnego" - składniej: "tłustości korzenia drzewa oliwnego".]


text:
nie chełp się z poniżeniem (tych) gałęzi: jeśli zaś chełpisz się z poniżeniem, nie ty korzeń niesiesz, ale korzeń ciebie.


text:
Pięknie; (z powodu) niewiary zostały odłamane, ty zaś (z powodu) wiary stanąłeś. Nie wysoko myśl, ale bój się;


text:
Zobacz więc łagodność i srogość* Boga; dla (tych) (którzy spadli)** srogość***, dla zaś ciebie łagodność Boga, jeśli utrzymasz się w łagodności, gdyż i ty zostałbyś wycięty****. [* Tu podano znaczenie pochodne. Wyraz oryginalny składa się z dwu członów kompozycyjnych: z "od", i z tematu czasownika "ciąć", oraz z formantu tworzącego nazwy czynności lub odprzymiotnikowe abstracta. Według etymologii zatem chodzi tu o zdecydowanie i nieomylność Boga w odcinaniu tego, co złe.] [** Metafora nawiązująca do porównania Izraelitów do gałęzi (zob. w. 16nn.).] [*** Według etymologii, podanej wyżej, mogłoby tu być dla dopełnienia obrazu oliwnego drzewa "odcięcie".] [**** Metafora rozwijająca obraz drzewa oliwnego.]


text:
I oni zaś, jeśli nie utrzymają się w niewierze, zostaną wszczepieni; mocny bowiem jest Bóg znowu wszczepić ich.


text:
Jeśli bowiem ty z (tego) według natury zostałeś wycięty dzikiego drzewa oliwnego i obok natury zostałeś wszczepiony w piękne drzewo oliwne, jak wiele bardziej tamci, (ci) według natury. wszczepieni zostaną we własne drzewo oliwne.


text:
Nie bowiem chcę, (by) wy nie wiedzieć*, bracia, (o) tajemnicy tej, aby nie bylibyście [przed] sobą samymi rozsądnymi**, że skamienienie po części Izraelowi stało się, aż do kiedy wypełnienie pogan weszłoby, [* "wy nie wiedzieć" składniej: "byście nie wiedzieli".] [** Prawdopodobny sens: by się wam nie wydawało, że jesteście sami z siebie rozsądni.]


text:
i tak cały Izrael zostanie zbawiony; tak jak jest napisane: Przyjdzie z Syjonu wyciągający, odwróci bezbożności od Jakuba;


text:
Jak właśnie bowiem wy kiedyś nie ulegliście Bogu. teraz zaś doznaliście litości (z powodu) tych* nieuległości, [* Zaimek ten określa potomstwo Abrahama.]


text:
tak i ci teraz nie ulegli (z powodu) waszej litości, aby i oni [teraz]* doznaliby litości; [* Inne lekcje: "później"; bez "teraz".]


text:
współzakluczył bowiem Bóg wszystkich* ku nieuległości, aby (nad) wszystkimi zlitowałby się. [* Inna lekcja: "wszystko".]


text:
O głębio bogactwa, i mądrości, i poznania Boga; jak niemożliwe do docieczenia sądy Jego i niemożliwe do wytropienia drogi Jego.


text:
Zachęcam więc was, bracia, poprzez litość Boga. (by) postawić ciała wasze (jako) ofiarę żyjącą, świętą, bardzo podobającą się Bogu, (tę) związaną ze słowem służbę waszą;


text:
i nie dostosowujcie swej postaci do wieku tego, ale dajcie się przekształcać odnowieniem myśli, ku próbować wy*, czym wola Boga, dobre, i bardzo podobające się, i dojrzałe. [* "ku próbować wy" - w oryginale oznacza zamierzony skutek.]


text:
Mówię bowiem poprzez łaskę daną mi każdemu będącemu wśród was, (by) nie ponad miarę myśleć oprócz (tego), co trzeba myśleć, ale myśleć ku zachowywać rozsądek, każdemu jak Bóg przydzielił miarę wiary.


text:
Tak jak bowiem w jednym ciele wiele członków mamy, (te) zaś członki wszystkie nie to samo mają dokonanie,


text:
tak liczni jednym ciałem jesteśmy w Pomazańcu, (tak) zaś co do jednego* jedni drugich członkami. [* "tak zaś co do jednego" - przekład prawdopodobny. Składnia tego miejsca jest bardzo niejasna.]


text:
czy to zachęcający w zachęcie, przekazujący w prostocie, stawiany na czele w gorliwości, litujący się w wesołości*, [* Od słów "Mając zaś" (w. 6) do "w wesołości" nie ma żadnego orzeczenia. Jest to wypowiedź eliptyczna.]


text:
Miłość nieobłudna*. Brzydzący się niegodziwością**, łączący się z dobrem**; [* Z domyślnym: niech będzie.]


text:
kochaniem braci ku jedni drugim tkliwi, szacunkiem* jedni drugich wyprzedzający, [* Chodzi o szacunek dla innych.]


text:
potrzeb świętych* będący wspólnikami, gościnność ścigający**. [* Świętymi nazywano chrześcijan.] [** Metafora sportowa. Jej sens: rywalizować z innymi w zakresie gościnności. Cała wypowiedź od słów "Brzydzący się" (w. 9) do "ścigający" ma sens imperatywny.]


text:
Błogosławcie prześladujących [was]*, błogosławcie i nie przeklinajcie. [* Inne lekcje zamiast "prześladujących was": "prześladujących"; "nieprzyjaciół waszych".]


text:
To samo ku jedni drugim myśląc, nie wysoko myśląc, ale (do) uniżonych dostosowując się. Nie stawajcie się rozsądni przed sobą samymi.


text:
Nikomu złego za złe (nie) oddając; troszcząc się (o) piękne* przed wszystkimi ludźmi; [* Sens: o to, co dobre.]


text:
nie siebie samych mszcząc, umiłowani, ale dajcie miejsce gniewowi, jest napisane bowiem: Mnie ukaranie*, ja oddam w zamian, mówi Pan. [* "Mnie ukaranie" - sens: do mnie należy ukaranie, mnie jest zastrzeżone.]


text:
Ale jeśli łaknie nieprzyjaciel twój, karm go; jeśli pragnie, dawaj pić mu; to bowiem czyniąc węgle ognia sypać będziesz na głowę jego.


text:
Nie daj się zwyciężać przez zło*, ale zwyciężaj przez dobro* (to) zło*. [* W oryginale substantywizowany przymiotnik rodzaju nijakiego.]


text:
Każda dusza* władzom wznoszącym się nad niech się podporządkowuje**. Nie bowiem jest władza, jeśli nie od Boga, (te) zaś będące przez Boga wyznaczone są; [* Sens: człowiek.] [** Inna lekcja zamiast słów "Każda dusza władzom wznoszącym się nad niech się podporządkowuje": "Wszystkim władzom wznoszącym się nad podporządkowujcie się".]


text:
tak że (ten) przeciwstawiający się (tej) władzy, (temu) Boga rozporządzeniu stanął przeciw, (ci) zaś, (którzy stanęli przeciw), sobie samym sąd wezmą.


text:
(Ci) bowiem przywódcy nie są bojaźnią dobremu czynowi, ale złemu. Chcesz zaś nie bać się władzy? Dobro* czyń, i będziesz miał pochwałę od niej;


text:
Boga bowiem sługą jest dla ciebie ku dobru*. Jeśli zaś zło* czyniłbyś, bój się; nie bowiem płocho miecz nosi; Boga bowiem sługą jest, karcącym względem gniewu (dla) zło sprawiającego. [* W oryginale substantywizowany przymiotnik rodzaju nijakiego.]


text:
Dlatego koniecznością podporządkowywać się*, nie jedynie z powodu (tego) gniewu, ale z powodu sumienia. [* Inne lekcje zamiast "koniecznością podporządkowywać się": "i podporządkowujcie się"; "podporządkowujcie się".]


text:
Przez to bowiem i daniny spełniacie, publicznymi sługami bowiem Boga są ku temu to trwającymi niezłomnie.


text:
Oddajcie wszystkim powinności: temu daninę daninę. temu podatek podatek, temu bojaźń bojaźń, temu szacunek szacunek.


text:
Nikomu nic (nie) bądźcie winni, z wyjątkiem jedni drugich miłować; bo miłujący drugiego Prawo wypełnił.


text:
To bowiem: Nie będziesz cudzołożyć, Nie będziesz zabijać, Nie będziesz kraść, Nie będziesz pożądać*, i jeśli jakieś inne przykazanie, w słowie tym sprowadza się pod jedną głowę**, [w tym]: Będziesz miłować (tego) tuż obok ciebie jak ciebie samego. [* Inne lekcje zamiast "Nie będziesz kraść. Nie będziesz pożądać": "Nie będziesz kraść"; "Nie będziesz kraść, Nie będziesz kłamliwie świadczyć": "Nie będziesz kraść, Nie będziesz pożądać, Nie będziesz kłamliwie świadczyć": "Nie będziesz kraść, Nie będziesz kłamliwie świadczyć, Nie będziesz pożądać".] [** "Głową" nazywali Grecy także nagłówek, tytuł rozdziału. Tu sens: streszcza się, zawiera się w tej syntezie.]


text:
I tak* znając (tę) porę, że czas już, (by) wy** ze snu dać się zbudzić***, teraz bowiem bliżej nasze zbawienie, niż gdy uwierzyliśmy. [* W oryginale rodzaj nijaki zaimka wskazującego w funkcji przysłówka.] [** Inne lekcje: "my"; bez "wy".] [*** "wy (...) dać się zbudzić" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "znając tę porę" Składniej: "byście się ze snu zbudzili".]


text:
Noc posunęła się naprzód, zaś dzień zbliżył się. Odłóżmy od siebie więc czyny ciemności, wdziejmy na siebie [zaś] oręż światła.


text:
Jak podczas dnia dostojnie zacznijmy chodzić*, nie (dla) hulanek i pijaństw, nie (dla) łóż i rozpasań, nie (dla) sporów i zazdrości; [* Metafora życia etycznego i religijnego.]


text:
Zaś będącego bez siły (we) wierze dobierajcie*, nie ku rozróżnianiom rozważań**. [* Sens: przygarniajcie, traktujcie życzliwie.] [** Chodzi o różnice między indywidualnymi sumieniami.]


text:
Ten wierzy, (że) zjeść wszystko*, (ten) zaś będący bez siły jarzyny je. [* Sens: że można zjeść wszystko.]


text:
Jedzący nie jedzącego nie niech ma za nic, zaś nie jedzący jedzącego nie niech sądzi, Bóg bowiem go dobrał*· [* Sens: przyjął, przygarnął.]


text:
Ty kim jesteś, sądząc cudzego domownika? Własnemu panu trwa* lub pada; zostanie postawiony zaś, jest mocny bowiem Pan** postawić go. [* Możliwe: stoi.] [** Inne lekcje: "Bóg": "pan jego".]


text:
Ten [bowiem] sądzi dzień obok dnia*, ten zaś sądzi każdy dzień**; każdy we własnej myśli niech się dopełnia. [* "sądzi dzień obok dnia" - sens: czyni różnice między dniami.] [** ,,sądzi każdy dzień" - sens: nie czyni różnic między dniami.]


text:
Myślący (o) dniu dla Pana myśli; i jedzący (dla) Pana je, dziękuje bowiem Bogu; i nie jedzący (dla) Pana nie je, i dziękuje Bogu.


text:
jeśli bowiem żyjemy*, (dla) Pana żyjemy, jeśli umieramy*, (dla) Pana umieramy. Jeśli więc żyjemy*, jeśli także umieramy*, Pana jesteśmy. [* W oryginale coniunctivus oznaczające nie realność, lecz ewentualność czynności.]


text:
Na to bowiem Pomazaniec umarł i ożył*, aby i (nad) martwymi i (nad) żyjącymi zapanowałby. [* Inne lekcje zamiast "umarł i ożył": "umarł i wstał"; "i umarł i wstał"; "i umarł, i wstał, i ożył"; ,,i umarł, i wstał, i odżył"; "i ożył, i umarł, i wstał"; "umarł, i ożył, i wstał". Uwaga: zamiast przekładu "ożył" możliwe: "zaczął żyć", gdyż w oryginale jest to forma czasu przeszłego dokonanego od czasownika "żyć".]


text:
Ty zaś dlaczego sądzisz brata* twego? Lub i ty dlaczego masz za nic brata* twego? Wszyscy bowiem staniemy przy trybunie Boga**. [* O współwyznawcy.] [** Inna lekcja: "Pomazańca".]


text:
Jest napisane bowiem: Żyję ja, mówi Pan, że (dla) mnie zegnie wszystko kolano*. I każdy język wyzna Bogu. [* "zegnie wszystko kolano" - słowo "zegnie" ma w oryginale znaczenie przechodnie, a zatem, w zdaniu tym "kolano" jest jego dopełnieniem, a "wszystko" podmiotem.]


text:
Już nie więc jedni drugich sądźmy; ale to osądźcie raczej, (by) nie kłaść potknięcia się* bratu** lub obrazy***. [* Tu raczej sens przedmiotowy: to, o co można potknąć się.] [** O współwyznawcy.] [*** Tu raczej sens rzeczowy: to, o co można urazić nogę. Tak "potknięcie się", jak "obraza" mają tu sens metaforyczny.]


text:
Wiem i jestem przekonany w Panu, Jezusie, że nic pospolitym* z powodu siebie samego; jeśli nie** (dla) liczącego sobie, (że) coś pospolitym* być***, dla niego pospolitym*. [* Sens: nieczystym.] [** "jeśli nie" - sens: chyba, że.] [*** Składniej: "że coś jest pospolite".]


text:
Jeśli bowiem z powodu potrawy brat* twój jest zasmucany, już nie według miłości chodzisz**. Nie potrawą twą tego gub, za którego Pomazaniec umarł. [* O współwyznawcy.] [** O życiu etycznym.]


text:
Nie bowiem jest królestwo Boga zjedzeniem i wypiciem, ale sprawiedliwością, i pokojem, i radością w Duchu Świętym;


text:
Zatem więc (te) pokoju ścigajmy* i (te) budowania, (tego) ku jedni drugim; [* Metafora sportowa o zdobywaniu pokoju i wszystkiego, co z nim związane. Inna lekcja zamiast «ścigajmy": "ścigamy".]


text:
nie ze względu na potrawę obalaj dzieło Boga. Wszystko czyste, ale złe (dla) człowieka, (tego) poprzez potknięcie się jedzącego.


text:
Piękne* nie zjeść mięsa i nie wypić wina, i nie przez co brat** twój potyka się***. [* Sens: dobre.] [** O współwyznawcy.] [*** Inne lekcje: "Jest zasmucany": "potyka się lub choruje"; "jest zasmucany, lub jest urażany, lub choruje"; "potyka się, lub jest urażany, lub choruje"; "jest urażany, lub potyka się, lub choruje".]


text:
Ty wiarę, [którą] masz, dla ciebie samego miej przed Bogiem. Szczęśliwy nie sądzący siebie samego, w czym aprobuje;


text:
zaś rozróżniający sobie, jeśli zje*, jest zasądzony, bo nie z wiary; wszystko zaś, co nie z wiary grzechem jest**. [* W oryginale coniunctivus, oznaczające czynność ewentualną.] [** Inne lekcje: "jest" plus Rz 16.25-27; "jest" plus Rz 16.25-27 i 15.33.]


text:
Jesteśmy winni zaś my, mocni, bezsilności niemocnych nosić, i nie sobie samym przypodobać się*. [* Według oryginału chodzi o czynność trwałą niedokonaną.]


text:
Każdy (z) nas (temu) tuż obok niech przypodoba się* ku dobru** ze względu na budowanie***; [* Według oryginału chodzi o czynność trwałą niedokonaną.] [** W oryginale substantywizowany przymiotnik rodzaju nijakiego.] [*** Metafora budowania duchowego.]


text:
i bowiem Pomazaniec nie sobie samemu przypodobał się; ale tak jak j jest napisane: Obelgi lżących cię spadły na mnie.


text:
Jakie bowiem wcześniej zostały napisane*, ku naszej nauce zostały napisane*, aby przez wytrwałość i przez zachętę Pism nadzieję mielibyśmy. [* W oryginale liczba pojedyncza, dopuszczalna przy podmiocie rodzaju nijakiego liczby mnogiej jak właśnie tutaj.]


text:
Zaś Bóg wytrwałości i zachęty oby dał wam to samo myśleć wśród jedni drugich według Pomazańca Jezusa,


text:
Dlatego dobierajcie* jedni drugich, tak jak i Pomazaniec dobrał** was***, ku chwale Boga. [* Sens: przygarniajcie, przyjmujcie.] [** Sens: przygarnął, przyjął.] [*** Inna lekcja: "nas".]


text:
Mówię bowiem, (że) Pomazaniec sługą stać się* obrzezania dla prawdy Boga, ku umocnić obietnice ojców**, [* Pomazaniec sługą stać się" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "Mówię". Składniej: "że Pomazaniec sługą stał się".] [** W oryginale genetivus obiectivus. Sens: dane ojcom.]


text:
zaś poganie za litość oddać chwałę* Bogu; tak jak jest napisane: Przez to wyznawać będę cię wśród pogan, i imieniu Twemu będę śpiewać. [* "poganie (...) oddać chwałę" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "Mówię". Składniej: "że poganie (...) oddali chwałę".]


text:
I znowu Izajasz mówi: Będzie korzeń Jessego, i wstający, (aby) przewodzić poganom; na nim poganie oprą nadzieję.


text:
Zaś Bóg nadziei oby wypełnił was całą radością i pokojem podczas wierzyć, ku obfitować wy* w nadziei przez moc Ducha Świętego. [* "ku obfitować wy" - wyrażenie przyimkowe, oznaczające zamierzony skutek. Składniej: "byście obfitowali".]


text:
Jestem przekonany zaś. bracia moi. i sam ja co do was, że i sami napełnieni jesteście dobrocią, wypełnieni całym poznaniem, mogący i jedni drugim kłaść do rozumu.


text:
Odważniej zaś napisałem wam po części, jako nadto przypominający wam z powodu łaski, danej mi przez Boga,


text:
ku być ja* publicznym sługą Pomazańca Jezusa względem pogan, spełniającym święte obrzędy (co do) dobrej nowiny Boga, aby stałaby się ofiara pogan bardzo godną przyjęcia, uświęconą przez Ducha Świętego. [* "ku być ja" - wyrażenie przyimkowe. oznaczające zamierzony skutek. Składniej: "bym był"·]


text:
nie bowiem odważę się (o) czymś mówić, czego nie sprawił Pomazaniec przeze mnie ku posłuszeństwu pogan, słowem i czynem,


text:
przez moc znaków i cudów, przez moc Ducha [Boga]*; tak że ja od Jeruzalem i kołem aż do Ilirii wypełnić** dobrą nowinę Pomazańca, [* Inne lekcje zamiast "Ducha Boga": "Ducha": "Ducha Świętego": "Ducha Boga Świętego".] [** "ja (...) wypełnić" - w oryginale zdanie skutkowe. Składniej: "tak że ja (...) wypełniłem".]


text:
tak zaś uważając za szacowne. (by) głosić dobrą nowinę nie gdzie został wymieniony Pomazaniec, aby nie na cudzym fundamencie i budowałbym,


text:
ale jak jest napisane: Którym nie zostało oznajmione o Nim, zobaczą. i którzy nie usłyszeli, zrozumieją.


text:
teraz zaś już nie miejsca mając w okolicach tych, pragnienie zaś mając (by) przyjść* do was od wielu** lat, [* W oryginale infinitivus zamierzonego skutku.] [** Inna lekcja: "dość licznych".]


text:
gdy (może)* pójdę do Hiszpanii; mam nadzieję bowiem przechodząc obejrzeć was i przez was zostać wyprawionym tam, jeśli wami najpierw po części nasycony zostanę** - [* W oryginale partykuła desygnująca możliwość czynności.] [** W oryginale coniunctivus oznaczające możliwość w przyszłości.]


text:
Znalazła upodobanie* bowiem Macedonia i Achaja wspólnotę pewną uczynić sobie względem ubogich świętych**, (tych) w Jeruzalem. [* Sens: uznała za właściwe.] [** "ubogich świętych" - sens według oryginału: ubogich, których mają święci, "świętych" określenie chrześcijan.]


text:
Znaleźli upodobanie* bowiem, i powinnymi są ich; jeśli bowiem (w) duchowych ich stali się wspólnikami poganie, są winni i w cielesnych spełnić społeczne dzieło dla nich. [* Sens: uznali za właściwe.]


text:
To więc wypełniwszy, i opieczętowawszy sobie (dla) nich owoc ten*, odejdę przez was do Hiszpanii; [* "opieczętowawszy sobie dla nich owoc ten" - prawdopodobny sens: otrzymawszy oficjalne pświadczenie przekazania im darów z Macedonii i Achai.]


text:
wiem zaś, że przychodząc do was, w wypełnieniu błogosławieństwa Pomazańca* przyjdę. [* Inne lekcje: "Dobrej nowiny Pomazańca": "nauki Pomazańca".]


text:
Zachęcam zaś was, [bracia,] poprzez Pana naszego, Jezusa Pomazańca, i poprzez miłość Ducha, (by) zacząć walczyć razem ze mną przez modlitwy za mnie do Boga,


text:
aby wyciągnięty zostałbym od nie ulegających w Judei i służba* ma, (ta) względem Jeruzalem bardzo godną przyjęcia (dla) świętych** stałaby się. [* Inna lekcja grecka: "noszenie darów".] [** Określenie chrześcijan.]


text:
aby w radości przyszedłszy do was poprzez wolę Boga, odpocząłbym razem z wami*. [* Inne lekcje zamiast słów "w radości przyszedłszy do was poprzez wolę Boga, odpocząłbym razem z wami": "przyszedłszy w radości do was poprzez wolę Jezusa Pomazańca, odpocząłbym razem z wami"; "w radości przyszedłbym do was poprzez wolę Boga i odpocząłbym razem z wami"; "w radości przyszedłbym do was poprzez wolę Pomazańca Jezusa i pokrzepiłbym się z wami"; "w radości przyszedłbym do was poprzez wolę Boga".]


text:
Zaś Bóg pokoju z wszystkimi wami; amen*. [* Inne lekcje: bez "amen"; bez "amen", ale z dodaniem 16.25-27.]


text:
Polecam zaś wam Febę, siostrę* naszą, będącą [i] sługą (społeczności) wywołanych**, (tej) w Kenchrach, [* O współwyznawczyni.] [** Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
aby ją przyjęlibyście w Panu w sposób godny świętych*, i stanęlibyście przy niej, w jakiej was potrzebowałaby sprawie, i bowiem ona opiekunką wielu stała się i mnie samego. [* Tak wtedy nazywano chrześcijan.]


text:
którzy za duszę* mą swoją szyję podsunęli, którym nie ja jedyny dziękuję, ale i wszystkie (społeczności) wywołanych pogan, [* Zamiast: życie.]


text:
i (tę) w domu ich (społeczność) wywołanych. Pozdrówcie Epeneta, umiłowanego mego, który jest pierwociną Azji dla Pomazańca.


text:
Pozdrówcie Andronika i Juniasa*, krewnych mych i współjeńców mych, którzy są znaczni wśród wysłanników**, którzy i przede mną stali się*** w Pomazańcu. [* Inna lekcja: "Julię" lub "Juliasa".] [** W formie spolszczonej "apostołów".] [*** Inne lekcje zamiast słów "którzy i przede mną stali się": "którzy i przede mną stali się"; "który i przede mną stał się"; "tych przede mną".]


text:
Pozdrówcie Tryfenę i Tryfozę, trudzące się w Panu. Pozdrówcie Persydę umiłowaną, która wielce utrudziła się w Panu.


text:
Pozdrówcie Asynkryta, Flegonta, Hermesa, Patrobę, Hermasa i (tych) razem z nimi braci*. [* O współwyznawcach.]


text:
Pozdrówcie Filologa i Julię*, Nereusza i siostrę jego, i Olimpasa, i (tych) razem z nimi wszystkich świętych**. [* Inna lekcja: "Juniasa".] [** Tak nazywano chrześcijan.]


text:
Pozdrówcie jedni drugich przez ukochanie święte. Pozdrawiają was (społeczności) wywołanych wszystkie Pomazańca.


text:
Zachęcam zaś was, bracia, (by) baczyć (na tych) poróżnienia się i obrazy* wbrew nauce, której wy nauczyliście się, czyniących, i odchylajcie się od nich; [* Metaforycznie o błędach etycznych i nieortodoksji.]


text:
bo tacy Panu naszemu, Pomazańcowi nie służą, ale swojemu brzuchowi i poprzez łagodne mówienia i wysławiania zwodzą serca nie znających zła.


text:
Bo wasze posłuszeństwo do wszystkich doszło: z powodu was więc raduję się, chcę zaś, (by) wy mądrymi być* względem dobra**, nietkniętymi zaś względem zła**. [* "wy mądrymi być" składniej: "byście byli mądrzy".] [** W oryginale substantywizowany przymiotnik rodzaju nijakiego.]


text:
Zaś Bóg pokoju zetrze szatana pod nogami waszymi w szybkości. Łaska Pana naszego, Jezusa, z wami*. [* Inne lekcje zamiast słów: "Łaska Pana naszego, Jezusa, z wami": "Łaska Pana naszego. Jezusa Pomazańca, z wami": bez słów "Łaska Pana naszego. Jezusa, z wami".]


text:
Pozdrawiam was ja, Tercjusz, (ten) (który napisałem)* (ten) list, w Panu. [* Nie chodzi tu o autora listu, lecz o sekretarza.]


text:
Pozdrawia was Gajus, goszczący mię i całą (społeczność) wywołanych. Pozdrawia was Erast, szafarz miasta, i Kwartus, brat*. [* O współwyznawcy.


text:
* Łaska Pana naszego, Jezusa Pomazańca, z wszystkimi wami. Amen. [* Niektóre rękopisy włączają tu wiersz 24, a zaraz po nim 16.27.]


text:
[Zaś mogącemu was utwierdzić według dobrej nowiny mej i ogłaszania Jezusa Pomazańca, według objawienia tajemnicy (dla) czasów wiecznych trzymanej w milczeniu.


text:
uczynionej widoczną zaś teraz poprzez pisma prorocze według rozkazu wiecznego Boga, ku posłuszeństwu wiary względem wszystkich pogan danej do poznania,


text:
jedynemu mądremu Bogu poprzez Jezusa Pomazańca, Temu* chwała na wieki**; amen]***. [* Inne lekcje: "Jemu": bez zaimka "Temu".] [** Inna lekcja: "wieki wieków".] [*** Tylko niektóre rękopisy umieszczają tu ww. 16.25-27 w podanej formie. Niektóre rękopisy dają tu 16.25-27 i dołączają 14.23 lub 15.33.]


text:
Paweł, powołany* wysłannik** Pomazańca*** Jezusa przez wolę Boga, i Sostenes, brat, [* W wierszach 1.1-2 trzykrotnie wymienione jest wołanie: Boga do ludzi, i raz wołanie świętych do Boga.] [** W formie spolszczonej "apostoł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [*** W przekładzie niniejszym, tu i dalej w tekście, podaje się znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne "Chrystus".]


text:
(społeczności) wywołanych* Boga, będącej w Koryncie, uświęconym w Pomazańcu Jezusie, powołanym świętym, razem z wszystkimi przywołującymi imię Pana naszego, Jezusa Pomazańca, w każdym miejscu, ich i naszego; [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła, zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Dziękuję Bogu memu* każdej chwili za was z powodu łaski Boga, (tej)** danej wam w Pomazańcu Jezusie, [* Inna lekcja: "naszemu".] [** W oryginale rodzajnik. Rodzajniki pierwotnie były zaimkami wskazującymi.]


text:
tak że wy* nie być słabszymi w żadnym darze, wyczekujący** objawienia Pana naszego Jezusa Pomazańca, [* Podmiot zdania skutkowego.] [** W oryginale jako accusativus pluralis dla zachowania zgodności z podmiotem.]


text:
Wierny Bóg, przez którego zostaliście powołani do wspólnoty Syna Jego, Jezusa Pomazańca, Pana naszego.


text:
Zachęcam zaś was, bracia, przez imię Pana naszego, Jezusa Pomazańca, aby to samo mówiliście wszyscy, i nie były* w was rozłamy, (aby) byliście* zaś wydoskonaleni w tej samej myśli i w tym samym j mniemaniu. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na zdanie zamiarowe.]


text:
Mówię zaś to, że każdy (z) was mówi: "Ja jestem Pawła"; "Ja zaś Apollosa"; "Ja zaś Kefasa"; "Ja zaś Pomazańca".


text:
Rozczłonkowany jest* Pomazaniec? Czy Paweł został ukrzyżowany za was, lub w imię Pawła zostaliście zanurzeni**? [* Inna lekcja: "Czy rozczłonkowany jest".] [** O chrzcie zob. Dz 1.5*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Dziękuję* [ Bogu**], że nikogo (z) was zanurzyłem z wyjątkiem*** Kryspusa i Gajusa, [* Inna lekcja: "Dziękuję bowiem"·] [** Inna lekcja: "Bogu mojemu".] [*** oznacza ustępstwo: "chyba że, z wyjątkiem".]


text:
aby nie ktoś powiedział*, że w moje imię zostaliście zanurzeni. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na zdanie zamiarowe.]


text:
Nie bowiem wysłał mię Pomazaniec zanurzać, ale głosić dobrą nowinę, nie przez mądrość słowa, aby nie został uczyniony pustym* krzyż Pomazańca. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi ze względu na zdanie zamiarowe.]


text:
Słowo bowiem krzyża (dla) dających się gubić głupotą jest, zaś (dla) dających się zbawiać, dla nas, mocą Boga jest.


text:
Gdzie mądry? Gdzie uczony w piśmie? Gdzie badacz wieku tego? Czyż nie uczynił głupią Bóg mądrość świata?


text:
Skoro bowiem w mądrości Boga nie poznał świat przez mądrość Boga, upodobał sobie Bóg przez głupotę ogłaszania zbawić wierzących.


text:
Kiedy i Judejczycy znaków żądają i Hellenowie* mądrości szukają, [* Ogólne określenie świata pogańskiego.]


text:
(dla) samych zaś powołanych, (dla) Judejczyków zarówno, jak (dla) Hellenów, Pomazańca, Boga moc i Boga mądrość; [Określenie pogan.]


text:
Patrzcie bowiem (na) powołanie wasze, bracia, że nie liczni mądrzy według ciała, nie liczni mocni, nie liczni dobrze urodzeni,


text:
ale głupie świata wybrał sobie Bóg, aby zawstydził* mądrych, i nie mające siły świata wybrał sobie Bóg, aby zawstydził silne, [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
i nieurodzone świata, i za nic miane wybrał sobie Bóg, nie istniejące, aby istniejące uznał za bezużyteczne*, [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Dzięki Niemu zaś wy jesteście w Pomazańcu Jezusie, który stał się mądrością (dla) nas od Boga, sprawiedliwością zarówno, jak uświęceniem i odkupieniem,


text:
I ja przyszedłszy do was, bracia, przyszedłem nie według wybitności słowa lub mądrości, zwiastując wam tajemnicę* Boga. [* Inne lekcje: "świadectwo"; "dobrą nowinę"; "zbawienie".]


text:
Nie bowiem] osądziłem, (że) coś (ja) wiedzieć wśród was z wyjątkiem* Jezusa Pomazańca i to tego ukrzyżowanego. [* oznacza ustępstwo: "chyba że, z wyjątkiem".]


text:
i słowo me i ogłaszanie moje nie w przekonywających mądrości [słowach], ale w pokazaniu Ducha i mocy,


text:
Mądrość zaś mówimy wśród dojrzałych, mądrość zaś nie wieku tego, ani przewodzących wieku tego, (tych) uznawanych za bezużytecznych,


text:
ale mówimy Boga mądrość w tajemnicy, (tę) zakrytą. którą przeznaczył Bóg przed wiekami do chwały naszej:


text:
którą nikt (z) przewodzących świata tego (nie) poznał. gdyby bowiem poznali. nie (chyba)* Pana chwały ukrzyżowaliby. [* W oryginale czynność nierzeczywista w przeszłości bądź też możliwość w przeszłości. Tu tłumacz wybrał drugą ewentualność.]


text:
Ale jak jest napisane: (Co)* oko nie ujrzało, i ucho nie usłyszało, i do serca człowieka nie weszło, (to)* przygotował Bóg miłującym Go. [* Dosłownie: "które".]


text:
Kto bowiem zna (z) ludzi (te) człowieka, jeśli nie duch człowieka, (ten) w nim? Tak i (te) Boga nikt (nie) poznał z wyjątkiem* Ducha Boga. [* oznacza ustępstwo: "chyba że, z wyjątkiem".]


text:
My zaś nie ducha świata wzięliśmy, ale Ducha, (Tego) z Boga, aby znaliśmy* (te) przez Boga darowane nam: [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
które także mówimy nie w wyuczonych ludzkiej mądrości słowach, ale w wyuczonych Ducha, duchowymi (rzeczy) duchowe zestawiając.


text:
Zmysłowy zaś człowiek nie przyjmuje (tych) Ducha Boga*, głupotą bowiem (dla) niego są**, i nie może poznać, że duchowo są osądzane; [* Inna lekcja: "Świętego".] [** W oryginale: "jest", zgodnie z gramatyką grecką, według której orzeczenie prawie zawsze przyjmuje formę liczby pojedynczej, gdy podmiot występuje w liczbie mnogiej rodzaju nijakiego.]


text:
I ja, bracia, nie mogłem powiedzieć wam jak duchowym, ale jak cielesnym, jak niemowlętom w Pomazańcu.


text:
Mleko wam dałem pić, nie potrawę, jeszcze nie bowiem mogliście. Ale ani jeszcze teraz (nie) możecie,


text:
jeszcze bowiem cieleśni jesteście. Kiedy bowiem w was zazdrość i spór*, czyż nie cieleśni jesteście i według człowieka chodzicie**? [* Inne lekcje: "spory"; "spór, poróżnienie się"; "spór i zwada o władzę (lub może: wybór władz)".] [** Metafora życia etycznego.]


text:
Czym więc jest Apollos? Czym zaś jest Paweł? Sługami. przez których uwierzyliście, i każdemu jak Pan dał.


text:
Według łaski Boga, (tej) danej mi, jak mądry architekt fundament położyłem, inny zaś nadbudowuje. Każdy zaś niech patrzy, jak nadbudowuje:


text:
fundamentu bowiem innego nikt (nie) może położyć obok (tego) leżącego. którym jest Jezus Pomazaniec.


text:
Czy zaś ktoś nadbudowuje na fundamencie złotem, srebrem, kamieniami szacownymi, drzewami, trawą, słomą,


text:
każdego czyn widoczny stanie się, (ten) bowiem dzień wykaże; bo w ogniu jest objawiane, i każdego czyn, jaki jest, ogień [ten] wypróbuje.


text:
Jeśli ktoś przybytek Boga niszczy, zniszczy* tego Bóg; bowiem przybytek Boga święty jest, którymi jesteście wy. [* Inna lekcja: "niszczy".]


text:
Żaden siebie samego niech zwodzi; jeśli ktoś uważa mądry być w was w wieku tym, głupim niech się stanie, aby stał się mądry.


text:
Bowiem mądrość świata tego głupotą u Boga jest; napisane jest bowiem: Łapiący mądrych w przewrotności ich;


text:
czy to Paweł, czy to Apollos, czy to Kefas, czy to świat, czy to życie, czy to śmierć, czy to nastałe*, czy to mające nastąpić**; wszystko wasze, [* Lub: "teraźniejsze, obecne".] [** Lub: "przyszłe".]


text:
Tak to w końcu jest szukane w szafarzach, aby wiernym każdy został znaleziony*. [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Mnie zaś za najmniejsze jest, aby przez was zostałem osądzony* lub przez ludzki dzień**, ale ani mnie samego (nie) osądzam; [* W oryginale zdanie zamiarowe.] [** Inaczej: "termin" lub "trybunał".]


text:
niczego bowiem (we) mnie (nie) dostrzegam, ale nie przez to jestem uznany za sprawiedliwego, zaś osądzającym mię Pan jest.


text:
Tak że nie przed czasem coś sądźcie, aż przyjdzie* Pan, który też oświetli (sprawy) ukryte ciemności i uczyni widocznymi postanowienia serc; i wtedy pochwała stanie się każdemu od Boga. [* W oryginale oznacza czas przyszły.]


text:
Tak zaś, bracia, zmieniłem postać* do mnie samego i Apollosa przez was, aby w nas nauczyliście się** (tego): Nie ponad (to), co*** jest napisane, aby nie jeden ponad jednego nadymaliście się**** przeciw drugiemu. [* Inaczej: "odniosłem", "zastosowałem".] [** W oryginale zdanie zamiarowe.] [*** Ściśle: "które".] [**** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Kto bowiem cię rozróżnia? Co zaś masz, które nie wziąłeś? Jeśli zaś właśnie wziąłeś, dlaczego chełpisz się jakby nie wziąwszy?


text:
Już nasyceni jesteście; już wzbogaciliście się niezależnie od nas zaczęliście królować; i oby zaczęliście królować, aby i my (z) wami razem zaczęliśmy królować*. [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Uważam bowiem: Bóg nas wysłanników ostatnimi pokazał, jakby na śmierć skazanymi, bo teatrem staliśmy się światu, i zwiastunom*, i ludziom. [* Lub: "aniołom". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
My głupi przez Pomazańca, wy zaś rozsądni w Pomazańcu; my nie mający siły, wy zaś silni; wy dostojni, my zaś nieszacowni.


text:
Aż do (tej) właśnie pory i łakniemy, i pragniemy, i nadzy jesteśmy, i policzkowani jesteśmy, i bez stałego miejsca jesteśmy,


text:
obrzucani obelgami zachęcamy; jakby nieczystościami świata staliśmy się, wszystkich odpadkiem, aż do teraz.


text:
Choć bowiem dziesiątki tysięcy wychowawców mielibyście* w Pomazańcu, ale nie wielu ojców, w bowiem Pomazańcu Jezusie przez dobrą nowinę ja was zrodziłem.


text:
Przez to* posłałem wam Tymoteusza, który jest mym dziecięciem umiłowanym i wiernym w Panu, (i) który wam przypomni drogi me, (te) w Pomazańcu [Jezusie], jak wszędzie w każdej (społeczności) wywołanych nauczam. [* Inna lekcja: "to samo".]


text:
Całkowicie jest słyszany w was nierząd, i taki nierząd, który ani w poganach, że kobietę ktoś ojca mieć*. [* W oryginale zdanie skutkowe.]


text:
I wy nadęci jesteście, i wcale nie bardziej zaczęliście boleć, aby został usunięty i z środka was (ten) - czynu tego sprawca! [* W oryginale zdanie zamiarowe.]?


text:
Ja - bowiem, będąc nieobecny ciałem, będąc obecny zaś duchem. już osądziłem, jakby będąc obecny, (tego który) tak to sprawił,


text:
w imieniu pana naszego, Jezusa*. Zebrawszy się wy i mój duch z mocą Pana naszego, Jezusa [* Inne lekcje zamiast "naszego, Jezusa": "Jezusa": "Jezusa Chrystusa": "naszego, Jezusa Chrystusa"; "Jezusa Chrystusa, Pana naszego".]


text:
(powinniście) wydać takiego szatanowi ku zagładzie ciała, aby duch został zbawiony* w dniu Pana**. [* W oryginale zdanie zamiarowe.] [** Inne lekcje: "Pana, Jezusa"; "Pana, Jezusa Pomazańca"; "Pana naszego, Jezusa"; "Pana naszego, Jezusa Pomazańca".]


text:
Oczyśćcie stary zaczyn, aby byliście* młodym ciastem, jak jesteście przaśni. I bo (jako) Pascha nasza został zabity na ofiarę Pomazaniec; [* W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
tak że świętujmy, nie w zaczynie starym ani w zaczynie złości i niegodziwości, ale w przaśnych nieskażoności i prawdy.


text:
nie w ogóle (z) nierządnymi świata tego, lub (z) zachłannymi i drapieżnymi, lub bałwochwalcami, gdyż bylibyście zobowiązani zaraz z (tego) świata wyjść.


text:
Teraz zaś napisałem wam, aby nie mieszać się, jeśli ktoś bratem nazywany byłby* nierządnym, lub zachłannym, lub bałwochwalcą, lub znieważającym, lub pijakiem, lub drapieżcą; (z) takim i nie jeść razem. [* W oryginale zdanie warunkowe.]


text:
(Tych) zaś z zewnątrz Bóg osądzi*. Pozbądźcie się (tego) niegodziwca z was samych. [* Inna lekcja: "sądzi".]


text:
Odważa się ktoś (z) was sprawę mając do drugiego sądzić się przed niesprawiedliwymi, i nie przed świętymi?


text:
Czy nie wiecie, że święci świat będą sądzić? I jeśli w was jest sądzony świat, niegodni jesteście sądzeń najmniejszych?


text:
Życiowe więc sądzenia jeśli macie*, (to) za nic mianych w (społeczności) powołanych tych właśnie sadzacie**? [* W oryginale zdanie warunkowe.] [** W sensie: wybieracie sobie na sędziów.]


text:
Do zawstydzenia wam mówię. Tak nie jest w was żaden mądry, który będzie mógł rozsądzić przez środek* brata jego? [* "przez środek" - w sensie: sprawiedliwie.]


text:
Już więc całkowicie poniżeniem (dla) was jest, że sądy macie z sobą samymi. Przez co nie raczej znosicie niesprawiedliwość? Przez co nie raczej dajecie się pozbawić?


text:
Czy nie wiecie, że niesprawiedliwi Bożego Królestwa nie dostaną w udziale? Nie łudźcie się: ani nierządni, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani miękcy, ani legający z mężczyznami,


text:
ani kradnący, ani zachłanni, ni pijacy, ni znieważający, ni drapieżcy Królestwa Bożego (nie) dostaną w udziale.


text:
I tacy jacyś byliście. Ale obmyliście się, ale zostaliście uświęceni, ale zostaliście uznani za sprawiedliwych, w imieniu Pana, Jezusa Pomazańca* i w Duchu Boga naszego. [* Inne lekcje: ,,Pomazańca Jezusa"; "Jezusa"; "naszego Jezusa"; "naszego Jezusa Pomazańca".]


text:
Wszystko mi wolno, ale nie wszystko jest pożyteczne. Wszystko mi wolno, ale nie ja będę władany przez coś.


text:
Potrawy (dla) brzucha, i brzuch (dla) potraw, zaś Bóg i ten i te uzna za bezużyteczne. Zaś ciało nie (dla) nierządu, ale (dla) Pana, i Pan (dla) ciała.


text:
Nie wiecie, że ciała wasze członkami Pomazańca są? Zabrawszy więc członki Pomazańca, uczynię nierządnej członkami? Nie może stać się!


text:
[Lub] nie wiecie, że łączący się (z) nierządną, jednym ciałem jest? Będą bowiem, mówi, dwoje ku ciału jednemu.


text:
Uciekajcie (przed) nierządem. Każde zgrzeszenie, które uczyniłby człowiek, na zewnątrz ciała jest, zaś popełniający nierząd ku własnemu ciału grzeszy.


text:
Czy nie wiecie, że ciało wasze przybytkiem (tego) w was Świętego Ducha jest, którego macie od Boga, i nie jesteście was samych?


text:
Zostaliście kupieni bowiem (za cenę) szacunku, oddajcie chwałę więc Bogu w ciele waszym*. [* Inne lekcje zamiast "waszym": "waszym i w duchu waszym"; "waszym i w duchu waszym, które są Boga".]


text:
Kobieta własnym ciałem nie włada, ale mąż; podobnie zaś i mąż własnym ciałem nie włada, ale kobieta.


text:
Nie pozbawiajcie się wzajemnie, chyba że (może)* z uzgodnienia do (jakiejś) pory, aby mieliście czas** (dla) modlitwy*** i znowu później tym samym byliście****, aby nie doświadczał**** was szatan przez nieopanowanie wasze. [* "chyba że może" - w oryginale partykuły oznaczające ustępstwo.] [** W oryginale zdanie zamiarowe.] [*** Inne lekcje zamiast "dla modlitwy": "dla poszczenia i dla modlitwy"; "dla modlitwy i dla poszczenia".] [** W oryginale zdanie zamiarowe.]


text:
Chciałbym zaś* wszyscy ludzie być jak i ja sam, ale każdy własny ma dar z Boga; ten tak, ten zaś tak. [* Inna lekcja: "bowiem".]


text:
Zaś zaślubionym nakazuję, nie ja, ale Pan, kobieta od męża nie oddzielić się* [* "kobieta od męża nie oddzielić się" - składniej: "żeby kobieta od męża nie oddzieliła się".]


text:
- jeśli zaś i oddzieliłaby się, niech trwa niezaślubiona lub - (z) mężem niech się pojedna i mąż kobietę nie odrzucać*. [* Poprawnie składniowo: "i żeby mąż kobiety nie odrzucał".]


text:
Zaś pozostałym mówię ja, nie - Pan: jeśli jakiś brat* kobietę ma niewierzącą i ta zgadza się mieszkać z nim, nie niech odrzuca** jej; [* Bratem nazywa autor listu chrześcijanina.] [** Według właściwej składni: "niech nie odrzuca".]


text:
i kobieta jeśli jakaś* ma męża niewierzącego i ten zgadza się mieszkać z nią, nie niech odrzuca (tego) męża. [* Inne lekcje zamiast "jeśli jakaś": "która": "jakaś kobieta".]


text:
Jest uświęcony bowiem mąż, (ten) niewierzący, w (tej) kobiecie i jest uświęcona kobieta, (ta) niewierząca, w (tym) bracie*; gdyż wtedy dzieci wasze nieczyste byłyby**, teraz zaś święte są***. [* Bratem nazywa autor listu chrześcijanina. Inne lekcje zamiast "bracie": "mężu"; "mężu wierzącym".] [** W oryginale "jest" jako dopuszczalne singularis po podmiocie pluralis rodzaju nijakiego. Zamiana na tryb przypuszczający, "byłyby", dopuszczalna ze względu na zdanie czasowe, oznaczające tu stan możliwy.] [*** W oryginale "jest" jako dopuszczalne singularis po podmiocie pluralis rodzaju nijakiego.]


text:
Jeśli zaś niewierzący oddziela się, niech się oddziela; nie jest poddany niewoli brat* lub siostra** w tych (warunkach); w zaś pokoju powołał was*** Bóg. [* Bratem nazywa autor listu chrześcijanina.] [** Siostrą nazywa autor listu chrześcijankę.] [*** Inna lekcja: "nas".]


text:
Co* bowiem wiesz, kobieto, czy męża zbawisz? Lub co* wiesz, mężu, czy kobietę zbawisz? [* Lub: "Czy".]


text:
Jeśli nie*, każdemu jak przydzielił Pan, każdego jak powołał Bóg, tak niech chodzi**. I tak w (społecznościach) wywołanych wszystkich rozporządzam. [* "Jeśli nie" lub: "oprócz tego, poza tym, zresztą".] [** Metafora życia etycznego.]


text:
Obrzezany ktoś został powołany? Nie niech naciąga sobie*. W nieobrzezaniu jest powołany ktoś? Nie niech obrzeza się**. [* Składniej: "Niech nie naciąga sobie".] [** Składniej: "Niech nie obrzeza się".]


text:
Niewolnikiem zostałeś powołany? Nie cię niech martwi*, ale jeśli i możesz wolny stać się, bardziej posłuż się**. [* Składniej: "Niech cię nie martwi".]


text:
Bowiem w Panu powołany niewolnik wyzwoleńcem Pana jest; podobnie wolny powołany niewolnikiem jest Pomazańca. [** "posłuż się" w sensie: korzystaj z możliwości służenia na chwałę Bogu jako niewolnik.]


text:
O zaś dziewicach rozkazu Pana nie mam, mniemanie zaś daję, ponieważ dostąpiwszy litości od Pana (ja) godny wiary być*. [* "ja godny wiary być" jako skutek dostąpienia litości od Pana. Składniej: "jestem godny wiary".]


text:
Sądzę więc to piękne być* przez nastałą** konieczność, że piękne dla człowieka (to) tak być***. [* "to piękne być" - accusativus cum infinitivo zależne od "sądzę".] [** Lub: "obecną".] [*** Składniej: "to tak być piękne jest dla człowieka", "to tak być" jest podmiotem tego zdania.]


text:
Jeśli zaś i zaślubiłbyś się, nie zgrzeszyłbyś; i jeśli zaślubiłaby się dziewica, nie zgrzeszyłaby*. Utrapienie zaś (dla) ciała będą mieć tacy, ja zaś was oszczędzani. [* "i jeśli zaślubiłaby się dziewica, nie zgrzeszyłaby" - w oryginale okres warunkowy: w poprzedniku modus eventualis (możliwość w przyszłości), w następniku modus irrealis.]


text:
To zaś mówię, bracia: pora skrócona jest; w końcu aby i mający kobiety jak nie mający byli*, [* W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Chcę zaś wy wolni od kłopotów być*. Niezaślubiony troszczy się [* "wy wolni od kłopotów być" - w oryginale accusativus cum infinitivo, zależne od "chcę".] [** Z domyślnym rzeczownikiem "sprawy, rzeczy" itp.]


text:
(o te)** Pana, jak przypodobałby się Panu; zaś zaślubiwszy się* troszczy się (o te)** świata, jak przypodobałby się kobiecie. [* Składniej: "ten, który zaślubił się"; "zaślubiony".] [** Z domyślnym rzeczownikiem "sprawy, rzeczy" itp.]


text:
i jest rozczłonkowany*. I kobieta, (ta) niezaślubiona, i dziewica troszczy się (o te)** Pana, aby była*** święta i ciałem i duchem; (ta)**** zaś, która się zaślubiła, troszczy się (o te)** świata, jak przypodobałaby się mężowi. [* Lub: "rozdarty wewnętrznie".] [** Z domyślnym rzeczownikiem "sprawy, rzeczy" itp.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [**** Ten rodzajnik zamienia participium na rzeczownik: "mężatka" zamiast "która się zaślubiła".]


text:
To zaś do waszego własnego pożytku mówię, nie aby pętlę wam narzuciłbym, ale do dostojności i wytrwałości przy Panu nierozerwalnie*. [* "ale do dostojności i wytrwałości przy Panu nierozerwalnie" - składniej: "ale ze względu na to, co dostojne i nierozerwalnie wytrwałe przy Panu".]


text:
Jeśli zaś ktoś być niedostojnym* do dziewicy swojej sądzi, jeśli byłby nadjędrny**, i tak musiałoby stawać się, co chce, niech czyni; nie grzeszy: niech się zaślubiają. [* Infinitivus zależny od słowa "sądzi". Składniej: "Jeśli zaś ktoś sądzi, że jest niedostojny względem swojej dziewczyny". "Niedostojny" w sensie "niestosowny" lub "nieprzyzwoity".] [** Lub: "będący po szczycie" z domyślnym "młodości". Przyjmując to drugie znaczenie, można (zachowując poprawność gramatyczną) także tak przetłumaczyć tę część wiersza 36: "Jeśli zaś ktoś sądzi, że postąpiłby niestosownie względem swojej dziewicy, gdyby miały przeminąć lata jej młodości" (por. przekład w BT).]


text:
Który zaś stanął w sercu jego (jako) utwierdzony, nie mając przymusu, władzę zaś ma nad własną wolą i to osądził w własnym sercu: strzec swoją dziewicę, pięknie uczyni.


text:
Kobieta jest związana, do jakiego czasu żyje mąż jej; jeśliby zaś zasnął* (ten) mąż, wolna jest (żeby) któremu chce, zostać zaślubioną, jedynie w Panu. [* Eufemistyczne określenie śmierci.]


text:
Szczęśliwsza zaś byłaby, jeśli tak wytrwałaby*, według mego mniemania. Uważam zaś i ja Ducha Bożego mieć**. [* "Szczęśliwsza zaś byłaby, jeśli tak wytrwałaby" - w oryginale okres warunkowy mieszany: w poprzedniku modus eventualis (możliwość w przyszłości), w następniku modus realis.] [** Infinitivus "mieć" zależny od słowa "uważam". Składniej: "uważam zaś, że i ja posiadam Ducha Bożego".]


text:
O zaś ofiarowanych wizerunkom*: wiemy, że wszyscy poznanie mamy. Poznanie nadyma, zaś miłość buduje. [* Chodzi o ofiary pokarmowe dla bóstw pogańskich.]


text:
Jeśli ktoś uważa (że) poznać* coś. jeszcze nie poznał, jak trzeba poznać. [* Infinitivus zależny od "uważa". Składniej: "uważa, że poznał coś" lub: "uważa, że zrozumiał coś".]


text:
O zjedzeniu 1 więc ofiarowanych wizerunkom* wiemy, że niczym wizerunek** w świecie i że nikt Bogiem z wyjątkiem Jednego. [* Chodzi o ofiary pokarmowe dla bóstw pogańskich.] [** Wizerunkami nazywa autor listu idole, posągi bóstw pogańskich.]


text:
I bowiem jeśli właśnie są nazywani bogami czy to w niebie, czy to na ziemi, jak właśnie są bogowie liczni i panowie liczni,


text:
ale nam jeden Bóg Ojciec, od którego wszystko i my do Niego, i jeden Pan, Jezus Pomazaniec, przez którego wszystko i my przez Niego*. [* Paweł przyjmuje formułę stoicką, zmieniając środkowy przyimek. W ten sposób przeciwstawia się równocześnie panteistycznemu zrozumieniu Boga i świata.]


text:
Ale nie w wszystkich (to) poznanie. Niektórzy zaś (z) przyzwyczajenia* aż do teraz wizerunku jak ofiarowane wizerunkowi jedzą** i sumienie ich, nie mającym siły będąc***, plami się. [* Inna lekcja: "z sumienia" w sensie: "z przekonania".] [** Składniej: "aż do teraz jako ofiarowane wizerunkowi jedzą", lub: "aż do teraz jako ofiarę idola jedzą".] [*** Składniej: "sumienie ich, będąc sumieniem nie mającym siły".]


text:
Potrawa zaś nas nie postawi przy Bogu: ani, jeśli nie zjedlibyśmy, jesteśmy słabsi, ani, jeśli zjedlibyśmy, obfitujemy.


text:
Patrzcie zaś, aby nie jakoś swoboda wasza ta potknięciem się (nie) stała* dla nie mających siły**. [* Składniej: "aby swoboda wasza nie stała się jakoś potknięciem".] [** W sensie: dla słabych w wierze.]


text:
Jeśli bowiem ktoś ujrzałby cię mającego poznanie, w miejscu wizerunków* leżącego**, czyż nie sumienie jego, nie mającym siły będącego***, zostanie zbudowane do ofiarowanych wizerunkom jedzenia****? [* Chodzi o okręg świątynny pogan.] [** Grecy i Rzymianie przy ucztach leżeli na sofach.] [*** Należy łączyć z zaimkiem "jego".] [**** Połączyć: "do jedzenia ofiarowanych wizerunkom". Zdanie to wypowiedziane jest z ironią.]


text:
Jest gubiony bowiem (ten)* będący bez siły przez twoje poznanie, brat, dla którego Pomazaniec umarł. [* W oryginale rodzajnik, zamieniający imiesłów na rzeczownik.]


text:
Tak zaś grzesząc względem braci i raniąc ich sumienie będące bez siły, względem Pomazańca grzeszycie.


text:
Przeto jeśli potrawa uraża brata niego, nie zjem mięsa* na wiek**, aby nie brata mego uraziłbym***. [* Chodzi o mięso ofiarne.] [** W sensie: nigdy.] [*** W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego. Składniej: "abym nie uraził brata mego".]


text:
Nie jestem wolny? Nie jestem wysłannikiem? Czyż nie Jezusa, Pana naszego ujrzałem? Nie dziełem mym wy jesteście w Panu?


text:
Jeśli (dla) innych nie jestem wysłannikiem, ale (dla) was jestem, bowiem pieczęcią mego wysłannictwa wy jesteście w Panu.


text:
wypić? Nie - mamy swobody siostry* kobiety brać ze sobą, jak i pozostali wysłannicy, i bracia Pana, i Kefas? [* Siostrą nazywa autor listu chrześcijankę.]


text:
Kto służy w wojsku (za) własny żołd kiedykolwiek? Kto sadzi winnicę i owocu jej nie je? Lub kto pasie trzodę i z mleka trzody nie je?


text:
W bowiem Mojżesza Prawie jest napisane: Nie nałożysz kagańca wołowi młócącemu. Czy (o) woły martwi się Bóg?


text:
Czy z powodu nas całkowicie mówi? Z powodu nas bowiem zostało napisane, że powinien w nadziei orzący orać i młócący w nadziei uczestniczenia.


text:
Jeśli my wam duchowe (dobra) posialiśmy, wielkie (to), jeśli my wasze cielesne (dobra) żąć będziemy?


text:
Jeśli inni (w) waszym majątku uczestniczą, nie raczej my? Ale nie posłużyliśmy się swobodą tą, ale wszystko wytrzymujemy, aby nie jakiej przeszkody dalibyśmy dobrej nowinie Pomazańca*. [* Składniej: "abyśmy nie dali jakiej przeszkody dobrej nowinie Pomazańca".]


text:
Nie wiecie, że (przy) poświęconych* pracujący [(te)]** z poświęconego jedzą, (ci)*** ołtarzu przy będący**** (z) ołtarzem mają udział? [* Lub: "przy ofiarach".] [** Z domyślnym rzeczownikiem: pokarmy, części.] [*** W oryginale rodzajnik, zamieniający imiesłów na rzeczownik.] [**** Składniej: "ci przy ołtarzu będący".]


text:
Tak i Pan rozporządził (tym)* dobrą nowinę zwiastującym z dobrej nowiny żyć**. [* W oryginale rodzajnik, zamieniający imiesłów na rzeczownik.] [** Infinitivus zależny od "rozporządził".]


text:
Ja zaś nie posłużyłem się żadnym (z) tych*. Nie napisałem zaś tego, aby tak stało się we mnie**, piękne bowiem mi raczej umrzeć niż*** (tej) chluby mej nikt (nie) uczyni pustą****. [* Domyślnie: uprawnień i przywilejów.] [** W sensie: aby objęły mnie wymienione uprawnienia i przywileje.] [*** Tu występuje anakolut. Myśl nie jest dokończona.] [**** Inne lekcje: "nikt nie uczyni pustą": "ktoś uczyni pustą": "aby ktoś uczynił pustą": "aby ktoś nie uczynił pustą": "aby ktoś nie uczynił pustą".]


text:
Jeśli bowiem głoszę dobrą nowinę*, nie jest mi chlubą; (jako) konieczność bowiem (na) mnie leży; biada bowiem mi jest, jeśli nie głosiłbym dobrej nowiny**. [* W oryginale coniunctivus praesentis medii ze względu na wymogi składni okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W oryginale coniunctivus aoristi medii ze względu na wymogi składni okresu warunkowego, modus eventualis.]


text:
Jeśli bowiem z własnej woli to robiłbym*, zapłatę miałbym*; jeśli zaś nie z własnej woli, szafarzowanie powierzono mi. [* W oryginale indicativus praesentis activi ze względu na wymogi składni okresu warunkowego, modus realis.]


text:
Jaka więc ma jest zapłata? Aby, głosząc dobrą nowinę, nie obciążoną kosztami położyłbym tę dobrą nowinę*, (tak by)** nie użyć swobody mej w dobrej nowinie. [* Sens: abym nie obciążył słuchaczy dobrej nowiny kosztami mego utrzymania.] [** Dosłownie: "do, ku", tworzy konstrukcję zamiarową.]


text:
Wolny bowiem będąc od wszystkich, (dla) wszystkich siebie samego uczyniłem niewolnikiem, aby coraz liczniejszych pozyskałbym:


text:
i stałem się (dla) Judejczyków jak Judejczyk, aby Judejczyków pozyskałbym; (dla tych)* pod Prawem jak pod Prawem, nie będąc sam pod Prawem, aby (tych) pod Prawem pozyskałbym; [* W oryginale rodzajnik z domyślnym rzeczownikiem: ludzi.]


text:
(dla) nie mających Prawa jak nie mający Prawa, nie będąc nie mającym Prawa Boga, ale zgodnym z Prawem Pomazańca, aby pozyskałbym nie mających Prawa;


text:
stałem się (dla) nie mających siły nie mającym siły, aby nie mających siły pozyskałbym; (dla) wszystkich stałem się wszystkim, aby w ogóle jakichś zbawiłbym.


text:
Nie wiecie, że - na stadionie biegnący wszyscy - biegną, jeden zaś bierze nagrodę? Tak biegnijcie, aby złapaliście*. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Każdy zaś walczący wszystko wytrzymuje: tamci więc, aby zniszczalny wieniec wzięli*. my zaś niezniszczalny. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Ja zatem tak biegnę, jak nie niejasno, tak uderzam pięściami, jak nie powietrze bijący*; [* Metafory sportowe.]


text:
ale podbijam me ciało i traktuję jak niewolnika, aby nie jakoś, innym ogłosiwszy, sam niewypróbowany stałbym się.


text:
Nie chcę bowiem wy nie wiedzieć*, bracia, że ojcowie nasi wszyscy pod chmurą byli i wszyscy przez morze przeszli, [* "wy nie wiedzieć" - accusativus cum infinitivo zależne od "Nie chcę". Składniej: "Nie chcę bowiem, żebyście wy nie wiedzieli".]


text:
i wszyscy za Mojżeszem zostali zanurzeni* w chmurze i w morzu, [* Zob. Dz 1.5*. Inne lekcje: "zanurzyli się"; "zanurzali się".]


text:
i wszyscy ten sam duchowy wypili napój; pili bowiem z duchowej towarzyszącej skały; (tą) skałą zaś był Pomazaniec.


text:
Ale nie w większości ich nabrał upodobania Bóg, usłani zostali* bowiem w pustyni. [* O martwych ciałach.]


text:
Te* zaś wzorami naszymi stały się ku nie być my pożądającymi (rzeczy) złych**, jak i oni zaczęli pożądać. [* Zaimek ten obejmuje fakty wymienione przez autora listu w 10.1-5.] [** Konstrukcja accusativus cum infinitivo po przyimku. Składniej: "abyśmy nie pożądali tego, co złe".]


text:
I nie bałwochwalcami stawajcie się, jak niektórzy (z) nich: jak właśnie jest napisane: Usiadł lud (by) zjeść i wypić i wstali bawić się.


text:
I nie popełniajmy nierządu, jak niektórzy (z) nich popełnili nierząd i padły jednego dnia dwadzieścia trzy tysiące.


text:
I nie wystawiajmy na doświadczenie Pomazańca*, jak niektórzy (z) nich doświadczyli, i przez węże byli gubieni. [* Inne lekcje: "Pana"; "Boga".]


text:
I nie narzekajcie*, tak jak niektórzy (z) nich zaczęli narzekać i zostali zgubieni przez gubiciela. [* Inna lekcja: "nie narzekajmy".]


text:
To zaś* dla wzoru przypadło im, napisane zostało zaś do włożenia do rozumu naszego, ku którym końce wieków przyszły. [* Inne lekcje: "To zaś wszystko"; "Wszystko zaś to".]


text:
Tak że uważający, (że) stać*, niech patrzy, aby nie padł**. [* W oryginale infinitivus zależny od "uważający".] [** W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Doświadczenie was nie wzięło*, chyba że** ludzkie; wierny zaś Bóg, który nie pozwoli wy zostać doświadczeni*** ponad co możecie, ale uczyni razem z (tym) doświadczeniem i wyjście, (by) móc**** wytrzymać. [* Inaczej: "objęło, ogarnęło".] [** mają znaczenie ustępcze.] [*** "wy zostać doświadczeni" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "nie pozwoli". Składniej: "nie pozwoli, żebyście wy zostali doświadczeni".] [**** W oryginale substantywizowany bezokolicznik. W tym wypadku oznacza on skutek. Składniej: "tak byście mogli wytrzymać".]


text:
Kielich wysławiania, który wysławiamy, czyż nie wspólnotą jest krwi Pomazańca? Chleb, który łamiemy, czyż nie wspólnotą ciała Pomazańca jest?


text:
Patrzcie (na) Izraela według ciała*, czyż nie jedzący ofiary wspólnikami ołtarza są**? [* Chodzi o historycznych Izraelitów.] [** Składniej: "czyż jedzący ofiary nie są wspólnikami ołtarza?".]


text:
Co więc mówię? Że ofiarowane wizerunkom* czymś jest? Lub że wizerunek** czymś jest? [* Chodzi o ofiary pokarmowe dla bóstw pogańskich.] [** Wizerunkami nazywa autor listu idole, posągi bóstw pogańskich.]


text:
Ale że co zabijają na ofiarę, demonom i nie Bogu [zabijają na ofiarę*]; nie chcę zaś wy wspólnikami demonów stawać się**. [* Inne lekcje zamiast "co zabijają na ofiarę, demonom i nie Bogu zabijają na ofiarę": "co zabijają na ofiarę poganie, demonom i nie Bogu zabijają na ofiarę"; to samo z przestawką: "składają na ofiarę i nie Bogu": "co składają na ofiarę poganie, demonom składają na ofiarę i nie Bogu": "co składają na ofiarę, demonom składają na ofiarę i nie Bogu"; "co składają na ofiarę, demonom składają na ofiarę".] [** "wy wspólnikami demonów stawać się" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "nie chcę". Składniej: "nie chcę zaś, abyście wy stawali się wspólnikami demonów".]


text:
Nie możecie kielicha Pana pić i kielicha demonów; nie możecie (w) stole Pana uczestniczyć i (w) stole demonów.


text:
Żaden (to) swoje niech szuka, ale (to) drugiego*. [* Składniej: "Żaden niech nie szuka swojego (pożytku), ale (pożytku) bliźniego".]


text:
Jeśli ktoś zaprasza was (z) niewierzących* i chcecie iść, wszystko podawane wam jedzcie, nic (nie) osądzając z powodu sumienia. [* Składniej: "Jeśli zaprasza was ktoś z niewierzących".]


text:
Jeśliby zaś ktoś wam powiedział: To świątyni ofiarowane* jest, nie jedzcie z powodu tamtego, (który oświadczył), i sumienia** [* Chodzi o ofiary pokarmowe dla bóstw pogańskich.] [** Inna lekcja: "sumienia - bo Pana ziemia i wypełnienie jej".]


text:
sumienia zaś mówię nie (tego) swojego, ale (tego) drugiego. Po co bowiem wolność ma jest sądzona przez inne sumienie?


text:
Jeśli ja (dzięki) łasce* uczestniczę, dlaczego krzywdząco o mnie się mówi, za co ja dziękuję? [* Prawdopodobnie dativus modi.]


text:
Nie powodującymi potknięcia się i (dla) Judejczyków stawajcie się i (dla) Hellenów i (dla) (społeczności) wywołanych Boga,


text:
Jak i ja w ogóle wszystkim (staram się przypodobać)*, nie szukając mojego pożytku, ale (tego)** wielu, aby zostali zbawieni***. [* Według oryginału czynność niedokonana czasu teraźniejszego od "przypodobać się".] [** W oryginale rodzajnik.] [*** Możliwe: "aby dali się zbawić". W oryginale coniunctivus aoristi passivi.]


text:
Pochwalam zaś was, że wszystko me pamiętacie i jak przekazałem wam przekazy*, nabywacie. [* "przekazałem wam przekazy" - figura etymologica, "przekazy" - synonim ewangelii.]


text:
Chcę zaś wy wiedzieć*, że każdego męża głową Pomazaniec jest, głową zaś kobiety mąż, głową zaś Pomazańca Bóg. [* "Chcę zaś wy wiedzieć" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "Chcę". Składniej: "Chcę zaś, żebyście wy wiedzieli".]


text:
Każdy mąż modlący się lub prorokujący na głowie mając*, zawstydza głowę swą; [* Z domyślnym dopełnieniem: nakrycie.]


text:
każda zaś kobieta modląca się lub prorokująca (z) nienakrytą głową zawstydza głowę swą, jednym bowiem jest i (tym) samym (z) ogoloną.


text:
Jeśli bowiem nie zakrywa się kobieta, i niech się strzyże; jeśli zaś haniebne (dla) kobiety być strzyżoną i być goloną, niech zakrywa się.


text:
Mąż bowiem nie powinien zakrywać sobie głowy, obrazem i wyobrażeniem* Boga będąc; kobieta zaś wyobrażeniem* męża jest. [* Znaczy także "chwała". Tu jednak raczej "wyobrażenie", jako w oryginale pochodne od "wydawać się".]


text:
Przez to powinna kobieta władzę* mieć na głowie z powodu zwiastunów. [* Inne lekcje: "zasłonę"; "zasłonę i władzę".]


text:
W was samych osądźcie: Przystojne jest, (żeby) kobieta niezakryta (do) Boga modlić się*? [* "kobieta niezakryta do Boga modlić się" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "Przystojne jest". Składniej: "Przystojne jest, żeby kobieta bez osłony modliła się do Boga?".]


text:
Jeśli zaś ktoś uważa kłótliwy* być* my takie przyzwyczajenie nie mamy, ani (społeczności) wywołanych Boga. [* To jest, bliżej sensu etymologicznego, "taki, który lubi odnosić zwycięstwo".] [** Infinitivus zależny od "uważa". Składniej: "uważa, że jest kłótliwy".]


text:
Najpierw bowiem schodząc się wy* w (społeczności) wywołanych, słyszę rozłamy w was być** i (w) część jakąś wierzę. [* Składniej: "gdy wy się schodzicie".] [** "rozłamy w was być" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "słyszę". Składniej: "słyszę, że rozłamy w was są".]


text:
Trzeba bowiem i stronnictwa w was być*, aby [i] wypróbowani widocznymi stali się** w was. [* "stronnictwa w was być" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "Trzeba". Składniej: "Trzeba bowiem, żeby i stronnictwa w was były".] [** W oryginale coniunctivus aoristi medii ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Czy bowiem domów nie macie na jedzenie i picie? Lub (społeczność) wywołanych Boga lekceważycie i zawstydzacie (tych)* nie mających? Co mam powiedzieć wam? Mam pochwalić was? W tym nie pochwalam. [* W oryginale rodzajnik, zamieniający imiesłów na rzeczownik.]


text:
Ja bowiem przyjąłem od Pana, co i przekazałem wam, że Pan Jezus w (tej) nocy, której był wydawany, wziął chleb


text:
i podziękowawszy połamał i powiedział: "To me jest ciało, (to) za was*. To czyńcie ku mojemu przypomnieniu". [* Inne lekcje: "was łamane"; "was dawane".]


text:
Tak samo i kielich po spożyciu wieczerzy, mówiąc: "Ten kielich nowym przymierzem jest w mojej krwi. To czyńcie, ilekroć pilibyście*, ku mojemu przypomnieniu". [* Lub: "pić będziecie".]


text:
Ilekroć bowiem jedlibyście* chleb ten i kielich pilibyście**, śmierć Pana zwiastujecie, aż do (kiedy) przyjdzie. [* Lub: "Jeść będziecie".] [** Lub: "pić będziecie".]


text:
Tak że który jadłby* (ten) chleb lub piłby** (ten) kielich Pana niegodnie, winien będzie ciała i krwi Pana. [* Lub: "jeść będzie".] [** Lub: "pić będzie".]


text:
Niech próbuje* zaś człowiek siebie samego i tak z [* W sensie: niech sprawdza, niech się zastanowi, niech robi rachunek sumienia.]


text:
(tego) chleba niech je i z kielicha niech pije, bo jedząc i pijąc*, sąd sobie samemu je i pije, nie rozróżniając ciała**. [* Inna lekcja: "pijąc niegodnie".] [** Inne lekcje: "ciała Pana": ,,ciała Pana Jezusa"; "krwi Pana".]


text:
Przez to w was wielu nie mających siły, i nieokrzepłych, i zasypiają* dość liczni. [* Synonim umierania.]


text:
Jeśli zaś siebie samych rozsądzilibyśmy, nie bylibyśmy sądzeni*; [* W wierszu 11.31 mieści się okres warunkowy, modus irrealis.]


text:
sądzeni zaś przez Pana jesteśmy karceni, aby nie z światem zostalibyśmy zasądzeni*. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Tak że, bracia moi, schodząc się ku zjedzeniu, jedni drugich czekajcie*. [* Składniej: "jedni na drugich czekajcie".]


text:
Jeśli ktoś łaknie, w domu niech je, aby nie ku sądowi schodzilibyście się*. (Sprawy) zaś pozostałe, jak przyjdę, rozporządzę. [* W oryginale coniunctivus praesentis medii ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
O zaś (rzeczach) duchowych, bracia, nie chcę wy nie wiedzieć*. [* "wy nie wiedzieć" - w oryginale accusativus cum infinitivo. Składniej: "nie chcę, żebyście wy nie wiedzieli".]


text:
Wiecie, że gdy poganami byliście, do wizerunków*, (tych) bez głosu, jakby prowadzeni byliście (jako) uwięzieni. [* Wizerunkami nazywa autor listu idole, posągi bóstw pogańskich.]


text:
Dlatego daję poznać wam, że nikt w Duchu Boga mówiący (nie) mówi: "Zaklęciem Jezus" i nikt (nie) może powiedzieć: ,,Panem Jezus", chyba że* w Duchu Świętym. [* "chyba że" nadają zdaniu sens ustępstwa.]


text:
i rozdzielenia dzieł są, (ten) zaś sam Bóg, (ten) działający wszystko w wszystkim*. [* Możliwy przekład: "we wszystkich".]


text:
Temu - bowiem przez - Ducha jest dawane słowo mądrości, innemu zaś słowo poznania, według (tego) samego Ducha,


text:
drugiemu wiara w (tym) samym Duchu, innemu zaś dary uleczeń w (tym) jednym Duchu*, [* Inne lekcje: "w tym samym Duchu"; ,,w Duchu"; bez "w tym jednym Duchu"; bez "uleczeń w tym jednym Duchu".]


text:
innemu zaś dzieła mocy, innemu [zaś] prorokowanie, innemu [zaś] rozróżnienia duchów, drugiemu rody języków, innemu zaś tłumaczenie języków:


text:
wszystko zaś to działa jeden i (ten) sam Duch, rozdzielający w sposób własny każdemu jak postanawia.


text:
Tak jak bowiem ciało jedno jest, a członki liczne ma, wszystkie zaś (te) członki ciała, licznymi będąc, jednym są* ciałem, tak i Pomazaniec; [* W oryginale liczba pojedyncza, zgodnie z zasadą, że gdy podmiotem jest neutrum pluralis (jak właśnie tutaj), orzeczenie zazwyczaj ma formę liczby pojedynczej.]


text:
i bowiem w jednym Duchu my wszyscy w jedno ciało zanurzeni zostaliśmy*, czy to Judejczycy, czy to Hellenowie, czy to niewolnicy, czy to wolni, i wszyscy jednego Ducha otrzymaliśmy do wypicia. [* O chrzcie, zob. Dz 1.5*. Możliwe inne przekłady: "zanurzyliśmy się", "zostaliśmy ochrzczeni", "przyjęliśmy chrzest".]


text:
Jeśli powiedziałaby noga: "Ponieważ nie jestem ręką, nie jestem z (tego) ciała", (czyż)* wbrew temu nie jest z (tego) ciała? [* W oryginale: "nie".]


text:
I jeśli powiedziałoby ucho: "Ponieważ nie jestem okiem, nie jestem z (tego) ciała". (czyż)* wbrew temu nie jest z (tego) ciała? [* W oryginale: "nie".]


text:
Teraz zaś Bóg umieścił członki, (każdy z osobna z)* nich, w ciele. jak zechciał. [* W oryginale: "Jeden każdy".]


text:
Gdyby zaś były* wszystkie jednym członkiem. gdzie ciało? [* "Gdyby zaś były" - w oryginale poprzednik okresu warunkowego, modus irrealis.]


text:
Nie może zaś oko powiedzieć ręce: "Potrzeby ciebie nie mam"*, lub znowu głowa nogom: ,,Potrzeby was nie mam"**. [* Składniej: "Nie potrzebuję ciebie".] [** Składniej: "Nie potrzebuję was".]


text:
Ale wiele bardziej (te) wydające się członki ciała, (że) bardziej nie mającymi siły być*, konieczne są; [W oryginale accusativus cum infinitivo zależne od ,,wydające się". Składniej: "Ale wiele bardziej te członki ciała, które, jak się wydaje, są (członkami) słabszymi".]


text:
i które uważamy, (że) bardziej nieszacowne być ciała*, te szacunkiem obfitszym otaczamy i (te)** niedostojne nasze dostojność obfitszą mają, [* W oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "uważamy". Składniej: "uważamy, że są mniej szacownymi (członkami) ciała".] [** Z domyślnym: "członki".]


text:
(te)* zaś dostojne nasze nie potrzeby mają**, ale Bóg złączył ciało, (członkowi) będącemu słabszym obfitszy dawszy szacunek, [* Z domyślnym: "członki".] [** Składniej: "nie mają potrzeby" z domyślnym: otaczania ich czcią.]


text:
aby nie było* rozłamu w ciele, ale (tak)** samo o siebie wzajemnie troszczyły się* członki. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [** Razem z "samo" tworzy przysłówek.]


text:
I czy to cierpi jeden członek, współcierpią wszystkie członki; czy to dostępuje chwały [jeden] członek, współradują się wszystkie członki.


text:
I tych położył sobie Bóg w (społeczności) wywołanych najpierw (jako) wysłanników, po drugie (jako) proroków, (po) trzecie (jako) nauczycieli, następnie moce, następnie dary uleczeń, wspomożenia, sterowania, rody języków.


text:
Współzawodniczcie* zaś (o) dary większe. I jeszcze w nadmiarze drogę wam pokazuję. [* Niektórzy niesłusznie widzą tu indicativus (tak również wyżej autor symboli morfologicznych): "współzawodniczycie", co z punktu widzenia formy jest możliwe. Jednak kontekst tego nie potwierdza. Koryntianom ubiegającym się o zaszczytne charyzmaty św. Paweł nakazuje ubieganie się o charyzmaty większe, a więc przede wszystkim o miłość, a także o charyzmat prorokowania i rozumienia (zob. 14.1nn).]


text:
Jeśli językami ludzi mówiłbym* i zwiastunów, miłości zaś nie miałbym**, stałbym się*** spiżem brzmiącym lub cymbałami krzyczącymi a-la-la****. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi, jako poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis, który oznacza tu możliwość w przyszłości.] [** Tak samo jak "mówiłbym" poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis, który oznacza tu możliwość w przyszłości.] [*** W oryginale indicativus perfecti activi, następnik okresu warunkowego, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "stanę się".] [**** W oryginale czasownik onomatopeiczny, utworzony od wojowniczego okrzyku "a-la-la".]


text:
I jeśli miałbym* prorokowanie i znałbym** tajemnice wszystkie i całe poznanie, i jeśli miałbym*** całą wiarę, tak żeby góry przestawiać, miłości zaś nie miałbym****, niczym byłbym*****. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi, jako poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W oryginale coniunctivus perfecti activi, jako drugi poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis activi, jako trzeci poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [**** Czwarty poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [***** W oryginale indicativus praesentis activi, następnik okresu warunkowego, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "będę".]


text:
I jeśli dałbym po kawałku* cały dobytek** mój, i jeśli wydałbym*** ciało me, aby chełpiłbym się****, miłości zaś nie miałbym*****, nic nie pomagałbym sobie******. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi, jako poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W oryginale substantywizowany imiesłów. 13.3*** W oryginale coniunctivus aoristi activi, jako drugi poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [**** W oryginale coniunctivus aoristi medi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego. Inne lekcje: "zostałbym spalony"; "zostałoby spalone".] [***** W oryginale coniunctivus praesentis activi, jako trzeci poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [****** W oryginale indicativus praesentis medii, jako następnik okresu warunkowego, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "pomogę sobie".]


text:
Miłość jest wielkoduszna, jest łagodna miłość, nie jest zazdrosna, [miłość] nie jest chełpliwa, nie nadyma się,


text:
nie jest niedostojna, nie szuka (tych)* swego, nie jest ostra**, nie liczy zła, [* Z domyślnym: dobra, sława, pożytek itp.] [** Metafora.]


text:
wszystko wytrzymuje, wszystkiemu wierzy, (w stosunku do) wszystkiego ma nadzieję, (w stosunku do) wszystkiego jest wytrwała.


text:
Miłość nigdy (nie) pada. Czy to zaś prorokowania będą uznane za bezużyteczne; czy to języki powstrzymane będą*; czy to poznanie będzie uznane za bezużyteczne. [* W oryginale indicativus futuri medii. Gramatyka dopuszcza jednak także sens pasywny.]


text:
kiedy zaś przyjdzie dojrzałe, (to)* z poszczególna będzie uznane za bezużyteczne. [* W oryginale rodzajnik, czyniący z wyrażenia przyimkowego "z poszczególna" rzeczownik.]


text:
Gdy byłem niemowlęciem, mówiłem jak niemowlę, myślałem jak niemowlę, liczyłem jak niemowlę; gdy stałem się mężem, uznałem za bezużyteczne (te)* niemowlęcia. [* Z domyślnym: sprawy, rzeczy itp.]


text:
Patrzymy bowiem teraz przez lustro w zagadce, wtedy zaś twarz na twarz; teraz poznaję z poszczególna, wtedy zaś uznam, jak i zostałem uznany.


text:
Ścigajcie miłość, współzawodniczcie zaś (o rzeczy) duchowe, bardziej zaś, aby prorokowaliście*. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Bo mówiący językiem nie ludziom mówi, ale Bogu, nikt bowiem (nie) pojmuje, Duchem* zaś mówi tajemnice; [* Możliwy też przekład: "Duchowi".]


text:
Chcę zaś wszyscy wy mówić* językami, bardziej zaś, aby prorokowaliście**; większy zaś prorokujący niż mówiący językami, chyba że*** tłumaczyłby, aby (społeczność) wywołanych budowanie wzięła. [* "wszyscy wy mówić" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "Chcę". Składniej: "Chcę zaś, żebyście wy wszyscy mówili".] [** W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [*** Ściślej: "oprócz"; jako ustępcze: "chyba".]


text:
Teraz zaś, bracia. jeśli przyszedłbym do was. językami mówiąc, (w) czym was wspomógłbym, jeśli nie wam powiedziałbym* lub w objawieniu, lub w poznaniu, lub w prorokowaniu, lub [w] nauczaniu? [* W oryginale coniunctivus aoristi activi zgodnie z wymogami okresu warunkowego, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "powiem". Składniej: "jeśli wam nie powiedziałbym".]


text:
Przecież (te)* nieożywione głos dające: czy to aulos, czy to kitara, jeśli rozróżniania dźwiękom nie dałyby**, jak zostanie poznane (to)*** grane na aulosie lub (to) grane na kitarze? [* W oryginale rodzajnik, zamieniający przymiotnik "nieożywione" na rzeczownik.] [** W oryginale coniunctivus aoristi activi. jako orzeczenie poprzednika zdania warunkowego, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "da".] [*** W oryginale rodzajnik, zamieniający participium na rzeczownik.]


text:
Tak i wy przez język jeśli nie dobrze zaznaczone słowo dalibyście, jak zostanie poznane (to)* mówione? Będziecie bowiem do powietrza mówiącymi**. [* W oryginale rodzajnik, zamieniający participium "mówione" na rzeczownik.] [** Składniej: "Będziecie bowiem mówić na wiatr".]


text:
jeśli więc nie znałbym znaczenia (tego) głosu. będę dla mówiącego barbarzyńcą i mówiący do* mnie barbarzyńcą. [* Ściślej: "we".]


text:
Tak i wy, gdy fanatykami jesteście duchów*, ku - budowaniu (społeczności) wywołanych szukajcie, aby obfitowaliście**. [* Metonimia charyzmatów.] [** W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Dlatego - mówiący językiem niech się modli, aby tłumaczył*. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
Jeśli [bowiem] modliłbym się językiem*, duch mój modliłby się**, zaś myśl ma bez owocu byłaby***. [* W sensie: dzięki charyzmatowi mówienia nawet niezrozumiałymi językami.] [** "Jeśli (...) modliłby się" - okres warunkowy, modus eventualis. Inny możliwy przekład: "będzie się modlił".] [*** Orzeczenie drugiego następnika okresu warunkowego. Dosłownie: "jest", tak jak w pierwszym następniku: "modli się", ale ze względu na semantykę okresu przekłada się na "byłaby" lub "będzie".]


text:
Co więc jest? Będę modlił się duchem, będę modlił się zaś i myślą, będę śpiewał duchem, będę śpiewał zaś i myślą.


text:
Gdyż jeśli wysławiałbyś [w] duchu, wypełniający miejsce prostaka* jak powie "Amen" na twoje dziękowanie, skoro, co mówisz, nie wie? [* W sensie: człowiek prosty, zwykły, nie obdarzony jeszcze łaskami duchowymi.]


text:
ale w (społeczności) wywołanych chcę* pięć słów myślą mą powiedzieć**, aby i innych pouczyłbym***, niż dziesięć tysięcy słów w języku****. [* W sensie: wolałbym.] [** Inne lekcje zamiast "pięć słów myślą mą powiedzieć": "pięć słów w myśli powiedzieć"; "myślą mą pięć słów powiedzieć": "pięć słów powiedzieć myślą mą"; "pięć słów powiedzielibyśmy myślą mą"; "pięć słów przez myśl mą powiedzieć"; "pięć słów poprzez prawo powiedzieć".] [*** W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [**** W sensie: językiem niezrozumiałym.]


text:
Bracia, nie dzieciątkami stawajcie się (w) umysłach, ale dla złości bądźcie niemowlętami, zaś (w) umysłach dojrzałymi stawajcie się.


text:
W Prawie jest napisane, że: W innojęzycznych* i w wargach innych będę mówił ludowi temu, i ani tak usłyszą mię** mówi Pan. [* O mówiących obcymi językami.] [** Składniej: "I ani tak nie usłyszą mnie".]


text:
Tak że języki ku znakowi są nie (dla) wierzących, ale (dla) niewierzących, zaś prorokowanie nie (dla) niewierzących, ale (dla) wierzących.


text:
Jeśli więc zeszłaby się (społeczność) wywołanych cała na to samo i wszyscy mówiliby językami. weszliby zaś prostacy* lub niewierzący, nie powiedzą, że szalejecie? [* W sensie: ludzie prości, nie uprzywilejowani charyzmatem.]


text:
Jeśli zaś wszyscy prorokowaliby, wszedłby zaś ktoś niewierzący lub prostak*, jest zawstydzany przez wszystkich, jest osądzany przez wszystkich, [* W sensie: człowiek prosty, nie uprzywilejowany charyzmatem.]


text:
(te)* ukryte serca jego widoczne stają się, i tak, upadłszy na twarz, pokłoni się Bogu oznajmiając, że: "Istotnie Bóg w was jest". [* W oryginale rodzajnik. zamieniający przymiotnik "ukryte" na rzeczownik.]


text:
Co więc jest, bracia? Kiedy schodzicie się*, każdy śpiew ma, nauczanie ma, objawienie ma, język ma, tłumaczenie ma**: wszystko ku budowaniu niech się staje. [* W oryginale coniunctivus praesentis medii, oznaczający powtarzanie się czynności.] [** W zdaniu tym autor listu wymienia szereg charyzmatów.]


text:
Czy to językiem ktoś mówi, według dwóch albo najwięcej trzech*, i na przemian**, i jeden niech tłumaczy; [* W sensie: charyzmatyk języków może przemówić tylko w dwóch lub w trzech językach. Inne przekłady, np. BT, sugerują, że może przemówić dwóch lub trzech charyzmatyków.] [** W sensie: nie dwoma lub trzema językami na raz, lecz każdym oddzielnie, dosłownie: "część", a także "kolej" na coś.]


text:
jeśli zaś nie byłoby tłumacza, niech milczy w (społeczności) wywołanych, sobie samemu zaś niech mówi i Bogu.


text:
Możecie bowiem pojedynczo* wszyscy prorokować, aby wszyscy uczyli się** i wszyscy byli zachęcani***, [* Bardziej dosłownie: "według jednego", czyli "po jednym".] [** W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis passivi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
kobiety w (społecznościach) wywołanych niech milczą, nie bowiem jest pozwalane im mówić; ale niech będą podporządkowane, jak i Prawo mówi.


text:
Jeśli zaś coś nauczyć się chcą, w domu własnych mężów niech dopytują się, hańbiące bowiem jest dla kobiety mówić w (społeczności) wywołanych*. [* O Kościele, zob. 1.2*. Niektóre starożytne rękopisy i wydania umieszczają wiersze 34-35 po wierszu 40.]


text:
Jeśli ktoś uważa prorokiem być lub duchowym*, niech uznaje, co piszę wam, że Pana jest przykazanie**; [* Prawdopodobnie w sensie: charyzmatykiem, natchnionym przez Ducha.] [** Inne lekcje zamiast "jest przykazanie": "przykazanie jest"; "są przykazania"; "przykazania są"; "przykazania Pana są".]


text:
jeśli zaś ktoś nie poznaje, nie jest poznawany*. [* Inne lekcje: "nie był poznawany"; "nie poznawajcie"; "niech nie będzie poznawany".]


text:
Tak że, bracia [moi], współzawodniczcie (?) prorokowanie* i mówić nie zabraniajcie językami**. [* W oryginale substantywizowany bezokolicznik.] [** Inne lekcje zamiast "mówić nie zabraniajcie językami": "mówić nie zabraniajcie w językach"; "mówić w językach nie zabraniajcie": "mówić językami nie zabraniajcie": "mówić językiem niech nie zabrania".]


text:
Wszystko zaś dostojnie i według porządku niech się staje*. [* Niektóre starożytne rękopisy i wydania umieszczają po wierszu 40 wiersze 34-35.]


text:
Daję poznać zaś wam, bracia, (tę) dobrą nowinę, którą ogłosiłem dobrą nowinę* wam, którą i przyjęliście, w której i stanęliście, [* "dobrą nowinę, którą ogłosiłem dobrą nowinę" - swoisty accusativus biernika wewnętrznego, czyli figura etymologica.]


text:
przez którą i zbawiani jesteście, jakim słowem ogłosiłem dobrą nowinę wam, jeśli nabywacie*, chyba że** płocho uwierzyliście. [* Trzeba zastosować inwersję: "jeśli nabywacie (dobrą nowinę) taką, jakim słowem ogłosiłem dobrą nowinę".] [** partykuły oznaczające ustępstwo.]


text:
Przekazałem bowiem wam w pierwszych*, co i przyjąłem, że Pomazaniec umarł za grzechy nasze według Pism, [* W sensie: na początku, przede wszystkim.]


text:
i że dał się widzieć Kefasowi, potem (tym)* Dwunastu; [* W oryginale rodzajnik. służący do substantywizacji liczebnika "Dwunastu".]


text:
następnie dał się widzieć ponad pięciuset braciom na raz, z których większość trwa* aż do teraz, niektórzy zaś zasnęli**; [* Inaczej: żyje.] [** Zamiast: umarli.]


text:
na ostatek zaś wszystkich jakby (poronionemu)* dał się widzieć i mnie. [* W oryginale rzeczownik. Można by przetłumaczyć na: "popłodkowi".]


text:
Ja bowiem jestem (tym) najmniejszym (z) wysłanników, który nie jestem dość duży (by) być nazywany wysłannikiem, dlatego że zacząłem prześladować (społeczność) wywołanych Boga;


text:
łaską zaś Boga jestem, czym jestem, i łaska Jego, (ta) względem mnie, nie pusta stała się, ale obficiej (od) nich wszystkich trudziłem się, nie ja zaś, ale łaska Boga. [(ta)] ze mną*. [* Inna lekcja zamiast "ta ze mną": "ta względem mnie".]


text:
Jeśli zaś Pomazaniec jest ogłaszany, że z martwych jest wskrzeszony, jak mówią w was niektórzy, że powstanie martwych nie jest*? [* Składniej: "że nie ma powstania martwych".]


text:
jeśli zaś Pomazaniec nie jest wskrzeszony, puste wtedy i ogłaszanie nasze, pusta i wiara wasza*. [* Inna lekcja: "nasza".]


text:
Znalezieni bylibyśmy* zaś i kłamliwymi świadkami Boga, że zaświadczyliśmy przeciw Bogu, że wskrzesił Pomazańca, którego nie wskrzesił, jeśli właśnie wtedy martwi nie są wskrzeszani. [* W oryginale indicativus praesentis passivi, choć z punktu widzenia formy może to być także indicativus imperfecti passivi. Ta druga możliwość wydaje się bardziej prawdopodobna. Indicativus praeteriti może oznaczać czynność nierzeczywistą, dlatego proponujemy przekład: "Znalezieni bylibyśmy".]


text:
jeśli zaś Pomazaniec nie jest wskrzeszony, czcza wiara wasza, jeszcze jesteście w grzechach waszych.


text:
Wtedy i (ci)*, którzy zasnęli w Pomazańcu, ulegli zgubie. [* W oryginale rodzajnik, służący do substantywizacji.]


text:
Jeśli w życiu tym w Pomazańcu mamy nadzieję* jedynie, bardziej godnymi litości (od) wszystkich ludzi jesteśmy. [* W oryginale opisowa forma indicativus perfecti activi.]


text:
Teraz zaś Pomazaniec jest wskrzeszony z martwych, pierwocina (tych)*, (którzy zasnęli). [* W oryginale rodzajnik. służący do substantywizacji.]


text:
Każdy zaś w własnym szyku*: pierwocina- Pomazaniec, następnie (ci)** Pomazańca w*** przybyciu Jego; [* Metafora wojskowa.] [** Z jakimś domyślnym określeniem, np. "należący" do Pomazańca.] [*** "w" - czasowe: "w czasie".]


text:
potem koniec, kiedy przekaże* królestwo Bogu i Ojcu, kiedy uzna za bezużyteczne* każde panowanie, i każdą władzę, i moc. [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniach czasowych.]


text:
Trzeba bowiem On królować*, aż do kiedy położy wszystkich nieprzyjaciół pod nogami Jego. [* "On królować" - w oryginale accusativus cum infinitivo zależne od "trzeba". Składniej: "trzeba bowiem, żeby On królował".]


text:
wszystko bowiem podporządkował pod - nogi Jego. Kiedy zaś powie*, że wszystko jest podporządkowane, jawne, że oprócz (Tego)**, (który podporządkował) Mu wszystko. [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.] [** W oryginale rodzajnik. użyty do substantywizacji imiesłowu.]


text:
Kiedy zaś zostanie podporządkowane* Mu - wszystko, wtedy [i] sam Syn zostanie podporządkowany (Temu)**, (który podporządkował) Mu wszystko, aby był*** Bóg wszystkim w wszystkim****. [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.] [** W oryginale rodzajnik użyty do substantywizacji imiesłowu.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [**** Możliwy przekład: "wszystkich".]


text:
Gdyż co uczynią (ci)* zanurzający się** za - martwych? Jeśli całkowicie martwi nie są wskrzeszani, dlaczego i zanurzają się*** za nich? [* W oryginale rodzajnik, użyty do substantywizacji imiesłowu.] [** O chrzcie, zob. Dz 1.5*. Możliwy przekład: "zanurzani".] [*** O chrzcie, zob. Dz 1.5*. Możliwy przekład: "są zanurzani".]


text:
Jeśli na wzór niewolnika* walczyłem z dzikimi zwierzętami w Efezie, jaka mi korzyść? Jeśli martwi nie są wskrzeszani, zjedzmy i wypijmy, jutro bowiem umieramy. [* Lub: "człowieka".]


text:
Ocknijcie się sprawiedliwie i nie grzeszcie, brak poznania bowiem Boga niektórzy mają. Na zawstydzenie wam mówię.


text:
Nierozsądny! Ty co siejesz, nie jest ożywiane, jeśli nie umrze*. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis. Możliwy przekład: "nie będzie ożywione, jeśli nie umrze".]


text:
I co siejesz, nie ciało, (to) mające się stać, siejesz, ale nagie ziarno na przykład* zboża lub czegoś (z) pozostałych. [* konstrukcja właściwa dla czasownika.]


text:
Nie każde ciało tym samym ciałem, ale inne ludzi, inne zaś ciało bydląt, inne zaś ciało ptaków, inne zaś ryb.


text:
I ciała niebieskie, i ciała ziemskie, ale inna (tych) niebieskich chwała, inna zaś (ta) (tych) ziemskich.


text:
Inna chwała słońca, i inna chwała księżyca, i inna chwała gwiazd, gwiazda bowiem (od) gwiazdy różni się w chwale.


text:
jest siane w braku szacunku, jest wskrzeszane w chwale; jest siane w bezsile, jest wskrzeszane w mocy;


text:
jest siane ciało zmysłowe, jest wskrzeszane ciało duchowe. Jeśli jest ciało zmysłowe, jest i duchowe.


text:
Tak i jest napisane: Stał się pierwszy człowiek, Adam ku duszy żyjącej; ostatni Adam ku duchowi ożywiającemu.


text:
(Ten) pierwszy człowiek z ziemi, gliniany, (ten) drugi Człowiek* z nieba. [* Inne lekcje: "Pan": "Człowiek, Pan"; "człowiek duchowy"; bez "Człowiek".]


text:
I jak zaczęliśmy nosić obraz (tego) glinianego, zaczniemy nosić* i obraz (Tego) Niebieskiego. [* Inna lekcja: "ponieśmy".]


text:
To zaś mówię, bracia, że ciało i krew królestwa Boga dostać w udziale nie może, ani zniszczenie niezniszczalności (nie) dostaje w udziale.


text:
Oto tajemnicę wam mówię: "wszyscy nie zaśniemy*, wszyscy zaś zostaniemy zmienieni"**, [* Inaczej: "umrzemy".] [** Inne lekcje zamiast "nie zaśniemy, wszyscy zaś zostaniemy zmienieni": "nie zaśniemy, nie wszyscy zaś zostaniemy zmienieni": "więc zaśniemy, nie wszyscy zaś zostaniemy zmienieni"; "zaśniemy, nie wszyscy zaś zostaniemy zmienieni".]


text:
w momencie, w rzucie oka, w ostatniej trąbie, zatrąbi bowiem, i martwi zostaną wskrzeszeni (jako) niezniszczalni, i my zostaniemy zmienieni.


text:
Trzeba bowiem, (żeby) zniszczalne to wdziać na siebie* niezniszczalność, i umieralne to. (żeby) wdziać na siebie* nieśmiertelność. [* W oryginale infinitivus w składni accusativus cum infinitivo, zależnej od "trzeba".]


text:
Kiedy zaś zniszczalne to wdzieje na siebie* niezniszczalność i umieralne to wdzieje na siebie* nieśmiertelność**, wtedy stanie się słowo, (to) napisane: Pochłonięta została śmierć ku zwycięstwu. [* "wdzieje na siebie" - w oryginale coniunctivus futuryczny.] [** Inne lekcje zamiast "Kiedy zaś zniszczalne to wdzieje na siebie niezniszczalność i umieralne to wdzieje na siebie nieśmiertelność": zamiast "niezniszczalność" jest "nieśmiertelność"; "kiedy zaś śmiertelne to wdzieje na siebie nieśmiertelność i zniszczalne to wdzieje na siebie niezniszczalność": "kiedy zaś śmiertelne to wdzieje na siebie nieśmiertelność".]


text:
Gdzie twe, śmierci, zwycięstwo? Gdzie twój, śmierci, kolec*? [* Inne lekcje zamiast "zwycięstwo? Gdzie twój, śmierci, kolec?": "zwycięstwo? Gdzie twój, grobie kolec?"; "kolec? Gdzie twe, śmierci, zwycięstwo? "kolec? Gdzie twe, grobie, zwycięstwo?".]


text:
Tak że, bracia moi umiłowani, utwierdzeni stawajcie się, niewzruszeni, obfitujący w dziele Pana każdej chwili, wiedzący, że trud wasz nie jest pusty w Panu.


text:
O zaś zbiórce, (tej) na świętych: jak właśnie rozporządziłem (społecznościom) wywołanych Galacji, tak i wy uczyńcie.


text:
Na pierwszy (dzień) tygodnia każdy (z) was u siebie samego niech kładzie, gromadząc co coś, jeśli dobrze (mu) się wiedzie, aby nie, kiedy przyjdę*, wtedy zbiórki stawały się**. [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.] [** W oryginale coniunctivus praesentis medii w zdaniu zamiarowym.]


text:
Kiedy zaś przybędę*, których wypróbujecie, przez listy tych poślę odnieść dar wasz do Jerozolimy; [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.]


text:
Przyjdę zaś do was, kiedy Macedonię przejdę*, Macedonię bowiem przechodzę. [* W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.]


text:
Przy was zaś może będę przebywał, lub i przezimuję, aby wy mię wyprawiliście*, gdzie** jeśli pójdę***. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi w zdaniu zamiarowym.] [** Przysłówek utworzony z genetivus zaimka względnego.] [*** W oryginale coniunctivus futuryczny w poprzedniku okresu warunkowego, modus eventualis.]


text:
Nie chcę bowiem was teraz w przejściu zobaczyć*, mam nadzieję bowiem czas jakiś zatrzymać się przy was, jeśli Pan pozwoli**. [* Możliwy przekład: "Nie chcę bowiem, żebyście wy teraz w przejściu zobaczyli".] [** W oryginale coniunctivus aoricti activi jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis.]


text:
Jeśli zaś przyjdzie* Tymoteusz, patrzcie, aby bez bojaźni stał się** przy was, bowiem pracę Pana pracuje*** jak i ja. [* W oryginale coniunctivus aoricti activi jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W oryginale coniunctivus aoricti medii ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.] [*** "pracę Pana pracuje" - accusativus biernika wewnętrznego, figura etymologica.]


text:
(Niech) nie ktoś więc go za nic ma*. Wyprawcie zaś go w pokoju, aby przyszedł** do mnie. Czekam bowiem go z braćmi. [* Składniej: "Niech nikt więc nie ma go za nic".] [** W oryginale coniunctivus aoristi activi ze względu na wymogi składni zdania zamiarowego.]


text:
O zaś Apollosie, (tym) bracie: Wielce zachęciłem go, aby przyszedł* do was z braćmi. I w ogóle nie było wolą, aby teraz przyszedł*. Przyjdzie zaś, kiedy będzie miał dobrą porę**. [* W oryginale coniunctivus aoricti activi w zdaniu zamiarowym.] [** W oryginale coniunctivus futuryczny w zdaniu czasowym.]


text:
Zachęcam zaś was, bracia: Znacie dom* Stefanasa, że jest pierwociną Achai i do służby świętym uszykowali siebie samych; [* Chodzi o wszystkich jego mieszkańców, wolnych i niewolników.]


text:
aby i wy byliście podporządkowani* takim i każdemu współpracującemu i trudzącemu się. [* W oryginale coniunctivus praesentis passivi (lub medii) w zdaniu zamiarowym.]


text:
Pozdrawiają was (społeczności) wywołanych Azji. Pozdrawia was w Panu wielce Akwila i Pryscylla razem z (tą) w domu ich (społecznością) wywołanych.


text:
Jeśli ktoś nie kocha Pana. niech będzie zaklęciem. Marana tha*. [* Transliteracja wyrażenia aramejskiego. Znaczenie: "Pan przychodzi" lub "Przyjdź, nasz Panie".]


text:
Miłość ma z wszystkimi wami w Pomazańcu Jezusie*. [* Inne lekcje: "Jezusie. Amen"; "Jezusie, Panu naszym. Amen"; "Jezusie. Niech się stanie, niech się stanie"; "Amen" bez "w Pomazańcu Jezusie".]


text:
Paweł, wysłannik* Pomazańca** Jezusa przez wolę Boga, i Tymoteusz, brat, (społeczności) wywołanych*** Boga, będącej w Koryncie, razem z świętymi wszystkimi, (tymi)**** będącymi w całej Achai; [* Lub: "apostoł".] [** W interlinearnym przekładzie, tu i dalej w tekście, podaje się znaczenie etymologiczne: normalnie już jak imię własne "Chrystus".] [*** Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*] [**** Rodzajniki pierwotnie były zaimkami wskazującymi.]


text:
(Ten) zachęcający nas w każdym utrapieniu naszym ku móc my* zachęcać (tych) w każdym utrapieniu przez zachętę, którą jesteśmy zachęcani sami przez Boga. [* "móc my" - w składni skutkowej. Składniej: "tak byśmy mogli".]


text:
Czy to zaś trapieni jesteśmy dla waszej zachęty i zbawienia; czy to jesteśmy zachęcani dla waszej zachęty, (tej) działającej w wytrwałości (wśród) tych cierpień, które i my cierpimy.


text:
I nadzieja nasza mocna o was, wiedzący*, że jak wspólnikami jesteście cierpień, tak i zachęty. [* Składniej: "bo wiemy". Inne lekcje zamiast "zachęty i zbawienia; (...) I nadzieja nasza mocna o was, wiedzący" (w. 6-7): z opuszczeniem słów "które i my cierpimy" do "wspólnikami jesteście cierpień"; z opuszczeniem słów "i zbawienia" do "dla waszej zachęty"; z dodaniem "i zbawienia" po "czy to jesteśmy zachęcani - dla waszej zachęty"; "zachęty, tej działającej w wytrwałości (wśród) tych cierpień, które i my cierpimy. I nadzieja wasza mocna o was, czy to jesteśmy zachęcani - dla waszej zachęty i zbawienia, wiedzący"; "zachęty i zbawienia, tego działającego w wytrwałości (wśród) tych cierpień, które i my cierpimy i nadzieja nasza mocna o was, czy to jesteśmy zachęcani - dla waszej zachęty i zbawienia, wiedzący".]


text:
Nie bowiem chcemy wy nie wiedzieć*, bracia, o utrapieniu naszym, (tym) (które się stało)** w Azji, że w nadmiarze ponad moc zostaliście obciążeni, tak że zostać wyzbytym wyjścia my*** i (co do) życia. [* "wy nie wiedzieć" - zależne od "Nie chcemy". Składniej: "Nie chcemy bowiem, żebyście nie wiedzieli".] [** Odnosi się do "utrapieniu".] [*** "zostać wyzbytym wyjścia my" - w zdaniu skutkowym. Składniej: "tak że my zostaliśmy bez wyjścia".]


text:
Ale sami w sobie samych odpowiedź śmierci powzięliśmy, aby nie przekonani byliśmy* na sobie samych, ale na Bogu, budzącym martwych, [* Zdanie zamiarowe.]


text:
który z tak wielkiej śmierci* wyciągnął nas i wyciągnie**, ku któremu nabraliśmy nadziei, [że] i jeszcze*** wyciągnie, [* Inne lekcje zamiast "tak wielkich śmierci":..tak wielkiej śmierci"; "tak wielkiego niebezpieczeństwa".] [** Inne lekcje: "i wyciąga": bez "i wyciągnie".] [*** Inne lekcje zamiast "i jeszcze": "że": "i że"; "że i"; "że jeszcze"; "i jeszcze" bez poprzedzającego "że".]


text:
(bo) współdziałając i wy za nas błaganiem, aby od wielu osób (ten) względem nas dar przez wielu został podziękowany* za nas**. [* Język grecki tworzy konstrukcję bierną nawet od czasowników nieprzechodnich, jak właśnie tutaj. Składniej: "aby wiele osób dziękowało za nas za dany nam dar".] [** Inna lekcja: "was".]


text:
Bo duma nasza ta jest: świadectwo sumienia naszego, że w prostocie* i nieskażoności Boga, [i] nie w mądrości cielesnej, ale w lasce Boga obracaliśmy się** na świecie, obficiej zaś przy was. [* Inne lekcje: "świętości"; "łagodności"; "litości".] [** W sensie: żyć. działać.]


text:
Nie bowiem inne* piszemy wam, ale lub które rozpoznajecie**, lub i uznajecie***. Mam nadzieję zaś, że aż do końca uznacie, [* Z domyślnym: nauki, ewangelię, słowa.] [** Możliwe: "czytacie" lub w sensie: rozpoznajecie jako już znane.] [*** O akceptacji po poznaniu.]


text:
jak i uznaliście nas po części, że chlubą waszą jesteśmy tak jak i wy naszą w dniu Pana [naszego], Jezusa.


text:
I (z) tym przekonaniem postanawiałem wcześniej do was przyjść, aby drugą łaskę* mieliście**, [* Inna lekcja: "radość".] [** Zdanie zamiarowe.]


text:
i przez was przejść do Macedonii, i znowu od Macedonii przyjść do was i przez was zostać wyprawionym do Judei.


text:
To więc postanawiając, czy zatem lekkomyślnością posłużyłem się? Lub co postanawiam, według ciała postanawiam, aby było* u mnie (to) "tak tak" i (tym) "nie nie"? [* Zdanie zamiarowe.]


text:
Boga bowiem Syn, Jezus Pomazaniec, (ten) wśród was przez nas ogłoszony: przeze mnie, i Sylwana, i Tymoteusza, nie stał się "tak" i "nie", ale "tak" w Nim się stało.


text:
Jakie bowiem obietnice Boga w Nim (owym) "tak". Dlatego i przez Niego (to) Amen Bogu na chwałę przez nas.


text:
(ten)* i (który opieczętował sobie) nas i (który dał) porękę Ducha w sercach naszych. [* W oryginale rodzajnik odnoszący się do imiesłowu "(który opieczętował sobie)" i "(który dał)".]


text:
Ja zaś świadka Boga przywołuję sobie na moją duszę, że oszczędzając was już nie* przyszedłem do Koryntu. [* Składniej: "jeszcze nie".]


text:
Nie że panujemy (nad) waszą wiarą. ale współpracownikami jesteśmy radości waszej, bo wiarą stoicie*. [* Czas teraźniejszy dokonany. Szerzej: "stanęliście i stoicie".]


text:
Osądziłem bowiem* mnie samemu to**: nie znowu w smutku do was przyjść. [* Inne lekcje: "zaś"; bez żadnej partykuły ani spójnika.] [** W sensie: tak bowiem sobie postanowiłem.]


text:
I napisałem to samo*, aby nie, przyszedłszy, smutek miałbym**, od których trzeba było ja radować się***, przekonany do wszystkich**** was, że moja radość wszystkich was***** jest. [* Inaczej: "właśnie".] [** Zdanie zamiarowe.] [*** "ja radować się" - zależne od "trzeba było". Składniej: "dzięki którym powinienem radować się".] [**** Składniej: "bo jest przekonany co do was wszystkich".] [***** Genetivus possessoris: "moja radość należy do was wszystkich". Lub nawet: "moja radość należy do waszych obowiązków".]


text:
Z bowiem wielkiego utrapienia i ściśnięcia się serca napisałem wam przez liczne łzy, nie aby zasmuceni zostaliście*, ale miłość aby poznaliście*, którą mam obficiej ku wam. [* Zdanie zamiarowe.]


text:
Jeśli zaś ktoś zasmucił, nie mnie zasmucił, ale po części, aby nie obciążałbym*, wszystkich was. [* Zdanie zamiarowe.]


text:
Dość dużym* dla takiego potępienie to przez większość**, [* Inaczej: "wystarczającym".] [** W zdaniu tym brak orzeczenia "jest".]


text:
tak że przeciwnie raczej wy* darować i zachęcić**. aby nie jakoś obfitszym smutkiem został pochłonięty*** taki. [* Inne lekcje zamiast "raczej wy": "wy raczej"; "wy": "raczej".] [** "wy darować i zachęcić" - zdanie skutkowe. Tu sens imperatywny: "wy darujcie i zachęćcie".] [*** Zdanie zamiarowe.]


text:
Dlatego zachęcam was ustalić* ku niemu miłość; [* "was ustalić" - zależne od "zachęcam". "ustalić" - w sensie: okazać.]


text:
na to bowiem i napisałem, aby poznałbym wypróbowanie wasze, czy* ku wszystkiemu posłuszni jesteście. [* Inne lekcje: "którą": "jak"; bez żadnej partykuły ani spójnika.]


text:
Któremu zaś coś darujecie, i ja; i bo ja, co darowałem, jeśli coś darowałem, z powodu was w osobie Pomazańca,


text:
nie miałem ulżenia (dla) ducha mojego (z powodu) nie znaleźć ja* Tytusa, brata mego, ale pożegnawszy się z nimi wyszedłem do Macedonii. [* "(z powodu) nie znaleźć ja" to wyrażenie stanowi jedno pojęcie, zamienione na rzeczownik dzięki użyciu rodzajnika.]


text:
Zaś Bogu wdzięczność, każdej chwili prowadzącemu w triumfie nas w Pomazańcu i woń poznania Go czyniącemu widoczną przez nas w każdym miejscu;


text:
bo Pomazańca aromatem jesteśmy (dla) Boga wśród dających się zbawiać* i wśród dających się gubić**: [* Przykład passivum aktywnego (w tym wypadku jest nim imiesłów). Oznacza ono dobrowolne przyjmowanie czynności przez podmiot. A zatem nie "zbawianych", lecz: dobrowolnie przyjmujących zbawianie, dokonywane przez Chrystusa.] [** Drugi przykład passivum aktywnego.]


text:
(dla) tych wonią od śmierci ku śmierci, (dla) tych zaś wonią od życia ku życiu. I do tego kto dość duży?


text:
Nie bowiem jesteśmy jak wielu* kupczących słowem Boga ale jak z nieskażoności, ale jak z Boga naprzeciw Boga w Pomazańcu mówimy. [* Inna lekcja: "pozostali".]


text:
Zaczynamy znowu siebie samych polecać? Czy nie potrzebujemy jak niektórzy polecających listów do was lub od was?


text:
Listem naszym wy jesteście, wypisanym w sercach naszych*, poznawanym i odczytywanym przez wszystkich ludzi. [* Inna lekcja: "waszych", "w sercach naszych" - możliwy przekład: "sercami naszymi".]


text:
Czyniąc sobie widocznym*, że jesteście listem Pomazańca, wysłużonym przez nas, wypisanym nie atramentem, ale Duchem Boga żyjącego, nie na płytach kamiennych, ale na płytach sercach cielesnych. [* Może odnosić się do "my", to jest do nadawcy listu, bądź też do odbiorcy: "wy". W pierwszym wypadku byłoby to medium ze znaczeniem: my czynimy sobie widocznym, czyli: jesteśmy świadomi, lub: czynimy widocznym dla innych ze względu na nas; w drugim natomiast wypadku byłoby to passivum ze znaczeniem: wy jesteście widoczni, czyli: jest widoczne, jest wiadome.]


text:
Nie że od siebie samych dość duzi* jesteśmy policzyć sobie** coś jak z siebie samych, ale dość dużość*** nasza z Boga, [* Lub: "zdolni".] [** W sensie: przypisać sobie.] [*** Inaczej: zdolność.]


text:
który i uczynił dość dużymi* nas sługami nowego przymierza: nie litery, ale ducha; bo litera zabija, zaś duch ożywia. [* Możliwe: "uznał za zdolnych".]


text:
Jeśli zaś służba śmierci, w literach wyryta na kamieniach, stała się w chwale, tak że nie móc patrzeć wprost synowie Izraela* na twarz Mojżesza z powodu chwały twarzy jego. (tej) (chwały) uznawanej za bezużyteczną, [* "nie móc (...) synowie Izraela" w oryginale accusatiwis cum infinitivo w zdaniu skutkowym. Składniej: "tak że synowie Izraela nie mogli patrzeć wprost na twarz".]


text:
Jeśli bowiem (dla) służby* zasądzenia** chwała, wiele bardziej obfituje służba sprawiedliwości chwałą***. [* Inna lekcja: "służba", wtedy: "Jeśli bowiem służba zasądzenia chwałą".] [** Inaczej: "potępienia".] [*** Składniej: "wiele bardziej obfituje chwałą służba sprawiedliwości.]


text:
I bowiem nie jest obdarzone chwałą (to) obdarzone chwałą w tej sprawie z powodu (owej) przewyższającej chwały*. [* Składniej: "Bo z powodu owej przewyższającej chwały w ogóle nie jest obdarzone chwałą to obdarzone chwałą w tamtej sprawie".]


text:
i nie tak jak Mojżesz kładł zasłonę na twarz jego* ku nie spojrzeć wprost synowie** Izraela na koniec*** (tego) uznawanego za bezużyteczne. [* To jest: swoją.] [** ,,nie spojrzeć wprost synowie" - w oryginale accusativus cum infinitivo w zamiarowej składni z "ku". Składniej: "aby nie spojrzeli wprost synowie".] [*** Sens: wygasanie, o wygasaniu chwalebnego blasku na twarzy Mojżesza. Blask ten jest bezużyteczny, to znaczy jest niczym w stosunku do blasku chwały dostępnej w Nowym Przymierzu.]


text:
Ale skamieniały pomyślenia ich. Aż do bowiem dzisiejszego dnia (ta) sama zasłona przy odczytywaniu Starego Przymierza trwa nie odsłaniana, bo w Pomazańcu jest uznawana za bezużyteczną.


text:
Ale aż do dzisiaj ilekroć jest odczytywany* Mojżesz, zasłona na sercu ich leży. [* W oryginale coniunctivus praesentis passivi w zdaniu czasowym.]


text:
Ilekroć zaś zawróci się* do Pana, zdejmowana jest zasłona. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi w zdaniu czasowym.]


text:
My zaś wszyscy, odsłoniętą twarzą chwałę Pana odzwierciedlając, (na ten) sam obraz jesteśmy przemieniani od chwały ku chwale, tak jak przez Pana Ducha.


text:
ale odrzekliśmy się (tych) ukrytych wstydu, nie chodząc* w przewrotności ani czyniąc niewolnikiem słowo Boga, ale uwidocznieniem prawdy polecając siebie samych ku całemu sumieniu ludzi przed Bogiem. [* Metafora życia etycznego.]


text:
Jeśli zaś i jest zasłonięta - dobra nowina nasza, na - dających się gubić* jest zasłonięta, [* Przykład passivum aktywnego (w tym wypadku jest nim imiesłów). Oznacza ono dobrowolne przyjmowanie czynności przez podmiot. Zob. 2.15*]


text:
w których bóg wieku tego oślepił pomyślenia niewierzących ku nie dostrzegać* oświetlenia dobrej nowiny chwały Pomazańca, który jest obrazem Boga. [* W oryginale infinitivus aoristi activi. zamieniony na rzeczownik przez dodanie rodzajnika. Razem z "ku" tworzy równoważnik zdania zamiarowego.]


text:
Nie bowiem siebie samych ogłaszamy, ale Jezusa Pomazańca, Pana, siebie samych zaś (jako) niewolników waszych dla Jezusa*. [* Inne lekcje: "Jezusa" w genetiwie: "Pomazańca"; "Jezusa Pomazańca" w genetiwie, a inne lekcje w akkuzatiwie.]


text:
Bo Bóg powiedziawszy: "Z ciemności światło zajaśnieje", który zajaśniał w sercach naszych ku oświetleniu poznania chwały Boga na twarzy [Jezusa] Pomazańca.


text:
Mamy zaś skarb ten w glinianych naczyniach, aby nadmiar mocy był* Boga i nie z nas. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
W wszystkim trapieni, ale nie ściskani, będący w bezradności, ale nie wyzbywani wyjścia*; [* Tu i w następnym wierszu metafory sportowe: z ringu, ze stadionu, z areny.]


text:
każdej chwili umartwienie Jezusa w ciele obnoszący, aby i życie Jezusa w ciele naszym zostało uczynione widocznym*. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Zawsze bowiem my, (ci) żyjący, na śmierć jesteśmy wydawani z powodu Jezusa, aby i życie Jezusa zostało uczynione widocznym* w umieralnym ciele naszym. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Mając zaś (tego) samego ducha wiary, według (tego) napisanego*; Uwierzyłem, dlatego zacząłem mówić, i my wierzymy, dlatego i mówimy, [* W sensie: co jest napisane.]


text:
wiedząc, że (ten) który wskrzesił Pana. Jezusa*, i nas razem z Jezusem wskrzesi i postawi przy razem z wami. [* Inne lekcje zamiast "Pana. Jezusa": "Jezusa": "Pana naszego, Jezusa"; "Pana naszego, Jezusa Pomazańca"; "Pana, Jezusa Pomazańca"; "Pana, Jezusa z martwych".]


text:
(To) bowiem wszystko dla was. aby łaska, zaobfitowawszy dla coraz liczniejszych, dziękowania dala obfitość* ku chwale Boga. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Dlatego nie poddajemy się złu, ale jeśli i (ten) z zewnątrz nasz człowiek jest rujnowany, ale (ten) wewnątrz nasz jest odnawiany dniem i dniem*. [* Chyba w sensie: codziennie.]


text:
(Ta) bowiem szybka lekkość utrapienia naszego w nadmiarze ku nadmiarowi wieczny ciężar* chwały sprawia nam. [* W sensie pozytywnym: obfitość.]


text:
Nie przyglądając się my (tym) widzianym, ale (tym) nie widzianym, (te) bowiem widziane - chwilowe, (te) zaś nie widziane wieczne.


text:
Wiemy bowiem, że jeśli ziemski nasz dom (tego) przybytku zostanie obalony, budowlę od Boga mamy, dom nie rękami uczyniony wieczny w niebiosach.


text:
jeśli mianowicie* i odzianymi przez siebie, nie nagimi będziemy znalezieni. [* Lub może: "czy mianowicie", jako nawiązujące do "wzdychamy".]


text:
I bowiem będący w (tym) przybytku wzdychamy. obciążając się z powodu tego, (że) nie chcemy zdziać z siebie. ale przywdziać na siebie, aby pochłonięte zostało* (to) umieralne przez życie**. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Prawdopodobny sens całego zdania: Wzdychamy za nowym mieszkaniem u Boga, ale nie chcemy, by uległ zniszczeniu doczesny przybytek naszego ciała. Sami na siebie nakładamy ciężar, pragnąc rzeczy niemożliwej: zachowując przybytek ciała, okryć go przybytkiem obiecanym przez Boga.]


text:
(Ten) zaś sprawiwszy sobie* nas do tego takiego**, Bóg, Tym dawszy*** nam porękę Ducha. [* Sens: który sprawił sobie, przygotował sobie.] [** Lub przysłówkowo: "właśnie".] [*** Lub: "który dał".]


text:
Wykazując śmiałość więc każdej chwili i wiedząc, że będąc obywatelami w ciele, jesteśmy poza obywatelstwem od Pana-


text:
z powodu wiary bowiem chodzimy*, nie z powodu postaci** [* Metafora podążania drogą życia do Królestwa Bożego.] [** BT: "dzięki widzeniu".]


text:
wykazujemy śmiałość zaś i mamy upodobanie raczej znaleźć się poza obywatelstwem od ciała i zostać obywatelami przy Panu.


text:
Dlatego i uważamy za szacowne*, czy to będąc obywatelami, czy to będąc poza obywatelstwem, bardzo podobającymi się Jemu być. [* Inaczej: "uważamy za cenne", "uważamy za zaszczytne".]


text:
Bo wszyscy my uczynić siebie widocznymi* trzeba przed trybuną Pomazańca, aby dostał** każdy (te) poprzez ciało, ze względu na które sprawił: czy to dobro, czy to zło. [* "my uczynić siebie widocznymi" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "trzeba". Składniej: "trzeba, żebyśmy my pokazali siebie".] [** W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Znając więc bojaźń Pana, ludzi przekonywamy, Bogu zaś uczyniliśmy siebie widocznymi; mam nadzieję zaś i w sumieniach waszych uczynić siebie widocznymi*. [* W oryginale infinitivus perfecti passivi po "mam nadzieję". Składniej: "mam nadzieję, że i w sumieniach waszych uczyniliśmy siebie widocznymi".]


text:
Nie znowu siebie samych polecamy wam, ale okazję dając wam chluby za nas, aby mieliście* przeciw (tym) na twarzy chełpiącym się i nie w sercu**. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Sens: przeciw tym, którzy chełpią się tym, co zewnętrzne, a nie tym, co wewnętrzne.]


text:
Czy to bowiem staliśmy się oszalali* dla Boga; czy to zachowujemy rozsądek dla was. [* Bardziej dosłownie: "wyszliśmy (poza siebie)".]


text:
Bo miłość Pomazańca obejmuje nas, osądzających* to, że Jeden za wszystkich umarł; zatem (ci) wszyscy umarli; [* Ściślej: "którzy osądziliśmy".]


text:
i za wszystkich umarł, aby (ci) żyjący już nie (dla) siebie samych żyli*, ale (dla Tego) za nich Umarłego i Zbudzonego**. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Lub: "Wskrzeszonego".]


text:
Tak że my od teraz nikogo (nie) znamy według ciała; jeśli i poznaliśmy według ciała Pomazańca, ale teraz już nie poznajemy.


text:
Tak że jeśli ktoś w Pomazańcu - nowym stworzeniem; dawne przeszło*, oto stało się nowe**. [* Możliwy przekład: "dawne (rzeczy) przeszły, oto stały się nowe".] [** Inne lekcje: ,,nowe wszystkie"; "wszystkie nowe".]


text:
(To) zaś wszystko z Boga, (który pojednał) nas (z) sobą samym przez Pomazańca i (który dał) nam służbę (tego) pojednania,


text:
jako że Bóg był w Pomazańcu świat pojednującym (z) sobą samym, nie liczącym im występków ich i (Tym, który położył) w nas słowo pojednania.


text:
W imieniu* Pomazańca więc jesteśmy posłami jako Boga** zachęcającego przez nas: prosimy w imieniu Pomazańca: pojednajcie się (z) Bogiem. [* Możliwe: "za, zamiast".] [** Gramatycznie łączy się jako określenie z genetiwem "Pomazańca".]


text:
(Tego), (który) nie poznał grzechu. za nas grzechem uczynił. aby my staliśmy się* sprawiedliwością Boga w Nim. [* W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Współpracując zaś i zachęcamy aby nie na pusto* łaskę Boga przyjąć wy** [* Sens: nie na próżno.] [** "przyjąć wy" - w oryginale accusativus cum infinitivo, oznaczające zamierzony skutek. Składniej: "tak byście nie na pusto przyjęli łaskę Boga".]


text:
mówi bowiem: Porą godną przyjęcia dosłyszałem cię i w dniu zbawienia pomogłem ci. Oto teraz pora bardzo godna przyjęcia, oto teraz dzień zbawienia


text:
żadnego w niczym (nie) dając przedmiotu potknięcia się, aby nie została zhańbiona* służba, [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
ale w wszystkim poleciwszy siebie samych jako Boga sługi: w wytrwałości wielkiej, w utrapieniu, w koniecznościach*, w uciskach, [* Chodzi o sytuacje przymusowe.]


text:
w nieskalaności, w poznaniu, w wielkoduszności, w łagodności, w Duchu Świętym, w miłości nieobłudnej.


text:
w słowie prawdy. w mocy Boga; przez oręż sprawiedliwości (strony) prawej i lewej*, [* Metafora militarna: piechur prawą ręką trzymał oręż ofensywny, lewą defensywny i rezerwowy.]


text:
jakby zasmucani, zawsze zaś radujący się; jakby ubodzy, wielu zaś ubogacający; jakby nic mający, a wszystko nabywający.


text:
Nie stawajcie się noszącymi obce jarzmo (z) niewierzącymi. Jakie bowiem uczestniczenie (dla) sprawiedliwości i (dla) bezprawia? Lub jaka wspólnota światłu do ciemności?


text:
Jaka zaś zgodność przybytkowi Boga z wizerunkami*? My bowiem przybytkiem Boga jesteśmy** żyjącego, jak powiedział Bóg, że: Zamieszkam w nich i wśród chodzić będę***, i będę ich Bogiem, i oni będą mym ludem. [* O posągach bóstw pogańskich.] [** Inne lekcje zamiast "My bowiem przybytkiem Boga jesteśmy": "My bowiem przybytkami Boga jesteśmy"; "wy bowiem przybytkiem Boga jesteście".] [*** Z domyślnym po "wśród": nich.]


text:
Dlatego wyjdźcie z środka ich i oddzielcie się, mówi Pan, i nieczystego nie dotykajcie; i ja wpuszczę was,


text:
Te więc mając obietnice, umiłowani, oczyśćmy siebie samych od każdego splamienia ciała i ducha. wypełniając uświęcenie w bojaźni Boga.


text:
Miejcie miejsce dla nas; nikomu nie uczyniliśmy niesprawiedliwości, nikogo (nie) zniszczyliśmy, (względem) nikogo (nie) okazaliśmy zachłanności.


text:
Na zasądzenie nie mówię, wcześniej powiedziałem bowiem, że w sercach naszych jesteście ku razem umrzeć i razem żyć*. [* "razem umrzeć i razem żyć" - w oryginale substantywizowane bezokoliczniki z rodzajnikiem. Składniej: "w sercach naszych jesteście, tak by razem umrzeć i razem żyć".]


text:
Wielka mi otwartość do was, wielka mi duma za was; jestem wypełniony zachętą, aż nazbyt obfituję radością w każdym utrapieniu naszym.


text:
I bowiem przyszedłszy my* do Macedonii, żadnego nie miało ulżenia ciało nasze, ale w wszystkim trapieni z zewnątrz walki, wewnątrz bojaźnie. [* "przyszedłszy my" - W oryginale genetivus absolutus jako równoważnik zdania czasowego. Składniej: "I kiedy przyszliśmy do Macedonii".]


text:
nie jedynie zaś przez przybycie jego, ale i przez zachętę, którą został zachęcony wśród was. oznajmiając nam wasze upragnienie. wasze biadanie, waszą skwapliwość o mnie, tak że ja bardziej uradować się*. [* "ja bardziej uradować się" - w oryginale accusativus cum infinitivo w zdaniu skutkowym.]


text:
Bo jeśli i zasmuciłem was w liście, nie żałuję; jeśli i żałowałem (widzę [bowiem]*, że list tamten jeśli i na (jakiś) czas zasmucił was), [* Inne lekcje zamiast "widzę bowiem": "widzę"; "widząc"; "oto widzę".]


text:
teraz raduję się, nie że zostaliście zasmuceni, ale że zostaliście zasmuceni ku zmianie myślenia*; zostaliście zasmuceni bowiem według Boga, aby w niczym (nie) doznaliście straty** od nas. [* W N.T. termin techniczny "nawrócenie".] [** W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
(Ten) bowiem według Boga smutek zmianę myślenia* ku zbawieniu nieżałowanemu wypracowuje; (ten) zaś świata smutek śmierć sprawia. [* W N.T. termin techniczny "nawrócenie".]


text:
Oto bowiem samo to według Boga zasmucenie jak wielką sprawiło wam gorliwość, a obronę, a poruszenie, a bojaźń, a upragnienie, a skwapliwość. a obronę; we wszystkim poleciliście siebie. (że) nieskalanymi być* (dla tej) sprawy. [* "nieskalanymi być" - w oryginale accusativus cum infinitivo jako dopełnienie po "poleciliście siebie".]


text:
Zatem jeśli i napisałem wam, nie ze względu na (tego). (który uczynił niesprawiedliwość), ani ze względu na (tego), (który doznał niesprawiedliwości), ale ze względu na uwidocznienie się gorliwości waszej, (tej) co do nas, względem was przed Bogiem.


text:
Przez to jesteśmy zachęceni. W zaś (tej) zachęcie naszej obficiej bardziej uradowaliśmy się z powodu radości Tytusa, bo jest pokrzepiony duch jego przez wszystkich was;


text:
bo jeśli coś jemu o was chełpiłem się*, nie zostałem zawstydzony, ale jak wszystko w prawdzie powiedzieliśmy wam, tak i duma nasza, (ta) przed Tytusem, prawdą stała się. [* W sensie: jeśli przed nim chełpiłem się wami.]


text:
I serce jego jeszcze obficiej ku wam jest, przypominając sobie wszystkich was posłuszeństwo*, jak z bojaźnią i drżeniem przyjęliście go. [* Sens: przypominając sobie o posłuszeństwie waszym.]


text:
że w wielkim wypróbowaniu utrapienia obfitowanie radości ich i (owo) w głębi ubóstwo ich zaobfitowało ku bogactwu prostoty ich;


text:
ku zachęcić my* Tytusa, aby jak wcześniej rozpoczął, tak i wypełnił aż do was także łaskę tę. [* Składniej: "byśmy zachęcili Tytusa".]


text:
Ale jak właśnie w wszystkim obfitujecie: wiarą i słowem, i poznaniem, i całą gorliwością, i (tą) od nas w was* miłością, aby i w tej łasce obfitowaliście**. [* Inne lekcje zamiast "nas w was": "was w was"; "was w nas" "was teraz".] [** W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Nie w rozkazie mówię, ale z powodu innych gorliwości* i (tę) waszej miłości prawowitość próbując; [* Składniej: "z powodu gorliwości innych".]


text:
poznajecie bowiem łaskę Pana naszego, Jezusa Pomazańca, że dla was stał się ubogim, bogatym będąc, aby wy Jego ubóstwem wzbogaciliście się*. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
I mniemanie* w tym daję: to bowiem dla was jest pożyteczne, którzy nie jedynie uczynić, ale i chcieć wcześniej rozpoczęliście od roku; [* W sensie: sąd swój.]


text:
teraz zaś i (to) uczynić wypełnijcie, żeby tak jak ochoczość chcenia, tak i wypełnienie z mienia*. [* W sensie: z tego, co się posiada. W wierszu tym autor listu domaga się od odbiorców dokonania składki na cele charytatywne, którą już wcześniej ochoczo postanowili złożyć.]


text:
Jeśli bowiem ochoczość poprzedza, według tego jak jeśli ma, bardzo godna przyjęcia, nie według tego jak nie ma*. [* Sens wiersza 12: ochocze obietnice mają wartość wtedy, gdy realnie oparte są na posiadaniu czegoś do ofiarowania.]


text:
Nie bowiem aby (dla) innych ulżenie, (dla) was utrapienie, ale po równości* [* Sens: Nie należy tak wspierać innych swymi dobrami, by tamtym zapewnić dostatek, a samemu popaść w niedostatek, lecz tak, by była równość w stanie posiadania.]


text:
w (tej) teraz porze wasza obfitość ku ich brakowi, aby i (ta) ich obfitość stała się* ku waszemu brakowi**, żeby stała się* równość. [* W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Nadawca listu podaje zasadę wzajemności: jeśli obecnie odczuwający niedostatek wzbogaci się, ma wspierać swych poprzednich dobroczyńców, gdyby oni popadli w biedę.]


text:
jak jest napisane: (Ten) wiele nie obfitował, i (ten) mało nie miał za mało*. [* W obu tych zdaniach występuje rozległa elipsa. Powinno być: "Ten, który zebrał wiele, nie obfitował; i ten, który zebrał mało, nie miał za mało".]


text:
że (tę) oto zachętę przyjął, coraz gorliwszym zaś będąc z własnego wyboru wyszedł* do was. [* Inaczej: "udał się".]


text:
Posłaliśmy razem zaś z nim (tego) brata, którego pochwała w dobrej nowinie poprzez wszystkie (społeczności) wywołanych


text:
nie jedynie zaś, ale i wybrany przez wyciągnięcie rąk przez (społeczności) wywołanych (na) towarzysza podróży naszego razem z* łaską tą, obsługiwaną przez nas ku (tej) [Jego], Pana, chwale i ochoczości** naszej*** [* Inna lekcja: "w".] [** Inaczej: "zachęcie".] [*** Zdanie od "nie jedynie zaś" do "i ochoczości naszej" jest zdaniem wtrąconym.]


text:
unikając* tego, aby nie ktoś nas zhańbił* w obfitości tej. obsługiwanej przez nas. [* Imiesłów ten należy odnieść aż do "Posłaliśmy razem" w w. 18. Sens jest taki: Wysłaliśmy oprócz Tytusa jeszcze jednego, bardzo gorliwego głosiciela ewangelii, aby uniknąć oskarżenia o niedostateczną dbałość o tak szerokie i obfite pole działania.] [** W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Posłaliśmy razem z zaś nimi (tego) brata naszego, którego wypróbowaliśmy w wielu (sprawach) częstokroć, (że) gorliwym będący*, teraz zaś wiele gorliwszym (przez) przekonanie wielkie, (to) do was. [* "gorliwym będący" - w oryginale tworzy wraz z "którego" składnię accusativus cum participio po "wybraliśmy". Składniej: "że jest gorliwy".]


text:
Czy to co do Tytusa wspólnikiem moim i względem was współpracownikiem; czy to bracia nasi wysłannikami* (społeczności) wywołanych**, chwała Pomazańca. [* W formie spolszczonej "apostołami".] [** O Kościele, zob. 1.1***.]


text:
Więc* wykazanie miłości waszej i naszej dumy co do was względem nich wykazując** przed twarzą*** (społeczności) wywołanych****. [* W zdaniu tym brak orzeczenia osobowego. Jest tylko imiesłów "wykazując". Stąd, jak przy każdym, zwłaszcza niezamierzonym, anakolucie. trudno domyślić się całego sensu.] [** "wykazanie (...) wykazując" tworzy figurę etymologiczną. Krócej: "wykazując".] [*** To znaczy: "wobec".] [**** O Kościele, zob. 1.1***. Składniej można by przedstawić to niepełne zdanie tak: ,,Więc przedstawiając Kościołowi miłość waszą i dumę moją z was wobec nich (to jest wobec wymienionych wysłanników)".]


text:
O bowiem służbie*, (tej) względem świętych, zbyt obfite** mi jest pisanie wam. [* Synonim składki.] [** W sensie: zbędne.]


text:
Znam bowiem ochoczość waszą, którą co do was chełpię się Macedończykom*, że Achaja jest przygotowana od roku, i wasza skwapliwość pobudziła liczniejszych. [* To jest ,,przed Macedończykami".]


text:
Posłałem zaś (tych) braci, aby nie chluba nasza, (ta) co do was, została uczyniona pustą* w sprawie (tej)**, aby, jak mówiłem, przygotowani byliście***, [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Inaczej: ,,w tej dziedzinie, w tej sprawie".] [*** "przygotowani byliście" - w oryginale coniunctivus perfecti passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
aby nie jakoś jeśli przyszliby* razem ze mną Macedończycy i znaleźliby* was nieprzygotowanymi, zostaliśmy zawstydzeni** my, aby nie mówiłbym*** wy, na podstawie tej****. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego, ale równocześnie jest to coniunctivus woluntatywny, wyrażający pragnienie nadawcy: nie chciałbym powiedzieć, abym nie musiał mówić. Inna lekcja: "mówilibyśmy".] [**** W sensie: z powodu takiego stanu rzeczy, to jest z powodu niezorganizowania składek.]


text:
Koniecznym więc uznałem zachęcić (tych) braci, aby wcześniej przyszli* do was i wcześniej wydoskonalili** (to) wcześniej ogłoszone wysławianie*** wasze, (że) to gotowe być tak, jak wysławianie i nie jak zachłanność****. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego. Sens: aby zawczasu jak najlepiej przeprowadzili zbiórkę.] [*** Przykład metonimii. pojęcie oderwane, zamiast konkretnego: wysławianie zamiast "hojne datki", "hojność" wysławiana jest przez nadawcę listu.] [**** Chodzi o skąpstwo w składaniu datków.]


text:
Tak zaś, siejący oszczędnie, oszczędnie i żąć będzie; i siejący w wysławianiach, w wysławianiach* i żąć będzie: [* Inaczej: "w hojności", "hojnie".]


text:
każdy jak postanowił sobie - sercem, nie z smutku lub z konieczności, wesołego bowiem dawcę miłuje Bóg.


text:
Jest mocny zaś Bóg każdą łaskę dać obficie ku wam, aby w wszystkim każdej chwili całą samowystarczalność mając, obfitowaliście* ku każdemu czynowi dobremu, [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Zaś zaopatrujący (w) siew siejącego i (w) chleb ku zjedzeniu zaopatrzy i pomnoży siew wasz, i da wzrost plonom sprawiedliwości waszej;


text:
bo (ta) służba społecznego dzieła tego nie jedynie jest uzupełniającą* braki świętych**, ale i dającą obfitość*** przez liczne dziękowania**** Bogu [* O zapobieganiu brakom i niedostatkowi.] [** O chrześcijanach.] [*** O skutkach hojności w zbiórce: hojne datki pobudzą obdarowanych do żarliwego dziękczynienia Bogu.] [**** O modlitwie dziękczynnej. Inna lekcja: "dziękowanie", wtedy: "przez licznych dziękowanie".]


text:
przez wypróbowanie służby tej oddający chwałę Bogu z powodu podporządkowania się przyznania waszego względem dobrej nowiny Pomazańca i (z powodu) prostoty wspólnoty* względem nich i względem wszystkich, [* O poczuciu jedności.]


text:
i (z powodu) ich błagania za was, (gdyż pragną)* was z powodu przewyższającej łaski Boga na was. [* Określenie "ich"; razem z "ich" genetivus absolutus.]


text:
Sam zaś ja, Paweł, zachęcam was przez delikatność i życzliwość Pomazańca, (ja) który* według twarzy** (jestem) uniżony wśród was, będąc nieobecnym zaś wykazuję śmiałość względem was; [* Odnosi się do "ja, Paweł".] [** "według twarzy" - zwrot oznaczający tu fizyczną obecność, osobiste przebywanie u adresatów listu.]


text:
proszę zaś aby nie będąc obecnym wykazałbym śmiałość* (odpowiednią do) przekonania, (na) które jestem liczony**, (że) odważyłem się*** do**** niektórych, (tych) liczących sobie*****, (że) my jak według ciała chodzący******. [* W oryginale substantywizowany infinitivus aoristi activi, zależny od "proszę". Składniej: "proszę zaś, abym nie musiał wykazać śmiałości, gdy będę obecny".] [** Sens: którzy sądzą o mnie, jak się sądzi o mnie.] [*** W oryginale infinitivus aoristi activi, zależny w niepełnej składni nominativus cum infinitivo od "jestem liczony". Składniej: "na które, jak sądzą o mnie, odważyłem się".] [**** Inaczej: "w stosunku do".] [***** Inaczej: "sądzących", "którzy sądzą".] [****** "według ciała chodzący" - o sposobie postępowania ludzi tego świata, nie liczących się z wymogami Ducha.]


text:
W ciele bowiem chodząc, nie według ciała służymy w wojsku* [* Metafora militarna o spełnianiu powołania apostolskiego.]


text:
bo oręż służby wojskowej naszej nie cielesny, ale mocny Bogiem do zniszczenia warowni* wyliczenia** niszcząc*** [* Od "bo oręż" do "zniszczenia warowni" zdanie wtrącone.] [** O ludzkich kalkulacjach.] [*** "wyliczenia niszcząc" należy odnieść do "służymy w wojsku" (w. 3): "W ciele bowiem chodząc, nie według ciała służymy w wojsku (...) wyliczenia niszcząc i każdą wysokość".]


text:
i każdą wysokość, podnoszącą się przeciw poznaniu Boga, i biorąc do niewoli każde pomyślenie ku posłuszeństwu Pomazańca,


text:
i w gotowości mając ukaranie każdego nieposłuszeństwa, aż wypełnione zostanie* wasze posłuszeństwo. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania czasowego, oznaczające czynność zamierzoną.]


text:
(Na to) przeciw twarzy* patrzcie. Jeśli ktoś jest przekonany sobie samemu** Pomazańca być***, to niech liczy**** znowu w sobie samym, że jak on Pomazańca, tak i my. [* Wyrażenie oznaczające to, co samo rzuca się w oczy, co jest przed samymi oczyma, co jest oczywiste.] [** Inaczej: "(w) sobie samym".] [*** Składniej: "że należy do Pomazańca".] [**** Inaczej: "niech uważa".]


text:
Jeśli bowiem obficiej coś chełpiłbym się* co do władzy naszej, którą** dał Pan do budowania i nie do zniszczenia was, nie zostanę zawstydzony, [* W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis.] [** Przykład asymilacji formy do poprzedzającego genetiwu. Normalnie powinien być tu accusativus.]


text:
aby nie wydawałbym się*, że (może) napełniam bojaźnią** was przez listy; [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego. Składniej: "aby nie wydawało się".] [** W oryginale infinitivus zależny od "nie wydawałbym się".]


text:
ponieważ, "Listy oto", mówi, "ciężkie i silne*, zaś obecność ciała** nie mająca siły i słowo za nic miane***". [* To znaczy: zdecydowane, ostre, groźne.] [** O obecności fizycznej.] [*** To znaczy: słabe, bez wartości.]


text:
To niech liczy taki, że jakimi jesteśmy słowem poprzez listy, będąc nieobecni, takimi i będąc obecni, czynem.


text:
Nie bowiem odważamy się zaliczyć lub zestawić siebie samych (z) jakimiś (z tych) siebie samych polecających; ale sami w sobie samych siebie samych mierząc i zestawiając, siebie samych dla siebie samych nie rozumieją.


text:
My zaś* nie aż do bez miary będziemy chełpić się, ale według miary (tej) normy, którą (to) przydzielił nam Bóg miarę, (żeby) dosięgnąć aż do i was. [* Inne lekcje zamiast "nie rozumieją. My zaś": "nie znają. My zaś"; bez "nie rozumieją", wtedy: "i zestawiając siebie samych z sobą samymi. My zaś"; bez "nie rozumieją. My zaś", wtedy: "i zestawiając siebie samych z sobą samymi. Nie aż".]


text:
Nie bowiem, jakby nie dosięgając do was, nadmiernie wyciągamy siebie samych, aż do bowiem i was przybyliśmy pierwsi w dobrej nowinie Pomazańca,


text:
nie aż do bez miary chełpiąc się w cudzych trudach*, nadzieję zaś mając, (że ze wzrostem) wiary waszej w was (staliśmy się wielcy)** według normy naszej aż do obfitowania. [* Składniej: "cudzymi trudami".] [** Z domyślnym podmiotem "my". W sensie: "urośliśmy". W oryginale infinitivus.]


text:
ku (leżącym) poza owymi waszymi ogłosić dobrą nowinę*, nie w cudzej normie** aż do (rzeczy) gotowych*** chełpienia się****. [* W sensie: żeby ogłosić dobrą nowinę aż do (terenów) poza owymi (waszymi terenami).] [** W sensie: cudzym dziełem, cudzym polem działania.] [*** W sensie: cudzym dziełem, włącznie z gotowymi osiągnięciami.] [**** Antyteza do "ogłaszania dobrej nowiny". Sens: nadawca listu uważa, że dzięki postawie i działalności ewangelizacyjnej adresatów tak poszerzyła się sfera jego apostolskich wpływów, że ma prawo do głoszenia ewangelii nawet poza Koryntem i Achają, a nie chce chełpić się, jak to robią inni, cudzym polem działalności i cudzymi osiągnięciami.]


text:
Jestem zazdrosny bowiem (o) was Boga zazdrością. Zaręczyłem bowiem was. jednemu mężowi, (aby jako) dziewicę nieskalaną postawić przy Pomazańcu.


text:
Boję się zaś, aby nie jakoś, jak wąż zwiódł Ewę w przewrotności jego, zostały zniszczone* pomyślenia wasze z dala od prostoty [i nieskalaności**] (tej) względem Pomazańca. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Inne lekcje zamiast "z dala od prostoty i nieskalaności": "z dala od nieskalaności i prostoty"; "z dala od prostoty": "z dala od nieskalaności"; "z dala od nieskalaności Boga".]


text:
Jeśli bowiem (ten) przychodzący innego Jezusa ogłasza. którego nie ogłosiliśmy, lub ducha drugiego bierzecie, którego nie wzięliście, lub dobrą nowinę drugą, której nie przyjęliście, pięknie znosicie*. [* Inaczej: chętnie zgadzacie się.]


text:
Liczę bowiem (ja) nic być słabszym* (od tych) wielce nad wysłanników; [* W oryginale infinitivus perfecti activi zależny od "Liczę". Składniej: "Liczę bowiem, że nie jestem słabszy". Inaczej: "być gorszym".]


text:
jeśli zaś i prostak słowem, ale nie poznaniem; ale w wszystkim uczyniwszy widocznymi* w wszystkich względem was. [* Brak dopełnienia. Prawdopodobnie: "siebie", stąd: "uczyniwszy widocznymi siebie" lub: "ujawniwszy siebie", możliwe: "pod każdym względem". Wtedy: "pod każdym względem we wszystkich (rzeczach) ujawniwszy siebie względem was".]


text:
Czy grzech uczyniłem, mnie samego uniżając, aby wy wywyższeni zostaliście*, bo darmo Boga dobrą nowinę ogłosiłem dobrą nowinę** wam? [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** figura etymologica.]


text:
Inne (społeczności) wywołanych ograbiłem, wziąwszy żołd na wam służbę*, [* Składniej: "na służbę wam".]


text:
i będąc obecny przy was i stawszy się słabszym, nie naprzykrzyłem się nikomu; bo brak mój uzupełnili bracia przyszedłszy* od Macedonii; i w wszystkim (jako) nieciężkiego mnie samego (dla) was ustrzegłem i strzec będę. [* Określenie "bracia".]


text:
Jest prawdą Pomazańca we mnie, że duma ta nie zostanie zahamowana we mnie w okolicach Achai*. [* Sens: nikt nie może odebrać nadawcy listu dumy z apostolskich osiągnięć i nabytych praw do Achai.]


text:
Co zaś czynię i czynić będę, aby wyciąłbym* okazję chcących okazji, aby w czym chełpię się, znalezieni zostali jak i my**. [* Inaczej: "odciąłbym".] [** Sens: owi jacyś chcieliby znaleźć sobie jakiś tytuł do tego, aby znajdowano ich jako równych nadawcy listu w apostolskich prawach do terenu Achai. Nadawca zapewnia, że wszystko robi i zrobi, aby tych praw nie przypisali sobie. Powód podaje w w. 13nn.]


text:
Bo tacy kłamliwymi wysłannikami*, pracownikami podstępnymi, zmieniającymi sobie postać na wysłanników Pomazańca**. [* Lub: "kłamliwymi apostołami".] [** Brak orzeczenia "są".]


text:
nie wielkie więc, jeśli i słudzy jego zmieniają sobie postać jako słudzy sprawiedliwości, których koniec będzie według czynów ich.


text:
Znowu mówię, aby nie ktoś mię uważał* nierozsądnym być**; jeśli zaś nie, i jako nierozsądnego przyjmijcie mię, aby i ja mało coś chełpiłbym się***. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** "nierozsądnym być" - bezokolicznik zależny od "uważał". Składniej: "aby ktoś nie uważał, że ja jestem nierozsądny". Inaczej: "bez rozumu być".] [*** W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
znosicie bowiem, jeśli ktoś was niewoli, jeśli ktoś objada, jeśli ktoś bierze, jeśli ktoś podnosi się*, jeśli ktoś w twarz was bije. [* Metafora pychy.]


text:
Według braku szacunku mówię, jako że my jesteśmy bez siły*; w czym zaś jeśli ktoś odważa się, w nierozsądności mówię, odważam się i ja. [* Myśl obca, a równocześnie ironia.]


text:
Sługami Pomazańca są? Odchodząc od rozsądku mówię, bardziej ja: w trudach obficiej, w strażnicach obficiej, w chłostach przewyższająco, w śmierciach częstokroć;


text:
trzykrotnie zostałem obity rózgami, raz zostałem ukamienowany, trzykrotnie przeżyłem rozbicie się okrętu, noc (i) dzień na głębi przetrwałem;


text:
(w) wędrowaniach częstokroć, (w) niebezpieczeństwach rzek, (w) niebezpieczeństwach rozbójników, (w) niebezpieczeństwach od rodu*, (w) niebezpieczeństwach od pogan, (w) niebezpieczeństwach w mieście, (w) niebezpieczeństwach na pustaci, (w) niebezpieczeństwach na morzu, (w) niebezpieczeństwach wśród kłamliwych braci**, (w) [* Chodzi o współrodaków nadawcy listu.] [** Chodzi o nieortodoksyjnych chrześcijan.]


text:
trudzie i mozole, w bezsennościach częstokroć, w głodzie i pragnieniu, w poszczeniach częstokroć, w zimnie i nagości:


text:
wyjąwszy (te) z dala*, uwaga mi (ta) co dzień. troska (o) wszystkie (społeczności) wywołanych. [* Inaczej: "pomijając dalsze sprawy" lub: "pomijając inne rzeczy".]


text:
Kto jest bez siły, i* nie jestem bez siły? Kto jest obrażany, i* nie ja płonę? [* Sens nie łączny, lecz przeciwstawny.]


text:
Jeśli chełpić się trzeba, (tymi) bezsiły* mej będę się chełpić. [* Pełniej: "tymi (wynikami, owocami) bezsiły mej".]


text:
W Damaszku ludowy władca* Aretasa króla, pilnował miasta Damasceńczyków, (aby) zgnieść** mię***, [* Inaczej: "etnarcha".] [** Infinitivus celu.] [*** Inne lekcje zamiast "zgnieść mię": "chcąc zgnieść mię"; "chcąc mię zgnieść".]


text:
Chełpić się trzeba* nie pożyteczne**, przyjdę zaś do widzeń i objawień Pana. [* Inne lekcje zamiast "chełpić się trzeba": "chełpić się zaś"; "chełpić się więc"; "jeśli chełpić się trzeba".] [** Inne lekcje: "jest nam pożyteczne"; "jest pożyteczne"; "jest pożyteczne mi".]


text:
Znam człowieka w Pomazańcu, (że) przed lat czternaście - czy to w ciele, nie wiem, czy to poza ciałem, nie wiem, Bóg wie* (porwany został)** (ten) taki*** aż do trzeciego nieba. [* Od "czy to w ciele" do "Bóg wie" zdanie wtrącone.] [** W oryginale accusativus participii aoristi passivi w składni accusativus cum participio, w której podmiotem jest "człowieka", orzeczeniem "porwany został". Składnia ta zależy tu od "Znam".] [*** W oryginale accusativus dla zachowania zgodności formy przymiotnika zaimkowego z jego podmiotem "człowieka".]


text:
I znam (tego) takiego człowieka czy to w ciele, czy to wyjąwszy* ciało, nie wiem; Bóg wie** [* Inaczej: "bez".] [** Od "czy to w ciele" do "Bóg wie" zdanie wtrącone.]


text:
że został porwany do raju i usłyszał niewysłowione słowa, których nie wolno człowiekowi wypowiedzieć.


text:
Co do (tego) takiego będę się chełpić, co do zaś mnie samego nie będę się chełpić, chyba że w bezsiłach*. [* Składniej: "bezsiłami" zamiast "w bezsiłach".]


text:
Jeśli bowiem zechcę* pochełpić się, nie będę nierozsądny, prawdę bowiem będę mówić; oszczędzam** zaś - aby nie ktoś względem mnie policzył*** ponad co widzi mię lub słyszy [coś] ode mnie [* Poprzednik okresu warunkowego, modus eventualis.] [** W sensie: powstrzymam się od tego, daruję to sobie.] [*** Orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
i (temu) nadmiarowi objawień*. Dlatego** aby nie podnosiłbym się***, został dany mi kolec (przez) ciało****, zwiastun szatana, aby mię policzkował*****, aby nie podnosiłbym się******. [* Słowa "i temu nadmiarowi objawień" należy prawdopodobnie uznać za dopełnienie bliższe wcześniejszego "oszczędzam zaś". Dlatego proponuje się uznanie słów "aby nie ktoś (...) coś ode mnie" za zdanie wtrącone.] [** Inna lekcja: bez "dlatego".] [*** Orzeczenie zdania zamiarowego. Inna lekcja bez "aby nie podnosiłbym się".] [**** Może być, "ciału, dla ciała".] [***** Orzeczenie zdania zamiarowego.] [****** Orzeczenie zdania zamiarowego, synonim pychy.]


text:
i powiedział mi: ,,Wystarcza ci łaska ma; bo moc w bezsile dojrzewa". Z największą przyjemnością więc raczej będę się chełpił w bezsiłach* mych, aby zakwaterowała** we mnie moc Pomazańca. [* Składniej: "bezsiłami" czyli "słabościami".] [** Orzeczenie zdania zamiarowego. Metafora militarna.]


text:
Dlatego mam upodobanie w bezsiłach, w obrazach, w koniecznościach, w prześladowaniach i* uciskach: dla Pomazańca; kiedy bowiem jestem bez siły, wtedy mocny jestem. [* Inne lekcje: "w"; "i w".]


text:
Stałem się nierozsądnym*, wy mi (to) uczyniliście koniecznym; ja bowiem powinienem przez was być polecanym. Nic (nie) bowiem byłem słabszy (od tych) wielce nad wysłanników, jeśli i** niczym jestem: [* Inaczej: "bezrozumnym".] [** "jeśli i" - inaczej: "chociaż".]


text:
Oto znaki wysłannika zostały sprawione* wśród was w całej wytrwałości, znakach zarówno, jak cudach i mocach. [* W sensie: pokazały się.]


text:
Co bowiem jest, czym okazaliście się gorsi względem pozostałych (społeczności) wywołanych, jeśli nie* że sam ja nie naprzykrzyłem się wam? Darujcie mi niesprawiedliwość tę. [* "jeśli nie" - inaczej: "chyba".]


text:
Oto trzeci raz to gotowo mam przyjść do was i nie będę się naprzykrzać, nie bowiem szukam (rzeczy) waszych, ale was. Nie bowiem powinny dzieci (dla) rodziców gromadzić, ale rodzice (dla) dzieci.


text:
Ja zaś z największą przyjemnością będę robić wydatki i wyczerpię siebie na wydatki dla dusz waszych. Jeśli* obficiej was miłując**. gorzej mam być miłowany? [* Inne lekcje: "chociaż"; bez "jeśli".] [** Inna lekcja: "miłuję".]


text:
Czy ktoś (z) których* wysłałem do was, przez niego okazałem zachłanność (względem) was? [* Szerzej: "spośród tych. których".]


text:
Zachęciłem Tytusa i razem wysłałem (tego) brata; czy okazał zachłanność (względem) was Tytus? Nie (tym) samym duchem chodziliśmy?* Nie (tymi) samymi śladami? [* Metafora życia z wiary.]


text:
Od dawna uważacie, że (przed) wami bronimy się? Naprzeciw* Boga w Pomazańcu mówimy; zaś wszystko, umiłowani, dla waszego budowania. [* Inaczej: "wobec".]


text:
Boję się bowiem, aby nie jakoś, przyszedłszy, nie jakimi chcę, znalazłbym* was, i ja zostałbym znaleziony* (przez) was, jakim nie chcecie; aby nie jakoś spór, zazdrość, rozdrażnienia, podjudzania, szkalowania, obmawiania, nadymania się, niepokoje**; [* Orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Brak orzeczenia.]


text:
aby nie znowu przyszedłszy ja uniżył* mię Bóg mój przy was, i bolałbym* (nad) wieloma (z tych), (którzy wcześniej zgrzeszyli) i nie (zmienili myślenia)** nad nieczystością, i nierządem, i rozpasaniem, które sprawili. [* Orzeczenie zdania zamiarowego.] [** W N.T. termin techniczny "nawrócić się".]


text:
Wcześniej powiedziałem i wcześniej mówię, jak będąc obecny drugi raz i będąc nieobecny teraz, (tym), (którzy wcześniej zgrzeszyli) i pozostałym wszystkim, że jeśli przyjdę na znowu*, nie będę oszczędzał, [* "na znowu" - inaczej: "ponownie".]


text:
gdyż wypróbowania szukacie we mnie mówiącego Pomazańca, który względem was nie jest bez siły, ale jest mocny w was.


text:
I bowiem został ukrzyżowany dzięki bezsile, ale żyje dzięki mocy Boga. I bowiem my jesteśmy bez siły w Nim*, ale żyć będziemy razem z Nim dzięki mocy Boga względem was. [* Inne lekcje zamiast "w Nim": "w sobie samym"; "z Nim"; "przez nich".]


text:
Siebie samych doświadczajcie, czy jesteście w wierze, siebie samych próbujcie. Czy nie uznajecie siebie samych, że Jezus Pomazaniec w was? Chyba że coś* niewypróbowani jesteście. [* W sensie: a może właśnie.]


text:
Modlimy się zaś do Boga, aby nie uczynić wy* zła żadnego, nie aby my wypróbowanymi uwidocznili się, ale aby wy piękno czynili, my zaś jak niewypróbowanymi byli. [* Składniej: "abyście wy nie uczynili".]


text:
Radujemy się bowiem, kiedy my jesteśmy bez siły, wy zaś mocni jesteście; (o) to i modlimy się, (o) wasze wydoskonalenie.


text:
Przez to te (rzeczy), będąc nieobecnym, piszę, aby, będąc obecnym, nie srogo posłużyłbym się* według (tej) władzy, którą Pan dał mi ku budowaniu, a nie ku zniszczeniu. [* Inaczej: abym nie musiał okazać surowości.]


text:
W końcu, bracia, radujcie się, wydoskonalajcie się, zachęcajcie się, (to) samo myślcie, zachowujcie pokój, i Bóg miłości i pokoju będzie z wami.


text:
Paweł, wysłannik*, nie od ludzi ani przez człowieka, ale przez Jezusa Pomazańca** i Boga, Ojca, (który wskrzesił) Go z martwych, [* W formie spolszczonej: "apostoł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Tu i dalej w tekście znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne: "Chrystus".]


text:
i (ci) razem ze mną wszyscy bracia, (społecznościom) wywołanych* Galacji: [* O Kościele, zob. Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana*, Jezusa Pomazańca, [* Inne lekcje zamiast "Ojca naszego, i Pana": "Ojca, i Pana naszego"; "Ojca, i Pana"; "Ojca naszego, i Pana naszego".]


text:
(który dał) siebie samego za grzechy nasze, żeby wyrwałby sobie nas z wieku, (tego) nastałego (jako) niegodziwego, według woli* Boga i Ojca naszego, [* "według woli" - odnosi się do "który dał siebie samego za grzechy nasze".]


text:
Dziwię się, że tak szybko przemieszczacie się od (Tego), (który powołał) was w łasce [Pomazańca]*, do innej dobrej nowiny, [* Inne lekcje: "Jezusa Pomazańca"; "Pomazańca Jezusa"; "Boga"; bez "Pomazańca".]


text:
która nie jest inna; jeśli nie* niektórzy są mącący was i chcący odwrócić dobrą nowinę Pomazańca. [* "jeśli nie" - sens: tylko.]


text:
Ale i choćby my lub zwiastun* z nieba głosiłby dobrą nowinę [wam]** wbrew którą*** ogłosiliśmy dobrą nowinę wam, zaklęciem**** niech będzie. [* Inaczej: "anioł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** "głosiłby dobrą nowinę wam" - inne lekcje: "wam głosiłby dobrą nowinę"; "głosi dobrą nowinę wam"; "będzie głosił dobrą nowinę wam"; "ogłosiłby dobrą nowinę wam": "inaczej ogłosiłby dobrą nowinę"; "głosiłby dobrą nowinę"; "ogłosiłby dobrą nowinę".] [*** "wbrew którą" - sens: inną niż ta, którą.] [**** O rzeczy obłożonej klątwą rytualną. Nie wolno jej było używać ani nawet dotykać.]


text:
Jak wcześniej powiedzieliśmy i teraz znowu mówię, jeśli ktoś wam głosi dobrą nowinę, wbrew którą* przyjęliście, zaklęciem** niech będzie. [* "wbrew którą" - sens: inną niż ta, którą.] [** O rzeczy obłożonej klątwą rytualną. Nie wolno jej było używać ani nawet dotykać.]


text:
Teraz bowiem ludzi przekonywam czy Boga? Czy szukam ludziom przypodobać się*? Jeśli jeszcze ludziom przypodobałbym się*, Pomazańca niewolnikiem nie byłbym**. [* Według oryginału chodzi o czynność niedokonaną trwałą.] [** Zdanie to stanowi okres warunkowy, modus irrealis.]


text:
Daję poznać bowiem wam, bracia, dobrą nowinę ogłoszoną jako dobrą nowinę przeze mnie, że nie jest według człowieka;


text:
ani bowiem ja od człowieka (nie) przyjąłem jej, ani (nie) zostałem nauczony, ale przez objawienie Jezusa Pomazańca.


text:
Usłyszeliście bowiem (o) moim obracaniu się* niegdyś w judaizmie, że w nadmiarze prześladowałem (społeczność) wywołanych Boga i niszczyłem ją, [* Metafora życia religijnego.]


text:
i posuwałem się naprzód w judaizmie ponad wielu współrówieśników w pokoleniu mym, obficiej fanatykiem* będąc ojczystych mych przekazów. [* Inaczej: "gorliwcem".]


text:
Gdy zaś znalazł upodobanie [ Bóg*], (który oddzielił)** mię od łona matki mej i (który powołał) przez łaskę Jego***, [* "znalazł upodobanie Bóg" - inna lekcja: "znalazł upodobanie".] [** ,,który oddzielił" - sens: który przeznaczył.] [*** Sens: swoją.]


text:
(by) objawić Syna Jego* we mnie**, aby głosiłbym dobrą nowinę (o) Nim wśród pogan, zaraz nie dodatkowo nałożyłem ciałem i krwią***, [* Sens: swego.] [** Możliwe: "przeze mnie".] [*** "ciałem i krwią" - zamiast: człowiekiem, "nie dodatkowo nałożyłem ciałem i krwią" - prawdopodobny sens: niczego nie dodałem do otrzymanego objawienia od siebie, jako człowieka, ani od żadnego innego człowieka. Por. użycie słowa "dodatkowo nałożyć" w. 2.6.]


text:
ani (nie) wszedłem do Jerozolimy do (tych) przede mną wysłanników, ale odszedłem do Arabii, i znowu wróciłem do Damaszku.


text:
Następnie po latach trzech wszedłem do Jerozolimy, (by) poznać Kefasa, i zatrzymałem się przy nim dni piętnaście;


text:
innego zaś (z) wysłanników nie zobaczyłem, jeśli nie* Jakuba, brata Pana. [* "jeśli nie" - sens: z wyjątkiem.]


text:
Byłem zaś nie poznawany twarzą* (dla) (społeczności) wywołanych Judei, (dla tych) w Pomazańcu, [* "Byłem zaś nie poznawany twarzą" - sens: nie byłem znany osobiście, nie byłem znany z wyglądu zewnętrznego.]


text:
jedynie zaś słyszącymi byli*, że: Ten ścigający** nas niegdyś teraz głosi dobrą nowinę wiarę, którą niegdyś niszczył, [* "słyszącymi byli" - zamiast: słyszeli.] [** Sens: prześladujący.]


text:
Następnie po czternastu latach znowu wszedłem* do Jerozolimy z Barnabą, wziąwszy razem i Tytusa; [* Inne lekcje zamiast "znowu wszedłem": "znowu przyszedłem na górę"; "wszedłem znowu"; "wszedłem".]


text:
wszedłem zaś według objawienia; i wyłożyłem im dobrą nowinę, którą ogłaszam wśród pogan, na oddzielne* zaś (tym) uważanym, aby nie jakoś na puste biegłbym lub pobiegłem. [* "na oddzielne" - sens: osobno.]


text:
z powodu zaś błędnie wprowadzonych kłamliwych braci, którzy nieszczęśliwie weszli, (by) na szkodę przyjrzeć się wolności naszej, którą mamy w Pomazańcu Jezusie, aby nas zniewoliliby;


text:
tym ani* na godzinę** (nie) ustąpiliśmy podporządkowaniem się, aby prawda dobrej nowiny przetrwałaby względem was. [* Inne lekcje zamiast "tym ani", "ani": "tym"; bez "tym ani".] [** Według polskiej frazeologii lepiej: "na chwilę".]


text:
Od zaś (tych) uważanych, (że) być czymś* - jakimi niegdyś byli, nic mi (nie) przewyższa; oblicza Bóg człowieka niej bierze** mnie bowiem (ci) uważani nic (nie) dodatkowo nałożyli, [* "być czymś" - jaśniej: "że są czymś".] [** "oblicza Bóg człowieka nie bierze" - sens: Bóg nie ocenia człowieka według wyglądu zewnętrznego lub według godności ludzkich.]


text:
ale przeciwnie, zobaczywszy, że mam powierzoną dobrą nowinę* nieobrzezania tak jak Piotr obrzezania, [* Prawdopodobnie chodzi o znaczenie czynne: "głoszenie dobrej nowiny".]


text:
(Ten) bowiem, (który zaczął działać w) Piotrze ku wysłannictwu obrzezania, zaczął działać w i mnie ku poganom,


text:
i poznawszy łaskę daną mi, Jakub i Kefas i Jan, (ci) uważani, (że) kolumnami być*, prawice dali mnie i Barnabie wspólnoty, aby my ku poganom, oni zaś ku obrzezaniu; [* "kolumnami być" -jaśniej: "że są kolumnami".]


text:
jedynie (o) ubogich aby przypominalibyśmy sobie, (w) czym i wykazałem gorliwość, (by) samo to uczynić*. [* "by samo to uczynić" - sens: by właśnie to uczynić.]


text:
Przed bowiem przyjść niektórzy* od Jakuba z poganami** jadł razem; gdy zaś przyszli***, powstrzymał się i oddzielał samego siebie, bojąc się (tych) z obrzezania. [* "przyjść niektórzy" - składniej: "Bo przed przyjściem niektórych". Inna lekcja zamiast "niektórzy": "pewien".] [** O chrześcijanach pochodzących z pogan.] [*** Inna lekcja: "przyszedł".]


text:
I zaczęli być obłudni razem z nim [i] pozostali Judejczycy, tak że i Barnaba dał się razem odprowadzić ich obłudzie.


text:
Ale gdy zobaczyłem, że nie prosto kroczą względem prawdy dobrej nowiny, powiedziałem Kefasowi przed wszystkimi: "Jeśli ty Judejczykiem będąc na sposób pogan* i nie na sposób judejski żyjesz, jak pogan* zmuszasz, (by) żyć na sposób judejski?" [* O chrześcijanach pochodzących z pogan.]


text:
My z natury* Judejczykami i nie z pogan grzesznikami, [* Inaczej: z urodzenia, przez dziedziczenie.]


text:
wiedząc [zaś], że nie jest uznawany za sprawiedliwego człowiek dzięki czynom Prawa, jeśliby nie przez wiarę Jezusa Pomazańca*, i my w Pomazańca Jezusa uwierzyliśmy, aby zostalibyśmy uznani za sprawiedliwych dzięki wierze Pomazańca i nie dzięki czynom Prawa, bo dzięki czynom Prawa nie zostanie uznane za sprawiedliwe każde** ciało***. [* "jeśliby nie przez wiarę Jezusa Pomazańca" - sens: lecz przez wiarę w Jezusa Pomazańca.] [** Sens: żadne.] [*** Sens: człowiek.]


text:
Jeśli zaś szukając, (by) zostać uznanymi za sprawiedliwych, w Pomazańcu znaleźliśmy się i sami (jako) grzesznicy, czy Pomazaniec grzechu sługą? Nie może stać się!


text:
Ja bowiem z powodu Prawa Prawu umarłem, aby Bogu zacząłbym żyć. (Z) Pomazańcem razem jestem ukrzyżowany;


text:
żyję zaś już nie ja. żyje zaś we mnie Pomazaniec; co zaś teraz żyję w ciele, w wierze żyję. (tej) (w) Syna Boga*, (Tego) (który umiłował) mię i (który wydał) siebie samego za mnie. [* Inne lekcje zamiast "Syna Boga": "Boga Syna"; "Boga i Pomazańca"; "Boga".]


text:
Nie odrzucam łaski Boga; jeśli bowiem przez Prawo usprawiedliwienie, zatem Pomazaniec darmo* umarł. [* Sens: bez potrzeby, niepotrzebnie.]


text:
O bezmyślni Galaci, kto was zauroczył, którym na oczach Jezus Pomazaniec zawczasu zapisał się (jako) ukrzyżowany?


text:
To jedynie chcę dowiedzieć się od was: Dzięki czynom Prawa Ducha otrzymaliście, czy dzięki posłuszeństwu wiary?


text:
(Ten) więc zaopatrujący was (w) Ducha i działający moce w was dzięki czynom Prawa, czy dzięki posłuszeństwu wiary?


text:
Wcześniej zobaczywszy zaś Pismo, że dzięki wierze uznaje za sprawiedliwych pogan Bóg. wcześniej ogłosiło dobrą nowinę Abrahamowi, że: Zostaną wysławieni w tobie wszyscy poganie.


text:
Jacy bowiem dzięki czynom Prawa są, pod przekleństwem są; jest napisane bowiem, że: Przeklęty każdy, który nie trwa we wszystkich napisanych w zwoju Prawa, (by) uczynić je.


text:
Że zaś w Prawie* nikt (nie) jest uznawany za sprawiedliwego przed Bogiem, jawne, bo: Sprawiedliwy dzięki wierze żyć będzie; [* "w Prawie" - możliwe: "dzięki Prawu".]


text:
zaś Prawo nie jest dzięki wierze, ale (Ten) (który uczynił) je, żyć będzie w nich*. [* "w nich" - możliwe: "dzięki nim".]


text:
Pomazaniec nas wykupił z przekleństwa Prawa, stawszy się za nas przekleństwem, bo jest napisane: Przeklęty każdy zawieszony na drzewie.


text:
aby względem pogan wysławienie Abrahama stałoby się w Pomazańcu Jezusie*, aby obietnicę** Ducha otrzymalibyśmy przez wiarę. [* "w Pomazańcu Jezusie" - możliwe: "dzięki Pomazańcowi Jezusowi".] [** Inna lekcja: "wysławianie".]


text:
'Bracia, na wzór człowieka mówię, przecież człowieka ustalonego testamentu nikt (nie) odrzuca lub dodatkowo rozporządza.


text:
Zaś (dla) Abrahama zostały wypowiedziane obietnice i (dla) nasienia* jego. Nie mówi: I (dla) nasion*, jak dla wielu, ale jak dla jednego: I (dla) nasienia* twego, którym jest Pomazaniec. [* Metonimicznie o potomstwie.]


text:
To zaś mówię: testamentu wcześniej ustalonego przez Boga* (to) po czterystu i trzydziestu latach (które stało się) Prawo nie unieważnia, ku uznać za bezużyteczną obietnicę. [* Inne lekcje: "Boga względem Pomazańca": "Boga w Pomazańcu".]


text:
Jeśli bowiem dzięki Prawu dziedziczenie, już nie dzięki obietnicy; zaś Abrahamowi przez obietnicę darował Bóg.


text:
Czym więc Prawo? Przestępstw gwoli zostało przyłączone. aż do kiedy przyszłoby nasienie*, dla którego jest obiecane**, rozporządzone*** przez zwiastunów**** w ręku***** pośrednika. [* Sens: potomstwo.] [** "jest obiecane" - podmiotem tego orzeczenia nie jest Prawo, lecz obietnica, o której natchniony autor mówił w wierszach poprzednich.] [*** "rozporządzone" - imiesłów określający Prawo.] [**** Inaczej: "aniołów". Sens: za pośrednictwem aniołów.] [***** "w ręku" - prawdopodobnie sens instrumentalny: "ręką".]


text:
Więc Prawo przeciw obietnicom [ Boga*]? Nie może stać się; jeśli bowiem zostałoby dane Prawo mogące ożywić, istotnie dzięki Prawu byłoby usprawiedliwienie. [* Inne lekcje: "Pomazańca": bez "Boga".]


text:
Ale współzakluczyło Pismo wszystko pod grzechem, aby obietnica dzięki wierze (w) Jezusa Pomazańca zostałaby dana wierzącym.


text:
Przed zaś przyjść wiara* pod Prawem byliśmy pilnowani współzakluczani ku mająca nastąpić** wiara zostać objawiona***. [* "przyjść wiara" - składniej: "Przed nadejściem wiary".] [** "mająca nastąpić" - sens: przyszła.] [*** "mająca nastąpić wiara zostać objawiona" - składniej: "aż do objawienia się mającej nastąpić wiary".]


text:
Tak że Prawo wychowawcą* naszym stało się ku Pomazańcowi, aby dzięki wierze zostalibyśmy uznani za sprawiedliwych; [* Według etymologii wyraz ten ma znaczenie: "prowadzący dziecko". Takimi "prowadzącymi dziecko" byli w starożytności niewolnicy lub słudzy. Ich zadaniem była opieka nad dzieckiem i prowadzenie go do nauczyciela. A zatem według myśli autora listu Prawo Mojżeszowe było sługą, prowadzącym ludzi do Chrystusa.]


text:
Jacy bowiem w Pomazańca daliście się zanurzyć*, Pomazańca wdzialiście na siebie: [* O chrzcie, zob. Dz 1.5*.]


text:
nie jest Judejczyk ani Hellen, nie jest niewolnik ani wolny, nie jest męskie i żeńskie; wszyscy bowiem wy jednym jesteście w Pomazańcu Jezusie.


text:
Jeśli zaś wy Pomazańca, zatem Abrahama nasieniem* jesteście, według obietnicy dziedziczącymi. [* Zamiast: potomstwem.]


text:
Mówię zaś, do jakiego czasu dziedziczący niemowlęciem jest, nic (nie) różni się (od) niewolnika, panem wszystkich będąc,


text:
ale pod pozwalającymi* jest i szafarzami aż do ustalonego czasu (przez) ojca. [* Możliwe: "opiekunami".]


text:
gdy zaś przyszło wypełnienie czasu. wysłał Bóg Syna Jego*. (który stał się) z kobiety. (który stał się) pod Prawem. [* Sens: swego.]


text:
Że zaś jesteście synami, wysłał Bóg Ducha Syna Jego* do serc naszych**, wołającego: Abba, Ojcze. [* Sens: swego.] [** Inna lekcja: "waszych".]


text:
Tak że już nie jesteś niewolnikiem, ale synem; jeśli zaś synem, i dziedziczącym przez Boga*. [* Inne lekcje zamiast "przez Boga": "Boga"; "dzięki Bogu"; "przez Pomazańca"; "przez Jezusa Pomazańca"; "Boga przez Pomazańca"; "Boga przez Jezusa Pomazańca": "przez Boga w Pomazańcu Jezusie"; "Boga, współdziedziczącym zaś Pomazańca".]


text:
teraz zaś poznawszy Boga, bardziej zaś poznani przez Boga, jak zawracacie znowu do (tych) nie mających siły i ubogich elementów, którym znowu od początku być niewolnikami chcecie?


text:
Stańcie się jak ja, bo i ja jak wy, bracia, proszę was. Nic mi (nie) uczyniliście niesprawiedliwości:


text:
i doświadczenia waszego* w ciele** moim nie za nic wzięliście ani wypluliście***, ale jak zwiastuna Boga przyjęliście mię, jak Pomazańca Jezusa. [* Inne lekcje zamiast "doświadczenia waszego": "doświadczenia mego": "doświadczenia".] [** "w ciele" - możliwe: "ciałem". Sens: doświadczenia waszego z powodu choroby mego ciała.] [*** Metafora oznaczająca odrzucenie.]


text:
Gdzie więc (to) uszczęśliwienie wasze? Świadczę bowiem wam, że jeśli możliwe, oczy wasze wyłupiwszy, dalibyście mi.


text:
Piękne zaś współzawodniczyć ze sobą w pięknym każdej chwili, i nie jedynie podczas być obecnym ja* przy was, [* "być obecnym ja" - składniej: "podczas mojej obecności".]


text:
Które* są mówione alegorycznie; te bowiem są dwoma przymierzami, jedno z góry Synaj, ku niewoli rodzące, nim jest Hagar. [* Jako neutrum odnosi się do całego opowiadania, a nie tylko do "służebnej" i "wolnej".]


text:
Zaś Hagar Synaj* górą jest w Arabii, stoi w tym szeregu z zaś (tym) teraz Jeruzalem, jest niewolnikiem bowiem z dziećmi jej**. [* Inne lekcje zamiast "Zaś Hagar Synaj": "bo Hagar Synaj": "zaś Synaj": "bo Hagar"; "bo Synaj'*; "Synaj".] [** Sens: swymi.]


text:
jest napisane bowiem: Uciesz się, bezpłodna, (ta) nie rodząca; wybuchnij i zawołaj, (ta) nie rodząca w bólach; bo liczne dzieci (tej) samotnej bardziej*, niż (tej) mającej męża. [* Prawdopodobnie należy połączyć z "liczne": "bardziej liczne", sens: liczniejsze.]


text:
Wy zaś, bracia, na wzór Izaaka obietnicy dziećmi jesteście*. [* Inna lekcja zamiast "Wy (...) jesteście": "My (...) jesteśmy".]


text:
Ale jak właśnie wtedy (ten) według ciała zrodzony ścigał* (tego) według Ducha, tak i teraz. [* O prześladowaniu.]


text:
Ale co mówi Pismo? Wyrzuć służebną i syna jej, nie bowiem będzie dziedziczył syn służebnej z synem wolnej.


text:
(Dla) wolności nas Pomazaniec uwolnił; trwajcie więc* i nie znowu jarzmu niewoli dawajcie się trzymać. [* Inne lekcje zamiast "Dla wolności nas Pomazaniec uwolnił; trwajcie więc": "Dla wolności Pomazaniec nas uwolnił; trwajcie"; "Dla wolności więc, dla której Pomazaniec nas uwolnił, trwajcie"; "Dla wolności, dla której Pomazaniec nas wykupił, trwajcie"; "Dla której wolności nas Pomazaniec uwolnił, trwajcie więc": "Dla której wolności nas Pomazaniec uwolnił, trwajcie".]


text:
Świadczę zaś znowu każdemu człowiekowi dającemu się obrzezać, że powinny jest całe Prawo uczynić*. [* Sens: spełnić.]


text:
Zostaliście uznani za bezużytecznych z dala od Pomazańca, którzy w Prawie uznajecie się za sprawiedliwych, (z) łaski wypadliście.


text:
W bowiem Pomazańcu Jezusie ani obrzezanie coś jest silne, ani nieobrzezanie, ale wiara przez miłość działająca.


text:
Ja jestem przekonany względem was w Panu, że nic inaczej (nie) będziecie myśleć; (ten) zaś mącący was poniesie sąd, kimkolwiek byłby.


text:
Ja zaś, bracia, jeśli obrzezanie jeszcze ogłaszam, dlaczego jeszcze jestem ścigany*? Zatem jest uznana za bezużyteczną obraza krzyża. [* Inaczej: "prześladowany".]


text:
Wy bowiem do wolności zostaliście powołani. bracia. jedynie nie (tę) wolność w skłonności (dla) ciała*, ale z powodu miłości służcie jedni drugim. [* Sens: wolność ta nie jest dla ciała, tak by używało jej dla spełnienia wszystkich swoich skłonności.]


text:
Bo całe Prawo w jednym słowie jest wypełnione, w (tym): Będziesz miłować (tego) tuż obok twego* jak ciebie samego. [* "tuż obok twego" - sens: bliźniego swego.]


text:
Jeśli zaś jedni drugich gryziecie i pożeracie, patrzcie, aby nie przez jedni drugich zostalibyście zabici.


text:
Mówię zaś, (dla) Ducha* chodźcie** i pożądania ciała nie dokonajcie***. [* "dla Ducha" - możliwe: Duchem.] [** Metafora moralności praktycznej.] [*** Możliwe: "dokonacie".]


text:
Bo ciało pożąda przeciw Duchowi, zaś Duch przeciw ciału; to bowiem jedno drugiemu jest przeciwne, tak że nie co chcielibyście, to czynicie.


text:
bałwochwalstwo, gusła, nieprzyjaźnie, spór, zazdrość, rozdrażnienia, podjudzania, poróżnienia się, stronnictwa.


text:
zawiści*, pijaństwa, hulanki i podobne tym, (o) których wcześniej mówię wara. tak jak wcześniej powiedziałem, że takich dokonujący królestwa Boga nie odziedziczą. [* Inna lekcja: "zawiści, zabójstwa".]


text:
Jeśli żyjemy (dla) Ducha*, (dla) Ducha* i idźmy w szeregu**. [* "dla Ducha" - możliwe: "Duchem".][** Metafora zachowania jedności wiary.]


text:
Bracia, jeśli i wcześniej wzięty zostałby* człowiek w jakimś występku, wy, duchowi, wydoskonalajcie takiego w duchu delikatności, bacząc (na) ciebie samego**, aby nie i ty zostałbyś doświadczony. [* Sens: przychwycony by został.] [** Sens: na siebie.]


text:
Jedni drugich ciężary noście, i tak wypełnicie* prawo Pomazańca. [* Inne lekcje: "spełnicie"; "wypełnijcie".]


text:
Jeśli bowiem uważa ktoś być czymś*, niczym będąc. zwodzi w umyśle siebie samego; [* "być czymś" - składniej: "że jest czymś".]


text:
Każdy bowiem własny ładunek* poniesie. [* Tym samym słowem oznaczają Dzieje Ap. towary na statku (zob. Dz 27.10).]


text:
Nie łudźcie się, Bóg nie pozwala szydzić z siebie; co bowiem jeśli posiałby człowiek, to i żąć będzie;


text:
bo siejący w ciało swoje z ciała żąć będzie zniszczenie, zaś siejący w ducha z ducha żąć będzie życie wieczne.


text:
Zaś piękno* czyniąc, nie poddawajmy się złu**, porą bowiem swoją żąć będziemy, nie będąc osłabieni. [* Sens: dobro moralne.] [** Możliwe: "nie zaniedbujmy się". Sens całego wezwania: w czynieniu dobra nie zaniedbujmy się.]


text:
Zaraz więc ponieważ porę mamy, działajmy dobro względem wszystkich, najbardziej zaś względem domowych (we) wierze.


text:
Jacy chcą podobać się przez ciało, ci zmuszają was dawać się obrzezać, jedynie aby (z powodu) krzyża Pomazańca nie byliby ścigani*; [* W oryginale metafora oznaczająca prześladowanie.]


text:
ani bowiem (ci) dający się obrzezać* sami Prawa (nie) przestrzegają, ale chcą, (by) wy dawać się obrzezać**, aby w waszym ciele*** zaczęliby się chełpić. [* Inna lekcja: "obrzezani".] [** "wy dawać się obrzezać" - składniej: "byście dawali się obrzezać".] [*** "w waszym ciele" - sens: waszymi ciałami.]


text:
Mnie zaś nie oby stało się chełpić się, jeśli nie* w krzyżu** Pana naszego, Jezusa Pomazańca, z powodu którego (dla) mnie świat jest ukrzyżowany i ja (dla) świata. [* "jeśli nie" - razem znaczy: "chyba że".] [** "w krzyżu" - sens: krzyżem.]


text:
I jacy (z) normą tą idą w szeregu*, pokój na nich i litość, i na Izraela Boga**. [* Metafora wojskowa. Sens: jacy trzymają się tej normy.] [** "Izraela Boga" - sens: Izraela Bożego.]


text:
W końcu* trudów mi nikt (nie) niech podaje**, ja bowiem piętna Jezusa na ciele mym noszę. [* Sens: Poza tym.] [** Sens: niech nie przydaje.]


text:
Paweł wysłannik* Pomazańca** Jezusa przez wolę Boga świętym będącym [w Efezie] i wiernym w Pomazańcu Jezusie: [* W formie spolszczonej: "apostoł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Tu i dalej znaczenie etymologiczne: normalnie już jak imię własne: "Chrystus".]


text:
Wysławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Pomazańca, (Ten) (który wysławił) nas w całym wysławieniu duchowym* na niebiosach w Pomazańcu. [* "w całym wysławieniu duchowym" - możliwe: "całym wysławieniem duchowym". Wyrażenie to tworzy figura etymologica wraz z "który wysławił".]


text:
tak jak wybrał sobie nas w Nim przed położeniem fundamentów świata, (by) być my świętymi i niewinnymi* wobec Niego w miłości. [* "być mv świętymi i niewinnymi" - składniej: "byśmy byli świętymi i niewinnymi".]


text:
przeznaczywszy nas ku usynowieniu przez Jezusa Pomazańca względem Niego*, według upodobania woli Jego**, [* Sens: względem siebie, to znaczy Bóg Ojciec względem siebie.] [** Sens: swojej.]


text:
ku pochwale blasku łaski Jego*, którą napełnił łaską** nas w Umiłowanym, [* Sens: swojej.] [** ,,którą napełnił łaską" - niepełna figura etymologica. Zaimek "którą" zastępuje rzeczownik "łaski".]


text:
dawszy poznać nam tajemnicę woli Jego*, według upodobania Jego**, które postanowił sobie w Nim [* Sens: swojej.] [** Sens: swego.]


text:
ku szafarzowaniu wypełnienia czasów, (tak by) sprowadzić sobie pod jedną głowę* wszystko w Pomazańcu: (to) na niebiosach i (to) na ziemi: w Nim, [* W oryginale metafora oznaczająca syntezę, zebranie razem.]


text:
w którym i zostaliśmy wybrani losem, przeznaczeni według wcześniejszego ustawienia (Tego) wszystko Działającego według postanowienia woli Jego*, [* Sens: swojej.]


text:
ku być my* ku pochwale blasku Jego, (którzy wcześniej oparliśmy nadzieję) w Pomazańcu; [* "ku być my" - sens: tak byśmy byli.]


text:
w którym* i wy usłyszawszy słowo prawdy, dobrą nowinę (o) zbawieniu waszym, w którym** i uwierzywszy zostaliście opieczętowani Duchem obietnicy, (tym) Świętym, [* Prawdopodobny sens: dzięki któremu.] [** Zgodnie z gramatyką przekład "w którym" odniesiony jest do "Pomazańca", lecz również zgodne z gramatyką byłoby odniesienie tego zaimka "w którym" do "dobrą nowinę", lecz wtedy należałoby zmienić w polskiej wersji "w którym" na "w której". Prawdopodobny sens: "dzięki któremu" lub "dzięki której".]


text:
który* jest poręką dziedziczenia naszego, ku odkupieniu pozyskania dla siebie, ku pochwale blasku Jego. [* Odpowiednik grecki tego zaimka jest rodzaju nijakiego i odnosi się do "Duchem". Niektóre jednak rękopisy mają rodzaj męski. W tym wypadku odnieść go można do "Pomazańca" (w. 12).]


text:
Z powodu tego i ja, usłyszawszy (o tej) w was wierze w Panu, Jezusie, i (o) miłości ku wszystkim świętym*, [* Jest to biblijne określenie chrześcijan. Inne lekcje zamiast "i o miłości ku wszystkim świętym": "i o miłości wspólnoty Jego wszystkim świętym"; "i o tej ku wszystkim świętym miłości": "i o tej ku wszystkim świętym".]


text:
nie powstrzymuję się dziękując* za was, wspomnienie czyniąc sobie w modlitwach mych, [* "nie powstrzymuję się dziękując" - składniej: bez przerwy dziękuję.]


text:
aby Bóg Pana naszego, Jezusa Pomazańca, Ojciec chwały, dałby wam Ducha mądrości i objawienia w poznaniu Go*, [* Zaimek ten odnosi się do Boga Ojca.]


text:
oświetlone oczy* serca [waszego] ku wiedzieć wy**, jaka jest nadzieja powołania Jego, jakie bogactwo chwały dziedziczenia Jego wśród świętych, [* "oświetlone oczy" -jest to dopełnienie bliższe po "dałby".] [** "ku wiedzieć wy" - wyrażenie przyimkowe zamierzonego skutku: "abyście wiedzieli".]


text:
które zdziałał* w Pomazańcu, wskrzesiwszy Go z martwych, i posadziwszy na prawicy Jego** na niebiosach [* "działania (...) które zdziałał" - figura etymologica.] [** Sens: swojej.]


text:
powyżej każdego Panowania, i Władzy, i Mocy, i Państwa*, i każdego imienia wymienianego nie jedynie w wieku tym, ale i w mającym nastąpić; [* Nie chodzi o państwo w sensie politycznym, lecz o pojęcie abstrakcyjne, utworzone od "pan, pański".]


text:
i wszystko podporządkował pod nogi Jego*, i Jego dał (jako) głowę ponad wszystkim (społeczności) wywołanych**, [* Sens: swoje, chociaż można to odnieść także do Chrystusa, Syna Bożego.] [** Tu i dalej w tekście znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła, zob. Dz 5.11*.]


text:
która jest ciałem Jego, wypełnieniem* (Tego) wszystko we wszystkim wypełniającego sobą. [* Słowo to nie ma tu już znaczenia czynności, lecz znaczenie efektu czynności wypełnienia.]


text:
I was*, będących martwymi (dla) występków i (dla) grzechów** waszych, [* Zaimek ten należy potraktować jako dopełnienie bliższe orzeczenia "współożywił". występującego dopiero w w. 5. Tak dużą odległość bliskich sobie składniowo części zdania tłumaczy nie zamierzony przez autora listu anakolut.] [** "dla występków i dla grzechów" - niniejszy przekład przyjmuje, że występujący w oryginale dativus nie jest dativus causae, lecz dativus incommodi. Dativus causae pojawia się zazwyczaj po verba affectus, a tu verbum affectus nie występuje. Według analogicznej formy w w. 5 możemy wnioskować, że chodzi właśnie o śmierć dla grzechu, jako jeden z etapów misterium zbawienia.]


text:
w których niegdyś zaczęliście postępować według wieku świata tego, według przywódcy władzy powietrza, ducha teraz działającego wśród synów* nieuległości, [* "wśród synów" - możliwe: "za pośrednictwem synów".]


text:
wśród których i my wszyscy zaczęliśmy obracać się niegdyś w pożądaniach ciała naszego, czyniąc wolę ciała i myśli, i byliśmy dziećmi pod względem natury* gniewu** jak i pozostali. [* Niniejszy przekład zakłada, że w oryginale występuje dativus limitationis.] [** "dziećmi pod względem natury gniewu" - zależność syntaktyczną oryginału lepiej oddawałby taki przekład: "dziećmi gniewu pod względem natury".]


text:
zaś Bóg, bogaty będąc w litości, przez wielką miłość Jego*, którą umiłował** nas, [* Sens: swoją.] [** "miłość (...) którą umiłował" figura etymologica.]


text:
i będących nas* martwymi (dla) występków** współożywił z Pomazańcem*** - łaską jesteście zbawieni [* "i będących nas" - tu autor wraca do myśli zaczętej w w. 1. Zmienia jednak zaimek "was" na "nas".] [** Zob. przypis 2.1**.] [*** Inna lekcja grecka: "w Pomazańcu".]


text:
aby okazałby w wiekach przychodzących przewyższające bogactwo łaski Jego* przez łagodność dla nas w Pomazańcu Jezusie. [* Sens: swojej.]


text:
Jego bowiem jesteśmy czynem, stworzeni w Pomazańcu Jezusie dla dzieł dobrych, które* wcześniej przygotował Bóg, aby w nich postępowalibyśmy**. [* Forma oryginału na zasadzie asymilacji dostosowana do poprzedzającego rzeczownika, a nie do wymogów rządu orzeczenia "wcześniej przygotował".] [** Jest to metaforyczne określenie życia ludzkiego.]


text:
Dlatego przypominajcie sobie, że niegdyś wy, poganie na ciele, nazywani nieobrzezaniem* przez nazywające siebie obrzezaniem na ciele ręką uczynionym**, [* Ściślej według oryginału: "napletkiem".] [** "ręką uczynionym" - jest to określenie wyrazu "obrzezaniem".]


text:
że byliście porą ową bez Pomazańca, uczynieni obcymi obywatelstwu Izraela i (będący) cudzoziemskimi (względem) przymierzy obietnicy, nadziei nie mający i bezbożni* w świecie. [* Sens: nie mający Boga, nie uznający Boga.]


text:
On bowiem jest pokojem naszym, (Ten) (który uczynił) jedno i drugie jednym i leżący pośrodku mur odgrodzenia (który złamał)*, nieprzyjaźń, w ciele Jego**, [* Wyrażenie to należy połączyć z "On".] [** Sens: swoim.]


text:
Prawo przykazań w postanowieniach (który uznał za bezużyteczne)*, aby (tych) dwu stworzyłby w sobie ku jednemu nowemu człowiekowi**, czyniąc pokój, [* Wyrażenie to należy połączyć z "On".] [** "ku jednemu nowemu człowiekowi" - prawdopodobnie w sensie: "jako jednego nowego człowieka".]


text:
i z powrotem pojednałby jednych i drugich w jednym ciele (dla) Boga przez krzyż, zabiwszy (tę) nieprzyjaźń w Nim*. [* Zamiast: sobie.]


text:
Zatem więc już nie jesteście cudzoziemskimi i mieszkającymi obok, ale jesteście współobywatelami świętych i domowymi Boga,


text:
nadbudowanymi na fundamencie wysłanników i proroków: (jest) węgłem jego Pomazaniec Jezus*, [* "jest węgłem (...) Pomazaniec Jezus" - w oryginale genetivus absolutus spełniające funkcję okolicznika względem czynności budowania.]


text:
w którym* każde budowanie** spajane wzrasta na przybytek święty w Panu, [* "w którym" - możliwy sens instrumentalny: "którym".] [** Inna lekcja zamiast "każde budowanie": "całe budowanie".]


text:
w którym i wy jesteście wspólnie budowani na zamieszkanie* Boga w Duchu**. [* Wyraz ten wykazuje zmianę oznaczania: z nomen actionis na nomen rei actae.] [** "w Duchu" - możliwy sens instrumentalny: "Duchem".]


text:
Tego gwoli ja Paweł, więzień Pomazańca [Jezusa], za was pogan* [* O chrześcijanach pochodzących z pogan.]


text:
[bo] w objawieniu dana została do poznania mi tajemnica. tak jak wcześniej napisałem w małym*, [* "w małym" - sens: w zwięzłej formie.]


text:
która (w) innych pokoleniach nie została dana do poznania synom ludzi, jak teraz została objawiona świętym wysłannikom Jego i prorokom w Duchu*, [* "w Duchu" - możliwe jest, że wyrażenie to zastępuje sam dativus instrumentalis: "Duchem".]


text:
(że) być poganie współdziedziczącymi, i stanowiącymi jedno ciało i współuczestniczącymi (w) obietnicy w Pomazańcu Jezusie* przez dobrą nowinę, [* "w Pomazańcu Jezusie" - możliwe: "dzięki Pomazańcowi Jezusowi".]


text:
Mnie mniejszemu (od) wszystkich świętych* dana została łaska ta: poganom ogłosić dobrą nowinę, (to) niemożliwe do wytropienia** bogactwo Pomazańca. [* Biblijne określenie chrześcijan.] [** Metafora myśliwska.]


text:
i oświetlić [wszystkim]*, jakim** szafarzowanie tajemnicą, zakrytą od wieków w Bogu, (Tym) wszystko (który stworzył), [* Możliwy przekład: "wszystkich".] [** Możliwe też: "czym".]


text:
aby zostałaby dana do poznania teraz Panowaniom i Władzom na niebiosach przez (społeczność) wywołanych wielce rozmaita mądrość Boga,


text:
w którym mamy otwartość* i zbliżenie się w przekonaniu przez wiarę (w) Niego. [* Według etymologii słowo to oznacza śmiałe mówienie wszystkiego.]


text:
Dlatego proszę, aby nie poddawać się złu podczas utrapień* mych za was, co** jest chwałą waszą. [* "podczas utrapień" - prawdopodobny sens: z powodu utrapień.] [** Zgodnie ze składnią grecką rodzaj gramatyczny oryginału dostosowany jest do rodzaju rzeczownika "chwałą".]


text:
Tego gwoli zginam kolana moje względem Ojca*, [* Inna lekcja: "Ojca Pana naszego, Jezusa Pomazańca".]


text:
od którego każdy naród* w niebiosach i na ziemi jest nazywany, [* Przekład tego wyrazu nie jest zadowalający. Wyraz oryginalny ma temat wspólny z tematem "ojciec", występującym w w. 14. Zamiast naród można by użyć "ojcostwo", ale słowo to zmienia sens oryginału. "patria" oznacza społeczność, ród, grupę, wywodzącą się od jednego ojca. Myśl oryginału jest taka: ponieważ Bóg jest Ojcem wszystkich istot, więc każda społeczność tych istot ma swoje patronimikon od Boga, jest Boża.]


text:
aby dałby wam według bogactwa chwały Jego* mocą zostać silnymi** przez Ducha Jego ku (temu) wewnątrz człowiekowi***, [* Sens: swojej.] [** W oryginale infinitivus zamierzonego skutku po "dałby".] [*** "ku temu wewnątrz człowiekowi" - wydaje się, że wyrażenie to nie zastępuje podwójnego akkuzatiwu, lecz określa zamierzony cel formowania się dzięki mocy Bożej.]


text:
(by) zamieszkać Pomazaniec* z powodu wiary w sercach waszych, w miłości będąc zakorzenionymi i mając położony fundament, [* "zamieszkać Pomazaniec" - w oryginale accusativus cum infinitivo, oznaczające zamierzony skutek. Składniej: "by zamieszkał Pomazaniec".]


text:
aby nabralibyście siły, (by) złapać sobie* razem z wszystkimi świętymi**, jaka*** szerokość, i długość, i wysokość, i głębia, [* Sens: zrozumieć, pojąć.] [** Biblijne określenie chrześcijan.] [*** Inny możliwy przekład: "czym".]


text:
(by) poznać (tę) przewyższającą poznanie miłość Pomazańca, aby zostalibyście wypełnieni ku całej pełni Boga*. [* Miejsce trudne. Prawdopodobnie jest to genetivus rei, oznaczające zawartość "pełni". Wobec tego sens: abyście całkowicie wypełnili się Bogiem. Inne lekcje zamiast "zostalibyście wypełnieni ku całej pełni Boga": "zostalibyście wypełnieni ku całej pełni Pomazańca"; "zostałaby wypełniona cała pełnia Boga": "zostałaby wypełniona cała pełnia Boga względem was".]


text:
(Temu) zaś mogącemu ponad* wszystko uczynić ponad wszelką miarę, (niż o) które prosimy lub myślimy według mocy działającej w nas, [* Tu chyba jako przyimek, lecz możliwy jest także sens przysłówkowy. Przysłówek ten wzmacniałby jeszcze bardziej następny: "ponad wszelką miarę", a "wszystko" byłoby dopełnieniem bliższym po "uczynić".]


text:
Jemu chwała w (społeczności) wywołanych i w Pomazańcu Jezusie na wszystkie pokolenia wieku wieków. Amen.


text:
Zachęcam więc was ja, więzień w Panu, (by) w sposób godny postępować* powołania**, którym*** zostaliście powołani****, [* Metafora życia religijnego i moralnego.] [** "w sposób godny postępować powołania" - układ logiczny: "postępować w sposób godny powołania".] [*** Forma oryginału asymilowana do formy określanego rzeczownika.] [**** ,,powołania, którym zostaliście powołani" - figura etymologica.]


text:
wykazując gorliwość, (by) strzec* jedności ducha w związaniu pokoju: [* "wykazując gorliwość, by strzec" - w oryginale układ bezokolicznika z participium praedicativum. Właściwszy przekład: "gorliwie strzegąc".]


text:
jeden Bóg i Ojciec wszystkich, (Ten) przy* wszystkich i przez wszystkich i we wszystkich. [* Możliwe są tu inne znaczenia przyimka oryginału, np. "przed", "z powodu".]


text:
Jednemu zaś każdemu* (z) nas dana została łaska według miary darowizny Pomazańca. [* "Jednemu zaś każdemu" - składniej: "Każdemu zaś jednemu".]


text:
Dlatego mówi: Wstąpiwszy na wysokość wziął do niewoli wziętych do niewoli*, dał** dary ludziom. [* W oryginale jest to rzeczownik liczby pojedynczej, oznaczający pojęcie abstrakcyjne. Ma taką samą budowę słowotwórczą jak "społeczność wywołanych".] [** Inna lekcja: "i dał".]


text:
[(To) zaś "Wstąpił" czym jest, jeśli nie że i zstąpił* do (tych) będących bardziej na dole [części] ziemi? [* Inna lekcja: "zstąpił najpierw".]


text:
(Tym), (który zstąpił), Ten Sam jest i (Tym) (który wstąpił) powyżej całe niebiosa, aby wypełniłby wszystko.]


text:
I Ten Sam dał tych (jako) wysłanników, tych zaś (jako) proroków, tych zaś (jako) głosicieli dobrej nowiny, tych zaś (jako) pasterzy i nauczycieli* [* W zdaniu tym występuje składnia podwójnego akkuzatiwu.]


text:
ze względu na wydoskonalenie świętych* ku dziełu służby, ku budowaniu Ciała Pomazańca. [* Tak N.T. nazywa chrześcijan.]


text:
aż przyszlibyśmy wszyscy do jedności wiary i poznania Syna Boga, do męża doskonałego, do miary dojrzałości wypełnienia Pomazańcem*, [* W oryginale genetivus materiae, oznaczające, czym coś jest wypełnione. Ale możliwe też: "dojrzałości pełni Pomazańca".]


text:
aby już nie bylibyśmy niemowlętami, kołysanymi* i obnoszonymi każdym wiatrem nauki w grze w kości** ludzi w przewrotności przy matactwie łudzenia, [* Metafora morska. Oznacza bezwolne poddawanie się kołysaniom fal.] [** Tu możliwe znaczenie pochodne: "w oszustwie".]


text:
mówiąc prawdę zaś w miłości (aby) wzroślibyśmy* ku Niemu całkowicie**, który jest Głową, Pomazaniec, [* Słowo to traktujemy jako orzeczenie drugiego zdania zamiarowego po spójniku "aby" w w. 14.] [** Możliwe też: "pod każdym względem".]


text:
z którego całe Ciało spajane i zespalane przez każde zetknięcie zaopatrzenia według działania w mierze* jednej każdej** części wzrost Ciała czyni sobie ku budowaniu swemu w miłości. [* Sens: proporcjonalnie do miary.] [** "jednej każdej" - logiczny porządek: "każdej jednej".]


text:
To więc mówię i świadczę w Panu, (by) już nie wy postępować* jak i poganie postępują** w czczości myśli ich, [* "wy postępować" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "mówię". Składniej: "byście już nie postępowali". "Postępować" - metafora życia religijnego i moralnego.] [** W oryginale singularis, gdyż podmiot jest w liczbie mnogiej rodzaju nijakiego.]


text:
ociemnieni myśleniem będąc. (którzy uczynili siebie obcymi) życiu Boga, z powodu niewiedzy będącej w nich, z powodu skamienienia serca ich,


text:
którzy stawszy się nieczułymi siebie samych wydali rozpasaniu ku robieniu nieczystości każdej w zachłanności.


text:
jeśli oczywiście Go usłyszeliście i w Nim daliście się nauczyć*, tak jak jest prawda** w Jezusie, [* Możliwy inny przekład: "zostaliście nauczeni".] [** Możliwe też: "prawdą".]


text:
(by) odłożyć wy* co do wcześniejszego obracania się** starego*** człowieka, (tego) niszczącego siebie na pożądaniach zwodzenia****, [* "odłożyć wy" - w oryginale accusativus cum infinitivo, oznaczające zamierzony skutek po "daliście się nauczyć". Składniej: "byście odłożyli".] [** Metafora sposobu życia.] [*** Sens: dawnego, poddanego grzechowi.] [**** W oryginale jest to prawdopodobnie genetivus obiectivus po "pożądaniach". Sens: człowiek niszczy siebie, pożądając rzeczy, które go zwodzą.]


text:
i wdziać na siebie nowego człowieka*, (tego) według Boga stworzonego w sprawiedliwości i świątobliwości prawdy**. [* "i wdziać na siebie nowego człowieka" - zdanie to stanowi antytezę zdania z w. 22: "by odłożyć wy (...) starego człowieka".] [** W oryginale prawdopodobnie genetivus possessoris.]


text:
Dlatego odłożywszy kłamstwo, mówcie prawdę każdy z (tym) tuż obok niego*, bo jesteśmy jedni drugich członkami; [* Zamiast: "siebie".]


text:
Kradnący już nie niech kradnie, bardziej zaś niech trudzi się, wypracowując [własnymi] rękami dobro*, aby miałby, (by) przekazywać** potrzebę mającemu. [* Inne lekcje zamiast "własnymi rękami dobro": "dobro własnymi rękami"; "dobro rękami"; "rękami dobro"; "w rękach jego dobro"; "dobro": "rękami własnymi"; "rękami".] [** W oryginale infinitivus zamierzonego skutku.]


text:
Każde słowo zepsute z ust waszych nie niech wychodzi, ale chyba że jakieś dobre do budowania potrzeby*, aby dałoby łaskę słuchającym. [* W oryginale genetivus obiectivus. Sens: tego. co potrzebne.]


text:
I nie smućcie Ducha Świętego* Boga, w którym** zostaliście opieczętowani na dzień odkupienia. [* Łączy się z "Ducha".] [** "w którym" - prawdopodobnie sens instrumentalny: "którym".]


text:
Każda gorzkość, i rozdrażnienie, i gniew, i wrzask, i krzywdzące mówienie* niech zostanie usunięte od was razem z każdą złością. [* Inaczej: "bluźnierstwo".]


text:
Stawajcie się [zaś] ku jedni drugim łagodni, miłosierni, darowując sobie samym. tak jak i Bóg w Pomazańcu darował wam*. [* Inne lekcje: "wasze": "nam"; "nas".]


text:
i postępujcie* w miłości, tak jak i Pomazaniec umiłował nas** i wydał siebie samego za nas (jako) dar*** i ofiarę**** Bogu na woń aromatu. [* Metafora życia moralnego.] [** Inna lekcja: "was".] [*** Inne lekcje zamiast "za nas jako dar": "za was jako dar"; "za nas w zniszczeniu".] [**** W oryginale podwójny accusativus.]


text:
Nierząd zaś i nieczystość każda lub zachłanność ani niech będzie wymieniana wśród was, tak jak przystoi świętym*, [* Tak Pismo św. nazywa chrześcijan.]


text:
i haniebność, i głupie mówienie lub błaznowanie, które nie są stosowne*, ale bardziej bycie miłym. [* Przykład użycia w orzeczeniu singularis po podmiocie pluralis rodzaju nijakiego.]


text:
To bowiem wiedzcie pojmując, że każdy nierządny, lub nieczysty, lub zachłanny, to jest bałwochwalca, nie ma dziedziczenia w królestwie Pomazańca i Boga.


text:
Nikt was niech zwodzi pustymi słowami, z powodu tych bowiem przychodzi gniew Boga na synów nieuległości.


text:
byliście bowiem niegdyś ciemnością, teraz zaś światłem w Panu*; jako dzieci światła postępujcie** [* "w Panu" - sens: dzięki Panu.] [** Metafora życia religijnego i moralnego.]


text:
aprobując* co jest bardzo podobające się Panu; [* Imiesłów ten należy połączyć bezpośrednio z "postępujcie" w w. 8.]


text:
zaś wszystkie (jako) zawstydzane* przez światło czynią się widocznymi**, [* Możliwe też: "zawstydzające się".] [** Możliwe: "są czynione widocznymi". W oryginale singularis, dopuszczalne po podmiocie liczby mnogiej rodzaju nijakiego.]


text:
wszystko bowiem czyniące się widocznym* światłem jest. Dlatego mówi: "Budź się, śpiący, i wstań z martwych, i zabłyśnie ci Pomazaniec". [* Możliwe: "czynione widocznym".]


text:
Patrzcie więc dokładnie, jak* postępujecie**, nie jak niemądrzy, ale jak mądrzy. [* Inne lekcje zamiast "więc dokładnie, jak": "więc, jak dokładnie"; "więc, bracia, jak dokładnie": "więc dokładnie, bracia, jak"; "więc, jak".] [** Metafora życia moralnego i religijnego.]


text:
I nie upijajcie się winem, w którym jest rozwiązłość*, ale dawajcie się napełniać** w Duchu***, [* Według etymologii wyraz oryginalny oznacza brak możliwości, by być zbawionym. Być może jest to termin medyczny, oznaczający chorobliwy stan rozluźnienia wszystkich spoideł ciała.] [** Lub: "bądźcie napełniani".] [*** Prawdopodobny sens: Duchem, a w przyjętej składni: "Duchowi".]


text:
mówiąc sobie samym [w] śpiewach*, i hymnach, i pieśniach duchowych**, nucąc i śpiewając sercem waszym Panu, [* Inaczej: "psalmach".] [** Inne lekcje zamiast "pieśniach duchowych": "pieśniach duchowych w łasce": "pieśniach"; bez "pieśniach duchowych".]


text:
dziękując każdej chwili za wszystko w imieniu* Pana naszego Jezusa Pomazańca Bogu i Ojcu**, [* "w imieniu" - wyrażenie to ma sens lokatywny, a nie: w zastępstwie, z upoważnienia itp.] [** Inne lekcje zamiast "Bogu i Ojcu": "Ojcu i Bogu"; bez "Bogu i Ojcu".]


text:
Kobiety własnym mężom jak* Panu**, [* Inne lekcje zamiast "Kobiety własnym mężom jak": "Kobiety, własnym mężom podporządkowujcie się jak"; "Kobiety, podporządkowujcie się własnym mężom jak"; "Kobiety niech podporządkowują się własnym mężom jak": "Kobiety własnym mężom niech podporządkowują się jak";] [** Z domyślnym: niech podporządkowują się.]


text:
Ale jak (społeczność) wywołanych podporządkowuje się* Pomazańcowi, tak i kobiety mężom we wszystkim. [* Lub: "jest podporządkowana".]


text:
Mężowie, miłujcie kobiety, tak jak i Pomazaniec umiłował (społeczność) wywołanych i siebie samego wydał za nią,


text:
aby postawiłby przy On sobie samym (jako) dostojną (społeczność) wywołanych nie mającą plamy, lub zmarszczki, lub coś (z) takich, ale aby byłaby święta i niewinna.


text:
Tak powinni [i] mężowie miłować swoje kobiety jak swoje ciała. Miłujący swoją kobietę siebie samego miłuje,


text:
nikt bowiem kiedykolwiek swoje ciało znienawidził, ale wykarmia i pielęgnuje je, jak i Pomazaniec (społeczność) wywołanych,


text:
bo członkami jesteśmy Ciała Jego*. [* Inne lekcje: "Jego i z kości Jego": "Jego z ciała Jego i z kości Jego": "Jego z ciała Jego i ust Jego".]


text:
Za to pozostawi człowiek ojca i matkę i dołączy się do kobiety jego*. I będą oboje ku ciału jednemu**· [* Sens: swojej.] [** ,,ku ciału jednemu" - możliwe: "ciałem jednym".]


text:
Jednakże i wy, (ci) pojedynczo, każdy swoją kobietę tak niech miłuje jak siebie samego, zaś kobieta aby bałaby się męża.


text:
Okazuj szacunek ojcu twemu i matce, to* jest przykazanie pierwsze w obietnicy, [* Forma oryginału dostosowana do formy określanego rzeczownika "przykazanie" w zakresie rodzaju gramatycznego.]


text:
aby dobrze ci stałoby się i będziesz długowieczny* na ziemi. [* Słowo oryginału zawiera w drugim członie temat "czasu", nie "wieku".]


text:
I ojcowie, nie doprowadzajcie do gniewu dzieci waszych, ale wychowujcie je w karceniu i wkładaniu do rozumu* Pana. [* Inaczej: "upominaniu".]


text:
Niewolnicy, bądźcie posłuszni (tym) według ciała panom, z bojaźnią i drżeniem w prostocie serca waszego jak Pomazańcowi,


text:
nie w służbie dla oka jak przypochlebiający się ludziom, ale jak niewolnicy Pomazańca czyniący wolę Boga z duszy,


text:
I panowie, (to) samo czyńcie względem nich, porzucając groźbę, wiedząc, że i ich, i wasz Pan jest w niebiosach, i branie według twarzy* nie jest u Niego. [* Metafora teatralna, oznaczająca ocenianie człowieka według tego, co zewnętrzne.]


text:
Wdziejcie na siebie całą zbroję Boga ku móc wy* stanąć przeciw matactwom oszczercy**; [* "móc wy" w oryginale accusativus cum infinitivo, oznaczające czynność zamierzoną.] [** Inaczej: "diabła".]


text:
bo nie są nam* zapasy** przeciw krwi i ciału***, ale przeciw Panowaniom, przeciw Władzom, przeciw Światodzierżcom ciemności tej, przeciw (tym) duchowym**** niegodziwości w niebiosach. [* Inne lekcje: "wam": bez "nam".] [** "nie są nam zapasy" - składnia z dativus possessivus. sens: bo nie toczymy zapasów.] [*** "krwi i ciału": sens: człowiekowi.] [**** W oryginale substantywizowany przymiotnik, stąd możliwe: "duchom".]


text:
Przez to weźcie całą zbroję Boga, aby moglibyście stanąć przeciw w dniu niegodziwym i wszystko sprawiwszy stać.


text:
Stójcie więc, opasawszy sobie biodra wasze w prawdzie*, i wdziawszy na siebie pancerz sprawiedliwości, [* "w prawdzie" - możliwe: "prawdą".]


text:
wśród wszystkiego wziąwszy tarczę wiary, w której* będziecie mogli wszystkie pociski niegodziwości, [(te)], (które zapłonęły)**, zgasić; [* "w której" - możliwe: "którą".] [** W oryginale participium perfecti medii, ale może być także perfectum passivi: "które zostały zapalone" (jako passivum określa autor kodu morfologicznego).]


text:
przez każdą modlitwę i błaganie modląc się w każdej porze w Duchu, i ku temu trwając bez snu w każdym niezłomnym trwaniu i błaganiu za wszystkich świętych* [* Biblijne określenie ochrzczonych.]


text:
i za mnie, aby mi zostałoby dane słowo w otwarciu ust mych, w otwartości (by) dać poznać* tajemnicę dobrej nowiny**, [* W oryginale infinitivus celu.] [** Niektóre rękopisy nie mają wyrażenia: "dobrej nowiny".]


text:
względem której jestem posłem w kajdanach, aby w niej powiedziałbym otwarcie, jak trzeba, (by) ja powiedzieć*. [* "Ja powiedzieć" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "trzeba". Składniej: "bym powiedział".]


text:
Aby zaś poznalibyście i wy (te) co do mnie, co działam, wszystko da poznać wam Tychik, umiłowany brat* i wierny sługa w Panu, [* O współwyznawcy.]


text:
którego posłałem do was względem samego tego, aby dowiedzielibyście się (o tych) co do nas i zachęciłby serca wasze.


text:
Paweł i Tymoteusz, słudzy Pomazańca* Jezusa, wszystkim świętym** w Pomazańcu* Jezusie będącym*** w Filippach, razem z doglądającymi**** i sługami*****, [* Tu znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** O chrześcijanach.] [*** Odnosi się do "świętym*.] [**** Ten wyraz grecki przybrał znaczenie "biskup". W N.T. jest terminem technicznym dla przełożonego gminy, ustalonego przez Apostołów, podobnie jak "starszy".] [***** Możliwe też, "diakonami". W N.T. wyraz techniczny dla grupy mężów pełniących funkcje społeczne i liturgiczne (por. Dz 6.3-4).]


text:
z powodu wspólnoty waszej względem dobrej nowiny* od pierwszego dnia aż do teraz, [* Może mieć sens: głoszenie dobrej nowiny.]


text:
będąc przekonanym (co do) samego tego, że (Ten)*, (który rozpoczął) w was dzieło dobre, wypełniać będzie aż do dnia Pomazańca Jezusa; [* Rodzajniki greckie były pierwotnie zaimkami wskazującymi.]


text:
jak jest sprawiedliwe (dla) mnie to, (by) myśleć o wszystkich was, z powodu mieć ja* w sercu was, podczas więzów** mych i podczas obrony i umocnienia dobrej nowiny współuczestnikami mej łaski wszystkich was będącymi***. [* "mieć ja" - w oryginale accusativus cum infinitivo, traktowane jak jedno pojęcie. Składniej: "z powodu tego, że ja mam".] [** Zamiast: uwięzienia.] [*** Słowa od "podczas więzów" do "was będącymi" logicznie łączą się z "mieć ja w sercu was".]


text:
I (o) to modlę się, aby miłość wasza jeszcze bardziej i bardziej obfitowała* w poznaniu i każdym spostrzeżeniu, [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
ku aprobować wy* (te) przewyższające**, aby byliście*** nieskażonymi i nie powodującymi potknięcia się do dnia**** Pomazańca, [* "aprobować wy" - w oryginale substantywizowane accusativus cum infinitivo. Składniej: "tak byście aprobowali".] [** Prawdopodobnie z domyślnym: dobra, wartości.] [*** W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [**** O dniu powtórnego przyjścia Chrystusa Pana.]


text:
którzy wypełnili sobie owoc sprawiedliwości, (ten) przez Jezusa Pomazańca ku chwale i pochwale Boga.


text:
Wiedzieć zaś wy* chcę, bracia, że (te) przeciwko mnie bardziej ku postępowi dobrej nowiny przyszły**, [* "Wiedzieć zaś wy" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "chcę". Składniej: "żebyście wiedzieli".] [** W oryginale liczba pojedyncza, gdyż według składni greckiej po podmiocie liczby mnogiej rodzaju nijakiego może być użyta liczba pojedyncza. W tym zdaniu podmiotem jest "te" z domyślnym: represje, prześladowania.]


text:
tak że więzy me widoczne w Pomazańcu stać się* w całym pretorium i pozostałym wszystkim, [* "więzy me widoczne (...) stać się" - w oryginale accusativus cum infinitivo. oznaczające podmiot i orzeczenie zdania skutkowego zgodnie ze składnią grecką. Składniej: "tak że widoczne się stały me więzy w Pomazańcu".]


text:
i coraz liczniejsi (z) braci w Panu, przekonani więzami mymi, jeszcze obficiej odważać się* bez bojaźni słowo mówić**. [* "coraz liczniejsi (...) przekonani (...) odważać się" - w oryginale accusativus cum infinitivo w zdaniu skutkowym. Składniej: "coraz liczniejsi z braci w Panu. przekonani więzami mymi, jeszcze obficiej odważają się".] [** Inne lekcje zamiast "słowo mówić": "słowo Pana mówić"; "słowo Boga mówić"; "słowo mówić Boga"; "Boga słowo mówić".]


text:
ci zaś z podjudzania Pomazańca zwiastują, nie w sposób nieskalany, spodziewając się utrapienie podnosić więzom mym.


text:
Co bowiem? Oprócz (tego) że każdym sposobem, czy to pozorem, czy to prawdą, Pomazaniec jest zwiastowany, i przez to raduję się; ale i będę się radował,


text:
wiem bowiem, że to mi wyjdzie ku zbawieniu przez wasze błaganie i zaopatrzenie Ducha Jezusa Pomazańca,


text:
według wyczekiwania i nadziei mej, że w niczym (nie) zostanę zawstydzony, ale w całej otwartości, jak każdej chwili i teraz, wywyższony zostanie Pomazaniec w ciele mym, czy to przez życie, czy to przez śmierć.


text:
Obejmowany jestem zaś z dwóch*, pożądanie mając ku rozwiązać** i razem z Pomazańcem być, wielce [bowiem] bardziej lepsze; [* Z domyślnym: stron.] [** "ku rozwiązać" - sens: aby rozwiązać; "rozwiązać" znaczy tu "umrzeć".]


text:
I tak będąc przekonany wiem, że pozostanę i trwać będę przy wszystkich was ku waszemu postępowi i radości wiary,


text:
aby chluba wasza obfitowała* w Pomazańcu Jezusie przeze mnie z powodu mojego przybycia znowu do was. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Jedynie w sposób godny dobrej nowiny Pomazańca żyjcie jako obywatele, aby czy to przyszedłszy i zobaczywszy was, czy to będąc nieobecny, słyszałbym o was, że trwacie w jednym duchu, jedną duszą walcząc razem (dla) wiary* dobrej nowiny**, [* Lub możliwe: "wiarą".] [** Mało prawdopodobne: "w dobrą nowinę".]


text:
i nie dając się zastraszać w niczym przez będących przeciwnymi, co jest (dla) nich wykazaniem zguby, waszego zaś zbawienia, i to od Boga;


text:
bo wam zostało darowane (to) za Pomazańca, nie jedynie (to) w Niego wierzyć, ale i (to) za Niego cierpieć.


text:
Jeśli jakąś więc zachęta, w Pomazańcu, jeśli jakimś pocieszenie miłości. jeśli czymś wspólnota ducha, jeśli czymś serce i litość,


text:
wypełnijcie mą radość, aby to samo myślelibyście. tę samą miłość mając, wspólnego ducha mając, jedno* myśląc, [* Inna lekcja: "to samo".]


text:
nic dla podjudzania i nie dla pustej chwały, ale uniżonością serca jedni drugich uznając (za) górujących nad sobą,


text:
nie (na) swoje* każdy bacząc, ale [i] (na) drugich każdy**. [* Z domyślnym: pożytki, dobra.] [** Inne lekcje: singularis "każdy"; bez "każdy".]


text:
ale siebie samego uczynił pustym, kształt sługi wziąwszy, w upodobnieniu ludzi stawszy się; i (dla) postaci dawszy się znaleźć jako człowiek.


text:
aby na imię Jezusa każde kolano zgięłoby się niebieskich, i ziemskich, i podziemnych*, [* Z domyślnym: istot.]


text:
Tak że, umiłowani moi, tak jak każdej chwili byliście posłuszni, nie jak* podczas obecności mej jedynie, ale teraz wiele bardziej podczas nieobecności mej, z bojaźnią i drżeniem swoje zbawienie sprawiajcie; [* Niektóre rękopisy nie mają partykuły "jak".]


text:
aby stalibyście się nienaganni i nietknięci, dziećmi Boga niewinnymi pośrodku plemienia wypaczonego i odwróconego, wśród których uwidaczniacie się. jak lampy w świecie.


text:
słowo życia trzymając u góry, ku chlubie (dla) mnie na dzień* Pomazańca, że nie na pusto pobiegłem ani na pusto utrudziłem się. [* O dniu paruzji.]


text:
Ale jeśli i jestem wylewany na ofiarę i publiczną służbę wiary waszej, raduję się i współraduję się z wszystkimi wami;


text:
Mam nadzieję zaś w Panu, Jezusie, Tymoteusza szybko posłać wam, aby i ja byłbym dobrej myśli, poznawszy (te) około was.


text:
Nikogo bowiem mam równo myślącego*, który prawowicie (o te)** około was troszczyć się będzie, [* Sens: tak myślącego, jak myśli Tymoteusz.] [** Z domyślnym: sprawy.]


text:
Zaś wypróbowanie jego poznajecie, że jak (z) ojcem dziecko razem ze mną zaczął służyć względem dobrej nowiny.


text:
Tego więc mam nadzieję posłać, gdy z dala zobaczę (te)* około mnie, natychmiast; [* Z domyślnym: sprawy.]


text:
(Jako) konieczne zaś uznałem Epafrodyta, brata*, i współpracownika, i współżołnierza mego, waszego zaś wysłannika i publicznego sługę potrzeby mej, posłać do was, [* O współwyznawcy.]


text:
skoro pragnącym był wszystkich was* i będąc zaniepokojonym, dlatego że usłyszeliście, że zachorował. [* Inna lekcja: "was zobaczyć".]


text:
I bowiem zachorował niemal blisko śmierci. Ale Bóg zlitował się (nad) nim, nie (nad) nim zaś jedynie, ale i (nade) mną, aby nie smutek do smutku miałbym.


text:
Tym gorliwiej więc posłałem go, aby zobaczywszy go znowu rozradowalibyście się i ja bardziej bez smutku byłbym.


text:
bo z powodu dzieła Pomazańca* aż do śmierci zbliżył się, zaryzykowawszy duszą**, aby wypełniłby waszego brak względem mnie publicznego dzieła. [* Tu znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne: "Chrystus".. Inne lekcje: "Pana"; "Boga"; bez wyrazu "Pomazańca".] [** Sens: życiem.]


text:
W końcu, bracia moi, radujcie się w Panu. Te same pisać wam (dla) mnie nie dokuczliwe, (dla) was zaś niezawodne.


text:
Patrzcie (na te) psy, patrzcie (na tych) złych pracowników, patrzcie (na to) urzezanie*. [* Występuje tu gra słów z "obrzezaniem" (w. 3), a równocześnie sarkastyczna deprecjacja źle pojętego obrzezania.]


text:
My bowiem jesteśmy - obrzezaniem, Duchowi Boga* służąc i chełpiąc się w Pomazańcu Jezusie** i nie w ciele*** będąc przekonani, [* Inne lekcje: "Bogu"; bez "Boga".] [** Prawdopodobnie sens przyczynowy: "Pomazańcem Jezusem".] [*** Prawdopodobnie sens przyczynowy: "ciałem".]


text:
chociaż ja mającym przekonanie i w ciele. Jeśli ktoś uważa inny, (że) być przekonanym w ciele, ja bardziej:


text:
obrzezaniem ośmiodniowy*, z rodu Izraela, plemienia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, według Prawa faryzeusz, [* W ósmym dniu po urodzeniu się chłopca dokonywano obrzezania.]


text:
według skwapliwości prześladujący (społeczność) wywołanych*, według sprawiedliwości, (tej) w Prawie, stawszy się nienaganny. [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. "społeczność wywołanych" jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
[Ale] które były* mi zyskami, te uznałem z powodu Pomazańca (za) stratę. [* W oryginale liczba pojedyncza zgodnie z wymogami składni greckiej.]


text:
Ale raczej i uznaję wszystko stratą być z powodu górowania** poznania Pomazańca Jezusa, Pana mojego, z powodu którego wszystko straciłem i uznaję (za) śmieci, aby Pomazańca zyskałbym [* "wszystko stratą być" - w oryginale accusativus cum infinitivo po "uznaję". Składniej: "że wszystko jest stratą".] [** Najdosłowniej: "górującego", ale imiesłów ten jest w oryginale substantywizowany przez dodanie rodzajnika.]


text:
i zostałbym znaleziony w Nim, nie mając mojej sprawiedliwości, (tej) z Prawa, ale (tę) z powodu wiary (w) Pomazańca, (tę) z Boga sprawiedliwość za wiarę,


text:
(by) poznać* Go, i moc powstania** Jego, i wspólnotę cierpień Jego, nadając sobie kształt tożsamy z śmiercią Jego, [* W oryginale infinitivus zamierzonego skutku.] [** O zmartwychwstaniu.]


text:
Nie że już wziąłem lub już uczyniłem się doskonałym*, ścigam zaś, jeśli i złapię, za (to) (że) i złapany zostałem przez Pomazańca [Jezusa]. [* Inne lekcje zamiast "wziąłem lub już uczyniłem się doskonałym": "wziąłem, lub już jestem uznany za sprawiedliwego, lub już uczyniłem się doskonałym"; "wziąłem lub już uczyniłem się doskonałym. Jestem uznany za sprawiedliwego, lub już uczyniłem się doskonałym"; "uczyniłem się doskonałym".]


text:
Bracia, ja (o) mnie samym nie* liczę, (że) złapać**; jedno zaś: (o tych)*** z tyłu zapominając. (do tych)**** zaś przed wyciągając się. [* Inna lekcja: "Jeszcze nie".] [** W oryginale infinitivus zależne od "nie liczę". Składniej: "że złapałem".] [*** Z domyślnym: sprawach, rzeczach, współzawodnikach.] [**** Z domyślnym: nagród, rzeczy, nadziei.]


text:
według celu ścigam ku nagrodzie* (tego) w górze powołania Boga w Pomazańcu Jezusie. [* Autor listu odwołuje się w wierszach 12-14 do obrazu zawodów sportowych na bieżni.]


text:
jednakże ku czemu przybyliśmy pierwsi, tym samym* iść w szeregu**. [* Z domyślnym: sposobem. Lub: "ku temu samemu".] [** Bezokolicznik ten ma sens imperatywny. Inne lekcje zamiast "tym samym iść w szeregu": "to samo myśleć": "to samo myśleć. Tym samym iść w szeregu": "to samo myśleć, tą samą normą iść w szeregu": "tą samą iść w szeregu normą, to samo myśleć": "tą samą normą iść w szeregu, to samo myśleć".]


text:
Współnaśladowcami moimi stawajcie się, bracia, i przyglądajcie się tak postępującym*, jak macie (jako) wzór nas. [* Metafora życia etycznego.]


text:
Wielu bowiem postępuje*, (o) których częstokroć mówiłem wam, teraz zaś i płacząc mówię, (że to) nieprzyjaciele krzyża Pomazańca, [* Metafora życia etycznego.]


text:
których koniec zgubą, których Bóg brzuch i chwała we wstydzie* ich, (ci) (o tych)** ziemskich myślący. [* Sens przedmiotowy: w tym, czego się wstydzić należy.] [** Z domyślnym: sprawach.]


text:
Nasze bowiem życie jako obywateli w niebiosach jest, z których* i Zbawiciela wyczekujemy, Pana Jezusa Pomazańca, [* W oryginale singularis według constructio ad sensum.]


text:
który zmieni postać ciała uniżenia naszego (na) mające kształt tożsamy z ciałem chwały Jego według działania (tego) móc On* i podporządkować sobie wszystko. [* "tego móc On" - w oryginale traktowane jak jedno pojęcie, substantywizowane przez dodanie rodzajnika i spełniające w zdaniu funkcję genetivus qualitatis przy "działania".]


text:
Tak proszę i ciebie, prawowity będący we wspólnym jarzmie, pomagaj im, które w dobrej nowinie* zaczęły walczyć razem ze mną z i Klemensem, i pozostałymi współpracownikami mymi**, których imiona w księdze życia. [* Prawdopodobnie znaczenie czynne: "w głoszeniu dobrej nowiny".] [** Inna lekcja zamiast "pozostałymi współpracownikami mymi": "współpracownikami mymi i pozostałymi".]


text:
Nic (nie) troszczcie się, ale w każdej modlitwie i błaganiu z dziękowaniem prośby wasze niech dadzą się poznać względem Boga.


text:
I pokój Boga, górujący nad każdą myślą będzie pilnował serc waszych i pomyśleń waszych w Pomazańcu Jezusie.


text:
W końcu, bracia, jakie są* prawdziwe, jakie szanowne, jakie sprawiedliwe, jakie nieskalane, jakie przyjazne, jakie przychylne, jeśli coś** cnotą i jeśli coś** pochwałą, to liczcie sobie; [* W oryginale liczba pojedyncza, dopuszczalna w składni greckiej przy podmiocie liczby mnogiej rodzaju nijakiego.] [** Rodzaj tych zaimków dostosowany jest zgodnie ze składnią grecką do rodzaju orzecznika.]


text:
co i nauczyliście się, i przyjęliście, i usłyszeliście, i zobaczyliście we mnie, to dokonujcie; i Bóg pokoju będzie z wami.


text:
Uradowałem się zaś w Panu wielce, że już niegdyś rozwinęliście (to) o mnie myśleć, nad którym i myśleliście, nie mieliście sposobności zaś.


text:
Umiem i uniżać się, umiem i obfitować; w każdym i we wszystkich jestem wtajemniczony: i nasycać się pokarmem, i łaknąć, i obfitować, i być słabszym.


text:
Wiecie zaś i wy, Filipianie, że na początku dobrej nowiny*, gdy wyszedłem z Macedonii, żadna mi (społeczność) wywołanych stała się wspólnikiem na rachunku dania i wzięcia, jeśli nie wy jedyni; [* Sens czynny: głoszenia dobrej nowiny.]


text:
bo i w Tesalonice i raz i dwakroć na potrzebę mi* posłaliście. [* Inne lekcje zamiast "na potrzebę mi": "na potrzebę mą": "potrzebę mi"; "potrzebę mą"; "mi na potrzebę mą".]


text:
Otrzymuję zaś wszystko i obfituję; wypełniony jestem, przyjąwszy od Epafrodyta (te) od was, woń aromatu, ofiarę godną przyjęcia, bardzo podobającą się Bogu.


text:
Pozdrówcie każdego świętego* w Pomazańcu Jezusie. Pozdrawiają was (ci) razem ze mną bracia. [* O chrześcijaninie.]


text:
Pozdrawiają was wszyscy święci*, najbardziej zaś (ci) z Cezara** domu. [* O chrześcijanach.] [** Przydomek cesarza Rzymu.]


text:
Paweł, wysłannik* Pomazańca** Jezusa przez wolę Boga, i Tymoteusz, brat***, [* Inaczej: "apostoł".] [** Tu znaczenie etymologiczne: normalnie już jak imię własne "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [*** Braćmi nazywa nadawca listu chrześcijan.]


text:
w Kolosach świętym i wiernym braciom w Pomazańcu, łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego*. [* Inne lekcje: "naszego i Pana, Jezusa Pomazańca"; "naszego i Pana naszego, Jezusa Pomazańca"; "naszego i Jezusa Pomazańca, Pana naszego".]


text:
Dziękujemy Bogu, Ojcu* Pana naszego, Jezusa Pomazańca, każdej chwili za was modląc się, [* Inna lekcja zamiast "Bogu, Ojcu": "Bogu i Ojcu".]


text:
usłyszawszy (o) wierze waszej w Pomazańcu Jezusie i (o) miłości, którą macie ku wszystkim świętym* [* Tak nazywa nadawca listu chrześcijan.]


text:
z powodu nadziei*, (tej)** odłożonej (dla) was w niebiosach, (o) której wcześniej usłyszeliście w słowie prawdy dobrej nowiny, [* Tu o przedmiocie nadziei.] [** W oryginale rodzajnik. Rodzajniki pierwotnie były zaimkami wskazującymi.]


text:
(tej) przybywającej do was, tak jak i w całym świecie jest przynoszącą owoce i wzrastającą*, tak i w was, od którego dnia** usłyszeliście i uznaliście*** łaskę Boga w prawdzie; [* "przynosząca owoce" i "wzrastająca" - metafory ogrodnicze o dobrej nowinie w ludziach.] [** Pełniej: "od tego dnia, w którym".] [*** Niektórzy przekładają na "poznaliście". Chodzi tu jednak chyba nie tylko o samo poznanie, lecz także o przyjęcie.]


text:
tak jak nauczyliście się od Epafrasa, umiłowanego współniewolnika* naszego, który jest wiernym dla was** sługą Pomazańca, [* Możliwe: współsługi.] [** Inna lekcja: "nas".]


text:
(który)* i ujawniwszy** nam waszą miłość w Duchu. [* Odnosi się do Epafrasa, a nie do Pomazańca.] [** W sensie: przedstawiwszy, doniósłszy nam.]


text:
Z powodu tego i my, od którego dnia* usłyszeliśmy, nie powstrzymujemy się** za was modląc się i prosząc, aby zostaliście wypełnieni*** (w zakresie) uznania woli Jego w całej mądrości i rozumieniu duchowym, [* Składniej: "od tego dnia, w którym".] [** Inaczej: "nie przestajemy". Słowo to wraz z następującymi po nim imiesłowami tworzy taką składnię, w której imiesłowy należy zamienić w przekładzie na orzeczenia osobowe. Dlatego tu składniej: "nieustannie modlimy się za was i prosimy".] [*** W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
(tak żeby) przejść* w sposób godny Pana ku całemu przypodobaniu się, w każdym czynie dobrym przynosząc owoce** i wzrastając uznaniem Boga, [* Metafora życia jako drogi ku obiecanemu Królestwu.] [** Słowo to nie zmienia znaczenia, chociaż raz występuje jako medium (zob. Kol 1.6), a kiedy indziej jako activum.]


text:
w każdej* mocy umacniając się** na sile chwały Jego ku całej wytrwałości i wielkoduszności, z radością [* Możliwe także: "całej", ale ze względu na paralelne użycie w w. 10 wybrano tu znaczenie: "każdej".] [** "w mocy umacniając się" - figura etymologica.]


text:
dziękując* Ojcu** (który uczynił dość dużymi) was*** do udziału (w) dziedzictwie świętych w świetle; [* Wiersze 1.10-12 zawierają cztery paralelne imiesłowy, współrzędnie określające (jako participia praedicativa) czynność "przejść" (w. 10). Według autora listu zatem człowiek dochodzi do całego przypodobania się Bogu, przynosząc owoce w każdym dobrym dziele, wzrastając uznaniem Boga, umacniając się na sile chwały Boga i dziękując Bogu.] [** Inne lekcje: "równocześnie Ojcu": "Ojcu Pomazańca"; "Ojcu i Bogu"; "Bogu Ojcu": "Bogu i Ojcu": bez "Ojcu".] [*** Inna lekcja: "nas".]


text:
w którym mamy odkupienie, uwolnienie* (od) grzechów; [* Lub: "odrzucenie", ale wtedy bez "od": "odrzucenie grzechów".]


text:
bo w Nim zostało stworzone wszystko niebiosach i na ziemi, widzialne i niewidzialne czy to Trony, czy to Państwa*, czy to Panowania, czy to Władze: wszystko z powodu** Niego i ku Niemu jest stworzone, [* W oryginale nie chodzi o państwo jako o jednostkę polityczną, lecz o pojęcie abstrakcyjne od "pan, pański".] [** Możliwe: "przez". Jest to stała formuła o autonomicznym pośrednictwie Chrystusa w stwarzaniu i w zbawieniu.]


text:
I On jest Głową Ciała, (społeczności) wywołanych*; który jest początkiem, pierworodnym z martwych, aby stał się** we wszystkim sam będącym pierwszym, [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** W oryginale coniunctivus aoristi medii jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
bo w Nim miał upodobanie*, (żeby) cale wypełnienie zamieszkać** [* W oryginale indicativus aoristi activi, oznaczający czynność dokonaną. A więc lepsze: "znalazł upodobanie".] [** "całe wypełnienie zamieszkać" - w oryginale accusativus cum infinitivo. Składniej: "bo miał upodobanie, żeby w Nim zamieszkało całe wypełnienie".]


text:
i przez Niego (żeby) z powrotem pojednać* wszystko ku Niemu, uczyniwszy pokój przez krew krzyża Jego, [przez Niego] czy to (to) na ziemi, czy to (to) w niebiosach. [* Infinitivus zależny od "miał upodobanie".]


text:
I was niegdyś będących (tymi, którzy uczynili siebie obcymi) i nieprzyjaciółmi myśleniem w czynach niegodziwych,


text:
teraz zaś z powrotem pojednał* w ciele ciała** Jego przez śmierć, (aby) przy postawić*** was (jako) świętych, i nienagannych, i nieobwinionych wobec Niego, [* Inne lekcje: "z powrotem zostaliście pojednani"; "z powrotem pojednał sobie (nieklasyczne perfectum)"; "z powrotem pojednani".] [** "w ciele ciała" - w oryginale dwa różne rzeczowniki. Tu razem o fizycznym ciele Chrystusa. Pierwszy z tych dwu rzeczowników, używany bywa w metaforze dla oznaczenia Kościoła (zob. np. 1.24**).] [*** Infinitivus celu zależny od "z powrotem pojednał".]


text:
jeśli oczywiście utrzymujecie się w wierze, położywszy sobie fundament* i (będąc) utwierdzeni i nie dając się przesuwać** od nadziei*** dobrej nowiny, którą usłyszeliście, (która) (została ogłoszona) w całym stworzeniu, (tym) pod niebem, której stałem się ja, Paweł, sługą. [* Filologicznie mało prawdopodobne: "położeni na fundamencie", "utrzymujecie się w", a nie jako instrumentalis z "położywszy sobie fundament".] [** Możliwe: "przesuwając się". Składniej: "dając się odsuwać".] [*** Prawdopodobnie w sensie przedmiotowym, jak w 1.5.]


text:
Teraz raduję się w cierpieniach za was i wyrównuję braki utrapień Pomazańca w ciele mym* za ciało** Jego, którym jest (społeczność) wywołanych, [* Tu samo o ciele fizycznym (zob 1.22). "wyrównuję braki utrapień Pomazańca w ciele mym za ciało Jego" - nie można tłumaczyć tego zdania tak, jakby brakowało czegoś w zbawczym cierpieniu Chrystusa i trzeba by te braki wypełniać. Przyjmując tę błędną interpretację, należałoby w polskiej wersji nadać taki szyk temu zdaniu: "wyrównuję w ciele mym braki utrapień Pomazańca za ciało Jego". Innego, poprawnego sensu nabiera ono natomiast w takim układzie: "wyrównuję braki w ciele mym utrapień Pomazańca za ciało Jego". Ten dosyć niezręczny układ wyrazów podkreśla brak cierpień Chrystusa w ciele nadawcy listu. Jeśli ktoś, jak na przykład Paweł Apostoł, późno został chrześcijaninem, musi po chrzcie intensywniej uczestniczyć w cierpieniach Chrystusa, by nadrobić wcześniejsze swoje zaniedbania.] [** Tu metaforycznie o Kościele (zob 1.22).]


text:
której stałem się ja sługą według szafarzowania Boga, (tego) danego mi względem was, (aby) wypełnić* słowo Boga, [* Infinitivus celu zależny od "danego mi".]


text:
którym zechciał Bóg dać poznać, czym bogactwo chwały tajemnicy tej wśród pogan, którą jest Pomazaniec w was, nadzieja chwały,


text:
którego my zwiastujemy, kładąc do rozumu każdemu człowiekowi i nauczając każdego człowieka w całej mądrości, aby przy postawiliśmy* każdego człowieka (jako) dojrzałego w Pomazańcu; [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
ku czemu i trudzę się walcząc według działania Jego, (tego) działającego we mnie w mocy*. [* "w mocy" - prawdopodobnie zamiast: "mocą".]


text:
Chcę bowiem wy wiedzieć*, jak wielką walkę mam za was, i (tych) w Laodycei, i jacy nie zobaczyli osoby mej w ciele**, [* "wy wiedzieć" - w oryginale accusativus cum infinitivo, zależne od "Chcę". Składniej: "Chcę bowiem, żebyście wiedzieli".] [** To znaczy: którzy nie widzieli mnie jeszcze osobiście.]


text:
aby zostały zachęcone* serca ich, zespoleni w miłości i ku całemu bogactwu pełni zrozumienia, ku uznaniu tajemnicy Boga, Pomazańca**, [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Zob. 1.1**. Inne lekcje zamiast "Boga. Pomazańca": "Boga"; "Pomazańca"; "Boga i Pomazańca"; "Boga, którym jest Pomazaniec": "Boga, tego w Pomazańcu"; "Boga Ojca w Pomazańcu Jezusie"; "Boga, Ojca Pomazańca"; "Boga Ojca i Pomazańca"; "Boga i Ojca Pomazańca"; "Boga, i Ojca Pomazańca".]


text:
To mówię, aby nikt was oszukiwał sobie* w ujmującym mówieniu**. [* W oryginale coniunctivus praesentis medii jako orzeczenie zdania zamiarowego. Składniej: "aby nikt was nie oszukiwał sobie".] [** "w ujmującym mówieniu" - prawdopodobnie instrumentalnie: "ujmującym mówieniem".]


text:
Jeśli bowiem i* ciałem jestem nieobecny, ale duchem razem z wami jestem, radując się i widząc wasz porządek** i utwierdzenie (tej) względem Pomazańca wiary waszej. [* "Jeśli i" - razem: "chociaż".] [** Metafora militarna o trzymaniu się właściwego szyku.]


text:
zakorzenieni* i nadbudowywani** w Nim i umacniani*** wiarą według tego jak zostaliście nauczeni, obfitując w dziękowaniu****. [* Możliwe: "zakorzeniwszy się".] [** Możliwe: "nadbudowując się".] [*** Możliwe: "umacniając się".] [**** Inne lekcje zamiast "w dziękowaniu": "w niej"; "w niej w dziękowaniu"; "w nim w dziękowaniu".]


text:
Patrzcie, aby nie ktoś was będzie* prowadzącym łup** przez filozofię i puste zwodzenie według przekazu ludzi, według elementów*** świata i nie według Pomazańca; [* W oryginale indicativus futuri medii. choć według składni zdań zamiarowych powinien tu być coniunctivus.] [** Składniej cała wypowiedź: "Patrzcie, aby ktoś nie prowadził was jako swój łup".] [*** Egzegeza biblijna ma trudności z wyjaśnieniem tego wyrazu. Może on oznaczać podstawowe pierwiastki świata: powietrze, wodę, ogień, ziemię, albo podstawowe elementy jakiejś doktryny, bądź też jakiś rodzaj domniemanych duchów.]


text:
i jesteście w Nim* wypełnieni, który jest głową każdego Panowania i Władzy, [* "w Nim" - a może tylko "Nim".]


text:
w którym i zostaliście obrzezani obrzezaniem nie rękami uczynionym przez rozebranie się z ciała ciała*, w obrzezaniu Pomazańca, [* Tu ciało oznacza skażoną naturę ludzką.]


text:
pogrzebani razem z Nim w zanurzeniu*, w którym** także zostaliście współobudzeni*** z powodu wiary (w) działanie Boga, (który obudził)**** Go z martwych; [* O chrzcie. Zob. Dz 1.5*. Inne lekcje: inne określenie zanurzenia: "w zanurzeniu w grób".] [** Zaimek "którym" należy odnieść do Jezusa: "w Nim". Można też odnieść do "w zanurzeniu", ale wtedy trzeba tłumaczyć przyczynowo: "dzięki któremu".] [*** O wskrzeszeniu razem z Jezusem.] [**** O wskrzeszeniu.]


text:
i was, martwymi będących [w] występkach i nieobrzezaniu ciała waszego, współożywił* was** razem z Nim, darowawszy nam wszystkie występki, [* O zmartwychwstaniu.] [** Inne lekcje: "nas"; bez "was".]


text:
starłszy* (ten) na nas rękopis** (na rzecz) postanowień***, który był przeciwny nam, i go usunął ze środka****, przybiwszy gwoździem go (do) krzyża; [* Metafora nawiązująca do ścierania napisu, wyrytego na woskowej tabliczce do pisania.] [** Chodzi o pismo z wyrokiem.] [*** "postanowień" - w oryginale dativus pluralis. Całe to wyrażenie: "na nas rękopis na rzecz postanowień", nie jest dotychczas przekonywająco wyjaśnione. Najbardziej niejasny jest ten dativus. Zaproponowany tu przekład jest jednym z możliwych i zgodnych z semantyką wyrazów i form gramatycznych. Wybrano go jako najbardziej prawdopodobny, zakładając, że chodzi o pismo sądowe, w którym stroną pokrzywdzoną i oskarżającą są "postanowienia", czyli prawa moralne, przykazania, a stroną oskarżoną, przeciwko której to pismo jest zredagowane, jesteśmy my: "na nas".] [**** "usunął ze środka" - przykład latynizmu. Sens: Bóg jako sędzia usunął ten zapis spod ręki, odwołał z wokandy, unieważnił.]


text:
obdarłszy* Panowania i Władze, wystawił na pokaz w otwartości**, poprowadziwszy w triumfie*** ich w Nim****. [* Metafora militarna nawiązująca do odbierania pokonanemu wrogowi jego zbroi i wszelkich dóbr.] [** W sensie: publicznie, jawnie.] [*** Metafora wzięta z realiów rzymskich: Rzymianie pokonanych królów i wodzów pokazywali ludowi, prowadząc ich w triumfalnym pochodzie.] [**** "w Nim", to znaczy Bóg Ojciec w Jezusie.]


text:
Nie więc ktoś was niech sądzi* w zjedzeniu i w wypiciu** lub w sprawie święta lub nowiu, lub szabatów, [* Składniej: "Niech więc nikt was nie sądzi".] [** Sens: z powodu jedzenia i picia.]


text:
to jest cieniem (tych) mających nastąpić, zaś ciało* Pomazańca. [* Tu jako realność w antytezie do "cienia".]


text:
Nikt (nie) was niech odsądza*, mając upodobanie w uniżoności serca i religii** zwiastunów, co*** zobaczył wstępując****, płocho dając się nadymać***** przez myśl ciała****** jego, [* Metafora sportowa, nawiązująca do wyroku sędziego na niekorzyść dobrze walczącego zawodnika.] [** Inaczej: "kulcie".] [*** Inne lekcje: "nie": "co nie". Dosłownie: "które".] [**** Prawdopodobnie o jakimś obrzędzie misteryjnym.] [***** W oryginale participium praesentis passivi lub medii. Przy medium możliwy przekład: "nadymając się".] [****** Tu o ciele jako o ostoi grzechu i namiętności.]


text:
i nie trzyma się silnie głowy, z czego* całe ciało przez zetknięcia i związania zaopatrywane i zespalane wzrasta wzrostem Boga. [* Zaimek ten nie odnosi się do "głowy".]


text:
Jeśli umarliście razem z Pomazańcem z dala od elementów* (tego) świata, dlaczego jak żyjący w świecie trzymacie się postanowień: [* Egzegeza biblijna ma trudności z wyjaśnieniem tego wyrazu. Może on oznaczać podstawowe pierwiastki świata: powietrze, wodę, ogień, ziemię, albo podstawowe elementy jakiejś doktryny, bądź też jakiś rodzaj domniemanych duchów. Jak 2.8***.]


text:
co jest wszystko ku zniszczeniu zużyciem, według przykazań i nauk ludzi*. [* Sens: ludzkie nauki i nakazy zabraniają dotykania i kosztowania niektórych na przykład pokarmów, a przecież one z woli Boga przeznaczone są na użytek człowieka.]


text:
Które są* słowo mającymi mądrości** w*** upodobaniu religii****, i uniżoności serca, [i]***** nieoszczędzaniu ciała******, nie w szacunku jakimś ku napełnieniu ciała. [* W oryginale singularis jako orzeczenie podmiotu liczby mnogiej rodzaju nijakiego. Dopuszcza to grecka składnia zgody.] [** Sens: te ludzkie nauki są naukami mającymi słowo mądrości. Przykład ironii.] [*** prawdopodobnie przyczynowe: "z powodu".] [**** Inaczej: "w upodobaniu kultu". Por. 2.18.] [***** "uniżoności serca, i" - inne lekcje: "uniżoności myśli i"; "uniżoności" "w upodobaniu religii i uniżoności".] [****** Wiersz 23 do tego miejsca wypowiadany jest z ironią.]


text:
Jeśli więc współobudzeni zostaliście* (z) Pomazańcem, (tych) w górze szukajcie, gdzie Pomazaniec jest, na prawej** Boga siedząc; [* O wskrzeszeniu z martwych.] [** Inaczej: "po prawicy".]


text:
Kiedy Pomazaniec zostanie uczyniony widocznym*, życie wasze**, wtedy i wy razem z Nim zostaniecie uczynieni widocznymi*** w chwale. [* Możliwe: "objawi się".] [** Inna lekcja: "nasze".] [*** Możliwe: "objawicie się".]


text:
Uczyńcie martwymi więc członki, (te) na ziemi, nierząd, nieczystość, namiętność, pożądanie złe, i zachłanność, która jest bałwochwalstwem,


text:
w których* i wy postępowaliście** niegdyś, gdy żyliście w tych. [* "w których" odnosi się nie do "synów nieposłuszeństwa", lecz do wykroczeń, wymienionych w wierszu 5.] [** Metafora życia etycznego. Możliwy przekład: "zaczęliście postępować".]


text:
Teraz zaś odłóżcie i wy (te) wszystkie, gniew, rozdrażnienie, złość, krzywdzące mówienie*, haniebną mowę z ust waszych; [* Możliwe też: "bluźnierstwo".]


text:
nie kłamcie względem jedni drugich, obdarłszy siebie ze starego człowieka razem z dokonaniami* jego, [* W sensie: czynami.]


text:
i wdziawszy na siebie młodego, (tego) odnawianego* ku uznaniu według obrazu (Tego), (który stworzył) go, [* Lub: "odnawiającego się".]


text:
gdzie nie jest Hellen i Judejczyk, obrzezanie i nieobrzezanie, barbarzyńca, Scyta, niewolnik, wolny, ale wszystkim i we wszystkim* Pomazaniec. [* W oryginale liczba mnoga. Możliwe więc jest: "we wszystkich (rzeczach)" lub "we wszystkich (ludziach)".]


text:
Wdziejcie na siebie więc jako wybrani Boga, święci i umiłowani, serce* litości, łagodność, uniżoność serca**, delikatność, wielkoduszność, [* "serce" - tu mało precyzyjnie. Chodzi o tę część wnętrzności, która uchodziła za siedzibę litości.] [** Tu bez ironii o pokorze. Por. 2.18-23.]


text:
znosząc jedni drugich i darowując sobie samym, jeśli ktoś przeciw komuś miałby zarzut; jak i Pan darował wam, tak i wy;


text:
I pokój Pomazańca niech sądzi w sercach waszych, ku któremu* i powołani zostaliście w jednym ciele; i wdzięczni stawajcie się. [* Zaimek "któremu" odnosi się do pokoju.]


text:
Słowo Pomazańca* niech zamieszkuje w was bogato, w całej mądrości nauczając** i kładąc do rozumu sobie samym śpiewami, hymnami, pieśniami duchowymi we wdzięczności nucąc w sercach waszych Bogu***; [* Zob. 1.1**. Inne lekcje: "Boga": "Pana".] [** Ten i następne imiesłowy odnoszą się nie do "słowa" lecz do "wy". Mają one desygnację imperatywną.] [*** Inna lekcja: "Panu".]


text:
i wszystko, co coś jeśli czynilibyście w słowie lub w czynie wszystko w imieniu* Pana, Jezusa, dziękując Bogu Ojcu** przez Niego. [* "w imieniu" - w sensie: nie w zastępstwie Pana, lecz lokatywnie lub przyczynowo.] [** Inne lekcje zamiast "Bogu Ojcu": "Bogu i Ojcu": "Ojcu i Bogu".]


text:
Ojcowie, nie rozjątrzajcie dzieci waszych, aby nie traciły ducha*. [* W oryginale coniunctivus praesentis activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Niewolnicy, bądźcie posłuszni we wszystkim (tym) według ciała panom*, nie w służbie dla oka jak przypochlebiający się ludziom, ale w prostocie serca, bojąc się Pana. [* Chodzi o panów w wymiarze społeczno - politycznym.]


text:
Co* jeśli czynilibyście, z duszy pracujcie, jak (dla) Pana i nie (dla) ludzi. [* Składniej: "cokolwiek".]


text:
wiedząc, że od Pana odbierzecie w zamian oddanie dziedzictwa. Dla Pana, Pomazańca, bądźcie niewolnikami;


text:
bo czyniący niesprawiedliwość dostanie, którą uczynił niesprawiedliwość, i nie jest branie według twarzy.


text:
modląc się równocześnie i za nas, aby Bóg otwarł* nam drzwi słowa, (żeby) powiedzieć** tajemnicę Pomazańca, przez którą i jestem związany, [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** W oryginale infinitivus celu. W sensie: rozgłosić.]


text:
aby uczyniłbym widoczną* ją, jak trzeba ja powiedzieć**. [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** "ja powiedzieć" - w oryginale accusativus cum infinitivo, zależne od "trzeba". Składniej: "jak trzeba, żebym ja powiedział".]


text:
W mądrości postępujcie względem (tych) (z) zewnątrz*, porę wykupując sobie**. [* O niechrześcijanach.] [** "porę wykupując sobie" - typowy zwrot kupiecki o wykorzystaniu dobrej okazji na rynku. Tu metaforycznie o korzystaniu z łaski czasu.]


text:
Słowo wasze każdej chwili w łasce*, solą przyprawione, (żeby) wiedzieć jak trzeba wy** jednemu każdemu odpowiadać***. [* W oryginale brak orzeczenia. Elipsie uległo prawdopodobnie słowo "niech będzie".] [** "wiedzieć (...) wy" - w oryginale accusativus cum infinitivo w zdaniu oznaczającym skutek zamierzony.] [*** Składniej całe zdanie: "żebyście wy wiedzieli, jak trzeba każdemu jednemu odpowiadać".]


text:
(Te) co do mnie wszystkie* da poznać wam Tychik, umiłowany brat i wierny sługa i współniewolnik w Panu, [* Z domyślnym: sprawy.]


text:
którego posłałem do was na samo to, aby poznalibyście* (te) o nas** i zachęciłby*** serca wasze, [* W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [** Inne lekcje zamiast "poznalibyście te o nas": "poznalibyście te o was"; "poznał te o nas"; "poznał te o was".] [*** W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
razem z Onezymem, wiernym i umiłowanym bratem, który jest z was; wszystkie* wam dadzą poznać (te)** tutaj. [* Z domyślnym: sprawy. Tu jako dopełnienie bliższe po "dadzą poznać".] [** W oryginale rodzajnik, nawiązujący do "wszystkie".]


text:
Pozdrawia was Arystarch, współjeniec mój, i Marek, kuzyn* Barnaby, (o którym wzięliście przykazania, jeśli przyjdzie** do was, przyjmijcie go), [* Ściślej: brat stryjeczny lub cioteczny.] [** W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie poprzednika okresu warunkowego, modus eventualis.]


text:
i Jezus, (ten) nazywany Justusem: będąc z obrzezania*, ci jedyni współpracownikami ku królestwu Boga, którzy stali się mi pociechą. [* Metonimia oznaczająca obrzezanych.]


text:
Pozdrawia was Epafras, (ten) z was, sługa Pomazańca [Jezusa], każdej chwili walczący o was w modlitwach, aby postawieni zostaliście* (jako) dojrzali i dopełnieni w całej woli Boga. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Pozdrówcie (tych) w Laodycei braci, i Nimfę*, i (tę) w domu** jej*** (społeczność) wywołanych. [* W BT: "Nimfasa", według innej lekcji tego zdania.] [** Oznaczał też wszystkich mieszkańców domu, to jest rodzinę wraz z całą służbą.] [*** Inne lekcje zamiast "Nimfę, i tę w domu jej": "Nimfasa, i tę w domu jego"; "Nimfę (lub: Nimfasa) i tę w domu ich".]


text:
I kiedy odczytany zostanie* u was (ten) list, uczyńcie, aby i w (tej) Laodycejczyków (społeczności) wywołanych odczytany został**, i (ten) z Laodycei aby i wy odczytaliście***. [* W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania czasowego, oznaczającego tu czynność ewentualną.] [** W oryginale coniunctivus aoristi passivi jako orzeczenie zdania zamiarowego.] [*** W oryginale coniunctivus aoristi activi jako orzeczenie zdania zamiarowego.]


text:
Pozdrowienie moją ręką, Pawła. Przypomnijcie sobie (o) mych więzach. Łaska z wami*. [* Inne lekcje: "wami. Amen"; "wami każdej chwili. Amen".]


text:
Paweł, i Sylwan, i Tymoteusz (społeczności) wywołanych* Tesaloniczan w Bogu Ojcu i Panu, Jezusie Pomazańcu**; łaska wam i pokój***. [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. oznacza Kościół Powszechny bądź jego lokalną gminę. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [*** Inne lekcje: "pokój od Boga i Pana, Jezusa Pomazańca"; "pokój od Boga Ojca i Pana, Jezusa Pomazańca": "pokój od Boga, Ojca naszego i Pana, Jezusa Pomazańca"; "pokój od Boga Ojca i Pana naszego. Jezusa Pomazańca"; "pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana naszego, Jezusa Pomazańca".]


text:
Dziękujemy Bogu każdej chwili za wszystkich was, wspomnienie czyniąc sobie w modlitwach naszych, nieustannie


text:
przypominając sobie (o) waszym dziele wiary, i (o) trudzie miłości, i (o) wytrwałości nadziei (co do) Pana naszego, Jezusa Pomazańca przed Bogiem i Ojcem naszym,


text:
bo dobra nowina nasza nie stała się w was w słowie jedynie, ale i w mocy, i w Duchu Świętym, i [w] pełni wielkiej, tak jak wiecie, jakimi staliśmy się [w] was dla was.


text:
I wy naśladowcami naszymi staliście się i Pana, przyjąwszy słowo w utrapieniu wielkim z radością Ducha Świętego,


text:
tak że stać się wy wzorem* (dla) wszystkich wierzących w Macedonii i w Achai. [* Składniej: "staliście się wzorem".]


text:
Od was bowiem rozbrzmiało słowo Pana nie jedynie w Macedonii i [w ] Achai, ale w każdym miejscu wiara wasza, (ta) względem Boga, wyszła, tak że nie potrzebę mieć my* mówić coś: [* Składniej: "my mamy". Całe zdanie skutkowe: "tak że nie mamy potrzeby mówić czegoś".]


text:
sami bowiem o nas oznajmiają, jakie wejście mieliśmy do was i jak zawróciliście do Boga od wizerunków*, (by) służyć Bogu żyjącemu i prawdziwemu [* O posągach bóstw.]


text:
i oczekiwać Syna Jego z niebiosów, którego wskrzesił z martwych, Jezusa, wyciągającego nas z gniewu przychodzącego.


text:
ale wcześniej doznawszy cierpienia i doznawszy obrazy, jak wiecie, w Filippach, okazaliśmy otwartość w Bogu naszym, (tak że) powiedzieć do was dobrą nowinę Boga w wielkiej walce.


text:
ale jak jesteśmy wypróbowani przez Boga (by) mieć powierzoną dobrą nowinę, tak mówimy, nie jak ludziom (starający się przypodobać)*, ale Bogu, próbującemu serca nasze. [* Według oryginału chodzi o czynność teraźniejszą niedokonaną od "przypodobać się".]


text:
Ani bowiem kiedykolwiek w słowie schlebiania staliśmy się, jak wiecie, ani w pozorze zachłanności, Bóg świadkiem.


text:
mogąc w ciężarze być jako Pomazańca wysłannicy*, ale staliśmy się niemowlętami** w środku was. Jak (by) karmicielka pielęgnowała swoje dzieci, [* W formie spolszczonej: "apostołowie".] [** Inna lekcja: "mili".]


text:
tak będąc tkliwymi (dla) was mamy upodobanie, (by) przekazać wam nie jedynie dobrą nowinę Boga, ale i swoje dusze, dlatego że umiłowanymi nam staliście się.


text:
Przypominacie sobie bowiem, bracia, (o) trudzie naszym i (o) mozole: nocą i dniem pracując ku nie obciążyć kogoś (z) was, ogłosiliśmy przed wami dobrą nowinę Boga.


text:
Wy świadkami i Bóg, jak świątobliwie, i sprawiedliwie, i nienagannie (dla) was wierzących staliśmy się,


text:
zachęcając was, i pocieszając, i świadcząc ku postępować wy* w sposób godny Boga, powołującego** was do swojego królestwa i chwały. [* Składniej: "abyście postępowali".] [** Inna lekcja: "który powołał".]


text:
I przez to i my dziękujemy Bogu nieustannie, albowiem przyjąwszy słowo wiadomości od nas (o) Bogu, otrzymaliście nie słowo ludzi, ale, jak jest prawdziwie, słowo Boga, który i działa w was wierzących.


text:
Wy bowiem naśladowcami staliście się, bracia, (społeczności) wywołanych Boga, będących w Judei w Pomazańcu Jezusie, bo te same* wycierpieliście i wy od własnych współziomków jak i oni od Judejczyków, [* Domyślnie: prześladowania.]


text:
(tych) i Pana (którzy zabili), Jezusa, i proroków*, i nas (którzy zaczęli srogo ścigać), i Bogu nie (którzy starają się przypodobać)**, i wszystkim ludziom przeciwni, [* Inna lekcja: "swoich proroków".] [** W oryginale imiesłów oznaczający czynność trwałą niedokonaną od słowa "przypodobać się".]


text:
którzy powstrzymują nas poganom powiedzieć*, aby dali się zbawić, ku wypełnić się ich grzechy każdej chwili**. Pospieszył się zaś przeciwko nim gniew ku końcowi. [* "poganom powiedzieć" - sens: byśmy nie powiedzieli poganom.] [** "ku wypełnić się ich grzechy każdej chwili" - należy odnieść do "Judejczyków". Zwrot ten oznacza skutek wszystkich czynności określonych imiesłowami w wierszach 15 i 16.]


text:
My zaś, bracia, osieroceni z was na stosowną porę czasu, obliczem, nie sercem, obficiej wykazaliśmy gorliwość, (by) oblicze wasze zobaczyć, w wielkim pragnieniu*. [* W innych miejscach miewa sens negatywny: pożądanie.]


text:
Kto bowiem naszą nadzieją, czy radością, czy wieńcem dumy - czy nie i wy przed Panem naszym, Jezusem, podczas Jego przybycia?


text:
i posłaliśmy Tymoteusza, brata naszego i współpracownika Boga w dobrej nowinie Pomazańca* ku utwierdzić was i zachęcić** co do wiary waszej, [* Zob. 1.1**. Inne lekcje zamiast "i współpracownika Boga w dobrej nowinie Pomazańca": "i współpracownika w dobrej nowinie Pomazańca"; "i sługę w dobrej nowinie Pomazańca"; "i sługę Boga w dobrej nowinie Pomazańca"; "sługę i współpracownika Boga w dobrej nowinie Pomazańca"; "i sługę Boga i współpracownika naszego w dobrej nowinie Pomazańca"; "i współpracownika naszego i Sługę Jego w dobrej nowinie Boga i współpracownika Pomazańca"; "i współpracownika dobrej nowiny Boga i Ojca Pomazańca".] [** "ku utwierdzić was i zachęcić" - wyrażenie oznaczające zamierzony skutek po "posłaliśmy".]


text:
(by) nikt (nie) chwiać się* wśród utrapień tych. Sami bowiem wiecie, że do tego jesteśmy położeni. [* Składniej: "by nikt nie chwiał się".]


text:
I bowiem gdy przy was byliśmy, wcześniej mówiliśmy wam, że mamy być trapieni*, tak jak i stało się i wiecie. [* "mamy być trapieni" - w oryginale opisowe futurum zamiast: "będziemy trapieni".]


text:
Przez to i ja już nie wytrzymując, posłałem ku poznać wiarę waszą, czy nie jakoś doświadczył was doświadczający i na puste stał się* trud nasz. [* Składniej: "by nie na puste stał się".]


text:
Właśnie zaś (gdy przyszedł) Tymoteusz do nas od was i (gdy ogłosił dobrą nowinę) nam (o) wierze i miłości waszej, i że macie wspomnienie (o) nas dobre każdej chwili, pragnąc nas zobaczyć tak jak i my was,


text:
przez to doznaliśmy zachęty, bracia, z powodu was w każdej konieczności i utrapieniu naszym przez waszą wiarę,


text:
Jakie bowiem dziękowanie możemy Bogu oddać w zamian za was z powodu całej radości, którą radujemy się przez was przed Bogiem naszym.


text:
nocą i dniem ponad wszelką miarę prosząc ku zobaczyć* wasze oblicze i wydoskonalić braki wiary waszej? [* "ku zobaczyć" - sens zamiarowy: "by zobaczyć".]


text:
was zaś Pan oby uczynił większymi i oby uczynił obfitującymi miłością ku jedni drugim i ku wszystkim, tak jak i my ku wam,


text:
ku utwierdzić wasze serca (jako) nienaganne w uświęceniu przed Bogiem i Ojcem naszym podczas przybycia Pana naszego, Jezusa, z wszystkimi świętymi Jego. [Amen*.] [* Inne lekcje zamiast "Jego. Amen": "Jego"; "Amen".]


text:
W końcu więc, bracia, prosimy was i zachęcamy w Panu, Jezusie, aby jak przyjęliście od nas (to) jak trzeba, (by) wy postępować* i przypodobać się** Bogu, jak i postępujecie, aby obfitowalibyście bardziej. [* Składniej: "byście postępowali".] [** Składniej: "byście przypodobali się"; ściśle chodzi o czynność trwałą niedokonaną.]


text:
To bowiem jest wolą Boga: uświęcenie wasze, (by) powstrzymywać się wy* od nierządu, [* Składniej: "byście powstrzymywali się".]


text:
(by) umieć każdy* (z) was swoje naczynie** nabywać w uświęceniu i szacunku, [* Składniej: "by każdy umiał".] [** Niezbyt jasna metafora. Może odnosić się do żony (tak interpretacja rabinistyczna), ale takie do własnego ciała.]


text:
(by) nie wykraczać przeciwko i oszukiwać w sprawie* brata** jego, dlatego że obrońcą Pan co do wszystkich tych***, jak i wcześniej powiedzieliśmy wam i zaświadczyliśmy. [* Sens szerszy: w działaniu.] [** Sens szeroki: człowieka.] [*** Z domyślnym: rzeczy, wykroczeń.]


text:
Przeto odrzucający nie człowieka odrzuca, ale Boga, (Tego) [i] dającego Ducha Jego* Świętego do was.


text:
O zaś kochaniu braci nie potrzebę macie pisać wam, sami bowiem wy nauczeni przez Boga jesteście ku miłować jedni drugich; [* Zamiast: "swego".]


text:
i bowiem czynicie to względem wszystkich braci*, [(tych)] w całej Macedonii. Zachęcamy zaś was, bracia, (by) obfitować bardziej, [* Prawdopodobnie tylko o współwyznawcach.]


text:
i uważać za szacowne być cichym, i działać swoje, i pracować [swoimi] rękami waszymi, jak wam nakazaliśmy,


text:
aby postępowalibyście dostojnie względem (tych) z zewnątrz i nikogo* potrzebę (nie) mielibyście. [* Możliwe też, "niczego".]


text:
Nie chcemy zaś, (by) wy nie wiedzieć*, bracia, o zasypiających**, aby nie smucilibyście się jak i pozostali, (ci) nie mający nadziei. [* Składniej: "żebyście nie wiedzieli".] [** Metafora śmierci.]


text:
Jeśli bowiem wierzymy, że Jezus umarł i wstał*, tak i Bóg (tych), (którzy zasnęli) dla Jezusa, poprowadzi razem z Nim. [* O zmartwychwstaniu.]


text:
To bowiem wam mówimy w słowie Pana, że my żyjący. nadal pozostawiani na przybycie Pana nie przybędziemy pierwsi (niż) (ci) (którzy zasnęli);


text:
że sam Pan na wezwanie. na głos archanioła i na trąbę Boga zejdzie z nieba. i martwi w Pomazańcu wstaną (z martwych) najpierw,


text:
następnie my żyjący, nadal pozostawiani, równocześnie razem z nimi zostaniemy porwani w chmurach na spotkanie Pana w powietrze; i tak każdej chwili razem z Panem będziemy.


text:
Kiedy mówić będą: "Pokój i niezawodność", wtedy niespodziewana (na) nich nadciąga zagłada, jak właśnie bóle porodowe (na) w łonie mającą, i nie wymkną się.


text:
Wy zaś, bracia, nie jesteście w ciemności, aby dzień* was jak kradnący** złapałby, [* O dniu powtórnego przyjścia Chrystusa Pana.] [** Inna lekcja: "kradnących"; sens: zaskakujący. Metafora złodzieja.]


text:
My zaś dnia będąc bądźmy trzeźwi, wdziawszy na siebie pancerz wiary i miłości i (jako) hełm nadzieję zbawienia;


text:
bo nie umieścił nas Bóg ku gniewowi, ale ku pozyskaniu dla siebie zbawienia przez Pana naszego, Jezusa Pomazańca,


text:
Prosimy zaś was, bracia, (by) wiedzieć (o) trudzących się wśród was i (o) stawianych na czele was w Panu i (o) kładących do rozumu wam,


text:
i (by) uznawać ich ponad wszelką miarę w miłości z powodu dzieła ich. Zachowujcie pokój wśród siebie samych.


text:
Zachęcamy zaś was. bracia, kładźcie do rozumu nie trzymającym szyku, pocieszajcie małodusznych, podtrzymujcie nie mających siły, bądźcie wielkoduszni względem wszystkich.


text:
Patrzcie, aby nie ktoś zła za zło komuś oddałby, ale każdej chwili dobro ścigajcie [i] względem jedni drugich i względem wszystkich.


text:
w każdym* dziękujcie, to bowiem wolą Boga w Pomazańcu Jezusie względem was. [* Sens: w każdym miejscu, w każdej okoliczności, każdej chwili.]


text:
wszystko zaś* próbujcie**, piękno*** nabywajcie, [* Niektóre rękopisy nie posiadają partykuły "zaś".] [** Sens: poddawajcie próbie.] [*** Chodzi o piękno moralne.]


text:
Sam zaś Bóg pokoju oby uświęcił was (jako) całkowicie dojrzałych i w pełni wyposażonym* wasz duch, i dusza, i ciało nienagannie na przybycie Pana naszego, Jezusa Pomazańca, oby zostały ustrzeżone. [* Sens: nienaruszonym, nieuszczuplonym.]


text:
Poprzysięgam was (na) Pana, (by) zostać odczytany (ten) list* wszystkim braciom**. [* Składniej: "by list ten został odczytany".] [** O współwyznawcach. Inna lekcja zamiast "braciom": "świętym"; "świętym braciom".]


text:
Paweł, i Sylwan, i Tymoteusz (społeczności) wywołanych* Tesaloniczan w Bogu, Ojcu naszym, i Panu, Jezusie Pomazańcu**, [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny, oznacza Kościół Powszechny lub lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Tu znaczenie etymologiczne; normalnie już jak imię własne: ,,Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Dziękować powinniśmy Bogu każdej chwili za was, bracia, jak godne jest, bo niezmiernie wzrasta wiara wasza i obfituje miłość jednego każdego (z) wszystkich was ku jedni drugim.


text:
tak że sami my przez was zaczynać się chełpić* w (społecznościach) wywołanych Boga dla wytrwałości waszej i wiary we wszystkich prześladowaniach waszych i utrapieniach, które znosicie: [* "my (...) zaczynać się chełpić" - składniej: "my zaczynamy się chełpić".]


text:
wykazanie sprawiedliwego osądzenia Boga, ku zostać uważani za godnych wy* królestwa Boga, dla którego i cierpicie, [* "zostać uważani za godnych wy'" - składniej: "tak, byście zostali uznani za godnych".]


text:
i wam trapionym ulżenie z nami podczas objawienia Pana, Jezusa, z nieba ze zwiastunami* mocy Jego [* Inaczej: "aniołami".]


text:
w ogniu płomienia, dającego ukaranie nie znającym Boga i nie będącym posłusznymi dobrej nowinie Pana naszego, Jezusa,


text:
kiedy przyjdzie, (by) zostać wychwalonym w świętych Jego* i zostać podziwianym we wszystkich (tych) (którzy uwierzyli), bo znalazło wiarę świadectwo nasze przed wami, w dniu owym. [* Zamiast: swoich.]


text:
O co i modlimy się każdej chwili za was, aby was uznał za godnych powołania Bóg nasz i wypełnił całe upodobanie dobroci i dzieło wiary przez moc,


text:
żeby zostało wychwalone imię Pana naszego, Jezusa, w was i wy w Nim, według łaski Boga naszego i Pana, Jezusa Pomazańca.


text:
Prosimy zaś was, bracia, co do przybycia Pana naszego, Jezusa Pomazańca, i naszego późniejszego zebrania się przed Nim,


text:
względem (tego) aby nie szybko dać się zachwiać wy* od myśli i nie dawać się zakrzyczeć** ani z powodu Ducha, ani z powodu słowa, ani przez list jakby przez nas, jakby że nastał dzień*** Pana, [* Składniej: "abyście nie dali się szybko zachwiać się".] [** Składniej: "abyście nie dawali się zakrzyczeć".] [*** O dniu powtórnego przyjścia Chrystusa Pana.]


text:
aby nie ktoś was zwiódłby na żaden sposób; bo jeśli nie przyszłoby odstępstwo najpierw i (nie) zostałby objawiony człowiek bezprawia*, syn zguby, [* Inna lekcja: "grzechu".]


text:
będący przeciwnym i podnoszący się przeciwko każdemu nazywającemu się bogiem lub przedmiotem czci tak że on w przybytku Boga usiąść*, pokazując siebie samego, że jest bogiem. [* "on (...) usiąść" - składniej: "tak że usiądzie".]


text:
I teraz (to) zatrzymujące znacie, aż do zostać objawiony on* w swojej porze. [* Z gramatycznego punktu widzenia "on" może się odnosić tak do owego "człowieka bezprawia", jak do Chrystusa.]


text:
Bo tajemnica już działa sobie bezprawia*; jedynie (ten) zatrzymujący właśnie dopóki ze środka stałby się. [* "bezprawia" należy łączyć z "tajemnica", "tajemnica bezprawia".]


text:
I wtedy zostanie objawiony nieprawy, którego Pan, [Jezus], zgładzi duchem ust Jego* i uzna za bezużytecznego dla pokazania się** przybycia Jego***, [* Zamiast: swoich.] [** Lub możliwe: "pokazaniem się".] [*** Zamiast: swego.]


text:
i w całym zwodzeniu niesprawiedliwości (dla) dających się gubić, za to (że) miłości prawdy nie przyjęli ku zostać zbawieni oni.


text:
aby zostaliby osądzeni wszyscy nie (którzy uwierzyli)* prawdzie, ale (którzy znaleźli upodobanie) (w) niesprawiedliwości. [* Składniej: "którzy nie uwierzyli".]


text:
My zaś powinniśmy dziękować Bogu każdej chwili za was, bracia umiłowani przez Pana, bo wybrał sobie was Bóg (jako) pierwocinę ku zbawieniu w uświęceniu Ducha i wierze (w) prawdę,


text:
ku czemu [i] powołał was przez dobrą nowinę naszą, ku pozyskaniu dla siebie chwały Pana naszego, Jezusa Pomazańca.


text:
Zatem więc. bracia, trwajcie. i trzymajcie się silnie przekazów*, których zostaliście nauczeni czy to przez słowo. czy to przez list nasz. [* Wyraz ten stał się terminem technicznym, oznaczającym ustną tradycję.]


text:
Sam zaś Pan nasz, Jezus Pomazaniec, i Bóg, Ojciec nasz, (który umiłował) nas i (który dał) zachętę wieczną i nadzieję dobrą w łasce,


text:
i aby zostalibyśmy wyciągnięci z będących nie na miejscu i niegodziwych ludzi; nie bowiem wszystkich* wiara. [* Sens: nie wszyscy mają.]


text:
Wierny zaś jest Pan, który utwierdzi was i ustrzeże od niegodziwości*. [* Możliwe też: niegodziwego.]


text:
Nakazujemy zaś wam, bracia. w imieniu* Pana naszego, Jezusa Pomazańca, (by) unikać wy** od każdego brata, bez trzymania się szyku postępującego*** i nie według przekazu, który przyjęli od nas. [* "w imieniu" - to przyimkowe wyrażenie nie oznacza działania w zastępstwie Chrystusa z upoważnienia Chrystusa, lecz działanie w Chrystusie, w stałym zjednoczeniu z Chrystusem.] [** Składniej: "byście unikali".] [*** Metafora życia religijnego i etycznego.]


text:
ani (nie) darmo chleb zjedliśmy u kogoś, ale w trudzie i mozole nocą i dniem pracując ku nie obciążyć kogoś (z) was;


text:
I bowiem gdy byliśmy przy was, to nakazywaliśmy wam, że jeśli ktoś nie chce pracować, ani (nie) niech je.


text:
Słyszeliśmy bowiem (o) niektórych (jako) postępujących wśród was bez trzymania się szyku, (jako) nic wypracowujących, ale pracujących bezużytecznie.


text:
Zaś takim nakazujemy i zachęcamy w Panu, Jezusie Pomazańcu, aby ze spokojem pracując. swój chleb jedliby.


text:
Jeśli zaś ktoś nie jest posłuszny słowu naszemu przez list, tego oznaczajcie sobie, nie mieszać się z nim, aby zawstydziłby się;


text:
Paweł wysłannik* Pomazańca** Jezusa według rozkazu Boga, Zbawiciela naszego i Pomazańca** Jezusa, Nadziei naszej, [* Inaczej: "apostoł".] [** Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Tymoteuszowi, prawowitemu synowi w wierze: łaska, litość, pokój od Boga, Ojca, i Pomazańca Jezusa, Pana naszego.


text:
Jak zachęciłem cię pozostać* w Efezie, idąc do Macedonii. aby nakazałbyś niektórym nie inaczej nauczać [* Bezokolicznik zależny od "zachęciłem". Składniej: "byś pozostał".]


text:
ani zajmować się bajkami i rodowodami nie kończącymi się, które odszukania podają raczej niż szafarzowanie Boga. (to) w wierze.


text:
wiedząc to, że (dla) sprawiedliwego Prawo nie jest położone, (dla) nieprawych zaś i niepodporządkowanych, bezbożnych i grzeszników, nieświątobliwych i profanatorów, ojcobójców i matkobójców, morderców,


text:
nierządnych, pokładających się z mężczyznami*, pętających ludziom nogi**, kłamców, krzywoprzysięzców. i jeśli coś innego będącej zdrową nauce jest przeciwne. [* Chodzi o homoseksualistów.] [** O handlarzach niewolnikami i ciemiężcach.]


text:
według* dobrej nowiny chwały** szczęśliwego*** Boga. którą mam powierzoną ja. [* Wiersz 11 należy połączyć bezpośrednio z wcześniejszym "Wiemy zaś, że... " w w. 8. Inne możliwe tłumaczenie tego przyimka: "przeciw", lecz wtedy w. 11 należy połączyć bezpośrednio z "Jest przeciwnie" (w. 10).] [** Możliwe, że jest tu genetivus obiectivus: "o chwale".] [*** Teologicznie poprawniej: "błogosławionego".]


text:
Wdzięczność mam (dla tego), (który umocnił)* mię, Pomazańca Jezusa, Pana naszego, że godnym wiary mię uznał, umieściwszy sobie do służby, [* Inna lekcja zamiast "który umocnił": "który umacnia".]


text:
wcześniej będącego krzywdząco mówiącym*, i ścigającym**, i obrażającym***, ale dostąpiłem litości, bo nie wiedząc uczyniłem w niewierze, [* Inaczej: "bluźniąco mówiącym".] [** O prześladowaniu.] [*** Możliwe: "zuchwalcem".]


text:
Godne wiary* słowo i całego przyjęcia godne, że Pomazaniec Jezus przyszedł na świat grzeszników zbawić, (z) których pierwszym jestem ja, [* Inna grecka lekcja: "ludzkie".]


text:
ale przez to dostąpiłem litości, aby we mnie pierwszym wykazałby Pomazaniec Jezus całą wielkoduszność, na uczynienie wzorem zamierzających* wierzyć z powodu Niego w życie wieczne. [* Imiesłów ten nadaje bezokolicznikowi "wierzyć" sens futuryczny: "tych, którzy uwierzą", lub: "tych, którzy mają uwierzyć".]


text:
Zaś Królowi wieków, Niezniszczalnemu, Niewidzialnemu, Jedynemu Bogu, szacunek i chwała na wieki wieków. Amen.


text:
Ten nakaz podaję ci, synu Tymoteuszu, według prowadzących naprzód do ciebie prorokowań, aby służyłbyś wojskowo w nich piękną służbę wojskową*, [* "aby służyłbyś wojskowo w nich piękną służbę wojskową" - figura etymologica, sens metaforyczny.]


text:
mając wiarę i dobre sumienie, które niektórzy odepchnąwszy od siebie, co do wiary przeżyli rozbicie się okrętu*; [* Sens metaforyczny, o okręcie wiary.]


text:
(z) których jest Hymenajos i Aleksander, których przekazałem szatanowi, aby zostaliby wychowani, aby nie krzywdząco mówić*. [* Inaczej: "bluźnierczo mówić".]


text:
Zachęcam więc najpierw (z) wszystkich* czynić sobie błagania, modlitwy, wstawiennictwa, dziękczynienia, za wszystkich ludzi, [* "najpierw z wszystkich" - sens: przede wszystkim.]


text:
za królów i wszystkich w wybitności będących, aby ciche i spokojne życie wiedlibyśmy w całej nabożności i szanowności.


text:
który wszyscy ludzie chce dać się zbawić i do uznania prawdy przyjść*. [* "wszyscy ludzie (...) dać się zbawić i (...) przyjść" - składniej: "który chce. by wszyscy ludzie dali się zbawić i by doszli do uznania prawdy".]


text:
ku czemu zostałem umieszczony ja herold i wysłannik* - prawdę mówię**, nie kłamię nauczyciel ludów*** w wierze i prawdzie. [* Inaczej: "apostoł".] [** Inne lekcje: "mówię w Pomazańcu"; "mówię Pomazaniec"; bez "prawdę mówię".] [*** Lub: "pogan".]


text:
Postanawiam więc, (by) modlić się mężowie* w każdym miejscu, podnosząc świątobliwe ręce bez gniewu i sporu; [* Składniej: "by mężowie modlili się".]


text:
tak samo (by) [i] kobiety przez powściągliwość uporządkowaną z godnością i rozsądkiem przystrajać* siebie samych, nie przez fryzowania i złoto lub perły lub odzież wielce wyszukaną, [* Składniej: "by kobiety (...) przystrajały".]


text:
Zostanie zbawiona zaś przez rodzenie dzieci, jeśli pozostaną w wierze, i miłości, i uświęceniu z rozsądkiem.


text:
Godne wiary* słowo: Jeśli ktoś (po) doglądanie** sięga, pięknego dzieła pożąda. [* Inna grecka lekcja: "ludzkie".] [** Wyraz ten przyjął znaczenie "biskupstwo".]


text:
Trzeba więc, (by) doglądający* nienagannym być, jednej kobiety mężem, trzeźwym, rozsądnym, uporządkowanym, gościnnym, zdolnym do nauczania, [* Wyraz ten przyjął znaczenie "biskup". W N.T. jest terminem technicznym dla przełożonego gminy, ustalonego przez apostołów, podobnie jak rzeczownik "starszy".]


text:
(jeśli zaś ktoś swojego domu stanąć na czele nie umie, jak (o) (społeczność) wywołanych* Boga dbać będzie?) [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T. jako termin techniczny, oznacza Kościół Powszechny lub lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
nie nowo zasadzonym*, aby nie. poddawszy się próżności. w sąd wpadłby oszczercy**. [* Według komentarzy ta ogrodnicza metafora oznacza neofitę, czyli świeżo nawróconego na wiarę, jest jednak możliwe, że oznacza ona w ogóle dorobkiewicza, nowobogackiego, świeżo upieczonego inteligenta itp. Od wyrazu "doglądający" w w. 2 do tego miejsca wypowiedź podporządkowana jest składni accusativus cum infinitivo, zależnej od "trzeba" (w. 2).] [** Inaczej: "diabła".]


text:
Trzeba zaś i świadczenie piękne mieć od (tych) z zewnątrz, aby nie w obelgę wpadłby i pułapkę oszczercy*. [* Inaczej: "diabła".]


text:
Słudzy* tak samo szanowni, nie dwusłowni, nie (do) wina licznego lgnący, nie szukający haniebnego zysku, [* Inaczej: "diakoni". W N.T. termin techniczny dla grupy mężów pełniących funkcje społeczne i liturgiczne (por. Dz 6.3-4).]


text:
mający* tajemnicę wiary w czystym sumieniu. [* Od wyrazu "słudzy" (w. 8) do tego miejsca występuje składnia accusativus cum infinitivo, zależna od domyślnego "trzeba".]


text:
Kobiety tak samo szanowne, nie oszczercze, trzeźwe, wierne* we wszystkim. [* Od wyrazu "kobiety" do "wierne" występuje składnia accusativus cum infinitivo, zależna od domyślnego "trzeba".]


text:
Słudzy* niech będą jednej kobiety mężami, dzieci pięknie stojącymi na czele i swoich domów: [* Inaczej: diakoni. Zob. 3.8*.]


text:
(ci) bowiem, pięknie (którzy spełnili służbę), stopień sobie samym piękny pozyskują dla siebie i wielką otwartość w wierze, (tej) w Pomazańcu Jezusie.


text:
jeśli zaś zwlekałbym, aby wiedziałbyś, jak trzeba w domu Boga obracać się, który jest (społecznością) wywołanych Boga żyjącego, kolumną i utwierdzeniem prawdy.


text:
I zgodnie przyznając wielką jest (ta) nabożności tajemnica: Ten* dał się uczynić widocznym w ciele, dał się uznać za sprawiedliwego w Duchu, dał się zobaczyć zwiastunom**, dał się ogłosić wśród pogan, dał uwierzyć w siebie na świecie, dał się wziąć do góry w chwale. [* Inne lekcje, "ta" - prawdopodobnie nawiązujące do "tajemnica"; wykrzyknik "o"; "Bóg".] [** Inaczej: "aniołom". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Zaś Duch dosłownie mówi, że w późniejszych stosownych porach odstąpią niektórzy (od) wiary, lgnąc (do) duchów zwodzących i nauk demonów,


text:
w obłudzie mówiących kłamstwa, (którzy wypalili sobie)* swoje sumienie, [* Słowo to oznacza kauteryzację, czyli metaforycznie wypalenie rozpalonym żelazem sumienia jak zbędnej narośli na ciele lub miejsca zatruwającego organizm jadem.]


text:
(którzy zabraniają) zaślubiać się, otrzymywać (z) potraw, które Bóg stworzył do przyjmowania z wdzięcznością (dla) wiernych i (tych którzy uznali) prawdę.


text:
To podsuwając braciom* pięknym będziesz sługą Pomazańca Jezusa, nakarmiąjącym się słowami wiary i pięknej nauki, (za) którą poszedłeś: [* O współwyznawcach.]


text:
zaś profanujące i staruchowe bajki odsuwaj od siebie*. Ćwicz zaś ciebie samego do nabożności; [* Lub: "unikaj".]


text:
bo cielesne ćwiczenie do małego jest pomocne, zaś nabożność do wszystkiego pomocna jest, obietnicę mając życia, (tego) teraz i (tego) mającego nastąpić.


text:
ku temu bowiem trudzimy się i walczymy*, bo nabyliśmy nadzieję z powodu Boga żyjącego, który jest Zbawicielem wszystkich ludzi, najbardziej wiernych. [* Inna lekcja: "doznajemy obelg".]


text:
Nikt twej młodości (nie) niech lekceważy, ale wzorem stawaj się wiernych w słowie, w obracaniu się*, w miłości, w wierze, w nieskalaności. [* Metafora postawy etycznej.]


text:
Nie zaniedbuj (tego) w tobie daru, który został dany ci przez prorokowanie z nałożeniem rąk starszyzny.


text:
Zwracaj się ku tobie samemu i (ku) nauce: utrzymuj się w tych, to bowiem czyniąc i ciebie samego zbawisz i słuchających cię.


text:
Wdowom okazuj szacunek, (tym) istotnie wdowom*. [* Chodzi o instytucję wdów, zajmujących się w gminach pracą charytatywną.]


text:
Jeśli zaś jakaś wdowa dzieci lub potomków ma, niech uczą się najpierw swój dom nabożnie czcić i wzajemność oddawać przodkom, to bowiem jest możliwe do przyjęcia przed Bogiem.


text:
Zaś istotnie wdowa i osamotniona położyła nadzieję w Bogu i pozostaje przy błaganiach i modlitwach nocą i dniem;


text:
Jeśli zaś ktoś (o) swoje i najbardziej domowe nie troszczy się, wiarę odrzucił i jest (od) niewierzącego gorszy.


text:
Wdowa* niech zostanie zaangażowana nie mniej (niż) lat sześćdziesiąt (która się stała), jednego męża kobieta, [* Zob. 5.3*.]


text:
w pracach pięknych* poświadczana: czy wychowała dzieci, czy okazała gościnność**, czy świętych*** nogi obmyła, czy trapionych wsparła, czy każdą pracą dobrą zajęła się. [* "w pracach pięknych" - możliwy przekład: "pracami pięknymi".] [** Przekład niezbyt ścisły. Wyraz oryginalny oznacza gościnność względem obcych.] [*** O chrześcijanach.]


text:
Młodsze zaś wdowy odsuwaj*; kiedy bowiem zlekceważą Pomazańca, zaślubiać się chcą, [* Możliwy przekład: unikaj.]


text:
równocześnie zaś i bezczynne uczą się*, obchodząc wkoło domy, nie jedynie zaś bezczynne, ale i plotkarskie, i wścibskie, mówiące (to), (co) nie potrzebne. [* "bezczynne uczą się" - wyrażenie predykatywne, w którym przymiotnik określa czynność oznaczoną przez czasownik. Składniej: "uczą się bezczynności".]


text:
Postanawiam więc, (by) młodsze zaślubiać się, rodzić dzieci, władać domem, żadną okazję dawać* będącemu przeciwnym znieważania gwoli; [* Składniej: "by młodsze zaślubiały się, rodziły dzieci, władały domem, żadnej okazji nie dawały".]


text:
Jeśli jakaś wierna* ma wdowy, niech wspiera je, i nie niech zostanie obciążana (społeczność) wywołanych, aby (te) istotnie wdowy wsparłaby. [* Inne lekcje: "wierny"; "wierny lub wierna"; "wierne ma wdowy".]


text:
Pięknie (którzy stanęli na czele) starsi* podwójnego szacunku** niech zostaną uznani za godnych, najbardziej (ci) trudzący się w słowie i nauce; [* Ten wyraz grecki przybrał potem znaczenie "prezbiterzy", "kapłani", w przeciwieństwie do "biskupi".] [** Oryginał grecki dopuszcza dwa rozumienia tego wyrazu: 1. zapłata, wynagrodzenie materialne; 2. szacunek w sensie poważania, czci. Treść wiersza 18 sugeruje wybór pierwszego rozumienia.]


text:
Przeciw starszemu* oskarżenia nie przyjmuj, chyba że z powodu dwóch lub trzech świadków. [* W późniejszym sensie: "prezbiterowi".]


text:
Zaświadczam przed Bogiem, i Pomazańcem Jezusem, i wybranymi zwiastunami, aby tych* ustrzegłbyś bez uprzedzenia**, nic (nie) czyniąc według faworyzowania. [* Z domyślnym: nakazów.] [** Sens: bez jakichś uprzedzeń do kogokolwiek. Lub może: niezależnie od wcześniejszych ustaleń.]


text:
Rąk szybko (na) nikogo (nie) nakładaj, i nie bądź wspólnikiem grzechów cudzych; ciebie samego nieskalanym strzeż.


text:
Już nie pijaj wody, ale wina małego* używaj z powodu żołądka i (tych) częstych twych bezsił. [* Sens: w małej ilości.]


text:
Niektórych ludzi grzechy zawczasu jawne są, prowadzące zawczasu do osądzenia, (za) niektórymi zaś i z tyłu idą;


text:
Jacy są pod jarzmem niewolnikami, swoich panów całego szacunku godnymi niech uznają, aby nie (o) imieniu Boga i (o) nauce krzywdząco zostałoby mówione*. [* Sens: by nie bluźniono imieniu Boga i nauce.]


text:
Zaś wiernych* mający panów nie niech lekceważą, że braćmi** są; ale bardziej niech służą, bo godnymi wiary są i umiłowanymi (ci) dobrodziejstwu pomagający. Tego nauczaj i zachęcaj. [* Sens: wierzących.] [** O współwyznawcach.]


text:
Jeśli ktoś inaczej naucza i nie podchodzi do będących zdrowymi słów, (tych) Pana naszego Jezusa Pomazańca i (do tej) według nabożności nauki.


text:
poddał się próżności, nic wiedzący, ale chorujący co do poszukiwań i walk o słowa, z których staje się zawiść. spór, krzywdzące mówienia*, domyślania się niegodziwe, [* Możliwe: "bluźnierstwa".]


text:
ciągłe utarczki (tych którzy zrujnowali sobie) ludzi myśl* i (którzy pozbawili siebie) prawdy, (którzy sądzą), (że) zarobkowaniem być nabożność**. [* "tych. którzy zrujnowali sobie ludzi myśl" - składniej: "tych ludzi, którzy zrujnowali sobie myśl".] [** Składniej: "że zarobkowaniem jest nabożność". Inna lekcja zamiast "nabożność": "nabożność; odstępuj od takich".]


text:
nic (nie) bowiem wnieśliśmy na świat, tak że* ani wynieść coś możemy; [* Wybrane tu znaczenie jest nietypowe dla oryginalnego spójnika greckiego. Normalnie znaczy on "że, rzadziej "bo". Inne lekcje zamiast "tak że": "i"; "ale"; "jawne że"; "prawdziwe że"; bez: "tak że".]


text:
Zaś postanawiający wzbogacać się wpadają w doświadczanie*, i pułapkę, i pożądania liczne bezmyślne i szkodliwe, które zagłębiają ludzi w zagładę i zgubę; [* Wyraz ten występuje w "Ojcze nasz" jako "pokuszenie".]


text:
korzeniem bowiem wszystkich (rodzajów) zła jest kochanie pieniędzy. (po) które* niektórzy sięgając, pozwolili się odwieść z daleka od wiary i siebie samych nadziali na boleści liczne**. [* Według gramatyki "które" odnosi się tu do "kochanie pieniędzy".] [** "nadziali na boleści liczne" - metafora militarna. W języku żołnierskim słowo "nadziać" oznacza nadzianie kogoś np. na oszczep, przeszycie go oszczepem.]


text:
Ty zaś, o człowieku Boga, (przed) tymi* uciekaj; ścigaj zaś sprawiedliwość, nabożność. wiarę, miłość, wytrwałość, łagodne usposobienie. [* Z domyślnym: rzeczami, błędami.]


text:
Walcz piękną walkę* wiary, chwyć się wiecznego życia, do którego zostałeś powołany i przyznałeś piękne przyznanie** przed licznymi świadkami. [* "walcz piękną walkę" - figura etymologica.] [** "przyznałeś piękne przyznanie" - figura etymologica.]


text:
Nakazuję [ci] przed Bogiem rodzącym (jako) żywe istoty wszystkie i Pomazańcem Jezusem, (który zaświadczył) przed Poncjuszem Piłatem piękne przyznanie*, [* "zaświadczył (...) przyznanie" - rodzaj niepełnego figura etymologica.]


text:
(by) ustrzec ty* (to) przykazanie** (jako) niesplamione, nienaganne aż do pokazania się Pana naszego, Jezusa Pomazańca, [* Składniej: "byś ustrzegł".] [** W tym przypadku wyraz ten może oznaczać całą Ewangelię.]


text:
które* (w) stosownych porach swoich pokaże szczęśliwy i jedyny Możny, Król królujących i Pan panujących, [* Według zasad składni zaimek ten odnosi się do "pokazania się" i tak to chyba należy rozumieć. W tym wypadku będzie to kolejne figura etymologica (zob. w. 12): pokazanie się pokaże. Według rodzaju gramatycznego zaimek ten można też odnieść do "przykazanie". Jest to jednak mało prawdopodobne. Zaimek "które" oraz rzeczowniki "pokazanie się" i "przykazanie" są w oryginale greckim rodzaju żeńskiego.]


text:
(Ten) jedyny mający nieśmiertelność, światło zamieszkujący niedostępne, którego (nie) zobaczył żaden (z) ludzi ani zobaczyć (nie) może; któremu szacunek i siła wieczna. Amen.


text:
Bogatym w (tym) teraz wieku nakazuj, aby nie wysoko myśleć i nie oprzeć nadziei na bogactwa niejasności*, ale na Bogu, podającemu nam wszystko bogato ku wykorzystaniu, [* Sens: niepewności.]


text:
dobrze działać, wzbogacać się w czynach pięknych*, chętnie dzielącymi się być, skorymi do czynienia wspólnym, [* ,,w czynach pięknych" - możliwe: "czynami pięknymi".]


text:
odkładającymi sobie samym fundament piękny na (to) mające nastąpić*, aby chwyciliby się (tego) istotnie** życia. [* Sens: przyszłe.] [** Inne lekcje: "wiecznego"; "istotnie wiecznego".]


text:
O Tymoteuszu, (tego) depozytu ustrzeż, odwracając się (od) profanujących pustych mów i przeciwstawieństw mającego kłamliwe imię poznania,


text:
które niektórzy obwieszczając co do wiary chybili. Łaska z wami*. [* Inne lekcje zamiast "łaska z wami": "łaska z tobą"; "łaska z wami. Amen."; "łaska z tobą. Amen."; bez "łaska z wami".]


text:
Paweł, wysłannik* Pomazańca** Jezusa przez wolę Boga według obietnicy życia, (tego)*** w Pomazańcu** Jezusie, [* W formie spolszczonej: "apostoł". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [*** Rodzajniki greckie były pierwotnie zaimkami wskazującymi.]


text:
Tymoteuszowi, umiłowanemu synowi: łaska, litość, pokój od Boga, Ojca, i Pomazańca Jezusa, Pana naszego.


text:
Wdzięczność mam (dla) Boga, któremu służę od przodków w czystym sumieniu, ponieważ nieustannym mam (to) o tobie wspomnienie w błaganiach mych nocą i dniem,


text:
przypomnienie wziąwszy (o) (tej) w tobie nieobłudnej wierze, która zamieszkała najpierw w babce twej Lois i matce twej Eunice, jestem przekonany zaś, że i w tobie.


text:
Dla tego powodu przypominam, (by) ty rozpalać do żywości* dar** Boga, który jest w tobie przez nałożenie rąk mych; [* Składniej: "byś rozpalał do żywości".] [** Chodzi o charyzmat spełniania funkcji zwierzchnika gminy.]


text:
Nie więc zawstydź się z powodu świadectwa Pana naszego ani mnie, więźnia Jego, ale wycierp zło razem z dobrą nowiną* według mocy Boga, [* "wycierp zło razem z dobrą nowiną" - niektóre przekłady dodają określenie "ze mną": "wycierp zło razem ze mną dla dobrej nowiny".]


text:
(który zbawił) nas i (który powołał) powołaniem świętym, nie według dzieł naszych, ale według własnego postanowienia i łaski, danej nam w Pomazańcu Jezusie przed czasami wiecznymi, [* "który powołał powołaniem" - figura etymologica.]


text:
uczynionej widoczną zaś teraz przez pokazanie się Zbawiciela naszego, Pomazańca Jezusa, (który udaremnił) śmierć, (który oświetlił) zaś życie i niezniszczalność przez dobrą nowinę.


text:
do której umieszczony zostałem ja herold, i wysłannik*, i nauczyciel**. [* W formie spolszczonej: "apostoł".] [** Inne lekcje zamiast "i nauczyciel": "i sługa": "nauczyciel pogan": "i nauczyciel pogan".]


text:
Dla tego powodu i te cierpię, ale nie wstydzę się, wiem bowiem, któremu uwierzyłem, i jestem przekonany, że mocny jest depozyt mój ustrzec na ów dzień*. [* O dniu paruzji.]


text:
Wzór miej będących zdrowymi słów, które* ode mnie usłyszałeś w wierze i miłości, (tej) w Pomazańcu Jezusie. [* W oryginale asymilacja formy do poprzedzającego rzeczownika.]


text:
oby dał mu Pan znaleźć litość u Pana w owym dniu* - i jak w Efezie usłużył, lepiej ty wiesz. [* O dniu paruzji.]


text:
i co usłyszałeś u mnie w obecności licznych świadków, to podaj wiernym ludziom, którzy zdatni będą, (by) i drugich nauczyć.


text:
Żaden służący w wojsku (nie) jest wplatany w* (te) życia sprawami zajmowania się, aby (temu) (który zaciągnął do wojska), przypodobałby się; [* Wyrażenie metaforyczne, oznaczające zajmowanie się czymś, angażowanie się w coś.]


text:
jeśli zaś i walczyłby jako atleta ktoś, nie jest wieńczony, jeśli nie prawidłowo walczyłby jako atleta.


text:
Trudzący się rolnik trzeba (jako) pierwszy (z) owoców otrzymywać*. [* Składniej: "Trzeba, by trudzący się rolnik jako pierwszy otrzymywał z owoców".]


text:
Przypominaj sobie Jezusa Pomazańca, podniesionego z martwych, z nasienia* Dawida, według dobrej nowiny mej; [* Tu metaforycznie o rodzie.]


text:
Przez to wszystko znoszę dla wybranych, aby i oni zbawienie osiągnęliby, (to) w Pomazańcu Jezusie, z chwałą wieczną.


text:
To przypominaj, zaświadczając przed Bogiem*, aby nie walczyć o słowa. do niczego użyteczne, do przewrócenia słuchających. [* Inne lekcje: "Panem"; "Pomazańcem"; bez "Bogiem".]


text:
Wykaż gorliwość, (by) siebie samego wypróbowanym postawić przy Bogu, pracownikiem nie zasługującym na zawstydzenie, prosto krojącym słowo prawdy.


text:
(Tych) zaś profanujących pustych mów unikaj; do coraz większego (stopnia) bowiem posuwać będą bezbożności


text:
którzy co do prawdy chybili, mówiąc, (że) powstanie* już stać się**, i przewracają niektórych wiarę. [* Chodzi o zmartwychwstanie w Dniu Ostatnim.] [** Składniej: "mówiąc, że powstanie już się stało".]


text:
Jednakże twardy fundament Boga stoi, mając pieczęć tę: "Poznał Pan będących Jego", i: "Niech odstąpi od niesprawiedliwości każdy wymieniający imię Pana".


text:
W wielkim zaś domu nie są jedynie naczynia złote i srebrne, ale i drewniane, i gliniane, i te do szacunku, te zaś do braku szacunku;


text:
jeśli więc ktoś oczyściłby siebie samego z tych. będzie naczyniem do szacunku, uświęconym, bardzo dogodnym dla pana, do każdego dzieła dobrego przygotowanym.


text:
(Przed) zaś młodzieńczymi pożądaniami uciekaj, ścigaj* zaś usprawiedliwienie, wiarę. miłość, pokój z przywołującymi** Pana z czystego serca. [* Metafora sportowa.] [** Inne lekcje: "powołującego do siebie" -jako przydawka do "Pana"; "wszystkimi przywołującymi": "wszystkimi miłującymi".]


text:
niewolnik zaś Pana nie trzeba, (by) walczyć*, ale miłym być** względem wszystkich, zdolnym do nauczania, znoszącym zło, [* Składniej: "nie trzeba zaś, by niewolnik Pana walczył".] [** "miłym być" - to i następne przymiotnikowe określenia stanowią wraz z wcześniejszym "niewolnik" składnię accusativus cum infinitivo po "trzeba". Składniej: "trzeba (...) by miłym był".]


text:
w delikatności wychowującym układających siebie przeciw, czy kiedyś nie może da im Bóg zmianę myślenia* ku uznaniu prawdy, [* W N.T. termin techniczny: "nawrócenie".]


text:
i otrzeźwieją z (tej) oszczercy* pułapki, wzięci żywcem do niewoli przez niego do jego woli. [* Inaczej: "diabła".]


text:
będą bowiem ludzie kochający siebie samych, kochający pieniądze. samochwalcy. hardzi. krzywdząco mówiący*, rodzicom nieulegli, niewdzięczni, nieświątobliwi, [* Lub: "bluźnierczy".]


text:
nieluby, nieubłagani, oszczerczy. nieopanowani. nieoswojeni*. nie kochający dobra, [* Metafora zoologiczna. Jej sens: dzicy, niewychowani, wulgarni, nieokrzesani.]


text:
Z tych bowiem są (ci) wciskający się do domów i biorący do niewoli kobietki obsypane grzechami, prowadzone pożądaniami rozmaitymi,


text:
Jakim sposobem zaś Jannes i Jambres stanęli przeciw Mojżeszowi, tak i ci stają przeciw prawdzie, ludzie (którzy na wylot zniszczyli sobie) myśl, niewypróbowani co do wiary;


text:
ale nie posuną się naprzód do większego, bo bezmyślność ich wyjawiona będzie wszystkim, jak i (ta) tamtych stała się.


text:
Ty zaś poszedłeś za mą nauką. prowadzeniem się, postanowieniem. wiarą, wielkodusznością, miłością, wytrwałością,


text:
prześladowaniami, cierpieniami, jakie mi stały się w Antiochii, w Ikonium. w Listrze. jakie prześladowania wytrzymałem; i ze wszystkich mię wyciągnął Pan.


text:
Ty zaś trwaj, w których nauczyłeś się i zostałeś uznany godnym wiary, wiedząc, od jakich nauczyłeś się,


text:
i że od niemowlęcia* poświęcone pisma znasz, mogące cię uczynić mądrym ku zbawieniu przez wiarę, (tę) w Pomazańcu Jezusie. [* Wyrażenie hiperboliczne. Sens: od dzieciństwa.]


text:
Całe Pismo natchnione Bogiem i pomocne do nauki, do zawstydzania, do wyprostowania*, do wychowywania, (tego) w usprawiedliwieniu, [* Chodzi o naprawę życia moralnego.]


text:
Zaświadczam przed Bogiem i Pomazańcem Jezusem, zamierzającym* sądzić żyjących i martwych, i (o) pokazaniu się** Jego i (o) królestwie Jego: [* Słowo to desygnuje, ściśle biorąc, przyszłość czynności, oznaczonej przez bezokolicznik "sądzić". Stąd "zamierzający sądzić" można przetłumaczyć na "który będzie sądził".] [** O epifanii Chrystusa w Dniu Ostatnim. Inne lekcje zamiast "i pokazaniu się": "według pokazania się": "i według pokazania się".]


text:
ogłoś (to) słowo, stań obok dobrze w porę nie w porę, zawstydź, potęp, zachęć, w całej wielkoduszności i nauczaniu.


text:
Będzie bowiem czas, gdy - będącej zdrową nauki nie zniosą, ale według własnych pożądań sobie samym będą dosypywać* nauczycieli, dając drapać sobie słuch, [* Metafora rolnicza o ciągłej zmianie nauczycieli.]


text:
Ty zaś bądź trzeźwy we wszystkim, wycierp zło, pracę uczyń głosiciela dobrej nowiny, służbę twą dopełnij.


text:
Ja bowiem już jestem wylewany w libacji* i pora rozwiązania mego stanęła obok. [* Jest to metafora, odwołująca się do pogańskich ofiar płynnych. Tu zapowiada męczeńską śmierć Apostoła.]


text:
Piękną walkę zwalczyłem*, biegu dokonałem, wiarę ustrzegłem; [* "walkę zwalczyłem" - figura etymologica. Składniej: "piękną walkę stoczyłem".]


text:
w końcu jest odłożony mi sprawiedliwości wieniec. który odda mi Pan w owym dniu, sprawiedliwy sędzia. nie jedynie zaś mnie. ale i wszystkim*, (którzy umiłowali) pokazanie się Jego. [* Niektóre rękopisy nie posiadają wyrazu "wszystkim".]


text:
Demas bowiem mię pozostawił, umiłowawszy (ten) teraz wiek*, i poszedł do Tesaloniki, Krescens do Galacji**, Tytus do Dalmacji; [* Sens: Demas rzucił pracę misyjną i obrał życie w świecie.] [** Inne lekcje: "Galii": "Galilei".]


text:
Łukasz jest jedyny ze mną. Marka wziąwszy prowadź z tobą samym, jest bowiem mi bardzo dogodny do służby.


text:
Aleksander, kowal*. liczne mi zła okazał; odda mu Pan według uczynków jego: [* Przekład w zawężonym znaczeniu. Według etymologii ten grecki rzeczownik oznacza rzemieślnika obrabiającego brąz, spiż. W przekładach polskich nadaje się mu znaczenia: "kotlarz, płatnerz, kowal".]


text:
Podczas pierwszej mej obrony nikt mi (nie) stał się obok, ale wszyscy mię pozostawili; nie im oby zostało policzone*; [* "nie im oby zostało policzone" - składniej: "oby im nie zostało policzone".]


text:
zaś Pan mi stanął obok i umocnił mię, aby przeze mnie ogłaszanie zostałoby dopełnione i usłyszałyby wszystkie ludy, i zostałem wyciągnięty z ust lwa.


text:
Wyciągnie mię Pan z każdego dzieła niegodziwego i zbawi do królestwa Jego*, (tego) niebieskiego, któremu** chwała na wieki wieków. Amen. [* Sens: swego.] [** Zaimek ten odnosi się do "Pan".]


text:
Postaraj się, (by) przed zimą przyjść. Pozdrawia cię Eubulos, i Pudens, i Linus, i Klaudia, i bracia wszyscy.


text:
Pan z duchem twym. Łaska z wami*. [* Inne lekcje zamiast "Łaska z wami": "Łaska z nami"; "Łaska z tobą"; "Łaska z nami Amen"; "Łaska z wami. Amen"; "Łaska z tobą. Amen"; "Stań się krzepki w pokoju Amen"; bez "Łaska z wami".]


text:
Paweł, niewolnik Boga, wysłannik* zaś Jezusa Pomazańca** co do wiary wybranych Boga i uznania prawdy, (tej) co do nabożności, [* Lub: "apostoł".] [** Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy takie pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
uczynił widocznym zaś porom własnym* słowo Jego** przez ogłaszanie, które otrzymałem powierzone ja według rozkazu Zbawiciela naszego, Boga, [* Sens: objawił w czasie odpowiednim.] [** Sens: swoje.]


text:
Tytusowi, prawowitemu synowi co do wspólnej wiary: łaska i pokój* od Boga. Ojca. i Pomazańca Jezusa, Zbawiciela naszego. [* Inne lekcje zamiast "łaska i pokój": "łaska, pokój"; "łaska wam i pokój"; "łaska, litość, pokój"; "łaska, litość i pokój"; "pokój ci i łaska"; pokój ci, i łaska, i litość".]


text:
Tego gwoli* pozostawiłem cię na Krecie, aby pozostające** później wyprostowałbyś i ustanowiłbyś według miasta*** starszych, jak ja ci rozporządziłem, [* "Tego gwoli" - składniej: "Gwoli tego".] [** Z domyślnym: sprawy.] [*** "według miasta" - sens: w każdym mieście.]


text:
jeśli ktoś jest nieobwiniony*, jednej kobiety mąż, dzieci mający wierzące**, nie w oskarżeniu (o) rozwiązłość*** lub niepodporządkowane****. [* Ściślej według etymologii, taki. którego nie można o nic obwinić.] [** Lub: "wierne".] [*** Prawdopodobnie o rozpasaniu w szerokim znaczeniu.] [**** Sens: nieposłuszne, niezdyscyplinowane.]


text:
Trzeba bowiem, (by) doglądający* nieobwinionym** być*** jako**** Boga szafarz, nie zarozumiałym, nie gniewliwym, nie opojem, nie awanturnikiem, nie szukającym haniebnego zysku, [* Temu wyrazowi nadano znaczenie "biskup". W N.T. jest to termin techniczny dla przełożonego gminy, ustalonego przez apostołów, podobnie jak rzeczownik "starszy".] [** Ściślej według etymologii, taki, którego nie można o nic obwinić.] [*** Składniej: "by dozorujący był nieobwiniony".] [**** Prawdopodobnie sens przyczynowy: "jako że jest Boga szafarzem".]


text:
trzymającym przed sobą* (to) według nauki wierne słowo, aby mocny byłby i zachęcać przez nauczanie. (to) będące zdrowym, i mówiących przeciwko zawstydzać. [* Sens metaforyczny. "Trzymać przed sobą", tzn. zawsze mieć przed swymi oczyma, patrzeć na to, rozważać to, za tym iść.]


text:
Są bowiem liczni [i]* niepodporządkowani, czczo mówiący i zwodziciele umysłów, najbardziej (ci) z obrzezania**, [* Inne lekcje zamiast "liczni i": "liczni": bez słów "Są bowiem liczni i niepodporządkowani, czczo mówiący i zwodziciele umysłów".] [** Zamiast: obrzezanych.]


text:
którym trzeba zamykać usta, którzy całe domy przewracają, nauczając, czego nie trzeba, haniebnego zysku gwoli*. [* "haniebnego zysku gwoli" - składniej: "gwoli haniebnego zysku".]


text:
Powiedział ktoś z nich, własny ich prorok: "Kreteńczycy zawsze kłamcami, złymi zwierzętami, brzuchami bezczynnymi."


text:
Świadczenie to jest prawdziwe. Przez ten powód zawstydzaj* ich srogo, aby byliby zdrowi we wierze, [* Możliwe też: "zbijaj", "doświadczaj", "karć".]


text:
nie zajmując się* judejskimi bajkami i przykazaniami ludzi odwracającymi od siebie** prawdę. [* Lub: "lgnąc do".] [** Lub: "odwracającymi się od".]


text:
Wszystko czyste dla czystych: zaś dla skalanych i niewierzących nic czystym, ale są skalane ich i myśl, i sumienie.


text:
Boga przyznają (że) znać*, zaś czynami odrzucają, budzącymi wstręt będąc, i nieuległymi, i do każdego dzieła dobrego niezdatnymi. [* "Boga przyznają, że znać" - składniej: "Przyznają, że znają Boga".]


text:
Starcy trzeźwymi być, szanownymi, rozsądnymi, będący zdrowymi* (we) wierze, miłości, wytrwałości. [* "Starcy trzeźwymi być, szanownymi, rozsądnymi, będący zdrowymi" - składniej: "Starcy niech będą trzeźwi, szanowni, rozsądni, będący zdrowi".]


text:
Staruszki* tak samo w zachowywaniu się godne świętości, nie oszczercze** ani winu licznemu dawszy się uczynić niewolnicami, nauczające piękna***, [* "Staruszki" - jest to przekład spieszczony, ale "stare" byłoby zbyt wulgarne.] [** Lub: "przewrotne".] [*** "Staruszki (...) godne świętości, nie oszczercze ani winu licznemu dawszy się uczynić niewolnicami, nauczające piękna" - składniej: "Niech staruszki (...) będą godne świętości, nie oszczercze ani winu licznemu dawszy się uczynić niewolnicami, nauczające piękna." "Piękno" - tu o pięknie etycznym.]


text:
aby uczyłyby rozsądku (te) młode*, (by) kochającymi mężów być, kochającymi dzieci, [* Jest to dopełnienie bliższe po "uczyłyby rozsądku".]


text:
rozsądnymi, nieskalanymi, pracownicami domu dobrymi, podporządkowującymi się* swoim mężom, aby nie słowo Boga byłoby spotwarzane. [* "by kochającymi mężów być, kochającymi dzieci, rozsądnymi, nieskalanymi, pracownicami domu dobrymi, podporządkowującymi się" - składniej: "aby uczyły rozsądku te młode, by były kochającymi mężów, kochającymi dzieci, rozsądnymi, nieskalanymi, dobrymi pracownicami domu, podporządkowującymi się".]


text:
nade wszystko ciebie samego podając (jako) wzór pięknych* czynów, w nauczaniu nieskażoność, szanowność, [* Sens: dobrych.]


text:
słowo zdrowe, niemożliwe do obwinienia, aby (ten) z przeciwnej* zawstydziłby się nic (nie) mając, (by) mówić o nas złego. [* Sens: z przeciwników Kościoła.]


text:
Niewolnicy własnym panom podporządkowywać się we wszystkim, bardzo podobający się być, nie mówiący przeciwko,


text:
nie oddzielający sobie, ale całą wiarę wykazujący* (jako) dobrą, aby naukę Zbawiciela naszego, Boga, przystrajaliby we wszystkim. [* "Niewolnicy własnym panom (...) całą wiarę wykazujący" - składniej: "Niech niewolnicy własnym panom podporządkowują się we wszystkim, niech będą bardzo podobającymi się, nie mówiącymi przeciwko, nie oddzielającymi siebie, ale całą wiarę wykazującymi".]


text:
wychowującą nas, aby odrzuciwszy bezbożność i światowe pożądania, rozsądnie. i sprawiedliwie, i nabożnie zaczęlibyśmy żyć w (tym) teraz wieku,


text:
czekając na szczęśliwą nadzieję* i pokazanie się chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego, Jezusa Pomazańca, [* Tu o przedmiocie nadziei.]


text:
który dał siebie samego za nas, aby odkupiłby sobie nas z całego bezprawia i oczyściłby sobie samemu lud wybrany, fanatyka* pięknych** dzieł. [* Przekład tutaj zbyt ekspresywny. Lepiej: "gorliwca".] [** Sens: dobrych.]


text:
Tak* mów, i zachęcaj, i zawstydzaj z każdym rozkazem; nikt tobą niech gardzi. [* Możliwe też: "Te (rzeczy)".]


text:
Przypominaj im, (by) panowaniom*, władzom podporządkowywać się, słuchać władzy, do każdego dzieła dobrego gotowymi być, [* Sens: panującym. Inna lekcja zamiast "panowaniom": "panowaniom i".]


text:
(o) nikim krzywdząco mówić, niewojowniczymi być, życzliwymi, całą okazującymi* delikatność względem wszystkich ludzi. [* "podporządkowywać się (...) okazującymi" - składniej: "by panowaniom, władzom podporządkowywali się, słuchali władzy, do każdego dzieła dobrego gotowymi byli, o nikim krzywdząco nie mówili, niewojowniczymi byli, życzliwymi, całą okazującymi delikatność".]


text:
Byliśmy bowiem kiedyś i my bezmyślni, nieulegli, błąkający się, służący pożądaniom i przyjemnościom rozmaitym, w złości i zawiści wiodąc (życie), budzący obrzydzenie, nienawidzący jedni drugich.


text:
Gdy zaś łagodność i uprzejmość* pokazała się Zbawiciela naszego, Boga, [* Ściślej według etymologii: "miłość ludzi".]


text:
nie dzięki czynom, (tym) w sprawiedliwości, które uczyniliśmy sobie my, ale według Jego* litości zbawił nas poprzez kąpiel ponownego stania się i odnowienia Ducha Świętego, [* Sens: swojej.]


text:
aby dawszy się uznać za sprawiedliwych Jego łasce, dziedzicami stalibyśmy się według nadziei życia wiecznego.


text:
Godnym wiary słowo, i co do nich postanawiam, (aby) ty twierdzić mocno*. aby rozmyślaliby, (by) pięknymi czynami stawać na czele (ci) (którzy uwierzyli) Bogu. Te są piękne** i pomocne dla ludzi; [* "ty twierdzić mocno" - składniej : "abyś twierdził mocno", "twierdzić mocno" - sens: kłaść nacisk.] [** Sens: dobre.]


text:
głupich zaś poszukiwań, i rodowodów, i sporów, i walk związanych z prawem unikaj, są bowiem bezpomocne i czcze.


text:
Kiedy poślę Artemasa do ciebie lub Tychika, postaraj się przyjść do mnie do Nikopolis, tam bowiem osądziłem przezimować.


text:
Niech się uczą zaś i nasi, (jak) pięknym dziełom stawać na czele względem koniecznych potrzeb, aby nie byliby bezowocni.


text:
Pozdrawiają cię (ci) ze mną wszyscy. Pozdrów kochających nas w wierze. Łaska z wszystkimi wami*. [* Inne lekcje zamiast "wszystkimi wami": "wszystkimi wami. Amen"; "duchem twym"; "wszystkimi wami i z duchem twym".]


text:
Paweł, więzień Pomazańca* Jezusa, i Tymoteusz, brat**, Filemonowi umiłowanemu i współpracownikowi naszemu, i [* Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus".] [** O współwyznawcy.]


text:
Apfii, siostrze*, i Archipowi, współżołnierzowi naszemu, i (tej) w domu twym (społeczności) wywołanych**; [* O współwyznawczyni.] [** Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T., jako termin techniczny, oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11*. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
słysząc (o) twej miłości i wierze, którą masz względem Pana, Jezusa. i przed wszystkimi świętymi*, [* Jest to określenie chrześcijan.]


text:
żeby wspólnota wiary twej sprawna stałaby się przez uznanie każdego dobra. (tego) w nas* względem Pomazańca; [* Inne lekcje zamiast "w nas": "w was": bez "w nas".]


text:
radość bowiem wielką posiadłem i zachętę z powodu miłości twej, bo serca świętych* są pokrzepione przez ciebie, bracie. [* Określenie chrześcijan.]


text:
z powodu miłości raczej proszę, takim będąc jako Paweł starcem, teraz zaś i więźniem Pomazańca Jezusa -


text:
proszę cię za moim synem*, którego zrodziłem w więzach: Onezyma, [* Przenośnie o synostwie duchowym w zakresie wiary.]


text:
którego wysłałem ci, jego, to jest moje serce*; [* Inne lekcje zamiast słów "wysłałem ci, jego, to jest moje serce": "wysłałem, ty zaś jego, to jest moje serce"; "wysłałem ci, to jest serce moje przyjmij"; "wysłałem ci jego, to jest serce moje przyjmij"; "wysłałem, ty zaś jego, to jest moje serce przyjmij"; "posłałem ci, ty zaś jego to jest moje serce przyjmij"; "wysłałem; ty zaś jego przyjmij, to jest moje serce"; "wysłałem ci, ty zaś jego przyjmij, to jest moje serce".]


text:
jego ja postanowiłem przy mnie samym zatrzymywać, aby za ciebie mi służyłby w więzach dobrej nowiny,


text:
bez zaś twojego zdania niczego (nie) zechciałem uczynić, aby nie jakby według konieczności (to) dobro twe byłoby, ale według dobrowolnego*. [* Z domyślnym: wyboru.]


text:
już nie jako niewolnika, ale bardziej niewolnika: brata umiłowanego, najbardziej (dla) mnie, jak wielce zaś bardziej (dla) ciebie i w ciele, i w Panu.


text:
Jeśli zaś jakąś uczynił niesprawiedliwość tobie lub jest winien, to mnie zaliczaj*; [* Nadawca używa tu języka handlowego.]


text:
ja Paweł napisałem moją ręką, ja spłacę; aby nie mówiłbym ci, że i ciebie samego mi nadto jesteś winny*. [* I w tym wierszu występuje język handlowy.]


text:
Równocześnie zaś i przygotuj mi gościnę, mam nadzieję bowiem, że poprzez modlitwy wasze zostanę darowany wam.


text:
Łaska Pana*, Jezusa Pomazańca z - duchem waszym**. [* Inna lekcja: "Pana naszego".] [** Inne lekcje: "waszym. Amen"; "twoim. Amen".]


text:
W wielu częściach* i na wiele sposobów od dawna Bóg powiedziawszy ojcom** w prorokach, [* Przysłówek ten prawdopodobnie ma sens geograficzny: w wielu okolicach, w wielu miejscach. Por. użycie np. w Mt 2.22; 15.21; Mk 8.10; Dz 2.10 i in.] [** O dawnych pokoleniach Izraela.]


text:
na końcu dni tych powiedział nam w Synu, którego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez* którego i uczynił wieki; [* Chodzi o pośrednictwo Syna w stworzeniu, podobnie jak 1 Kor 8.6 lub J 1.3.]


text:
Ten będąc odblaskiem chwały i wizerunkiem istoty* Jego**, niosąc*** także wszystko słowem mocy Jego****, oczyszczanie***** (z) grzechów uczyniwszy, zasiadł po prawicy Wielkości na wysokościach. [* Przekład niepewny. Możliwe też: "natura", "substancja", "byt".] [** Teoretycznie możliwy sens: swej.] [*** Możliwe też: "podtrzymując", "kierując", "dostarczając", "dając", "przynosząc", "sprawiając", "tworząc", "kształtując".] [**** Sens: swej.] [***** Inne lekcje: "przez siebie samego oczyszczanie": "przez Niego oczyszczanie".]


text:
o tyle potężniejszym stawszy się (od) zwiastunów*, o ile różniejsze od nich odziedziczył imię. [* Inaczej: "aniołów". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Któremu bowiem powiedział kiedykolwiek (ze) zwiastunów: Synem mym jesteś Ty, ja dzisiaj zrodziłem Cię? I znowu: Ja będę Mu za ojca, i On będzie mi za syna?


text:
Kiedy zaś znowu wprowadzi Pierworodnego na zamieszkiwaną (ziemię), mówi: I niech się pokłonią Mu wszyscy zwiastuni Boga.


text:
I do zwiastunów mówi: Czyniący zwiastunów Jego* wiatrami i publiczne sługi Jego** ognia płomieniem***. [* Sens: swych.] [** Sens: swe.] [*** Występuje tu inwersja cytowanego oryginału hebrajskiego, gdzie zdanie to ma taki sens: Czyniący zwiastunami swymi wiatry i publicznymi sługami swymi ognia płomień.]


text:
Do zaś Syna: Tron Twój, Boże, na wiek wieku, i berło prostolinijności berłem królestwa Twego*. [* Inne lekcje: "Jego"; bez "Twego".]


text:
Umiłowałeś sprawiedliwość i znienawidziłeś bezprawie; z powodu tego namaścił Cię, Boże, Bóg Twój, oliwą rozweselenia obok uczestników Twych;


text:
i jakby okryciem zawirujesz nimi, jak szatą, i* zmienią się; Ty zaś Tym samym jesteś i lata Twe nie ustaną. [* Inne lekcje zamiast "jak szatą, i": "i jak szatą"; "jak szatą"; "i".]


text:
Do którego zaś (ze) zwiastunów powiedział kiedykolwiek: Siedź z prawej mej, aż umieszczę nieprzyjaciół Twych (jako) podnóżek nóg Twych?


text:
Czyż nie wszyscy są służebnymi duchami, ku służbie wysyłanymi względem zamierzających* dziedziczyć zbawienie? [* Lepiej byłoby: "mających".]


text:
Z powodu tego trzeba. (aby) obficiej lgnąć my* (do) usłyszanych, żeby kiedyś nie przepłynęlibyśmy obok**. [* Składniej: "trzeba, abyśmy obficiej lgnęli", "obficiej" - sens: mocniej, w szerszym i głębszym wymiarze.] [** Metafora utraty obietnic Boga.]


text:
Jeśli bowiem (to) poprzez zwiastunów powiedziane słowo stało się mocne* i każde przestępstwo i nieposłuszeństwo wzięło zgodną z prawem odpłatę, [* "stało się mocne" - sens: spełniło się.]


text:
jak my wymkniemy się*, tak wielkie zaniedbawszy zbawienie? Które, początek wziąwszy (przez) być mówionym** poprzez Pana, przez tych, (którzy usłyszeli), względem nas zostało umocnione, [* Termin sądowniczy. Jego sens: jak unikniemy wyroku skazującego.] [** "początek wziąwszy przez być mówionym" - sens: najpierw zostało ogłoszone przez Pana.]


text:
(ponieważ równocześnie dawał świadectwo) Bóg znakami, i cudami, i rozmaitymi mocami*, i Ducha Świętego przydziałami według Jego zechcenia. [* Inne określenie cudu.]


text:
Zaświadczył zaś gdzieś ktoś mówiąc: Czym jest człowiek, że pamiętasz (o) nim. lub syn człowieka, że spoglądasz (na) niego?


text:
Uczyniłeś mniejszym go mało coś* od zwiastunów, chwałą i szacunkiem uwieńczyłeś go**, [* "Uczyniłeś mniejszym go mało coś" - składniej: "uczyniłeś go mało co mniejszym".] [** Inna lekcja: "go, i ustanowiłeś go nad dziełami rąk Twych".]


text:
wszystko podporządkowałeś poniżej nóg jego. W (tym) bowiem podporządkować [Mu] wszystko niczego (nie) pozostawił Mu niepodporządkowanego. Teraz zaś jeszcze nie widzimy, (że) Mu wszystko podporządkowane;


text:
(Tego) zaś mało coś od zwiastunów uczynionego mniejszym widzimy Jezusa, (że) z powodu doznania śmierci chwałą i czcią uwieńczony (jest), żeby (dla) łaski* Boga** za każdego zakosztowałby śmierci. [* Inni tłumaczą, "wedle łaskawego dekretu", "dzięki łaskawości", "z łaski".] [** Inna lekcja zamiast "dla łaski Boga": "bez Boga".]


text:
Przystało bowiem Temu, dla którego wszystko i z powodu którego wszystko, (by) wielu synów ku chwale poprowadziwszy, (Tego) Początek i Wodza zbawienia ich przez cierpienia uczynić doskonałym.


text:
(Ten) zarówno bowiem uświęcający, jak (ci) uświęcani z Jednego wszyscy: dla tego powodu nie wstydzi się braćmi ich nazywać,


text:
mówiąc: Oznajmię imię Twe braciom mym, w środku (społeczności) wywołanych* wysławię hymnem Cię; [* Tu podaje się znaczenie etymologiczne. W N.T., jako termin techniczny, oznacza Kościół Powszechny bądź lokalną gminę Kościoła. Bliżej o semantyce zob. przypis do Dz 5.11. Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.]


text:
Gdy więc dzieci stały się uczestnikami krwi i ciała, i On podobnie zaczął uczestniczyć (z) nimi, aby przez śmierć zostawiłby bezczynnym (tego) siłę mającego śmierci; to jest oszczercę*. [* Lub: "diabła".]


text:
Stąd też był zobowiązany we wszystkim (do) braci zostać upodobnionym, aby litościwym stałby się i wiernym arcykapłanem (co do tych) względem Boga, ku przebłagać* (za) grzechy ludu; [* "ku przebłagać" - w oryginale wyrażenie przyimkowe, oznaczające zamierzony skutek.]


text:
Stąd też, bracia święci, powołania niebieskiego uczestnicy, zrozumiejcie (Tego) Wysłannika* i Arcykapłana wyznania naszego, Jezusa, [* W spolszczonej formie: "Apostoła".]


text:
wiernym będącego (dla Tego), (który uczynił) go, jak i Mojżesz w [całym]* domu Jego. [* Niektóre rękopisy nie posiadają wyrazu "całym".]


text:
Większej bowiem Ten chwały przed Mojżeszem jest uznany za godnego*, na ile większy szacunek ma (od) domu (ten). (który zbudował) go. [* "Większej bowiem Ten chwały przed Mojżeszem jest uznany za godnego" - składniej: "Większej bowiem chwały jest Ten uznany za godnego niż Mojżesz".]


text:
I Mojżesz wiernym w całym domu Jego jako sługa do świadectwa (o tym), (co miało zostać powiedziane),


text:
Pomazaniec* zaś jako Syn w domu Jego**. Jego*** domem jesteśmy my, jeśli właśnie otwartość i chlubę nadziei zatrzymamy****. [* Tu znaczenie etymologiczne, normalnie już jak imię własne: "Chrystus". Przypis ten dotyczy także pozostałych miejsc tej księgi, w których powyższe słowo występuje.] [** Sens: swoim.] [*** Inna lekcja: "Tym".] [**** Inne lekcje zamiast "zatrzymamy": "aż do końca mocną zatrzymamy"; "aż do końca zatrzymamy mocną".]


text:
nie zatwardzajcie serc waszych, jak podczas rozdrażnienia*, w dniu doświadczania na pustkowiu, [* Znaczenie pochodne: "bunt".]


text:
(przez) czterdzieści lat; dlatego byłem zagniewany na pokolenie to i powiedziałem: Zawsze błąkają się sercem: oni zaś nie poznali dróg mych;


text:
że przysiągłem w gniewie mym: Jeśli wejdą do odpoczynku mego*. [* Sens: nie wejdą do odpoczynku mego.]


text:
Patrzcie, bracia, żeby kiedyś nie było w kimś (z) was serca niegodziwego niewiary przez odstąpienie od Boga żyjącego,


text:
ale zachęcajcie siebie samych w każdym dniu, aż do kiedy (to) Dzisiaj jest powoływane, aby nie dał się uczynić twardym ktoś z was zwodzeniu grzechu;


text:
uczestnikami bowiem Pomazańca staliśmy się, jeśli właśnie początek ufności aż do końca mocnym zatrzymamy,


text:
przez (to) być mówione: Dzisiaj jeśli głos Jego usłyszycie. nie zatwardzajcie serc waszych, jak podczas rozdrażnienia*. [* Znaczenie pochodne: "bunt".]


text:
Którzy bowiem usłyszawszy rozdrażnili się? Ależ nie wszyscy (ci), (którzy wyszli) z Egiptu przez Mojżesza?


text:
(Na) których zaś był zagniewany (przez) czterdzieści lat? Czyż nie (na tych), (którzy zgrzeszyli), których trupy padły na pustkowiu?


text:
Zacznijmy bać się więc, czy kiedyś nie, choć pozostawiana jest obietnica, (że) wejść do odpoczynku Jego, wyda się ktoś z was, (że) zostać słabym*; [* Składniej: "wyda się ktoś z was, że (dotychczas) został słaby". "Słaby" sens: bez wiary.]


text:
i bowiem jesteśmy odbiorcami dobrej nowiny tak jak i tamci. ale nie pomogło słowo wiadomości tamtym. (bo) nie złączyli się* wiarą (z tymi), (którzy usłuchali). [* Inne lekcje zamiast "złączyli się": "jest złączone".]


text:
Wchodzimy bowiem* do odpoczynku uwierzywszy, tak jak powiedział, Że przysiągłem w gniewie mym: Jeśli wejdą do odpoczynku mego**, jednakże dzieła od położenia fundamentów świata (stały się). [* Inne lekcje zamiast "Wchodzimy bowiem": "Wchodźmy bowiem"; "Wchodzimy więc"; "Wchodźmy więc"; "Wchodzimy zaś".] [** Sens: nie wejdą do odpoczynku mego.]


text:
Powiedział bowiem gdzieś o siódmym* tak: I zaczął odpoczywać Bóg w dniu siódmym od wszystkich dzieł Jego**; [* Z domyślnym: dniu.] [** Sens: swoich.]


text:
Gdy więc pozostawia sobie niektórych, (by) wejść do tego*, i (ci) wcześniej (którzy otrzymali dobrą nowinę), nie weszli z powodu nieuległości, [* Z domyślnym: odpoczynku.]


text:
znowu jakiś ustala dzień, Dzisiaj, przez Dawida mówiąc po tak wielkim czasie, jak wcześniej jest powiedziane: Dzisiaj jeśli głos Jego usłyszycie, nie zatwardzajcie serc waszych.


text:
(ten) bowiem, (który wszedł) do odpoczynku Jego i sam odpoczął od dzieł jego*, jak właśnie od swoich Bóg. [* Sens: swoich.]


text:
Postarajmy się więc wejść do owego odpoczynku, aby nie w ten sam ktoś przykład upadłby nieuległości.


text:
Żyjącym bowiem słowo Boga, i sprawnym, i bardziej tnącym niż każdy miecz obosieczny i przenikającym aż do podziału duszy i ducha, stawów i szpiku, i zdolnym do osądzania wymysłów i rozumień serca;


text:
i nie jest stworzenie niewidocznym przed nim. wszystkie* zaś nagimi i mającymi odsłoniętą szyję** dla oczu jego, względem którego nam słowo***. [* Z domyślnym: stworzenia, rzeczy i ludzie.] [** Metafora oznaczająca bezbronność.] [*** "względem którego nam słowo" - prawdopodobny sens: o tym właśnie słowie (w. 12) my nauczamy. Podobny zwrot występuje w 5.11.]


text:
Mając więc (jako) arcykapłana wielkiego, (który przeszedł) (do) niebios. Jezusa. Syna Boga, trzymajmy się silnie wyznania;


text:
nie bowiem mamy arcykapłana nie mogącego współczuć w bezsiłach naszych, doświadczonego zaś we wszystkim co do podobieństwa, wyjąwszy grzech.


text:
Podchodźmy więc z otwartością (do) tronu łaski, aby otrzymalibyśmy litość i łaskę znaleźlibyśmy względem dobrego w porę pomagania.


text:
Każdy bowiem arcykapłan z ludzi brany dla ludzi jest ustanawiany (co do tych) względem Boga, aby przynosiłby dary i ofiary za grzechy,


text:
w odpowiedniej mierze współczuć mogąc nie rozeznającym się i błąkającym się, gdyż i sam ma na sobie bezsiłę,


text:
i z powodu niej musi jak za lud, tak i za siebie przynosić* za grzechy. [* Sens: składać ofiarę przebłagalną.]


text:
I nie dla siebie samego ktoś bierze (tę) cześć*, ale powoływany przez Boga, jak i Aaron. [* O godności arcykapłana.]


text:
Tak i Pomazaniec nie siebie samego otoczył chwałą, (by) stać się arcykapłanem, ale (Ten), (który powiedział) do Niego: Synem mym jesteś Ty, ja dzisiaj zrodziłem Cię;


text:
Ten w dniach ciała Jego*, błagania i prośby do mogącego zbawiać Go od śmierci wśród krzyku silnego i łez przyniósłszy i wysłuchany za pobożność, [* Sens: swego.]


text:
i uczyniony dojrzałym stał się (dla) wszystkich będących posłusznymi Mu przyczyną zbawienia wiecznego.


text:
O czym liczne nam słowo i niemożliwe do wyjaśnienia (by) mówić*, gdyż tępi staliście się (w) słuchu. [* Przekład uznaje ten bezokolicznik za infinitivus skutku po "niemożliwe do wyjaśnienia".]


text:
I bowiem będąc zobowiązani, (by) być* nauczycielami przez (ten) czas, znowu potrzebę macie (by) nauczać was ktoś** elementów*** początku słów Boga, i staliście się potrzebę mającymi mleka [i] nie twardego pokarmu. [* Składniej: "choć bowiem powinniście być".] [** "nauczać was ktoś" - składniej: "by ktoś was nauczał". Inne lekcje zamiast "ktoś": jako zaimek pytający "kto?"; forma bez akcentu; bez "ktoś".] [*** Sens: podstawowych prawd Bożych.]


text:
Każdy bowiem uczestniczący (w) mleku niedoświadczony (w) słowie sprawiedliwości, niemowlęciem bowiem jest;


text:
dojrzałych zaś jest* twardy pokarm, (tych) przez nawyk zmysły wyćwiczone mających do rozróżnienia piękna** i zła. [* "dojrzałych zaś jest" - sens: do dojrzałych należy.] [** Sens: dobra.]


text:
Dlatego odrzuciwszy (to) początku Pomazańca słowo, do dojrzałości nieśmy się, nie znowu fundament kładąc sobie zmiany myślenia* od martwych dzieł, i wiary w Boga, [* Sens: nawrócenia, zawrócenia.]


text:
(o) zanurzaniach* nauki**, (o) nałożeniu rąk, (o) powstaniu martwych i (o) sądzie wiecznym. [* Wyraz ten nawiązuje do chrztu.] [** Wyraz ten należy łączyć z "fundament": "fundament nauki". Inna lekcja zamiast "nauki": "naukę".]


text:
Niemożliwe bowiem, (by) raz oświetlonych, (którzy zakosztowali) także darowizny niebieskiej, i uczestnikami (stali się) Ducha Świętego


text:
i pięknego* (skosztowali) Boga słowa, mocy** także mającego nastąpić wieku, [* Przymiotnik ten określa wyraz "słowa".] [** Jest to liczba mnoga, w zdaniu jako dopełnienie bliższe po "skosztowali".]


text:
i (upadli mimo to), znowu odnawiać* ku zmianie myślenia**, od nowa krzyżujących*** dla siebie samych Syna Boga i wystawiających na pokaz. [* Dopełnieniem bliższym tego słowa jest występujący wyżej wyraz "oświetlonych" z jego określeniami.] [** O nawróceniu.] [*** ,,od nowa krzyżujących" - według funkcji w zdaniu należałoby przełożyć na: "bo od nowa krzyżują". Podobnie "wystawiających na pokaz" na: "bo wystawiają na pokaz".]


text:
Ziemia bowiem, wypiwszy (ten) na nią przychodzący częstokroć deszcz i rodząc ziele odpowiednie (dla) nich, dla których i jest użyźniana, otrzymuje błogosławieństwo od Boga;


text:
Jesteśmy przekonani zaś co do was, umiłowani, (o) lepszych i mających* zbawienie, jeśli i** tak mówimy; [* "o lepszych i mających" - wyrazy te mają formę rodzaju nijakiego liczby mnogiej, w zdaniu spełniają funkcję dopełnienia po...Jesteśmy przekonani". Cała wypowiedź ma cechy brachylogii. Jej sens jest taki: Jeśli chodzi o was. to jesteśmy przekonani, że odznaczacie się lepszymi przymiotami i że trzymacie się zbawienia, chociaż inaczej do tej pory mówimy.] [** "jeśli i" - sens: chociaż.]


text:
nie bowiem niesprawiedliwym Bóg, (by) zapomnieć (o) dziele waszym i (o) miłości, którą okazaliście ku imieniu Jego, usłużywszy świętym* i usługując. [* O chrześcijanach.]


text:
Pragniemy zaś, (by) każdy (z) was tę samą wykazywać* gorliwość względem pełni nadziei aż do końca, [* "każdy (...) wykazywać" - składniej: "by każdy z was tę samą wykazywał gorliwość".]


text:
aby nie tępi* stalibyście się, naśladowcami zaś (tych) przez wiarę i wielkoduszność dziedziczących obietnice. [* Sens: ociężali, leniwi, oporni.]


text:
Bo Abrahamowi obiecawszy Bóg, gdy na nikogo (nie) miał większego, (by) przysiąc, przysiągł na siebie samego,


text:
I tak stawszy się wielkodusznym*, osiągnął obietnicę. [* Sens: wyćwiczywszy się w cierpliwości i wytrwałości.]


text:
przez to obficiej postanawiając Bóg pokazać dziedzicom obietnicy niezmienialność postanowienia Jego*, zagwarantował przysięgą, [* Sens: swego.]


text:
aby przez dwie sprawy* niezmienialne, w których niemożliwe, (by) skłamać Bóg**, silną zachętę mielibyśmy zbiegłszy, (by) chwycić się silnie będącej wyłożoną nadziei; [* To znaczy dzięki obietnicy Boga i Jego przysiędze.] [** Składniej: "by Bóg skłamał".]


text:
tę jako kotwicę mamy duszy, niezawodną, i mocną, i wchodzącą do (tego) bardziej wewnętrznego zasłony*, [* O zasłonie w świątyni jerozolimskiej. Tu użycie metaforyczne o tym, co oddziela świat materialny od nadprzyrodzonego. "wchodzącą do tego bardziej wewnętrznego zasłony" - sens: sięgającą i trzymającą się tego, co jest poza zasłoną.]


text:
gdzie (jako) przybiegający wpierw* w imieniu naszym wszedł Jezus, według porządku Melchizedeka arcykapłanem stawszy się na wiek**. [* Metafora sportowa.] [** Sens: na zawsze.]


text:
Ten bowiem Melchizedek, król Szalemu, kapłan Boga Najwyższego, wyszedłszy na spotkanie z Abrahamem, wracającym po rozbiciu królów, i pobłogosławiwszy go,


text:
któremu i dziesięcinę z wszystkich* przydzielił Abraham, najpierw tłumaczony** (jako) król sprawiedliwości, następnie zaś i król Szalemu, to jest król pokoju, [* Domyślnie: łupów, zdobyczy.] [** Chodzi o etymologię imienia "Melchizedeka, króla Szalemu".]


text:
będący bez ojca, będący bez matki, niezdolny do podania rodowodu, ani początek dni, ani życia koniec mający, upodobniony zaś (do) Syna Boga, trwa (jako) kapłan na ciągłe.


text:
Oglądajcie zaś jak wielkim ten, któremu [i] dziesięcinę Abraham dał z pierwocin*, patriarcha. [* Niektórzy uważają, że chodzi tu o najlepszą część łupów.]


text:
I (ci) z synów Lewiego, kapłaństwo otrzymując, przykazanie mają, (by) pobierać dziesięcinę od ludu według Prawa, to jest (od) braci* ich**, chociaż wychodzących z biodra Abrahama; [* O współplemieńcach i współwyznawcach.] [** Sens: swych.]


text:
(ten) zaś, nie mając ustalonego rodowodu z nich, obłożył dziesięciną Abrahama i mającego obietnice pobłogosławił.


text:
Bez zaś wszystkiego sporu mniejsze przez znaczniejsze* jest błogosławione. [* Możliwe też: "znaczniejszego".]


text:
Jeśli więc dojrzałość przez lewickie kapłaństwo była*, lud bowiem z powodu niego otrzymał ustanowione prawa, jaka jeszcze potrzeba, (by) według porządku Melchizedeka inny powstawać kapłan** i nie według porządku Aarona być nazywany***? [* "dojrzałość przez lewickie kapłaństwo była" - sens: Gdyby pełnia kapłaństwa osiągana była w lewickim kapłaństwie (...). to po co jeszcze potrzeba itd] [** "inny powstawać kapłan" - składniej: "by powstał inny kapłan".] [*** "być nazywany" - składniej: "by był nazywany".]


text:
(Ten), z powodu którego* bowiem jest mówione to, (w) plemieniu** innym uczestniczył, z którego nikt (nie) zajął się ołtarzem; [* Zaimek ten określa Chrystusa.] [** Lub: "pokoleniu".]


text:
zawczasu jasne bowiem, że z Judy wzeszedł* Pan nasz, w tym plemieniu o kapłanach nic Mojżesz (nie) powiedział. [* Słowo to ma sens metaforyczny. Realnie oznacza wschód słońca.]


text:
nic (nie) bowiem uczyniło doskonałym Prawo, późniejsze wprowadzenie zaś lepszej nadziei, przez którą zbliżamy się (do) Boga.


text:
I o ile* nie bez przysięgania, ci bowiem bez przysięgania są, kapłanami (którzy stali się), [* Określenie korelatywne; zob. w. 22: "o tyle".]


text:
Ten zaś z przysięganiem przez Mówiącego do Niego: Przysiągł Pan i nie będzie żałował: Ty kapłanem na wiek*, [* Sens: na zawsze.]


text:
I ci liczniejszymi są, którzy stali się kapłanami, przez (to) (że) śmiercią powstrzymywani* (by) trwać**; [* Składniej: "przez to, że przez śmierć są powstrzymywani".] [** Sens: śmierć nie pozwala im żyć wiecznie.]


text:
Ten zaś przez (to) (że) pozostawać On* na wiek**, (jako) niemożliwe do przejścia*** ma kapłaństwo; [* Składniej: "przez to, że On pozostaje".] [** Sens: na zawsze.] [*** Sens: nieprzemijalne.]


text:
stąd też i zbawiać na całkowicie może podchodzących przez Niego (do) Boga, każdej chwili żyjąc ku wstawianiu się za nich.


text:
Taki bowiem nam* i ujawnił się arcykapłan, świątobliwym, nie znającym zła, nieskalanym, oddzielonym od grzeszników i wyższym (od) niebios stawszy się; [* Prawdopodobnie z domyślnym "jest". Sens: Takiego bowiem mamy.]


text:
On nie ma co dzień konieczności, jak właśnie (ci) arcykapłani, wcześniej za własne grzechy ofiary wznosić, następnie (za te) ludu; to bowiem uczynił na raz siebie samego wzniósłszy.


text:
Prawo bowiem ludzi ustanawia arcykapłanami, mających bezsiłę, słowo zaś przysięgania (tego) po Prawie Syna, na wiek* uczynionego doskonałym. [* Sens: na zawsze.]


text:
Główne zaś w mówionych, (że) takiego mamy arcykapłana, który usiadł na prawej tronu Wielkości w niebiosach,


text:
Każdy bowiem arcykapłan ku przynosić dary i ofiary jest ustanawiany; stąd też konieczne. (by) mieć coś i Ten*, co przyniósłby. [* "mieć (...) Ten" - składniej: "by miał coś i Ten".]


text:
którzy pokazaniu i cieniowi służą (tych) niebieskich, tak jak otrzymał wyrocznię Mojżesz, zamierzając kończyć namiot*: Patrz bowiem, mówi, uczynisz wszystko według wzoru, pokazanego ci na górze; [* O świątyni.]


text:
teraz zaś o tyle różną osiągnął publiczną służbę*, o ile i znaczniejszego jest przymierza pośrednikiem, które na znaczniejszych obietnicach ma ustanowienie prawa. [* Sens: służba kultyczna - liturgia.]


text:
zarzucając bowiem im* mówi: Oto dni przychodzą, mówi Pan, i spełnię na dom Izraela i na dom Judy przymierze nowe, [* Niektóre rękopisy mają grecką formę, która jednak nie zmienia podanego przekładu.]


text:
nie według przymierza, które uczyniłem (dla) ojców ich w dniu, (gdy chwyciłem) ja rękę ich, (by) wyprowadzić ich z ziemi Egiptu, ponieważ oni nie wytrwali w przymierzu mym, i ja zaniedbałem ich, mówi Pan.


text:
Bo to przymierze, które ułożę sobie dla domu Izraela po dniach tych, mówi Pan, dając prawa me do myśli ich, i na sercach ich napiszę je, i będę im za Boga i oni będą mi za lud.


text:
I nie będą nauczać każdy (współ)obywatela* jego** i każdy brata jego**, mówiąc: Poznaj Pana, bo wszyscy znać będą mię od małego aż do wielkiego (z) nich. [* Inne lekcje: "bliźniego"; bez słów: "(współ)obywatela jego i każdy".] [** Sens: swego.]


text:
Przez (to że) mówić Nowe, uczynił starym pierwsze; (to)* zaś czynione starym i starzejące się blisko przepadnięcia. [* Rodzajnik ten nie odnosi się do przymierza, lecz w ogóle do wszystkiego, co się starzeje.]


text:
Miało więc [i] pierwsze* przepisy służby jak i święte (miejsce) ziemskie**. [* Z domyślnym: przymierze.] [** "święte (miejsce) ziemskie" - o świątyni na tej ziemi.]


text:
Namiot* bowiem został zbudowany, (ten) pierwszy, w którym świecznik, i stół, i wyłożenie chlebów, który jest nazywany Święte; [* O świątyni.]


text:
złotą mający kadzielnicę, i arkę przymierza, osłoniętą zewsząd złotem, w której dzban złoty, mający mannę, i berło Aarona, (to) (które wypuściło pączki), i płyty przymierza,


text:
powyżej zaś niej cheruby chwały, ocieniające przebłagalnię; o tych nie jest teraz mówić według części.


text:
(Gdy) te zaś tak są zbudowane, do pierwszego namiotu* przez każdy** wchodzą kapłani służbę spełniający, [* O świątyni] [** "przez każdy" sens: o każdej porze.]


text:
do zaś drugiego raz (w) roku sam arcykapłan, nie bez krwi, którą ofiaruje za swoje i ludu błędy niewiedzy,


text:
tak wykazując Duch Święty, (że) jeszcze nie uwidocznić się świętych* droga**, (gdy) jeszcze pierwszy namiot*** ma miejsce postoju, [* O części świątyni jerozolimskiej.] [** Sens: dostęp, wejście, przejście.] [*** O świątyni.]


text:
które przykładem czasu nastałego, według niego* dary i ofiary są przynoszone, nie mogące co do sumienia uczynić doskonałym spełniającego służbę, [* Odnosi się do "przykładem".]


text:
jedynie dla potraw, i napojów, i różnych obmywań*, (jako) przepisy** ciała*** aż do czasu naprawy położone [* "jedynie dla potraw, i napojów, i różnych obmywań": - miejsce składniowo i semantycznie niejasne. Prawdopodobnie należy uznać te wyrazy za zależne od danego po przecinku "(jako) przepisy".] [** Inne lekcje zamiast "obmywań, jako przepisy": "obmywań, jako przepis"; "obmywań i jako przepisy"; "obmywań i przepisów". Uwaga: zamiast "przepisy" może być "usprawiedliwienie".] [*** "jako przepisy ciała" - możliwy sens: jako przepisy ludzkie, ziemskie. Ale możliwe też: "jako usprawiedliwienie ciała" w przeciwieństwie do doskonałości sumienia (zob. w. 9).] [**** Możliwe też: "ustanowione".]


text:
Pomazaniec zaś, przybywszy* (jako) arcykapłan (tych) (które stały się)** dóbr, przez większy i dojrzalszy namiot*** nie ręką uczyniony, to jest nie tego stworzenia****, [* Możliwe też według etymologii: "stawszy się obok".] [** Inna lekcja zamiast "które stały się": "mających nastąpić".] [*** O świątyni.] [**** Sens: namiot uczyniony nie z rzeczy stworzonych.]


text:
ani przez krew kozłów i cieląt, przez zaś własną krew wszedł raz na zawsze do Świętych*, wieczne odkupienie znalazłszy. [* O miejscu w świątyni.]


text:
Jeśli bowiem krew kozłów i byków i popiół jałówki obsypując (tych) (którzy uczynili się nieczystymi)* uświęca ku ciała czystości, [* Możliwe też znaczenie bierne: "którzy zostali uczynieni nieczystymi".]


text:
jak wielce bardziej krew Pomazańca, który przez Ducha wiecznego siebie samego ofiarował (jako) niewinnego Bogu, oczyści sumienie nasze* od martwych czynów ku służyć Bogu żyjącemu. [* Inne lekcje: "wasze": "ich": bez "nasze".]


text:
I po to przymierza nowego pośrednikiem jest, żeby, (gdy) śmierć (stała się) ku odkupieniu (od tych) w pierwszym przymierzu przestępstw, obietnicę wzięliby powołani wiecznego dziedziczenia.


text:
Gdzie bowiem testament*, śmierć koniecznością**, (by) być spodziewaną***, (tego) (który zarządził); [* W tym miejscu wyraz "diaqhkh" ma wyraźnie znaczenie "testament", a nie "przymierze".] [** Z domyślnym: jest.] [*** "śmierć koniecznością, by być spodziewaną" - sens: trzeba spodziewać się śmierci.]


text:
testament* bowiem przy martwych mocny, gdyż nigdy (nie) okazuje siły, gdy żyje (ten), (który zarządził). [* Tu niewątpliwie występuje znaczenie "testament", choć gdzie indziej w tym liście przeważnie "przymierze".]


text:
Stąd też ani pierwsze* bez krwi jest poświęcone**; [* Odnosi się do "przymierze".] [** Podany przekład oddaje właściwą semantykę czasu, ale logicznie lepszy byłby tu przekład "było poświęcone".]


text:
(gdy ogłoszone zostało) bowiem każde przykazanie według Prawa przez Mojżesza całemu ludowi, wziąwszy krew cieląt [i kozłów*] z wodą i wełną szkarłatną i hyzopem, sam zwój i cały lud skropił, [* Inne lekcje zamiast "cieląt i kozłów": "cieląt"; "kozłów i cieląt".]


text:
i namiot zaś, i wszystkie naczynia publicznej służby* krwią podobnie skropił. [* Sens: służby liturgicznej.]


text:
I prawie przez krew wszystko jest oczyszczane według Prawa, i bez wylania krwi nie staje się uwolnienie.


text:
Koniecznością* więc, (by) przykłady** (tych) w niebiosach tymi być oczyszczane***, same zaś niebieskie**** znaczniejszymi ofiarami od tych*****. [* Z domyślnym: było.] [** Sens: symbole, typy.] [*** "przykłady (...) być oczyszczane" - składniej: "Koniecznością było (...) by były oczyszczane".] [**** Z domyślnym: rzeczy, rzeczywistości.] [***** Z domyślnym: były oczyszczane.]


text:
Nie bowiem do ręką uczynionych wszedł Świętych* Pomazaniec, odbijających wzór prawdziwych, ale do samego nieba, (by) teraz uczynić się widzialnym osobie Boga w imieniu naszym; [* O miejscu centralnym w świątyni.]


text:
ani aby częstokroć ofiarowywałby siebie samego, jak właśnie arcykapłan wchodzi do Świętych* co rok przez krew cudzą, [* O miejscu w świątyni.]


text:
gdyż trzeba byłoby, (by) On częstokroć doznać cierpienia od położenia fundamentów świata; teraz zaś raz przy spełnieniu wieków ku odrzuceniu grzechu przez ofiarę Jego* uczynił się widocznym**. [* Sens: swoją.] [** Sens: objawił się.]


text:
tak i Pomazaniec, raz ofiarowany* ku (temu) wielu wznieść** grzechy, po drugi*** bez grzechu da się zobaczyć (tym) Go wyczekującym ku zbawieniu. [* Możliwe: ofiarowawszy się.] [** Sens: znieść, zmazać, usunąć, "ku temu (...) wznieść" - w oryginale wyrażenie przyimkowe, oznaczające zamiar: by wznieść: po to by wznieść.] [*** Z domyślnym: raz.]


text:
Cień bowiem mając Prawo mających nastąpić dóbr, nie sam* obraz spraw**, co rok tymi samymi ofiarami, które przynoszą na ciągle***, nigdy (nie) może**** podchodzących uczynić doskonałymi*****, [* Inne lekcje zamiast "nie sam": "nie według"; "nie ich"; "i"; "i nie sam".] [** Sens: rzeczy, rzeczywistości.] [*** "na ciągle" - sens: na stałe.] [**** Inna lekcja: "mogą".] [***** Sens: uczynić wolnymi od grzechu.]


text:
gdyż (czy) nie powstrzymałyby się składane* dla (tego) (że) żadnej (nie) mieć już świadomości grzechów pełniący służbę**, raz oczyściwszy się***? [* Imiesłów odnosi się do "ofiarami". Sens: czyż nie przestano by ich składać?] [** "mieć (...) pełniący służbę" - sens: przestano by składać ofiary, gdyby nie mieli już żadnej świadomości grzechów.] [*** Chodzi o oczyszczenie się z grzechów, które według myśli całego wiersza 2. nie było możliwe w Starym Przymierzu.]


text:
niemożliwe* bowiem, (by) krew byków i kozłów oddzielać** grzechy. [* Z domyślnym: było.] [** "krew (...) oddzielać" - składniej: "by krew byków i kozłów oddzielała", "oddzielać" - sens: usuwać, obmywać, gładzić.]


text:
Wtedy powiedziałem: Oto przychodzę, w głowicy zwoju jest napisane o mnie, (by) uczynić, Boże, wolę Twą.


text:
Wyżej mówiąc, że: Ofiar, i darów, i całopaleń i za grzechy nie zechciałeś ani znalazłeś upodobanie, które według Prawa są przynoszone*, [* Sens: są składane.]


text:
I każdy kapłan* stawał** co dzień, pełniąc publiczną służbę*** i te same wielekroć przynosząc ofiary, które nigdy (nie) mogą zdjąć grzechów. [* Inna lekcja: "arcykapłan".] [** Według najczęstszej desygnacji perfectum powinno być w przekładzie "stanął".] [*** Chodzi o liturgię.]


text:
Ten zaś, jedną za grzechy złożywszy ofiarę na ciągle*, usiadł** na prawej*** Boga, [* "na ciągle" - sens: na zawsze.] [** O Jezusie.] [*** "na prawej" - sens: po prawicy.]


text:
To przymierze, które ułożę sobie względem nich po dniach tych, mówi Pan, dając prawa me do serc ich, i na myśli ich napiszę je,


text:
które* odnowił (dla) nas (jako) drogę nową i żywą przez zasłonę, to jest (przez) ciało Jego**, [* Odnosi się do "wejścia".] [** Sens: swoje.]


text:
podchodźmy z prawdziwym sercem w pełni wiary, skropiwszy sobie* serca z sumienia niegodziwego i umywszy sobie ciało wodą czystą; [* Prawdopodobny sens: obmywszy sobie.]


text:
i oglądajmy* jedni drugich ku wyostrzaniu** miłości i pięknych*** czynów, [* Sens: dostrzegajmy, przypatrujmy się uważnie.] [** Metafora oznaczająca pobudzanie, wzmaganie.] [*** Sens: dobrych.]


text:
nie pozostawiając zebrania się siebie samych, jak zwyczajem (dla) niektórych, ale zachęcając, i o tyle bardziej, o ile widzicie zbliżający się dzień*. [* O dniu paruzji.]


text:
(Jeśli) dobrowolnie bowiem (grzeszymy) my po otrzymać* poznanie prawdy, już nie za grzechy pozostaje ofiara**, [* Lepiej: "otrzymaniu", gdyż w oryginale występuje substantywizowany bezokolicznik czasu dokonanego.] [** "już nie za grzechy pozostaje ofiara" - składniej: "już nie ma ofiary za grzechy".]


text:
napawające bojaźnią zaś jakieś czekanie osądzenia i ognia skwapliwość, jeść zamierzającego przeciwnych.


text:
jak wielce, uważacie, gorszego zostanie uznany za godnego karania* (ten) Syna Boga (który podeptał), i krew przymierza (za) pospolitą (który uznał), przez którą został uświęcony, i Ducha laski (który znieważył)? [* "jak wielce (...) karania" - składniej: "jak wielce gorszego karania, uważacie, zostanie uznany za godnego".]


text:
Znamy bowiem (Tego), (który powiedział): Mnie ukaranie*, ja oddam w zamian; i znowu: Osądzi Pan lud Jego**. [* Sens: do mnie należy ukaranie.] [** Sens: swój.]


text:
Przypominajcie sobie zaś (te) wcześniej dni, w których oświetleni* wielką atletyczną walkę wznieśliście cierpień, [* Lepiej byłoby: "oświeceni".]


text:
z jednej strony (dla) obelg i utrapień stając się widowiskiem, z drugiej strony zaś wspólnikami (tych) tak obracających się* stawszy się; [* Metafora życia etycznego.]


text:
i bowiem (z) uwięzionymi* współodczuliście, i grabież dobytku waszego z radością przyjęliście, wiedząc, (że) mieć wy sami** lepszy majątek i trwający. [* Inne lekcje: "z więzami": "z więzami mymi": "więzy me"; "z więzami ich".] [** "mieć wy sami" - składniej: "że wy sami macie". Inne lekcje zamiast "wy sami": "dla was samych"; "w was samych"; bez "wy sami".]


text:
wytrwałości bowiem macie potrzebę, aby wolę Boga uczyniwszy. dostalibyście obietnicę*. [* Sens: przedmiot obietnicy.]


text:
zaś sprawiedliwy mój z wiary* żyć będzie, i jeśli cofnie się, nie znajdzie upodobania dusza ma w nim. [* Inne lekcje zamiast "sprawiedliwy mój z wiary": "sprawiedliwy z wiary we mnie": "sprawiedliwy z wiary".]


text:
My zaś nie jesteśmy wycofania się* ku zgubie, ale wiary** ku pozyskaniu duszy. [* "nie jesteśmy wycofania się" - sens: nie należymy do tych, którzy się wycofują: "wycofania się" występuje tu w antytezie do "wiary".] [** Sens: należymy do wiary.]


text:
Jest zaś wiara (co do) obiecywanych przez nadzieję ufnością, (na) sprawy* argumentem nie widziane**. [* Sens: rzeczy, przedmioty.] [** "na sprawy argumentem nie widziane" - składniej: (wiara jest) argumentem na sprawy nie widziane.]


text:
Przez tę* bowiem otrzymali świadectwo** starsi***. [* "Przez tę" - sens: ze względu na wiarę.] [** Najdosłowniej: "zostali poświadczeni".] [*** Sens: przodkowie.]


text:
(Dzięki) wierze zauważamy, (że) wydoskonalone być wieki* słowem Boga. ku (temu) (że) nie z ukazywanych widziane stać się**. [* "wydoskonalone być wieki" - składniej: "że wydoskonalone są wieki", "wydoskonalone być" - sens: stworzone w pełni, stworzone do końca.] [** "ku temu (...) stać się" - wyrażenie to oznacza rezultat czynności wydoskonalenia wieków przez Boga: stały się z niedostrzeganych dostrzeganymi.]


text:
(Dzięki) wierze większą ofiarę Abel obok Kaina przyniósł Bogu*, przez którą otrzymał świadectwo, (że) być sprawiedliwy**, (bo) świadczył nad darami jego Bóg***, i przez nią, umarłszy, jeszcze mówi. [* Jeden z papirusowych rękopisów nie ma wyrazu "Bogu".] [** "że być sprawiedliwy" - składniej: ,,że jest sprawiedliwy".] [*** Inne lekcje zamiast "jego Bóg": "jego Bogu"; "jemu Bóg"; "Bogu".]


