# verses

text:
Tan ra Cainán, sehe ra Enós cuvi̱ tsi ra. Tan ra Enós, sehe ra Set cuvi̱ tsi ra. Tan ra Set, sehe ra Adán cuvi̱ tsi ra. Tan ra Adán, sehe Nyoo cuvi̱ tsi ra.<pb/>


text:
Tan ñihi nyaá Tatyi Ii Nyoo tsihin ra Jesús tsa yaha̱ tsicoondutya̱ ra, quita̱ ra yutya Jordán tan cuanuhu̱ ra. Tan quihi̱n Tatyi Ii Nyoo tsi ra, tan tsaha̱n ra iin nu cuví nu tsɨquɨ 


text:
nu tsinyii̱ ra uvi xico nduvi. Tan ña tsatsi̱ maa ra tandɨhɨ quɨvɨ ican. Yaha̱ can tan quitsi̱ tsa tsisocó ra. Tan nducú cuhva nu ña vaha tsi ra. 


text:
Tan catyí nu tsihin ra: ―Tatun juvin Sehe Nyoo cuví tsi un, ca̱han tsihin yuu ihya, na nanduvi tsi paan catsi un. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tuhun Nyoo tsa nyaá nu tutu, catyí tsi tyin ña maa ñi tsihin tsa catsi nyɨvɨ coonyito ñi, tyin coonyito ñi tsihin tandɨhɨ tuhun caahán Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin nu ña vaha. 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n nu ña vaha tsi ra Jesús, cuahán ra iin jiñi yucu sucun. Tan iin yaha ñi janaha̱ nu tandɨhɨ tsa cuca nu ndacá ñaha nu ñuu ñayɨvɨ ihya tsi ra Jesús. 


text:
Tan catyí nu tsihin ra: ―Cuhva yu tandɨhɨ tsa nyehé un tun cuñí un tyin maa Nyoo tsaha̱ tsa cundaca ñaha yu tandɨhɨ can, tan ndáa ra cuñí yu cuhva yu can, cuvi tsii ra. 


text:
Tatun yooho tan cuɨñɨ tsɨtɨ un nuu yu ihya tan jacahnu un tsi yu, tandɨhɨ can cua cuhva yu tsi un ―catyí nu ña vaha tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―Ja̱tsiyo nyaha tsi un nuu yu, cuihna. Tyin nu tutu Nyoo catyí: “Ja̱cahnu tsi intuhun ñi maa Jutu Nyoo. Tan tyiñu intuhun ñi maa ra taahán tsi javaha un.” 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n nu ña vaha tsi ra Jesús inga tsaha. Tan cuahán nu tsihin ra nda ñuu Jerusalén. Tan jandaa̱ nu tsi ra iin nu sucun xaan nda jiñi vehe ñuhu cahnu. Tan catyí nu tsihin ra: ―Tatun Sehe Nyoo cuví tsi un, nda̱va nu nyaá un ihya nda cuanda nu ñuhu. 


text:
Tyin catyí tsi nu tutu Nyoo tyin:<pb/>Nyoo cua tava tyiñu ra tsi ángel ra tan jaha cuenda ra naha tsi un.<pb/> 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tan juvin ñi catyí tuhun Nyoo: “Ña ndu̱cu cuhva xaan un tsi Nyoo un” ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tsa ndɨhɨ̱ nducu cuhva nu ña vaha tsi ra Jesús, tacan tan nacoo̱ nuu nu tsi ra. Nu quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ 


text:
<pb/>Tan tsa yaha̱ tsa nducu̱ cuhva nu ña vaha tsi ra Jesús tan cuanuhu̱ ra nda Galilea tsihin tsa tsitú tunyee iñi Tatyi Ii Nyoo tsi ra. Tan tsitó nyɨvɨ tuhun ra nɨɨ cahnu Galilea can. 


text:
Tan jacuaha̱ ra tsi nyɨvɨ nu cuví vehe ñuhu tandɨhɨ ñi ñuu. Tan tandɨhɨ ñi jacahnu̱ ñi tsi ra. Tsa tsaa̱ nyico ra Jesús ñuu Nazaret nu tsahnu̱ ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ nyico ra Jesús ñuu Nazaret nu tsahnu̱ ra. Tan iin quɨvɨ quitatú nyɨvɨ, quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe ñuhu, tumaa tsa tuhvá maa ra tsicá. Tan nduvita̱ ra cua cahvi ra tuhun Nyoo. 


text:
Tan tsaha̱ ra naha iin libru tsa tyaa̱ ra Isaías ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. Tan cuhva tsa nuña̱ ra, nañihi̱ ra iin nu catyí tsi:<pb/> 


text:
Iyó Tatyi Ii Nyoo tsihin yu, tyin maa Nyoo tava̱ tyiñu tsi yu<br/>cahan yu tuhun ra tsihin nyɨvɨ ndaahvi.<pb/>Tan janduvaha yu tsi nyɨvɨ tsa uhvi añima.<pb/>Tan maa ra tava̱ tyiñu tsi yu tyin jacoto yu tsi nyɨvɨ yɨhɨ́ ndaha nu ña vaha, tyin tsa cua quita nuña ñi tan maa ra cua jacacu tsi ñi.<pb/>Tan cua jananyehe yu tsi nyɨvɨ cuaa.<pb/>Tan cua nacoo nuña yu tsi nyɨvɨ tsa iyó tundoho.<pb/> 


text:
<pb/>Tacan tan ndɨhɨ̱ cahvi̱ ra tan nacasɨ̱ ra nuu libru can. Tan nacuhva̱ ra tsi iin ra tsa jatyinyeé tsihin tyiñu vehe ñuhu can. Tan tsinyaa̱ ra Jesús. Tacan tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nyecú ican, ndoo̱ ñi tsa nyehé ñi tsi ra. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin ñi: ―Vityin quɨvɨ ihya tsa cundaa̱ cuhva catyí tuhun Nyoo tsa cahvi̱ yu tsiñi̱ ndo ―catyí ra Jesús tsihin ñi. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nyecú can, vaha xaan caha̱n ñi tuhun ra. Tan iyo xaan cuñí ñi tsihin tandɨhɨ tsa vaha tsa caha̱n ra. Tacan tan quitsaha̱ tsicá tuhun tahan ñi: ―¿A ñavin ra ihya cuví sehe ra José? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús: ―Tsa nditsa tyin tyehen tsicá iñi ndo nyehé ndo tsi yu: “Yooho ra janduvahá tsi nyɨvɨ, ja̱nduvaha jihna tsi maa un.” Tan cuñí tucu ndo catyí ndo: “Tandɨhɨ tsa javaha̱ un ñuu Capernaum tsitó ndi, ja̱vaha ndɨhɨ tucu can ñuu maa un ihya.” 


text:
<pb/>Tan caha̱n ra Jesús inga tsaha, tan catyí ra: ―Tsa nditsa tyin ndi intuhun ra cuví ndusu yuhu Nyoo, tan ña tsinú iñi nyɨvɨ ñuu ra naha tsi ra naha. 


text:
Tan tsa nditsa tyin cuaha xaan ñi ndaahvi tsa tsihi̱ yɨɨ tsicoo̱ Israel ihya quɨvɨ tsa tava̱ Nyoo tyiñu tsi ra Elías, ra cuvi̱ ndusu yuhu ra, tan ra ican cuvi̱ iin ra Israel ihya tsica̱ ra caha̱n ra tuhun Nyoo. Tan quɨvɨ can ña cuu̱n maa savi uñi cuiya sasava. Tan tsicoo̱ tama cahnu xaan. 


text:
Tan ñavin tsa cuenda ndi intuhun maa ñi Israel ihya tava̱ Nyoo tyiñu tsi ra Elías cuahán ra. Maa tyin tsaha̱n ra jatyinyee̱ ra tsi iin ñaha ndaahvi tsihi̱ yɨɨ tsa tsicoo̱ ñuu Sarepta tsa canyií Sidón. 


text:
<pb/>’Tacan tucu quɨvɨ tsica̱ inga ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo cuenda nyɨvɨ Israel, ra Eliseo. Cuaha xaan ra cuuhví tsihin cuehe tyaahyú tsicoo̱ Israel ihya, tan ndi intuhun ra naha tan ña nduvaha̱ ra naha. Nduvaha̱ intuhun ñi ra Naamán ra quee̱ ñuu Siria ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ tsiñi̱ ñi tandɨhɨ tuhun can, tandɨhɨ nyɨvɨ tsa yucú tsitsi vehe ñuhu can xaan xaan cuñí ñi cuvi̱. 


text:
Tan nduvita̱ ñi. Tan tava̱ ñi tsi ra Jesús nda jiñi yucu sucun nda yuhu ñuu, tsa cuñi̱ ñi janacava ñi tsi ra ican. 


text:
<pb/>Tan cuahán ra Jesús ñuu Capernaum tsa canyií Galilea. Tan jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu tandɨhɨ sauru, quɨvɨ tuhvá nyɨvɨ quitatú. 


text:
Tan iyo xaan cuñí ñi tsihin tsa caha̱n ra. Tyin ñihi xaan caha̱n ra tumaa tuhvá ra cumí tyiñu caahán. 


text:
Tan iin quɨvɨ nyií ra Jesús vehe ñuhu tan iin ra yɨhɨ́ tatyi ña vaha catyí ra caná tsaa ra jaha̱ tatyi ña vaha can: 


text:
<pb/>―Yooho Jesús, ra ñuu Nazaret, ja̱ña tsi ndi. ¿Náa nducú un tyihí un tsi un tsihin ndi? ¿A vatsí un vatsí janaa un tsi ndi? Yuhu nacotó vaha yu tsi un. Yooho cuví Sehe Ii Nyoo. 


text:
<pb/>Tacan tan nduxaa̱n ra Jesús tsi tatyi ña vaha tsa yɨhɨ́ tsi ra can tan catyí ra: ―Ta̱xin ñi coo yooho. Qu̱ita tsi ra ihya ―catyí ra Jesús tsihin nu. Tacan tan nyehé ñi nyɨvɨ nduva̱ ra can nu ñuhu jaha̱ tatyi ña vaha can, tan nduve ca náa javaha̱ nu tsi ra can. Tan quita̱ nu cuahán nu. 


text:
Tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nyehe̱ can, iyo xaan cuñí ñi tan yuuhví ñi cuvi̱. Tan quitsaha̱ tsicá tuhun tahan ñi: ―¿Náa tuhun cuví tsa caahán ra ihya? Tyin nda cuanda tsihin tatyi ña vaha tan ñihi caahán ra, tan quitá tatyi ña vaha ican ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan tandɨhɨ ñi ityi quita̱ natuhu̱n nyɨvɨ tuhun ra Jesús. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi ña tyiso ra Simón Pedro 


text:
<pb/>Tacan tan quita̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu can. Tan cuahán ra vehe ra Simón. Tan nu tsaa̱ ra can, canyií ña tyiso ra Simón cuuhví ña tan ñihi xaan yɨhɨ́ cahñi tsi ña. Tacan tan caahán ndaahvi ñi tsihin ra na janduvaha ra tsi ña. 


text:
Tacan tan natuhva̱ ra nu canyií ña tan nacañi̱ nuu ra jiñi ra tan caha̱n ra tsihin cahñi can na quita tsi. Tacan tan quita̱ cahñi can iin yaha ñi, tan nduvita̱ ña can, quitsaha̱ nanducú ña tsa catsi ra Jesús. Nu cuaha xaan nyɨvɨ cuuhví janduvaha̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Tan tsa tyiso̱ ñicanyii, tandɨhɨ nyɨvɨ tsa iyó ñi cuuhví vehe ñi tsihin sɨɨn sɨɨn nuu cuehe, quitsi̱ ndaca ñi tsi ñi can tsi ra Jesús. Tan tyiso̱ ndaha ra jiñi intuhun intuhun ñi cuuhví can tan janduvaha̱ ra tsi ñi. 


text:
Tan cuaha xaan nyɨvɨ quita̱ tatyi ña vaha tan cana̱ tsaa nahnu, tan catyí nahnu: ―Yooho cuví Sehe Nyoo. Maa tyin ra Jesús nduxaa̱n ra tsi nahnu tan ña tsaha̱ ra tsa cahan nahnu, tyin tsitó nahnu tyin juvin ra cuví Cristo. Nu tsica̱ ra Jesús caha̱n ra tuhun Nyoo tandɨhɨ ñuu cayucú Galilea 


text:
<pb/>Tsa tuvi inga quɨvɨ, tan quee̱ ra Jesús ñuu can. Tan cuahán ra iin nu taxin caá. Tan nyɨvɨ nanducú ñi tsi ra. Tan tsaa̱ ñi nda nu nyií ra ican. Tan cuñí ñi tsa ña cuhun ca ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ñi: ―Ndi cuñí ca tsi jacoto yu tsi nyɨvɨ tandɨhɨ ca ñuu nácaa tan quɨhvɨ Nyoo añima ñi tan cundaca ñaha ra tsi ñi. Tyin yacan cuenda vatsí yu nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. 


text:
<pb/>Tan tacan ñi tsicá ra Jesús caahán ra tuhun Nyoo vehe ñuhu tandɨhɨ ñi ñuu tsa cayucú Galilea.<pb/>


text:
Iin quɨvɨ nyaá ra Jesús yuhu miñi nu cuví Genesaret. Tan tsaa̱ cuaha xaan nyɨvɨ, tyin cuñí ñi tyaa soho ñi tuhun Nyoo. Tan tɨhɨn xaan nyií ra Jesús tyañu ñi. 


text:
Tan nyehe̱ ra uvi taahan yutun ndoo yatyin ñi yuhu miñi ican. Yoñi yucú tsitsi yutun ndoo can tyin tsa quita̱ ra tɨɨ́n tyaca. Tan nacatyá ra naha traya. 


text:
Tacan tan quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi iin yutun ndoo tsa cuví tsii ra Simón. Tan catyí ra Jesús tsihin ra Simón tyin na jacuhun ra can nda mahñu miñi. Tacan tan tsinyaa̱ ra Jesús tsitsi yutun ndoo can. Tan quitsaha̱ caahán ra tsihin nyɨvɨ. 


text:
Cuhva tsa ndɨhɨ̱ caha̱n ra tsihin ñi, tan catyí ra tsihin ra Simón: ―Ja̱cuhun yutun ndoo nda nu cunu ca. Tan ja̱cuhun traya tyin tacan tan tɨɨn ndo tyaca. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Simón tan catyí ra: ―Maestro, tsa jaha̱ tyiñu xaan ndi ñiñu maa tan ndi intuhun maa tyaca ña ñihi̱ ndi. Maa tyin tatun maa un catyí, cua jacuhun nyico ndi traya. 


text:
<pb/>Cuhva tsa jacuhu̱n nyico ra naha traya ra, tan cuaha xaan tyaca ñihi̱ ra naha. Ndɨhɨ maa traya can quitsaha̱ tyaahnyá tsihin tsa vee tyaca can. 


text:
Tacan tan jandaha̱ ra naha tsi ra tsa yucú inga yutun ndoo tyin quitsi ra naha cutahan ra naha tsihin ra naha. Tacan tan tsaa̱ ra can naha ra. Tan jacutu̱ ra naha nduvi taahan yutun ndoo can tsihin tyaca. Tan cuñi̱ nyee yutun ndoo ra naha tsihin tsa tsitú tyaca. 


text:
Tsa nyehe̱ ra Simón Pedro tsa cuvi̱ tacan, tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: ―Ja̱tsiyo tsi un nuu yu, Jutu Mañi yu, tyin yuhu ra iyó cuatyi cuví yu ―catyí ra Simón. 


text:
<pb/>Tyin ra Simón tsihin tandɨhɨ ra yucú tsihin ra, nayuhvi̱ xaan ra naha tsa cuenda tsa cuaha xaan tyaca ñihi̱ ra naha. 


text:
Tacan tucu ra cutahán tsihin ra Simón: ra Jacobo tan ra Juan, sehe ra Zebedeo, nayuhvi̱ xaan ra naha. Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra Simón: ―Ña na̱yuhvi un, tyin vityin tan nda nu cuahán ca tsi ityi nuu, tumaa tsa tɨɨ̱n ndo tyaca ihya, tacan cua ñihi un nyɨvɨ cua cuvi nyɨvɨ Nyoo, tan cua tava un tsi ñi nu caquiñi, na quɨhvɨ ñi cuenda Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra Simón. 


text:
<pb/>Tacan tan tava̱ ra naha yutun ndoo can nda nu ñuhu ityi. Tan nacoo̱ ra naha tandɨhɨ tsa iyó tsi ra naha. Tan cuahán ra naha tsihin ra Jesús. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra ndohó cuehe tyaahyú 


text:
<pb/>Iin quɨvɨ nyií ra Jesús iin ñuu nu iyó iin ra ndohó cuehe tyaahyú. Tan tsa nyehe̱ ra tsi ra Jesús, tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra. Tan nacañi̱ nuu ra jiñi ra nda nu ñuhu. Tan caahán ndaahvi ra tsihin ra Jesús, tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, tun yooho tan cuñí un, cuví janduvaha un tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tyiso̱ ndaha ra Jesús jiñi ra cuuhví can, tan catyí ra: ―Cuñí yu janduvaha yu tsi un. Cua nduvaha un vityin ―catyí ra Jesús tsihin ra cuuhví can. Tan iin yaha ñi nduvaha̱ ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Coto catyi tuhun un tsihin nyɨvɨ. Intuhun ñi tsa cua cahan yu tsihin un, cu̱aahan nu nyaá ra cuví jutu. Tan ja̱naha tsi un tsi ra. Tan cu̱hva tsa taahán tsi jamañi un tumaa tsa caahán ley tsa tyaa̱ ra Moisés, tan cua cuvi tsi iin tsandaa tsi ra jutu can tan tsi nyɨvɨ tyin tsa nduvaha̱ un ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
<pb/>Vasu ndi maa tsa ña cuñí ra Jesús tsa coto nyɨvɨ, ñihi ca quitá tuhun ra. Tan cuaha xaan nyɨvɨ ndu iín tyin cuñí ñi tyaa soho ñi tsa caahán ra tan janduvaha ra tsi ñi. 


text:
Maa tyin ra Jesús, jatsiyó, jatsiyó ñi ra tsi ra nu iyó nyɨvɨ. Tan cuahán ra nu taxin caá, cua ndacan tahvi ra tsi Nyoo Jutu ra. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra xii 


text:
<pb/>Iin quɨvɨ jacuahá ra Jesús tsi nyɨvɨ. Tan yucú juhva ra fariseo, ra tyaá yahvi xaan ley Nyoo tsa tyaa̱ ra Moisés tsanaha. Tan yucú tucu juhva ra maestro cuenda ley vehe ñuhu ican. Quita̱ ra naha ñuu Jerusalén, tan inga ñuu nyihi tanɨɨ cahnu Galilea tan Judea. Tan iyó xaan tunyee iñi Nyoo tsi ra Jesús tsa janduvaha ra tsi nyɨvɨ cuuhví. 


text:
Tacan tan tsaa̱ ra naha tan nyisó ra naha iin ra cuuhví tsihin cuehe xii nu tsito. Tan cuñí ra naha quɨhvɨ ra naha tsitsi vehe tan caquin ra naha tsi ra cuuhví can nu nyií ra Jesús. 


text:
Maa tyin ña ñihi̱ ra naha nu quɨhvɨ ra naha tyin tuvi xaan nyɨvɨ. Tacan tan ndaa̱ ra naha ityi jiñi vehe. Tan jatsiyo̱ ra naha tyiyo. Tacan tan januu̱ ra naha tsi ra cuuhví can nuu nyií ra Jesús tyañu nu tuvi nyɨvɨ can. 


text:
Tan nyehe̱ ra Jesús tyin tsinú xaan iñi ra naha tsi ra. Tan catyí ra tsihin ra cuuhví can: ―Tsa tsicoo̱ tucahnu iñi tsi un, tsa cuenda cuatyi un ―catyí ra Jesús tsihin ra can. 


text:
<pb/>Tacan tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu tsihin ra cuví fariseo, quitsaha̱ tsicá iñi ra naha: “¿Yóo ra cuví ra ihya? Tsicoo̱ cuatyi ra nuu Nyoo tsa cuenda tsa caahán ra. Tyin catyí ra tyin tsa tsicoo̱ tucahnu iñi tsi ra can, tan intuhun ñi maa Nyoo cuví jaha tucahnu iñi tsi yo”, cuñí ra naha tsicá iñi ra naha. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús tsitó ra tsa tsicá iñi ra naha. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda tsicá iñi ndo tacan? 


text:
¿Náa tsa yɨɨ ca catyí yo? ¿A yɨɨ catyi yo: “Cuatyi un tsa yaha̱ ndatsi”, a yɨɨ ca catyi yo tsihin iin nyɨvɨ xii: “Ndu̱vita tan ca̱ca un”? 


text:
Maa tyin vityin cua janaha yu tsi ndo tyin yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria iyó ndatu tsi yu tsa jahá yu tucahnu iñi tsi ndo ―catyí ra Jesús. Tsa yaha̱ caha̱n ra tacan, tan catyí ra tsihin ra cuuhví can: ―Ndu̱vita. Na̱quihin tsito un tan cu̱anuhu yuvehe un. 


text:
<pb/>Tan nduvita̱ ra can, tan naquihi̱n ra tsito ra. Tan cuanuhu̱ ra yuvehe ra, juvin ñi jacahnú ra tsi Nyoo. 


text:
Tandɨhɨ nyɨvɨ iyo xaan cuñí ñi. Tan yuuhví xaan ñi. Tan jacahnú ñi tsi Nyoo, tan catyí ñi: ―Vityin nditsa nyehé yo tsa iyo xaan ―catyí ñi. Nu cana̱ ra Jesús tsi ra Leví 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan quita̱ ra Jesús vehe can. Tan nanyehe̱ ra tsi iin ra tsa tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha iyó nda ñuu Roma. Tan nañí ra Leví. Tan nyaá ra nu tyahví nyɨvɨ. Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Co̱hon tsihin yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nduvita̱ ra Leví. Tan nacoo̱ ra tandɨhɨ tsa iyó tsi ra. Tan cuahán ra tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan javaha̱ ra Leví iin vico cahnu vehe ra cuenda ra Jesús. Tan cuaha xaan ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nyecú ra naha nu mesa. Tan nyecú tucu inga nyɨvɨ. 


text:
Tan ra fariseo naha ra tsihin ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, quitsaha̱ caahán nyaa ra naha tsi ra tsicá tsihin ra Jesús: ―¿Nacuvi tsatsí ndo tan tsihí ndo tsihin ra tavá xuhun naha ra tan tsihin ra iyó cuatyi naha ra? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús nacaha̱n ra, tan catyí ra: ―Ña tsiñí ñuhu doctor tsi ra tsa vaha maa. Ra cuuhví, cuví ra tsiñí ñuhu doctor. 


text:
Yuhu ña vatsí yu jatyinyee yu tsi nyɨvɨ tsa tsicá iñi tyin vaha ñi, vatsí yu jatyinyee yu tsi nyɨvɨ tsitó tyin iyó cuatyi ñi, tan cuví nasama ñi cuhva iyó ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu janaha̱ ra Jesús tyin tatun tsa cuahán ra cua coo nyitya nyɨvɨ nyicún tsi ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra Jesús, tan catyí ra naha: ―Ra tsicá tsihin ra Juan tsicoó nyitya ra naha, tan ña tsatsí ra naha tan nanducú ra naha tsi Nyoo, tan tacan tucu ra cuví fariseo naha ra. Maa tyin ra tsicá tsihin yooho, ndɨhɨ quɨvɨ tsatsí ra naha tan tsihí ra naha. ¿Nacuvi? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―¿A cuví coonyitya nyɨvɨ yucú vico tindaha jaha ndo tatun nyií ra tsa cua tindaha tsihin ñi? Ña cuvi. [Tyin sɨɨ cuñí ñi, tan cuñí ñi catsi ñi.] 


text:
Maa tyin cua quita quɨvɨ tsa cua jatsiyo ra tindaha ican tsi ra nu yucú ñi. Tacan tan cua coonyitya ñi. Nu jacuahá ra Jesús tyin ña nacatsí tahan tuhun tsahnu tsa iyó nyɨvɨ tsihin tuhun tsaa tsa jacuahá ra 


text:
<pb/>Tacan tan caha̱n tucu ra Jesús iin cuhva tsihin nyɨvɨ, tan catyí ra: ―Yoñi tsaahnyá iin jahma tsaa, tan naquicú ñi tsihin jahma tuuhu. Tyin tatun javaha ñi tacan, nandɨyɨ jahma tsaa can. Tan ña ndoo vaha tsi tsihin jahma tuuhu can. 


text:
<pb/>Tan tacan tucu, ña cuví tyihi nyɨvɨ vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaahnu. Tyin cua tyahnya ñɨɨ can tsihin vinu tsaa can. Tan cua tɨvɨ vinu can tan tɨvɨ ndɨhɨ tucu ñɨɨ tsaahnu can. 


text:
Yacan cuenda taahán tsi tyihi yo vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaa. Tyin tacan tan nduvi taahan tsi tan cua jaha cuenda tahan tsi itsi. 


text:
Tan yoñi tsihí vinu tsahnu, tan cuñí ñi coho ñi vinu tsaa. Tyin catyí ñi, vaha ca vinu tsahnu. [Vinu tsahnu can cuñí tsi catyí tyin cuví tsi cuhva iyó maa ñi.]<pb/>


text:
Iin quɨvɨ quitatú nyɨvɨ, yaha̱ ra Jesús mahñu tsa tatsi̱ nyɨvɨ. Tan ra tsicá tsihin ra tuhún ra naha yoco trigu. Tan joco̱n ra naha can tsihin ndaha ra naha. Tan tsatsi̱ ra naha tsɨtɨ can. 


text:
Tacan tan catyí ra fariseo naha ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda javahá ndo iin tyiñu tsa ña taahán tsi javaha yo quɨvɨ quitatú yo? 


text:
Tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―¿A ñaha ca cahvi ndo nu tsahá cuenda tsi tsa javaha̱ ra David tan ra cutahán tsihin ra quɨvɨ tsa tsisoco̱ ra naha? 


text:
Quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe Nyoo. Tan quihi̱n ra paan tsa tyiso̱ nyɨvɨ nuu altar Nyoo. Tan tsatsi̱ ra. Tan tsaha̱ ndɨhɨ ra tsi ra tsa cutahán tsihin ra. Tan maa ñi maa ra cuví jutu naha ra taahán tsi catsi paan can ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria iyó ndatu tsi ra tsa cahan ra tsihin intuhun intuhun ndo náa taahán tsi javaha ndo quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra na ityi̱ ndaha 


text:
<pb/>Inga quɨvɨ quitatú nyɨvɨ quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu. Tan quitsaha̱ jacuahá ra tsi nyɨvɨ. Tan nyehe̱ ra tsi iin ra tsa na ityi̱ ndaha cuaha. 


text:
Tan ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra tsihin ra cuví fariseo naha ra, nducú cuhva ra naha tsi ra Jesús, tatun janduvaha ra tsi ra cuuhví ican quɨvɨ quitatú nyɨvɨ, tyin tacan tan cuvi tyaa ra naha cuatyi tsi ra Jesús. 


text:
Maa tyin ra Jesús tsitó ra tsa tsicá iñi ra naha. Tan catyí ra tsihin ra na ityi̱ ndaha can: ―Ndu̱vita. Cu̱nyaa nyityi mahñu ra naha ihya. Tacan tan ra na ityi̱ ndaha can nduvita̱ ra. Tan tsinyaa̱ nyityi ra mahñu ra naha. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra nyecú ican naha ra: ―Cua nducu tuhun yu iin cuhva tsi ndo. ¿Náa taahán tsi javaha yo quɨvɨ quitatú yo? ¿A taahán tsi javaha yo tsa vaha, a tsa ña vaha? ¿A taahán tsi jacacu yo tsi nyɨvɨ, o cahñi ndɨhɨ yo tsi ñi? 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús nyehé ra intuhun intuhun ra naha. Yaha̱ can tan catyí ra tsihin ra tsa na ityi̱ ndaha can: ―Ca̱ñihi ndaha un. Tacan tan ra na ityi̱ ndaha ican cañihi̱ ra ndaha ra. Tan nduvaha̱ ndaha ra. 


text:
Maa tyin ra yucú ican naha ra, cuxaa̱n ra naha. Tan quitsaha̱ tsicá tuhun tahan ra naha tsi ra naha: ―¿Nacaa javaha yo tan cuvi casɨ yo nu caahán ra Jesús ihya? ―catyí ra naha. Nu nacatsi̱ ra Jesús tsa utsi uvi taahan ra cua caca tyiñu ra 


text:
Tan tsa tuvi, cana̱ ra tsi tandɨhɨ ra nyicún tsi ra. Tan nacatsi̱ ra utsi uvi taahan ra naha. Tan jacunañi̱ ra tsi ra naha apóstol, tan cuñí tsi catyi tsi “ra tsa tava̱ tyiñu Nyoo”. 


text:
Tan ihya nyaá sɨvɨ tandɨhɨ tsa utsi uvi ra naha: ra Simón, ra tsa jacunañi̱ ra Cristo “Pedro”; tan yañi ra, ra Andrés; tan ra Jacobo; ra Juan; ra Felipe; ra Bartolomé; 


text:
ra Mateo; ra Tomás; ra Jacobo, sehe ra Alfeo; tan ra Simón ra nyanaá cuví ra cuenda partido tsa cuñí cuhun cuatyi sɨquɨ ñuu Roma tsa ndacá ñaha tsi ñi; 


text:
tan ra Judas, yañi ra Jacobo; tan ra Judas Iscariote, ra tsa xico̱ tsi ra Jesús. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ cuaha 


text:
<pb/>Tacan tan nuu̱ ra Jesús yucu ican tsihin tsa utsi uvi ra naha. Tan ndu ii̱n nyɨvɨ tsa nyicún tsi ra tsaha yucu can. Tan tsaa̱ cuaha tucu nyɨvɨ quee̱ ñuu Jerusalén tsihin tandɨhɨ ca ñuu cayucú Judea, tsihin tucu nyɨvɨ quee̱ ityi yuhu ndutya ñuhu tsa cayucú yatyin ñi ñuu Tiro tsihin ñuu Sidón. Tan tsaa̱ ñi tyin tyaa soho ñi tuhun caahán ra Jesús. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ cuuhví cuñí ñi tsa janduvaha ra tsi ñi. 


text:
Tan tandɨhɨ ñi cuñí ñi tɨɨn ñi tsi ra, tyin janduvaha ra tsi ñi tsihin tunyee iñi tsa iyó tsi ra. Tsehe caha̱n ra Jesús tsihin nyɨvɨ tsa naquihi̱n ndaahvi ra 


text:
<pb/>Tacan tan nanyehe̱ ra Jesús tsi ra tsicá tsihin ra. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tandɨhɨ nyooho tsa ndaahvi, sɨɨ xaan cua cuñi ndo, tyin taahán tsi cundaca ñaha Nyoo tsi ndo. 


text:
<pb/>’Tandɨhɨ nyooho tsa tsisocó vityin, sɨɨ xaan cua cuñi ndo. Tyin coo quɨvɨ ña cua cusoco ca maa ndo. Tan tandɨhɨ nyooho tsa tsacú tsa cuiihya cuñí ndo, sɨɨ xaan cua cuñi ndo tyin ña cua coo ca ndo tucuiihya iñi. Tan cua vacu naaha xaan ndo tsihin tsa sɨɨ cuñi ndo. 


text:
<pb/>’Cu̱sɨɨ iñi ndo, quɨvɨ ndasɨ cuñi nyɨvɨ nyehe ñi tsi ndo, quɨvɨ tava ñi tsi ndo nu iyó ñi, quɨvɨ nduxaan ñi tsi ndo, quɨvɨ catyi ñi tyin nyɨvɨ ña vaha cuví ndo tyin tsinú iñi ndo tsi maa yu tsa cuví yu Rayɨɨ quee̱ nda gloria. 


text:
Sɨɨ cu̱ñi ndo quɨvɨ can tyin tacan tucu javaha̱ nyɨvɨ ñi taha̱n tsanaha. Cuxaa̱n ñi tsi ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. Nda̱va ndo tsihin tsa sɨɨ cuñí ndo. Tyin cahnu xaan ndatu cua ñihi ndo nda gloria. Tsehe caha̱n ra Jesús tsihin nyɨvɨ ña tsinú iñi tsi ra 


text:
<pb/>’Maa tyin ndahvi nyooho, ñi cuca. Tyin vityin sɨɨ xaan cuñí ndo tsihin tandɨhɨ tsa cuca ndo. Maa tyin cua coo quɨvɨ maa ñi maa tundoho cua nyehe ndo. Tyin nduve tsa cua ñihi ndo nu nyaá Nyoo. 


text:
<pb/>’Tan ndahvi nyooho tsa cuñí maa ndo tyin nduve tsa cumañi tsi ndo tsa vityin, tyin coo quɨvɨ cua cusoco ndo. Nyooho tsa sɨɨ cuñí vityin, ndahvi nyooho, tyin coo quɨvɨ cua coo ndo tucuiihya iñi. Tan cua vacu xaan ndo. 


text:
Tan ndahvi nyooho tsa vaha caahán nyɨvɨ tuhun ndo. Tyin tacan caa tucu nyɨvɨ tsicoo̱ tsanaha, vaha xaan caha̱n ñi tuhun ra tsa caha̱n tsa ña nditsa tsihin ñi. Cu̱ñi ndo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndo 


text:
<pb/>’Tandɨhɨ nyooho tsa tsiñí tsa caahán yu, catyí yu tsihin ndo tyin: Cu̱ñi ndo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndo. Ja̱vaha ndo tsa vaha tsihin nyɨvɨ tsa ndasɨ cuñí nyehe tsi ndo. 


text:
Ca̱han ndo tsa vaha tsihin nyɨvɨ tsa caahán ndavaha ñi tsi ndo. Tan nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo tsa cuenda nyɨvɨ caahán nyaa tsi ndo. 


text:
Tatun iin ra cañí iin tsiyo nuu ndo, cu̱hva ndɨhɨ ndo inga tsiyo, nacañi ndɨhɨ maa ra. Tatun iin ra quinyaá tsaqueta nditsí ndo, cu̱hva ndɨhɨ ndo camiseta ndo. 


text:
Cu̱hva ndo náa ndɨhɨ tsicán nyɨvɨ tsi ndo. Tatun quinyaá ñi náa tsa iyó tsi ndo, ña ndacan ca ndo can tsi ñi. 


text:
Tumaa cuñí ndo tsa javaha nyɨvɨ tsa vaha tsihin ndo, tacan ja̱vaha tucu maa ndo tsa vaha tsihin ñi. 


text:
<pb/>’Tatun cuñí ndo tsi maa ñi maa nyɨvɨ tsa cuñí tsi ndo, nduve tsa vaha javahá ndo. Tyin tacan icá tucu nyɨvɨ quiñi iyó. 


text:
Tan tatun tsihin nyɨvɨ tsa vaha icá tsihin ndo, tan icá ndo tsa vaha, tan ña icá ndo tsa vaha tsihin inga nyɨvɨ, nduve tsa vaha icá ndo cuví can, tyin nyɨvɨ caquiñi, tacan icá tucu ñi can. 


text:
Tatun javahá ndo tumañi iñi tsi iin nyɨvɨ, tan nyitá iñi ndo tyin cua javaha tucu ñi can tumañi iñi tsi ndo, nduve tsa vaha icá ndo. Tyin nyɨvɨ caquiñi, tacan icá ñi. Tatun náa tumañi iñi javahá ñi tsi nyɨvɨ vaha iñi tsi ñi, ndatú ñi tsa nacuhva tucu ñi can tumañi iñi tsi ñi. 


text:
Maa tyin nyooho, cu̱ñi ndo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndo. Tan ja̱vaha ndo tsa vaha tsihin ñi. Tan cu̱hva nuu ndo náa nducú ñi. Maa tyin ña cuatu ndo náa tumañi iñi cua nacuhva ñi tsi ndo. Tacan tan cahnu xaan tsa cua ñihi ndo nuu Nyoo tan cua cuvi ndo sehe maa Nyoo, ra nyaá gloria. Tyin Nyoo vaha iñi ra nda cuanda tsihin nyɨvɨ tsa ña nacuhvá tyahvi nyoo tsi ra, tan tsihin nyɨvɨ caquiñi. 


text:
Cu̱ uhvi iñi ndo tsi nyɨvɨ, tumaa uhvi cuñí Nyoo Jutu yo nyehé ra tsi yo. Ña cahan nyaa yo tsi inga nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Ña ca̱han nyaa ndo tsi nyɨvɨ, tacan tan Nyoo ña cua cahan nyaa ra tsi maa ndo. Ña catyi ndo tsa cuhun ñi anyaya, tacan tan ña cua jacuhun Nyoo tsi ndo anyaya. Ja̱ha ndo tucahnu iñi tsi nyɨvɨ. Tan Nyoo cua jaha ra tucahnu iñi tsi maa ndo. 


text:
Cu̱hva ndo tsa tsiñí ñuhu tsi nyɨvɨ. Tacan tan cua cuhva tucu maa Nyoo tsa tsiñí ñuhu tsi maa ndo. Cuaha cua cuhva ra tsi ndo. Tyin tumaa cuhva cua cuhva ndo tsi nyɨvɨ, tacan cuhva cua cuhva Nyoo tsi ndo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tsaha̱ ra Jesús cuhva ihya tsi ñi, tan catyí ra: ―Iin ra cuaa ña cuví janaha ra ityi tsi inga ra cuaa. Tyin nduvi taahan ra naha ña nyehé ra naha ityi cuahán ra naha. Tan cuví canacava ra naha tsitsi iin xahva. 


text:
Ndi intuhun ra cutuhvá ña cua cuvi coto ra tsa tsitó ra jacuahá tsi ra. Tyin ndi quitsaha̱ cahví ra. Cua coto ra nda ndɨhɨ cahvi ra. 


text:
<pb/>’¿Nacaa tyin nyehé un tsahan luhlu tsa nyií tinuu yañi un, tan ña jahá un cuenda yutun cahnu tsa nyií tinuu maa un? 


text:
Tatun tinuu maa un nyií iin yutun cahnu, ¿nácaa cua cuvi catyi un tsihin ra yañi un: “Na̱ha, na tava yu tsahan luhlu tsa nyií tinuu un.”? ¡Yooho tsa jahá tyin vaha xaan un! Ta̱va jihna yutun cahnu tsa nyií tinuu maa un. Tyin tacan tan cuvi nyehe vaha un tsahan luhlu tsa cua tava un tinuu yañi un. Tsihin tsa javahá nyɨvɨ tan nacoto yo tsi ñi tatun ñi vaha, a ñi ña vaha cuví ñi 


text:
Tandɨhɨ yutun nacotó yo tsi tun tsihin tsɨtɨ tun. Tyin tiñata, ña cua cuhva tun mangu. Tan ndi intuhun iñu nduuhva ña cua cuhva tun uvas [tsa cuví yucu vixi]. 


text:
Tan tacan tandɨhɨ nyɨvɨ vaha, vaha caahán ñi, tyin yɨhɨ́ tsa vaha añima ñi. Maa tyin nyɨvɨ ña vaha, maa ñi maa tsa ña vaha caahán ñi tyin yɨhɨ́ tsa caquiñi añima ñi. Tyin tsihin yuhu yo caahán yo tandɨhɨ tsa quitá tsitsi añima yo. Cua cacu nyɨvɨ tsa tyaá yahvi tuhun caahán ra Jesús, tan nyɨvɨ ña tyaá yahvi tsa caahán ra, ña cua cacu ñi 


text:
<pb/>’¿Nacuenda catyí ndo tsihin yu, “Jutu Mañi yu, Jutu Mañi yu”, tan ña javahá ndo tsa caahán yu? 


text:
Vityin cua catyi yu tsihin ndo yóo ndacú nyooho tsa vatsí ndo tsi maa yu, tan tyaá soho ndo tsa caahán yu, tan javahá ndo cuhva catyí yu. 


text:
Cuví ndo tumaa cuví iin ra tsitó janduvita vehe. Tyin jihna ca tahvi̱ cunu xaan ra tan taha̱n ra yuu. Tan tyaa̱ ra tyihyo tsaha vehe can tsata yuu can. Tan quɨvɨ nduñihi̱ cuún savi, ndutya can tsatya̱ xaan tsi tsaha vehe, maa tyin vehe can ña tanɨ̱ maa tsi tyin vaha xaan quita̱ tyihyo tsaha tsi. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ tsa tsiñí tsa caahán yu tan ña javahá ñi tsa caahán yu, cuví ñi tumaa iin ra javaha̱ vehe tan ña vaha javaha̱ ra itsi. Tyin nduve tyihyo tsaha tsi javaha̱ ra. Tan quɨvɨ tsaa̱ savi, tan cuñihi̱ cuún savi, tan yaha̱ ndutya cuaha tsaha vehe can. Tan vehe can, iin yaha ñi tanɨ̱ tsi ―tacan catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tan ñuu can iyó iin ra capitán. Tan iyó iin musu ra tsa cuñí xaan ra. Tan cuuhví ra can. Tan tsa cuñí cúu ra. 


text:
Tan tsa tsitó ra capitán can tuhun ra Jesús, tacan tan tava̱ tyiñu ra tsi juhva ra cuví ra tsahnu ñuu Israel naha ra na cahan ra naha tsihin ra Jesús, tyin na quitsi ra janduvaha ra tsi musu ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ ra tsahnu ican naha ra nu nyií ra Jesús. Tan quitsaha̱ caahán ndaahvi ra naha tsihin ra tan catyí ra naha: ―Iyó iin ra capitán cuenda ñuu Roma. Tan vaha xaan nyɨvɨ cuví ra tsihin yo tsa cuví yo nyɨvɨ Israel. Nda cuanda javaha̱ ña ra iin vehe ñuhu yo. Tan taahán tsi tyin jatyinyee un tsi ra. Tyin cuuhví xaan musu ra. Tan cuñí ra tyin janduvaha un tsi ra. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra Jesús tsihin ra naha. Maa tyin tsa ndi cumañi ca tsaa ra nda vehe ra capitán can, tan ra capitán can tava̱ tyiñu ra tsi ra vaha iñi tsi ra. Tacan tan tsaa̱ ra naha nu nyií ra Jesús. Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Taa, catyí ra capitán tyin ña jatyañu un tsi un tsa cuhun un nda yuvehe ra. Tyin ña cahnu cuví ra tan cuhun un vehe ra, catyí ra. 


text:
Yacan ña cana iñi ra quitsi ra nu nyií un. ¿A ña jaha un tumañi iñi tsi ra, tyin ihya cahan un iin tuhun, tan cua nduvaha musu ra, catyí ra? 


text:
Tyin maa ra, capitán cuví ra. Tan ndacá ñaha rey tsi ra. Tan maa ra ndacá ñaha ra tsi ra cuatyi cutahán tsihin ra. Tatun tavá tyiñu ra tsi iin ra cuatyi ican, na cuhun ra, cuahán ra. Tatun catyí ra tsihin inga ra, na quitsi ra, vatsí ra. Tatun jacuhún ra tsi inga ra, na jaha tyiñu ra, cua jaha tyiñu ra. Tan tacan tucu yooho, tatun catyí un na nduvaha musu ra, tacan tan cua nduvaha ra ―catyí ra vaha iñi tsi ra capitán can naha ra tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caha̱n ra can naha ra, tan iyo xaan cuñí ra. Tan nanyehe̱ ra tsi nyɨvɨ tsa nyecú tsihin ra, tan catyí ra: ―Nditsa nditsa tyin tsinú xaan iñi ra capitán can. Ñaha ca nañihi yu tsi ndi intuhun ra Israel tsa tsinú xaan iñi tumaa ra ican ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan cuanuhu̱ ra vaha iñi tsi ra capitán can naha ra. Tan tsa tsaa̱ ra naha nda yuvehe, tan nyehe̱ ra naha tyin tsa nduvaha̱ musu ra. Nu janandotó ra Jesús tsi sehe iin ñaha ndaahvi tsihi̱ yɨɨ 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ yacan tan cuahán ra Jesús iin ñuu tsa nañí Naín. Tan cuahán tucu ra tsicá tsihin ra. Tan cuahán ndɨhɨ tucu cuaha xaan nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan cuhva tsa cua tsaa ra yatyin ñuu ican, nyehe̱ ra tyin cuaha xaan nyɨvɨ quitá ñi ñuu ican. Tan nyisó ra naha iin ndɨyɨ, cua cutsi ra naha sehe iin ñaha ndaahvi tsa tsihi̱ yɨɨ. Tan intuhun ñi maa ra cuví sehe ña, tan tsihi̱ ra. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra Jesús tsi ña, tan cundaahvi̱ iñi ra nyehe̱ ra tsi ña. Tan catyí ra tsihin ña: ―Ña vacu un. 


text:
<pb/>Tsahan natuhva̱ ra tan tɨɨ̱n ra tsatun tsa nyií ndɨyɨ can. Tacan tan ra nyisó tsi ndɨyɨ can naha ra tsicuɨñɨ̱ ra naha. Tan catyí ra Jesús tsihin ndɨyɨ can: ―Ndu̱vita, yooho ra tyuvaa ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nduvita̱ ndɨyɨ can. Tan nacunyaa̱ ra. Tacan tan quitsaha̱ caahán ra. Tan ra Jesús nacuhva̱ cuenda ra tsi ra tsi sɨhɨ ra. 


text:
Tsa nyehe̱ ñi tsa tacan nandoto̱ ra jaha̱ ra Jesús tan yuuhví xaan ñi, tan quitsaha̱ jacahnú ñi tsi Nyoo. Tan catyí ñi: ―Cahnu xaan ra cuví ndusu yuhu Nyoo tsaa̱ nu yucú yo ihya. Tan catyí tucu ñi: ―Maa Nyoo cuví ra vatsí nu iyó yo, vatsí jatyinyee ra tsi yo ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ maa nyɨvɨ tanɨɨ cahnu Judea, tsito̱ ñi tsa javaha̱ ra Jesús. Nu jacuhu̱n ra Juan uvi taahan ra tsa tsicá tsihin ra nu nyií ra Jesús 


text:
<pb/>Tan ra tsicá tsihin ra Juan naha ra nacatyi̱ tuhun ra naha tsa javaha̱ ra Jesús. Tacan tan cana̱ ra Juan tsi uvi taahan ra naha. 


text:
Tan tava̱ tyiñu ra tsi ra naha na cuhun ra naha nu nyií ra Jesús, tan ndaca tuhun ra naha tsi ra tatun juvin ra cuví Cristo, ra tsa cua jaquitsi Nyoo. Tyin tatun ñavin ra Cristo cuví ra, cuatu ra naha tsi inga ra. 


text:
Tacan tan ra tsa jacuhu̱n ra Juan, cuahán ra naha. Tan tsaa̱ ra naha nu nyií ra Jesús. Tan catyí ra naha: ―Ra Juan, ra jacoondutyá, tava̱ tyiñu ra tsi ndi tyin ndaca tuhun ndi tsi un tatun juvin un cuví Cristo, ra tsa cua jaquitsi Nyoo. Tyin tatun ñavin un, cuatu ndi tsi inga ra ―catyí ra naha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tsa ndi yucú ra tsa jacuhu̱n ra Juan naha ra tan cuaha xaan nyɨvɨ cuuhví janduvaha̱ ra Jesús. Tan tacan tucu nyɨvɨ yɨhɨ́ tatyi ña vaha. Tan cuaha tucu nyɨvɨ cuaa nanyehe̱ ñi jaha̱ ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra tsa jacuhu̱n ra Juan naha ra: ―Cu̱aahan ndo. Tan na̱catyi tuhun ndo tsihin ra Juan tandɨhɨ tsa nyehe̱ ndo, tan tandɨhɨ tsa tsiñi̱ ndo. Tan ca̱tyi ndo tsihin ra: ra cuaa nanyehe̱ ra, ra coxo nacaca̱ ra, ra ndoho̱ cuehe tyaahyú nduvaha̱ ra, ra soho nacuñi̱ ra, ndɨyɨ nandoto̱, tan caahán yu tuhun Nyoo tsihin ñi ndaahvi nácaa cacu ñi. Tan ca̱tyi ndo tsihin ra tyin 


text:
<pb/>Cuahán ra tsa jacuhu̱n ra Juan naha ra, tan quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun ra Juan tsihin nyɨvɨ. Tan catyí ra: ―¿Náa nyehe̱ ndo quɨvɨ tsaha̱n ndo nuu tsɨquɨ ndɨɨ ican? ¿A nyehe̱ ndo iin ndoo tsa janduva̱ tatyi? 


text:
¿A iin ra tsa nditsí jahma vaha nyehe̱ ndo? Ñavin. Tyin tsitó ndo tyin ra nditsí jahma vaha, iyó ra tsihin tsa vaha tan iyó ra vehe ra cuví rey. 


text:
¿A ña nyehe̱ ndo tsi iin ra cuví ndusu yuhu Nyoo? Juvin. Cahnu ca cuví ra tan ñavin ca ra ndusu yuhu Nyoo. 


text:
Juvin ñi tuhun ra Juan cuví tsa nyaá nuu tutu tsa tyaa̱ ra Isaías taha̱n tsanaha. Tan caahán Nyoo tuhun ra tyehen:<pb/>Yuhu cua jacuhun yu iin ra cua cahan tuhun yu tsa ndi cumañi ca cuhun un.<pb/>Na natyiso vaha ra ityi nu cua cuhun un. 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo tyin tsitsi tsa tandɨhɨ ra tsa cacu̱ jaha̱ ñiñaha, yoñi ra cuví ndusu yuhu Nyoo tsa cahnu ca tumaa ra Juan, ra jacoondutyá. Maa tyin ra tsa ndacá ñaha Nyoo añima vasu iin ra luhlu cuii ñi cuví ra, maa tyin cahnu xaan ca cuví ra tan ñavin ca ra Juan. 


text:
<pb/>’Tandɨhɨ nyɨvɨ tan ra tavá xuhun naha ra, tsa tsicoondutya̱ jaha̱ ra Juan, nacoto̱ ñi tyin cuhva javahá Nyoo, cuɨtɨ xaan tsi. 


text:
Maa tyin tandɨhɨ ra fariseo tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu, ña cuñí ra naha tsa jacoondutya ra Juan tsi ra naha, tyin ña cuñí ra naha quihin ra naha tsa tsahá Nyoo tsi ra naha ―catyí ra Jesús. 


text:
Tan catyí tucu ra: ―¿Náa cua jandu inducu yu tsihin nyooho, nyɨvɨ iyó quɨvɨ ihya? ¿Yóo caá tumaa caá ndo? 


text:
Tumaa ra nyihi cuví nyooho. Tyin ra nyihi jasɨquɨ́ nuyahvi. Tan caná tsaa tahan ra naha, tan catyí ra naha: “Tɨvɨ̱ ndi tiyoo tan ña tsañi̱ ndo yaa. Tan tsita̱ ndi yaa cuiihya, tan ña tsacu̱ ndo”. catyí ra nyihi. [Tan tacan ñi cuví nyooho tyin ndi intuhun cuhva ña taahán iñi ndo.] 


text:
Tyin ra Juan, ra jacoondutyá, quitsi̱ ra tan ña tsatsí vaha ra. Tan ña tsihi̱ ra vinu. Tan nyooho catyí ndo tyin tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi ra. 


text:
Tan quitsi̱ tucu yuhu tan cuví yu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. [Tan tsatsí yu tan tsihí yu.] Tan nyooho catyí ndo tyin tsatsí xaan yu tan tsihí xaan yu vinu. Tan ña taahán iñi ndo tsa cutahán yu tsihin ra iyó cuatyi naha ra, tan tsihin ra tavá xuhun naha ra. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin tsa tsiñi tuñi Nyoo tsahá ra tsi nyɨvɨ naquihín tuhun caahán yu tan tuhun caahán ra Juan. Tan maa ñi cua janaha tsi ndo tyin vaha tsa tsiñi tuñi Nyoo ―catyí ra Jesús. Nu nyií ra Jesús vehe ra Simón ra cuví fariseo 


text:
<pb/>Iin ra fariseo tsa nañí Simón jacoto̱ ra tsi ra Jesús tyin cuhun ra cucatsi ra nda yuvehe ra. Tan tsaa̱ ra Jesús vehe ra, tan tsicunyaa̱ ra nu mesa. 


text:
Tacan tan iin ñaha sɨɨ iñi ñuu ican tsito̱ ña tyin nyií ra Jesús ican. Tan tsaa̱ ña tsihin iin yutyi yuu xiñu tsitú tsi ndutya tami. 


text:
Tan tsinyaa̱ ña yatyin ñi tsaha ra. Tan quitsaha̱ tsacú ña tyin ndu uví iñi ña cuatyi ña. Tan cuún ndutya nuu ña. Tan tsihin ndutya nuu ña nacatyá ña tsaha ra Jesús. Yaha̱ can tan jana ityi̱ ña tsaha ra tsihin ixi jiñi ña. Tan tyayuhu̱ ña tsaha ra. Tacan tan tyoso̱ ña ndutya tami ican tsata tsaha ra. 


text:
Tsa nyehe̱ ra fariseo can tsa tacan ica̱ ña, tan tsicá iñi ra: “Tatun nditsa tsa Nyoo jaquitsi̱ tsi ra ihya, cua nacoto ra yóo ñaha tɨɨ́n tsaha ra, tyin ñaha ican, ñaha iyó cuatyi cuví ña.” 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra fariseo ican: ―Yooho Simón, iyó iin tsa cua cahan yu tsihin un ―catyí ra tsihin ra. Tacan tan nacaha̱n ra Simón, tan catyí ra: ―Vaha, ca̱han tsihin yu, Maestro ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tyehen tsihin ra: ―Uvi taahan rayɨɨ nyaá cuenda ra xuhun tsi iin ra tsa tuhvá tsahá nuu xuhun. Tan iin ra ican nyaá cuenda ra uhun cientu denario. Tan inga ra nyaá cuenda ra uvi xico utsi ñi denario. 


text:
Tan nduvi taahan ra, ña cuví tyahvi ra naha. Tan ra tuhvá tsahá nuu xuhun ican, jaha̱ ra tucahnu iñi tsi nduvi taahan ra naha. Tan vityin ca̱tyi tsihin yu, yooho Simón, ¿ndáa ra cua cuñi ca tsi ra tsa tsahá nuu xuhun ican? ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Simón, tan catyí ra: ―Ra tsa cuaha ca jahá ra tucahnu iñi tsi ―catyí ra. Tacan tan catyí ra Jesús: ―Nditsa tsa caahán un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nanyehe̱ ra Jesús tsi ñaha ican, tan catyí ra tsihin ra Simón: ―¿A nyehé un tsi ñaha ihya? Yuhu quɨhvɨ̱ yu tsitsi vehe un, tan ña tsaha̱ un ndutya tsa ndoo tsaha yu tumaa cuhva tsa iyó yo. Tan ñaha ihya nacatya̱ ña tsaha yu tsihin ndutya nuu ña. Tan jana ityi̱ ña tsihin ixi jiñi ña. 


text:
Yooho ña tyayuhu̱ un ndaha yu, tumaa cuhva tsa iyó yo, maa tyin maa ña nda cuanda tsa quɨhvɨ̱ yu ihya tan ña jandɨhɨ́ ña tsa tyayuhú ña tsaha yu. 


text:
Tan catyí yu tsihin un, yooho Simón, vasu cahnu xaan cuatyi ña, maa tyin jahá yu tucahnu iñi tsi ña. Yacan cuenda cuñí xaan ña tsi yu. Tan nyɨvɨ tsa jahá yu tucahnu iñi luxu ñi cuatyi ñi, luxu ñi cuñí ñi tsi yu ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ña can: ―Cuatyi un tsa yaha̱ catsiyo̱, tyin tsa jaha̱ Nyoo tucahnu iñi tsi un ―catyí ra Jesús tsihin ña. 


text:
<pb/>Tacan tan ra yucú tsihin ra quitsaha̱ tsicá iñi ra naha: “¿Yóo ra cuví ra ihya? tyin jahá ra tucahnu iñi cuatyi nyɨvɨ.” 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ñaha ican: ―Cu̱aahan vityin, tsa cacu̱ un tyin tsinu̱ iñi un tsi yu. Cu̱aahan tsihin tsa vaha ―catyí ra tsihin ña.<pb/>


text:
Tsa yaha̱ can, tan cuahán ra Jesús tsicá ra iin iin ñuu nahnu tan iin iin ñuu nyihi. Tan caahán ra tsihin nyɨvɨ. Tan jacotó ra tsi ñi tuhun vaha nácaa cuñí Nyoo cundaca ñaha ra tsi ñi. Tan tsa utsi uvi taahan ra tsa tava̱ tyiñu ra, cuahán ra naha tsihin ra. 


text:
Tan cuahán tucu juhva ñiñaha tsa janduvaha̱ ra: ñi cuhvi̱ tan ñi yɨhɨ̱ tatyi ña vaha. Tan tsihin ñi cuahán ña María tsa quee̱ ñuu Magdala, tan juvin ña cuví ña yɨhɨ̱ utsa tatyi ña vaha tan nduvaha̱ ña. 


text:
Tan cuahán tucu ña Juana, ñasɨɨhɨ ra Chuza, ra cumí tyiñu cuenda ra Herodes, tan ña Susana tsihin tandɨhɨ ca ñiñaha tsa jatyinyeé tsi ra Jesús tsihin tsa iyó tsi ñi. Nu caahán ra Jesús tyin tumaa iin ra tatsí tacan cuví ra caahán tuhun Nyoo 


text:
<pb/>Tan cuaha xaan nyɨvɨ quee̱ ñi iin iin ñuu, tyin cua nyehe ñi nu caahán ra Jesús tuhun Nyoo. Tan tuvi xaan ñi nyecú, tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ñi tsihin iin cuhva tsaha̱ cuenda ra, tan catyí ra: 


text:
<pb/>―Quita̱ iin ra vehe ra. Cuahán ra nu iyó tyiñu jahá ra, tyin cua tatsi ra tsɨtɨ trigu nu ñuhu ra. Tan cuhva tsa tatsí ra quɨtɨ́ ra tsɨtɨ can, tan cucoyo̱ juhva yuhu ityi. Tan tsañi̱ nyɨvɨ tsata can. Tan quitsi̱ saa tan tsatsi̱ tɨ. 


text:
Tan juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tyañu yuu. Cana̱ tsɨtɨ ican. Maa tyin na ityi̱ tsi tyin luxu cuii ñi ñuhu yɨhɨ́ tsaha tsi. Tan nduve catsin. 


text:
Tan juhva ca tsɨtɨ cucoyo̱ tyañu iñu. Maa tyin quɨvɨ cana̱ trigu iin caa ñi tsihin iñu can, iñu can tsahñi̱ tsi trigu can. 


text:
Maa tyin juhva ca tsɨtɨ cucoyo̱ nu ñuhu vaha. Tan quɨvɨ tsahnu̱ tsi, vaha xaan tsaha̱ tsi tsɨtɨ. Tyin tsa iin ñi tsɨtɨ ican, cientu tsɨtɨ quita̱ tsihin tsi ―catyí ra Jesús. Tan tsa yaha̱ tsaha̱ ra cuhva can, tan quitsaha̱ caná tsaa ra tyin na tyaa soho nyɨvɨ, tan catyí ra: ―Tatun iyó soho ndo, tya̱a soho ndo tuhun caahán yu ―catyí ra. Nu jacoto̱ ra Jesús nacuenda jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsihin cuhva caahán ra tsihin ñi 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan ra tsicá tsihin ra, nducu̱ tuhun ra naha tsi ra náa cuñí tsi catyi cuhva tsa caha̱n ra tsihin nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tsi nyooho jacotó Nyoo tuhun xeehe, nácaa ndacá ñaha ra. Maa tyin tandɨhɨ ca ñi ican, tsihin cuhva ñi caahán yu tsihin ñi. Tacan tan nyehé ñi tan cuví tsi tumaa tsa ña nditsin nyehé ñi, tan tsiñí ñi maa tyin ña cua cutuñi iñi ñi náa tuhun cuví can. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús cuenda ra tsa tatsí 


text:
Tan nu cucoyo̱ tsɨtɨ trigu ican yuhu ityi, nyɨvɨ tsa tsiñi̱ tuhun Nyoo cuví can. Maa tyin quitsi̱ nu ña vaha tan quinyaa̱ nu tuhun Nyoo tsi ñi tan coto tsinu iñi ñi tan cacu ñi. 


text:
Tan nu cucoyo̱ tsɨtɨ can tyañu yuu, juvin ñi nyɨvɨ tsa tsiñi̱ tuhun Nyoo cuví can. Sɨɨ xaan naquihi̱n vaha ñi itsi juhva ñi quɨvɨ. Maa tyin ña yɨhɨ́ vaha yoho ñi, juhva ñi quɨvɨ tsinu̱ iñi ñi, tan quɨvɨ tsa quitsaha̱ nyehé ñi tundoho, tan jandɨhɨ̱ ñi tsa tsinú iñi ñi. 


text:
Tan nu cucoyo̱ tsɨtɨ tyañu iñu, juvin ñi nyɨvɨ tsiñi̱ tuhun Nyoo cuví can. Tsiñi̱ ñi tuhun Nyoo maa tyin ña nasama̱ ñi cuhva iyó ñi. Tyin yɨhɨ́ ñi, tyaá ca iñi ñi tuhun tundoho tan ñavin ca tuhun Nyoo. Tan inga ñi, nyiyo ca iñi ñi tsa cuca. Tan inga tucu ñi sɨɨ ca cuñí ñi tsihin tsa sɨɨ caá tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ. Tan cuví ñi tumaa cuví yutun tsa ña tsaha̱ tsɨtɨ. 


text:
Maa tyin nu cucoyo̱ tsɨtɨ nu ñuhu vaha, yacan cuví nyɨvɨ tsa tsiñi̱ tuhun Nyoo, tan vaha añima ñi tyin tsinú iñi ñi tsihin tanɨɨ añima ñi. Tan vaha tyaá soho ñi tuhun Nyoo, tan ña naá maa iñi ñi tuhun ra. Tan javahá ñi tandɨhɨ tuhun caahán ra. Nu caha̱n ra Jesús tyin ña cua tyihi xeehe yo ñuhu̱ tsa jandunditsín Nyoo añima yo coto quinyaa ra itsi 


text:
<pb/>’Ndi intuhun yo ña tyaá yo ñuhu̱ tyuma tan tyihí xeehe yo xuu tsito a inga nu xeehe. Tyaá yo ñuhu̱ tyuma maa tyin tsaquín nyaa yo can iin nu sucun, tacan tan quɨhvɨ́ nyɨvɨ tsitsi vehe maa tyin nditsin. 


text:
Tyin nduve iin tsa nyií xeehe, tan ña cua quituvi can. Tan ndi intuhun tsa xeehe, tan ña cua quita tsi nu nditsin, tan tsahan nacoto yo. 


text:
Yacan cuenda tya̱a soho ndo tuhun caahán yu. Tyin tatun tyaá yahvi ndo tuhun caahán yu, cuaha ca cua janaha yu tsi ndo. Maa tyin tatun ña cua tyaa soho ndo, tacan tan cua quinyaa Nyoo nda cuanda tsa luxu ñi tsa cuñí maa ndo tyin cumí ndo. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús tyin tumaa yañi ra, tan tumaa sɨhɨ ra, tacan cuví nyɨvɨ tyaá yahvi tuhun Nyoo 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ sɨhɨ ra Jesús tsihin yañi ra nu nyií ra. Maa tyin ña cuvi̱ tsaa ñi tyin tuvi xaan nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan jacoto̱ nyɨvɨ nyecú ican tsi ra Jesús, tan catyí ñi: ―Sɨhɨ un tsihin ra yañi un naha ra nyecú ñi tsata vehe. Tan cuñí ñi cahan ñi tsihin un. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―Tandɨhɨ maa nyɨvɨ tsa tyaá soho tuhun Nyoo tsa caahán yu tan tyaá yahvi ñi itsi, juvin ñi cuví sɨhɨ yu, tan juvin ñi cuví yañi yu ―catyí ra Jesús. Nu jacutaxi̱n ra Jesús tatyi ñihi nu miñi 


text:
<pb/>Cuví tsi iin quɨvɨ quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi iin yutun ndoo tsihin ra tsicá tsihin ra. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Co̱hon ndo inga tsiyo miñi ihya. Tacan tan cuahán ra naha tsihin yutun ndoo ican. 


text:
Tan tsa ndi cuahán ca ra naha mahñu miñi ican, quixí ra Jesús. Tacan tan sana iñi ra naha tan tsaa̱ tatyi ñihi xaan. Tan quitsaha̱ tyihí tsi ndutya tsitsi yutun ndoo ican. Tan cuñí nyee yutun ndoo can tyin cuaha xaan ndutya quɨhvɨ̱. 


text:
Tacan tan jandoto̱ ra naha tsi ra Jesús. Tan catyí ra naha tsihin ra: ―¡Maestro! ¡Maestro! Tsa cuñí nyee yo tsitsi ndutya ―catyí ra naha. Tacan tan nduvita̱ ra Jesús. Tan caahán ra tsihin tatyi can tan tsihin ndutya can, na cutaxin tsi. Tan cutaxi̱n tsi. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―[¿Nacuvi yuuhví ndo?] ¿Numaa cuahán tsa tsinú iñi ndo? ―catyí ra tsihin ra naha. Maa tyin ra ican naha ra, nayuhvi̱ xaan ra naha. Tan iyo xaan cuñí ra naha. Tan quitsaha̱ tsicá tuhun tahan ra naha: ―¿Yóo ra cuví ra ihya? Tyin nda cuanda tatyi tan ndutya tan tyaá yahvi tsi tsa caahán ra. Nu nduvaha̱ iin ra yɨhɨ̱ tatyi ña vaha nda Gadara 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra naha nda Gadara tsa canyií yuhu miñi ityi nuu Galilea tsa canyií inga tsiyo miñi can. 


text:
Tan quita̱ ra Jesús tsitsi yutun ndoo ican. Tan ican tsaa̱ iin ra ñuu tsa canyií Gadara can tsijataha̱n ra tsi ra. Tan tsanaha xaan yɨhɨ́ tatyi ña vaha tsi ra, tan ña nditsí ca maa ra jahma. Tan ña iyó ra vehe ra. Tsicá nuu ñi maa ra nu ñaña cumí santu. 


text:
Tan tuhvá tatyi ña vaha ican jacunú sana nu tsi ra. Tan yacan cuenda tuhvá ñi tsaahñí ndaha ra tan tsaha ra tsihin cadena. Maa tyin tatyi ña vaha ican tsahá tunyee iñi tsi ra tsa cahnya ra can. Tan jacunú nu tsi ra. Tan tsindacá nu tsi ra iin nu nduve maa nyɨvɨ iyó. Ra ican tsaa̱ ra nu nyií ra Jesús. Tan cuhva tsa nyehe̱ ra can tsi ra Jesús, tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra. Tan caná tsaa ra tan catyí ra: ―¿Nacuvi tyihí un tsi un tsihin yuhu, yooho Jesús, Sehe Nyoo nyaá gloria? Tsicán yu tsi un ña ja̱nyehe un tundoho tsi yu ―catyí ra yɨhɨ́ tatyi ña vaha ican tsihin ra Jesús, tyin ra Jesús tava̱ tyiñu ra tsi nu tsa quita nu tsi ra ndaahvi ican. 


text:
<pb/>Tan nducu̱ tuhun ra Jesús tsi tatyi ña vaha ican, tan catyí ra: ―¿Náa nañí un? Tan tatyi ña vaha ican jacaha̱n nu tsi ra can, tan catyí ra: ―Nyuhu nañí ndi, Legión. Tacan catyí ra tyin cuaha xaan tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi ra. [Cuenda mil nahnu yɨhɨ́ tsi ra.] 


text:
Tacan tan catyí nahnu tsihin ra Jesús tyin ña jacuhun ra tsi nahnu tsitsi Yavi Cunu nu cua nyehe nahnu tundoho tan ña cuvi maa quita nahnu. 


text:
Tan tsica̱n nahnu tsi ra Jesús na cuhva ra quɨhvɨ nahnu tsitsi quɨnɨ tsa yucú yuhu miñi ican tsatsí tɨ naha tɨ. Tacan tan tsaha̱ ra Jesús ndatu tsa quɨhvɨ nahnu tsitsi quɨnɨ ican naha tɨ. 


text:
Tan quita̱ nahnu tsi ra ndaahvi can. Tan quɨhvɨ̱ nahnu tsitsi quɨnɨ ican naha tɨ. Tacan tan tsinu̱ quɨnɨ can naha tɨ. Tan yatyin ican nyaá iin xahva cunu yuhu miñi ican. Ican cucoyo̱ tɨ naha tɨ tsitsi miñi ican. Tan tsihi̱ tɨ naha tɨ tsitsi ndutya. 


text:
<pb/>Tacan tan ra jahá cuenda tsi quɨnɨ ican naha ra, nayuhvi̱ xaan ra naha. Tan tsinú ra naha cuahán ra naha cua nacatyi tuhun ra naha tsa cuvi̱ can tsihin nyɨvɨ nda ñuu. Tan tandɨhɨ ñi nyɨvɨ tsa nyehe̱ ra naha, tan nacatyi̱ tuhun ra naha tsa cuvi̱ ican. 


text:
Tacan tan tsaha̱n nyɨvɨ tsinyehe̱ ñi náa tsa cuvi̱, tan tsaa̱ ñi nu nyií ra Jesús. Tan nañihi̱ ñi tsi ra tsa tsa yaha̱ quita̱ tatyi ña vaha can. Nyaá ra tsaha ra Jesús. Tan tsa ñuhú ra jahma. Tan tsa vaha cuñí jiñi ra. Tan nayuhvi̱ xaan ñi cuvi̱. 


text:
Tacan tan tandɨhɨ ñi tsa nyehe̱ tsa cuvi̱ ican, nacatyí tuhun ñi tsihin tandɨhɨ ca nyɨvɨ nácaa quita̱ tatyi ña vaha tsi ra ndaahvi can, tan nduvaha̱ ra. 


text:
Tacan tan tandɨhɨ nyɨvɨ iyó Gadara can quitsaha̱ caahán ñi tsihin ra Jesús na cunuhu ra ityi nu quee̱ ra. Tyin nayuhvi̱ xaan ñi tsa javaha̱ ra tsihin nu tatyi ña vaha ican. Tacan tan ra tsa quita̱ nu tatyi ña vaha can nahnu, caha̱n ndaahvi ra tsihin ra Jesús, na cuhva ra cuhun ndɨhɨ ra tsihin ra. Maa tyin catyí ra Jesús tsihin ra: ―Cu̱anuhu yuvehe un. Tan cu̱hva cuenda un tsi nyɨvɨ vehe un náa ndɨhɨ tsa javaha̱ Nyoo tsihin un ―catyí ra. Tacan tan ra Jesús quɨhvɨ̱ ra tsitsi yutun ndoo ican. Tan cuanuhu̱ ra tsihin ra tsicá tsihin ra. Tacan tan ra ndaahvi tsa nduvaha̱ ican, cuanuhu̱ ra nda ñuu ra. Tan ityi cuahán ra nacatyí tuhun ra tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ ñuu ican nácaa janduvaha̱ ra Jesús tsi ra. Nu nduvaha̱ ña sehe ra Jairo tan ñaha tsa tɨɨ̱n jahma ra Jesús 


text:
<pb/>Quɨvɨ tsa tsaa̱ ra Jesús inga tsaha tsa tsaha̱n ra inga tsiyo miñi can, cuaha xaan nyɨvɨ ndatú tsi ra. Tan sɨɨ xaan cuñí ñi tyin tsaa̱ nyico ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ iin ra tsa nañí Jairo, ra cuví ityi nuu vehe ñuhu, tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra Jesús. Tan quitsaha̱ caahán ndaahvi ra tsihin ra na cuhun ra vehe ra. 


text:
Tyin iyó iin ñaha sehe ra, tan iyó utsi uvi cuiya ña. Tan tsa cuñí cúu ña jahá cuehe. Tacan tan cuahán ra Jesús vehe ra. Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán tsihin ra, tan tyañu xaan nu cuahán ra tyañu ñi. 


text:
Tan tsihin nyɨvɨ ican cuahán iin ñaha cuuhví. Tsa iyó utsi uvi cuiya ndohó ña cuehe tsa cuún nɨñɨ ña. Tan tsa ndɨhɨ maa xuhun ña janaa̱ ña tsihin doctor tan ña nduvaha̱ ña. 


text:
Maa tyin tsaa̱ ña nu cuahán ra Jesús, ityi tsata ra. Tan tɨɨ̱n ña jahma ra. Tan iin yaha ñi, tan tsicuɨñɨ̱ tsa cuún nɨñɨ ña. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―¿Yóo tɨɨ̱n jahma yu? Tan tandɨhɨ ñi cuahán tsihin ra catyí ñi: ―Yoñi. Tan ra Pedro tsihin ra cutahan tsihin ra, catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Maestro, cuaha xaan nyɨvɨ cuahán tsihin un, tan tyañu xaan nu cuahán un. Tan juvin ñi maa ñi tyandahñí tsi un. Tan nducú tuhun ca un “¿Yóo tɨɨ̱n jahma yu?” ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús catyí ra: ―Tsitó maa yu tyin iyó iin nyɨvɨ tɨɨ̱n jahma yu, tyin tuvi̱ iñi yu cuahán juhva tunyee iñi tsa iyó tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ñaha can nyehé ña tyin tsa tsitó ra. Tan quitsaha̱ nɨhɨ́ ña tsihin tsa yuuhví ña. Tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ña nuu ra. Tan nacatyi̱ tuhun ña tsihin ra nacuenda tɨɨ̱n ña jahma ra, tan nácaa nduvaha̱ ña iin yaha ñi ican. Tan tsiñí tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nacatyí tuhun ña. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ña: ―Tsa nduvaha̱ un tyin tsinú iñi un tsi yu. Cu̱aahan tsihin tsa vaha ―catyí ra. 


text:
<pb/>Ndi caahán ca ra Jesús, tan tsaa̱ ñi iin ra quee̱ vehe ra Jairo, ra cuví ityi nuu vehe ñuhu. Tan catyí ra tsihin ra Jairo: ―Sehe un tsa yaha̱ tsihi̱ ña. Ña cuhva ca un tɨsɨhɨ tsi ra Maestro ihya ―catyí ra. 


text:
<pb/>Maa tyin tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caha̱n ra ican, tan catyí ra tsihin ra Jairo: ―Ña nayuhvi un. Tsi̱nu iñi. Tan ña sehe un cua nduvaha ña ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa tsaa̱ ra Jesús vehe ra Jairo, ña tsaha̱ ra quɨhvɨ nyɨvɨ tsitsi vehe. Maa ñi maa ra Pedro tan ra Jacobo tan ra Juan tan jutu ñaha luhlu can tsihin sɨhɨ ña quɨhvɨ̱ ñi tsitsi vehe nu canyií ñaha luhlu tsa tsihi̱ can. 


text:
Tan tandɨhɨ ñi tsacú xaan ñi tsa cuenda tyin tsihi̱ ña. Maa tyin ra Jesús catyí ra tsihin ñi: ―Ña va̱cu ca ndo. Tyin ña tsihi̱ ña. Quixí ña ―catyí ra. 


text:
<pb/>Maa tyin tsacú naaha ñi tsa caahán ra tacan. Tan ña tsinú iñi ñi, tyin tsitó ñi tyin tsa tsihi̱ ña. 


text:
Tacan tan tɨɨ̱n ra Jesús ndaha ña. Tan tsaa nacaha̱n ra tan catyí ra tsihin ña: ―Ndu̱vita, ñaha luhlu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nandoto̱ ña. Tan iin yaha ñi nduvita̱ ña. Tan catyí ra Jesús: ―Cu̱hva ndo tsa catsi ña. 


text:
<pb/>Tan jutu ña tsihin sɨhɨ ña, iyo xaan cuñí ñi. Maa tyin catyí ra Jesús tsihin ñi tyin yoñi maa tsihin cua cahan ñi tsa cuvi̱ ican.<pb/>


text:
Cana̱ ra Jesús tsa utsi uvi taahan ra tsicá tsihin ra. Tan tsaha̱ ra tunyee iñi cahnu tsi ra naha tyin cuvi tava ra naha tatyi ña vaha tsi nyɨvɨ, tan cuvi janduvaha ra naha tsi nyɨvɨ cuuhví. 


text:
<pb/>Tan tava̱ tyiñu ra tsi ra naha na cahan ra naha nácaa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ. Tan tava̱ tucu ra tyiñu tsi ra naha na janduvaha ra naha tsi nyɨvɨ cuuhví. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Nduve tsa cuiso ndo ityi cuhun ndo, ndi tatun ña cundaha ndo. Ndi marali tan ndi tsa catsi ndo tan ña cundaha ndo. Tan ndi xuhun ña cundaha ndo. Tan iin nditsi ñi jahma ñuhú ndo cuhun tsihin ndo. 


text:
Tan nu ña cuñí nyɨvɨ tyaa soho ñi tsa caahán ndo, qu̱ita ndo ñuu ican. Tan na̱quɨsɨ ndo nyaca ñuhu tsaha ndo. Tan yacan janahá tyin ndoó cuatyi ñi sɨquɨ ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra naha tandɨhɨ maa ñuu. Tan caahán ra naha tuhun Nyoo tan nácaa cuñí tsi tan cacu ñi. Tan janduvaha̱ ra naha tsi nyɨvɨ cuuhví. Nu cuñí ra Herodes coto ra yóo ra cuví ra tsicá nuu caahán tuhun Nyoo tan janduvahá ra nyɨvɨ 


text:
<pb/>Ra Herodes, ra cuví ra ndacá ñaha [tanɨɨ cahnu Galilea], ñihi̱ tuhun ra tsa javahá ra Jesús. Tan ña ñihí vaha ra cuhva yóo ra cuví ra. Tyin yɨhɨ́ nyɨvɨ catyí ñi tyin ra Juan nandoto̱. 


text:
Tan yɨhɨ́ ñi catyí ñi tyin ra Elías quituvi̱ nyico. Tan yɨhɨ́ ñi catyí ñi tyin inga ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tsanaha nandoto̱. 


text:
Maa tyin catyí ra Herodes: ―Maa maa yu tyihi̱ tyiñu tsa tyahnya jucun ra Juan. Tun tacan, ¿yóo ra cuví ra tsa caahán xaan nyɨvɨ tuhun catyí ñi tsiñí yu tyin cuaha xaan tsa iyo javahá ra? ―catyí ra. Tan ra Herodes can nducú xaan ra cuhva nyehe ra tsi ra. Nu tsaha̱ ra Jesús tsa catsi uhun mil rayɨɨ 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa tsaa̱ nyico ra tava̱ tyiñu ra Jesús, tan nacatyi̱ tuhun ra naha tsihin ra Jesús tandɨhɨ maa tsa cuvi̱ nu tsaha̱n ra naha. Tacan tan tava̱ sɨɨn ra Jesús tsi ra naha tan cuahán ra naha yatyin ñi iin ñuu tsa nañí Betsaida. 


text:
Maa tyin cuhva tsa ñihi̱ tuhun nyɨvɨ tyin cuahán ra Jesús ndacan, tan cuahán ñi nda nu nyií ra. Tan naquihi̱n cuenda ra tsi ñi. Tacan tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ñi nácaa ndacá ñaha Nyoo tsi ñi. Tan janduvaha̱ ra tsi nyɨvɨ cuuhví. 


text:
<pb/>Tan tsa tseñi cuii ña, tsa utsi uvi taahan ra tsicá tsihin ra Jesús catyí ra naha tsihin ra: ―Ca̱han tsihin nyɨvɨ ihya, na cunuhu ñi na quitatu ñi, na nanducu ñi tsa catsi ñi ñuu tsa canyií yatyin ñi ihya, tyin ihya nduve maa tsa catsi yo iyó ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Cu̱hva nyooho tsa catsi ñi ―catyí ra. Tacan tan catyí ra naha: ―Nduve maa tsa iyó ihya. Uhun taahan ñi paan, tan uvi taahan ñi tyaca iyó. Maa tyin ña ñihi tsa catsi tandɨhɨ nyɨvɨ ihya. Ndi maa cuhun ndi cujata ndi, maa tyin ña cua ñihi tsa catsi ñi tyin cuaha xaan ñi ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tyin vasɨquɨ quitá maa uhun mil rayɨɨ yucú ican. Tan sɨɨn maa ñiñaha tsihin sehe ñi. Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Na cunyecu nyɨvɨ tsa uvi xico utsi taahan ñi iin iin nu cunyecu ñi. 


text:
Tan quihi̱n ra Jesús uhun taahan paan ican tsihin uvi taahan tyaca ican. Tan nanyehe̱ ndaa ra ityi andɨvɨ, tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo tsa cuenda can. Tan tsahnya̱ sava ra paan tan tyaca ican. Tan tsaha̱ ra tsi ra tsicá tsihin ra, na tsatsa ra naha can tsi nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan tandɨhɨ ñi tsatsi̱ ñi, tan ndaha vaha iñi ñi. Yaha̱ can tan ndoo̱ ca tsa ñahñu, tan jacutu̱ ra naha utsi uvi taahan tyica tsihin tsa ñahñu ican. Nu catyi̱ ra Pedro tyin ra Jesús cuví ra Cristo, ra jacacú tsi yo 


text:
<pb/>Iin quɨvɨ quita̱ sɨɨn ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra. Tan tsica̱n tahvi ra tsi Nyoo. Tan nu ndɨhɨ̱ tsica̱n tahvi ra, tan tsica̱ tuhun ra tsi ra tsicá tsihin ra tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Náa catyí nyɨvɨ tuhun yu, yóo ra cuví yu, catyí ñi? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra naha: ―Yɨhɨ́ ñi catyí ñi tyin ra Juan, ra jacoondutya̱ tsi nyɨvɨ, cuví un. Tan yɨhɨ́ ñi catyí ñi tyin ra Elías cuví un. Tan yɨhɨ́ ñi catyí ñi tyin inga ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha cuví un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan nducu̱ tuhun ra Jesús tsi ra naha, tan catyí ra: ―Tan nyooho, ¿yóo ra cuví yuhu, cuñí maa ndo? Tan nacaha̱n ra Pedro, tan catyí ra: ―Yooho cuví ra Cristo, ra tsa quee̱ nu nyaá Nyoo. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha tyin ña cahan ra naha can tsihin nyɨvɨ. Nu jacoto̱ ra Jesús nácaa cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsihin ra naha inga tsaha: ―Yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria cuví yu. Tan taahán tsi tyin cuaha xaan tundoho cua nyehe yu. Tan ra cuví mandoñi naha ra, tan ra cuví jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tsihin ra maestro cuenda ley naha ra ña cua tsinu iñi ra naha tsi yu. Tan cua cahñi ra naha tsi yu. Maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ cua nandoto yu ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsihin ra naha: ―Nyooho tsa cuñí cunyicun tsi yu, ca̱hnya iñi ndo tsa cuñí maa ndo javaha ndo, tacan tan cuvi javaha ndo tsa cuñí Nyoo. Ña ndu uvi iñi ndo tsa yɨhɨ́ ndo cuenda yu vasu tandɨhɨ quɨvɨ nyehé ndo tundoho. Tyin yacan cuví tumaa cruu tsa taahán tsi cuiso ndo tatun cua cunyicun ndo tsi yu. 


text:
Tan nyooho tsa ña cuñí nyehe tundoho tan ña cuñí ndo cuhva ndo ñayɨvɨ iyó ndo tsa cuenda yu, cua nyehe ndo tundoho anyaya. Maa tyin nyooho tsa cua cuhva ñayɨvɨ iyó ndo tsa cuenda yu, cua cacu ndo. 


text:
Tyin tatun cahan nuu ndo tsa xaan cuñí nyɨvɨ nyehé ñi tsi ndo tsacatyi yuhu, tan tsacatyi tuhun caahán yu, cua nducahan tucu nuu maa yu nyehe yu tsi ndo na tsaa quɨvɨ quitsi yu inga tsaha. Tyin cua quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria tsihin tsa cahnu cuví yu, tan tsa cahnu cuví Nyoo Jutu yo, tan ángel tsa cuenda ra. 


text:
Tan tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin yɨhɨ́ ndo tsa nyecú ndo ihya vityin, ña cua cúu ndo nda cuanda yaha nyehe ndo nácaa cuví nu ndacá ñaha Nyoo. Nu uñi taahan ra tsicá tsihin ra Jesús nyehé ra naha nácaa cuví nu ndacá ñaha Nyoo 


text:
<pb/>Una quɨvɨ yaha̱ tsa caha̱n ra Jesús yacan, tan ndaa̱ ra iin yucu tyin cua ndacan tahvi ra tsi Nyoo. Tan cuahán ra Pedro, ra Jacobo tan ra Juan tsihin ra. 


text:
Tan tsa ndi tsicán tahvi ca ra Jesús, tan nasama̱ cuhva caá nuu ra tan jahma ra. Sɨɨ xaan cuitsin tsi tan xiñu tsi. 


text:
Tan nditsin xaan nu yucú ra naha. Tan caahán ra naha cuenda tsa cua nyehe ra Jesús tundoho ñuu Jerusalén tan cua cúu ra. 


text:
Tan vasu cuñí xaan ra Pedro naha ra cusu ra naha, maa tyin ña quixi̱ maa ra naha tyin nyehé ra naha tsa nditsin cuví nu nyaá ra Jesús tsihin ra nyecú tsihin ra. 


text:
Cuhva tsa cuahán ra tsinyecu̱ tsihin ra Jesús, tan catyí ra Pedro: ―Maestro, vaha xaan tsa yucú ndi ihya. Na javaha ndi uñi taahan tyahva, iin tsi maa un, iin tsi ra Moisés, tan iin tsi ra Elías ―catyí ra Pedro, maa tyin ña tsitó ra tsa caahán ra. 


text:
<pb/>Tan tsa ndi caahán ca ra tan quitsi̱ iin vico sɨquɨ ra naha. Tan nayuhvi̱ xaan ra naha tsa quɨhvɨ̱ ra naha tsitsi vico ican. 


text:
Tacan tan tsitsi vico ican tsiñi̱ ra naha iin ndusu tsa catyí: ―Juvin ra ihya cuví Sehe yu, tan cuñí xaan yu tsi ra. Tya̱a soho ndo tsa caahán ra ―catyí ndusu ican. 


text:
<pb/>Tan tsa yaha̱ caha̱n ndusu ican, tan nanyehe̱ ra naha tyin intuhun ña maa ra Jesús nyaá ican. Tan yoñi maa tsihin caha̱n ra naha tsa nyehe̱ ra naha. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra luhlu tsa yɨhɨ́ tatyi ña vaha 


text:
Tacan tan cana̱ tsaa iin ra cuahán tsihin nyɨvɨ cuaha tsa tsijataha̱n tsi ra Jesús, tan catyí ra: ―Maestro, ja̱ha tumañi iñi. Cu̱ndaahvi iñi tsi sehe yu. Tyin intuhun ñi maa ra cuví sehe yu. 


text:
Tan tuhvá tatyi ña vaha quɨhvɨ́ tsi ra. Tan tuhvá ra caná tsaa jahá nu. Tan janduvá nu tsi ra ndasava. Tan quitá tiñuu yuhu ra. Quiñi xaan taahán ra jahá nu. Tan ña cuñí maa nu tatyi ña vaha ican jaña nu tsi ra. 


text:
Tsa caha̱n yu tsihin ra tsicá tsihin un na tava ra naha tsi nu tatyi ña vaha ican, maa tyin ña cuvi̱ tava̱ ra naha tsi nu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Nyooho, nyɨvɨ ña tsinú vaha iñi. Tan caquiñi ndo. ¿Najava taahan ca quɨvɨ cunyaa yu tsihin ndo tan cunyee iñi yu nyehe yu tsi ndo nda cuanda cutuhva ndo tan tsinu iñi ndo tsi yu? Tan catyí ra tsihin ra ican: ―Nda̱ca sehe un tsi yu. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa natuhva̱ ra luhlu can nu nyaá ra Jesús, tan janduva̱ nu tatyi ña vaha ican tsi ra ndasava. Maa tyin ra Jesús tava̱ ra tsi nu tatyi ña vaha ican. Tan janduvaha̱ ra tsi ra. Tacan tan nacuhva̱ cuenda ra tsi ra tsi jutu ra. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ, iyo xaan cuñí ñi tsa cahnu tsa javaha̱ Nyoo nu yucú ñi. Tsitsi tsa iyo cuñí nyɨvɨ tsa javaha̱ ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: Nu caha̱n ra Jesús inga tsaha tyin cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>―Tya̱a soho vaha ndo tuhun caahán yu. Tan ña naa iñi ndo. Tyin Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua cuhva cuenda nyɨvɨ tsi ra tsi ra xaan iñi tsi ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Maa tyin ra tsicá tsihin ra ña cutuñí iñi ra naha nacuenda caha̱n ra tacan. Tyin Nyoo ña tsaha̱ ra tsa cutuñi iñi ra naha. Tan yuuhví ra naha nducu tuhun ra naha tsi ra Jesús náa cuví tsa caahán ra. Nu janaha̱ ra Jesús yóo ra tsa cahnu ca cuví nu ndacá ñaha Nyoo 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsicá tsihin ra quitsaha̱ caahán yuhu tahan ra naha, ndáa ra cahnu ca cuví tsitsi tsa utsi uvi taahan ra naha. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tatun tsihin sɨvɨ yu naquihín cuenda ndo tsi iin nyɨvɨ tsa ña cahnu jahá ñi tsi ñi tumaa ra luhlu ihya, tsi yuhu naquihín cuenda ndo cuví can. Tan tatun naquihín cuenda ndo tsi yu, tsi maa Nyoo tsa jaquitsi̱ tsi yu, naquihín cuenda ndo. Tyin nu yucú ndo, ra tsa ña cahnu cuví, juvin ra cuví ra cahnu cuví nuu Nyoo ―catyí ra Jesús. Nyɨvɨ tsa ña cuxaán tsi yo, juvin ñi ican jatyinyeé tsi yo 


text:
<pb/>Tacan tan ra Juan catyí ra tsihin ra Jesús: ―Maestro, nyehe̱ ndi tsi iin ra tavá tatyi ña vaha. Caahán ra sɨvɨ un tan tavá ra tatyi ña vaha. Maa tyin ña tsaha̱ ca ndi javaha ra tacan. Tyin ñavin tsihin yo tsicá ra ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Ña casɨ ndo tsi ra. Tyin ra ican, ñavin ra xaan iñi tsi yo cuví ra, juvin ra cutahán tsihin yo cuví ra ―catyí ra. Nu caha̱n ra Jesús tsihin ra Juan tan tsihin ra Jacobo tyin ña vaha tsa tsicá iñi ra naha 


text:
<pb/>Tuvi̱ iñi ra Jesús tyin tsa nyaa naa yatyin quɨvɨ tsa cunuhu ra gloria. Tan jandu ii̱n ra iñi ra, tan quihi̱n ra ityi tan cuahán ra ñuu Jerusalén. 


text:
Tan tava̱ tyiñu ra na cuhun ra tsicá tsihin ra ityi nuu ca. Tan cuahán ra naha nda iin ñuu cuenda Samaria, tyin nducú ra naha nu quitatu ra Jesús. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ Samaria ican, ña cuñí ñi tsa ndoo ra ndacan, tyin tuví iñi ñi tyin Jerusalén cuahán ra, tan nyɨvɨ Samaria ndasɨ cuñí ñi nyehe ñi tsi nyɨvɨ ñuu Jerusalén. 


text:
Tan tsa tsitó ra Jacobo tan ra Juan tsa ña tsahá ñi Samaria ican tsa ndoo ra ican, catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Jutu Mañi ndi, ¿A cuñí un tsa ica yo tumaa ica̱ ra Elías? Cua ndacan yo tsi Nyoo na jaquitsi ra ñuhu̱ andɨvɨ tyin cayu ñi Samaria ican tyin ña cuñí ñi tsa ndoo yo ñuu ñi ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan nyehe̱ ra Jesús nuu ra naha. Tan cuxaa̱n ra tsi ra naha tan catyí ra: ―Ta̱xin ñi ndo. Ña vaha tsicá iñi ndo tyin ña cutuñí iñi ndo náa tyiñu vatsí yuhu. 


text:
Tyin Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, ña vatsí ra tyin janaa ra tsi nyɨvɨ, maa tyin vatsí ra tyin jacacu ra tsi ñi ―catyí ra. Tacan tan cuahán ra naha inga ñuu. Nyɨvɨ tsa cuñí quɨhvɨ cuenda ra Jesús 


text:
<pb/>Tan tsitsi tsa tsicá ityi ra naha, quita̱ iin ra, tan catyí ra tsihin ra Jesús: ―Jutu Mañi yu, cuñí yu cunyicun yu tsi un. Tan cuhun yu tsihin un tandɨhɨ ñi ityi cuhun un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―¿A nditsa un? Tyin ñicuii iyó vehe tɨ. Tan saa iyó taca tɨ. Maa tyin Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria ndi nu cava jiñi ra tan nduve iyó ―catyí ra tsihin ra ican. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin inga ra: ―Co̱hon tsihin yu. Tacan tan nacaha̱n ra ican, tan catyí ra: ―Taa, cu̱atu nuu tsi yu, na cuhun jihna yu cucutsi yu tsi jutu yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra tsihin ra: ―Na̱coo tsi nyɨvɨ ña iyó Nyoo añima na cucutsi tahan maa ñi tsi ñi tsitsi ñuhu tun tsihi ñi. Maa tyin yooho cu̱aahan cahan un tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ na cuhva cuenda ñi tsi ñi tsi Nyoo na cundaca ñaha ra tsi ñi ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí inga ra tsihin ra Jesús: ―Cuñí yu cunyicun yu tsi un, tata. Maa tyin cu̱hva na cuhun jihna yu cucahan yu tsihin nyɨvɨ vehe yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Tumaa iin ra tahví ñuhu tsihin indɨquɨ, tatun nanyehe tsata ra, ña quita vaha yucun nu jahá tyiñu ra. Tan tacan cuví iin ra nyicún tsi yu, tatun cuñí nyico ra tsa tsa nacoo̱ ra, ña cuvi cuhva ra tsi ra cundaca ñaha Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra.<pb/>


text:
Tsa yaha̱ can tan nacatsi̱ Jutu Mañi yo Jesús tsi inga uñi xico utsi ca ra naha. Tan jacuhu̱n ra tsi ra naha tandɨhɨ ñi ñuu, uvi uvi ra cuahan tsa iin nu cuahán ra nu cua cuhun ra Jesús. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tumaa iin itu cahnu xaan, tacan cuví tyiñu jahá yu. Maa tyin cumañi xaan musu. Yacan cuenda nda̱can ndo tsi Nyoo na jaquitsi ca ra musu, tyin jatyinyee ra naha tsi ndo cahan ndo tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ. 


text:
Tan cu̱aahan ndo tan nye̱he ndo tyin cua jacuhun yu tsi ndo tumaa mbee mahñu lobo tsa cuví quɨtɨ xaan. Tyin lobo tuhvá tɨ tsahñí tsi mbee. Tan tacan tucu cua cuñi nyɨvɨ cahñi ñi tsi ndo. 


text:
Tan ña cua cuiso ndo ndi marali tan ndi nu yɨhɨ xuhun ndo, tan ndi inga pari nditsan ndo ña cuiso ndo. Ja̱numi ndo. Tun taahán ndo nyɨvɨ ityi cuahán ndo cu̱hva ndo nacumi tsi ñi tan ña cucuɨñɨ ndo natuhun ndo tsihin ñi. 


text:
Cuhva tsa quɨhvɨ ndo tsitsi vehe iin nyɨvɨ, ca̱han ndo tsihin ñi. Tan ca̱tyi ndo, na coo tsa vaha añima ñi. 


text:
Tan tacan tucu tatun iyó nyɨvɨ vaha iñi vehe ican, cua ndoo tsa vaha can tsihin ñi. Maa tyin tatun yoñi ñi vaha añima, ña cua ndoo tsa vaha tsihin ñi. 


text:
Tan ndo̱o ndo juvin ñi maa vehe ican. Tatun tsahá ñi tsa catsi ndo, ca̱tsi ndo. Tatun tsahá ñi tsa coho ndo, co̱ho ndo itsi. Tyin ra jahá tyiñu, iyó ndatu tsi ra tsa catsi ra tsa jahá canaa ra. Iin ñi maa vehe ican cuyucu ndo nda cuanda tsa tsaa quɨvɨ tsa cuhun ndo inga ñuu. 


text:
Tan ja̱nduvaha ndo tsi ñi cuuhví ñuu ican. Tan ca̱tyi ndo tsihin ñi: “Tsa nyanaá yatyin Nyoo, ra cuñí quɨhvɨ añima ndo cundaca ñaha ra tsi ndo.” 


text:
Maa tyin tatun tsaa ndo iin ñuu tan ña cuñí nyɨvɨ tyaa soho ñi tsa caahán ndo, qu̱ita ndo ityi cahnu. Tan ca̱tyi ndo tsihin ñi: 


text:
“Nda cuanda nyaca ñuhu ñuu ndo tsa iñí tsaha ndi, tan cua naquɨsɨ ndi. Tyin cuñí tsi catyi tyin cuatyi ndo ndoó can sɨquɨ ndo. Tyin Nyoo nyanaá yatyin ra tsihin ndo tan ña tyaá soho ndo tsa caahán ra nácaa cuñí tsi tsa cundaca ñaha ra tsi ndo.” Tacan ca̱tyi ndo tsihin ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra tsa uñi xico utsi can naha ra. 


text:
<pb/>Tan catyí tucu ra tsihin ra naha: ―Quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ, yaha ca cuhva cua nyehe nyɨvɨ ñuu ican tundoho tan ñavin ca nyɨvɨ tsicoo̱ taha̱n tsanaha ñuu Sodoma, ―catyí ra Jesús. Nyɨvɨ ña tyaá soho tuhun caahán ra Jesús cua nyehe ñi tundoho 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús: ―¡Ndahvi nyooho, nyɨvɨ ñuu Corazin! Tan ¡ndahvi nyooho nyɨvɨ ñuu Betsaida! Tyin nyehé ndo tsa iyo javahá yu, tan ña cuñí ndo nasamá ndo cuhva iyó ndo. Maa tyin nyɨvɨ ñuu Tiro tan ñuu Sidón nduve tsa nyehe̱ ñi. Maa tyin tun tsatyin nyehe̱ ñi tsa nyehé nyooho vityin, numi xaan cua cunditsi ñi jahma tucuiihya iñi tan cunyecu ñi nu nyaa: tsa ndu uvi iñi ñi cuatyi ñi cuví can. 


text:
Yacan cuenda, nyooho nyɨvɨ ñuu Corazin tsihin ñuu Betsaida, ñihi ca cua tatsi tuñi Nyoo tsi ndo tan ñavin ca nyɨvɨ ñuu Tiro tan nyɨvɨ ñuu Sidón can. 


text:
Tan nyooho nyɨvɨ ñuu Capernaum, cuñí maa ndo tyin cundaa ndo nda cuanda andɨvɨ. Maa tyin cua nuu ndo nda cuanda nu yucú ndɨyɨ anyaya, tyin ña tyaá yahvi ndo tuhun Nyoo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan catyí ra tsihin tsa uñi xico utsi taahan ra can naha ra: ―Nyɨvɨ tsa tyaá soho tsa caahán nyooho, tsa caahán yuhu tyaá soho ñi. Tan nyɨvɨ ña tyaá soho tsa caahán nyooho, tsa caahán yuhu ña tyaá yahvi ñi. Tan ñi ña tyaá yahvi tsa caahán yuhu, tsa caahán ra tsa jaquitsi̱ tsi yu, ña tyaá yahvi ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu tsaa̱ nyico tsa uñi xico utsi ra tsa tsaha̱n tsicaha̱n tuhun Nyoo 


text:
<pb/>Ihya cuví nu tsaa̱ nyico tsa uñi xico utsi ra tsa tsaha̱n tsicaha̱n tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ. Tan sɨɨ xaan cuñí ra naha. Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Jutu Mañi nyuhu, nda cuanda nu tatyi ña vaha tan tyaá yahvi nahnu tsa caha̱n ndi tsihin sɨvɨ un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tacan tyin yuhu nyehe̱ yu andɨvɨ nu canacava̱ nu ña vaha, nu nañí Satanás. Tumaa cañí iin tatsa savi, tacan canacava̱ nu. 


text:
Tan maa yuhu, tsaha̱ tunyee iñi tsi ndo tyin cuví cañi tahan ndo tsihin nu ña vaha. Tan cuví cuañi ndo tsata coo tan tujuhma, tan nduve tsa cua jaha tɨ naha tɨ tsi ndo. 


text:
Maa tyin ña cusɨɨ xaan iñi ndo tyin cuví tava ndo tatyi ña vaha ican. Cusɨɨ ca iñi ndo tyin nyaá sɨvɨ ndo nu libru Nyoo nda gloria ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu jacahnú ra Jesús tsi Nyoo tsa sɨɨ cuñí ra tyin janahá Nyoo tsa vaha tsi nyɨvɨ ndaahvi 


text:
<pb/>Tacan tan sɨɨ xaan cuñí ra Jesús jahá Tatyi Ii Nyoo, tan catyí ra: ―Jacahnú yu tsi un, Jutu yu, tyin yooho cuví ra ndacá ñaha andɨvɨ tan nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Tyin maa un janahá un tuhun maa un tsi nyɨvɨ ndaahvi ihya. Tan ña janahá un tsi un tsi ra tsitó tan ra nyityi. Tacan cuví tsi Jutu yu tyin tacan cuñí maa un ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin tandɨhɨ ra naha: ―Tandɨhɨ maa tsaha̱ Jutu yu tsi yu. Yoñi tsitó tsi yu, intuhun ñi maa Jutu yu tsitó tsi yu. Tan yoñi tsitó yóo ra cuví Sehe Nyoo, intuhun ñi maa Jutu ra tsitó tsi ra. Tan yoñi tsitó yóo ra cuví Nyoo Jutu, intuhun ñi Sehe ra tsitó tsi ra. Tan coto tucu nyɨvɨ tsa cuñí Sehe Nyoo jacoto ra tsi ñi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan nanyehe̱ ra nu nyecú ra tsicá tsihin ra. Tan caahán xeehe ra tsihin ra naha: ―Sɨɨ xaan cuñí nyooho tan nyɨvɨ tsa iyó vityin tyin nyehé ndo tsa javahá yu. 


text:
Tyin cuaha xaan rey tan ra cuví ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha, cuñi̱ ra naha nyehe ra naha tsa nyehé nyooho vityin. Maa tyin ña nyehe̱ ra naha. Tan cuñi̱ ra naha tyaa soho ra naha tsa tsiñí nyooho vityin. Maa tyin ña tsiñi̱ ra naha ―catyí ra Jesús tsihin ra tsa tsicá tsihin ra. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi yo tyin taahán tsi jatyinyee yo tsi tandɨhɨ ñi maa nyɨvɨ 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ iin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu. Tan quitsaha̱ tsicá tuhun ra tsi ra Jesús, tyin nducú cuhva ra tsi ra. Tan catyí ra: ―Maestro, ¿nácaa cua javaha yu tan cuhun yu coo yu ñayɨvɨ nyito tsa ña cua naa maa? 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: ―¿Náa catyí nu ley? ¿Nacaa catyí tsa cahvi̱ un? 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra maestro cuenda ley ican tan catyí ra: ―Catyí ley tyin cu̱ñi yo tsi Nyoo tsihin tanɨɨ añima yo tan tsihin tandɨhɨ cuhva tsicá iñi yo, tan tsihin tandɨhɨ tunyee iñi tsa iyó tsi yo, tan tsihin tandɨhɨ tsa tsiñi tuñi tsa iyó tsi yo. Tan cu̱ñi yo tsi nyɨvɨ tumaa tsa cuñí yo tsi maa yo. Tacan catyí ley ―catyí ra ican. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Nditsa tsa caahán un. Tacan ja̱vaha un tan coo un ñayɨvɨ nyito tsa ña cua naa maa ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Maa tyin ra maestro cuenda ley can cuñí ra cuvi ra ra vaha nuu ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: ―¿Tan yóo nyɨvɨ cuñi yu? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―Iin ra quee̱ ñuu Jerusalén cuahán ra nda ñuu Jericó. Tan taha̱n ra tsi nu ñasuhu nahnu. Tan suhu̱ nahnu tandɨhɨ maa tsa nyisó ra, nda cuanda jahma ra. Tan cañi̱ nahnu tsi ra nda cuanda tsaqui̱n taxin ña nahnu tsi ra. Tan nacoo̱ ihñi nahnu tsi ra ican. 


text:
Tacan tan yaha̱ iin ra cuví jutu ityi can. Maa tyin tsa nyehe̱ ra tsi ra canyií ican, ndasava ñi yaha̱ tsiyo ra. 


text:
Tacan tan yaha̱ tucu iin ra yɨhɨ́ cuenda vehe ñuhu, ra cuví tata ra Leví. Maa tyin tsa nyehe̱ ra tsi ra canyií ican, juvin ñi ndasava yaha̱ ra. 


text:
Tacan tucu iin ra Samaria yaha̱ ra juvin ñi ityi can. Tan nyehe̱ ra tsi ra canyií ican, tan quitsi̱ tsa ndaahvi cuñí ra nyehé ra tsi ra. 


text:
Tan natuhva̱ ra nu canyií ra, tan quitsaha̱ tyaá ra numeri tsi ra, tyihi̱ ra acetye tsihin vinu nu uhvi can. Tan tyaa̱ ra iin jahma vita nu uhvi can. Yaha̱ can tan jandaa̱ ra tsi ra tsata burru jana ra, tan quihi̱n ra tsi ra, cuahán tsihin ra nu nyaá iin vehe. Tan jaha̱ cuenda ra tsi ra. 


text:
Tan tsa inga quɨvɨ tsa cuñí cuhun ra Samaria. Tan tava̱ ra uvi taahan xuhun. Tan tsaha̱ ra tsi ra jatsii vehe can. Tan catyí ra tsihin ra: “Ja̱ha cuenda vaha tsi ra ihya. Tan cu̱hva tsa catsi ra. Tan ja̱ta un numeri tsi ra na nduvaha ñi ra. Tatun cuñí ca tsi xuhun, tyahvi maa yu tsi un tsa quitsi nyico yu”, catyí ra. Tacan tan cuahán ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Nu ndɨhɨ̱ nacatyi̱ tuhun ra Jesús, tan nducu̱ tuhun ra tsi ra maestro can, tan catyí ra: ―Vaha. ¿Tsa uñi taahan ra naha, tan ndáa ra cuví ra vaha iñi tsi ra ndaahvi tsa tsinyaa̱ ndaha nu ñasuhu nahnu? ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra maestro ican: ―Ra tsa cundaahvi̱ iñi tsi ra ―catyí ra. Tacan tan catyí ra Jesús: ―Cu̱aahan tan i̱ca tucu yooho tacan tsihin nyɨvɨ tsa nyehé tundoho ―catyí ra. Nu tsinyaa̱ ra Jesús vehe ña Marta tsihin ña María 


text:
<pb/>Tan quihi̱n ra Jesús ityi cuahán ra. Tan tsaa̱ ra iin ñuu. Tan ican iyó iin ñaha tsa nañí Marta. Tan tsaa̱ ra vehe ña. Tan tsaha̱ ña quɨhvɨ ra tsitsi vehe ña. 


text:
Tan ña Marta, iyó iin tahan ña nañí María. Tan ña María tsicunyaa̱ ña yatyin ñi tsaha ra Jesús, tyin tyaa soho ña tsa caahán ra. 


text:
Tan ña Marta cuaha xaan tyiñu javahá ña. Tan tsaa̱ ña nu nyaá ra Jesús, tan catyí ña tsihin ra: ―Yooho tata. ¿A ña tsicá iñi yooho tyin ña tahan yu nacoo̱ ña tsi intuhun ñi maa yu tsihin tyiñu ihya? Ca̱han tsihin ña na jatyinyee ña tsi yu ―catyí ña tsihin ra. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús catyí ra tsihin ña: ―Marta, Marta, tsicá xaan iñi un tan tuñu xaan cuñí un tsihin tyiñu can. 


text:
Maa tyin iyó intuhun tsa ñiñi ca taahán tsi caca iñi yo. Tan ña María ihya nacatsi̱ ña tyiñu vaha ca javahá ña. Tan yoñi cuví quinyaa can tsi ña ―catyí ra Jesús tsihin ña Marta.<pb/>


text:
Cuví iin tsaha tsa tsicán tahvi ra Jesús. Tsa ndɨhɨ̱ tsica̱n tahvi ra, tan catyí iin ra tsicá tsihin ra: ―Ja̱naha nácaa ndacan tahvi ndi tsi Nyoo, tumaa janaha̱ ra Juan tsi ra tsica̱ tsihin ra ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Cua cuhva yu cuhva tsi ndo nácaa. Tyehen nda̱can tahvi ndo, ca̱tyi ndo:<pb/>Jutu Mañi ndi, yooho tsa nyaá un gloria. Jacahnú xaan ndi tsi un.<pb/>Na quitsi quɨvɨ tsa ndaca ñaha un nu ñuhu ñayɨvɨ ihya.<pb/>Na javaha nyɨvɨ nu ñuhu ñayɨvɨ ihya tandɨhɨ cuhva cuñí maa un, tumaa cuhva cuví nda gloria.<pb/> 


text:
Ja̱ha tucahnu iñi tsi ndi tsa cuenda cuatyi ndi. Tyin nyuhu jahá tucu maa ndi tucahnu iñi tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndi.<pb/>Ña cua cuhva un tsa nducu cuhva nu ña vaha tsi ndi. Tan ja̱cacu tsi ndi tan ña cua cunyee nu ña vaha tsihin ndi. Tacan nda̱can tahvi ndo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan catyí tucu ra: ―Na catyi yo tyin iin nyooho iyó iin ra vaha iñi tsi ndo, tan tsaa̱ ra vehe ndo tsa tsa cuaa tan catyí ra tsihin ndo: “Ja̱ha tumañi iñi tsi, xin. Cu̱hva nuu uñi taahán paan tsi yu. 


text:
Tyin iin ra vaha iñi tsi yu ndi tsaa̱ ra yuvehe yu. Tan cañi xaan quee̱ ra. Tan nduve tsa cuhva yu catsi ra.” 


text:
Tan nyooho cua nacahan ndo tan catyi ndo tsihin ra: “Ña jatyañu un tsi yu, xin. Tyin ndasɨ́ yuvehe yu. Tan ndi quixí yu tsihin sehe yu. Tan ña cuví nduvita yu tan cuhva yu tsa cuhva yu tsi un tsa vityin.” Tacan cua catyi ndo tsihin ra. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo. Vasu ra vaha iñi ndo cuví tsi ra can, ña cua nduvita ndo tan cuhva ndo tsa nducú ra tsa numi ñi. Maa tyin tatun caahán yuhu ra tsihin ndo, jandatsan ra yuvehe ndo tan caná tsaa ra tsi ndo tsa ña cua cuvi cusu ndo, tacan tan cua nduvita ndo tan cuhva ndo tsa nducú ra. Tacan tan ña cua jatyañu ca ra tsi ndo. 


text:
Tan tacan tucu nyooho tsihin Nyoo, nda̱can ndo tsi ra. Tan cua cuhva ra tsi ndo. Na̱nducu ndo tan cua ñihi ndo. Ja̱ndatsan ndo yuvehe tan cua nuña. 


text:
Tyin tatun ndacan ndo, cua ñihi ndo. Tatun nanducu ndo, cua nañihi ndo. Tatun cua jandatsan ndo yuvehe, cua nuña tsi. 


text:
<pb/>’Tacan tucu nyooho tsa iyó sehe. Tuhvá ndo tsahá tsa vaha tsi sehe ndo. Ña tuhvá ndo cuhva iin yuu itsi tun tsicán tsi paan. Tan ña tuhvá ndo cuhva iin coo itsi tun tsicán tsi tyaca. 


text:
Nyooho quiñi iyó ndo, maa tyin tsitó ndo nácaa cuhva ndo tsa vaha tsi sehe ndo. Tan vihi ca maa Jutu Mañi yo, ra nyaá gloria, cuhva ra Tatyi Ii ra cunyaa añima ndo tun ndacan ndo tsi ra. Nu xaan iñi tsi ra Jesús catyí nahnu tyin tsihin tunyee iñi nu ña vaha javahá ra tsa iyo 


text:
<pb/>Ra Jesús tava̱ ra tatyi ña vaha tsa janduñɨɨhɨ̱ tsi iin rayɨɨ. Tsa quita̱ nu tatyi can tsi ra can, cuvi̱ nacaha̱n ra. Tacan tan iyo xaan cuñí nyɨvɨ tsa nyehe̱ ñi tsa cuvi̱. 


text:
Tan yɨhɨ́ ñi catyí ñi: ―Ra ihya, tavá ra tatyi ña vaha tsihin tunyee iñi nu Beelzebú nu cuví ityi nuu tsihin tandɨhɨ tatyi ña vaha ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tan yɨhɨ́ ñi cuñí ñi nducu cuhva ñi tsi ra, tan tsicán ñi tsi ra Jesús na javaha ra iin tsa iyo tsa quita andɨvɨ. 


text:
Maa tyin ra Jesús tsitó ra tsa tsicá iñi ñi. Tan catyí ra tsihin ñi: ―Tatun ra ndacá ñaha naha ra tan natahvi ra naha, tan cañi tahan ra naha, tacan tan cundɨhɨ tyiñu tsa ndacá ñaha ra naha. Tan tatun iin vehe tan natahvi nyɨvɨ tsihin tahan ñi, tacan tan cua tɨvɨ nu yucú ñi. 


text:
Tan tacan tucu nu ña vaha, tatun natahvi nahnu, cua cundɨhɨ tunyee iñi tsa iyó tsi nahnu. Caahán yu tyehen tsihin ndo, tyin catyí ndo tyin tsihin tunyee iñi nu Beelzebú tavá yu tsi nu tatyi ña vaha nahnu. 


text:
Maa tyin tun tsatyin tavá yu tsi nahnu tumaa cuhva catyí ndo, nda̱ca tuhun ndo tsi ra nyecú tsihin ndo yóo tsahá tunyee iñi tsi ra naha tan tavá ra naha tsi nahnu. Maa ra naha cua cahan tsa nditsa tsihin ndo tyin nyooho soho xaan tsicá iñi ndo. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin yuhu tavá yu tatyi ña vaha tsihin tunyee iñi Nyoo. Tan cuñí tsi catyi yacan tyin nditsa tyin Nyoo, ra taahán tsi cundaca ñaha tsi nyɨvɨ, tsa tsaa̱ ra nu yucú ndo. Nu jacuaha̱ ra Jesús tyin ñihi ca tunyee iñi Nyoo tan ñavin ca tunyee iñi nu ña vaha 


text:
<pb/>’Tatun iin ra tan iyó xaan tunyee iñi tsi ra tan nyisó ra mityi ra, tan jahá cuenda ra vehe ra, nu yɨhɨ́ xeehe vaha ndaha tyiñu ra tsitsi vehe ra, tsa ña cua cuvi quinyaa ñasuhu. 


text:
Maa tyin tatun quitsi iin ra tsa cuaha ca tunyee iñi iyó, tan cañí tahan ra tsihin ra, tan cuví jaha canaa ra tsi ra, tacan tan quinyaa ra ndaha tyiñu ra tan natsatsa ra tsi ra vaha iñi tsi ra. 


text:
<pb/>Nyɨvɨ ña jahá tyiñu tsihin yu, jatɨvɨ́ ñi tyiñu jahá yu. Tan tatun ña caahán ñi tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ, tyin cunyicun ñi tsi yu; cuñí tsi catyi tsi tyin ña tsahá ñi tsa cunyicun nyɨvɨ tsi yu. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi yo nácaa quɨhvɨ tatyi ña vaha tsi yo inga tsaha tatun naa iñi yo 


text:
<pb/>’Tatun iin nu tatyi ña vaha quita̱ nu tsi iin nyɨvɨ, tsicá nuu nu iin ñuhu ityi, nanducú nu nu quitatu nu. Maa tyin ña nañihí maa nu nu quitatu nu, tacan tan tsicá iñi nu: “Cunuhu nyico yu nda vehe yu nu quee̱ yu.” 


text:
Tacan tan cua quihin nu utsa taahan ca tatyi ña vaha tsa yaha ca caquiñi tan ñavin ca maa nu. Tacan tan iin caa ñi cua quɨhvɨ tandɨhɨ nahnu añima ñi ican. Yacan cuenda yaha ca caquiñi ñi tan ñavin ca tsa jihna ñi ―catyí ra Jesús. Nyɨvɨ tsa nditsa iyó vaha ñi nu ñuhu ñayɨvɨ 


text:
<pb/>Tsitsi tsa ndi caahán ca ra Jesús yacan, tan cana̱ tsaa iin ñaha tsa nyií mahñu nyɨvɨ ican. Tan catyí ña: ―¡Náa tsa sɨɨ cuñí ñaha tsa jacacu̱ tsi un, ñaha tsa jacaxi̱n tsi un! ―catyí ña. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús catyí ra: ―Sɨɨ xaan ca cuñi nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun caahán Nyoo tan tyaá yahvi ñi itsi ―catyí ra. Nyɨvɨ ña vaha, maa ñi maa tsa iyo cuñí ñi nyehe ñi 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ca nyɨvɨ nu nyií ra Jesús. Tan catyí ra tsihin ñi: ―Nyɨvɨ tsa iyó vityin quiñi xaan iyó ñi. Tan nyiyo xaan iñi ñi. Cuñí ñi nyehe jihna ñi tsa iyo. Maa tyin intuhun ñi tsa iyo cua nyehe ñi, yacan cuví tsa javaha̱ Nyoo tsihin ra Jonás, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tsanaha. Nduve inga ca tsa iyo cua nyehe ñi. 


text:
Tumaa tsa janaha̱ ra Jonás tsi nyɨvɨ ñuu Nínive taha̱n tsanaha tyin ii Nyoo, tacan tucu yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, janahá yu tsi nyɨvɨ tsa iyó vityin tyin ii Nyoo. 


text:
Quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ, cua nandoto ñaha cuvi̱ reina ityi sur taha̱n tsanaha, tan cua catyi ña tyin cuhun ndo anyaya tyin maa ña vasu cañi ñuu ña, maa tyin quitsi̱ ña, quitsi̱ tyaa soho ña tsa tsiñi tuñi tsa caha̱n ra Salomón. Tan vityin cahnu ca cuví ra nyaá tsihin ndo tan ñavin ca ra Salomón. 


text:
Tan quɨvɨ cua cutuñi tandɨhɨ nyɨvɨ, cua nandoto nyɨvɨ tsicoo̱ ñuu Nínive taha̱n tsanaha, tan cua catyi ñi tyin nyooho nyɨvɨ tsa iyó vityin cuhun ndo anyaya, tyin nyɨvɨ Nínive ican, nasama̱ ñi cuhva iyó ñi quɨvɨ caha̱n ra Jonás tuhun Nyoo tsihin ñi. Tan vityin cahnu ca cuví ra nyaá tsihin ndo tan ñavin ca ra Jonás. Nu janaha̱ ra Jesús tyin na jaha yo cuenda añima yo na coo tsa nditsin jahá Nyoo 


text:
<pb/>’Ndi intuhun ndo tan ña tuhvá ndo tyaá ñuhu̱ tyuma tan tyihí xeehe ndo can, a tinyií ndo can tsitsi iin caja. Tyin ñuhu̱ can taahán tsi cunyii can nu sucun. Tyin tatun quɨhvɨ nyɨvɨ tsitsi vehe ndo, nditsin. 


text:
Tinuu yo, iin ñuhu̱ nditsin cuví tsi tsa cuenda cuñu ñuhu yo. Tan tacan tucu tsa nditsin Nyoo, tsa cuenda añima yo. Tatun iyó tsa nditsin jahá Nyoo añima yo, vaha nyɨvɨ cuví yo. Tatun nduve tsa nditsin jahá Nyoo añima yo, tumaa iin ra cuaa cuví yo, ña cuví nyehe yo ityi vaha tsa cuahán nu nyaá Nyoo. 


text:
Tatun tsitú añima ndo tsihin tsa nditsin jahá Nyoo, nduve ca maa tsa naa iyó tsihin ndo, tyin jandunditsín tsi tanɨɨ cahnu ndo. Tumaa tsa nyaá iin ñuhu̱ tyuma jandunditsín tsi tanɨɨ cahnu ndo cuví can ―catyí ra Jesús. Nu cuxaa̱n ra Jesús tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra tan tsihin ra fariseo naha ra 


text:
<pb/>Tsa ndɨhɨ̱ caha̱n ra Jesús tsihin nyɨvɨ, iin ra fariseo, catyí ra tsihin ra, na cuhun ra cucatsi ra yuvehe ra. Tan tsaa̱ ra Jesús vehe ra. Tan quɨhvɨ̱ ra tsicunyaa̱ ra nu mesa. 


text:
<pb/>Tacan tan ra fariseo ican iyo cuñí ra tyin ña nacatya̱ ra Jesús ndaha ra tsa ndi cumañi ca catsi ra, tumaa cuhva iyó maa ra naha. 


text:
Maa tyin Jutu Mañi yo Jesús catyí ra tsihin ra: ―Nyooho, ra cuví fariseo, tumaa tsa tsata ñi vasu tan coho nacuhvá ndo. Maa tyin ityi tsitsi, quiñi xaan caá can tyin ña nacatyá ndo can. Tacan cuví nyooho. Tyin cuñí nyɨvɨ tyin vaha ndo. Maa tyin xeehe ñi suhú ndo tan javahá ndo tsa ña vaha. 


text:
Ndava xaan iñi ndo. ¿A ña tsitó ndo tyin ra tsa javaha̱ ityi tsata ndo, juvin ñi maa ra javaha̱ ityi tsitsi ndo? 


text:
Taahán tsi javaha ndo tumañi iñi tsi nyɨvɨ ndaahvi, tan jatyinyee ndo tsi ñi tsihin tanɨɨ añima ndo. Ja̱vaha ndo tsa vaha tsihin ñi, tacan tan nduvaha tucu ityi tsitsi ndo. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra fariseo! tyin nyooho, cahví ndo ndaha menta tan ndaha lura tan náa ndɨhɨ ca yucu tsa tsatsí ndo, tan tavá ndo intuhun tsi tsa iin iin utsi tan tsahá ndo tsi Nyoo, maa tyin ña tyaá yahvi ndo tsa vaha tsa cuñí Nyoo javaha yo tan tsa cuñí yo tsi ra. Taahán tsi tsa cu̱ñi vaha ca ndo tsi Nyoo tan ja̱vaha ndo cuhva cuñí ra, tan ña jandɨhɨ ndo tsa cuhva ndo diezmo can. 


text:
¡Ndahvi nyooho tsa cuví ndo fariseo! tyin cuñí ndo cunyaa ndo nu tyayu vaha tsitsi vehe ñuhu. Tan cuñí ndo tsa tyaa yahvi nyɨvɨ tsi ndo nuyahvi. 


text:
¡Ndahvi nyooho ra maestro cuenda ley, tan nyooho ra fariseo! Vaha xaan jahá ndo tsi ndo tan ña nditsa ndo. Cuví ndo tumaa iin ñaña ndɨyɨ tsa ña nditsin ca canyií. Tyin tsañí nyɨvɨ tsata can tan ña tsitó ñi tyin nyií ndɨyɨ tsitsi ñaña ican. Tyin nduve ca cuhva canyií nu nyií ndɨyɨ ican. Cuñí maa nyɨvɨ tyin vaha ndo, tan ña tsitó ñi tyin ña vaha añima ndo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n iin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu, tan catyí ra: ―Maestro, tsa catyí un tacan, caahán nyaa ndɨhɨ un tsi ndi ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¡Ndahvi tucu nyooho ra maestro cuenda ley vehe ñuhu! tyin jacuahá ca ndo ley tsa tsaha̱ Nyoo taha̱n tsanaha. Tan ña taahán tsi. Tan yoñi ndoyó carga can, tan jañiñi ca ndo na javaha nyɨvɨ can, tan maa ndo ndi luxu ña jatyinyeé ndo tsi ñi. 


text:
¡Ndahvi nyooho! tyin janduvahá vaha ndo ñaña nu ñuhú yɨquɨ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tsa tsahñi̱ ra cuvi̱ tsii tsaahnu ndo taha̱n tsanaha. 


text:
Yacan cuñí tsi catyi tyin ndoó ndo vaha tsa javaha̱ tsii tsaahnu ndo naha ra. Tyin tsii tsaahnu ndo tsahñi̱ ra naha tsi ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. Tan nyooho janduvahá ca ndo ñaña ra naha. 


text:
Yacan cuenda catyi̱ Nyoo taha̱n tsanaha tsihin tsa tsiñi tuñi ra tyin cua jaquitsi ra tsi ra cua cuvi ndusu yuhu ra tan ra caca tyiñu ra nu iyó ndo. Tan cua cahñi ndo juhva ra naha tan inga ra cua jacunu ndo tsi ra naha. 


text:
Tan nditsa tyin tacan javahá ndo. Nyoo cua tatsi tuñi ra tsi ndo tan tsi nyɨvɨ iyó vityin tsa cuenda tandɨhɨ ra cuvi̱ ndusu yuhu ra tsa tsahñi̱ tsii tsaahnu ndo naha ra nda cuanda tsinu̱ ñuhu ñayɨvɨ tan nda cuanda vityin. 


text:
Nda cuanda nɨñɨ ra Abel tsa tsatɨ̱ tsa tsahñi̱ ra Caín yañi ra tsi ra, tan nda cuanda nɨñɨ ra Zacarías tsa tsahñi̱ nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu yatyin nu nyaá altar. Yacan cuenda catyí Nyoo tyin cua tatsi tuñi ra tsi nyɨvɨ tsa iyó vityin tsa catyí cuatyi nyɨvɨ tsa tsicoo̱ taha̱n tsanaha. 


text:
¡Ndahvi nyooho ra maestro cuenda ley vehe ñuhu! tyin tumaa tsa tyihí xeehe ndo ndaha tucu yuvehe nu quɨhvɨ́ nyɨvɨ ityi nu nyaá Nyoo. Tan ndi maa ndo ña quɨhvɨ́ ndo nu nyaá Nyoo. Tan ndi ña tsahá ndo tsa quɨhvɨ inga nyɨvɨ tsa cuñí quɨhvɨ ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Ndɨhɨ caha̱n ra Jesús tacan. Tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra tsihin ra fariseo naha ra, nduxaa̱n xaan ra naha tan quitsaha̱ nducú tuhun xaan ra naha tsi ra Jesús. 


text:
Tyin cuñí ra naha tsa cahan ra Jesús iin tsa ña vaha, tyin tacan tan cuvi tyaa ra naha cuatyi tsi ra.<pb/>


text:
Cuenda mil nyɨvɨ ndu ii̱n nda cuanda catyihí tahan ña ñi, tyin cuaha xaan ñi. Tacan tan ra Jesús caha̱n jihna ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Ja̱ha ndo cuenda tsi ndo tsihin ra fariseo naha ra tsihin cuatyi ra tsa cuví tumaa yutsan iya. Tyin ndaá paan jahá yutsan iya, tan tacan cuví cuatyi ra can naha ra. Tyin jahá ra naha tyin vaha ra. Maa tyin ña cuví tyihi xeehe ra naha cuatyi ra naha. 


text:
Tyin nduve iin tsa yɨhɨ́ xeehe tan cuñí yo, tyin ña cua quituvi. Tan nduve tsa xeehe tan cuñí yo, tyin ña cua coto nyɨvɨ. 


text:
Yacan cuenda, náa ndɨhɨ tsa caahán ndo nu xeehe, cua quita tsi nu nditsin. Tan náa ndɨhɨ tsa caahán ndo tsitsi vehe ndo, cua cana tsaa nyɨvɨ jiñi vehe. ¿Yóo taahán tsi nayuhvi yo, a tsi nyɨvɨ a tsi Nyoo? 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo tsa cuví ndo ra vaha iñi tsi yu, tyin ña na̱yuhvi ndo tsi nu tsahñí cuñu ñuhu yo. Tyin yaha can tan nduve ca tsa cuví javaha nu tsi yo. 


text:
Maa tyin cua catyi yu tsihin ndo yóo taahán tsi nayuhvi ndo. Na̱yuhvi ndo tan tya̱a yahvi ndo tsi Nyoo, ra cuví quinyaa tsa nyito ndo. Tan yaha yacan tan cuví tyihi ra tsi ndo anyaya. 


text:
<pb/>’Saa, ña yahvi nyaá tɨ. Cuví jata yo uhun taahan tɨ tsihin uvi ñi xuhun. Vasu ndi maa nyihi ñi tɨ, Nyoo ña naá iñi ra tsi ndi intuhun tɨ. 


text:
Tan nyooho, nyaá yahvi ca ndo nu Nyoo tan ñavin ca tsa cuaha saa can, tan nda cuanda ixi jiñi ndo tan tsitó Nyoo najava taahan tsi iyó tyin tsa nacahvi̱ ra intuhun intuhun tsi. Yacan cuenda ña na̱yuhvi ndo. Na ña nayuhvi yo cahan yo tuhun ra Jesucristo tsihin nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Catyí yu tsihin ndo tyin tandɨhɨ nyooho tsa janahá ndo tsi nyɨvɨ tyin tsinú iñi ndo tsi yu, tacan tucu maa yu, cua cahan yu tuhun ndo nuu ángel Nyoo nda gloria. Tyin yuhu Rayɨɨ nda gloria quee̱ yu. 


text:
Maa tyin nyooho tsa janahá ndo tyin ña tsinú iñi ndo tsi yu, tacan tucu maa yu, cua cahan yu nuu ángel Nyoo tyin ñavin nyɨvɨ cuenda yu cuví ndo. 


text:
Tan vasu cuxaan nyɨvɨ tsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, Nyoo cua jaha ra tucahnu iñi tsi ñi. Maa tyin nyɨvɨ caahán tsa ndavaha ñi sɨquɨ Tatyi Ii Nyoo ña cua coo tucahnu iñi tsi ñi cuenda yacan. 


text:
<pb/>’Quɨvɨ tsa cua cundaca nyɨvɨ tsi ndo tsitsi vehe ñuhu, nu juez, a nuu ra cumí tyiñu naha ra, ña caca iñi ndo náa tuhun cua nacahan ndo. 


text:
Tyin cuhva tsa cua nacahan ndo, cua cuhva maa Tatyi Ii Nyoo náa tuhun taahán tsi cahan ndo ―catyí ra Jesús. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús tyin ña taahán tsi nyiyo iñi yo tsa cuca 


text:
<pb/>Iin ra tsa nyií tsihin nyɨvɨ cuaha tsa ndu ii̱n nu nyií ra Jesús, catyí ra tsihin ra Jesús: ―Maestro, ca̱han tsihin ra yañi yu na natahvi ra tsa tsii jutu ndi, cuhva ra tsa taahán tsi tsi yu. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―¿Tsaa, yóo tsaha̱ tsi yu tsa cuví yu juez tan natahvi yu ndaha tyiñu ndo? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan yaha̱ can tan catyí ra nuu nyɨvɨ cuaha can: ―Ja̱ha xaan ndo cuenda tan ña nyiyo xaan iñi ndo tyin ña tsiñí ñuhu tsa coo cuaha ndaha tyiñu yo tan coonyito yo. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva tsi tandɨhɨ nyɨvɨ, tan catyí ra: ―Tsicoo̱ iin ra cuca. Tan cuaha xaan ndaha tyiñu ñihí ra nu jaha̱ tyiñu ra. 


text:
Tan catyí ra: “Tsa tsitó yu nácaa cua javaha yu. Cua canɨ yu tandɨhɨ yaca nyihi yu, tan cua javaha yu tsa nahnu ca, tan natyihi yu tandɨhɨ ndaha tyiñu can tsihin tandɨhɨ ca tsa iyó tsi yu tsitsi can. 


text:
Tacan tan cua catyi yu tsihin yu: Cuaha xaan ndaha tyiñu naquihi̱n vaha un, tan vityin cuahán maa cuiya, qu̱itatu, ca̱tsi vaha, co̱ho vaha, tan cu̱sɨɨ iñi.” 


text:
Tan Nyoo catyí ra tsihin ra can: “Ra soho, tsacuaa vityin cua cúu un, tan tsa naquihi̱n vaha un ¿Yóo tsii cua cuví yacan?” catyí Nyoo tsihin ra can. 


text:
Tacan cuví iin ra tsa jatacá tan tyihí vaha ra tsa cuca tsi ra; maa tyin nuu Nyoo ra ndaahvi cuví ra ―catyí ra Jesús. Ña caca xaan iñi yo náa ndɨhɨ tsa tsiñí ñuhu tsi yo 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Tacan ñi catyí yu tsihin ndo, ña caca xaan iñi ndo nácaa ñihi ndo tsa catsi ndo, tan ndi jahma tsa cunditsi ndo. 


text:
Tyin nyaá yahvi ca ñayɨvɨ tsa nyito yo tan ñavin ca tsa catsi yo. Tan nyaá yahvi ca cuñu ñuhu yo tan ñavin ca tsa nditsí yo. 


text:
Ja̱ha ndo cuenda saa tyin ña jahá tyiñu tɨ. Tan ndi ña tyihí vaha tɨ tsa catsi tɨ. Maa tyin tsatsí tɨ, tyin Nyoo tsahá ra tsa catsi tɨ. Tan nuu Nyoo nyaá yahvi ca nyooho tan ñavin ca saa. 


text:
Tatun ndi luxu can tan ña cuví jahá ndo, ¿nacuenda tsa tsicá xaan iñi ndo tandɨhɨ ca tsa tsiñí ñuhu tsi ndo? 


text:
<pb/>’Ja̱ha ndo cuenda nácaa iyó yutun ita tyin ña jahá tyiñu tun tan ndi ña taví tun yuhva. Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin ndi ra rey Salomón tsihin tandɨhɨ tsa cuca ra tan ña sɨɨ caá tsa tsinditsi̱ ra tumaa tsa jacunditsí Nyoo tsi yutun ita ican. 


text:
Tatun tacan ñi jacunditsí Nyoo tsi yutun ita tsa iyó nu tsɨquɨ vityin, tan ityaan cua cayu tun tsitsi horno, tan nyooho cahnu ca cuví ndo nuu ra tan ñavin ca yutun ita. ¿A ña cua cuhva ra tsa cunditsi ndo? Maa tyin maa ndo ña tsinú vaha iñi ndo tsi ra. 


text:
Tyin nyɨvɨ tsa ña tsinú iñi tsi Nyoo tsicá iñi ñi yacan. Maa tyin Jutu yo Nyoo tsitó ra náa tsiñí ñuhu tsi ndo. 


text:
Vaha ca tsa nducu ndo nácaa cuhva cuenda ndo tsi ndo tsi Nyoo na cundaca ñaha ra tsi ndo. Tan cuhva tucu ra tandɨhɨ tsa tsiñí ñuhu tsi ndo. Tsa vaha tsa iyó gloria 


text:
<pb/>’Ña nayuhvi nyooho, mbee jana yu. Ña cuaha ndo maa tyin Jutu yo Nyoo cuñí ra tsi ndo. Yacan cuenda cua cuhva ra quɨhvɨ ndo nu ndacá ñaha ra. 


text:
Xi̱co ndo tsa iyó tsi ndo. Tan jatyinyee ndo tsi nyɨvɨ ndaahvi. Tatun javahá ndo tacan, jacayá ndo tsa vaha nuu nyaá Nyoo. Tyin nuu nyaá Nyoo ña ndɨhɨ tsa vaha. Tyin yoñi yóo jatɨvɨ́ can ndacan, ndi nu ñasuhu, tan ndi quɨtɨ. 


text:
Tyin nuu iyó tsa cuca ndo, ican cuví nu nyita iñi ndo. Tan ndacan cua coo ndɨhɨ añima ndo ―catyí ra. Nu jacuahá ra Jesús tsi yo nácaa cuatu yo tsi ra quɨvɨ quitsi ra inga tsaha 


text:
Tan cu̱vi ndo tumaa musu tsa ndatú tsi tsitoho ra naha náa cuhva quitsi ra tsa cuahán ra iin vico tindaha. Tan ndatú ra naha, tyin tacan tan numi ñi cua nuña ra naha yuvehe cuhva tsa jandatsan tsitoho ra naha tsa tsaa ra. 


text:
Tan sɨɨ xaan cua cuñi ra naha nyehe ra naha tsi ra cuví tsitoho ra naha. Tyin ndatú ra naha tsi ra nda cuanda tsa tsaa ra, vasu ñuu taxin, vasu tsa naha ca. Tan cua tyaa ra tsi ra musu ican naha ra yuhu mesa tan cuhva ra tsa catsi ra naha. Tacan tan sɨɨ xaan cua cuñi musu can naha ra. 


text:
Tan co̱to ndo tyin tatun tsitoho vehe, tan tsitó ra náa cuhva cua quɨhvɨ ñasuhu vehe ra, cua jaha ra cuenda vehe ra. Tan ña cua cuhva ra quɨhvɨ nu ñasuhu ican tsitsi vehe ra. 


text:
Tan tacan cuví tucu nyooho, cu̱atu ndo. Tyin yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, sana iñi ndo tan cua quitsi yu ―catyí ra Jesús. Musu vaha tan musu ña vaha 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ nducú tuhun ra Pedro tsi ra Jesús: ―Jutu Mañi yu, ¿yóo cuenda caahan un yacan? ¿A tsa cuenda maa ñi maa ndi, a tsa cuenda tandɨhɨ nyɨvɨ? 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: ―Musu tsa tyaá soho tsa caahán tsitoho ra, juvin ra cuví musu vaha. Tyin jahá cuenda ra vehe tsitoho ra. Tan vaha cuhva tsahá ra tsa catsi tandɨhɨ ca musu ican. 


text:
Tan sɨɨ xaan cuñí musu ican tatun cuhva tsa jahá tyiñu ra, tan cua tsaa tsitoho ra. Tyin tyaá yahvi ra tandɨhɨ tsa taahán tsi ica ra. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin tsa nditsa. Tyin tsitoho ra cua nacuhva ra tandɨhɨ tsa cumí ra, cua quɨhɨ ndaha ra. Tyin vaha tyaá yahvi ra tsihin tyiñu jahá ra. 


text:
Maa tyin tatun tsicá iñi musu ican tyin naha xaan cuahán tsitoho ra, tan quitsaha̱ cañí ra tsi inga musu tsa cutahán tsihin ra tan ñiñaha jahá tyiñu ican, tan ña cuñí ra jaha tyiñu ra. Tyiñu tsatsí ñi tan tyiñu tsiñí nyixi ñi iyó ra. 


text:
Tacan tan sana iñi ra cua tsaa tsitoho ra quɨvɨ tsa ña ndatú ra tsi ra, tan cuhva tsa ña tsitó ra. Tacan tan ñihi xaan cua tatsi tuñi tsitoho ra tsi ra, tumaa tuhvá maa ra icá tsihin nyɨvɨ tsa ña tsiñú iñi tsa caahán ra. 


text:
<pb/>’Tan iin musu tsa tsitó nácaa iyó tsitoho ra tan ña javahá ra cuhva cuñí tsitoho ra, cuaha xaan tundoho cua nyehe ra. 


text:
Maa tyin tatun iin musu tsa ña tsitó, tan javaha ra tsa ña vaha, cua tatsi tuñi tsitoho ra tsi ra, maa tyin luxu ñi. Tyin ña tsito̱ ra can, tan javaha̱ ra. Tatun iin musu tan cuaha tsa tsaha̱ tsitoho ra tsi ra, cuaha tyiñu taahán tsi nacuhva cuenda ra tsi tsitoho ra. Tan ra tsa cuaha xaan yɨhɨ́ ndaha can, cuaha xaan tyiñu taahán tsi nacuhva cuenda ra tsi tsitoho ra. Nu caha̱n ra Jesús tyin tsacatyi ra cua cañi tahan nyɨvɨ tsihin nyɨvɨ ñi 


text:
<pb/>’Tumaa tsa jatahán yu ñuhu̱ nu ñuhu ñayɨvɨ, tacan cuví tyiñu vatsí yu. ¡Tan cuñí xaan yu tsa nacayu catyin ña ñuhu̱ ihya! 


text:
Tyin nyaá cua yaha yu iin tundoho cahnu, tan cahnu xaan tundoho iyó yu nda cuanda ndɨhɨ tyiñu jahá yu. 


text:
Cuñí maa ndo tyin tsa vatsí cuhva yu tsa taxin coo ndo nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Maa tyin yuhu vatsí yu tyin jasɨɨn yu tsi ndo. 


text:
Tyin tsa vityin tan ityi nuu ca, uhun taahan nyɨvɨ iin vehe ñi cua cusɨɨn ñi. Uñi taahan ñi cua cañi tahan tsihin uvi taahan ñi. Tan uvi taahan ñi cua cañi tahan tsihin uñi taahan ñi. 


text:
Tan ra iyó sehe, cua cañi tahan ra tsihin sehe ra. Tan ra cuví sehe can cua cañi tahan ra tsihin jutu ra. Tan ñaha iyó sehe sɨɨhɨ cua cañi tahan ña tsihin sehe sɨɨhɨ ña. Tan ña cuví sehe sɨɨhɨ can cua cañi tahan ña tsihin sɨhɨ ña. Tan ñaha cuví tyiso cua cañi tahan ña tsihin tsanu ña. Tan ñaha cuví tsanu can cua cañi tahan ña tsihin tyiso ña ―catyí ra Jesús. Nu caha̱n ra Jesús tsihin nyɨvɨ tyin ña nacotó ñi tyin tsa tsaa̱ Sehe Nyoo nu yucú ñi 


text:
<pb/>Catyí tucu ra Jesús tsihin nyɨvɨ cuaha tsa yucú ican: ―Tatun nyehé ndo tyin tsa yɨhɨ́ vico, catyí ndo tyin tsa cua cuun savi. Tan tacan tsa cuii cuví. 


text:
Tatun tsa nyehé ndo tyin tsa yɨhɨ́ tatyi quee̱ ityi ndutya ñuhu, catyí ndo tyin tsa cua ndu ihñi. Tan quita tsa cuii nu caahán ndo. 


text:
Nyooho jahá ndo tsa tsitó xaan ndo, tan nacotó ndo tandɨhɨ tsa cuví andɨvɨ, tan tandɨhɨ tsa cuví nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Tan ¿nacuenda tsa ña nacotó ndo náa tyembu iyó ndo vityin? Ndu̱cu yo cuhva nácaa coo vaha yo tsihin ra tsicán cuatyi tsaha yo coto cuhun yo anyaya 


text:
Tatun iin ra tsicán cuatyi tsaha ndo tan cuahán ndo tsihin ra nu nyaá ra cumí tyiñu, ityi cuahán ndo ndu̱cu ndo cuhva coo vaha ndo tsihin ra tsa ndi cumañi ca tsaa ndo nu nyaá ra cumí tyiñu. Coto nacuhva cuenda ra tsi ndo tsi juez. Tan juez ican cua nacuhva cuenda ra tsi ndo tsi ra vitya naha ra. Tan ra vitya naha ra cua tyihi ra naha tsi ndo tsitsi vehe caa. 


text:
Tatun tacan cua cuvi, catyí yu tsihin ndo tyin ña cua quita ndo nda cuanda tyahvi ndo tandɨhɨ tsa taahán tsi tyahvi ndo ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tacan tan juvin ñi quɨvɨ can nyecu juhva ra naha. Tan quitsaha̱ nacatyí tuhun ra naha tsihin ra Jesús tsa javaha̱ ra Pilato tsihin juhva ra Galilea naha ra. Tyin tava̱ ra tyiñu na cahñi andaru naha ra tsi ra Galilea tsa tsijamañi̱ quɨtɨ jana ra naha tsi Nyoo. Tan tacan saca̱ nuu nɨñɨ ra ican naha ra tsihin nɨñɨ quɨtɨ tsa tsijamañi̱ ra ican naha ra. 


text:
Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿A tsicá iñi nyooho tyin cahnu xaan ca cuatyi ra Galilea ican naha ra tan ñavin ca tandɨhɨ ca ra ñuu ra naha, tan yacan tsihi̱ ra naha? 


text:
Tan tsa tsahun uñi taahan ra tsihi̱ can naha ra tsa canacava̱ torre Siloé ican tsata ra naha, ¿a cuaha ca cuatyi ra naha tan ñavin ca inga ra tsa tsicoo̱ ñuu Jerusalén, cuñí maa ndo? 


text:
Ñavin. Tyin tatun nyooho tan ña nasama ndo cuhva iyó ndo, cua cunaa ndo. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva nácaa ndatú Nyoo tsa nasama yo cuhva iyó yo 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva ihya. Tan catyí ra: ―Iin ra iyó yutun tsa nañí higuera tsi ra. Tan nyaa tun nu ñuhu ra. Tan tsaha̱n ra tsinyehe̱ ra tatun iñi tsɨtɨ tun. Tan nyehe̱ ra tyin nduve. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra jahá cuenda tsi tun: “Tsa uñi cuiya tsa tyito ñi quitsi̱ nyehe̱ yu tatun iyó tsɨtɨ tun. Tan nduve maa tsɨtɨ tun iñi. Ca̱hnya tsi tun. Tyin nyaá cuatu ñi maa tun nu ñuhu ihya. Tyin nduve tsɨtɨ tsahá tun”, catyí ra. 


text:
Maa tyin ra tsa jahá cuenda ñuhu ican catyí ra: “Taa, ña cua cahnya naha yo tsi tun vityin. Na cunyaá nuu maa tun inga cuiya ihya. Cua janduvita yu ñuhu tsaha tun tan cua tyihi yu ñuhu tyaahyú. 


text:
Vasɨquɨ tacan tan cua cuhva tun tsɨtɨ. Maa tyin tatun ña cuhva tun tsɨtɨ, tacan tan cahnya yo tsi tun”, catyí ra tsa jahá cuenda ñuhu can ―catyí ra Jesús. Quɨvɨ quitatú nyɨvɨ janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ñaha tɨhɨ tsata 


text:
Tan ican nyaá iin ñaha tsa yɨhɨ́ tatyi ña vaha. Tan tsa tsahun uñi cuiya cuuhví ña tsa tɨhɨ́ tsata ña. Tan ña cuví ndundoo ña. 


text:
Tacan tan nyehe̱ ra Jesús tsi ña. Tan cana̱ ra tsi ña. Tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ña, tan catyí ra: ―Tsa nduvaha̱ un. Nduve ca cuehe ndohó un ―catyí ra tsihin ña. 


text:
<pb/>Tacan tan tyisó ra ndaha ra jiñi ña. Tan iin yaha ñi tan ndundoo̱ ña. Tacan tan quitsaha̱ jacahnú ña tsi Nyoo. 


text:
Maa tyin ra cuví ityi nuu vehe ñuhu, cuxaa̱n xaan ra tsi ra. Tyin quɨvɨ quitatú janduvaha̱ ra tsi ña. Tan catyí ra tsihin nyɨvɨ nyecú ican: ―Iyó iñu taahan quɨvɨ taahán tsi jaha tyiñu yo. Tacan quɨvɨ qu̱itsi ndo cuvi ndo numeri. Tan ña quitsi ndo quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan Jutu Mañi yo Jesús catyí ra tsihin ra: ―Nyooho tsa jahá ndo tyin vaha ndo. ¿A ña ndatsí tucu nyooho quɨtɨ jana ndo tan jacohó ndo ndutya tsi tɨ quɨvɨ quitatú yo? 


text:
Tan tacan tucu ñaha ihya, tata ra Abraham cuví tsi ña. Tan tsa tsahun uñi cuiya tsa nuuhñí ña tsihin cuehe ihya jahá nu ña vaha. Tan yoñi ndatsi tsi ña. ¿A ña taahán tsi ndatsi yo tsi ña vasu ndi maa quɨvɨ quitatú yo cuví vityin? ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan cuhva tsa caha̱n ra Jesús yacan, tandɨhɨ maa nu xaan iñi tsi ra nducahan nuu nahnu. Maa tyin tandɨhɨ ca maa nyɨvɨ sɨɨ xaan cuñí ñi tsihin tsa cahnu tsa iyo javaha̱ ra Jesús. Nu caha̱n ra Jesús tyin tumaa iin tsɨtɨ mostaza cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―¿Náa cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo? ¿Tan náa tsihin jandu inducu yo itsi? 


text:
Tumaa iin tsɨtɨ mostaza, tacan cuví tsi. Tyin iin ra tatsi̱ ra iin tsɨtɨ ican nu ñuhu ra, tan cana̱ iin yutun luhlu, tan tsahnu̱ tun. Tan cuví tun iin yutun cahnu xaan. Tacan tan tsaa̱ saa naha tɨ nuu yutun ican. Tan javaha̱ tɨ taca tɨ nuu tun. Nu caha̱n ra Jesús tyin tumaa yutsan iya, tacan cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús inga tsaha: ―¿Náa ca tsihin jandu inducu yu nácaa ndacá ñaha Nyoo tsi yo? 


text:
Cuví tsi tumaa yutsan iya tsa nasacá nuu iin ñaha tsihin uñi jahma yutyi paan. Tyin tumaa ndaá tanɨɨ yutsan paan ican jahá yutsan iya ican, tacan cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo ―catyí ra. Yuvehe tɨhɨn tan ityi cuɨñɨ tsa cuahán nu nyaá Nyoo 


text:
<pb/>Ityi cuahán ra Jesús ñuu Jerusalén caahán ra tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tandɨhɨ ñi ñuu nu yahá ra. 


text:
Tan iin ra tsicá tuhun ra tsi ra: ―Jutu Mañi yu, ¿a cuaha maa nyɨvɨ cua cacu? ―catyí ra. Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: 


text:
<pb/>―Na̱nducu ndo cuhva quɨhvɨ ndo yuvehe tɨhɨn. Tyin tacan cuví quɨhvɨ ndo nu ndacá ñaha Nyoo. Tyin cuaha xaan ndo cuñí ndo quɨhvɨ ndo ndacan, tan ña cuvi. 


text:
Tyin tumaa tsitoho iin vehe, tacan cuví Nyoo. Tan tsitoho vehe ican cua nacasɨ ra yuvehe. Tacan tan nyooho tsa nyecú ndo ityi tsata cua jandatsan ndo yuvehe, tan cua catyi ndo: “Nu̱ña yuvehe.” Tan ra ican cua catyi ra tsihin ndo: “Ña tsitó yu ndáa ityi quee̱ nyooho.” 


text:
Tacan tan nyooho cua catyi ndo: “Nyuhu tsatsi̱ ndi tan tsihi̱ ndi tsihin un. Maa un jacuaha̱ un tuhun Nyoo tsi ndi ityi nu nyecú vehe ndi”, cua catyi ndo tsihin ra. 


text:
Maa tyin ra ican cua nacahan ra tsihin ndo tan cua catyi ra: “Tsa catyi̱ yu tsihin ndo tyin ña tsitó yu ndáa ityi quee̱ ndo. Ca̱tsiyo nyaha ndo nu nyaá yu tandɨhɨ nyooho nyɨvɨ javahá tsa ña vaha” 


text:
Tacan tan cua vacu ndo tan catsan ña cua cuvi nuhu ndo tsa cua nyehe ndo tsi ra Abraham tsihin ra Isaac tan ra Jacob, tan tsihin tandɨhɨ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tsa tsicoo̱ taha̱n tsanaha. Tyin nyecú ra naha nu ndacá ñaha Nyoo. Tan nyooho ndoo̱ ndo ityi tsata. 


text:
Tan cua quitsi nyɨvɨ ityi ndutya ñuhu, tan ityi norte, tan ityi nu caná ñicanyii, tan ityi nu tyisó ñicanyii. Tan cua cunyecu ñi catsi ñi tsihin Nyoo nu ndacá ñaha ra. 


text:
Tan juhva nyɨvɨ tsa cuahán ityi nuu vityin, ñi can cuhun nu ndɨhɨ. Tan juhva nyɨvɨ tsa cuahán nu ndɨhɨ ña, ñi can cua cuhun ityi nuu ―catyí ra. Nu cuiihya xaan cuñí ra Jesús nyehé ra tsi nyɨvɨ ñuu Jerusalén 


text:
<pb/>Juvin ñi maa quɨvɨ can tsaa̱ juhva ra fariseo. Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Qu̱ita ihya tyin ra Herodes cuñí ra cahñi ra tsi un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo tan cahan ndo tsihin ra tsa cuví tumaa ñicuii, tyin nda cuanda quita quɨvɨ tsa ndɨhɨ tyiñu jahá yu tsa tavá yu tatyi ña vaha tsi nyɨvɨ tan tsa janduvahá yu tsi nyɨvɨ cuuhví tsihin cuehe, tacan tan cundɨhɨ tyiñu jahá yu. 


text:
Maa tyin nda cuanda tahan tsi tsa ndɨhɨ maa tyiñu jahá yu, tacan tan cuhun maa yu cua cúu yu nda ñuu Jerusalén. Tyin ña cuví cúu iin ra cuví ndusu yuhu Nyoo ityi tsata ñuu Jerusalén. 


text:
<pb/>¡Ndahvi nyooho nyɨvɨ Jerusalén! tyin tsahñí ndo tsi ra cuví ndusu yuhu Nyoo. Tan cañí ndo yuu tsi tandɨhɨ ra tsa jaquitsi̱ Nyoo nu yucú ndo. Tan yuhu cuaha xaan tsaha cuñí yu jaha cuenda yu tsi ndo, tumaa jahá cuenda iin ndɨvɨ sɨɨhɨ sehe tɨ, tan naquihín vaha tɨ tsi tɨ naha tɨ tsitsi nditsin tɨ. Maa tyin maa ndo ña cuñí ndo. 


text:
Nye̱he ndo vityin tyin tsa nacoo̱ yu tsi ndo. Tan catyí yu tsihin ndo tyin ña cua nyehe ca ndo tsi yu nda cuanda quita quɨvɨ tsa cua catyi ndo tyin cahnu xaan ra vatsí tsihin sɨvɨ Nyoo Jutu yo ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Cuví tsi iin quɨvɨ quitatú nyɨvɨ. Tan ra Jesús cuahán ra cua catsi ra vehe iin ra cuví ityi nuu tsihin ra fariseo naha ra. Tan juhva ca ra fariseo ican ndatú ra naha nyehé ra naha náa cuatyi cuví tyaa ra naha tsi ra Jesús. 


text:
Tan catyí ra Jesús tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra tan tsihin ra fariseo naha ra: ―¿A vaha janduvaha yo nyɨvɨ cuuhví quɨvɨ quitatú yo? ¿Náa catyí ley Nyoo? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tandɨhɨ ra naha, taxin ña tsinyecu̱ ra naha. Tacan tan tyiso̱ ndaha ra Jesús jiñi ra cuuhví can. Tan janduvaha̱ ra tsi ra. Tan catyí ra tsihin ra na cunuhu ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra fariseo naha ra: ―Tatun nyooho tan canacava̱ iin burru jana ndo, a inga quɨtɨ jana ndo, tsitsi xahva, ¿a ña cua tava ndo tsi tɨ tsa numi ñi, vasu ndi maa quɨvɨ quitatú yo cuví? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan taxin ña tsinyecú ra fariseo naha ra. Tyin ña ñihi̱ ca ra naha náa nacahan ra naha. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi yo tyin ña vaha tsa cahnu jaha yo tsi yo 


text:
<pb/>Nyehe̱ ra Jesús tyin tandɨhɨ ra nyecú vico ican nacatsi̱ ra naha tyayu vaha ca cunyecu ra naha. Tacan tan tsaha̱ cuenda ra tyehen tsi ra naha: 


text:
<pb/>―Ndáa quɨvɨ cuhun ndo vico tindaha, ña nanducu ndo tyayu vaha ca cunyecu ndo. Tyin coto quitsi inga ra tsa cahnu ca cuvi tan ñavin ca maa ndo, 


text:
tan coto quitsi ra tsa cana̱ tsi ndo tan catyí ra tsihin ndo: “Cu̱hva tyayu can tyin cunyaa ra ihya.” Tacan tan nyooho tsihin tsa cahan nuu ndo, tan cua cuhva ndo tyayu can. Tacan tan cua cunyecu ndo nu ndɨhɨ ña. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo, tyin ndáa quɨvɨ cana ra tsi ndo, cu̱aahan ndo, tan ñavin nu vaha cunyecu ndo. Tyin tacan tan cua quitsi maa ra tsa cana̱ tsi ndo tan cua cahan ra tsihin ndo: “Amigos, na̱ha ndo, cu̱nyecu ndo nu tyayu vaha ihya.” Tan tacan cua jacahnu ca ra tsi ndo nu nyɨvɨ nyecú yuhu mesa tsihin ndo. 


text:
Tyin ra tsa cahnu jahá tsi maa ra, cua tahan ra ticanuu. Tan ra tsa ndaahvi jahá tsi ra, cahnu ca cua cuvi ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí tucu ra tsihin ra cana̱ tsi ra nu iyó vico can: ―Ndáa quɨvɨ coo vico vehe un, ña cua cana un tsi ra vaha iñi tsi un, ndi tsi ra yañi un, ndi tsi ra cuví nyɨvɨ un, ndi tsi nyɨvɨ nyecú yuvehe un, ñi cuca. Tyin ñi ican cuví cana tucu ñi tsi maa un, na coo tucu vico vehe maa ñi. Tacan tan nacahnya ñi cuenda tsa tsaha̱n ñi vico vehe un. 


text:
Maa tyin catyi yu tsihin un tyin ndáa quɨvɨ coo vico vehe un, ca̱na tsi nyɨvɨ ndaahvi, nyɨvɨ cuuhví, nyɨvɨ coxo, tan tsihin nyɨvɨ cuaa. 


text:
Tacan tan sɨɨ cua cuñí un, tyin ñi ican ña cua cuvi natyahvi ñi tsi un. Maa tyin cua natyahvi Nyoo tsi un quɨvɨ cua nandoto un tsihin nyɨvɨ vaha. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva nácaa caná ra tsi yo na quɨhvɨ yo nu ndacá ñaha Nyoo 


text:
<pb/>Tan tsiñi̱ iin ra tsa nyaá yuhu mesa ican tsa caahán ra Jesús. Tan catyí ra tsihin ra: ―Sɨɨ xaan cua cuñi nyɨvɨ tsa cua catsi nu ndacá ñaha Nyoo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Iin ra ican jacoo̱ ra iin vico cahnu xaan vehe ra. Tan cana̱ ra cuaha xaan nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan tsaa̱ cuhva tsa cua cuxiñi ñi, tan jacuhún ra tsi musu ra na cuquihin ra tsi ñi, tyin tsa taha̱n tsi cuhva cuxiñi ñi. 


text:
Maa tyin tandɨhɨ ñi ican quitsaha̱ caahán ñi tyin ña cua cuhun ñi. Tan iin ra ican catyí ra: “Ndi jata̱ yu iin ñuhu. Tan cuñí tsi cuhun yu cunyehe yu itsi. Yacan tsicán yu na jaha ra tucahnu iñi tsi yu tyin ña cua cuhun yu.” 


text:
Tacan tan inga ra ican catyí ra: “Ndi jata̱ ñi yu uhun taahan yunta. Tan cuhun yu cunyehe yu tatun vaha tɨ naha tɨ. Yacan tsicán yu tumañi iñi tsi ra na jaha ra tucahnu iñi tsi yu, tyin ña cua cuvi cuhun yu.” 


text:
Tacan tan inga tucu ra ican catyí ra: “Ndi tindaha̱ cuii ñi yu, tan ña cua cuvi cuhun yu”, catyí ra. 


text:
Tacan tan musu ra ican cuanuhu̱ ra. Tan catyí tuhun ra tandɨhɨ tsa cuvi̱ ican tsihin ra tsitoho ra. Tsa tsiñi̱ tsitoho ra tsa tacan, tan cuxaa̱n xaan ra. Tan catyí ra tsihin musu ra: “Cu̱aahan vityin tandɨhɨ maa ityi. Tan qu̱itsi ndaca un tsi nyɨvɨ ndaahvi, nyɨvɨ cuuhví, nyɨvɨ coxo, tan tsihin nyɨvɨ cuaa”, catyí ra. 


text:
Tan tsa yaha̱ tsaa̱ nyico musu ican tan catyí ra tsihin ra tsitoho ra: “Tsa javaha̱ yu tandɨhɨ maa tsa caha̱n un tsihin yu. Tan nuña ca tsitsi vehe”, catyí ra. 


text:
Tacan tan tsitoho ra catyí ra tsihin ra: “Cu̱aahan cua nducu ca nyɨvɨ tandɨhɨ maa ityi. Tan ja̱ñiñi un tsi ñi na quitsi ñi, tyin na cutu tsitsi vehe yu. 


text:
Tyin catyí yu tsihin un tyin ndi intuhun ñi tsa cana̱ yu tsa jihna, ña cua catsi ñi tsihin yu”, catyí ra ―catyí ra Jesús. Cuaha xaan tundoho nyehé yo tatun cuenda ra Jesús yɨhɨ́ yo 


text:
<pb/>―Tandɨhɨ nyooho tsa nyicún tsi yu, tatun cuñí ca ndo tsi nyɨvɨ ndo tan ñavin ca tsi yuhu, ñavin cuenda yu yɨhɨ́ ndo. Tan tatun cuñí ca ndo tsi maa ndo tsa nuu yuhu, ñavin cuenda yu yɨhɨ́ ndo. 


text:
Tyin nyooho tsa ña cuñí nyehe tundoho tsa cunyicun ndo tsi yu, ña taahán tsi cuvi ndo nyɨvɨ cuenda yu, tyin tsa nyehé ndo tundoho, yacan cuví cruu tsa taahán tsi cuiso ndo. 


text:
Tyin tun cua javaha ndo iin vehe, nacañí nuu jihna ndo jiñi ndo tan tyihi tuñi iñi ndo tun quita vehe cahnu can tsihin xuhun tsa nyií tsi ndo. 


text:
Tyin tatun quitsaha̱ jandaá ndo vehe ican, tan ña cuvi jandɨhɨ ndo tyin nduve ca xuhun ndo, cua vacu nducu nyɨvɨ tsi ndo. 


text:
Tan cua catyi ñi: “Ra ican quitsaha̱ javahá ra vehe ra, tan ndi ña cuví jandɨhɨ ra can”, cua catyi ñi. 


text:
A tatun iin rey tan cuñí ra cañi tahan ra tsihin inga rey ¿a ña cunyaa jihna ra tan nyehe ra tatun ñihi tsa utsi mil ñi andaru tsa cuahán tsihin ra cua cañi tahan ra naha tsihin inga rey tsa vatsí tsihin oco mil andaru ican? 


text:
Tan tatun tsitó ra tyin ña cua cuvi jaha canaa ra tsi inga rey ican, tacan tan cañi ca vatsí inga rey ican, tan cua jacuhun ra tsi musu ra tyin na catyi tuhun ra naha tsihin inga rey ican na jandɨhɨ taxin ra itsi. 


text:
Tan tacan cuví nyooho. Tatun ña cahnya iñi ndo tandɨhɨ maa tsa cuñí ndo tan tandɨhɨ tsa cumí ndo, ña cua cuvi cunyicun ndo tsi yu. Nu jacuaha̱ ra Jesús tyin tumaa ñɨɨ tsa ndɨhɨ tsa uhva, tacan cuví yo tatun ndu uvi iñi yo tsa tsinú iñi yo tsi ra 


text:
Nduve ca tyiñu cuví javaha tsi. Ndi ña cuví jatyinyee tsi tsi ñuhu. Tan javitá yo itsi tyin ña vaha ca tsi. Nyooho tsa iyó soho, tya̱a soho ndo tuhun caahán yu ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tandɨhɨ ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñu Roma, tan ra iyó cuatyi naha ra, natuhva̱ ra naha nu nyií ra Jesús, tan tyaá soho ra naha tsa caahán ra. 


text:
Tacan tan ra fariseo naha ra tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra quitsaha̱ caahán nyaa ra naha tsi ra Jesús, tan catyí ra naha: ―Ra ihya, caahán ra tsihin ra iyó cuatyi naha ra. Tan tsatsí ra tsihin ra naha ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>―Nyooho tsa iyó iin cientu mbee jana, tun cunaa intuhun tɨ, ¿a ña cua nacoo ndo tsi tandɨhɨ ca tɨ, tan cunanducu ndo tsi mbee tsa cunaa can nda cuanda tsa nañihi ndo tsi tɨ? 


text:
Tan tsa tsaa nyico ndo vehe ndo, tan ndu iín ndo tsihin ra vaha iñi tsi ndo tan tsihin nyɨvɨ iyó yatyin yuvehe ndo, tacan tan catyí ndo tsihin ñi tyin na cusɨɨ ndɨhɨ iñi ñi tsihin ndo tyin nañihi̱ ndo mbee jana ndo tsa tsinaa̱. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo, tyin tacan tucu sɨɨ xaan ca cuñí ángel Nyoo tsa iyó gloria tsacatyi intuhun ra tsa iyó cuatyi tan nasamá ra cuhva iyó ra, tan ñavin ca tsa cumi xico tsahun cumi taahan nyɨvɨ tsa nduve cuatyi tan ña cuñí ca tsi tsa nasama ñi cuhva iyó ñi. Ñaha tsa tsinaa̱ xuhun tan nañihi̱ ña 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo, tyin tatun iin ñaha tan iyó utsi taahan xuhun ña, tan cuanaá iin xuhun ña, cua tyaa ña iin candili. Tan cua tɨhvɨ ña tanɨɨ tsitsi vehe ña. Tan cua nanducu ña xuhun can nda cuanda tsa nañihi ña can. 


text:
Tan tsa yaha nañihi ña, cua cuhun ña cunanducu ña tsi ñi vaha iñi tsi ña, tsihin nyɨvɨ tsa iyó yatyin yuvehe ña, tan cua cahan ña tsihin ñi: “Cu̱sɨɨ ndɨhɨ iñi ndo tsihin yu tyin tsa nañihi̱ yu xuhun yu tsa tsinaa̱”, cua catyi ña. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin tacan tucu sɨɨ cuñí ángel Nyoo tsacatyi intuhun ra iyó cuatyi tan ndu uvi iñi ra cuatyi ra ―catyí ra Jesús. Nu jacuaha̱ ra Jesús nácaa cuñí Nyoo tsi iin ra ndu uvi iñi cuatyi 


text:
<pb/>Tacan tan tsahá cuenda ra Jesús inga cuhva ihya tan catyí ra: ―Iin ra, iyó uvi taahan sehe ra. 


text:
Tan ra tsa luhlu ca caahán ra tsihin jutu ra tyin na nacuhva ra tsa taahán tsi tsi ra. Tacan tan jutu ra natahvi̱ sava ra tsa tsii ra tan tsaha̱ ra tsi nduvi taahan sehe ra. 


text:
Tan ña cuaha ñi quɨvɨ tan ra luhlu ican xico̱ ra tandɨhɨ maa tsa tsaha̱ jutu ra tsi ra. Tan jandu ii̱n ra xuhun ra, tan quihi̱n ra ityi, cuahán ra iin ñuu cañi xaan. Tan ndacan tsicoo̱ ra tan janaa̱ ra tandɨhɨ maa xuhun ra tsihin tusɨɨ iñi. Tan quiñi xaan icá ra tsicá nuu ra. 


text:
Tacan tan tsaha̱n ra tsinducu̱ ra tyiñu jaha ra tsihin iin ra ñuu ican. Tan ra can jacuhun ra tsi ra iin nu iyó quɨnɨ jana ra, tyin jaha cuenda ra tsi tɨ naha tɨ. 


text:
Tan cuví tsi iin tsaha tsisocó xaan ra can. Tan nduve maa tsa catsi ra iyó, ndacua cuñí ra catsi ra tsa tsatsí quɨnɨ ican naha tɨ. Tan yoñi maa tsaha̱ tsa catsi ra. 


text:
Tacan tan nducuhu̱n iñi ra tsi jutu ra. Tan nacañí jiñi ra: “¿Náa tsa cuaha ra naha jahá tyiñu tsihin jutu yo? Tan nduve tsa cumañi tsi ra naha. Tan yoo vityin cuñí cúu yo jahá soco. 


text:
Vityin cua cunuhu yo nu nyaá jutu yo. Tan cua catyi yo tsihin ra tyin tsicoo̱ cuatyi yo nuu Nyoo tan tacan tucu nuu maa ra. 


text:
Tan ña taahán ca tsi tsi yo tsa cuví yo sehe ra, tan na jaha ra tyin iin musu ña ra cuvi tsi yo” cuñí ra tsicá iñi ra. 


text:
<pb/>’Tacan tan quihi̱n ra ityi cuanuhu̱ ra nda vehe jutu ra. Tan cañi ca vatsí ra tan nyehe̱ jutu ra tsi ra, tan cundaahvi iñi ra nyehé ra tsi sehe ra. Tan tsinu̱ xaan ra tsijataha̱n ra tsi ra. Tan tsinumi̱ nyaa ra tsi ra. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin jutu ra: “Tyatya, tsicoo̱ cuatyi yu nuu Nyoo tan tsicoo̱ cuatyi yu nuu tucu maa un. Tan yacan ña taahán ca tsi tsi yu tsa cuví yu sehe un”, catyí ra tsihin jutu ra. 


text:
Maa tyin jutu ra tava̱ tyiñu ra, tan catyí ra tsihin musu ra: “Ta̱va ndo jahma vaha tan ja̱cunditsi ndo tsi ra ihya. Tan tyi̱hi ndo iin xehe nundaha ra. Tan tyihi ndɨhɨ ndo zapatu tsaha ra. 


text:
Tyin ra sehe yu ihya tsa tsihi̱ ra cuñi̱ maa yu, tsica̱ iñi yu. Cuñí maa yu tyin ña cua nyehe ca yu tsi ra, tan tsaa̱ nyico ra”, catyí jutu ra can. Tacan tan quitsaha̱ tsicoo̱ ñi vico. Tan sɨɨ xaan cuñí ñi tyin tsaa̱ nuhu nyico ra. 


text:
<pb/>’Tacan tan inga sehe ra, ra tsa tsitsa, nyií ra tsicuhu. Tan tsa cua tsaa nuhu ra nda yuvehe ra, tan tsiñi̱ ra tyin iyó yaa. Tan tuvi̱ iñi ra tyin tsañí ñi yaa. 


text:
Tacan tan tsa cuyatyin ra nda yuvehe ra tan cana̱ ra tsi iin musu ra. Tan tsica̱ tuhun ra tsi ra can náa cuví xaan can. 


text:
Tacan tan musu can catyí ra: “Ra yañi un tsaa̱ nuhu ra. Tan yacan tava̱ jutu un tyiñu tyin na cahñi ra naha iin becerru xaahan. Tyin vaha tsaa̱ ra yañi un, tan nduve náa taha̱n ra”, catyí musu can tsihin ra. 


text:
Tacan tan nduxaa̱n xaan cuñí ra can. Tan ña cuñí ra quɨhvɨ ra tsitsi vehe. Tan jutu ra tsaha̱n ra tsicaha̱n ndaahvi ra tsihin ra, tyin na quɨhvɨ ra tsitsi vehe. 


text:
Tacan tan nacaha̱n ra can tan catyí ra tsihin jutu ra: “¿Náa tsa cuaha cuiya jahá tyiñu yu tsihin un? Tan tyaá yahvi xaan yu tsa caahán un. Maa tyin ndi intuhun mbee luhlu ñaha ca cuhva un tsi yu tyin coo vico jaha yu tsihin ra vaha iñi tsi yu. 


text:
Maa tyin vityin tsaa̱ nuhu nu sehe un ihya, nu tsa janaa̱ xuhun tsihin ñaha sɨɨ iñi. Tan tsaha̱ un iin becerru quɨtɨ xaahan tsi nu”, catyí ra tsihin jutu ra. 


text:
Tacan tan nacaha̱n jutu ra tan catyí ra tsihin ra: “Sehe yu, yooho tsihin maa yu nyaá un tandɨhɨ quɨvɨ. Tan tandɨhɨ tsa cumí yu, tsii un cuví can. 


text:
Tan vityin taahán tsi tyin javaha yo vico ihya, tan cusɨɨ iñi yo. Tyin tsaa̱ nuhu ra yañi un, ra tsa tsihi̱, cuñi̱ maa yu. Tumaa tsa nandoto̱ nyico ra cuví can, tyin tsinaa̱ ra, tan nañihi̱ yo tsi ra inga tsaha”, catyí ra tsihin sehe ra ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Iyó iin ra, cuca xaan ra. Tan iyó iin ra yɨhɨ́ ndaha tandɨhɨ tyiñu jahá ra cuca can. Tan tsaha̱n iin musu ra tsicatyi̱ tuhun ra tsihin ra cuca ican, tyin ra yɨhɨ́ ndaha tyiñu ican, janaá ra tandɨhɨ tsa iyó tsi ra. 


text:
Tacan tan cana̱ ra cuca ican tsi ra tan catyí ra tsihin ra: “Tsa cuaha xaan cuatyi javahá un quitsi̱ nu nyaá yu. Vaha ca na̱cuhva cuenda un tandɨhɨ tyiñu tsa javahá un tsi yu. Tyin ña cua jaha tyiñu ca un tsihin yu”, catyí ra cuca can tsihin ra. 


text:
Tacan tan ra yɨhɨ́ ndaha tyiñu can tsicá iñi ra: “¿Nacaa cua javaha yu vityin? Tsitoho yu ña cuñí ca ra tsa jaha tyiñu yu tsihin ra. Tan nduve tunyee iñi iyó tsi yu tsa jaha tyiñu yu tsihin ñuhu. Tan cahán xaan nuu yu caya yu tsitsi ñuu. 


text:
Maa tyin tsa tsitó yu nácaa cua javaha yu, tacan tan vaha cua cuñi nyɨvɨ tsihin yu quɨvɨ tsa nduve ca tyiñu cua jaha yu, tan vaha cua tsaa yu vehe ñi”, tsicá iñi ra can. 


text:
Tacan tan cana̱ ra tsi intuhun intuhun ra tsa nyaá cuenda tsi tsitoho ra. Tan catyí ra tsihin iin ra ican: “¿Náa nyaá cuenda un tsi tsitoho yu?” catyí ra. 


text:
Tacan tan nacaha̱n ra ican tan catyí ra: “Yuhu nyaá cuenda yu cumi mil litru acetye.” Tacan tan ra yɨhɨ́ ndaha tyiñu ican catyí ra tsihin ra: “Qu̱ihin un inga tutu ihya. Tan tya̱a un uvi mil ñi. Tan ja̱vita un tutu tsaahnu ican”, catyí ra. Tacan ica̱ ra can, tan cuahán ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ inga ra. Tan tsicá tuhun tucu ra tsi ra ican: “¿Náa nyaá cuenda un tsi tsitoho yu?” Tan nacaha̱n ra ican: “Nyaá cuenda yu iin mil arroba trigu”, catyí ra. Tacan tan catyí ra yɨhɨ́ ndaha tyiñu ican: “Qu̱ihin inga tutu, tan tya̱a un una cientu ñi arroba. Tan ja̱vita un tutu tsaahnu can”, catyí ra. 


text:
Tacan tan tsito̱ tsitoho ra tsa ña vaha tsa javaha̱ ra. Tan iyo xaan cuñí ra cuca can, tyin yatyi xaan ñihi̱ ra cuhva ica ra ―catyí ra Jesús. Tan catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Nyɨvɨ nu ñuhu ñayɨvɨ ihya tsa ña tyaá yahvi tsi Nyoo yatyi xaan ca jahá ñi tsi ñi tan ñavin ca nyɨvɨ tsa iyó ñuhu̱ nditsin Nyoo añima. 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo, tyin cuatyiñu ndo tsa cuca tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, tan jatyinyee ndo tsi nyɨvɨ. Tan quɨvɨ tsa cua ndɨhɨ tsa cuca, cua ñihi ndo coo ndo nu ña cua naa maa. 


text:
<pb/>’Tatun tsitó ndo cuatyiñu vaha ndo tsa luxu ñi tsa iyó tsi ndo, tacan tucu tatun cuaha coo tsi ndo cua cuatyiñu vaha ndo itsi. Tyin tatun ña tsitó ndo cuatyiñu ndo tsa luxu ñi tsa iyó tsi ndo, tacan ña cua coto tucu ndo cuatyiñu ndo tatun cuaha coo tsi ndo. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo, tatun ña javahá ndo tsa vaha tsihin tsa iyó tsi ndo nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, Nyoo ña cua cuhva ra tsa vaha tsa iyó gloria tsi ndo. 


text:
Tyin tandɨhɨ tsa iyó tsi ndo, maa Nyoo tsaha̱ nuu itsi tsi ndo. Tan tatun ña javahá ndo tumañi iñi tsihin tsi, ña cua cuhva ra tsa cuvi tsii ndo. 


text:
<pb/>’Iin musu ña cuví coo uvi taahan tsitoho ra. Tyin musu ican cua cuñi ca ra tsi iin ra, tan ñavin ca tsi inga ra. Tan vaha ca cua tyaa yahvi ra tsa cahan iin ra, tan inga ra, ña cua tyaa yahvi ra tsa cahan ra can. Ña cua cuvi cuñi ndo tsi Nyoo tatun cuñi tucu ndo tsa cuca ―catyí ra Jesús. 


text:
Tan tsa tsiñi̱ ra fariseo naha ra tandɨhɨ tsa caha̱n ra Jesús, tacan tan quitsaha̱ tsacú nducu ra naha tsi ra. Tyin maa ra fariseo naha ra cuñí xaan ra naha xuhun. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Vaha xaan jahá maa ndo tsi ndo nuu nyɨvɨ. Maa tyin tsa tsitó Nyoo tyin ña vaha añima ndo. Tandɨhɨ tsa cahnu cuñí maa nyɨvɨ, Nyoo ña cuñí ra nyehe ra yacan. Ley Nyoo tsa tyaa̱ ra Moisés, tan tsihin tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>’Ley tsa tsaha̱ Nyoo tsi ra Moisés tyin tyaa ra, tan tsihin tuhun tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha, yacan cuví tsa janaha̱ ityi tsi nyɨvɨ nda cuanda quɨvɨ tsa quitsi̱ ra Juan. Tan ra Juan quitsaha̱ caahán ra tuhun vaha tyin tsa cuñí quitsi Nyoo tyin cua cundaca ñaha ra. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ nducú xaan ñi cuhva tsa quɨhvɨ ñi nu ndacá ñaha ra. 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo, tyin vasu cunaa andɨvɨ tan nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, maa tyin tsa cuví ley Nyoo tsa tyaa̱ ra Moisés, ña cua cunaa tsi tyin cua cundaa tandɨhɨ tsi. Nu jacuaha̱ ra Jesús tyin ña vaha tsa nacoo ihñi rayɨɨ ñasɨɨhɨ ra 


text:
<pb/>’Tatun iin rayɨɨ tan iyó ñasɨɨhɨ ra, tan nacoo ihñi ra tsi ña, tan tindaha ra tsihin inga ñaha, coo cuatyi ra nuu Nyoo. Tan tatun tindaha inga rayɨɨ tsihin ñaha tsa nacoo yɨɨ, coo tucu cuatyi ra can nuu Nyoo. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ cuenda ra cuca tsihin ra Lázaro 


text:
<pb/>’Tsicoo̱ iin ra cuca. Tan vaha xaan jahma tsinditsi̱ ra. Tan tandɨhɨ quɨvɨ iyó vico jahá ra tan tsatsí vaha ra. 


text:
Tan tsicoo̱ tucu iin ra ndaahvi tsa tsinañi̱ Lázaro. Tan ra ihya cuaha xaan ndɨhyɨ iñí tsi ra. Tan nyaá ra yuvehe ra cuca ican. 


text:
Ra ndaahvi can, cuñí ra catsi ra, vasu tsa cucoyó xuu mesa ra cuca can. Tan nda cuanda ina tan tsaá tɨ naha tɨ nu nyaá ra, tan tsacayaá tɨ nu uhvi ra. 


text:
Tan iin quɨvɨ tsihi̱ ra ndaahvi can. Tan ángel maa Nyoo na quihi̱n tsi ra tan tsindaca̱ ra naha tsi ra nda nu nyaá ra Abraham gloria. Tacan tan tsihi̱ tucu ra cuca can. Tan tsicutsi̱ ñi tsi ra. 


text:
Tacan tan ra cuca ican nyehé xaan ra tundoho nu nyií ra anyaya. Tan nanyehe̱ ra nu cañi xaan nu nyaá ra Abraham tsihin ra Lázaro. 


text:
Tacan tan cana̱ tsaa ra cuca can tan catyí ra: “Tyatya Abraham, cu̱ndaahvi iñi tsi yu. Ja̱quitsi tsi ra Lázaro tan na jatyii ra luxu nundaha ra. Tan na jatoo ra ndutya nu yaa yu. Tyin nyehé xaan yu tundoho nu cayú ñuhu̱ ihya”, catyí ra. 


text:
Tan ra Abraham catyí ra tsihin ra: “Ndu̱cuhun iñi tyin vaha xaan tsicoo̱ un nu ñuhu ñayɨvɨ. Tan ra Lázaro, tuhun ndaahvi tsicoo̱ ra. Tan vityin vaha iyó ra ihya, tan yooho nyehé un tundoho. 


text:
Tan inga tucu tuhun, tyin mahñu nu yucú yo ihya cunu xaan xahva. Tan ra yucú nyehe ña cuví cuhun ra naha nu nyií un. Tan ndi ra yucú nu nyií un, ña cuví quitsi ra naha nyehe”, catyí ra Abraham tsihin ra cuca can. 


text:
Tacan tan catyí ra cuca ican: “Tyatya Abraham, ja̱ha tumañi iñi tsi yu. Ja̱cuhun tsi ra Lázaro nda vehe jutu yu. 


text:
Tyin iyó uhun taahan ca ra yañi yu naha ra. Tan cuñí yu tyin catyi tuhun ra Lázaro tsihin ra naha nácaa nyií yu nyehé yu tundoho ihya, coto quitsi ndɨhɨ ra naha ihya”, catyí ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Abraham: “Iyó ley tsa tyaa̱ ra Moisés. Tan iyó tuhun tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Na tyaa yahvi ra yañi un naha ra, tun cuñi ra naha”, catyí ra Abraham. 


text:
Tacan tan catyí ra cuca ican: “Tyatya Abraham. Ña cua tyaa yahvi ra naha. Maa tyin tatun yóo tsa nandoto̱, tan cuhun cucahan tsihin ra naha, tacan tan cua tyaa soho ra naha tan cua nasama ra naha cuhva iyó ra naha”, catyí ra cuca ican. 


text:
Tan ra Abraham catyí ra: “Tatun ña cuñí ra naha tyaa yahvi ra naha tuhun tsa tyaa̱ ra Moisés tan tuhun tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha, vasu ndi maa nandoto iin nyɨvɨ tan cahan ñi tsihin ra naha ña cua tsinu iñi ra naha.”<pb/>


text:
Tyehen catyí ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Tacan ñi iyó tsa quiñi caá tsa jatɨvɨ́ tsi nyɨvɨ. Maa tyin ndahvi ra ndaahvi tsa jatɨvɨ́ tsi nyɨvɨ. 


text:
Vaha taxin ca na cunuhñi iin yuu jucun ra, tan jacuhun nyɨvɨ tsi ra nu ndutya ñuhu. Coto jatɨvɨ ca ra tsi nyɨvɨ ndi nasama cuhva iyó. 


text:
<pb/>’Ja̱ha vaha ndo cuenda tsi ndo. Tatun iin ra cutahán tsihin ndo tan javaha ra tsa ña vaha tsihin ndo, ca̱han ndo tsihin ra tyin ña vaha tsa javaha̱ ra. Tun nasama ra cuhva iyó ra, ja̱ha ndo tucahnu iñi tsi ra. 


text:
Tan ndi maa javaha ra tsa ña vaha tsihin ndo utsa tsaha tsa iin quɨvɨ, tatun tandɨhɨ tsa utsa tsaha tan catyí ra tsihin ndo tyin ndu uvi iñi ra tsa javaha̱ ra; tandɨhɨ tsa utsa taahan tsaha can, ja̱ha ndo tucahnu iñi tsi ra. Nu jacuahá ra Jesús tsi yo tyin tatun tsinú iñi yo tsi ra, cuví javaha yo cuaha tsa vaha 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tava̱ tyiñu ra Jesús tsihin ra: ―Cu̱hva tsa tsinu ca iñi ndi tsi un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tatun tsinú iñi ndo tsi yu vasu tumaa cuhva iin tsɨtɨ mostaza tsa luhlu cuii ñi tsi, cua cahan ndo tsihin yutun cahnu tsa nañí sicómoro tsa nyaá ihya: “Na tuhun tsi un, tan cunyaa un nda nu ndutya ñuhu.” Tan cua tyaa yahvi tun tsa cua cahan ndo ―catyí ra Jesús. Nacaa taahán tsi tyaa yahvi yo tsi Nyoo 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús: ―Tatun iin nyooho tan iyó iin musu ndo, tan tsaa ra tsa tsaha̱n ra tsicuhu tsijaha̱ tyiñu ra, a tsijaha̱ cuenda ra quɨtɨ jana ndo, ¿a catyí ndo tsihin ra: “Cu̱nyaa tan catsi un”? Ña tuhvá ndo cahan tacan tsihin ra. 


text:
Maa tyin tyehen tuhvá ndo caahán tsihin ra: “Ja̱vaha tsa cuxiñi yu. Tan tyi̱hi un tsa catsi yu. Tsa yaha tsa catsi yu, tacan tan catsi tucu maa un”, tacan tuhvá ndo caahán tsihin ra. 


text:
Tacan tucu maa ndo tsihin Nyoo. Quɨvɨ ndɨhɨ javaha ndo tandɨhɨ tsa caha̱n ra tsihin ndo, taahán tsi catyi ndo tsihin ra: “Nyuhu nduve náa ca tyiñu cuaha xaan javaha̱ ndi. Tyiñu tsa tava̱ ñi un tsi ndi, yacan ñi javaha̱ ndi. Tan ña yaha ca javaha̱ ndi.” Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi utsi taahan ra ndohó cuehe tyaahyú 


text:
Tan nu tsaa̱ ra iin ñuu, quita̱ utsi taahan ra cuuhví tsihin cuehe tyaahyú. Tan tsicuɨñɨ̱ ra naha ndasava. 


text:
Tan cana̱ tsaa ra naha tan catyí ra naha: ―Yooho, Maestro Jesús, cu̱ndaahvi iñi tsi ndi ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsa nyehe̱ ra Jesús tsi ra naha tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo, cujanaha ndo tsi ndo tsi ra jutu tyin tsa nduvaha̱ ndo. Tacan tan cuahán ra naha. Tan ityi cuahán ra naha tan nduvaha̱ ra naha. 


text:
Tacan tan tsa nyehe̱ iin ra ican tyin tsa nduvaha̱ ra, vatsí tsihin tsata nyico ra nu nyií ra Jesús. Tan quitsaha̱ caná tsaa ra, jacahnú ra tsi Nyoo. 


text:
Tan tsa tsaa̱ ra nu nyií ra Jesús, tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra, tan nacañi̱ nuu ra jiñi ra nda nu ñuhu nuu ra Jesús. Tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi ra. Ra tsa nduvaha̱ ihya, ra Samaria cuví ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―¿A ñavin utsi taahan ndo nduvaha̱? ¿Náa inga ɨɨn taahan ca ra naha? 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsihin ra tsa nduvaha̱ ican: ―Ndu̱vita, cu̱aahan. Nduvaha̱ un tyin tsinú iñi un tsi Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra. Cuhva cua quitsi Nyoo cua cundaca ñaha ra nu iyó yo ihya 


text:
<pb/>Tsica̱ tuhun ra fariseo naha ra tsi ra Jesús, tan catyí ra naha: ―¿Ama cua quitsi Nyoo cua cundaca ñaha ra? Tacan tan catyí ra Jesús: ―Ñavin tsa nyehé yo cuví tsa ndacá ñaha Nyoo ihya nu ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Ña cua cuvi catyi nyɨvɨ: “Juvin ra nyií ihya, juvin ra nyií ityi ican.” Tyin Nyoo tsa tsaa̱ ra mahñu ndo, tan ndacá ñaha ra tsi nyɨvɨ yɨhɨ́ cuenda ra ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Yaha̱ yacan tan catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Cua tsaa quɨvɨ tsa cua cuñi ndo nyehe ndo tsi yuhu Rayɨɨ quee̱ nda gloria. Maa tyin ña cua nyehe ndo tsi yu. 


text:
Yɨhɨ ñi cua catyi ñi tsihin ndo: “Ihya nyií ra.” Inga ñi cua catyi ñi: “Ndacan nyií ra.” Maa tyin coto cuhun ndo cunyehe ndo. Tan ña cunyicun ndo tsi ra can tyin ñavin yu cuvi can. 


text:
Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ cua nyehe tsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, quɨvɨ cua quitsi nyico yu inga tsaha. Tumaa tsa nyehé tandɨhɨ nyɨvɨ nu cañi tatsa savi tan quituvi ñuhu̱ tatsa can nɨɨ canduvi andɨvɨ, tacan cua cuvi quɨvɨ cua quitsi yu inga tsaha. 


text:
Maa tyin cua nyehe jihna yu tundoho cahnu xaan. Tyin nyɨvɨ tsa iyó vityin, ndasɨ cua cuñi ñi nyehe ñi tsi yu. 


text:
<pb/>Quɨvɨ tsicoo̱ ra Noé, tsatsí nyɨvɨ. Tsihí ñi. Tindahá ñi. Tan tsaha̱ ñi sehe sɨɨhɨ ñi tindaha, nda cuanda quɨvɨ quɨhvɨ̱ ra Noé tsitsi yutun ndoo tan cuu̱n savi xaan. Tan tandɨhɨ ñi can tsihi̱ ñi jaha̱ ndutya. 


text:
Tacan tucu cuvi̱ quɨvɨ tsicoo̱ ra Lot. Tsatsí ñi. Tsihí ñi. Jatá ñi. Xicó ñi. Tatsí ñi itu. Tan javahá ñi vehe ñi. 


text:
Tan quɨvɨ tsa quita̱ ra Lot ñuu Sodoma ican, cuu̱n ñuhu̱ tsihin azufre tsa quee̱ nda andɨvɨ. Tan tsahñi̱ ñuhu can tandɨhɨ nyɨvɨ Sodoma. 


text:
<pb/>’Tatun nyecú ndo nuquehe quɨvɨ quitsi yu, ña quɨhvɨ ndo tsitsi vehe tan tava ndo ndaha tyiñu ndo. Tan tatun yucú ndo tsitsi cuhu, ña cunuhu ca ndo yuvehe ndo. 


text:
Tandɨhɨ nyooho tsa cuñí tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, cua cunaa ndo. Tan tandɨhɨ nyooho tsa ña tyaá yahvi tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, cua cacu ndo. 


text:
<pb/>’Tan catyí yu tsihin ndo tyin tsacuaa can, uvi taahan nyɨvɨ cua cava iin nu tsito. Iin ñi cua naquihin yu. Tan inga ñi cua ndoo ñi. 


text:
Tan uvi taahan ñiñaha, iin caa ñi cua nyico ñi quɨvɨ can. Intuhun ña cua naquihin yu. Tan inga ña cua ndoo ña. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin uvi taahan ra cua cuyucu tsicuhu. Intuhun ra cua naquihin yu, tan inga ra cua ndoo ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra naha tsa caha̱n ra Jesús tacan, tsica̱ tuhun ra naha tsi ra: ―¿Numaa tahan cua cuvi yacan, Jutu Mañi yu? ―catyí ra naha. Tacan tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―Nu canyií ndɨyɨ, ican cua nataca nditsii.<pb/>


text:
Tsahá cuenda ra Jesús iin cuhva ihya. Tyin iin nyita ñi cuñí tsi tsa ndacan tahvi ra naha tan ña cundɨhɨ iñi ra naha. 


text:
Tan catyí ra: ―Iyó iin ñuu tsa nyaá iin ra cuví juez. Tan juez ican ña tyaá yahvi maa ra tsi Nyoo. Tan ndi nyɨvɨ tan ña tyaá yahvi ra. 


text:
Tan juvin ñuu ican iyó iin ñaha ndaahvi tsa tsihi̱ yɨɨ. Tan tsaahán ña tsicahán ña tsihin ra can, tyin tsicán ña cuatyi tsaha iin nu xaan iñi tsi ña. 


text:
Tan juez ican ña tyaá yahvi nu tsa caahán ña. Ña jandaa̱ maa nu tyiñu tsicán ña. Tan tsanaha xaan tsicán ña. Tacan tan quitsaha̱ tsicá iñi nu juez can: “Vasu ndi maa ña tsinú iñi yu tsi Nyoo, tan nduve náa cuenda yu tsi nyɨvɨ, 


text:
maa tyin ñaha ihya tsahá xaan ña tɨsɨhɨ tsi yu. Tan yacan cuenda vaha ca cua jacacu yu tsi ña. Tyin coto ña jaña ña tsa vatsí ña, tan cuhva ca ña tɨsɨhɨ tsi yu”, cuñí ra tsicá iñi ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí Jutu Mañi yo, ra Jesús: ―Tacan catyi̱ ra juez caquiñi can. Ra juez can ra caquiñi xaan cuví ra maa tyin jatyinyee̱ ra tsi ñaha ndaahvi ican. 


text:
Tan vihi ca cuví Nyoo tsihin yo, ¿a ña cua jatyinyee ra tsi nyɨvɨ tsa nacatsi̱ ra tsa tsicán ñi tsi ra nduvi tan ñiñu? ¿A cuatu xaan ca ra tan jatyinyee ra tsi ñi? 


text:
Catyí yu tsihin ndo, tyin numi ca cua jatyinyee ra tsi ñi. Maa tyin quɨvɨ tsa cua quitsi nyico yu tsa cuví yu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, tsitó Nyoo tun nañihi ca yu tsi nyɨvɨ tsa tsinú tsa cuii iñi tsi yu ―catyí ra Jesús. Iin cuhva cuenda ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñuu Roma tan cuenda ra fariseo naha ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva cuenda ra tsa vaha xaan jahá tsi maa ra naha, tan ndasɨ cuñí ra naha nyehé ra tsi inga nyɨvɨ. Tan catyí ra: 


text:
<pb/>―Iyó uvi taahan ra cuahán vehe ñuhu cua ndacan tahvi ra naha tsi Nyoo. Iin ra ican ra fariseo cuví ra. Tan inga ra can ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñuu Roma cuví ra. 


text:
Tan ra fariseo ican nduvita̱ nyityi ra, tan quitsaha̱ caahán ra tsihin Nyoo. Tan catyí ra: “Jutu Mañi yu, nacuhvá yu tyahvi nyoo tsi un tyin yuhu ñavin tumaa inga nyɨvɨ cuví yu. Tyin iyó ñi suhú ñi. Quiñi icá ñi. Tan yɨhɨ́ ra naha iyó ñasɨɨhɨ ra tan iyó inga ñaha ra naha. Tan ña cuví yu tumaa ra tavá xuhun ihya. 


text:
Tyin yuhu uvi tsaha tsicoó nyitya yu tsa iin vitya. Tan tsahá yu utsi taahan xuhun tsa iin iin cientu tsa jahá canaa yu tsi un”, catyí ra can. 


text:
Tan ra tsa tavá xuhun can tsa cañi luxu nyaá ra. Tan ña cana̱ iñi ra nanyehe ndaa ra. Tan cañí ndaha ra yɨquɨ nyica ra tyin ndu uví iñi ra cuatyi ra. Tan catyí ra: “Jutu Mañi yu, cu̱ndaahvi iñi tsi yu tyin cuaha xaan cuatyi yu iyó”, catyí ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan catyí nyico ra Jesús tyehen: ―Catyí yu tsihin ndo tyin Nyoo jaha̱ ra tucahnu iñi tsi ra tavá xuhun ican. Janaa̱ Nyoo cuatyi ra tan cuanuhu̱ ra nda yuvehe ra. Maa tyin ra fariseo ican, nduve tucahnu iñi tsicoo̱ tsi ra, tyin nyɨvɨ tsa cahnu xaan jahá ñi tsi ñi, ña cahnu cuví ñi jahá Nyoo, tan nyɨvɨ tsa ndaahvi jahá tsi, cua jacahnu Nyoo tsi ñi ―catyí ra Jesús. Nu nasocó ra Jesús tsi tsa nyihi 


text:
<pb/>Tacan tan quitsi̱ ndaca nyɨvɨ tsa nyihi tsi ra Jesús tyin tyiso ndaha ra jiñi tsi naha tsi. Maa tyin cuhva tsa nanyehe̱ ra tsicá tsihin ra tyin cuaha tsa nyihi tsaá nu nyaá ra, cuxaan ra naha tan ña tsaha̱ ra naha cuhun tsa nyihi can. 


text:
Tacan tan cana̱ ra Jesús tsi ra naha, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ja̱ña ndo na quitsi maa tsi naha tsi nu nyaá yu. Tan ña casɨ ndo. Tyin nyɨvɨ tsa ndacá ñaha Nyoo, cuví ñi tumaa tsa nyihi ihya. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin tatun ña nyitá iñi ndo tsi Nyoo, tumaa nyitá iñi iin tsa luhlu ihya tsi jutu tsi, ña cua cuvi quɨhvɨ ndo nu ndacá ñaha Nyoo. Nu tsaha̱ ra Jesús cuhva tyin yɨɨ xaan nacuhva cuenda iin ra cuca tsi ra tsi Nyoo 


text:
<pb/>Tacan tan iin ra tsa cuví ityi nuu cuenda vehe ñuhu tsica̱ tuhun ra tsi ra Jesús, tan catyí ra: ―Maestro, ra vaha cuví un. ¿Nacaa cua javaha yu tan coo yu ñayɨvɨ tsa ña cua naa maa? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―¿Nacuenda catyí un tyin ra vaha cuví yu? Tan intuhun ñi maa Nyoo cuví ra vaha. 


text:
Yooho tsitó un tandɨhɨ tuhun tsa tsaha̱ Nyoo tyin javaha yo: “Tsa ña coo inga ñaha tsi un. Ña cahñi un nyɨvɨ. Ña suhu un. Ña cahan un cuendu sɨquɨ nyɨvɨ. Tan tyaa yahvi un tsi jutu un tan sɨhɨ un” ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan ra ican catyí ra: ―Tandɨhɨ maa yacan tan tyaá yahvi yu nda taha̱n luhlu yu tan nda cuanda vityin ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caha̱n ra can, tacan tan catyí ra tsihin ra: ―Maa tyin cumañi javaha un inga tsa taahán tsi javaha yo. Xi̱co tandɨhɨ tsa iyó tsi un. Tan cuhva un xuhun can tsi nyɨvɨ ndaahvi. Tan quitsi nyicun un tsi yu. Tacan tan coo tsa cuca tsi un nda gloria ―catyí ra. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra Jesús tyin nducuiihya̱ cuñí ra, tan catyí ra: ―Yɨɨ xaan tan cuví nacuhva cuenda nyɨvɨ cuca tsi ñi na cundaca ñaha Nyoo tsi ñi. 


text:
Yatyi xaan ca cuvi yaha iin camellu xuu iin yɨquɨ tucu, tan ñavin ca tsa quɨhvɨ iin nyɨvɨ cuca nu ndacá ñaha Nyoo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús catyí ra: ―Tandɨhɨ tsa ña cuví javahá nyɨvɨ, Nyoo cuví javahá ra tandɨhɨ ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Pedro catyí ra: ―Jutu Mañi yu, nyuhu tandɨhɨ maa tsa iyó tsi ndi nacoo̱ ndi, tan nyicún ndi tsi un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ nyooho tsa nacoo̱ vehe, a ñasɨɨhɨ ndo, a yañi ndo, a jutu ndo, a sehe ndo tsacatyi tsa tsahá ndo tsa cundaca ñaha Nyoo tsi ndo, 


text:
cuaha xaan tsa vaha cua ñihi ndo ñuu ñayɨvɨ ihya tan inga ñayɨvɨ tsa cua coo, cua ñihi ndo ñayɨvɨ tsa ña cua naa maa ―catyí ra Jesús. Inga tsaha jacoto̱ ra Jesús cuhva cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>Tan cana̱ sɨɨn ra Jesús tsi tsa utsi uvi taahan ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Vityin cuhun yo nda ñuu Jerusalén. Tyin ndacan cua cundaa tyiñu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria: tandɨhɨ tyiñu tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. 


text:
Tyin ra xaan iñi tsi yu naha ra cua nacuhva cuenda ra naha tsi yu tsi ra inga ñuu, ra tsa ñavin ra ñuu Israel cuví. Tan cua vacu nducu ra naha tsi yu. Tan cua cahan nyaa ra naha tsi yu. Tan cua tɨvɨ sɨɨ ra naha nuu yu. 


text:
Tan cua cañi ra naha tsi yu, tan cua cahñi ra naha tsi yu, maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ tan cua nandoto yu inga tsaha ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Maa tyin ña cutuñí iñi ra tsicá tsihin ra tsa caha̱n ra, tan ndi ña tsitó ra naha náa tuhun caha̱n ra tsihin ra naha. Tyin ña cuví cutuñi iñi ra naha. Nu janduvaha̱ ra Jesús iin ra cuaa ñuu Jericó 


text:
Tacan tan quitsaha̱ caná tsaa ra tan catyí ra: ―¡Yooho Jesús, tata ra rey David! ¡Cu̱ndaahvi iñi tsi yu! ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan ra tsa cuahán ityi nuu ican naha ra, catyí ra naha tsihin ra, nacasɨ ra yuhu ra. Maa tyin tsaa ca cana̱ tsaa ra, tan catyí ra: ―¡Yooho, tata ra rey David! ¡Cu̱ndaahvi iñi tsi yu! ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsicuɨñɨ̱ ra Jesús. Tan tava̱ tyiñu ra na cuhun ra naha cuquihin ra naha tsi ra. Tan cuhva tsa tsaa̱ ra nu nyaá ra Jesús, tan nducú tuhun ra Jesús tsi ra: 


text:
<pb/>―¿Náa cuñí un javaha yu tsihin un? Tacan tan ra cuaa ican nacaha̱n ra, tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, cuñí yu nanyehe yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Na̱nyehe. Tsa nduvaha̱ tinuu un tyin tsinú iñi un tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan iin yaha ñi, nanyehe̱ ra cuaa can. Tan cueta cuahán ra nyicún ra tsi ra Jesús. Tan jacahnú ra tsi Nyoo. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nyehe̱ tsa cuvi̱ can, jacahnú ndɨhɨ tucu maa ñi tsi Nyoo.<pb/>


text:
Tan ñuu can iyó iin ra cuca xaan, nañí ra Zaqueo. Tan cuví ra ityi nuu tsihin ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñuu Roma. 


text:
Ra ihya cuñí xaan ra nacoto ra tsi ra Jesús. Tan ña cuví nyehe ra tsi ra tyin cuaha xaan nyɨvɨ cuahan tsihin ra. Tan maa ra ndɨquɨ xaan ra. 


text:
Tacan tan tsinú xaan ra cuahán ra ityi nuu, tan ndaa̱ ra iin nu yutun cahnu tsa nañí sicómoro tsa nyaá yuhu ityi nu cua yaha ra Jesús, tan cuví nyehe ra tsi ra Jesús. 


text:
Tan cuhva tsa quita̱ ra Jesús nu nyáá yutun can, nanyehe̱ ndaa ra ityi sɨquɨ tan nyehe̱ ra tsi ra Zaqueo. Tan catyí ra tsihin ra: ―Zaqueo, ja̱numi nu̱u un nu yutun juvin. Tyin vityin cuñí tsi tsa cuhun yu yuvehe un ―catyí ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Tacan tan numi xaan nuu̱ ra Zaqueo. Tan sɨɨ xaan cuñí ra. Tan quihi̱n ra tsi ra Jesús cuahán tsihin ra yuvehe ra. 


text:
Tan tsa nyehe̱ nyɨvɨ tsa tacan cuvi̱, tandɨhɨ ñi quitsaha̱ caahán nyaa ñi tsi ra Jesús. Tan catyí ñi tyin ndoó ra vehe iin ra iyó cuatyi. 


text:
Tan nu nyecú ra naha tsitsi vehe, ra Zaqueo tsinyaa̱ nyityi ra. Tan catyí ra tsihin ra Jesús: ―Jutu Mañi yu, yuhu cua cuhva yu sava tsa iyó tsi yu tsi nyɨvɨ ndaahvi. Tan tatun jandavi̱ ñaha yu tsi nyɨvɨ tan suhu̱ yu tsa tsii ñi, vityin cua nacuhva cuenda yu cumi taahan ca tsaha tsi ñi ―catyí ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―Vityin cacu̱ un, tan nyɨvɨ ra Abraham cuví tsi un. [Tyin nacuhva̱ cuenda un tsi un tsi Nyoo tumaa nacuhva̱ cuenda ra Abraham tsi ra tsi Nyoo.] 


text:
Tyin yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, vatsí yu vatsí nanducu yu tan vatsí jacacu yu tsi nyɨvɨ tsa cuanaa̱ maa ―catyí ra Jesús. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsi yo na jaha tyiñu yo tsihin tsa tsaha̱ Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>Tan tsitsi tsa tsiñí nyɨvɨ tsa caahán ra Jesús, tan quitsaha̱ tsahá cuenda ra inga cuhva ihya tsi ñi. Tyin tsa cuñí tsaa ra ñuu Jerusalén. Tan nyɨvɨ cuñí maa ñi tyin tsa cua quitsaha cundaca ñaha ra ndacan. 


text:
Tacan tan catyí ra: ―Tsicoo̱ iin ra cuca tan tsa cuñí cuhun ra iin ñuu cañi. Tyin ndacan cua quihin cuenda ra tyiñu tsa cuvi ra rey, tyin tacan tan cua quitsi nuhu nyico ra ñuu ra. 


text:
Tsa ndi cumañi ca cuhun ra, cana̱ ra utsi taahan musu ra. Tan tsaha̱ cuenda ra iin xuhun tsi iin iin ra naha. Tan catyí ra tsihin ra naha: “Ja̱ha tyiñu ndo tsihin xuhun ihya nda cuanda quitsi nyico yu”, catyí ra. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ ñuu ra, ndasɨ cuñí ñi nyehé ñi tsi ra tan ña cuñí ñi tsa cundaca ñaha ra tsi ñi. Tan jacuhu̱n ñi tsi ra cuhun cunyicun tsi ra, tyin cahan ra naha tyin ña cuñí ñi tsa cundaca ñaha ra tsi ñi. 


text:
Maa tyin ra ican cuvi̱ maa ra rey. Tacan tan tsaa̱ nyico ra nda ñuu ra. Tan quɨvɨ tsa tsaa̱ ra, cana̱ ra tsi musu ra, ra tsa nacoo̱ ra xuhun tsihin. Tyin cuñí ra coto ra nácaa xuhun jaha̱ canaa xuhun ra tsa nacoo̱ ra. 


text:
Tan tsaa̱ iin ra ican. Tan catyí ra: “Yooho taa, jaha̱ canaa yu utsi taahan ca sɨquɨ xuhun tsa nacoo̱ un tsi yu”, catyí ra. 


text:
Tacan tan catyí ra rey can tsihin ra: “Vaha xaan. Yooho cuví musu vaha. Tyin javaha̱ un ndɨhɨ tyiñu tsa tava̱ yu tsi un. Tan vityin cua cundaca ñaha un utsi taahan ñuu”, catyí ra rey can tsihin ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ tucu inga ra tsa tsaha̱ ra xuhun. Tan catyí ra: “Ju̱hun xuhun ihya. Jaha̱ canaa yu uhun taahan ca sɨquɨ xuhun tsa nacoo̱ un tsi yu”, catyí ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ tucu inga ra can. Tan catyí ra: “Ju̱hun xuhun tsa tsaha̱ un tsi yu. Yuhu naquihin vaha yu itsi tsitsi pañitu. 


text:
Tyin yuuhví xaan yu tsi un, tyin yooho xaan xaan un. Tyin tuhvá un naquihin tsa ñavin tsa tatsi̱ un. Tan naquihín un ndaha tyiñu quita̱ nu jaha̱ tyiñu inga nyɨvɨ”, catyí ra can. 


text:
Tacan tan ra rey ican catyí ra tsihin ra: “Yooho musu ña vaha cuví un. Vityin juvin ñi tsihin tsa caha̱n un tsi yu, cua cahan yu tsi un. Tatun tsitó un tyin yuhu xaan yu, tan tsitó un tyin naquihín yu tsa ña tatsi̱ yu, tan naquihín yu ndaha tyiñu inga nyɨvɨ, 


text:
¿nacuvi tyin ña tsityihi̱ un xuhun yu banco tyin tsaa yu maa tyin tsa nandaa xuhun yu?” catyí ra rey can. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra nyecú ican: “Qu̱inyaa ndo xuhun tsa tsaha̱ yu tsi ra ihya, tan cu̱hva ndo tsi ra tsa jaha̱ canaa utsi taahan ca sɨquɨ tsa tsaha̱ yu tsi ra”, catyí ra. 


text:
Tacan tan catyí ra naha tsihin ra rey can: “Maa tyin ra ican, tsa iyó utsi taahan tsi ra”, catyí ra naha. 


text:
Tacan tan ra rey ican catyí ra: “Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin ra tsa vaha ca jaha̱ tyiñu tsihin tsa tsaha̱ yu tsi ra, cuaha ca cua cuhva yu tsi ra. Tan ra tsa tsaha̱ yu luxu ñi, tan ña cuñí ra jahá tyiñu ra tsihin tsi, cua quinyaa yu tandɨhɨ can tsi ra. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ xaan iñi tsi yu, ñi tsa ña cuñí tsa cundaca ñaha yu tsi ñi, nda̱ca ndo tsi ñi nyehe, tan cahñi ndo tsi ñi nuu yu ihya”, catyí ra rey can ―catyí ra Jesús. Nu tsaa̱ ra Jesús ñuu Jerusalén 


text:
Tacan tan tsa cuñí tsaa ra ñuu Betfagé tsihin ñuu Betania, yatyin ñi iin yucu tsa nañí Olivo, [tyin maa ñi maa yutun olivo iyó ican]. Tava̱ tyiñu ra tsi uvi taahan ra tsicá tsihin ra. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo ñuu tsa canyií yatyin ñi ihya. Ican cua nañihi ndo iin burru luhlu, quɨtɨ tsa ñaha ca quɨhɨ tyayu. Nuuhñí tɨ. Nda̱tsi ndo tsi tɨ. Tan qu̱itsi ndaca ndo tsi tɨ tsi yu. 


text:
Tatun yóo tsicá tuhun tsi ndo: “¿Nacuenda ndatsí ndo tsi tɨ?” ca̱tyi ndo tsihin ñi: “Ndatsí ndi tsi tɨ tyin tsiñí ñuhu tɨ tsi ra ndacá ñaha.” 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsicá tsihin ra, cuahán ra naha. Tan nañihi̱ ra naha tsi tɨ tumaa tsa caha̱n maa ra tsihin ra naha. 


text:
Tan cuhva tsa ndatsí ra naha tsi tɨ, tsaa̱ tsitoho tɨ. Tan nducu̱ tuhun ra can naha ra tsi ra naha tan catyí ra: ―¿Nacuenda ndatsí ndo burru ihya? ―catyí ra naha. 


text:
Tacan tan nacaha̱n ra can naha ra: ―Ndatsí ndi tsi tɨ tyin tsiñí ñuhu tɨ tsi ra ndacá ñaha ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n ra naha tsi tɨ. Tan tsindaca̱ ra naha tsi tɨ nu nyií ra Jesús. Tan tyiso̱ ra naha jahma ra naha tsata tɨ. Tacan tan jandaa̱ ra naha tsi ra Jesús tsata tɨ. 


text:
Tacan tan cuahán ra Jesús. Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán tsihin ra tsaquín ñi jahma ñi nu ñuhu ityi nu cua yaha ra, yosó ra burru ican. 


text:
Tsa tsa cua cuyatyin tandɨhɨ nyɨvɨ tan ra Jesús nu iñi nuu yucu Olivo, quitsaha̱ caná tsaa tandɨhɨ ñi tsinú iñi tsi ra tsihin tsa sɨɨ cuñí ñi. Tan jacahnú ñi tsi Nyoo tyin cuaha xaan tsa iyo javaha̱ ra nyehe̱ ñi. 


text:
Tan catyí ñi: ―¡Na jacahnu yo tsi ra Rey ihya tyin vatsí ra tsihin sɨvɨ Nyoo Jutu yo! ¡Tan na coo tsa taxin andɨvɨ! ¡Tan na jacahnu yo tsi Nyoo! ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan juhva ra fariseo tsa cuahán tsihin ñi, catyí ra naha: ―Maestro, ja̱cutaxin tsi nyɨvɨ ihya ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tatun nyɨvɨ ihya tan cutaxin ñi, yuu cua cana tsaa, tan cua jacahnu tsi tsi yu ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan tsa tsaa̱ ra Jesús yatyin ñi yuhu ñuu Jerusalén, nanyehe̱ ra ñuu can tan quitsaha̱ tsacú ra tsa cuiihya cuñí ra. 


text:
Tan catyí ra: ―Vaha xaan tun tsatyin cuvi coto ndo tan cutuñí iñi ndo nácaa ñihi ndo tsa taxin coo añima ndo vityin ihya. Maa tyin xeehe xaan yɨhɨ́ tsa vaha can, tan ña cuví nañihi ndo can. 


text:
Coo quɨvɨ cua nyehe ndo tundoho jaha nu xaan iñi tsi ndo cua tyihi cutu nahnu tsi ndo. Tandɨhɨ ityi cua quitsi nahnu. Tan cañi tahan nahnu tsihin ndo. 


text:
Tan cua caquin nahnu tsi ndo nu ñuhu tan cua cahñi nahnu tsi ndo. Tan ndi intuhun ca yuu tsa yosó toto tan ña cua nacoo ca nahnu. Tacan cua cuvi tyin maa ndo ña cuñí ndo nacoto ndo tyin tsa vatsí Nyoo, vatsí jacacu ra tsi ndo. Nu tava̱ ra Jesús tsi nu xicó tsitsi vehe ñuhu cahnu nahnu 


text:
<pb/>Tacan tan quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi cora vehe ñuhu cahnu. Tan quitsaha̱ tavá ra tandɨhɨ nyɨvɨ xicó tan nyɨvɨ jatá tsa yucú nu quehe. 


text:
Tan catyí ra tsihin nahnu: ―Nu tutu Nyoo catyí tyin vehe Nyoo, nu tsicán tahvi yo tsi ra cuví tsi. Tan nyooho jananduvi̱ ndo itsi vehe ñasuhu ―catyi ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ quɨvɨ tsaahán ra Jesús tsijacuaha̱ ra tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu cahnu can. Maa tyin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan ra cuví mandoñi ñuu Jerusalén can, nducú ra naha cuhva cahñi ra naha tsi ra. 


text:
Maa tyin ña ñihí maa ra naha nácaa javaha ra naha tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tan vaha tyaá soho ñi tsa caahán ra Jesús.<pb/>


text:
Iin quɨvɨ jacuahá ra Jesús tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu cahnu, tan caahán ra nácaa jacacú Nyoo tsi ñi. Tan tsaa̱ ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan tsihin tucu ra cuví mandoñi naha ra. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Ca̱tyi tuhun tsihin ndi ¿yóo tava̱ tyiñu tsi un javaha un tyiñu ihya? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan ra ican naha ra quitsaha̱ caahán yuhu tahan ra naha tan catyí ra naha: ―Tun catyí yo tyin Nyoo jaquitsi̱ tsi ra Juan, cua catyi ra tsihin yo nacuenda ña tsinu̱ iñi yo tsa caha̱n ra Juan. 


text:
Tun catyí tucu yo tyin nyɨvɨ jaquitsi̱ tsi ra, tandɨhɨ nyɨvɨ cua cahñi ñi tsi yo tsihin yuu. Tyin tandɨhɨ ñi, tan cuñí ñi tyin ndusu yuhu Nyoo cuvi̱ ra Juan ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra naha tsihin ra Jesús tyin ña tsitó ra naha yóo tava̱ tyiñu tsi ra Juan jacoondutya ra tsi nyɨvɨ. 


text:
Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Ndi yuhu, tan ña cua catyi tuhun yu tsihin ndo yóo tava̱ tyiñu tsi yu tsa javaha yu tyiñu ihya. Nu jacuaha̱ ra Jesús tyin tumaa cuví juhva ra caquiñi naha ra, tacan cuví ra tsa cua cahñi tsi ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva ihya tsi nyɨvɨ: ―Iin ra, tatsi̱ cuaha ra nu ñuhu ra yoho tsɨtɨ yucu tsa cua cuvi vinu. Yaha̱ can tan tsaha̱ nuu ra ñuhu can tsi juhva ra jahá tyiñu. Tacan tan naha cuahán ra inga ñuu. 


text:
Tan quɨvɨ tsa iñí tsɨtɨ nu yoho can, tacan tan jacuhu̱n ra iin musu tyin naquihin ra juhva tsɨtɨ tsa taahán tsi tsi maa ra. Maa tyin cañi̱ xaan ra jahá tyiñu ican naha ra tsi musu can. Tan nundɨɨ ra jacunuhu̱ ra naha tsi ra. 


text:
Tacan tan tsitoho yoho can jacuhu̱n ra inga musu. Juvin ñi cañi̱ xaan ra can naha ra tsi ra. Tan caha̱n nyaa ra naha tsi ra. Tan jacunuhu̱ ra naha tsi ra. Tan juvin ñi nduve tsa tsaha̱ ra naha cuiso ra cunuhu ra. 


text:
Tacan tan ra cuví tsitoho yoho can jacuhu̱n nyico ra inga ra. Maa tyin juvin ñi tacan javaha̱ nyico ra naha tsihin ra can. Tan jañicueehe̱ ra naha tsi ra. Tan tava̱ ra naha tsi ra. 


text:
<pb/>’Yaha̱ can tan catyí tsitoho ñuhu ican: “¿Nacaa cua javaha yu vityin? Vaha ca cua jacuhun yu sehe yu, ra tsa cuñí xaan yu. Vasɨquɨ cua tyaa yahvi ra naha tsi ra, tyin sehe yu cuví tsi ra”, catyí ra. 


text:
Maa tyin tsa nyehe̱ ra jahá tyiñu can naha ra tsi ra sehe ra, natuhún tahan ra naha: “Juvin ra ihya cua ndoo tsihin ñuhu ihya tatun cúu jutu ra. Vaha ca na cahñi yo tsi ra. Tacan tan ndoo maa yo tsihin ñuhu ihya”, catyí ra naha. 


text:
Tacan tan tava̱ ra naha tsi sehe tsitoho ñuhu ican ityi tsata cora, tan tsahñi̱ ra naha tsi ra ―catyí ra Jesús. Tacan tan catyí ra Jesús tsihin nyɨvɨ nyecú ican: ―¿Náa cua javaha tsitoho ñuhu ican tsihin ra can naha ra tyin tsahñi̱ ra naha sehe ra? 


text:
Catyí yu tsihin ndo tyin cua quitsi ra tan cua cahñi ra tsi ra jahá tyiñu ican naha ra. Tan cua cuhva ra ñuhu ican tsi inga ra naha ―catyí ra Jesús. Tan tsa tsiñi̱ nyɨvɨ tsa caahán ra, nayuhvi̱ xaan ñi cuvi̱. Tan catyí ñi: ―¡Ña cuñi Nyoo tahan yo tacan! ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús nanyehe̱ ra nuu ñi tan catyí ra: ―Tun tacan tsicá iñi ndo ¿náa cuñí tsi catyi tsa nyaá nu tutu Nyoo? Tyin catyí tsi tyehen:<pb/>Yuu tsa ña cuñi̱ ra javaha̱ vehe cuatyiñu ra,<br/>yacan cuví yuu tsa tsiñí ñuhu ca. 


text:
Yóo nyɨvɨ cua canacava tsata yuu can, cua tahnu cuatyi ñi. Tan tatun maa yuu can canacava tsata ñi cua taxin nyihi ñi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tuvi̱ iñi ra naha tyin tsa caha̱n ra Jesús tacan, tsi maa ra naha nañi̱ can. Tan cuñí ra naha tɨɨn ra naha tsi ra tyin cahñi ra naha tsi ra. Maa tyin ña tsitó maa ra naha nácaa javaha ra naha, tyin nayuhvi̱ ra naha tsi nyɨvɨ. Nu jacuaha̱ ra Jesús tsa cuenda tsa tyahvi nyɨvɨ xuhun tsi ra ndacá ñaha ñuu Roma 


text:
<pb/>Tacan tan jacuhu̱n ra naha tsi juhva ra nducu cuhva tsi ra Jesús. Tan jaha̱ ra naha tyin ra vaha cuví ra naha. Tyin tacan tan coto ra naha náa tsa ña vaha cua cahan ra Jesús tan cuví tɨɨn ra naha tsi ra. Tan cuhva cuenda ra naha tsi ra tsi ra ndacá ñaha. 


text:
Yacan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra Jesús: ―Maestro, tsitó ndi tyin vaha tsa caahán un. Tan jacuahá un tsa vaha tsi nyɨvɨ. Tan ñavin cuhva iyó ñi nyehé un maa tyin nyehé un cuhva iyó añima ñi. Tan maa ñi maa tsa nditsa tyin ityi Nyoo janahá un. 


text:
Ca̱tyi tsihin ndi ¿a vaha tsa tyahvi yo tsa tsicán ra ndacá ñaha nda ñuu Roma tsi yo, a ña vaha? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús tuvi̱ iñi ra tyin nducu cuhva ra naha tsi ra. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda cuñí ndo nducu cuhva ndo tsi yu? 


text:
Ja̱naha jihna ndo iin xuhun tsi yu, na nyehe yu. ¿Yóo nuu nyaá xuhun can tan yóo sɨvɨ nyaá can? ―catyí ra. Tacan tan nacaha̱n ra naha: ―Nuu ra ndacá ñaha, ra cuví rey cahnu, nyaá can tan juvin ñi sɨvɨ ra nyaá can ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―Tun tacan, cu̱hva ndo xuhun can tsi ra ndacá ñaha tyin tsii maa ra cuví tsi. Tan cu̱hva ndo tsi Nyoo tsa taahán tsi tsi ra ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tan ña cuví maa jandavi ñaha ra naha tsi ra Jesús tsihin tsa caahán ra tacan tsihin nyɨvɨ. Tan iyo xaan cuñí ra naha tsa nacaha̱n ra. Tan taxin ña cuvi̱ ra naha. Nu cuñí ra cuví saduceo naha ra jandavi ñaha ra naha tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ can tan tsaa̱ juhva ra cuví saduceo nu nyií ra Jesús. Maa ra naha cuví ra tsa catyí tyin ña nandoto nyɨvɨ tun tsa tsihi̱ ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Maestro, jandoo̱ ra Moisés tyiñu ihya tyin tatun iin ra tsihi̱ tan nandoo̱ ñasɨɨhɨ ra, tatun nduve sehe ra tsicoo̱ tsihin ña, taahán tsi tsa tindaha ra cuví yañi ra tsihin ña, tan coo sehe ra tsihin ña tsa cuenda ra yañi ra. 


text:
Maa tyin cuñí ndi coto ndi nácaa, tyin tsicoo̱ iin ra tan tsicoo̱ utsa sehe ra. Tan ra tsa ñihi ca tsicoo̱ ñasɨɨhɨ ra, maa tyin nduve sehe ñi tsicoo̱, tan tsihi̱ ra. 


text:
Tacan tan naquihi̱n ra tsa tsinu uvi tsi ña can. Tan nduve tucu sehe ñi tsicoo̱. Tan tsihi̱ tucu ra can. 


text:
Tan juvin ñi tacan javaha̱ ra tsinu uñi. Tandɨhɨ tsa utsa ra naha javaha̱ tacan. Ndi intuhun ra tan ña tsicoo̱ sehe ra tsihin ña. 


text:
Tan cuñí ndi coto ndi yóo ra cua cuvi yɨɨ ña tsitsi tsa tandɨhɨ tsa utsa taahan ra naha quɨvɨ cua nandoto nyɨvɨ ―catyí ra saduceo naha ra. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ tsa nacatsi̱ Nyoo tyin nandoto ñi tan coo ñi nu ndacá ñaha ra, ña tindaha ca ñi tan ndi ña cua cuhva ca ñi sehe ñi tindaha. 


text:
Tan nduve tuhun tsiihí iyó ndacan tyin cua cuvi ñi tumaa ángel. Tan cua cuvi ñi sehe Nyoo tyin nandoto̱ ñi. 


text:
Tan tsa cuenda tuhun tsa nandotó ndɨyɨ. Tsa nditsa cuví tsi tyin yacan jacoto̱ ra Moisés nu nacatyi̱ tuhun ra nácaa cayú taca iñu can. Tsihin can jacoto̱ ra tsi yo tyin nyɨvɨ tsiihí cua nandoto ñi. Tyin catyi̱ ra: “Jutu yo Nyoo cuenda ra Abraham, tan cuenda ra Isaac, tan cuenda ra Jacob”, catyí ra Moisés. 


text:
Tacan catyi̱ ra tyin Nyoo, ñavin Nyoo cuenda nyɨvɨ tsiihí cuví ra. Nyoo cuenda nyɨvɨ nyito cuví ra. Tyin tsa cuenda Nyoo tandɨhɨ yo tan nyito añima yo vasu tsa tsihi̱ cuñu ñuhu yo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan juhva ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra catyí ra naha: ―Vaha xaan nacaha̱n un, Maestro ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan ña caná ca maa iñi ra naha nducu tuhun ra naha náa inga ca nducu tuhun ra naha tsi ra. Ra Cristo cuví ra tata ra David, tan juvin ñi cuví tucu ra Sehe Nyoo 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra Jesús tsi ra naha: ―¿Nacuenda catyí yo tyin ra Cristo tata ra David cuví tsi ra? 


text:
Tyin juvin ñi maa ra David catyí ra nu libru Salmo:<pb/>Caahán Nyoo Jutu yu tsihin Jutu Mañi yu, ra Cristo, tan catyí ra tsihin ra:<pb/>“Cu̱nyaa xiin cuaha yu nda cuanda cuhva yu tsi nu xaan iñi tsi un tyin cuhvi tsaha un tsi nahnu”, catyi̱ Nyoo tsa tsatyiñu̱ ra yuhu ra David taha̱n tsanaha. 


text:
¿Nacaa tsa tata ra David cuví tucu ra Cristo, tan juvin ñi maa ra David catyí tyin Jutu Mañi ra cuví tsi ra Cristo? ―catyí ra Jesús. Nu caha̱n ra Jesús tyin cuaha xaan cuatyi ra maestro cuenda ley vehe ñuhu iyó 


text:
<pb/>―Ja̱ha ndo cuenda tsi ndo tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra. Tyin taahán xaan iñi ra naha cunditsi ra naha jahma nañi. Tan cuahan ra naha nuyahvi, cuñí ra naha tsa cuhva nyɨvɨ yucú nuyahvi nacumi tsi ra naha tsihin tsa jaha ñi tsa ñayɨvɨ tsi ra naha. Tan nanducú ra naha tyayu vaha cunyecu ra naha tsitsi vehe ñuhu, tan nu cuahán ra naha vico. 


text:
Tan naha tsicán tahvi ra naha tsi Nyoo nu tuví, tsa cuñí ra naha tsa nyehe nyɨvɨ tan catyi ñi tyin vaha xaan nyɨvɨ cuví ra naha. Maa tyin juvin ñi maa ra naha cuví ra quinyaá vehe ñi ndaahvi tsa tsihi̱ yɨɨ tyin ña cuví tyahvi ñi xuhun tsa tavá ra naha tsi ñi. Yacan ñihi xaan cua tatsi tuñi Nyoo tsi ra naha ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tan nyehe̱ ra Jesús tyin cuaha xaan nyɨvɨ cuca tyihí ñi xuhun tsitsi caja tsa nyií tsitsi vehe ñuhu cahnu. 


text:
Tan catyí ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin nuu Nyoo cuaha ca xuhun tyihi̱ ñaha ndaahvi ihya tan ñavin ca tandɨhɨ ñi cuca can. 


text:
Tyin tsa ndoo̱ ña tyihí ñi. Tan ñaha ihya tyihi̱ ña tandɨhɨ tsa iyó tsi ña ―catyí ra. Nu caha̱n ra Jesús tyin cua tanɨ vehe ñuhu cahnu 


text:
<pb/>Tacan tan juhva nyɨvɨ natuhún ñi tuhun cuenda vehe ñuhu cahnu ican. Tan catyí ñi tyin sɨɨ xaan caá yuu. Tan sɨɨ xaan caá tsa jamañi̱ nyɨvɨ. Tacan tan catyí ra Jesús: 


text:
<pb/>―Coo quɨvɨ tan cua tanɨ tandɨhɨ tsa nyehé ndo ihya. Tan ndi intuhun ca yuu tan ña cua coso ca sɨquɨ inga tsi. Ndɨhɨ tsi cua canɨ nu xaan iñi tsi ndo. Tsa cua cuvi tsa ndi cumañi ca naa ñuhu ñayɨvɨ 


text:
<pb/>Tacan tan nducú tuhun nyɨvɨ tsi ra Jesús, tan catyí ñi: ―Maestro, ¿ama cua cuvi tandɨhɨ tsa caahán un ihya? ¿Nacaa tan coto ndi tatun tsa cuyatyin tsa naa ñuhu ñayɨvɨ? ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús: ―Ja̱ha vaha ndo cuenda, coto jandavi ñaha nyɨvɨ tsi ndo. Tyin cuaha xaan ra cua quitsi, tan cua cuatyiñu ra naha sɨvɨ yu, tan cua catyi ra naha: “Yuhu cuví Cristo, ra tsa jaquitsi̱ Nyoo. Tyin tsa cuñí naa ñuu ñayɨvɨ”, cua catyi ra. Maa tyin ña cunyicun ndo tsi ra naha. 


text:
Tan quɨvɨ cua ñihi tuhun ndo tyin tsa iyó cuatyi tan ñihi cañí tahan nyɨvɨ, ña nayuhvi ndo. Tyin tandɨhɨ can taahán tsi cuvi tsa jihna ñi. Maa tyin cumañi ca tsaa quɨvɨ tsa cua naa ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
<pb/>Tan catyí tucu ra: ―Nyɨvɨ iyó iin ñuu cua cañi tahan ñi tsihin nyɨvɨ inga ñuu. Tan cua coo cuatyi. 


text:
Tan ñihi xaan cua taan. Tan cua coo tama. Tan cua coo cuehe tandɨhɨ ñi ityi. Tan cua nyehe nyɨvɨ tsa yuuhví ityi andɨvɨ. Tan cuaha xaan tsa iyo nahnu tsa ña tuhvá nyɨvɨ nyehe tan cua nyehe ñi. 


text:
Maa tyin tsa ndi cumañi ca cuvi yacan, cua cuxaan iñi nyɨvɨ tsi ndo. Tan cua ndacan ñi cuatyi tsaha ndo. Tyin cua cutuñi ndo tan cua cuhva cuenda ñi tsi ndo tsi ra jutu. Tan cua tyihi ñi tsi ndo tsitsi vehe caa. Tan cua cundaca ñi tsi ndo nuu rey tan nuu ra ndacá ñaha tsacatyi sɨvɨ yuhu. 


text:
Maa tyin ja̱ha ndo cuenda tan ña cua caca iñi ndo náa tuhun cua nacahan ndo tsihin ra ndacá ñaha ican. 


text:
Tyin yuhu cua cuhva yu tuhun cua cahan ndo. Tan cua cuhva yu tsa nyityi jiñi ndo nu cua cahan ndo. Ndi intuhun nu xaan iñi tsi ndo tan ña cuvi jaha nahnu tsi ndo. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ cua cuhva cuenda ñi tsi ndo tsi nu xaan iñi tsi ndo. Nda cuanda jutu ndo tan sɨhɨ ndo, ra cuví yañi ndo, nyɨvɨ ndo, tan ra vaha iñi tsi ndo cua cuhva cuenda ra naha tsi ndo tsi nu xaan iñi tsi ndo. Tan yɨhɨ́ nyooho cua cahñi nyɨvɨ tsi ndo. 


text:
<pb/>’Quɨvɨ cua nyehe ndo tyin nɨɨ canduvi yuhu ñuu Jerusalén ihya nyecú andaru, coto ndo tyin tsa cuñi naa ñuu ihya. 


text:
Tan nyɨvɨ iyó ñuu tsa cayucú Judea, cua cunu ñi tan cuhun xeehe ñi ityi yucu. Tan nyɨvɨ iyó ñuu Jerusalén ihya, cua quita ñi. Tan nyɨvɨ iyó tsitsi cuhu, ña cua quitsi nuhu ñi ñuu ihya. 


text:
Tyin yacan cuví quɨvɨ tsa cua tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ ñuu ihya. Tyin tsa cua cuvi tandɨhɨ cuhva catyí nu tutu Nyoo. 


text:
Tan ndahvi ñiñaha tsa ñuhú sehe quɨvɨ can. Tan ndahvi ñi tsa iyó sehe lee tsa ndi tyaxín. Tyin cuaha xaan tundoho cua nyehe ñi tan tandɨhɨ nyɨvɨ. Tyin cahnu xaan tsa uhvi cua nyehe nyɨvɨ ñuu Jerusalén ihya cua jaha Nyoo. 


text:
Andaru cua cahñi ra naha tsi juhva nyɨvɨ tsihin mityi. Tan cua tɨɨn ra naha juhva ñi tan cundaca ra naha tsi ñi ñuu nahnu. Tan nyɨvɨ tsa ñavin nyɨvɨ Israel cuví, cua cuyucu ñi ñuu Jerusalén ihya nda cuanda quɨvɨ tsa catyí maa Nyoo. Nacaa cua quitsi Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria inga tsaha 


text:
<pb/>’Tacan tan cuaha tsa iyo cua nyehe nyɨvɨ nu ñicanyii, tan nu yoo, tan nu tiñuu. Tan ihya nu ñuhu ñayɨvɨ cua nayuhvi ñi tsihin tsa iyo cua nacatyin ndutya ñuhu. 


text:
Tan cua cúu naaha ñi tsihin tsa yuuhví ñi tsa tsicá iñi ñi náa ndɨhɨ tsa cua cuvi ihya nu ñuhu ñayɨvɨ. Tyin nda cuanda tsa iyó andɨvɨ cua nacanda tan taan. 


text:
Tacan tan cua nyehe ñi tsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, vatsí nuu yu tsitsi vico tsihin tunyee iñi Nyoo, tan tsihin tsa cahnu cuví ra. 


text:
Tan cuhva tsa cua quitsaha yacan tan ja̱ndu iin ndo iñi ndo tan cu̱sɨɨ iñi ndo tyin numi xaan cua cacu ndo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús iin cuhva ihya, tan catyí ra: ―Ja̱ha ndo cuenda yutun higuera, tsihin tandɨhɨ ca yutun. 


text:
Tan tacan tucu nyooho, tatun tsa nyehe ndo tyin tsa quitsaha̱ cuví tandɨhɨ tsa caha̱n yu tsihin ndo, co̱to ndo tyin tsa nyanaá quɨvɨ tsa cundaca ñaha Nyoo nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. 


text:
<pb/>’Maa tyin tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin yacan cua cuvi jihna tsa ndi cumañi ca cúu nyɨvɨ tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
<pb/>’Tan ja̱ha ndo cuenda tsi ndo coto ndundava iñi ndo tsihin tsa cua javaha ndo tsa caquiñi, a tsa coho ndo nyixi, a tsa caca xaan iñi ndo tundoho ñayɨvɨ ihya. Ja̱ha ndo cuenda coto ndundava iñi ndo tsihin yacan. Tan coto sana iñi ndo tan quita quɨvɨ cua quitsi yu tan cua quitsi tundoho cua nyehe ndo. 


text:
Tyin tacan cua cuvi, tandɨhɨ nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ, sana iñi ñi tan tumaa iin tsa cua nacasɨ Nyoo nu yucú ñi tan ña cua cuvi quita ñi. 


text:
Maa tyin nyooho cu̱atu ndo. Nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo tandɨhɨ quɨvɨ, na jacacu ra tsi ndo. Tan ña nyehe ndo tandɨhɨ tundoho tsa cua coo. Nda̱can tahvi ndo, tacan tan cua cuvi tsaa ndo nu nyaá yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ quɨvɨ jacuahá ra Jesús tsi tandɨhɨ nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu cahnu. Tan tsa tsacuaa tsicá ra yucu Olivo. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsaá ñi tsitsi vehe ñuhu cahnu ndɨhɨ tsa tuvi, tyin tyaa soho ñi tsa caahán ra.<pb/>


text:
Tan tsa nyanaá yatyin quɨvɨ tsa cua coo vico pascua, vico nu tuhvá nyɨvɨ tsatsí paan tsa nduve yutsan iya yɨhɨ́. 


text:
Tan ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, nducú xaan ra naha cuhva cahñi ra naha tsi ra Jesús. Maa tyin yuuhví ra naha tsi nyɨvɨ. 


text:
<pb/>Tacan tan quɨhvɨ̱ nu ña vaha tsi nu Judas Iscariote. Tan nu ihya cuví iin tsa utsi uvi taahan ra tsa nacatsi̱ ra Jesús. 


text:
Tan nu ihya, tsaha̱n nu tsicaha̱n nu tsihin jutu tsa cuví ityi nuu tan tsihin ra yɨhɨ́ ndaha tsi ra jahá cuenda vehe ñuhu cahnu naha ra. Tan natuhu̱n tahan ra naha nácaa cua cuhva cuenda nu Judas tsi ra Jesús tsi ra naha. 


text:
Tan ra ican naha ra sɨɨ xaan cuñí ra naha. Tan tyihi̱ ra naha cuhva tyin cuhva ra naha xuhun tsi ra Judas. 


text:
Tan ra Judas ndoo̱ ra vaha. Tan quitsaha̱ nducú ra cuhva ama cua nacuhva cuenda ra tsi ra Jesús tsi ra can naha ra, cuhva tsa nduve nyɨvɨ yucú tsihin ra Jesús. Nu cuxiñi̱ ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra 


text:
<pb/>Tan tsaa̱ quɨvɨ tsa cuvi vico tsa tsatsí nyɨvɨ paan tsa nduve yutsan iya yɨhɨ́. Tan juvin ñi quɨvɨ ican tuhvá ñi tsahñí iin mbee luhlu tsa vico pascua can. Tyin catsi ñi tsi tɨ. 


text:
Tan ra Jesús jacuhu̱n ra tsi ra Pedro tsihin ra Juan, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo cujanduvaha ndo mbee tsa cua cuxiñi yo cuenda vico pascua ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nducú tuhun ra naha tsi ra: ―¿Numaa cuñí un javaha ndi tsa cuxiñi yo? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo tsitsi ñuu. Ican cua nañihi ndo tsi iin ra nyisó iin quɨyɨ ndutya. Cu̱aahan ndo tsata ra tan quɨhvɨ ndo vehe nu quɨhvɨ ra. 


text:
Tan ca̱tyi ndo tsihin tsitoho vehe can: “Ra cuví Maestro, cuñí ra coto ra numaa nyaá cuartu nu cua cuxiñi ra tsihin ra tsicá tsihin ra, tyin jacahnu ra vico pascua.” Tacan ca̱tyi ndo tsihin ra. 


text:
Tacan tan cua janaha ra iin cuartu cahnu ityi sɨquɨ, nu tsinu uvi pisu tsi ndo. Tan tsa nduvaha̱ maa tsi. Tan ndacan cua javaha ndo tsa cuxiñi yo ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
Tacan tan cuahán ra naha. Tan nañihi̱ ra naha tandɨhɨ tumaa tsa caha̱n ra Jesús. Tacan tan na ica̱ vaha ra naha tsa cuxiñi ra naha cuenda vico pascua. 


text:
<pb/>Tacan tan tsa taha̱n tsi cuhva tsa cuxiñi ra Jesús tsihin tandɨhɨ ra tava̱ tyiñu ra, tsinyecu̱ ra naha yuhu mesa. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús: ―Cuñí xaan yu cuxiñi yu tsihin ndo cuenda vico pascua ihya tsa ndi cumañi ca nyehe yu tundoho tan cúu yu. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin ña cua catsi ca yu inga tsaha tsa cuenda vico ihya, nda cuanda tahan tsi inga tsaha nda nu ndacá ñaha Nyoo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n ra iin vasu vinu. Nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo. Yaha̱ can tan catyí ra tsihin ra nyecú tsihin ra: ―Qu̱ihin ndo tsehe. Tan co̱ho ndo luxu luxu. 


text:
Tyin catyí yu tsihin ndo tyin ña cua coho ca yu vinu nda cuanda quitsi Nyoo tan quitsaha cundaca ñaha ra nu ñuhu ñayɨvɨ ihya ―catyí ra. 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan quihi̱n ra paan, tan tsaha̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo, tan tsahnya̱ sava ra can. Tsahan tsaha̱ ra can tsi ra naha. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Paan ihya cuví tumaa cuñu ñuhu yu. Tyin cua cuhva cuenda yu tsi yu tan cúu yu tsa cuenda tsa vaha tsi maa ndo. Tacan cuñí tsi ndu̱cuhun iñi ndo tsi yu tan cu̱xiñi ndo tyehen ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan tsa yaha̱ cuxiñi̱ ra naha, tacan tan quihi̱n ra vasu vinu, tan catyí ra: ―Tsihin vinu ihya ndoó Nyoo tyiñu tsihin ndo vityin. Tyin vinu tsa yɨhɨ́ tsitsi vasu ihya, tumaa nɨñɨ yu cuví tsi. Tan tsa vaha tsi nyooho tan cua catɨ nɨñɨ yu. Tan cua cúu yu. 


text:
<pb/>’Maa tyin vityin, ra tsa cua nacuhva cuenda tsi yu tsi ra xaan iñi tsi yu, iin ñi nu yosó ndaha ra tsihin ndaha yu nu mesa ihya. 


text:
Tyin yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua tahan yu tumaa tsa nyaá maa tsa cua tahan yu. Maa tyin ¡ndahvi ra tsa cua nacuhva cuenda tsi yu! ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsicá tsihin ra Jesús quitsaha̱ nducú tuhun tahan ra naha, ndáa ra cua nacuhva cuenda tsi ra Jesús tsi ra xaan iñi tsi ra. Nu caha̱n yuhu tahan ra tsicá tsihin ra Jesús, yóo ra cahnu ca cuví 


text:
Tan ra Jesús catyí ra: ―Tsitó nyooho tyin ra ndacá ñaha tsi nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ, ñihi xaan ndacá ñaha ra naha tsi ñi. Tan cuñí ra naha tyin catyi nyɨvɨ tyin jatyinyeé ra naha tsi ñi. 


text:
Maa tyin nyooho ña taahán tsi javaha ndo tumaa javahá ra ican naha ra. Tyin tatun cuñí ndo cuvi ndo ra cuví ityi nuu, taahán tsi janduluhlu ndo tsi ndo. Tan tatun cuñí ndo cundaca ñaha ndo, cuñí tsi tsa cuvi ndo musu tandɨhɨ ndo. 


text:
Tyin nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, ra cuví ityi nuu cuví ra tsa ña jahá tyiñu. Tan nyaá ra yuhu mesa tan musu ra tsahá tsa catsi ra. Maa tyin yuhu, ra cuví ityi nuu cuví yu, tan cuví yu musu ndo. 


text:
Yacan cuenda, yuhu tsaha̱ yu iin nu cua cundaca ñaha ndo tumaa tsa tsaha̱ Jutu yu tsa cundaca ñaha yu. 


text:
Tyin cua catsi ndo tan cua coho ndo nu mesa tsihin yu nda nu ndacá ñaha yu. Tan ndacan cua cunyecu ndo cundaca ñaha ndo nyɨvɨ cuví tata tsa utsi uvi sehe ra Israel. Nu caahán ra Jesús tyin cua catyi ra Pedro tyin ña nacoto ra tsi ra 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra Pedro: ―Nye̱he vaha un, yooho Simón. Tyin nu ña vaha tsa tsica̱n ndatu nu tsi Nyoo tsa nducu cuhva nu tsi ndo tyin cuñí nu tsa ndu uvi iñi ndo tsa tsinú iñi ndo tsi Nyoo. 


text:
Maa tyin tsica̱n tahvi xaan yu tsi ra tsa cuenda un, na ña jandɨhɨ un tsa tsinú iñi un tsi yu. Tan tsa ndu uvi iñi un cuatyi un, tan natsinu vaha nyico iñi un tsi yu, cua jatyinyee un tsi ra yañi un naha ra tsa ña cua jandɨhɨ ra naha tsa tsinú iñi ra naha tsi yu ―catyí ra Jesús tsihin ra Simón. 


text:
<pb/>Tan ra Simón catyí ra tsihin ra: ―Jutu Mañi yu, tsa ndu̱ iin vaha iñi yu tsa cuhun yu tsihin un vasu vehe caa, vasu cúu yu tsihin un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Pedro, catyí yu tsihin un tyin vityin tsa ndi cumañi ca vacu tsitooho, yooho cua catyi un uñi tsaha tyin ña nacoto un tsi yu ―catyí ra Jesús tsihin ra. Nu tsa cuñí tsaa cuhva tsa cua nacuhva cuenda ra Judas tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra Jesús tsi ra tsicá tsihin ra tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ndu̱cuhun iñi ndo quɨvɨ tsa jacuhu̱n yu tsi ndo tsa caha̱n ndo tsihin nyɨvɨ, tan nduve tsa tsindaha̱ ndo, ndi marali, ndi xuhun, ndi inga pari nditsan ndo. ¿A cumañi̱ tsa cumañi̱ tsi ndo quɨvɨ can? ―catyí ra Jesús. ―Nduve ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Maa tyin vityin, tatun iyó marali ndo, cu̱ndaha ndo. Tan tatun iyó xuhun ndo, cu̱ndaha ndo. Tatun nduve mityi ndo, xi̱co ndo iin jahma ndo tan ja̱ta ndo mityi ndo. 


text:
Tyin catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ tuhun yu tsa nyaá nu tutu Nyoo cua cundaa tsi, tyehen catyí tsi: “Cua tatsi tuñi nyɨvɨ tsi ra tumaa tsa cuví ra iin ra caquiñi.” Tacan catyí tuhun yu nu tutu Nyoo. Tan tandɨhɨ tsa catyí tsi tsa cuenda yu cua cundaa tsi ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsicá tsihin ra: ―Ihya nyecú uvi taahan mityi ―catyí ra naha. ―Tsa iyó vaha ñi ―catyí ra Jesús. Nu tsica̱n tahvi ra Jesús tsi Nyoo nda Getsemaní 


text:
<pb/>Tacan tan quita̱ ra Jesús vehe nu nyií ra. Tan cuahán ra yucu Olivo, cuhva tuhvá maa ra tsicá. Tan ra tsicá tsihin ra cuahán ra naha nyicún ra naha tsi ra. 


text:
Tan tsa tsaa̱ ra naha ndacan, catyí ra tsihin ra naha: ―Nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo tyin tacan tan ña cuvi jaha canaa nu ña vaha tsi ndo. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra Jesús tsa cañi luxu ca, tumaa tsa cañi tsaá iin yuu tun cañi yo can. Tacan tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra. Tan quitsaha̱ caahán ra tsihin Nyoo, 


text:
tan catyí ra: ―Tyatya Jutu yu, tun yooho tan cuñí un, ja̱tsiyo tundoho tsa cua nyehe yu ihya. Maa tyin na ña cuvi cuhva cuñí maa yu. Na cuvi cuhva cuñí maa un ―catyí ra Jesús. 


text:
Tan tsitsi tsa nyehé xaan ra Jesús tundoho tsa cuiihya xaan cuñí ra, tan ñihi ca tsica̱n tahvi ra tsi Nyoo. Tan cuaha xaan tyeen ra quitá tan tsatɨ́ tsi nu ñuhu, tan caá tsi tumaa caá nɨñɨ. 


text:
<pb/>Tacan tan nduvita̱ ra tsa ndɨhɨ̱ caha̱n ra tsihin Nyoo. Tan cuahán nyico ra nu yucú ra tsicá tsihin ra. Tan nyehe̱ ra tyin quixí ra naha, tsa cuenda tsa cuiihya xaan cuñí ra naha, ña cunyee̱ iñi ra naha ñumaahna tan quixi̱ ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿Nacuenda quixí ndo? Ndu̱vita ndo. Tan nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo, tyin tacan tan ña cuvi jaha canaa nu ña vaha tsi ndo. Nu tsaha̱ cuenda ra Judas tsi ra Jesús tsi nu xaan iñi tsi ra 


text:
<pb/>Ndi caahán ca ra Jesús yacan, tan tsaa̱ cuaha ra catsaa̱. Tan ityi nuu, vatsí nu Judas, iin ra tsicá tsihin ra Jesús. Tan natuhva̱ nu nu nyaá ra Jesús tyin tyayuhu nu tsi ra. 


text:
Tacan tan caha̱n ra Jesús tsihin nu: ―Yooho Judas, ¿a tsihin tsa cua tyayuhu un tsi yu, tan cua nacuhva cuenda un tsi yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria tsi nu xaan iñi tsi yu nahnu? ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan ra nyecú tsihin ra Jesús quitsaha̱ nducú tuhun ra naha tsi ra: ―Jutu Mañi ndi ¿a vaha cahnya ndi tsi ra naha tsihin mityi? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan iin ra can, tsahnya̱ ra soho tsiyo cuaha iin ra tsa cuví musu ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Ja̱ña ndo. Vaha ñi ―catyí ra. Tacan tan tɨɨ̱n ra Jesús soho ra ican tan janduvaha̱ ra itsi. 


text:
Tan ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tsihin ra yɨhɨ́ ndaha tsi ra jahá cuenda vehe ñuhu naha ra, tan ra cuví mandoñi naha ra, juvin ra naha cuví ra tsaha̱n tsitɨɨn tsi ra Jesús. Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿A vatsí tɨɨn ndo tsi yu tumaa tɨɨ́n ndo iin ñasuhu? tyin ndaha ndo mityi tan yutun. 


text:
Ndɨhɨ quɨvɨ tsinyii̱ yu tsitsi vehe ñuhu cahnu, tan ña tɨɨn ndo tsi yu ndacan. Maa tyin vityin tsaa̱ cuhva tsa ndunaa̱ tyin nu ña vaha ndacá ñaha. Yacan cuenda vatsí tɨɨn ndo tsi yu. Nu caha̱n ra Pedro tyin ña nacotó ra tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tacan tan tɨɨ̱n ra naha tsi ra Jesús. Tan tsindaca̱ ra naha tsi ra nda vehe ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu. Tan ra Pedro ndasava ñi cuahán ra nyicún ra. 


text:
Tan tsa tsaa̱ ra naha vehe ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu, jataha̱n ra tsa cuví musu naha ra ñuhu̱ nuquehe. Tan tsinyecu̱ ra naha tanɨɨ canduvi nu cayú ñuhu̱ can. Tan tsinyaa̱ ndɨhɨ ra Pedro tyañu ra naha. 


text:
Tan tsa ndunditsín tsa cayú ñuhu̱ ican, tacan tan iin ñaha tsa cuví musu jutu can, nyehe̱ ña tsi ra Pedro. Tan catyí ña: ―Ra ihya tsicá tucu ra tsihin ra can ―catyí ña. 


text:
<pb/>Tañi ñi tan nyehe̱ tucu inga nyɨvɨ tsi ra Pedro, tan catyí ñi tsihin ra: ―Yooho, cuenda ra ican cuví un ―catyí ra. Tan ra Pedro catyí ra: ―Ña nditsa 


text:
<pb/>Tan tsa yaha̱ iin hora, tan nyehe̱ tucu inga ra tsi ra Pedro tan catyí ra tsihin ra: ―Tsa nditsa tyin juvin ra ihya cuví iin ra tsa tsicá tsihin ra can. Tyin juvin ra Galilea cuví ra ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Pedro: ―Ña tsitó yu náa caahán un ―catyí ra. Tan juvin ñi cuhva can, tsitsi tsa ndi caahán ca ra Pedro tan navacu̱ ñi iin tsitooho. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús nanyehe̱ ra nuu ra Pedro. Tan ra Pedro nducuhu̱n iñi ra tsa caha̱n ra Jesús tsihin ra: “Tsa ndi cumañi ca navacu tsitooho, yooho tsa cahan un uñi tsaha tyin ña nacotó un tsi yu.” 


text:
<pb/>Tacan tan quita̱ ra Pedro ityi tsata vehe. Tan tsacu̱ xaan ra tsa cuiihya cuñí ra. Nu tsacu̱ nducu nyaa ra naha tsi ra Jesús tan cañi̱ ra naha tsi ra 


text:
<pb/>Tacan tan ra jahá cuenda tsi ra Jesús, quitsaha̱ tsacú nducu ra naha tsi ra. Tan cañi̱ ra naha tsi ra. 


text:
Tsahñi̱ ra naha jahma nuu ra, tan quitsaha̱ cañí ra naha nuu ra. Tan catyí ra naha tsihin ra: ―Na̱coto yóo ra cañí tsi un ―catyí ra naha tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan cuaha xaan ca maa tsa caha̱n nyaa ra naha tsi ra. Nu tsica̱ tuhun mandoñi naha ra tsi ra Jesús tatun Sehe Nyoo cuví tsi ra 


text:
<pb/>Tan tsa cunditsi̱n inga quɨvɨ, tan ndu ii̱n ra cuví mandoñi tsahnu ñuu can tsihin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra. Tan quihi̱n ra naha tsi ra Jesús, cuahán tsihin ra nda nu cua coo Junta Cahnu. Tan nducu̱ tuhun ra naha tsi ra Jesús: 


text:
<pb/>―Ca̱tyi tuhun tsihin ndi tun juvin ra Cristo cuví un ―catyí ra naha tsihin ra. Tan ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tatun catyi yu tsihin ndo tyin juvin yu cuví, ña cua tsinu iñi ndo tsa cahan yu. 


text:
Maa tyin vityin tan ityi nuu ca, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria cua cunyaa ra xiin cuaha Nyoo, ra tsa iyó tandɨhɨ tunyee iñi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan tandɨhɨ ra naha tsica̱ tuhun ra naha tsi ra: ―Tun tacan, Sehe Nyoo cuví tsi un ―catyí ra naha. Tacan tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Juvin, sehe Nyoo tsi yu tumaa catyí maa ndo. 


text:
<pb/>Tacan tan natuhu̱n tahan ra naha: ―Tsiñí ndo tsa caahán ra. Ña cuñí ca tsi tsandaa. Tyin tsa tsiñi̱ maa yo tsa caha̱n ra ―catyí ra naha.<pb/>


text:
Tacan tan nduvita̱ tandɨhɨ ra naha. Tan tsindaca̱ ra naha tsi ra Jesús nda nu nyaá ra Pilato, [ra ndacá ñaha quee̱ nda ñuu Roma]. 


text:
Tacan tan quitsaha̱ tyaá ra naha cuatyi tsi ra Jesús nuu ra Pilato tan catyí ra naha tsihin ra: ―Ra ihya, jatɨvɨ́ ra tsi nyɨvɨ tsihin tsa caahán ra tsihin ñi, tyin caahán ra tyin ña vaha tsa tyahvi ndi xuhun tsi ra ndacá ñaha nda ñuu Roma. Tan caahán tucu ra tyin cuví ra Cristo, ra tsa jaquitsi̱ Nyoo tyin cuvi ra rey ―catyí ra naha tsihin ra Pilato. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Pilato tsica̱ tuhun ra tsi ra Jesús: ―¿A yooho cuví Rey cuenda nyɨvɨ Israel? ―catyí ra. Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Juvin, tumaa catyí maa un. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Pilato tsihin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan tsihin nyɨvɨ: ―Nduve cuatyi ra ihya ―catyí ra tsihin ñi. 


text:
<pb/>Maa tyin jañihi̱ ca ñi caahán ñi. Tan catyí nyico ñi: ―Cahnu xaan cuatyi ra. Tyin cuaha xaan tɨsɨhɨ tsahá ra, tyin jacuahá ra tsi nyɨvɨ. Tsa jihna ñi quitsaha̱ caahán ra tsihin nyɨvɨ iyó ñuu tsa cayucú Galilea. Tan nanɨɨ ityi vatsí ra, jacuahá ra tsi nyɨvɨ. Tan vityin tsa tsaa̱ ra Judea ihya tan juvin ñi yacan javahá ra ―catyí ñi. Nu jacuhu̱n ra Pilato tsi ra Jesús nu nyaá ra Herodes, ra cuví rey nyɨvɨ iyó Galilea 


text:
Tan catyí nyɨvɨ tsihin ra tyin juvin. Tacan tan jacuhu̱n ra Pilato tsi ra nda nu nyaá ra Herodes. Tyin ra Herodes cuví ra ndacá ñaha Galilea can. Tan quɨvɨ can nyií ra ñuu Jerusalén. 


text:
Tan cuhva tsa nyehe̱ ra Herodes tsi ra Jesús, sɨɨ xaan cuñí ra. Tyin tsanaha xaan cuñí ra nyehe ra tsi ra. Tyin ñihi̱ tuhun ra tyin cuaha xaan tsa iyo javahá ra. Tan cuñí xaan ra nyehe ra iin tsa iyo tsa cua javaha ra Jesús. 


text:
Ican nyecú ndɨhɨ tucu ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra. Tan tyaa̱ xaan ra naha cuatyi tsi ra Jesús. 


text:
Tacan tan ra Herodes tsihin andaru cuenda ra, tsacu̱ nducu ra naha tsi ra. Tan jacunditsi̱ nuu ra naha iin jahma yahvi tan sɨɨ caá tsi ra Jesús, tumaa caá tsa tuhvá rey tsinditsí. Tacan tan jacuhu̱n nyico ra Herodes tsi ra nda nu nyaá ra Pilato. 


text:
Tan quɨvɨ can ra Pilato tsihin ra Herodes nduvaha̱ iyó ra naha. Tyin nu quitsi̱ quɨvɨ, ña cuvi̱ nyehé tahan ra naha tsi ra naha. Nu cutuñi̱ ra Jesús tyin cua cúu ra 


text:
<pb/>Tacan tan ra Pilato jandu ii̱n ra tsi ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra cumí tyiñu vehe ñuhu naha ra, tan tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ. 


text:
Tan catyí ra tsihin ñi: ―Nyooho quitsi̱ ndaca ndo tsi ra ihya nu nyaá yu. Tan catyí ndo tyin jatɨvɨ́ ra tsi nyɨvɨ. Maa tyin yuhu tsa jacutuñi̱ yu tsi ra nuu ndo. Tan nduve cuatyi ra tumaa cuhva caha̱n ndo can nañihi̱ yu. 


text:
Tan ndi ra Herodes tan ña nañihi̱ ra ndi intuhun cuatyi ra. Yacan jaquitsi̱ nyico ra tsi ra inga tsaha nu nyaá yu. Nye̱he ndo tyin nduve cuatyi ra. Tan yacan ña taahán tsi tsa cúu ra. 


text:
<pb/>Tacan catyí ra Pilato tyin tsitsi vico ican, taahán tsi tsa jaña ra iin ra yucú vehe caa, tumaa tuhvá maa ra icá. 


text:
Maa tyin tandɨhɨ nyɨvɨ iin caa ñi cana̱ tsaa ñi tan catyí ñi: ―Ca̱hñi tsi ra Jesús. Tan ja̱ña tsi ra Barrabás ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tan ra Barrabás can nyií ra vehe caa tsa cuenda tsa cañi̱ tahan ra tsihin ra cumí tyiñu ñuu can. Tan inga tuhun tyin tsahñi̱ ra nyɨvɨ. 


text:
Tan ra Pilato cuñí ra jaña ra tsi ra Jesús. Tan quitsaha̱ caahán ra tsihin nyɨvɨ can inga tsaha tyin cua jaña ra tsi ra. 


text:
<pb/>―¿Náa tsa ña vaha javaha̱ ra ihya? Tan nyehé yu tyin ña taahán tsi tsa cúu ra. Cua tatsi tuñi ñi yu tsi ra, tan cua jaña yu tsi ra ―catyí ra Pilato. 


text:
<pb/>Maa tyin nyɨvɨ cana̱ tsaa ca ñi, tan catyí ñi tyin nacahñi ra tsi ra Jesús nu cruu. Tan maa ñi tan tsihin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, ñihi̱ ñi tsa cuñí ñi tyin cana̱ tsaa xaan ñi. 


text:
Tan jaña̱ ra tsi ra Barrabás, ra tsa nyií vehe caa tsa cuenda tsa cañi̱ tahan ra tsihin ra cumí tyiñu tan tsa cuenda tsa tsahñi̱ ra nyɨvɨ. Tan nacuhva cuenda ra Pilato tsi ra Jesús tsi ñi cuhva cuñí maa ñi. Nu tyaa̱ ra naha tsi ra Jesús nu cruu 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n andaru tsi ra Jesús. Tan cuahán ra tsihin ra naha. Tan tɨɨ̱n tucu ra naha tsi iin ra ñuu Cirene nañí Simón. Ra ican ndi vatsí nuhu ra quee̱ ra cuhu. Tan jañiñi̱ ra naha tsi ra tsa cuiso ra cruu ra Jesús. Tan cuhun ra ityi tsata ra. 


text:
<pb/>Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán ityi tsata ra Jesús. Tan cuaha xaan ñiñaha tsacú xaan ñi tsa cuiihya cuñí ñi tsacatyi tundoho taha̱n ra. 


text:
Maa tyin ra Jesús nanyehe̱ ra nuu ñi. Tan catyí ra tsihin ñi: ―Tandɨhɨ nyooho, ñiñaha ñuu Jerusalén ihya, ña vacu ndo tsacatyi yuhu. Va̱cu ndo, tsacatyi maa ndo tan tsacatyi sehe ndo. 


text:
Tyin cua quitsi quɨvɨ cua nyehe xaan ndo tundoho. Tan cua cahan nyɨvɨ tsi tandɨhɨ ndo tsa cuví ndo ñaha tsa ña cuví coo sehe. Tan cua cahan ñi tsihin ndo: “Vaha xaan tyin nduve sehe ndo tsicoo̱ tyin cuaha xaan tundoho nyehé yo vityin”, cua catyi ñi tsihin ndo. 


text:
Tyin tatun tyehen icá nyɨvɨ tsihin iin yutun vaha, yaha ca cuhva cua ica ñi tsihin yutun ityi ―catyí ra Jesús tsihin ñiñaha ñuu Jerusalén can. 


text:
<pb/>Tan quihi̱n tucu andaru can naha ra tsi uvi taahan ra iyó cuatyi, tyin cahñi ndɨhɨ ra naha tsi ra naha iin caa ñi tsihin ra Jesús. 


text:
Tacan tan tsaa̱ ra naha iin nu nañí Yɨquɨ Jiñi Ndɨyɨ. Tan ican tyaa̱ ra naha tsi ra Jesús nu cruu. Tan tacan tyaa̱ ndɨhɨ tucu ra naha tsi nduvi taahan ra iyó cuatyi can naha ra. Iin ra tyaa̱ ra naha nuu cruu xiin cuaha ra Jesús. Tan inga ra can tyaa̱ ra naha nuu cruu xiin satyin ra. 


text:
Tan cuhva tsa nyaá ra Jesús nu cruu can, tan catyí ra: ―Tyatya, Jutu yu, ja̱ha tucahnu iñi tsi ra naha. Tyin ña tsitó ra naha náa javahá ra naha tsihin yu ―catyí ra. Tacan tan andaru can naha ra tava̱ ra naha suerte tsihin jahma ra Jesús, tyin nyehe ra naha ndáa ra cua jaha canaa jahma can. 


text:
Tan nyɨvɨ nyecú ñi nyehé ñi. Tan ra cumí tyiñu vehe ñuhu naha ra, tsacú nducu ra naha nyehé ra naha tsi ra Jesús. Tan catyí ra naha: ―Jacacu̱ ra tsi inga nyɨvɨ. Na jacacu ndɨhɨ tucu maa ra tsi ra vityin, tun nditsa tsa ra Cristo, ra tsa jaquitsi̱ Nyoo, cuví ra ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan juvin ñi caha̱n nyaá ra andaru can naha ra tsi ra. Tan natuhva̱ ra naha nu ticaá ra. Tan tsaha̱ ra naha vinu iya tsihi̱ ra. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra: ―Tatun rey cuenda nyɨvɨ Israel cuví un, ja̱cacu tsi un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan jiñi cruu nu nyaá ra Jesús nyaá iin tsa tyaa̱ ra Pilato tsihin sahan griego, sahan latín, tan sahan hebreo. Tyehen caahán letra can: “Juvin ra ihya cuví Rey cuenda nyɨvɨ ñuu Israel” ―catyí letra can. 


text:
<pb/>Tan iin ra tsa iyó cuatyi tsa nyaá nu cruu xiin ra Jesús, quitsaha̱ caahán nyaa ra tsi ra: ―Tatun nditsa tyin ra Cristo cuví un, ja̱cacu tsi un. Tan ja̱cacu ndɨhɨ tsi nyuhu ―catyí ra can. 


text:
<pb/>Maa tyin inga ra can catyí ra tsihin ra: ―¿A ña yuuhví un tsi Nyoo? Tyin juvin ñi tundoho tsa taahán ra ihya, tan taahán un vityin. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra can tsihin ra Jesús: ―Yooho Jesús, ndu̱cuhun iñi tsi yu quɨvɨ cundaca ñaha un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús nacaha̱n ra tsihin ra tan catyí ra: ―Tsa nditsa caahán yu tsihin un tyin juvin ñi vityin tan cua cunyaa un tsihin yu nda paraíso [nu yucú añima nyɨvɨ tsinú iñi tsi Nyoo] ―catyí ra Jesús tsihin ra. Nu tsihi̱ ra Jesús 


text:
Tacan tan cana̱ tsaa ra Jesús tan catyí ra: ―Tyatya, Jutu yu, tyaa cuenda yu añima yu ndaha un ―catyí ra. Tan cuhva tsa caha̱n ra tacan, tan tsihi̱ ra. 


text:
<pb/>Tan ra cuví capitán cuenda andaru can naha ra, nyehe̱ ra tandɨhɨ tsa cuvi̱. Tan jacahnu̱ ra tsi Nyoo, tan catyí ra: ―Nduve tsa cuii cuatyi ra ihya tsicoo̱ ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nyecú ican, nyehe̱ ñi tsa cuvi̱. Tan cuahán ñi tan quitsaha̱ cañí ndaha ñi yɨquɨ nyica ñi. Tyin tsitó ñi tyin ña vaha tsa javaha̱ ñi tsihin ra Jesús. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nacotó tsi ra Jesús, tan ñiñaha tsa tsinyicu̱n tsi ra nda Galilea, nyecú ñi ndasava. Tan nyehe̱ ñi tandɨhɨ tsa cuvi̱ can. Nu cua cutsi ra naha tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tan iyó iin ra vaha, nañí ra José. ra ñuu Arimatea tsa canyií Judea. Tan cuví ra iin ra cuví ityi nuu cuenda Junta Cahnu nyɨvɨ Israel. 


text:
Tan ra José can ndatú ra quɨvɨ tsa cua cundaca ñaha Nyoo. Tan ña ndoo̱ ra vaha tsihin tsa javaha̱ ra cutahán tsihin ra, ra cuví jutu tsa cuví ityi nuu naha ra. 


text:
Tan yaha̱ tsa januu̱ ra José can cuñu ñuhu ra Jesús nu cruu, cava̱ nuu ra iin jahma tsi ra. Tan cuahán ra cua cutsi ra tsi ra tsitsi iin ñaña tsaa tsa cuví yavi yuu tsa javaha̱ nyɨvɨ tan ñaha ca quɨhvɨ ndɨyɨ tsitsi can. 


text:
Tan viernes cuví can, quɨvɨ tsa janduvahá nyɨvɨ tsa catsi ñi tsa sabaru, quɨvɨ quitatú ñi. Tan tsa cua tahan tsi quɨvɨ can. 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ ñiñaha tsa quee̱ tsihin ra Jesús Galilea, cuahán ñi cua nyehe ñi tsitsi yavi yuu can. Tan nyehe̱ ñi cuhva canyií cuñu ñuhu ra. 


text:
Tan cuanuhu̱ ñi nda yuvehe ñi. Tan janduvaha̱ ñi ndutya tami tyin cua tyihi ñi cuñu ñuhu ra Jesús. Tacan tan quitatu̱ ñi inga quɨvɨ can tumaa catyí maa tuhun tsa tsaha̱ cuenda Nyoo tsi yo.<pb/>


text:
Tsa tuvi̱ tumingu quɨvɨ nu quitsahá vitya, cuahán ñiñaha can nu ñaña ra Jesús. Tan nyisó ñi ndutya tami tsa janduvaha̱ ñi. 


text:
Tan yucú ñi tsihin tsa yuuhví ñi. Tan ña tsitó ñi náa cua javaha ñi. Tan sana iñi ñi quituvi̱ uvi taahan rayɨɨ nuu ñi. Tan xiñu xaan jahma nditsí ra naha. 


text:
Tan tsihin tsa yuuhví ñi, tan tsaqui̱n ñi jiñi ñi nda nu ñuhu. Tacan tan catyí ra can naha ra tsihin ñi: ―¿Nacuenda nanducú ndo tsi ra nyito nu yucú ndɨyɨ? 


text:
Nduve ca ra nyií ihya, tyin tsa nandoto̱ ra. Ndu̱cuhun iñi ndo tsa caha̱n ra tsihin ndo quɨvɨ tsica̱ ra Galilea. 


text:
Catyi̱ ra tyin taahán tsi nacuhva cuenda nyɨvɨ tsi ra ndaha ra iyó cuatyi naha ra. Tyin cuví ra Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. Tan taahán tsi tyin cahñi ra can naha ra tsi ra nu cruu. Maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ cua nandoto ra. Tacan catyi̱ ra tsihin ndo ―catyí ángel can naha ra tsihin ñi. 


text:
Tan cuanuhu̱ ñi. Tan nacatyi̱ tuhun ñi tsihin tsa utsi iin ra tsa tava̱ tyiñu ra Jesús tan tsihin tandɨhɨ ca nyɨvɨ tsa tsinyicu̱n tsi ra. 


text:
Tan ñiñaha tsa tsicatyi̱ tuhun tsihin ra naha cuví ñi: ña María Magdalena, ñaha quee̱ Magdala, tan ña Juana, tsihin ña María sɨhɨ ra Jacobo, tan tsihin juhva ca ñiñaha. 


text:
Maa tyin ra tava̱ tyiñu ra Jesús cuñí maa ra naha tyin caahán ñi maa ñi. Tan ña tsinú iñi ra naha tsa caahán ñi. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Pedro nduvita̱ ra tan tsinú xaan ra cuahán ra cua nyehe ra tsitsi ñaña nu tinyii̱ ra naha ra Jesús tatun nditsa. Tan nyehe̱ ra tsitsi yavi yuu can tyin jahma tsa tsindasɨ̱ ña ra canyií nda sava. Tacan tan cuanuhu̱ ra yuvehe nu yucú tandɨhɨ ca ra naha. Tan iyo xaan cuñí ra tsa cuvi̱. Tsa cuvi̱ ityi cuahán ñuu Emaús 


text:
<pb/>Juvin ñi maa quɨvɨ can, uvi taahan ra tsinyicu̱n tsi ra Jesús cuahán ra naha ñuu Emaús, tumaa utsi iin kilómetro tsa queé yo ñuu Jerusalén. 


text:
Maa tyin vasu nyehé ra naha tsi ra Jesús, maa tyin ña nacotó ra naha tsi ra. Tyin tumaa iin tsa tyasɨ́ tsi nuu ra naha, tan ña cuví nacoto ra naha tsi ra Jesús. 


text:
Tacan tan nducu̱ tuhun ra Jesús tsi ra naha: ―¿Náa natuhún xaan ndo? ¿Nacuenda cuiihya xaan cuñí ndo? ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tan iin ra tsa nañí Cleofas nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tandɨhɨ nyɨvɨ tsitó tsa cuvi̱ ñuu Jerusalén. ¿A ra inga ñuu cuví yooho tyin ña tsito̱ un tsa cuvi̱? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿Náa cuvi̱? Tan nacatyi̱ tuhun ra naha tsihin ra: ―Tuhun ra Jesús ra ñuu Nazaret. Tyin cuvi̱ ra iin ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. Tan tsihin tunyee iñi cahnu Nyoo javaha̱ ra tsa cahnu tan caha̱n ra tsa vaha nuu Nyoo tan nuu tandɨhɨ nyɨvɨ. 


text:
Maa tyin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tan ra cumí tyiñu cuenda vehe ñuhu, tsaha̱ cuenda ra naha tsi ra tsi ra ndacá ñaha cuenda ñuu Roma. Tan tsahñi̱ ra naha tsi ra. Tan tsihi̱ ra nu cruu. 


text:
Tan vityin tsa quita̱ uñi quɨvɨ tsa cuvi̱ yacan. Tan nyuhu cuñí maa ndi tyin juvin ra cua jacacu tsi yo tsa cuví yo nyɨvɨ Israel. 


text:
Maa tyin vityin iyo xaan cuñí ndi tsa nacatyi̱ juhva ñiñaha tsihin ndi. Tyin maa ñi tsaha̱n ñi nu ñaña ra tsa tuvi̱. 


text:
Tan nduve ca cuñu ñuhu ra canyií. Tan nacatyi̱ tuhun ndɨhɨ ñi tyin nyehe̱ ñi uvi taahan ángel. Tan catyí ángel can naha ra tsihin ñi tyin ra Jesús nyito ra. 


text:
Yaha̱ yacan tan tsaha̱n tucu juhva ra cutahán tsihin ndi tsinyehe̱ ra naha nu ñaña. Tan nyehe̱ ra naha tyin tsa nditsa cuví tsa caha̱n ñiñaha can. Maa tyin ña nyehe̱ ra naha tsi ra Jesús ―catyí ra naha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Luxu xaan cutuñí iñi ndo. Tan cuee xaan tan tsinu iñi ndo tuhun tsa caha̱n ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. 


text:
¿A ña tsitó ndo tyin taahán tsi tsa nyehe̱ jihna ra Cristo tundoho? Yaha can tan tahan tsi cua ñihi ra tyiñu tsa cua cundaca ñaha ra ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ tsahá cuenda ra nácaa cuahán tuhun maa ra nu tutu Nyoo. Tan quitsaha̱ caahán ra tuhun tsa tyaa̱ ra Moisés taha̱n tsanaha. Tan yaha̱ can tan caha̱n ra tuhun tandɨhɨ libru tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa tsaa̱ ra naha nda ñuu Emaús, nu cuahán ra naha, tan jahá ra Jesús tyin cañi ca cuahán ra. 


text:
Tacan tan catyí ra naha tsihin ra na ndoo ra tsihin ra naha. Tan catyí ra naha: ―Ndo̱o tsihin ndi tyin tsa cua cuiso ñicanyii ―catyí ra naha. Tacan tan cuahán ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
Tan cuhva tsa tsinyaa̱ ra yuhu mesa tsihin ra naha, quihi̱n ra paan. Tan tsaha̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo. Tan tsahnu̱ sava ra, tan tsaha̱ ra tsi ra naha. 


text:
Tan iin yaha ñi nuña̱ nuu ra naha tan nacoto̱ ra naha tsi ra Jesús. Maa tyin ra Jesús naa̱ ihñi ñi ra. 


text:
Tacan tan quitsaha̱ natuhún tahan ra naha tan catyí ra naha: ―Yacan cuenda vaha xaan cuñí añima yo tsa vatsí ra tsihin yo, tan tsahá cuenda ra tuhun Nyoo tsa nyaá nu tutu Nyoo tsi yo ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Ña ndatu̱ ca ra naha, tan cuanuhu̱ ra naha nda ñuu Jerusalén. Tan ñihi̱ tahan ra naha tsihin tsa utsi iin ra tsa tava̱ tyiñu ra Jesús, ndu ii̱n ra naha tsihin juhva ra nyecú tsihin ra naha. 


text:
Tacan tan tsa utsi iin ra can naha ra nacatyi̱ tuhun ra naha tsihin ra tsa ndi tsaa̱ can naha ra: ―Nditsa tyin Jutu Mañi yo nandoto̱ ra. Tyin ra Simón nyehe̱ ra tsi ra ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsa ndi tsaa̱ can nacatyí tuhun ndɨhɨ ra naha nácaa natuhu̱n ra Jesús tsihin ra naha ityi cuahán ra naha ñuu Emaús, tan nácaa nacoto̱ ra naha tsi ra nu tsahnu̱ sava ra paan. Nu quituvi̱ ra Jesús nu yucú ra tsica̱ tsihin ra 


text:
<pb/>Ndi natuhún ca ra naha yacan tan quituvi̱ ra Jesús tyañu ra naha. Tan tsaha̱ ra nacumi tsi ra naha, tan catyí ra: ―Na coo tsa vaha añima ndo. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿Nacuenda yuuhví xaan ndo? ¿Tan nacuenda tsicá xaan iñi ndo? 


text:
Nye̱he ndo ndaha yu. Tan nye̱he ndo tsaha yu. Tyin juvin ñi maa yu cuví. Tɨ̱ɨn ndo tsi yu tan co̱to ndo. Tyin tatyi ndɨyɨ nduve cuñu ñuhu can iyó. Tan nduve yɨquɨ can tumaa tsa nyehé ndo tsi yuhu ―catyí ra Jesús. 


text:
Maa tyin maa ra naha, tsa cuenda tsa iyo cuñí ra naha tan sɨɨ cuñí ra naha, nda cuanda ña cuví ca tsinú vaha iñi ra naha. Yacan nacaha̱n ra Jesús tsihin ra naha: ―¿A iyó tsa catsi yo? ―catyí ra. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tandɨhɨ tsa taha̱n yu, yacan cuví tsa catyi̱ yu tsihin ndo quɨvɨ can. Tan catyi̱ yu tsihin ndo tyin tacan cua cuvi, tumaa cuhva nyaá tuhun tsa tyaa̱ ra Moisés tan ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tan tsihin tsa nyaá nu libru salmo ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱ cuenda ra Jesús cuhva catyí nu tutu Nyoo. Tan cutuñi̱ iñi tandɨhɨ ra naha jaha̱ ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha tyin tacan nyaá nu tutu Nyoo tyin taahán tsi tsa cúu ra Cristo. Tan tsa tsinu uñi quɨvɨ cua nandoto ra. 


text:
Tan taahán tsi coto nyɨvɨ tuhun ra Cristo, tyin tatun ndu uvi iñi ñi cuatyi ñi, cua coo tucahnu iñi tsi ñi. Tan jihna ñi cua cahan ra naha tsihin sɨvɨ ra Cristo ñuu Jerusalén, yaha can tan tandɨhɨ ca ñuu tanɨɨ cahnu nu ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Tan cua jaquitsi maa yu Tatyi Ii Nyoo sɨquɨ ndo tumaa tsa catyi̱ Jutu yu tyin cuhva ra tsi ndo. Maa tyin ndo̱o ndo Jerusalén ihya. Tan ña qu̱ita ndo nda cuanda tsa ñihi ndo tunyee iñi Nyoo tsa cua quitsi tsi ndo ―catyí ra Jesús. Nu cuanuhu ra Jesús gloria 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús cuahán ra tsihin tandɨhɨ ra tsica̱ tsihin ra nda ñuu Betania. Tan cañihi̱ ra ndaha ra. Tan nasoco̱ ra tsi ra naha. 


text:
Tacan tan tandɨhɨ ra naha quitsaha̱ jacahnú ra naha tsi ra. Tan sɨɨ xaan cuñí ra naha, cuanuhu̱ ra naha nda ñuu Jerusalén. 


text:
Tan tandɨhɨ quɨvɨ tsiyucu̱ ra naha tsitsi vehe ñuhu cahnu, jacahnú xaan ra naha tsi Nyoo. Tan na cuvi tsi tacan ñi.<pb/>


text:
Ihya nyecú tandɨhɨ sɨvɨ nyɨvɨ ra Jesucristo tsa tsicoo̱ tsa ndi cumañi ca cacu ra. Nyɨvɨ ra David tan nyɨvɨ ra Abraham cuvi̱ tsi ra. 


text:
<pb/>Sehe ra Abraham cuvi̱ tsi ra Isaac, tan sehe ra Isaac cuvi̱ tsi ra Jacob. Tan sehe ra Jacob cuvi̱ tsi ra Judá tsihin tandɨhɨ ra yañi ra. 


text:
Tan ra Fares tsihin ra Zara sehe ra Judá tsihin ña Tamar cuvi̱ tsi ra naha. Tan sehe ra Fares cuvi̱ tsi ra Esrom, ra cuvi̱ jutu ra Aram. 


text:
Tan ra Booz, sehe ra Salmón tsihin ña Rahab cuvi̱ tsi ra. Tan sehe ra Booz tsihin ña Rut cuvi̱ tsi ra Obed, jutu ra Isaí. 


text:
Tan ra David, ra cuvi̱ rey, sehe ra Isaí cuvi̱ tsi ra. Tan sehe ra rey David tsihin ñaha tsa cuvi̱ ñasɨɨhɨ ra Urías cuvi̱ tsi ra Salomón. 


text:
<pb/>Tan sehe ra Salomón cuvi̱ tsi ra Roboam, ra cuvi̱ jutu ra Abías. Tan sehe ra Abías cuvi̱ tsi ra Aza. 


text:
Tan sehe ra Aza cuvi̱ tsi ra Josafat, ra cuvi̱ jutu ra Joram. Tan sehe ra Joram cuvi̱ tsi ra Uzías. 


text:
Tan sehe ra Uzías cuvi̱ tsi ra Jotam, ra cuvi̱ jutu ra Acaz. Tan sehe ra Acaz cuvi̱ tsi ra Ezequías. 


text:
Tan sehe ra Ezequías cuvi̱ tsi ra Manasés, ra cuvi̱ jutu ra Amón. Tan sehe ra Amón cuvi̱ tsi ra Josías. 


text:
Tan sehe ra Josías cuvi̱ tsi ra Jeconías tsihin tandɨhɨ ra yañi ra. Tsicoo̱ ra naha quɨvɨ tɨɨ̱n ra ñuu Babilonia naha ra tsi nyɨvɨ Israel, tsa cua cuhun ñi cuvi ñi musu ra ñuu Babilonia can naha ra. 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ can, tan tsicoo̱ sehe ra Jeconías, tan ra ican cuvi̱ ra Salatiel, jutu ra Zorobabel. 


text:
Tan sehe ra Zorobabel cuvi̱ tsi ra Abiud, ra cuvi̱ jutu ra Eliaquim. Tan sehe ra Eliaquim cuvi̱ tsi ra Azor. 


text:
Tan sehe ra Eliud cuvi̱ tsi ra Eleazar, ra cuvi̱ jutu ra Matán. Tan sehe ra Matán cuvi̱ tsi ra Jacob. 


text:
Tan ra Jacob cuvi̱ jutu ra José, yɨɨ ña María. Juvin ña cuví sɨhɨ ra Jesús ra cuví Cristo, o cuñí tsi catyí, ra tsa jaquitsi̱ Nyoo tyin quɨhɨ ndaha tsi yo. 


text:
<pb/>Tacan tsicoo̱ utsi cumi taahan tata ra Abraham nda cuanda cacu̱ ra David. Tan ra David, tsicoo̱ utsi cumi tata ra nda cuanda quɨvɨ tɨɨ̱n ra ñuu Babilonia naha ra tsi nyɨvɨ Israel. Tan nda cuanda quɨvɨ can tsicoo̱ utsi cumi ca tata ñi nda cuanda quɨvɨ cacu̱ ra Cristo. Nu cacu̱ ra Jesucristo 


text:
<pb/>Tyehen cuvi̱ tan cacu̱ ra Jesucristo: tsa yaha̱ cundaa̱ tyiñu tsa cua tindaha ña María tsihin ra José. Tan tsa ndi cumañi ca naquihin ra tsi ña, ñihi̱ sehe ña tsa cuenda Tatyi Ii Nyoo. 


text:
Tan ra José, ra cua cuvi yɨɨ ña, vaha xaan iñi ra. Ña cuñí ra cuhva ra ticanuu tsi ña. Yacan cuenda tsica̱ iñi ra tsa nacoo xeehe ra tsi ña tan ña cua tindaha ca ra tsihin ña. 


text:
Tan tsitsi tsa tsicá iñi ra yacan, quituvi̱ iin ángel Jutu Mañi yo nuu ra nu quixí ra. Tan nyehe̱ ra ñumaahna, tan catyí ángel can tsihin ra: ―José, tata ra David, ña ca̱ca iñi un quihin un tsi ña María cuvi ña ñasɨɨhɨ un, tyin sehe ña tsa cua cacu, sehe Tatyi Ii Nyoo cuví tsi. 


text:
Tan tsa yaha cacu lee can, cua jacunañi un tsi ra: Jesús. Tacan cua cunañi ra tyin cua jacacu ra tsi nyɨvɨ ra tsa iyó cuatyi ñuu ñayɨvɨ ―catyí ángel can tsihin ra José. 


text:
<pb/>Tan catyi̱ ra tyehen:<pb/>Ñaha yoco tsa ñaha ca coo yɨɨ, cua cuhun sehe ña.<pb/>Tan cua coo iin sehe ña. Tan cua cunañi ra: Emanuel. Tan sɨvɨ can cuñí tsi catyi: “Nyoo iyó ra tsihin yo.” 


text:
<pb/>Tan tsa ndoto̱ ra José, javaha̱ ra tumaa catyi̱ ángel can tsihin ra. Quihi̱n ra tsi ña María tyin cuvi ña ñasɨɨhɨ ra. 


text:
Maa tyin ña quixi̱ ra tsihin ña nda cuanda tsa yaha̱ cacu̱ sehe ña. Tan jacunañi̱ ra tsi lee can: Jesús.<pb/>


text:
Cacu̱ ra Jesús ñuu Belén tsa canyií nu cuví Judea. Tan quɨvɨ can ra cuví rey Judea nañí ra Herodes. Tacan tan tsaa̱ juhva ra naha nda ñuu Jerusalén. Quee̱ ra naha ityi nu caná ñicanyii. Tan ra tsitó xaan cuví ra naha. 


text:
Tsica̱ tuhun ra naha tsi nyɨvɨ tan catyí ra naha: ―¿Nu maa nyií ra cuví rey cuenda nyɨvɨ Israel? Tyin ityi nu caná ñicanyii nyehe̱ ndi tiñuu tsa tsahá cuenda tyin cacu̱ ra ityi ihya. Tan vatsí ndi vatsí jacahnu ndi tsi ra ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Quɨvɨ tsa tsito̱ ra rey Herodes tsa caha̱n ra can naha ra, tuñu xaan cuñí ra cuvi̱. Tacan tucu tandɨhɨ nyɨvɨ ñuu Jerusalén can. 


text:
Tacan tan cana̱ ra Herodes tsi tandɨhɨ ra jutu tsa cuví ityi nuu tsihin ra cuví jutu tan tsihin tandɨhɨ ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra. Tan tsica̱ tuhun ra tsi ra naha numaa nda taahán tsi cacu ra Cristo. 


text:
Tan nacaha̱n ra can naha ra tan catyí ra naha: ―Ñuu Belén tsa canyií Judea, ndacan taahán tsi cacu ra tyin tyehen tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo nu tutu taha̱n tsanaha:<pb/> 


text:
Tan yooho Belén ñavin iin ñuu luhlu ñi cuví un tsa nuu tandɨhɨ maa ñuu tsa cayucú Judá<br/>tyin nuu yooho cua quita ra cua quɨhɨ ndaha tsi nyɨvɨ ñuu yu Israel. Maa ra cua jaha cuenda ra tsi ñi. Tacan catyí nu tutu Nyoo, ―catyí ra can naha ra tsihin ra Herodes. 


text:
<pb/>Tacan tan cana̱ xeehe ra Herodes tsi ra tsitó xaan can naha ra, tan tsica̱ tuhun ra tsi ra naha náa quɨvɨ tan náa hora quituvi̱ tiñuu can. 


text:
Tacan tan jacuhu̱n ra tsi ra naha nda ñuu Belén, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo, tan nda̱ca tuhun vaha ndo tsa cuenda ra lee can. Tatun nañihi ndo tsi ra, qu̱itsi ca̱tyi tuhun ndo tsihin yu, tyin cuhun ndɨhɨ yu cujacahnu yu tsi ra ―catyí ra Herodes tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra tsa tsitó xaan can naha ra tsa caha̱n ra Herodes, tan quihi̱n ra naha ityi cuahán ra naha. Tan tiñuu tsa nyehe̱ ra naha ityi nu caná ñicanyii can, cuahán tsi ityi nuu ra naha. Tan tsicuɨñɨ̱ tsi maa maa sɨquɨ nu canyií ra lee can. 


text:
Tan quɨhvɨ̱ ra naha tsitsi vehe nu canyií lee can. Tan nyehe̱ ra naha tsi ra tsihin ña María, sɨhɨ ra. Tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra naha tyin jacahnu ra naha tsi lee can. Tacan tan nuña̱ ra naha yuhu caja tsa ndahá ra naha. Tan tava̱ ra naha regalo tsa cuví xuhun cuaan, tan cutu vixi, tan ndutya tami tsa nañí mirra. Tan tsaha̱ ra naha tsi lee can. 


text:
Tsa yaha̱ tsa nyehe̱ ra naha tsi ra Jesús tan cuanuhu̱ ra naha. Tan tsa cuanuhu̱ ra naha nyehe̱ ra naha ñumaahna tan catyí tsi tyin ña taahán tsi cuhun ra naha cucatyi tuhun ra naha tsihin ra Herodes. Yacan cuenda sɨɨn ityi cuanuhu̱ ra naha. Nu tsinu̱ xeehe ra José tan ña María tsihin lee sehe ñi nda Egipto 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ cuahán ra tsa tsitó xaan can naha ra, tacan tan iin ángel Jutu Mañi yo quituvi̱ nuu ra José tsitsi ñumaahna. Tan catyí ángel can tsihin ra: ―Ndu̱vita, qu̱ihin tsi lee ihya, tsihin sɨhɨ ra, tan cu̱hun ndo nda ñuhu Egipto. Ndo̱o ndo ndacan nda cuanda cahan nyico yu tsihin un. Tyin ra Herodes cua nanducu ra tsi ra lee ihya tyin cuñí ra cahñi ra tsi ra ―catyí ángel can tsihin ra José. 


text:
<pb/>Tacan tan nduvita̱ ra José tsacuaa can. Tan quihi̱n ra tsi lee can tsihin sɨhɨ tsi. Tan cuahán ñi nda Egipto. 


text:
Ndacan tsicoo̱ ñi nda cuanda tsa tsihi̱ ra Herodes. Tacan cuvi̱ tyin cundaa̱ tsa caha̱n ra cuvi̱ ndusu yuhu Jutu Mañi yo taha̱n tsanaha jaha̱ Nyoo. Tyehen catyi̱ ra: “Nda Egipto cana̱ yu tsi Sehe yu”, catyi̱ ra. Nu tava̱ tyiñu ra Herodes na cahñi ra naha tsi ra nyihi 


text:
<pb/>[Tsa ndi cumañi ca cúu ra Herodes tan ndi ndatú ra tsa quitsi nyico ra tsitó xaan can naha ra] tan tsa tuvi̱ iñi ra Herodes tyin ra tsitó xaan can naha ra jandavi̱ ñaha ra naha tsi ra, tan nduxaa̱n xaan ra. Tan tava̱ tyiñu ra na cahñi andaru tsi tandɨhɨ ra nyihi tsa iyó ñuu Belén can tan inga ñuu tsa cayucú yatyin ñi, ra nyihi tsa ndi cacu̱ nda cuanda ra nyihi tsa uvi cuiya. Tacan javaha̱ ra tyin tsicá iñi ra tyin tacan cuiya ra Jesús tumaa catyi̱ ra tsitó xaan can naha ra tsihin ra. 


text:
Tacan cuvi̱ tyin cundaa̱ tsa caha̱n Nyoo tan tyaa̱ ra Jeremías, ra cuvi̱ ndusu yuhu ra taha̱n tsanaha. Tyaa̱ ra tyehen:<pb/> 


text:
Tsiñí yo iin ndusu ñuu Ramá,<br/>tsacú tsaa nyɨvɨ, tan iyo taahán ñi.<pb/>Juvin ñi nyɨvɨ cuví tata ña Raquel, nyɨvɨ Israel, tsacú tsaa ñi tsa cuenda sehe ñi.<pb/>Maa tyin ña cuñí ñi tsa naquihin ndaahvi nyɨvɨ tsi ñi tyin tsa yaha̱ tsihi̱ sehe ñi, catyí tsi nu tutu Nyoo. 


text:
<pb/>Maa tyin tsa yaha̱ tsa tsihi̱ ra Herodes, tacan tan quituvi̱ nyico iin ángel Jutu Mañi yo nuu ra José nu quixí ra nda Egipto. Tan catyí ra tsihin ra: 


text:
<pb/>―Ndu̱vita, qu̱ihin tsi lee ihya tsihin sɨhɨ ra. Tan cu̱nuhu nyico ndo nda Israel, tyin tsa tsihi̱ nyɨvɨ nducu̱ cahñi tsi ra lee ihya. 


text:
<pb/>Tacan tan nduvita̱ ra José, tan quihi̱n ra tsi lee can tan tsihin sɨhɨ ra. Tan cuanuhu̱ ñi nda Israel. 


text:
Maa tyin quɨvɨ tsito̱ ra José tyin ra Arquelao, sehe ra Herodes, cuví ra rey nda Judea, nayuhvi̱ ra tan ña cuñí ra cuhun ra ndacan. Tan cuanuhu̱ ñi nda Galilea tyin tacan jacoto̱ Nyoo tsi ra tsitsi ñumaahna. 


text:
Tsa tsaa̱ ñi ican, tan cuahán ñi nda ñuu Nazaret, cua coo ñi. Tan ican tsicoo̱ ñi. Tacan cuvi̱ tyin cundaa̱ tsa caha̱n ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Tyin catyi̱ ra naha tyin ra Jesús ra ñuu Nazaret cua cuvi ra.<pb/>


text:
Quɨvɨ tsa ndi iyó ñi ñuu Nazaret, ra Juan, ra jacoondutyá tsi nyɨvɨ, cuahán ra nu tsɨquɨ tsa iyó Judea. Tan quitsaha̱ caahán ra tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tsa tsaá nu nyií ra. 


text:
<pb/>Juvin ra Juan cuví ra tsa caha̱n ra Isaías ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Tan tyaa̱ ra tsa tsaha̱ Nyoo tsi ra tyehen:<pb/>Cua tyaa soho yo ndusu ra nu caná tsaa ra nu tsɨquɨ tan catyí ra:<pb/>“Nu̱ña ndo iin ityi cuɨtɨ.<pb/>Tan natyiso vaha ndo tsi ndo tyin tsa vatsi Jutu Mañi yo,” catyí tuhun tsa tyaa̱ ra Isaías. 


text:
<pb/>Tan ra Juan nditsí ra jahma tsinu̱ tsihin ixi camellu. Tan cinturón ra, ñɨɨ cuví tsi. Tan tica xama tsatsí ra tan tsihí ra ndutya ñuñu. 


text:
Quitsi̱ nyɨvɨ ñuu Jerusalén tan tandɨhɨ ñuu tsa cayucú Judea, tan nyɨvɨ tsa iyó yatyin ñi ityi yutya cahnu Jordán can; quitsi̱ tyaa soho ñi tuhun caahán ra. 


text:
<pb/>Maa tyin nyehe̱ ra Juan tyin cuaha xaan ra fariseo, ra tsa tyaá yahvi xaan ley vehe ñuhu, tan cuaha xaan ra saduceo, quitsi̱ ra naha tyin coondutya ra naha. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―¡Nyooho, tumaa tata coo xaan cuví ndo! ¿A cuñí maa ndo tyin tsihin tsa coondutya ñi ndo tan ña cua tatsi tuñi ca Nyoo tsi ndo? Ña cuví. 


text:
Maa tyin ña ndu̱yaa ndo tan catyí ndo tyin nyɨvɨ tata ra Abraham cuví ndo. Tyin vasu tsihin yuu ihya, Nyoo cuví jananduvi ra nyɨvɨ ra Abraham. 


text:
Tsa ndatú yatsa Nyoo tsi tandɨhɨ ndo tsa cuví ndo tumaa yutun tsa ña tsahá tsɨtɨ vaha. Cua tyahnya tun tan cua cayu tun, tacan cua javaha Nyoo tsihin ndo ―catyí ra Juan―. 


text:
Tsa nditsa tyin yuhu jacoondutyá yu tsi nyɨvɨ tsihin ndutya, tan cuví tsi iin seña tyin tsa ndu uvi̱ iñi ñi cuatyi ñi. Maa tyin tsa yaha jacoondutya yu tsi ñi tsihin ndutya, vatsí inga ra cua jacoondutya tsi ñi tsihin Tatyi Ii Nyoo tan tsihin ñuhu̱ ihñi. Iyó ca tunyee iñi Nyoo tsi maa ra tan ñavin ca yuhu. Tan ndi tsa cuiso yu nditsan ra tan nduve yahvi nyaá yu, tyin maa ra cahnu ca cuví ra. 


text:
Tan ra ican ndahá ra pala tyin cua jandava ra trigu. Cua tava sɨɨn ra trigu vaha, tan cua natyihi vaha ra itsi. Tan cua cahmi ra tsahan tsa quita tsihin trigu can tsihin ñuhu̱ tsa ña cua ndahva maa ―catyí ra Juan. Nu tsicoondutya̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Tacan tan quita̱ ra Jesús Galilea tan tsaa̱ ra yutya cahnu Jordán nu nyií ra Juan, tyin cuñí ra tsa jacoondutya ra Juan tsi ra. 


text:
Tsa jihna ñi ña cuñí ra Juan jacoondutya ra tsi ra, tan quitsaha̱ catyí ra tsihin ra: ―Cuñí un tsa jacoondutya yu tsi un, maa tyin ña taahán tsi tsa jacoondutya yu tsi un. Maa un taahán tsi jacoondutya tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Tsa vityin, na cuvi tsi cuhva catyi̱ yu tsihin un. Tyin cuñí tsi tsa javaha yo tandɨhɨ tsa vaha tsa cuñí Nyoo ―catyí ra tsihin ra Juan. Tacan tan ndoo̱ ra Juan vaha. 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ tsicoondutya̱ ra Jesús tan quita̱ ra tsitsi ndutya. Tan nuña̱ andɨvɨ, tan ra Jesús nyehe̱ ra vatsí nuú Tatyi Ii Nyoo, tumaa iin paloma. Tan tsaa̱ tsi sɨquɨ ra. 


text:
Tacan tan caha̱n iin ndusu ityi andɨvɨ, tan catyí tsi tyehen: ―Ra ihya cuví Sehe yu, tan cuñí xaan yu tsi ra. Tan sɨɨ xaan cuñí yu tsihin ra ―catyí ndusu can.<pb/>


text:
Tacan tan tsindaca̱ Tatyi Ii Nyoo tsi ra Jesús iin nu tsɨquɨ, tyin cua nducu cuhva nu ña vaha tsi ra. 


text:
Tacan tan natuhva̱ nu ña vaha nu nyaá ra, tyin cuñí nu nducu cuhva nu tsi ra. Tan catyí nu tsihin ra: ―Tatun Sehe Nyoo cuví tsi un, ca̱han tsihin yuu ihya, na nanduvi tsi paan ―catyí nu ña vaha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tuhun Nyoo tsa nyaá nu tutu catyí tsi tyin: “Ña maa ñi tsihin tsa catsi nyɨvɨ tan coonyito ñi, tyin coonyito ñi tsihin tandɨhɨ tuhun caahán Nyoo” ―catyí ra Jesús tsihin nu ña vaha. 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n nu ña vaha tsi ra. Tan cuahán ra tsihin nu nda ñuu ii Jerusalén. Tan jandaa̱ nu tsi ra jiñi vehe ñuhu cahnu. 


text:
Tan catyí nu tsihin ra: ―Tatun Sehe Nyoo cuví tsi un, nda̱va nu nyaá un nu sucun ihya nda cuanda nu ñuhu. Tyin catyí tsi nuu tutu Nyoo tyehen:<pb/>Nyoo cua tava tyiñu ra tsi ángel naha ra, cua jaha cuenda ra naha tsi un.<pb/>Cua janahndɨ ra naha tsi un,<br/>tan ña cua nañi tsaha un nuu yuu. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tan juvin ñi catyí tuhun Nyoo: “Ña nducu cuhva un tsi Nyoo un” ―catyí ra Jesús tsihin nu ña vaha. 


text:
<pb/>Tacan tan quihi̱n nu ña vaha tsi ra inga tsaha, tan cuahán ra tsihin nu iin jiñi yucu sucun. Tan janaha̱ nu tandɨhɨ tsa cahnu cuví nu ndacá ñaha rey tan ra cumí tyiñu naha ra tsi nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Tan catyí nu tsihin ra: ―Yuhu cuhva yu tandɨhɨ maa tsa janaha̱ yu tsi un, tatun yooho tan cuɨñɨ tsɨtɨ un nuu yu tan jacahnu un tsi yu. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra tsihin nu: ―Cu̱aahan, cuihna. Tyin nyaá tuhun Nyoo catyí: “Ja̱cahnu tsi intuhun ñi maa Jutu Nyoo, tan ja̱ha tyiñu tyiñu ra.” 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán nu ña vaha, tan ndoo̱ ra Jesús. Tan tsaa̱ ángel tan jatyinyee̱ ra naha tsi ra. Nu quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tsa iyó ñuu tsa cayucú Galilea 


text:
Maa tyin ña ndoo̱ ra ñuu Nazaret, nu tsahnu̱ ra. Cuahán ra cua coo ra nda ñuu Capernaum, iin ñuu tsa canyií yatyin ñi yuhu miñi, nu ñuhu ra Neftalí yatyin ñuhu ra Zabulón. 


text:
Tacan tan cundaa̱ tsa caha̱n ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, taha̱n tsanaha. Tan catyí ra:<pb/> 


text:
Ñuhu ra Zabulón tan ñuhu ra Neftalí<br/>tsa cayucú yuhu miñi inga tsiyo yutya cahnu Jordán,<br/>tsa cuví Galilea nu iyó nyɨvɨ tsa ñavin nyɨvɨ Israel cuví.<pb/> 


text:
Nyɨvɨ iyó nu naa, ñi iyó nu iyó tixahñu tuhun tsiihi,<br/>nyehé ñi iin ñuhu̱ nditsin tsa jandunditsín nu yucú ñi, catyi̱ ra Isaías. 


text:
<pb/>Nda cuanda quɨvɨ can, tan quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ, tan catyí ra tsihin ñi: ―Ndu̱ uvi iñi ndo cuatyi ndo tyin tsa cuñí tsaa quɨvɨ cundaca ñaha Nyoo tsi ndo ―catyí ra Jesús tsihin nyɨvɨ. Nu cana̱ ra Jesús tsi cumi taahan ra tsa tɨɨ́n tyaca 


text:
<pb/>Ra Jesús tsicá ra yuhu miñi tsa nañí Ndutya Ñuhu Galilea. Tan nyehe̱ ra tsi uvi taahan ra tsihin yañi ra, ra Simón tsa nañí tucu Pedro, tan ra Andrés. Ra tɨɨ́n tyaca cuví ra naha. Tan cañí ra naha traya ra naha nu ndutya. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin nduvi taahan ra naha: ―Na̱ha ndo, qu̱itsi nyicun ndo tsi yu. Tan yuhu cua jatyinyee tsi ndo tyin tumaa tsa tɨɨ́n ndo tyaca, tacan cua ñihi ndo nyɨvɨ cua cuvi nyɨvɨ Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Luxu ñi tsica̱ ra naha ityi nuu, tan nyehe̱ ra Jesús tsi inga uvi ca ra tsihin yañi ra: ra Jacobo tan ra Juan. Sehe ra Zebedeo cuví tsi ra naha. Yucú ra naha tsitsi iin yutun ndoo tsihin jutu ra naha naquicú ra naha traya. Tan cana̱ ra Jesús tsi ra naha. 


text:
Juvin ñi cuhva can tan nacoo̱ ra naha tsi jutu ra naha tan yutun ndoo can, tan cuahán ra naha tsihin ra. Nu cuaha xaan nyɨvɨ jacuaha̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Cuahán ra Jesús tsicá ra tandɨhɨ ñuu cuenda Galilea jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu tan iin tan iin ñuu. Caahán ra tuhun vaha nácaa ndacá ñaha Nyoo tsi yo. Tan janduvaha̱ ra tsi nyɨvɨ cuuhví tsihin tandɨhɨ ñi nuu cuehe tsa yɨhɨ́ tsi ñi. 


text:
Tacan tan tsito̱ tandɨhɨ nyɨvɨ ñuu cuenda Siria tuhun ra Jesús. Tan tsindaca̱ ñi tandɨhɨ nyɨvɨ cuuhví tsi ra: juhva ñi yɨhɨ́ tatyi ña vaha. Tan yɨhɨ́ ñi tsiihí naaha ñi. Tan yɨhɨ́ ñi ndohó ñi cuehe xii. Tan janduvaha̱ ra Jesús tsi tandɨhɨ ñi. 


text:
Cuaha xaan nyɨvɨ nyicún tsi ra Jesús: nyɨvɨ iyó ñuu tsa cayucú Galilea, nyɨvɨ tsa quee̱ nu utsi taahan ñuu tsa nañí Decápolis, nyɨvɨ iyó ñuu Jerusalén tan tandɨhɨ ca ñuu tsa cayucú Judea, tan nyɨvɨ iyó inga tsiyo yutya cahnu Jordán.<pb/>


text:
Nyehe̱ ra Jesús tyin cuaha xaan nyɨvɨ, tan ndaa̱ ra iin nuu yucu. Tan tsicunyaa̱ ra ican. Tacan tan nyɨvɨ tsicá tsihin ra, tsinunduvi̱ ñi tsi ra. 


text:
<pb/>Nasocó Nyoo tsi tandɨhɨ nyɨvɨ tsa tsitó tyin tsiñí ñuhu ra tsi ñi, tan tsa cuenda ñi cuví nu ndacá ñaha ra. 


text:
<pb/>’Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cuiihya cuñí tsa cuenda cuatyi ñi, nasocó Nyoo tsi ñi tan ña cua coo ca ñi tucuiihya iñi. 


text:
<pb/>’Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa ña cahnu jahá ñi tsi ñi, nasocó Nyoo tsi ñi, tan cua naquihin cuenda ñi ñuhu ñayɨvɨ tsa catyi̱ Nyoo tyin cuhva ra tsi ñi. 


text:
<pb/>’Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cuñí xaan javaha cuhva catyí Nyoo, nasocó Nyoo tsi ñi, tan cua jatyinyee ra tsi ñi tan cua cuvi javaha ñi cuhva cuñí maa ra. 


text:
<pb/>’Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cundaahví iñi tsi inga nyɨvɨ, nasocó Nyoo tsi ñi, tan cua cundaahvi iñi ra tsi ñi. 


text:
<pb/>’Tan nyɨvɨ tsa nducú cuhva tsa coo vaha nyɨvɨ tsihin Nyoo tan tsihin inga nyɨvɨ, nasocó ra tsi ñi tan cua catyi ra tyin sehe ra cuví tsi ñi. 


text:
<pb/>’Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsa javahá cuhva cuñí Nyoo tan ndasɨ cuñí nyɨvɨ nyehe ñi tsi ñi, nasocó Nyoo tsi ñi, tan tsa cuenda ñi cuví nu ndacá ñaha ra. 


text:
’Nasocó Nyoo tsi nyooho tsa caahán nyɨvɨ ndavaha ñi tsata, tan javahá ñi tsa uhvi tsi ndo, tan caahán ñi cuendu tsa ña nditsa sɨquɨ ndo tsa cuenda tsa tsinú iñi ndo tsi yu. 


text:
Cu̱sɨɨ iñi ndo tun tacan javahá nyɨvɨ tsihin ndo; sɨɨ cu̱ñi ndo, tyin cahnu xaan tan sɨɨ xaan caá tsa cua ñihi ndo nda gloria. Tyin juvin ñi tacan javaha̱ nyɨvɨ tsa ña vaha tsihin tandɨhɨ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Tatun jandɨhɨ yo tsa tsinú iñi yo tsi Nyoo cuví yo tumaa ñɨɨ tsa ndɨhɨ tsa uhva 


text:
<pb/>’Nyooho tsa tsinú iñi tsi yu, tumaa ñɨɨ vaha cuví ndo. Maa tyin tatun ñɨɨ, tan ndɨhɨ tsa uhva tsi, ña cua jandu uhva ca tsi tsa catsi yo. Ña vaha ca ñɨɨ can. Tacan tan javita yo can, tan cuañi nyɨvɨ tsata can. Tatun tyaá yahvi vaha yo tuhun caahán Nyoo, cuví yo tumaa ñuhu̱ tsa jandunditsín nu tsicá nyɨvɨ nu naa 


text:
<pb/>’Nyooho cuví ndo tumaa ñuhu̱ tsa jandunditsín nu tsicá nyɨvɨ. Iin ñuu tsa canyií jiñi iin yucu, ña cua cuvi quɨhɨ xeehe tsi. 


text:
Ña tuhvá yo tyaá ñuhu̱ tyuma, tan tyihí xeehe yo itsi tsitsi iin caja. Tyin tuhvá yo tyaá ñuhu̱ tan tinyií yo itsi iin nu sucun tyin tacan tan jandunditsin tsi nu yucú yo tsitsi vehe yo. 


text:
Tan tacan taahán tsi jandunditsin tucu nyooho tsihin ñuhu̱ Nyoo tsa iyó añima ndo nu tsicá nyɨvɨ. Tacan tan nyehe ñi tsa vaha tsa javahá ndo, tan jacahnu ñi tsi Jutu yo Nyoo, ra nyaá gloria. Nu jacuaha̱ ra Jesús tyin ñiñi xaan javaha yo tandɨhɨ tuhun tsa tsaha̱ Nyoo tsi yo tan jacuaha yo itsi tsi nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Ña cu̱ñi ndo tyin yuhu vatsí janaa yu ley tsa tsaha̱ Nyoo tsi ra Moisés tyin tyaa ra. Tan ndi ña vatsí janaa yu tuhun tsa tyaa̱ tandɨhɨ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Ñavin tyiñu can vatsí yu. Yuhu vatsí yu vatsí tyaa yahvi yu tsa caahán ley can, tan catyi tuhun yu tsihin ndo náa cuñí tsi catyí ley can. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin tsitsi tsa ndi iyó ñuhu ñayɨvɨ tan andɨvɨ, ña cua naa ndi luxu ley tsa tyaa̱ ra Moisés tyin tandɨhɨ maa tsa tyaa̱ ra naha tan cua cundaa tsi. 


text:
Yacan cuenda, ra tsa ña tyaá yahvi cuhva catyí Nyoo, vasu iin tsa luhlu ñi; tan janahá ra tsi nyɨvɨ na javaha ñi tacan, luxu cuii ñi cua cuvi ra nu ndacá ñaha Nyoo. Maa tyin ra tsa tyaá yahvi tandɨhɨ, tan janahá ra tsi inga nyɨvɨ, cahnu xaan cua cuvi ra nu ndacá ñaha Nyoo. 


text:
Catyí yu tsihin ndo tyin tun ña tyaá yahvi vaha ca ndo tsi Nyoo tan ñavin ca tumaa javahá ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan ra cuví fariseo naha ra, ña cuvi quɨhvɨ ndo nu ndacá ñaha Nyoo. Nu caahán ra Jesús tsihin yo tyin ña taahán tsi cahan yo tsi nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Nyooho tsa cuaha tsaha tsiñi̱ ndo tsa catyi̱ Nyoo tsihin nyɨvɨ tsicoo̱ taha̱n tsanaha. Catyi̱ ra: “Ña cahñi ndo tsi nyɨvɨ, tyin tatun cahñi ndo nyɨvɨ, taahán tsi tsa cutuñi ndo.” 


text:
Maa tyin yuhu, catyí yu tsihin ndo, tyin vasu tsa cuxaán ñi ndo tsi iin nyɨvɨ, vasu tsa caahán nyaa ñi ndo tsi ñi, taahán tsi tsa cutuñi ndo nu ra cumi tyiñu. Tan tatun catyí ndo tyin soho xaan caá ñi, taahán tsi cuhun ndo anyaya tsa cuenda cuatyi can. 


text:
<pb/>’Tan yacan cuenda quɨvɨ cuahán un vehe ñuhu, tan ndahá un tsa cua jamañi un tsi Nyoo, tan nducuhún iñi un tyin iyó tsa javaha̱ un tsi yañi un, 


text:
na̱coo tsa cuahán tsihin un ityi nu altar vehe ñuhu. Tan cu̱hun jihna un ndacan un tucahnu iñi tsi yañi un. Tacan tan cuhun un nda vehe ñuhu inga tsaha, tan cu̱hva cuenda un tsa cua jamañi un tsi Nyoo. 


text:
<pb/>’Tatun iin ra tsicán cuatyi tsaha un, tan cuahán un tsihin ra nda nu nyaá ra cumí tyiñu, ndu̱cu cuhva cahan un tsihin ra tyin tacan tan ña cundaca ra tsi un nu nyaá ra cumí tyiñu, tyin ra cumí tyiñu can cua nacuhva cuenda ra tsi un tsi ra juez. Tan ra juez can cua nacuhva cuenda ra tsi un tsi ra vitya naha ra. Tan ra vitya can cua tyihi ra naha tsi un vehe caa. 


text:
Tan tsa nditsa catyí yu tsihin un tyin tun ña javaha un tacan ña cua tava ra naha tsi un vehe caa tun ña cua tyahvi un tandɨhɨ xuhun tsa cua ndacan ra naha. Nu caahán ra Jesús tyin ndi tsa tsicá iñi yo tsa coo inga ñaha, o inga rayɨɨ tsi yo, tan ña vaha 


text:
<pb/>’Nyooho tsa tsiñi̱ ndo tyin catyi̱ Nyoo taha̱n tsanaha tyin nyooho tsa iyó ñasɨɨhɨ, ña cua coo inga ñaha tsi ndo, tan ndi ñaha tsa iyó yɨɨ tan ña taahán tsi coo inga rayɨɨ tsi ña. 


text:
Maa tyin yuhu catyí yu tsihin ndo, nyooho tsa nyehé iin ñaha tan cuñí ndo coo ndo tsihin ña, tsa tsicoo̱ cuatyi ndo. 


text:
<pb/>’Tatun tinuu cuaha un janacavá tsi un tsitsi cuatyi, vaha taxin ca ta̱va un tinuu un tan ja̱vita un can. Tyin vaha ca quɨhvɨ un nu ndacá ñaha Nyoo tsihin intuhun ñi tinuu un, tan ñavin ca tsa cuhun un anyaya tsihin nduvi taahan tsi. 


text:
O tatun iin ndaha un janacavá tsi un tsitsi cuatyi, vaha taxin ca ca̱hnya un ndaha un tan ja̱vita un can. Tyin vaha ca tsa quɨhvɨ un nu ndacá ñaha Nyoo tsihin tsa lundu ndaha un, tan ñavin ca tsa nanɨɨ un tan cuhun un anyaya. Nu caahán ra Jesús tyin ña vaha tsa nacoo ihñi rayɨɨ tsi ñasɨɨhɨ ra 


text:
<pb/>’Tan juvin ñi catyi̱ Nyoo tsihin nyɨvɨ tsicoo̱ taha̱n tsanaha tyin yóo ra nacoo ihñi ñasɨɨhɨ ra, cuñí tsi tsa canɨ ra tutu tsa tindaha̱ ra tsihin ña. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin nduve ndatu iyó tsi rayɨɨ tsa nacoo ra ñasɨɨhɨ ra tatun ña quituvi̱ ña tsihin inga rayɨɨ. Tyin tatun nacoo ra tsi ña, tan ñavin tsa cuenda cuatyi can, cua coo cuatyi ra nuu Nyoo. Tan tatun quihin ña inga rayɨɨ cua coo ndɨhɨ cuatyi ña. Tan tacan ra tsa cua quihin tsi ña cua coo ndɨhɨ cuatyi ra. Ña cahan yo “naha Nyoo maa” 


text:
<pb/>’Tan tsiñi̱ ndɨhɨ ndo, tyin catyi̱ tucu Nyoo tsihin nyɨvɨ tsicoo̱ taha̱n tsanaha: “Tatun catyí ndo ‘naha Nyoo maa’ tyin cua javaha ndo iin tsa cua javaha ndo nuu ra, taahán tsi tsa javaha ndo can tan ña jandavi ñaha ndo.” 


text:
Maa tyin yuhu catyí yu tsihin ndo tyin ña cahan ndo “naha Nyoo maa”. Tan ña ca̱han ndo tuhun andɨvɨ, tyin yacan cuví nu nyaá Nyoo. 


text:
Tan ndi tuhun ñuhu ñayɨvɨ ihya ña ca̱han ndo, tyin ihya cuví nu tsañí Nyoo. Tan ndi ña ca̱han ndo tuhun ñuu Jerusalén, tyin ican cuví ñuu maa Nyoo tsa cuví ra Rey cahnu ca. 


text:
Tan ndi ña ca̱han ndo tuhun jiñi ndo, tyin ña cuvi janducuitsin ndo tan ndi tsa jandutuun ndo ndi intuhun ixi jiñi ndo. 


text:
Vaha ca ca̱han ndo iin ndaha ñi tun nditsa o tun ña nditsa tsa caahán ndo. Tyin tsa catyí ndo “naha Nyoo maa” nu ña vaha jacahán tsi ndo tsa cahan ndo tacan. Nu caahán ra Jesús tyin tatun javahá nyɨvɨ tsa ña vaha tsihin yo, na javaha yo tsa vaha tsihin ñi 


text:
<pb/>Tan tsiñi̱ tucu ndo tsa catyi̱ Nyoo taha̱n tsanaha: “Tatun cañí nyɨvɨ tsi ndo, tan tavá ñi iin nuhu ndo, o iin tinuu ndo, taahán tsi tyin javaha ndɨhɨ ra cumi tyiñu tacan tsihin ñi, tumaa tsa javaha̱ ñi tsihin ndo.” 


text:
Maa tyin yuhu catyí yu tsihin ndo, tyin ña ja̱vaha ndo tsa ña vaha tsa javahá nyɨvɨ xaan cuñí nyehe tsi ndo. Tyin tun yóo cañí iin tsiyo nuu ndo, taahán tsi tsa cuhva ndɨhɨ ndo inga tsiyo na cañi ndɨhɨ ñi, tan ña cu̱xaan ndo tsi ñi. 


text:
O tatun tsicán ñi cuatyi tsaha ndo, tan cuñí ñi quihin nyaa ñi iin camisa ndo. Taahán tsi cuhva ndɨhɨ ndo chamarra ndo tsi ñi tan ña cua cuxaan ndo tsi ñi. 


text:
O tatun yóo cuñí cundaca ndo ndaha tyiñu ñi iin kilómetro, taahán tsi cundaca ndo can uvi kilómetro. 


text:
Tatun yóo nyɨvɨ tsicán tumañi iñi tsi ndo, cu̱hva ndo tsa nducu ñi. Ña ca̱tyi ndo tyin ña javaha ndo tumañi iñi can tsi ñi. Na cuñi yo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi yo 


text:
<pb/>’Tan tsiñi̱ tucu ndo tyin catyi̱ Nyoo taha̱n tsanaha: “cu̱ñi ndo tsi ra vaha iñi tsi ndo. Tan xaan cu̱ñi ndo nyehe ndo tsi ra xaan iñi tsi ndo.” 


text:
Maa tyin yuhu catyí yu tsihin ndo, cu̱ñi ndo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndo. Tan ja̱vaha ndo tsa vaha tsihin nyɨvɨ caahán tsi ndo, tan tsi nyɨvɨ ña cuñí nyehe tsi ndo. Tan nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo tsa cuenda nyɨvɨ tsa caahán nyaa tsi ndo tan tsa cuenda ñi tsa jacuví tsa uhvi tsi ndo. 


text:
Tatun javahá ndo tacan, cuví ndo sehe Jutu yo ra nyaá gloria. Tyin maa ra jacaná ra ñicanyii, tan jacuún ra savi nuu tyiñu jahá nyɨvɨ vaha tan nyɨvɨ ña vaha. 


text:
Tatun nyooho tan cuñí ndo tsi nyɨvɨ vaha iñi tsi ndo tan ndasɨ cuñí ndo nyehe ndo tsi nyɨvɨ xaan iñi tsi ndo, nduve tsa vaha cua ñihi ndo. Tyin juvin ñi tacan javahá tucu ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñuu Roma. Tan cuñí maa ndo tyin quiñi xaan iyó ra can naha ra. 


text:
Tatun tsahá ndo nacumi tsi maa ñi ra tsa vaha iñi tsi ndo tan ña jacuu ndo tacan tsihin inga ca nyɨvɨ, nduve tsa vaha xaan javahá ndo. Tyin juvin ñi tacan javahá nyɨvɨ tsa ña tsitó tuhun Nyoo. 


text:
’Ja̱ha ndo cuenda tan ña nduyaa ndo náa tumañi iñi javaha ndo tsi nyɨvɨ. Tyin tatun javaha ndo tumañi iñi tyin nyehe nyɨvɨ, Jutu yo, ra nyaá gloria, nduve náa cua cuhva ra tsi ndo. 


text:
Tun cua javaha ndo tumañi iñi, ña cua jacoto ndo tsi inga nyɨvɨ tyin javahá ndo tumañi iñi. Ña ja̱vaha ndo tumaa icá ra tsa jahá tyin vaha xaan ra tan tsicá nuu ra naha nuyahvi tan tsitsi vehe ñuhu. Javahá ra naha tumañi iñi tyin na catyi nyɨvɨ tyin vaha xaan iñi ra naha. Yacan ñi ñihi̱ ra can naha ra, tan nduve náa cua cuhva Nyoo tsi ra naha. 


text:
Yacan cuenda quɨvɨ javahá ndo tumañi iñi tsi nyɨvɨ ndaahvi, ña ja̱coto ndo ndi tsi ra tsa vaha xaan ca iñi tsi ndo. 


text:
Xeehe ñi ja̱tyinyee ndo tsi ñi ndaahvi. Tan Jutu yo Nyoo cua nyehe ra tsa javahá ndo tacan. Tan cua cuhva ra tsa vaha tsi ndo. Nu caahán ra Jesús nácaa ndacan tahvi yo tsi Jutu yo Nyoo 


text:
<pb/>’Tatun cua ndacan tahvi ndo tsi Nyoo, ña ja̱vaha ndo tumaa javahá ra tsa jahá tyin vaha xaan ra naha. Tyin ra ican naha ra tuhvá ra naha tsicán tahvi tsi Nyoo nu tuvi nyɨvɨ, tan nyecú nyityi ra naha tsitsi vehe ñuhu o ityi cahnu tyin taahán iñi ra naha tsa cahan nyɨvɨ tyin vaha xaan ra naha. Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin yacan ñi ñihi̱ ra naha. 


text:
Maa tyin nyooho quɨvɨ tsa ndacan tahvi ndo tsi Nyoo, ña ndacan tahvi ndo tsi ra nu nyehe nyɨvɨ tsi ndo. Quɨ̱hvɨ ndo tsitsi vehe ndo tan na̱casɨ ndo yuvehe ndo tan nda̱can tahvi ndo tsihin tsa nɨɨ iñi añima ndo. Tan intuhun ñi maa Nyoo Jutu yo cua nyehe ra tsa javahá ndo tacan tyin nuu maa ra tsicán tahvi ndo, tan ñavin nuu nyɨvɨ. Tan cua cuhva ra tsa vaha tsi ndo. 


text:
<pb/>’Tatun cua cahan ndo tsihin Nyoo, ñavin juvin ñi tuhun tsa nduve yahvi nyaa ca̱han ndo. Tacan javahá nyɨvɨ tsa ña tsitó tsi Nyoo. Cuñí maa ñi tyin tacan tan cua tyaa soho Nyoo tsa caahán ñi, tyin cuaha xaan tsaha caahán ñi juvin ñi tuhun tsa tsa yaha̱ caha̱n ñi. 


text:
Ña ja̱vaha ndo tacan. Tyin Nyoo tsa tsitó ra náa tsiñí ñuhu tsi ndo tsa ndi cumañi ca ndacan ndo tsi ra. 


text:
Yacan cuenda nyooho, tatun cua ndacan tahvi ndo tsi Nyoo, tyehen ca̱tyi ndo:<pb/>Jutu Mañi ndi, tsa nyaá un gloria.<pb/>Jacahnú xaan ndi tsi un.<pb/> 


text:
Na quitsi tsa ndaca ñaha un nu ñuhu ñayɨvɨ ihya,<br/>tan na javaha tandɨhɨ nyɨvɨ tandɨhɨ cuhva cuñí maa un, tumaa cuví nda gloria.<pb/> 


text:
Ja̱ha tucahnu iñi tsi ndi náa tsa ña vaha javaha̱ ndi, tumaa tsa jahá maa ndi tucahnu iñi tsi nyɨvɨ tsa javahá tsa ña vaha tsi ndi.<pb/> 


text:
Ña cuhva un tsa nducu cuhva nu ña vaha tsi ndi, coto javaha ndi cuatyi nuu un. Tyin maa un cuví ra jacacú tsi ndi ndaha nu ña vaha.<pb/>Tan maa un cuví ra ndacá ñaha tsi ndi. Tan iyó tandɨhɨ tunyee iñi tsi un. Tan taahán tsi tyin jacahnu tandɨhɨ nyɨvɨ tsi maa ñi un tandɨhɨ maa quɨvɨ tan na ña cundɨhɨ tsi. Na cuvi tsi tacan ñi. Tyehen taahán tsi ndacan tahvi ndo tsi Nyoo. 


text:
<pb/>’Tyin tatun nyooho tan jahá ndo tucahnu iñi tsi nyɨvɨ tsa javahá tsa ña vaha tsi ndo, tacan tucu Jutu yo ra nyaá gloria, cua jaha ra tucahnu iñi tsi maa ndo. 


text:
Maa tyin tatun ña jaha ndo tucahnu iñi tsi nyɨvɨ tsa javahá tsa ña vaha tsi ndo, tacan tucu Jutu yo, ña cua jaha ra tucahnu iñi cuatyi maa ndo ―catyí ra Jesús. Tatun cua coo nyitya yo tyin nanducú yo tsi Nyoo, ña cua jacoto yo tsi inga ca nyɨvɨ 


text:
<pb/>Tan catyí tucu ra Jesús tsihin nyɨvɨ: ―Quɨvɨ tsa iyó nyitya ndo tyin nanducú ndo tsi Nyoo, ña cuiihya nyehe ndo, tumaa javahá nyɨvɨ jahá tyin vaha xaan ñi. Tyin cahyɨ́ ñi nyaa nuu ñi tyin cuñí ñi tsa nyehe nyɨvɨ tyin iyó nyitya ñi tan nanducú ñi tsi Nyoo. Catyí yu tsihin ndo tyin yacan ñi ñihí ñi. Nduve ca naa cua cuhva Nyoo tsi ñi. 


text:
Maa tyin nyooho quɨvɨ tsa iyó nyitya ndo tyin nanducú ndo tsi Nyoo, na̱catya ndo nuu ndo. Tan tyi̱hi ndo cuca jiñi ndo. 


text:
Tacan tan ña cua tuvi iñi nyɨvɨ tyin iyó nyitya ndo tan nanducú ndo tsi Nyoo. Tyin intuhun ñi maa Nyoo nyehé tsa javahá ndo tsa xeehe ñi. Tan cuaha tsa vaha cua cuhva ra tsi ndo. Tsa vaha tsa iyó nda gloria 


text:
<pb/>’Ña ja̱caya ndo tsa cuca tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Tyin coto tɨvɨ tsi jaha tiquixin o jaha cuxi. O cuví quɨhvɨ ñasuhu, tan suhu nu tandɨhɨ tsa jacaya̱ ndo. 


text:
Vaha ca ja̱caya ndo tsa cuca tsa iyó nda gloria. Tyin ña cua cundɨhɨ tsi ndacan. Tyin ña cuvi tɨvɨ tsi ndacan, tan nduve quɨtɨ jatɨvɨ itsi, ndi nduve ñasuhu. 


text:
Tyin nu natyihí vaha ndo tsa cuca, ican cua cunyaa ndɨhɨ añima ndo. Nu caahán ra Jesús tyin na jaha yo cuenda ñuhu nditsin tsa tyihi̱ ra añima yo 


text:
<pb/>’Tinuu ndo cuví ñuhu̱ nditsin tsi ndo. Tatun vaha tinuu ndo, tanɨɨ cuñu ñuhu ndo tan iyó ñuhu̱ nditsin. [Tan tuhun ihya cuñí tsi catyi tyin tatun iyó ñuhu̱ nditsin Nyoo añima ndo cuví ndo nyɨvɨ vaha.] 


text:
Maa tyin tatun ña vaha tinuu ndo, tandɨhɨ cuñu ñuhu ndo tan nyií tsi nu naa. Tan tacan tucu tatun nduve ñuhu̱ Nyoo iyó añima ndo, [cuví ndo tumaa iin ra cuaa. Nu naa cuahán ndo tan ña cuví nyehe ndo ityi vaha tsa cuahán nu nyaá Nyoo]. Nu caahán ra Jesús tyin ña cuvi tyaa yahvi yo tsi Nyoo tatun cuñí xaan ca yo xuhun 


text:
<pb/>’Iin musu ña cuvi coo uvi tsitoho ra. Tyin musu can cuñí ca ra tsi iin ra tan ñavin ca tsi inga ra. Tan tyaá yahvi ra tsi iin ra, tan ñavin ca tsi inga ra. Tan tacan tucu nyooho, ña cuví cuñi ndo tsi Nyoo, tan cuñi tucu ndo xuhun. Nu caahán ra Jesús tyin ña caca xaan iñi yo náa ndɨhɨ tsa tsiñí ñuhu tsi yo 


text:
<pb/>’Yacan cuenda catyí yu tsihin ndo, tyin ña ca̱ca xaan iñi ndo nácaa ñihi ndo tsa catsi ndo tan tsa coho ndo. Ndi ña ca̱ca iñi ndo nácaa cua ñihi ndo jahma ndo. Tyin nu Nyoo nyaá yahvi ca ñayɨvɨ tsa iyó yo tan ñavin ca tsa catsi yo. Tan nyaá yahvi ca cuñu ñuhu yo tan ñavin ca jahma yo. [Tyin maa ra tsahá ra ñayɨvɨ iyó yo. Tan ña yɨɨ cuhva ra inga tsa tsiñí ñuhu tsi yo]. 


text:
Nye̱he ndo cuhva iyó saa. Ña tatsí tɨ itu. Tan ña jahá tyiñu tɨ. Tan ndi ña tyihí vaha tɨ tsa catsi tɨ. Maa tyin tsatsí tɨ tyin Jutu yo Nyoo ra nyaá gloria tsahá ra tsa catsi tɨ naha tɨ. Tan nuu Nyoo cahnu ca cuví nyooho tan ñavin ca saa can naha tɨ. 


text:
<pb/>’Tan tatun ndi luxu can ña cuví tsi ndo, ¿nácaa tsa tsicá xaan iñi ndo tsa cuenda jahma ndo? Nye̱he ndo nácaa iyó yutun ita tsitsi cuhu, tyin ña jahá tyiñu tun tan ndi ña taví tun yuhva. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin ndi ra cuví rey Salomón tsihin tandɨhɨ tsa cuca ra, tan ña tsinditsi̱ ra jahma sɨɨ ca caá tan ñavin ca tsa jacunditsí Nyoo tsi yutun ita can. 


text:
Tatun tacan ñi jacunditsí Nyoo tsi yutun ita tsa iyó tsitsi cuhu vityin, tan tyaan cua cuvi tun nducu tan cayu tun. ¿A ña cua jatyinyee cuaha ca ra tsi ndo? Tyin nyooho cahnu ca cuví ndo nuu ra tan ñavin ca yutun ita can. Maa tyin maa ndo ña tsinú vaha iñi ndo tsi ra. 


text:
Yacan cuenda ña cua caca xaan iñi yo tan catyí yo: “¿Náa cua catsi yo, o náa cua coho yo, o nácaa cua ñihi yo jahma cunditsi yo?” 


text:
Tyin nyɨvɨ tsa ña tsitó tsi Nyoo tsicá xaan iñi ñi yacan. Maa tyin nyooho ña ca̱ca iñi ndo yacan tyin iyó Jutu yo Nyoo, ra nyaá gloria. Tan tsitó ra náa ndɨhɨ tsa tsiñí ñuhu tsi ndo. 


text:
Yacan cuenda, ca̱ca iñi ndo maa ñi maa tuhun Nyoo. Tan na̱nducu jihna ndo nácaa nacuhva cuenda ndo tsi ndo tsi ra na cundaca ñaha ra tsi ndo, tan na coo tsa vaha ra tsi ndo. Tyin tacan tan cua ñihi ndo tandɨhɨ tsa tsiñí ñuhu tsi ndo. 


text:
Jahá cuenda Nyoo tsi ndo vityin tan ityaan. Yacan ña caca iñi ndo tsa tsiñi ñuhu tsi ndo ityaan. Ca̱ca iñi ndo tan nye̱he ndo nácaa yahá ndo quɨvɨ vityin jahá Nyoo.<pb/>


text:
Tyin tumaa caahán ndo tsa caá inga nyɨvɨ, tacan cua javaha Nyoo tsihin ndo. Tan tumaa tsa javahá ndo tsihin inga nyɨvɨ, juvin ñi tacan cua javaha Nyoo tsihin ndo. 


text:
¿Nacaa tyin nyehé un tsahan luhlu tsa nyií tinuu yañi un, tan ña jahá un cuenda yutun cahnu tsa nyií tinuu maa un? 


text:
Tatun tinuu maa un nyií iin yutun cahnu, ¿nácaa cuví catyi un tsihin ra yañi un: “Na̱ha, na tava yu tsahan luhlu tsa nyií tinuu un”? 


text:
¡Yooho tsa jahá tyin vaha xaan un! Ta̱va jihna yutun cahnu tsa nyií tinuu un. Tyin tacan tan cuvi nyehe vaha un tsahan luhlu tsa cua tava un tinuu yañi un. 


text:
<pb/>’Ña jañihi ndo cahan ndo tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ ña cuñí coto tyin coto cañi ñi tsi ndo. Tyin cuví ñi tumaa ina tsa caán xaan tsi ndo, tan tumaa quɨnɨ tsa tsacá tsaha iin ndaha tyiñu tsa yahvi nyaá, tyin caahán ñi tsa ndavaha ñi sɨquɨ tuhun Nyoo. Ña cu jutsan yo ndacan yo tsa ndacan yo tsi Nyoo, tyin tacan tan cua cuhva ra tsi yo 


text:
<pb/>’Nda̱can ndo tsa tsiñí ñuhu tsi ndo tsi Nyoo. Tan cua cuhva ra tsi ndo. Na̱nducu ndo, tan cua nañihi ndo. Ca̱ñi ndaha ndo yuvehe, tan cua nuña. 


text:
Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tsa tsicán tsi ra, cua cuhva ra tsa tsicán ñi. Tan ra tsa cua nanducu, cua nañihi ra. Tan ra tsa cañi ndaha yuvehe, cua nuña yuvehe nuu ra. 


text:
<pb/>’Tacan tucu nyooho tsihin sehe ndo. Tsahá ndo tsa vaha itsi naha tsi. Tun tsicán tsi paan, ¿a cua cuhva ndo iin yuu itsi? 


text:
Nyooho vasu ndi maa quiñi iyó ndo, maa tyin tsitó ndo nácaa cuhva ndo tsa vaha tsi sehe ndo. Tan vihi ca maa Jutu yo, ra nyaá gloría, cuaha ca tsa vaha cua cuhva ra tsi ndo tatun ndacan ndo tsi ra. 


text:
<pb/>’Tumaa cuñí ndo tsa javaha nyɨvɨ tsa vaha tsihin ndo, tacan ja̱vaha tucu maa ndo tsa vaha tsihin ñi. Tyin tacan caahán ley tsa tsaha̱ Nyoo tsi ra Moisés tan tacan tucu nyaá nu tandɨhɨ libru tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Yuvehe tɨhɨn tan ityi cuɨñɨ tsa cuahán nu nyaá Nyoo 


text:
<pb/>’Ndu̱cu ndo cuhva quɨhvɨ ndo yuvehe tɨhɨn. Tyin quiihin yuvehe, tan quiihin ityi tsa cuahán nda nu cunaa nyɨvɨ anyaya. Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán ityi can. 


text:
Maa tyin tɨhɨn yuvehe tan cuɨñɨ ityi tsa cuahán nu cuahán nyɨvɨ tsa ñihí ñayɨvɨ nyito coo ñi. Maa tyin ña cuaha nyɨvɨ nañihí ityi can. Tsihin tsa javahá nyɨvɨ, tan nacotó yo tatun nyɨvɨ vaha, a nyɨvɨ ña vaha cuví ñi 


text:
<pb/>’Ja̱ha ndo cuenda tsi ndo tsihin ra vatya naha ra. Tyin catyí ra naha tyin ndusu yuhu Nyoo cuví ra naha, maa tyin ña nditsa. Tyin vatsí ra naha tumaa mbee nu yucú ndo, jahá ra naha tyin ra vaha cuví ra naha. Maa tyin tumaa quɨtɨ xaan cuví ra naha. 


text:
Nyooho cuví nacoto ndo tsi ra naha tsihin tsa javahá ra naha. Tumaa iin yutun ña vaha ña tsahá tun tsɨtɨ vaha, tacan cuví ra naha. Tyin iin tinyata ña cua cuhva tun mangu, tan ndi iñu nduhva ña cuvi cuhva tsi yucu vixi. 


text:
Tan tacan tucu tandɨhɨ yutun vaha. Tsahá tun tsɨtɨ vaha. Tan tandɨhɨ yutun ña vaha, tsahá tun tsɨtɨ ña vaha. 


text:
Tyin yutun vaha, ña cuví cuhva tun tsɨtɨ ña vaha. Tan ndi yutun ña vaha ña cuví cuhva tun tsɨtɨ vaha. 


text:
Tan tacan tsihin tsa javahá nyɨvɨ, cuví nacoto ndo tsi ñi tatun nyɨvɨ vaha o nyɨvɨ ña vaha cuví ñi. Nu catyí ra Jesús tyin ña tandɨhɨ nyɨvɨ tan cua quɨhvɨ ñi nu ndacá ñaha Nyoo 


text:
<pb/>’Ña tandɨhɨ nyɨvɨ tsa catyí tsihin yu: “Jutu Mañi yu, Jutu Mañi yu”, cua quɨhvɨ ñi nu ndacá ñaha Nyoo nda gloría. Maa tyin nyɨvɨ tsa javahá tsa catyí maa Nyoo Jutu yu, juvin ñi can cua quɨhvɨ nu ndacá ñaha ra. 


text:
Quɨvɨ tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ, cuaha xaan ñi cua catyi ñi tsihin yu tyehen: “Jutu Mañi yu, nyuhu caha̱n ndi tuhun cun tsihin nyɨvɨ. Tan tsihin sɨvɨ un tava̱ ndi tatyi ña vaha tsa yɨhɨ̱ tsi ñi. Tan cuaha xaan tsa iyo javaha̱ ndi tsihin sɨvɨ un”, cua catyi ñi tsihin yu. 


text:
Tacan tan yuhu cua catyi yu tsihin ñi: “Ña nacotó yu tsi nyooho. Ca̱tsiyo nyaha ndo nu nyaá yu tandɨhɨ nyooho tsa javahá maa maa ñi tsa ña vaha”, cua catyi yu tsihin ñi. Nu caahán ra Jesús nácaa cua cacu nyɨvɨ tsa tyaá yahvi tuhun caahán ra, tan nyɨvɨ tsa ña tyaá yahvi tsa caahán ra, ña cua cacu ñi 


text:
<pb/>’Tacan catyí yu tsihin ndo, tyin nyɨvɨ tsa tsiñí tsa caahán yu tan javahá ñi cuhva cuñí yu, cuví ñi tumaa iin ra tsiñi tuñi tsa janduvita tyihyo tsaha vehe ra tsata cava. 


text:
Tan quitsaha̱ cuún ñihi savi. Tan cuaha xaan ndutya ñuhu yaha̱ tsata vehe can. Tan ñihi xaan quitsaha̱ yɨhɨ́ tatyi. Maa tyin ña cuvi̱ janduva tsi vehe can, tyin vaha sama tyihyo tsaha tsi tsata cava. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun caahán yu, tan ña javahá ñi cuhva cuñi yu; cuví ñi tumaa iin ra soho, ra tsa javaha̱ vehe nu nyɨtɨ. 


text:
Tan quitsaha̱ cuún ñihi savi. Tan cuaha xaan ndutya ñuhu yaha̱ nu nyaá vehe ra. Tan ñihi xaan yɨhɨ̱ tatyi. Tan vehe can iin yaha cuii ñi nduva̱ tsi tan cunaa̱ tsi ―catyí ra Jesús tsihin ñi tsa nyicún tsi ra. 


text:
tyin caahán ra tumaa caahán iin ra ndacá ñaha. Tan ña caahán ra tumaa caahán ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra.<pb/>


text:
Tan tsaa̱ iin ra ndohó cuehe tyaahyú, tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: ―Jutu Mañi yu, tatun yooho tan cuñí un, cuví janduvaha un tsi yu ―catyí ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tyiso̱ ndaha ra Jesús jiñi ra cuuhví can, tan catyí ra tsihin ra: ―Cuñí yu janduvaha yu tsi un. Cua nduvaha un vityin ―catyí ra. Tan iin yaha ñi nduvaha̱ ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Jihna, coto ñahñi ca̱tyi tuhun un tsihin nyɨvɨ. Maa tyin cu̱aahan nu nyaá ra cuví jutu, tan ja̱naha un tsi un tsi ra. Tan cu̱hva un tsa taahán tsi jamañi un nuu Nyoo tumaa catyí ley Nyoo tsa tyaa̱ ra Moisés. Tan cua cuvi tsi iin tsa ndaa tsi ra jutu can tan tsi nyɨvɨ tyin tsa nduvaha̱ un. Nu janduvahá ra Jesús tsi musu iin ra cuví capitán 


text:
<pb/>Quɨvɨ tsa tsaa̱ ra Jesús ñuu Capernaum, iin ra cuví capitán, ra ñuu Roma, tsaa̱ ra nu nyií ra Jesús tan caahán ndaahvi ra tsihin ra, 


text:
tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, musu yu ñihi xaan cuuhví ra, canyií ra nu cama. Ña cuví nduvita ra tyin nduxii̱ ra, tan yaha xaan cuhva cuñi ra. 


text:
<pb/>Nacaha̱n ra capitán can tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, ña cahnu cuví yu tan cuhun un yuvehe yu; tsihin tuhun ca̱han ñi un tan musu yu cua nduvaha ra. 


text:
Tyin juvin ñi iyó ra yɨhɨ́ ndaha tsi yu. Tan iyó andaru tsa yɨhɨ́ ndaha tucu maa yu. Tan tatun cua tava tyiñu yu tsi iin ra can, cua cuhun ra. Tan tatun cana yu tsi inga ra, cua quitsi ra. Tan tatun tava tyiñu yu tsi musu yu, cua javaha ra cuhva cuñí yu. 


text:
<pb/>Tan tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caha̱n ra can, tan iyo xaan cuñí ra. Tan catyí ra tsihin nyɨvɨ tsa nyicún tsi ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin ñaha ca nañihi yu iin ra Israel tsa tsinú xaan iñi tumaa tsinú iñi ra ihya. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo tyin cuaha nyɨvɨ inga ñuu cua quitsi ityi nu caná ñicanyii, tan ityi nu tyisó ñicanyii, tan cua cunyecu ñi catsi ñi tsihin ra Abraham, ra Isaac tan ra Jacob nu ndacá ñaha Nyoo. 


text:
Tan nyɨvɨ tsa taahán tsi cuhun gloría, ña cua cuhun ñi, tyin cua cuhun ñi nu naa. Tan cua vacu tsaa ñi tan catsan ña cua cuvi nuhu ñi tsa cuenda tsa xaan cuñi ñi tyin nyehe ñi tundoho ―catyí ra Jesús tsihin nyɨvɨ nyicún tsi ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsihin ra capitán can: ―Cu̱aahan, tan na nduvaha musu un tsa cuenda tyin tsinú iñi un tsi yu ―catyí ra Jesús tsihin ra capitán. Tan juvin ñi cuhva can nduvaha̱ musu ra. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi tyiso ra Pedro 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ can, tan cuahán ra Jesús yuvehe ra Pedro. Tan nyehe̱ ra tsi ña tyiso ra, canyií ña nu tsito tyin yɨhɨ́ cahñi tsi ña. 


text:
Tan tɨɨ̱n ra ndaha ña, tan iin yaha ñi quita̱ cahñi tsi ña. Tan nduvita̱ ña, tan quitsaha̱ nanducú ña tsa catsi ra naha. Nu cuaha xaan nyɨvɨ cuuhví janduvaha̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Tan tsa cunaaha, cuaha xaan nyɨvɨ yɨhɨ́ tatyi ña vaha tsindaca̱ nyɨvɨ tsi ra Jesús. Tan tsihin intuhun ñi tuhun caha̱n ra Jesús tan quita̱ tatyi ña vaha tsi ñi. Tan tandɨhɨ ñi cuuhví iin yaha ñi nduvaha̱ ñi. 


text:
Tacan cuvi̱ tyin tacan tan cundaa̱ tsa caha̱n Jutu Mañi yo tsihin yuhu ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu ra taha̱n tsanaha. Tan catyi̱ ra tyehen: “Maa ra quihi̱n ra cuehe tsa yɨhɨ́ tsi yo, tan quihi̱n nyaa ra tsa uhvi tsi yo.” Nyɨvɨ tsa cuñí quɨhvɨ cuenda ra Jesús 


text:
<pb/>Tan tsa nyehe̱ ra Jesús tyin cuaha xaan nyɨvɨ tsinu̱ nduvi nu nyií ra, catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra tyin cua yaha ra naha inga tsiyo miñi. 


text:
Tacan tan tsaa̱ iin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu tan catyí ra tsihin ra: ―Maestro, cuñí yu cunyicun yu tsi un tandɨhɨ ñi ityi nu cuahán un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Ñacuii iyó vehe tɨ. Tan saa iyó taca tɨ. Maa tyin yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, nduve nu maa cunyanaa luxu jiñi yu iyó ―catyí ra. 


text:
<pb/>Inga ra tsa tsicá tsihin ra nacaha̱n ra tsihin ra: ―Taa, cu̱hva na cuhun jihna yu cucutsi yu tsi jutu yu, ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Na̱ha yooho qu̱itsi nyi̱cun un tsi yu. Tan nyɨvɨ ña iyó Nyoo añima na cucutsi tahan maa ñi tsi ñi tsitsi ñuhu tun tsihi ñi ―catyí ra. Nu jacutaxín ra Jesús tatyi xaan nu miñi 


text:
Tan ñihi xaan quitsaha̱ yɨhɨ́ tatyi nu miñi can, tan cuaha xaan ndutya quɨhvɨ̱ tsitsi yutun ndoo ra naha. Maa tyin ra Jesús quixí ra. 


text:
Tan ra tsicá tsihin ra jandoto̱ ra naha tsi ra, tan catyí ra naha: ―¡Jutu Mañi yu, ja̱cacu tsi yo, tyin cuñí cunaa yo! 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿Nacuenda yuuhví xaan ndo? ¡Nyooho tsa luxu xaan tsinú iñi tsi yu! ―catyí ra Jesús. Tacan tan nduvita̱ ra tan caha̱n ra tsihin tatyi tan tsihin ndutya, tan cutaxi̱n tsi. 


text:
Tan iyo xaan cuñí ra naha tan catyí ra naha: ―¿Yóo ra cuví ra ihya? Tyin nda cuanda tatyi tan nda cuanda ndutya tan tyaá yahvi tsi ra ―catyí ra naha. Nu nduvaha̱ uvi ra ñuu Gadara ra yɨhɨ̱ tatyi ña vaha naha ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra naha inga tsiyo miñi nda nu ñuhu Gadara. Tan tsaa̱ uvi taahan ra yɨhɨ́ tatyi ña vaha. Tan quita̱ ra naha nu ñaña cumí sandu. Xaan xaan ra naha, tan yoñi maa cuví yaha ityi can. 


text:
Tan caná tsaa ra naha, tan catyí ra naha: ―¿Náa cuñí un tsihin ndi, yooho Jesús Sehe Nyoo? ¿A vatsí un vatsí janyehe un tundoho tsi ndi tsa ndi cumañi ca tsaa quɨvɨ? ―catyí ra naha jaha̱ tatyi ña vaha can. 


text:
Tan catyí nu tatyi ña vaha can tsihin ra Jesús: ―Tatun cua tava un tsi ndi, cu̱hva tsa quɨhvɨ ndi tsitsi quɨnɨ can naha tɨ ―catyí nu tatyi ña vaha can nahnu. 


text:
<pb/>―Vaha. Quɨ̱hvɨ ndo ―catyí ra Jesús. Tan quita̱ nu tatyi ña vaha can nahnu, tan quɨhvɨ̱ nahnu tsitsi tandɨhɨ quɨnɨ tsa nyecú can. Tan tandɨhɨ quɨnɨ can tsinu̱ tɨ naha tɨ tan cucoyo̱ tɨ naha tɨ iin xahva yuhu miñi can, tan tsihi̱ tɨ naha tɨ tsihin ndutya can. 


text:
<pb/>Tan ra jahá cuenda tsi quɨnɨ can, tsinú xaan ra naha cuahán ra naha tsitsi ñuu, tan nacatyi̱ tuhun ra naha tandɨhɨ tsa cuvi̱ tsi ra tsa yɨhɨ̱ tatyi ña vaha can naha ra. 


text:
Tacan tan tandɨhɨ nyɨvɨ ñuu can, tsaha̱n ñi tsinyehe̱ ñi tsi ra Jesús, tan caha̱n ndaahvi ñi tsihin ra na quita ra ñuu can.<pb/>


text:
Tacan tan quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi iin yutun ndoo tan yaha̱ ra miñi, tan tsaa̱ ra nda ñuu nu iyó ra. 


text:
Nu nyií ra ican, tsindaca̱ nyɨvɨ tsi iin ra cuuhví tsa ña cuví nacanda tyin nduxii̱ ra, tan canyií ra nu tsito. Tan tsa nyehe̱ ra Jesús tyin tsinú xaan iñi ñi tsi ra, quitsaha caahán ra tsihin ra cuuhví can: ―Ja̱ndu iin iñi un, sehe yu, tyin tsa tsicoo̱ tucahnu iñi cuatyi un ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ tsicá iñi juhva ra maestro cuenda ley vehe ñuhu tsa yucú ican naha ra: “Ra ihya tsicoo̱ cuatyi ra nu Nyoo tsihin tuhun caahán ra”, cuñí ra naha tsicá iñi ra naha. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús tsitó ra náa tsicá iñi ra naha, tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda tsicá iñi ndo tsa ña vaha? 


text:
Tyin ¿ndáa tsa yɨɨ ca catyí yo: a yɨɨ ca catyí yo: “Cuatyi un tsa yaha ndatsi”, o yɨɨ ca catyi yo: “Ndu̱vita tan ca̱ca un”? 


text:
Vityin cua janaha yu tsi ndo tyin yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, iyó ndatu tsi yu nu ñuhu ñayɨvɨ ihya tyin jaha yu tucahnu iñi cuatyi ndo ―catyí ra Jesús. Tacan tan catyí ra tsihin ra cuuhví can: ―Ndu̱vita, na̱quihin tsito un tan cu̱anuhu nda yuvehe un ―catyí ra. 


text:
Tan nyɨvɨ tsa nyehe̱ tsa cuvi̱, nayuhvi̱ xaan ñi. Tan quitsaha̱ jacahnú ñi tsi Nyoo tyin tsaha̱ ra tunyee iñi tsi nyɨvɨ. Nu cana̱ ra Jesús tsi ra Mateo 


text:
<pb/>Yaha can tan quita̱ ra Jesús ican. Tan nyehe̱ ra tsi iin ra tsa nañí Mateo, nyaá ra naquihín ra xuhun tsa tyahví nyɨvɨ Israel tsi ra ndacá ñaha. Tan catyí ra tsihin ra: ―Co̱hon tsihin yu. Tacan tan nduvita̱ ra Mateo tan cuahán ra tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan cuvi̱ tsi iin tsaha, ra Jesús cuahán ra nda vehe ra Mateo, cua catsi ra ixta. Tan cuaha xaan ra tavá xuhun cuenda ra ndaca ñaha tsaa̱, tan tsihin inga ca ra iyó cuatyi naha ra. Tan tsinyecu̱ ra naha iin ñi nu mesa tsihin ra Jesús tan tsihin ra tsicá tsihin ra. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra fariseo naha ra tyin nyaá ra Jesús tsihin ra iyó cuatyi naha ra, tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra naha tsihin ra naha: ―¿Nacuenda tyin tsatsí ra maestro ndo tsihin ra tavá xuhun naha ra tan ra iyó cuatyi naha ra? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caahán ra naha, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ña tsiñí ñuhu doctor tsi nyɨvɨ iyó vaha, ñi ña cuuhví. Maa tyin nyɨvɨ cuuhví tsiñí ñuhu doctor tsi ñi. 


text:
Cu̱aahan ndo tan cu̱tuhva ndo cuhva catyí nu tutu Nyoo, nu catyí tsi tyehen: “Yuhu cuñí yu tsa cundaahvi iñi ndo tsi nyɨvɨ, tyin yacan cuví tsa ñiñi xaan ca tan ñavin ca tsa cahñi ndo quɨtɨ tan cuhva cuenda ndo tsi yu.” Yuhu ña vatsí yu jatyinyee yu tsi nyɨvɨ tsa tsicá iñi tyin vaha ñi, vatsí yu jatyinyee yu tsi nyɨvɨ tsitó tyin iyó cuatyi ñi, na ndu uvi iñi ñi cuatyi ñi. Nu tsica̱ tuhun nyɨvɨ tsi ra Jesús tatun taahán tsi tsa coo nyitya ñi 


text:
<pb/>Tacan tan ra nyicún tsi ra Juan, ra jacoondutya tsi nyɨvɨ, natuhva̱ ra naha nu nyaá ra Jesús tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Nacuvi tyin nyuhu tan ra cuví fariseo naha ra, tuhvá ndi tsicoó nyitya tan ra tsicá tsihin yooho ña tuhvá ra naha coo nyitya? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―¿A cuví cunyecu cuiihya nyɨvɨ yucú vico tindaha tun nyií ra cua tindaha tsihin ñi? Maa tyin coo quɨvɨ cua quita ra tindaha ican nu yucú ñi. Tacan tan cua coo ñi tucuiihya iñi tan cua coo nyitya ñi. Nu caahán ra Jesús tyin ña nacatsí tahan tuhun tsahnu tsa iyó nyɨvɨ tsihin tuhun tsaa tsa jacuahá ra tsi ñi 


text:
<pb/>’Ña tuhvá nyɨvɨ naquicú iin jahma tuuhu tsihin iin jahma tsaa, tyin cua nandɨyɨ nu naquicu̱ ñi tsihin tsa tsaa can, tan cua tyahnya tsi inga tsaha. 


text:
Tan tacan tucu, ña cuví tyihí nyɨvɨ vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaahnu tyin tatun tacan javaha ñi, cua tyahnya ñɨɨ can, tan cua tɨvɨ vinu can tan cua tɨvɨ ndɨhɨ tucu ñɨɨ can. Yacan cuenda taahán tsi tyihi yo vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaa. Tyin tacan tan ña tyahnya ñɨɨ can tan ndi vinu can ña tɨvɨ tsi. Nu nduvaha̱ ñaha sehe ra Jairo tan ñaha tsa tɨɨ̱n jahma ra Jesús 


text:
<pb/>Tsitsi tsa caahán ra Jesús tuhun ihya, tsaa̱ iin ra cumí tyiñu cuenda vehe ñuhu nyɨvɨ Judea tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra Jesús, tan catyí ra: ―Ndi tsihi̱ cuii ñi sehe yu, maa tyin tatun yooho tan cuhun un tan tyiso ndaha un jiñi ña, cua nandoto ña ―catyí ra tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan iin ñaha cuuhví natuhva̱ ña tsata ra Jesús. Tan ñaha can tsa iyó utsi uvi cuiya ndohó ña cuehe tsa cuún nɨñɨ ña. Tan tyanaa̱ ña ndaha ña jahma ra, 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús nanyico̱ coo ra tan nyehe̱ ra tsi ña, tan catyí ra tsihin ña: ―Ja̱ndunɨɨ iñi un, xihi, tsa nduvaha̱ un tyin tsinú iñi un ―catyí ra. Tan juvin ñi cuhva can tan tsicuɨñɨ̱ tsa cuún ñɨñɨ ña. 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan tsaa̱ ra Jesús vehe ra cumí tyiñu can, tan nyehe̱ ra tyin ra música ndatú ra naha tsa cucutsi ra naha tsi ndɨyɨ can. Tan nyɨvɨ tsa yucú can iyo xaan tsacú ñi. 


text:
Tan catyí ra Jesús tsihin ñi: ―Qu̱ita ndo ihya. Ñaha luhlu ihya, ña tsihi̱ ña. Quixí ña ―catyí ra. Tan tsa caha̱n ra tacan quitsaha̱ tsacú naaha ñi. 


text:
Tan ra Jesús tava̱ ra tsi ñi ityi tsata vehe. Tacan tan quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe nu canyií ñaha can, tan tɨɨ̱n ra ndaha ñaha luhlu can, tan nduvita̱ ña. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ iyó ityi ñuu can tsito̱ ñi tsa nandoto̱ ñaha luhlu can. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi uvi taahan ra cuaa 


text:
<pb/>Tsa quita̱ ra Jesús ican, tan uvi taahan ra cuaa nyicún tsi ra, caná tsaa ra naha tan catyí ra naha: ―¡Cu̱ndahvi iñi tsi ndi, yooho ra cuví tata ra David! ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsa yaha̱ quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi vehe, ra cuaa can, natuhva̱ ra naha nu nyaá ra, tan maa ra Jesús quitsaha̱ tsicá tuhun ra tsi ra naha tan catyí ra: ―¿A tsinú iñi ndo tyin cuví janduvaha yu tsi ndo? Tan nacaha̱n ra cuaa can naha ra tan catyí ra naha: ―Tsinú iñi ndi tsi un, Jutu Mañi yu ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan tyanaa̱ ra Jesús ndaha ra tinuu ra naha tan catyí ra tsihin ra naha: ―Na cuvi maa tumaa cuhva tsinú iñi ndo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan nduvaha̱ tinuu ra naha. Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Coto ñahñi catyi tuhun ndo tsihin ndi intuhun nyɨvɨ. 


text:
<pb/>Maa tyin cuahán ra naha tan quitsaha̱ catyí tuhun ra naha tsa javaha̱ ra Jesús tsihin ra naha tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ iyó ityi ñuu can. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra ñɨɨhɨ́ 


text:
<pb/>Tsa cuahán ra naha, juhva nyɨvɨ tsindaca̱ ñi tsi iin ra ñɨɨhɨ́ tsa yɨhɨ́ tatyi ña vaha nu nyií ra Jesús. 


text:
Tan tsa tava̱ ra Jesús tatyi ña vaha can, tacan tan nacaha̱n ra can. Tan iyo xaan cuñí nyɨvɨ, tan catyí ñi: ―Ñaha ca maa nyehe̱ yo ñuu Israel ihya ndi intuhun ra tavá tatyi ña vaha tsi nyɨvɨ ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Maa tyin ra cuví fariseo naha ra, catyí ra naha: ―Ra ihya tavá ra tatyi ña vaha tsihin tunyee iñi nu ña vaha tsa cuví ityi nuu tsihin nahnu ―catyí ra naha. Nu caahán ra Jesús tyin ña cuaha maa nyɨvɨ jahá tyiñu cuenda Nyoo iyó 


text:
<pb/>Ra Jesús tsaha̱n ra tandɨhɨ ñuu jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu intuhun intuhun ñuu. Caahán ra tuhun Nyoo nácaa ndacá ñaha ra tsi nyɨvɨ. Tan janduvahá ra tandɨhɨ nuu cuehe tsa ndohó ñi. 


text:
Tan tsa nyehé ra tsi nyɨvɨ, cundaahvi̱ xaan iñi ra nyehe̱ ra tsi ñi, tyin nyehé ñi tundoho tan iyó ñi tucuiihya iñi, tumaa mbee ticatyi tsa nduve tsitoho iyó. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Tsa nditsa, cuaha xaan tyiñu iyó, maa tyin ra jahá tyiñu, ña cuaha ra naha. 


text:
Yacan cuenda, nda̱can ndo tsi Ra Jatsii tyiñu ihya, na jaquitsi ca ra musu naquihin vaha cosecha ra.<pb/>


text:
Tacan tan cana̱ ra Jesús tsi tsa utsi uvi ra tsicá tsihin ra tan tsaha̱ ra ndatu tsi ra naha na tava ra naha tatyi ña vaha tsa yɨhɨ́ añima nyɨvɨ, tan na janduvaha ra naha tsi nyɨvɨ cuuhví náa ndɨhɨ ca nu cuehe tan tsa uhvi. 


text:
<pb/>Ihya nyaá sɨvɨ tsa utsi uvi ra tsicá tyiñu ra: jihna ca, ra Simón, tsa nañí tucu Pedro, tan ra yañi ra, ra Andrés; ra Jacobo tan ra Juan yañi ra, sehe ra Zebedeo cuví tsi ra naha; 


text:
tan ra Felipe; ra Bartolomé; ra Tomás; tan ra Mateo ra tava̱ xuhun cuenda ra ndacá ñaha; ra Jacobo sehe ra Alfeo; ra Lebeo tsa nañí tucu Tadeo; 


text:
tan ra Simón ra nyií cuenda partido tsa cuñí cuhun cuatyi sɨquɨ ñuu Roma tsa ndacá ñaha tsi ñi; tan ra Judas Iscariote, ra tsa xico̱ tsi ra Jesús. Nu tava̱ tyiñu ra Jesús tsi tsa utsi uvi ra tsicá tsihin ra tyin cahan ra naha tuhun Nyoo 


text:
<pb/>Tan tava̱ tyiñu ra Jesús tsi tsa utsi uvi ra can naha ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ña cu̱hun ndo nu iyó nyɨvɨ tsa ñavin nyɨvɨ Israel cuví, tan ndi ña qu̱ɨhvɨ ndo ñuu tsa cayucú Samaria. 


text:
Ja̱nduvaha ndo tsi nyɨvɨ cuuhví, nyɨvɨ ndohó cuehe tyaahyú, tan nyɨvɨ yɨhɨ́ inga cuehe tsi. Ja̱nandoto ndo ndɨyɨ. Ta̱va ndo tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi nyɨvɨ. Tyin nyooho naquihín ndo tunyee iñi ihya tsa cuatu ñi, ja̱nduvaha ndo nyɨvɨ tsihin tsi, tan ña ndacan ndo xuhun tsi ñi. 


text:
Tan ña cu̱iso ndo ndi yunu tsa cuenda tsa caca ityi ndo. Intuhun ñi camisa tsa nditsín ndo cuhun tsihin ndo. Tan ña cu̱iso ndo inga pari nditsan. Tan ndi ña cu̱ndaha ndo yutun. Tyin ra jahá tyiñu, iyó ndatu tsi ra tsa coo yahvi ra. 


text:
<pb/>’Tatun tsaa ndo iin ñuu cahnu o iin ñuu luhlu, ndu̱cu ndo iin nyɨvɨ vaha iñi, tan ndo̱o ndo yuvehe ñi nda cuanda quita ndo ñuu can. 


text:
Tatun cua quɨhvɨ ndo iin vehe, cu̱hva ndo nacumi tsi nyɨvɨ iyó yuvehe can. Tan ca̱tyi ndo tsihin ñi: “Na coo tsa vaha Nyoo añima ndo”. 


text:
Tan tatun nyɨvɨ iyó yuvehe can tan nacotó ñi tyin tsiñí ñuhu tsa vaha can tsi ñi, cua ndoo can tsihin ñi. Maa tyin tatun ña tsitó ñi tyin tsiñí ñuhu tsa vaha can tsi ñi, na̱quihin nyico ndo can. 


text:
Tan tatun ña cuñí nyɨvɨ quihin cuenda ñi tsi ndo, tan ndi ña cuñí ñi tyaa soho ñi tsa caahán ndo, tacan tan qu̱ita ndo yuvehe ñi, ñuu can, tan na̱quɨsɨ ndo nyaca ñuhu tsaha ndo tyin ndoo maa cuatyi ñi sɨquɨ ñi. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ, ñihi ca cua tatsi tuñi ra tsi ñi can tan ñavin ca nyɨvɨ ñuu Sodoma tan ñuu Gomorra. Nu catyí tuhun tsi náa ndɨhɨ tundoho cua nyehe nyɨvɨ tsicá tyiñu Nyoo 


text:
<pb/>’¡Nye̱he ndo! Tumaa mbee ticatyi cuví ndo, tan jacuhún yu tsi ndo nu yucú quɨtɨ xaan. Nyityi ja̱ha ndo tsi ndo, tumaa coo. Maa tyin ja̱nduvita ndo iñi ndo tumaa paloma, ña xaan tɨ. 


text:
Ja̱ha ndo cuenda tsi ndo tsihin nyɨvɨ tyin cua cuhva cuenda ñi tsi ndo tsi ra cumí tyiñu naha ra. Tan cua cañi ñi tsi ndo tsitsi vehe ñuhu. 


text:
Tan tsa cuenda yuhu, cua cundaca ñi tsi ndo nuu ra ndacá ñaha tan nuu rey. Tacan tan cuví cahan ndo tuhun yu nuu ra naha tan nuu nyɨvɨ tsa ñavin nyɨvɨ Israel cuví. 


text:
Maa tyin tatun nacuhva cuenda ñi tsi ndo tsi ra cumí tyiñu naha ra, ña caca iñi ndo nácaa cua cahan ndo, tyin tatun tsaa cuhva tsa cua cahan ndo, Nyoo cua cuhva ra tuhun cahan ndo. 


text:
Tyin ñavin maa ndo cua cahan, tyin maa Tatyi Ii Jutu yo Nyoo tsa iyó añima ndo cua cuhva ra tsa cahan ndo. 


text:
<pb/>’Yɨhɨ́ rayɨɨ cua xico ra naha juvin ñi tsi ra yañi ra naha na cahñi ra naha tsi ra. Tan yɨhɨ́ ra cua xico ra sehe ra. Tan yɨhɨ nyɨvɨ cua cuxaan ñi tsi jutu ñi tan sɨhɨ ñi, tan cua cuhva cuenda ñi jutu ñi tan sɨhɨ ñi tsi nyɨvɨ na cahñi nyɨvɨ can tsi ñi. 


text:
Tandɨhɨ nyɨvɨ, ndasɨ cua cuñi ñi nyehe ñi tsi ndo tsa cuenda yuhu. Maa tyin tatun ña jandɨhɨ ndo tsa tsinú iñi ndo tsi yu, tacan tan cua cacu ndo. 


text:
Tatun nyaa ndaha ñi tsi ndo iin ñuu, cu̱hun ndo inga ñuu. Tyin tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin tsa ndi cumañi ca cuhun ndo tandɨhɨ ñuu nu iyó nyɨvɨ Israel tan cua quitsi nyico yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. 


text:
<pb/>’Iin ra luhlu tsa tsicá escuela, ña cahnu cuví ra tan ñavin ca ra jacuahá tsi ra. Tan iin musu, ña cahnu ca cuví ra tan ñavin ca tsitoho ra. 


text:
Ra tsicá escuela, ña cuví coto cuaha ca ra tan ñavin ca ra jacuahá tsi ra. Tan iin musu ña cuví cuu ra iin ra cahnu ca tan ñavin ca tsitoho ra. Yacan cuenda tatun maa yu, ra jatsii vehe, tan catyí nyɨvɨ tyin cuví yu Beelzebú, nu cuví ityi nuu tsihin nu ña vaha, tacan tucu cua catyi ñi tsihin nyɨvɨ cuenda yu. ¿Yóo tsii taahán tsi nayuhvi yo, a tsii nyɨvɨ o tsii Nyoo? 


text:
<pb/>’Yacan cuenda ña na̱yuhvi ndo tsi nyɨvɨ, tyin nduve tsa nyií xeehe tsa ña cua quituvi. Tan nduve tsa xeehe tsa ña cua coto nyɨvɨ. 


text:
Tandɨhɨ tsa caahán yu tsihin ndo tsacuaa, ca̱han ndo can tsinu cahñi. Tan tandɨhɨ tsa caahán xeehe yu tsihin ndo, nda̱a ndo jiñi vehe ca̱na tsaa ndo can, na coto tandɨhɨ nyɨvɨ. 


text:
Ña na̱yuhvi ndo tsi nyɨvɨ tsahñí cuñu ñuhu yo, tyin ña cuví cahñi ñi añima yo. Vaha ca nayuhvi ndo tsi maa Nyoo, ra cuví janaa cuñu ñuhu ndo tan añima ndo tsitsi anyaya. 


text:
<pb/>’Saa ña yahvi nyaá tɨ. Cuví jata yo uvi taahan tɨ tsihin intuhun xuhun luhlu. Maa tyin ndi intuhun tɨ ña canacava tɨ nu ñuhu tatun ña cuhva maa Nyoo Jutu yo. 


text:
Tyin nda cuanda ixi jiñi ndo tan tsitó Nyoo najava taahan tsi iyó, tyin tsa nacahvi̱ ra intuhun intuhun tsi. 


text:
Yacan cuenda ña na̱yuhvi ndo. Nyooho, nyaá yahvi ca ndo nu Nyoo tan ñavin ca tsa cuaha saa. Ña cua nayuhvi yo cahan yo tuhun ra Jesucristo tsihin nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Tandɨhɨ nyɨvɨ tsa caahán catsi tsihin nyɨvɨ yóo ra cuví yu, tacan tucu yuhu cua cahan catsi yu tsihin Jutu yu ra nyaá gloría tyin nacotó yu tsi ñi. 


text:
Maa tyin nyɨvɨ cua tyihi xeehe tsi yu nuu inga nyɨvɨ, tacan tucu yuhu cua tyihi xeehe yu tsi ñi nuu Jutu yu ra nyaá gloría. Nu caahán ra Jesús tyin tsa cuenda ra tan cua cañi tahan nyɨvɨ tsihin tahan ñi 


text:
<pb/>’Ña cu̱ñi ndo tyin yuhu vatsí cuhva yu tsa coo taxin nyɨvɨ nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Yuhu vatsí yu vatsí cahan yu tuhun Nyoo tsihin ñi, tan cua natahvi ñi tsa cuenda yacan. 


text:
Tyin yɨhɨ ñi cua tsinu iñi ñi tsi yu, maa tyin inga ñi ña cua tsinu iñi ñi. Tan yacan cuenda, iin ra cua cañi tahan ra tsihin jutu ra. Tan iin ñaha cua cañi tahan ña tsihin sɨhɨ ña. Tan inga ña cua cañi tahan ña tsihin tyiso ña. 


text:
<pb/>’Nyɨvɨ tsa cuñí ca tsi jutu ñi a tsi sɨhɨ ñi tan ñavin ca tsi yuhu, ña cuví cuvi ñi nyɨvɨ cuenda yu. Tan nyɨvɨ cuñí ca tsi sehe yɨɨ ñi a sehe sɨɨhɨ ñi, tan ñavin ca tsi yuhu, ña cuví cuvi ñi nyɨvɨ cuenda yu. 


text:
Tan nyɨvɨ tsa ña cuñí nyehe tundoho tan ndi ña cuñí ñi cuhva ñi ñayɨvɨ iyó ñi tsa cuenda yu, ña taahán tsi cuvi ñi nyɨvɨ cuenda yu. 


text:
Tyin nyɨvɨ cuñi xaan ca ñayɨvɨ iyó ñi, cua cunaa ñi. Maa tyin nyɨvɨ cua cuhva ñayɨvɨ iyó ñi tsa cuenda yu, cua ñihi ñi ñayɨvɨ nyito coo ñi. Nu caahán ra Jesús nácaa cua ñihi yo tsa vaha Nyoo 


text:
<pb/>’Nyɨvɨ tsa naquihín cuenda tsi nyooho, tsi yuhu naquihín cuenda ñi, tan ñi naquihín cuenda tsi yuhu, quihín cuenda ñi tsi ra tsa jaquitsi̱ tsi yu. 


text:
Nyɨvɨ naquihín cuenda tsi iin ra cuví ndusu yuhu Nyoo tyin Nyoo jaquitsi̱ tsi ra, cua ñihi ndɨhɨ ñi tsa vaha tsa cua ñihi ra cuví ndusu yuhu Nyoo can. Tan nyɨvɨ naquihín cuenda tsi iin ra vaha tsa cuenda tyin ra vaha cuví ra, juvin ñi tsa vaha tsa cua ñihi ra vaha can cua ñihi ñi. 


text:
Tan yóo nyɨvɨ tsa cuhva intuhun vasu ndutya vitsin coho nyɨvɨ tsa nyicún tsi yu, cua ñihi ndɨhɨ ñi tsa cua cuhva Nyoo tsi ñi tsa nyicún tsi yu ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tsa ndɨhɨ̱ caha̱n ra Jesús tsihin tsa utsi uvi ra tsicá tsihin ra, tacan tan quita̱ ra ican, tyin cua cahan ra tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tsa iyó ñuu tsa cayucú ityi can. 


text:
<pb/>Tan ra Juan nyií ra vehe caa quɨvɨ can, tan ñihi̱ tuhun ra tsa javahá ra Cristo. Tacan tan jacuhu̱n ra tsi uvi taahan ra tsicá tsihin ra, na ndaca tuhun ra naha tsi ra Jesús. Tan cuahan ra naha nu nyií ra. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra: ―¿A juvin yooho cuví ra Cristo tsa nyaa tsa cua quitsi jacacu tsi ndi? O tatun ñavin un cuví, cuatu ndi tsi inga ra ―catyí ra naha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Cu̱aahan ndo tan ca̱tyi tuhun ndo tsihin ra Juan tandɨhɨ tsa nyehé ndo, tan tsa tsiñí ndo. 


text:
Tan ca̱tyi ndo tsihin ra: nyɨvɨ cuaa nanyehé ñi, nyɨvɨ coxo nacacá ñi, nyɨvɨ ndohó cuehe tyaahyú nduvahá ñi, nyɨvɨ soho nacuñí ñi, tan nandotó nyɨvɨ tsa tsa tsihi̱, tan nyɨvɨ ndaahvi tsiñí ñi tuhun Nyoo nácaa cua cacu ñi. 


text:
<pb/>’Tan ca̱tyi ndo tsihin ra tyin sɨɨ xaan cua cuvi tsi nyɨvɨ tsa nyicún tsi yu tun ña ndu uvi iñi ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tsa cuahán ra naha, tan quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun ra Juan tsihin nyɨvɨ, tan catyí ra: ―Quɨvɨ tsa tsaha̱n ndo tsinyehe̱ ndo nu tsɨquɨ, ¿náa cua nyehe ndo cuñí maa ndo? ¿A nyehe̱ ndo iin ndoo tsa janduva̱ tatyi? 


text:
¿O náa cuví tsa tsinyehe̱ ndo? ¿A iin ra nditsí jahma vaha cua nyehe ndo? Ñavin. Tyin tsitó ndo tyin ra nditsí jahma vaha, iyó ra vehe ra cuví rey. 


text:
¿A ña tsaha̱n ndo tsinyehe̱ ndo tsi iin ra cuví ndusu yuhu Nyoo? Juvin. Tyin ra ican cahnu ca cuví ra tan ñavin ca tandɨhɨ ra cuví ndusu yuhu Nyoo. 


text:
Juvin ñi tuhun ra Juan cuví tsa nyaá nuu tutu Nyoo. Tan catyí tsi tyehen:<pb/>Yuhu cua jacuhun yu iin ra cahan tuhun yu tsa ndi cumañi ca cuhun yu.<pb/>Tyin natyiso vaha ra ityi nu cua cuhun un. 


text:
<pb/>’Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tsitsi tsa tandɨhɨ nyɨvɨ tsa tsicoo̱ tan nyɨvɨ iyó vityin, tan ña cahnu ca cuví ñi tan ñavin ca ra Juan, ra jacoondutyá tsi nyɨvɨ. Maa tyin ra tsa ndaca ñaha Nyoo añima, vasu ra lihli ñi cuví ra, cahnu ca ra cuví ra tan ñavin ca ra Juan. 


text:
<pb/>’Nda cuanda quɨvɨ tsa tsaa̱ ra Juan tan nda vityin, nyɨvɨ ñihi iñi, nducú xaan ñi cuhva ñihi ñi tsa cundaca ñaha Nyoo tsi ñi. 


text:
Ra Moisés caha̱n ra tuhun nácaa cua cundaca ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ, tan tacan tucu tandɨhɨ ra cuví ndusu yuhu Nyoo. Tacan tan quitsi̱ ra Juan jacoto̱ ra tsi nyɨvɨ tyin tsa tsaa̱ quɨvɨ tsa cua cundaca ñaha Nyoo. 


text:
Tan ra Juan cuví ra Elías ra tsa nyaá tsa cua quitsi, tun nyooho tan cuñí ndo tsinu iñi ndo tsa caahán yu. 


text:
<pb/>’¿Náa tsihin jandu inducu yu tsi nyooho, nyɨvɨ tsa iyó quɨvɨ ihya? Tumaa ra nyihi cuví nyooho. Tyin ra nyihi jasɨquɨ nuyahvi. Caná tsaa tahan ra naha tan catyí ra naha: 


text:
“Tɨvɨ̱ ndi tiyoo tan ña tsañi̱ ndo yaa. Tan tsita̱ ndi yaa cuiihya, tan ña tsacu̱ ndo”, catyí ra nyihi. [Tan tacan cuví nyooho tyin ndi intuhun cuhva ña taahán iñi ndo.] 


text:
Tyin ra Juan, ra jacoondutyá, quitsi̱ ra tan ña tsatsi̱ vaha ra, tan ña tsihi̱ ra vinu. Tan nyooho catyí ndo tyin tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi ra. 


text:
Yaha̱ can tan tsaa̱ tucu yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. Tan tsatsí yu tan tsihí yu. Tan catyí ndo tyin tsatsí xaan yu tan tsihí xaan yu vinu, catyí ndo. Tan ña taahán iñi ndo tsa cutahán yu tsihin ra iyó cuatyi naha ra tan tsihin ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha naha ra. Tan vasu ña naquihín cuenda ndo tuhun caahán ndi, maa tyin Nyoo tsahá ra tsa tsiñi tuñi ra tsi nyɨvɨ naquihín tuhun caahán yu tan tuhun caha̱n ra Juan, tan ñi ican cua janaha ñi tsi ndo tyin vaha tsa tsiñi tuñi Nyoo ―catyí ra Jesús. Nyɨvɨ ña cuñi naquihin cuenda tuhun caahán ra Jesús cua nyehe ñi tundoho 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ caahán ra Jesús tsihin nyɨvɨ tandɨhɨ ñuu nu javaha̱ ra cuaha tsa iyo, tyin ña nasama̱ ñi cuhva iyó ñi, tan catyí ra: 


text:
<pb/>―¡Ndahvi nyooho, nyɨvɨ ñuu Corazin! ¡Ndahvi nyooho nyɨvɨ ñuu Betsaida! Tyin nyehé ndo tsa iyo tsa javahá yu tan ña nasama̱ ndo cuhva iyó ndo. Tan ñuu Tiro tan ñuu Sidón nduve tsa nyehe̱ ñi. Maa tyin tun tsatyin nyehe̱ ñi tsa nyehé nyooho vityin, numi xaan cua cunditsi ñi jahma tucuiihya iñi tan cua coso ñi nyaa nuu ñi: tyin ndu uvi iñi ñi cuatyi ñi. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin ñihi ca cua tatsi tuñi Nyoo tsi ndo tan ñavin ca ñi ñuu Tiro tan ñi ñuu Sidón. 


text:
Tan nyooho nyɨvɨ ñuu Capernaum, cuñí maa ndo tyin cundaa ndo nda gloría, maa tyin cua nuu ndo nda cuanda nu yucú nyɨvɨ tsihi̱ anyaya. Tun tsatyin tsicoo̱ tsa iyo nyehe̱ ñi ñuu Sodoma tumaa tsa nyehé ndo ihya, ñuu can ña tsinaa̱ tsi tan iyó tsi nda cuanda vityin. 


text:
Maa tyin catyí yu tsihin ndo tyin quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi nyɨvɨ, ñihi ca cua tatsi tuñi ra tsi nyooho tan ñavin ca nyɨvɨ ñuu Sodoma. “Cu̱hva ndo tsi ndo tsi yu, tan cuhva yu tsa quitatu ndo”, catyí ra Jesucristo 


text:
<pb/>Quɨvɨ can catyí ra Jesús tsihin Nyoo: ―Jacahnú yu tsi un, Jutu yu, ra ndacá ñaha gloría tan ñuhu ñayɨvɨ. Tyin tyihi̱ xeehe un tuhun ihya nuu ra tsitó xaan tan ra nyityi xaan naha ra. Tan jandunditsí un tuhun ihya nuu ra nyihi. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí tucu ra tsihin nyɨvɨ: ―Jutu yu nacuhva̱ cuenda ra tandɨhɨ tsa iyó tsi ra tsi yu. Yoñi maa nacotó tsi yu tsa nditsa, intuhun ñi maa Jutu yu nacotó vaha tsi yu. Tan Jutu yu yoñi nacotó tsi ra tsa nditsa. Intuhun ñi maa yu, tsa cuví Sehe ra tsi yu, tsitó yu tsi ra. Tan nyɨvɨ tsa cuñí yu tsa nacoto tsi Jutu yu, cua janaha yu tsi ra tsi ñi. 


text:
Tandɨhɨ nyooho tsa tatú tyin jahá tyiñu ndo, tan tsihin tundoho tsa iyó ndo, na̱ha ndo nu nyaá yu, tan yuhu cua cuhva yu tsa quitatu ndo. 


text:
Cu̱hva ndo tsa cundaca ñaha yu tsi ndo tan cu̱tuhva ndo cuhva iyó yu. Tyin yuhu ña xaan yu tan ña cahnu jahá yu tsi yu. Tacan tan cua quitatu añima ndo. 


text:
Iin quɨvɨ quitatú nyɨvɨ, yaha̱ ra Jesús mahñu nu iyó tsa tatsi̱ nyɨvɨ. Tan tsaa̱ soco tsi ra tsicá tsihin ra. Tan quitsaha̱ tuhún ra naha yoco trigu can tan tsatsí ra naha. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra fariseo naha ra yacan, catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Jihna, ra tsicá tsihin un javahá ra naha iin tyiñu tsa ña taahán tsi javahá yo quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra naha tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―¿A ñaha ca cahvi ndo tsa javaha̱ ra David tsihin ra cutahan tsihin ra quɨvɨ tsa tsaa̱ soco tsi ra naha? 


text:
Quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe Nyoo, quihi̱n ra paan ii, tan tsatsi̱ ra naha. Tan ña taahán tsi catsi ra naha, ndi maa ra, tan ndi ra tsicá tsihin ra, tyin maa ñi maa ra cuví jutu naha ra taahán tsi catsi paan can. 


text:
¿O ñaha ca cahvi ndo nu ley nu catyí tsi tyin ra cuví jutu naha ra, jahá tyiñu ra naha tsitsi vehe ñuhu quɨvɨ quitatú yo? Tan ñavin cuatyi cuví can. 


text:
Nyooho, ñaha ca cutuñi iñi ndo nu catyí tsi nu tuhun Nyoo tyehen: “Tsa cuñí ca yu javaha ndo cuví tsa cundaahvi iñi ndo nyehe ndo tsi nyɨvɨ tahan ndo, tan ñavin ca tsa cahñi ndo quɨtɨ tan jamañi ndo nuu yu.” Tun tsatyin cutuñí iñi ndo tuhun ihya, ña cua tyaa ndo cuatyi tsata nyɨvɨ tsa nduve cuatyi. 


text:
Yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, iyó ndatu tsi yu tsa cahan yu tsihin intuhun intuhun ndo náa taahán tsi javaha ndo quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra Jesús. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra na ityi ndaha 


text:
Tan ican nyií iin ra tsa na ityi ndaha. Tan yucú tucu juhva ra nducú cuhva nácaa tan tyaa ra naha cuatyi tsi ra Jesús. Yacan cuenda tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿A catyí ley tyin vaha janduvaha yo tsi nyɨvɨ cuuhví quɨvɨ quitatú yo? ―catyí ra naha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―¿Ndáa nyooho, tatun canacava iin mbee jana ndo tsitsi iin yavi quɨvɨ quitatú yo, a ña cua cuhun ndo tan tava ndo tsi tɨ? 


text:
Tan ¿a ña nyaá yahvi ca iin nyɨvɨ tan ñavin ca mbee? Yacan cuenda taahán tsi javaha yo tsa vaha quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra tsa na ityi ndaha can: ―Ja̱nacaa ndaha un ―catyí ra. Tan cuhva tsa janacaa̱ ra ndaha ra, iin yaha ñi nduvaha̱ tsi tumaa inga tsiyo. 


text:
Tacan tan quita̱ ra fariseo naha ra cua natuhun tahan ra naha nácaa cua cahñi ra naha tsi ra Jesús. Tsa caha̱n ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, tsa cuenda ra Jesús taha̱n tsanaha 


text:
<pb/>Tsa tsito̱ ra Jesús tyin nducú ra naha tsi ra, quita̱ ra ican. Tan cuaha nyɨvɨ tsinyicu̱n tsi ra. Tan maa ra janduvaha̱ ra tsi tandɨhɨ ñi cuuhví. 


text:
Tacan cuvi̱ tyin tacan caha̱n ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Tan tyehen tyaa̱ ra tuhun Nyoo:<pb/> 


text:
Ra ihya cuví musu yu, ra tsa nacatsi̱ vaha yu.<pb/>Cuñí xaan yu tsi ra, tan sɨɨ xaan cuñí yu tsihin ra.<pb/>Cua cuhva yu Tatyi Ii yu tsi ra.<pb/>Tan cua jacoto ra tsi nyɨvɨ tsa ñavin nyɨvɨ Israel cuví, nácaa cua janduvaha yu tsi ñi nuu yu.<pb/> 


text:
Tan ndi intuhun ndoo yacua, tan ña cua cahnu ndɨhɨ ra.<pb/>Tan ndi ña cua ndahva ndɨhɨ ra tiñuhu lihli nu caná luxu yuhma.<pb/>Nda cuanda coto tandɨhɨ nyɨvɨ tyin maa ra cuví ra ndacá ñaha tsi ñi.<pb/> 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ, tan cua cuita iñi ñi tsi ra. Nu xaan iñi tsi ra Jesús catyí nahnu tyin tsihin tunyee iñi nu ña vaha javahá ra tsa iyo 


text:
<pb/>Tacan tan tsindaca̱ nyɨvɨ tsi iin ra yɨhɨ́ tatyi ña vaha nu nyií ra Jesús, cuaa ra tan ñɨɨhɨ ra. Tan ra Jesús janduvaha̱ ra tsi ra. Tacan tan nacaha̱n ra, tan nanyehe̱ ra. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa tsiñi̱ ra fariseo naha ra tsa caahán ñi, catyí ra naha: ―Tsihin tunyee iñi nu Beelzebú, nu cuví ityi nuu tsihin nu ña vaha nahnu, tavá ra ihya tatyi ña vaha ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús tsitó ra tsa tsicá iñi ra naha, yacan cuenda catyí ra tsihin ra naha: ―Tatun ra ndacá ñaha naha ra tan cua natahvi ra naha, tan cua cañi tahan ra naha, tacan tan cundɨhɨ tyiñu tsa ndacá ñaha ra naha. Tan tatun iin ñuu o tandɨhɨ nyɨvɨ iin vehe tan cusɨɨn ñi, tacan tan cua tɨvɨ nu yucú ñi. 


text:
Tan tacan tucu tatun nu ña vaha tan tava nu juvin ñi tahan maa nu, cuñí tsi catyi tyin ña iin ñi cuví nahnu, tan cundɨhɨ tunyee iñi tsa iyó tsi nahnu. 


text:
Tan nyooho catyí ndo tyin tsihin tunyee iñi nu Beelzebú tavá yu tsi nu tatyi ña vaha nahnu. Tun tsatyin tavá yu tsi nahnu tumaa cuhva catyí ndo, yóo tsahá tunyee iñi tsi ra nyicun tsi ndo tan tavá ra naha tsi nahnu. Maa ra naha cua cahan tsa nditsa tsihin ndo, tyin nyooho soho xaan tsicá iñi ndo. 


text:
Yacan cuenda catyí yu tsihin ndo, tyin yuhu tavá yu tatyi ña vaha tsihin tunyee iñi Tatyi Ii Nyoo. Tan cuñí tsi catyi yacan tyin nditsa tyin tsa tsaa̱ cuhva ndacá ñaha Nyoo nu yucú ndo. 


text:
<pb/>’Tan ¿yóo cuví quɨhvɨ tsitsi vehe iin ra xaan, tan quihin nyaa ra ndaha tyiñu ra? Yoñi. Maa tyin tatun cuhñi jihna ra tsi ra can, tacan tan cuví quihin nyaa ra tandɨhɨ tsa iyó tsi ra. 


text:
<pb/>’Nyɨvɨ tsa ña nyaá tumañi iñi tsihin yu, ñi xaan iñi tsi yu cuví ñi. Ñi tsa ña jatyinyeé tsi yu tsa caahán yu tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ, cuñí tsi catyi tyin ña tsahá ñi tsa coto nyɨvɨ tuhun caahán yu. 


text:
<pb/>’Yacan cuenda catyí yu tsihin ndo tyin Nyoo jahá ra tucahnu iñi cuatyi nyɨvɨ, tan tsihin náa tsa ña vaha caahán ñi, maa tyin tatun cua cahan ñi ndavaha ñi sɨquɨ Tatyi Ii Nyoo, yacan nditsa, ña cua jaha Nyoo tucahnu iñi tsi ñi. 


text:
Tan yóo nyɨvɨ tsa caahán tsa ndavaha ñi sɨquɨ yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, Nyoo cua jaha ra tucahnu iñi tsi ñi tsa cuenda can. Maa tyin nyɨvɨ tsa caahán tsa ndavaha ñi sɨquɨ Tatyi Ii Nyoo, ña cua coo tucahnu iñi tsi ñi tsa cuenda cuatyi can, ndi ñuu ñayɨvɨ ihya, tan ndi inga ñuu ñayɨvɨ tsa cua coo. Tsihin tsa javahá nyɨvɨ tan nacoto yo tsi ñi tatun vaha ñi a ña vaha ñi 


text:
<pb/>’Iin yutun vaha tsahá tun tsɨtɨ vaha. Tan iin yutun ña vaha tsahá tun tsɨtɨ ña vaha. Nacotó yo tatun yutun vaha cuví tun tsa cuenda tsɨtɨ tun. 


text:
¡Nyooho, nyɨvɨ caquiñi tumaa tata coo xaan cuví ndo! ¿Nacaa cuví quitá tsa vaha yuhu ndo, tan nyɨvɨ caquiñi cuví ndo? Tyin tsa quitá tsitsi añima yo, yacan caahán yo. 


text:
Nyɨvɨ vaha, vaha caahán ñi tyin yɨhɨ́ tsa vaha añima ñi. Tan nyɨvɨ caquiñi, tsa caquiñi caahán ñi, tyin tsa caquiñi yɨhɨ́ tsitsi añima ñi. 


text:
Tan yuhu catyí yu tsihin ndo tyin quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi tandɨhɨ nyɨvɨ, cua cuhva cuenda ñi tandɨhɨ tuhun tsa ña vaha caha̱n ñi. 


text:
Tyin tsa cuenda tsa caahán ndo, tan cua catyi Nyoo tun vaha ndo o ña vaha ndo. Nyɨvɨ ña vaha, tsa iyo ñi cuñí ñi nyehe ñi 


text:
<pb/>Tacan tan juhva ra fariseo tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Maestro, cuñí ndi tyin javaha un iin tsa iyo tyin tacan tan coto ndi tun Sehe Nyoo cuví tsi un. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Nyɨvɨ ña vaha tan nyɨvɨ tsa nyicún inga nyoo cuñí ñi nyehe ñi tsa iyo. Maa tyin ña cua nyehe ñi tsa iyo, intuhun ñi tsa cua nyehe ñi, tumaa tsa javaha̱ Nyoo tsihin ra Jonás ra cuvi̱ ndusu yuhu ra taha̱n tsanaha. 


text:
Tyin tumaa tsinyii̱ ra Jonás tsitsi tyaca cahnu uñi quɨvɨ tan uñi tsacuaa, tacan cua cunyii yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria tsitsi ñuhu uñi quɨvɨ tan uñi tsacuaa. 


text:
Tan quɨvɨ cua tatsi tuñi Nyoo tsi tandɨhɨ nyɨvɨ, cua nduvita nyɨvɨ tsicoo̱ ñuu Nínive taha̱n tsanaha tan cua catyi ñi na tatsi tuñi Nyoo tsi nyooho nyɨvɨ tsa iyó vityin. Tan cua catyi ñi tyin cua cunaa ndo, tyin maa ñi tsa cuví ñi ñuu Nínive, nasama̱ ñi cuhva iyó ñi quɨvɨ caha̱n ra Jonás tuhun Nyoo tsihin ñi. Tan ihya nyií ra cahnu ca cuví tan ñavin ca ra Jonás. [Tan ña cuñí ndo tyaa soho ndo tsa caahán yu.] 


text:
Tan tacan tucu ñaha tsa tsindaca̱ ñaha ityi Sur, cua nduvita ña quɨvɨ cua cutuñi nyɨvɨ tan cua catyi ña tyin cua cunaa nyooho nyɨvɨ iyó vityin, tyin maa ña, vasu cañi ñuu ña maa tyin quitsi̱ ña, quitsi̱ tyaa̱ soho ña tsa nyityi tsa caha̱n ra Salomón. Tan vityin cahnu ca ra caahán tsihin ndo tan ñavin ca ra Salomón. Nu caahán ra Jesús tsihin yo nácaa quɨhvɨ nu tatyi ña vaha añima yo inga tsaha tatun naa iñi yo tsi Nyoo 


text:
<pb/>’Tatun iin nu tatyi ña vaha quita̱ nu tsitsi añima iin nyɨvɨ, tsicá nuu nu ñuhu ityi, nanducú nu iin nu quitatu nu. Tan ña nañihi maa nu nu quitatu nu. Tacan tan tsicá iñi nu: 


text:
“Cunuhu yu nda vehe yu nu quee̱ yu.” Tacan tan cuahán nyico nu añima nu quee̱ nu. Tan nyehe̱ nu tyin ndɨɨ xaan, tan yoñi iyó, tan sɨɨ xaan caá. 


text:
Tacan tan cua quihin nu utsa taahan ca tatyi ña vaha, tsa yaha ca caquiñi tan ñavin ca maa nu. Tacan tan iin caa ñi quɨhvɨ tandɨhɨ tatyi ña vaha can añima ñi can. Yacan cuenda, yaha ca ndasɨ cua coo ñi tan ñavin ca tsa ndi cumañi ca quita nu. Tan tacan cua cuvi tsi nyɨvɨ quiñi iyó ―catyí ra Jesús. Nu tsaha̱ cuenda ra Jesús tyin tumaa cuví yañi ra, tan tumaa cuví sɨhɨ ra, cuví tsi nyɨvɨ tsa javahá cuhva cuñí Nyoo 


text:
<pb/>Ndi caahán ca ra Jesús tsihin nyɨvɨ, tan tsaa̱ sɨhɨ ra tan yañi ra, tan nyecú ñi ityi tsata vehe, tan cuñí ñi cahan ñi tsihin ra. 


text:
Tacan tan jacoto̱ iin ra tsi ra Jesús, tan catyí ra: ―Sɨhɨ un tsihin ra yañi un naha ra nyecú ñi tsata vehe. Tan cuñí ñi cahan ñi tsihin un. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra tsihin ra can: ―¿Yóo cuví sɨhɨ yu tan yóo cuví yañi yu? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan janaha̱ ndaha ra nu nyecú ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra: ―Ra ihya naha ra cuví sɨhɨ yu tan yañi yu. 


text:
Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tsa javahá cuhva cuñí Jutu yu, ra nyaá gloría, juvin ñi can cuví yañi yu, tan cuhva yu, tan sɨhɨ yu ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tan cuaha xaan nyɨvɨ ndu ii̱n nu nyaá ra, yacan cuenda quɨhvɨ̱ ra tsitsi iin yutun ndoo tan tsinyaa̱ ra. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ ndoo̱ ñi yuhu ndutya. 


text:
Tacan tan quitsaha̱ jacuahá ra tsi ñi tan caahán ra tsihin ñi tsihin iin cuhva, tan catyí ra: ―Quita̱ iin ra vehe ra. Cuahán ra nu iyó tyiñu jahá ra, cuatatsí ra tsɨtɨ trigu ra. 


text:
Tan cuhva tsa quɨtɨ́ ra tsɨtɨ can, cucoyo̱ juhva tsi yuhu ityi. Tan quitsi̱ saa tan tsatsi̱ tɨ tsɨtɨ can. 


text:
Tan juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tyañu yuu nu ña cuaha nyahyu yɨhɨ́. Tan ican cana̱ tsɨtɨ can tsa numi ñi tyin ña cuaha nyahyu yɨhɨ́ tyañu yuu can. 


text:
Juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tyañu iñu. Tan quɨvɨ cana̱ trigu can tsahnu̱ tsi iin caa ñi tsihin iñu can, tan iñu can numi xaan ca tsahnu̱ tsi tan tsahñi̱ tsi trigu can. 


text:
Maa tyin juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ nu ñuhu vaha. Tan quɨvɨ tsahnu̱ tsi, vaha xaan tsaha̱ tsi tsɨtɨ. Tyin tsa iin tsɨtɨ can, cientu tsɨtɨ quita̱ tsihin tsi. Tan inga tsɨtɨ can, uñi xico, tan inga tsi oco utsi tsɨtɨ tsaha̱ tsi. 


text:
¡Tatun nyaá soho ndo, tya̱a soho ndo tuhun caahán yu! ―catyí ra Jesús. Nu catyí tuhun ra Jesús nacuenda jacuahá ra tsi nyɨvɨ tan ña catyí tuhun catsi ra tsihin ñi 


text:
<pb/>Tacan tan natuhva̱ ra tsicá tsihin ra Jesús, tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra, tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda tyin tsihin cuhva ñi jacuahá un tsi nyɨvɨ, tan ña catyí tuhun catsi un tsihin ñi? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tsi nyooho jacotó Nyoo tuhun xeehe, cuhva ndacá ñaha ra, maa tyin nyɨvɨ ihya ña cuví coto ñi tsa tsaha̱ Nyoo tsi nyooho. 


text:
Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cutuñí iñi tsa caahán yu tan javahá ñi, cuaha ca cua cutuñi iñi ñi. Tan nyɨvɨ tsa ña cutuñí iñi, tan ña cuñí ñi javaha ñi, cua quihin nyaa ndɨhɨ yu tsa luxu ñi tsa tsitó ñi. 


text:
Yacan cuenda caahán yu tsihin ñi tsihin cuhva, tyin nyehé ñi tan cuví tsi tumaa tsa ña nyehé ñi. Tsiñí ñi maa tyin ña cutuñí iñi ñi, tumaa tsa ña tsiñí ñi cuví can. 


text:
Tyin tacan tan cundaa tsa caha̱n ra Isaías ra cuví ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha, tan catyí ra:<pb/>Tsa nditsa tyin nyooho tsiñí ndo tuhun yu, maa tyin ña cutuñí iñi ndo.<pb/>Cua nyehe ndo tsa javahá yu, tan ña cua cutuñi iñi ndo.<pb/> 


text:
Tyin tsa ndundava̱ xaan añima nyɨvɨ ihya,<br/>tan ña catsi vaha tsiñí ñi.<br/>tan ndasɨ́ tinuu ñi,<br/>na ña cua nyehe ñi tsihin tinuu ñi,<br/>tan ña cua cuñi ñi tsihin soho ñi.<pb/>Tan ndi ña cua cutuñi iñi ñi tsihin añima ñi.<pb/>Tan ndi ña cua nanducu ñi tsi yu, na janduvaha yu tsi ñi. 


text:
<pb/>’Maa tyin sɨɨ xaan cuví tsi nyooho, tyin nyehé ndo tsihin tinuu ndo, tan tsiñí ndo tsihin soho ndo. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin cuaha xaan ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tan cuaha xaan nyɨvɨ vaha, cuñi̱ ñi nyehe ñi tsa nyehé nyooho tsa javahá yu, maa tyin ña nyehe̱ ñi. Tan cuñi̱ ñi tyaa soho ñi tandɨhɨ tsa tsiñí nyooho vityin, maa tyin ña tsiñi̱ ñi. Nu catyí tuhun ra Jesús tsa cuñí tsi catyí cuhva tsa caha̱n ra tsihin nyɨvɨ tsa cuenda ra tatsi can 


text:
<pb/>’Tya̱a soho ndo tsa cuñí tsi catyi cuhva tsa caha̱n yu tsa cuenda ra tsa tatsí tsɨtɨ trigu can: 


text:
Nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun nácaa cuñí Nyoo cundaca ñaha ra añima ñi, tan ña cutuñí iñi ñi, cuví ñi tumaa nu cucoyo̱ tsɨtɨ trigu yuhu ityi. Tan quitsi̱ nu ña vaha tan quihi̱n nyaa nu tuhun Nyoo tsa iyó añima ñi. 


text:
Tan tumaa nu cucoyo̱ tsɨtɨ can tyañu yuu, juvin ñi nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun Nyoo cuví can. Tan sɨɨ xaan naquihi̱n vaha ñi itsi juhva ñi quɨvɨ. 


text:
Tyin nduve ñuhu cunu ican, yacan cuenda cana̱ tsɨtɨ can, maa tyin ña cuví cuhun yoho tsi. Tan tacan cuví nyɨvɨ can. Juhva ñi quɨvɨ tsinú iñi ñi. Maa tyin quɨvɨ tsa quitsahá nyehe ñi tundoho, tan caahán ndasɨ nyɨvɨ tsata ñi tsa cuenda tuhun Nyoo, tacan tan jandɨhɨ́ ñi tsa tsinú iñi ñi. 


text:
Tan tumaa nu cucoyo̱ tsɨtɨ can tsitsi iñu, juvin ñi nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun Nyoo cuví can. Tsiñí ñi, maa tyin ña cuñí ñi javaha ñi tumaa tsiñí ñi. Tyin tyaá xaan ca iñi ñi tundoho ñayɨvɨ tan ñavin ca tuhun Nyoo. Tan nyiyo ca iñi ñi tsa cuca. Tan tandɨhɨ tuhun can jatyañú tsi tsi ñi, tan cuví ñi tumaa yutun tsa ña tsahá tsɨtɨ. 


text:
Tan ñuhu vaha nu cucoyo̱ tsɨtɨ can, yacan cuví inga nyɨvɨ tsa tsiñí tuhun Nyoo, tan cutuñí iñi ñi, tan javahá ñi tandɨhɨ tuhun caahán ra. Yɨhɨ́ ñi cuví ñi tumaa tsɨtɨ tsa cana̱ tan tsaha̱ tsi iin cientu tsɨtɨ, tan inga ñi cuví ñi tumaa tsɨtɨ tsa tsahá uñi xico, o tumaa tsɨtɨ tsa tsahá oco utsi tsɨtɨ intuhun intuhun. Nu caahán ra Jesús nácaa cuahán tuhun trigu tan cuhu ña vaha 


text:
<pb/>Tan caha̱n tucu ra Jesús inga cuhva ihya tsihin ñi; tan catyí ra: ―Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa iin ra tsa tatsi̱ tsɨtɨ trigu nu ñuhu ra. 


text:
Tan cuhva tsa quixí tandɨhɨ ra jahá tyiñu naha ra, quɨhvɨ̱ iin ra xaan iñi tsi ra jatsii can, tan quɨtɨ̱ ra tsɨtɨ cuhu ña vaha, tan cuahán ra. 


text:
Tacan tan ra cuví musu can naha ra, tsaha̱n ra naha tsicatyi̱ tuhun ra naha tsihin tsitoho ra naha: “Tata, maa ñi tsɨtɨ trigu tatsi̱ ndi, ¿tan nacuenda tyin cana̱ cuhu ña vaha can?” catyí ra naha. 


text:
Tan nacaha̱n ra can tan catyi ra: “Iyó iin ra xaan iñi tsi yu javaha̱ tsehe, tun cuvi.” Tacan tan musu can, catyí ra naha tsihin tsitoho ra: “¿A cuñí un tyin cuhun ndi tan tuhun ndi cuhu ña vaha can?” 


text:
Ja̱ña ndo, na cuahnu maa tsi iin caa ñi tsihin trigu can, tatun tsa tsitsa tsi, tacan tan cua tava tyiñu yu na tuhun jihna ra naha cuhu ña vaha can, tan cuhñi ra naha cuenda jucun, tan cahmi ra naha. Tan yaha can tan natyihi vaha ra naha tsa vaha can tsitsi yaca yu.” Nu caahán ra Jesús tyin tumaa tsɨtɨ mostaza cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>Tacan tan caha̱n ra Jesús inga cuhva ihya tsihin ñi tan catyí ra: ―Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa iin tsɨtɨ mostaza tsa tatsi̱ iin ra nu ñuhu ra. 


text:
Tyin tsɨtɨ can lihli ñi tsi tan ñavin ca tandɨhɨ ca tsɨtɨ. Maa tyin quɨvɨ tsahnu̱ tsi cuví tsi iin yutun. Tan quitsi̱ saa, tan javahá tɨ taca tɨ soco tun ―catyí ra Jesús. Nu caahán ra Jesús tyin tumaa yutsan iya tacan cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>Tan caha̱n ra Jesús inga cuhva ihya tsihin ñi tan catyí ra: ―Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa yutsan iya tsa nasaca̱ nuu iin ñaha tsihin uñi jahma yutyi paan. Tyin tumaa ndaá tandɨhɨ yutsan paan can jahá tsa luxu ñi yutsan iya can, tacan cuví tsa ndacá ñaha Nyoo tsi yo ―catyí ra. Nu catyi tuhun ra Jesús nacuenda jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsihin cuhva 


text:
<pb/>Tandɨhɨ tuhun can caha̱n ra Jesús tsihin nyɨvɨ tsihin cuhva. Tan tandɨhɨ tsa caha̱n ra tsihin ñi ña caha̱n catsi maa ra, maa ñi maa tsihin cuhva caha̱n ra. 


text:
Tacan cuvi̱ tyin tacan tan cundaa tsa caha̱n Jutu Mañi yo tsihin yuhu ra cuvi̱ ndusu yuhu ra taha̱n tsanaha tan tyaa̱ ra tyehen:<pb/>Tsihin cuhva cua cahan yu tsihin nyɨvɨ.<pb/>Cua cahan yu tsihin ñi tuhun tsa yɨhɨ́ xeehe nda cuanda tsa javaha̱ Nyoo ñuhu ñayɨvɨ. Nu caahán ra Jesús náa cuñí tsi catyí cuhu ña vaha tsa caná tsihin tsɨtɨ trigu can 


text:
<pb/>Tacan tan jacunuhu̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ, tan quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe nu nyií ra. Tan natuhva̱ ra tsicá tsihin ra nu nyaá ra, tan catyí ra naha tsihin ra: ―Ca̱tyi tuhun tsihin ndi náa cuñí tsi catyi tsa caha̱n un tsihin nyɨvɨ tsa cuenda cuhu ña vaha tan trigu can. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Ra tsa tatsi̱ tsɨtɨ trigu can cuví yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. 


text:
Tan ñuhu can cuví nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ. Tan tsɨtɨ trigu can cuví nyɨvɨ tsa ndacá ñaha Nyoo. Tan cuhu ña vaha can cuví nyɨvɨ tsa nyicún tsi nu ña vaha. 


text:
Tan nu tsa tatsi̱ cuhu ña vaha can, nu ican cuví nu ña vaha juvin ñi nu tsa xaan iñi tsi yu. Tan quɨvɨ cua naquihin yu tyiñu jahá yu, yacan cuñí tsi catyí quɨvɨ cua cundɨhɨ ñuhu ñayɨvɨ. Tan ra tsa cua naquihin tsɨtɨ can, cuví ra ángel naha ra. 


text:
Yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria cua jaquitsi yu ángel tan jataca ra naha tsi nyɨvɨ natyuhu tsi inga nyɨvɨ na javaha ñi tsa ña vaha tan inga nyɨvɨ tsa iyó cuatyi. 


text:
Tan cua tyihi ra naha tsi ñi tsitsi ono nu cayú ñuhu̱. Tan ican cua vacu tsaa ñi tan cahyu ña cua cuvi nuhu ñi. 


text:
Nyooho tan nyɨvɨ javahá cuhva cuñí Nyoo cua quituvi ndo nuu Jutu yo. Tan cua cuvi ndo tumaa tsa nditsin ñuhu̱ ñicanyii, nu ndacá ñaha Jutu yo. Tatun iyó soho ndo, tya̱a soho ndo tsa caahán yu. Xuhun cuaan tsa yɨhɨ́ xeehe 


text:
<pb/>’Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa xuhun cuaan tsa yɨhɨ́ xeehe tsitsi ñuhu. Tan iin ra nañihi̱ ra xuhun cuaan can, tan tyihi̱ xeehe nyico ra inga tsaha, tan sɨɨ xaan cuñí ra cuanuhu ra tan xico̱ ra tandɨhɨ tsa iyó tsi ra. Tacan tan jata̱ ra ñuhu nu yɨhɨ́ xeehe xuhun cuaan can. Iin cuhva tsa caha̱n ra Jesús cuenda iin yuu xiñu tsa yahvi xaan nyaá 


text:
<pb/>’Tan tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ, cuví tucu tsi tumaa iin ra najatá yuu xiñu tan naxicó nyico ra, 


text:
tan tsa ñihi̱ ra iin tsa yahví xaan nyaá, xico̱ ra tandɨhɨ maa tsa cumi̱ ra, tan jata̱ ra yuu xiñu vaha can. Nu caahán ra Jesús iin cuhva cuenda traya 


text:
<pb/>’Tan juvin ñi cuví tucu tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ tumaa iin traya tsa cañí ra naha nu ndutya ñuhu, tan ñihí ra naha tandɨhɨ nuu tyaca. 


text:
Tan tsa tsitu̱ traya can tsihin tyaca, tavá ra naha traya can nu ityi. Tan ican nacatsí ra naha tsi tɨ, naquihín vaha ra naha quɨtɨ vaha tsitsi iin tyica, tan javitá ra naha quɨtɨ ña vaha can. 


text:
Tan tacan cua cuvi quɨvɨ naa ñayɨvɨ, cua quitsi ángel, quitsi tava sɨɨn ra naha tsi nyɨvɨ vaha tan nyɨvɨ ña vaha. 


text:
Tan cua tyihi ra naha tsi nyɨvɨ ña vaha can anyaya nu cayú ñuhu̱, nu cua vacu tsaa ñi tan cahyu ña cua cuvi nuhu ñi. Nu caahán ra Jesús tyin vaha tuhun tsahnu Nyoo tan tuhun tsaa Nyoo 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús tsica̱ tuhun ra tsi ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿A cutuñi̱ iñi ndo tandɨhɨ tsa caha̱n yu? Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Cutuñi̱ iñi ndi, Jutu Mañi yu. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Iin ra cuví maestro cuenda ley tsa tsitó maa ra tuhun tsahnu tan tatun cua coto ndɨhɨ ra nácaa ndacá ñaha Nyoo tsihin tandɨhɨ tuhun tsaa tsa caahán yu, cua cuvi ra tumaa iin ra jatsii vehe tan cua jacuaha ra nduvi taahan tuhun vaha can tsi nyɨvɨ ―catyí ra Jesús. Nu tsinuhu̱ ra Jesús ñuu Nazaret nu tsahnu̱ ra 


text:
Tan tsaa̱ nyico ra ñuu ra. Tan quitsaha̱ jacuahá ra tsitsi vehe ñuhu ñuu can. Tan iyo cuñí nyɨvɨ tan catyí ñi: ―¿Nu maa tahan cutuhva̱ ra ihya tsa tsitó xaan ra? ¿Tan nácaa cuví javaha ra tsa iyo? 


text:
Tyin sehe ra tahví yutun can cuví tsi ra. Tan ña María cuví sɨhɨ ra. Tan yañi ra cuví tsi ra Jacobo, ra José, ra Simón tan ra Judas. 


text:
Tan cuhva ra iyó tucu ñi ityi nu iyó yo. Tun tacan, ¿nu maa tahan cutuhva̱ ra tandɨhɨ tsa tsitó ra? ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tan yacan cuenda ña cuñí ñi tyaa yahvi ñi tsi ra. Maa tyin ra Jesús catyí ra tsihin ñi: ―Tandɨhɨ nyɨvɨ tandɨhɨ ñi ityi jahá ñi tsa ñayɨvɨ tsi ra ndusu yuhu Nyoo, maa tyin nyɨvɨ ñuu ra ña tyaá yahvi ñi tsi ra tan ndi nyɨvɨ vehe ra ―catyí ra Jesús. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra yucú tsihin ra: ―Ra ican cuví ra Juan, ra jacoondutya̱ tsi nyɨvɨ, ra tsa tsihi̱ tan vityin nandoto̱ nyico ra. Yacan cuenda iyó tunyee iñi tsi ra tsa javahá ra tsa iyo. 


text:
<pb/>Tacan catyi̱ ra tyin juvin ñi maa ra tava̱ tyiñu tyin tɨɨn ra naha tsi ra Juan. Tan cuhñi ra naha tsi ra tsihin cadena, tan tyihi ra naha tsi ra vehe caa. Tacan javaha̱ ra Herodes tyin xaan cuñí ra tyin catyi̱ ra Juan tyin ña vaha tsa cumí ra tsi ña Herodías tyin ña ican cuví ñasɨɨhɨ ra Felipe, yañi ra. 


text:
<pb/>Yacan cuenda ra Herodes cuñi̱ ra cahñi ra tsi ra Juan, maa tyin yuuhví ra tsi nyɨvɨ, tyin tandɨhɨ ñi tsinú iñi ñi tyin ra Juan, ndusu yuhu Nyoo cuví ra. 


text:
Tan iin quɨvɨ iyó vico ra Herodes, tan sehe ña Herodías quitsaha̱ tsañí ña yaa nu yucú ñi vico can. Tan taha̱n xaan iñi ra Herodes. 


text:
Tan catyí ra: ―Naha Nyoo tyin cua cuhva yu náa cua ndacan ñaha tyuvaa ihya tsi yu ―catyí ra Herodes. 


text:
<pb/>Tacan tan natyuhu̱ sɨhɨ ña tsi ña, na cahan ña tsihin ra Herodes. Tacan tan catyí ña tyehen tsihin ra: ―Cu̱hva jiñi ra Juan, ra jacoondutyá tsi nyɨvɨ, tsi yu nu iin coho ―catyi̱ ña. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra rey Herodes tsa caha̱n ña, nducuiihya̱ cuñí ra. Maa tyin tsa cuenda tsa caha̱n ra tyin tandɨhɨ tsa cua ndacan ña tan cua cuhva ra, yacan cuenda ña cuvi jandaví ñaha ra tyin tandɨhɨ nyɨvɨ yucú vico can tan tsiñi̱ ñi tsa caha̱n ra. Yacan cuenda tava̱ tyiñu ra na cuhva ra naha jiñi ra Juan tsi ña nu iin coho. 


text:
Tacan tan tsindaca̱ ra naha jiñi ra Juan tsi ña, nyií tsi nu iin coho. Tan tsaha̱ ra naha tsi ñaha tyuvaa can. Tan maa ña nacuhva̱ cuenda ña tsi sɨhɨ ña. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra nyicu̱n tsi ra Juan naha ra tan naquihi̱n ra naha cuñu ñuhu ra, tan tyihi̱ ra naha tsitsi ñuhu. Yaha̱ can tan tsaha̱n ra naha tsijacoto̱ ra naha tsi ra Jesús. Nu jacatsi̱ ra Jesús tsi uhun mil rayɨɨ 


text:
<pb/>Tsa tsito̱ ra Jesús tsa taha̱n ra Juan, quihi̱n ra iin yutun ndoo, tan cuahán intuhun ñi maa ra nu taxin caa. Tan tsa tsito̱ nyɨvɨ, quita̱ ñi ñuu ñi, tan cuahán tsihin tsaha ñi nu nyií ra. 


text:
Tsa quita̱ ra Jesús tsitsi yutun ndoo can, tan nyehe̱ ra tyin cuaha xaan nyɨvɨ nyicún tsi ra. Tan cundaahvi̱ iñi ra nyehe̱ ra tsi ñi. Tan janduvaha̱ ra tsi nyɨvɨ cuuhví tsa tsaa̱ tsihin ñi. 


text:
Tan tsa cuñí cuaa̱, tacan tan natuhva̱ ra tsicá tsihin ra Jesús nu nyaá ra, tan catyí ra naha tsihin ra: ―Tsa cueñi xaan, tan yoñi nyɨvɨ iyó yatyin ñi ihya. Yacan cuenda vaha ca ca̱han un tsihin nyɨvɨ ihya na cunuhu ñi nda ñuu cujata ñi tsa catsi ñi ―catyí ra naha tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Nduve maa náa iyó ihya. Uhun taahan ñi paan, tan uvi taahan ñi tyaca iyó. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra tsihin nyɨvɨ tyin na cunyecu ñi nu cuhu can. Yaha̱ tsa tsinyecu̱ ñi tan quihi̱n ra uhun taahan paan can, tan nduvi tyaca can. Tan nanyehe̱ ndaa ra ityi sɨquɨ, tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo tan tsahnu̱ cuatyi ra paan can. Tan tsaha̱ ra tsi ra tsicá tsihin ra, na tsatsa ra naha tsi nyɨvɨ can. 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ tsatsi̱ ñi tan ndaha vaha iñi ñi. Yaha̱ can tan ndoo̱ ca tsa ñahñu, tan jacutu̱ ra naha utsi uvi tyica tsihin tsa ñahñu ican. 


text:
Tan tsa tandɨhɨ ñi tsa tsatsi̱ can, quita̱ maa tumaa uhun mil tsa maa ñi maa rayɨɨ. Tan sɨɨn maa ñiñaha tan tsa nyihi. Nu tsicá ra Jesús nu ndutya 


text:
<pb/>Tsa yaha can tan catyí ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra, na quɨhvɨ ra naha tsitsi yutun ndoo, tan na yaha sava ra naha nu miñi can tan cuhun ra naha inga tsiyo. Tan tsitsi tsa cuahán ra can naha ra, ra Jesús ndoo̱ ra tan catyí ra tsihin nyɨvɨ tyin na cuhun ñi. 


text:
Tsa yaha̱ tsa jacunuhu̱ ra tsi ñi, tan ndaa̱ ra yucu can cua ndacan tahvi intuhun ñi maa ra tsi Nyoo. Maa tyin tsitsi tsa nyií ra can tan cuaa̱. 


text:
Tan tsitsi tsa tsicán tahvi ra tsi Nyoo, yutun ndoo can tsa cuahán cuii tsi nda mahñu miñi. Tan ndutya miñi can cañí tsi tsi yutun ndoo can tsa cuenda tyin ñihi xaan yɨhɨ́ tatyi nu cuahán ra naha. 


text:
Tan tsa cua tuvi cuahán ndɨhɨ ra Jesús nu cuahán ra naha tsihin yutun ndoo can, tan tsicá tsihin tsaha ra cuahán ra nu ndutya. 


text:
Tan cuhva tsa nyehe̱ ra naha tsi ra, tsicá ra nu ndutya can, nayuhvi̱ xaan ra naha. Tan caná tsaa ra naha, tan catyí ra naha: ―¡Jihna ndo xin. Tatyi vatsí can! 


text:
<pb/>Maa tyin nacaha̱n ra Jesús tsihin ra naha, tan catyí ra: ―¡Ña na̱yuhvi ndo tyin maa yu cuví! ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Pedro tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, tatun maa un vatsí juvin, cu̱hva tsa quitsi ndɨhɨ yu nu vatsí un. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Na̱ha jiin. Tacan tan quita̱ ra Pedro tsitsi yutun ndoo can, tan quitsaha̱ tsicá ra nu ndutya tan cuahán ra nda nu vatsí ra Jesús. 


text:
Maa tyin cuhva tsa tuvi̱ iñi ra tyin ñihi xaan quitsaha̱ yɨhɨ́ tatyi, nayuhvi̱ xaan ra, tacan tan quitsaha̱ cuñí nyee ra, tan quitsaha̱ caná tsaa ra tan catyí ra: ―¡Ja̱cacu tsi yu, Jutu Mañi yu! 


text:
<pb/>Tan iin yaha ñi tɨɨ̱n ra Jesús ndaha ra, tan catyí ra tsihin ra: ―¿Nacuenda tsa nayuhvi̱ un, yooho tsa luxu xaan tsinú iñi tsi yu? ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
Tacan tan ra yucú tsitsi yutun ndoo can tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra naha nuu ra Jesús, tan catyí ra naha tsihin ra: ―Nditsa nditsa tyin Sehe Nyoo cuví tsi yooho ―catyí ra naha. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ cuuhví tsa iyó Genesaret 


text:
Tan cuhva tsa nacoto̱ nyɨvɨ iyó ican tsi ra Jesús tyin juvin ra cuví, jacoto̱ ñi tsi tandɨhɨ nyɨvɨ iyó tanɨɨ cahnu can. Tan tsindaca̱ ñi tandɨhɨ nyɨvɨ cuuhví nu nyií ra. 


text:
Tan caahán ndaahvi ñi tsihin ra, na cuhva ra tsa tɨɨn ñi vasu luxu jahma ra. Tan tandɨhɨ ñi tsa tɨɨ̱n jahma ra, nduvaha̱ ñi.<pb/>


text:
Tacan tan juhva ra cuví fariseo tan ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu quee̱ ra naha ñuu Jerusalén. Tan tsaha̱n ra naha nu nyií ra Jesús tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra, tan catyí ra naha: 


text:
<pb/>―¿Nacuenda ña javahá ra tsicá tsihin un naha ra cuhva nacoo̱ tsii tsaahnu yo?, tyin catyi̱ ra ican naha ra tyin iyó iin cuhva ndoo ndaha yo tsa ndi cumañi ca catsi yo, maa tyin ra tsicá tsihin un ña tyaá yahvi ra naha tuhun tsahnu can ―catyi ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsica̱ tuhun ra Jesús tsi ra naha, tan catyí ra: ―¿Nacuenda tyaá yahvi xaan ca ndo tuhun tsahnu tsa iyó ndo tan ña cuñí ndo tyaa yahvi ndo tsa caahán Nyoo? 


text:
Tyin Nyoo catyí ra: “Tya̱a yahvi ndo tsi jutu ndo tan tsi sɨhɨ ndo, tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tsa caahán ndavaha ñi sɨquɨ jutu ñi o sɨhɨ ñi, cua cúu ñi”, catyí Nyoo. 


text:
Maa tyin nyooho catyí ndo tyin cuví catyi ndo tsihin jutu ndo o tsihin sɨhɨ ndo tyehen: “Ña cuví jatyinyee yu tsi un tyin tsa tsaha̱ yu tandɨhɨ tsa iyó tsi yu tsi Nyoo.” 


text:
Tatun tsa catyi̱ ndo yacan, ña cuñí tsi tsa jatyinyee ndo tsi jutu ndo o tsi sɨhɨ ndo, catyí ndo. Tan yacan cuví tsa javahá ndo vityin, tyaá tsiyo ndo tsa caahán Nyoo tan tyaá yahvi xaan ca ndo tuhun tsahnu tsa iyó ndo. 


text:
¡Nyooho cuñí ndo tyin vaha xaan ndo, maa tyin ña nditsa ndo! Nditsa tsa caha̱n ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, sɨquɨ ndo jaha̱ Nyoo. Tan catyí ra tyehen:<pb/> 


text:
Yacan cuenda nduve yahvi nyaá jacahnú ñi tsi yu.<pb/>Tyin maa ñi tuhun caahán jacuahá ñi, tan ñavin tuhun yu jacuahá ñi. Catyi̱ ra Isaías tuhun ndo jaha̱ Nyoo, catyí ra Jesús tsihin ra ican naha ra. 


text:
<pb/>Tacan tan cana̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ tan catyí ra tsihin ñi: ―Tya̱a soho ndo tsa caahán yu, tan ndu̱cu ndo cuhva cutuñi iñi ndo. 


text:
Tyin nyɨvɨ tsa tɨvɨ́ nuu Nyoo, ñavin tsa quɨhvɨ́ yuhu ñi jatɨvɨ́ tsi ñi. Tyin tɨvɨ́ ñi jahá tsa quitá yuhu ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan natuhva̱ ra tsa tsicá tsihin ra Jesús tan catyí ra naha tsihin ra: ―¿A tsitó un? Ra fariseo naha ra ndasɨ xaan cuñí ra naha tsa tsiñi̱ ra naha tsa caha̱n un. 


text:
<pb/>Tan maa ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tandɨhɨ yutun tsa ña tatsi̱ Jutu yu, ra nyaá gloria, cua tuhun ra nda cuanda yoho tun. 


text:
Ja̱ña ndo tsi ra fariseo naha ra tyin ra cuaa cuví ra naha, tan janahá ra naha ityi tsi inga ra cuaa. Tan tatun iin ra cuaa tan janahá ra ityi tsi inga ra cuaa, nduvi taahan ra naha cua nacava ra naha tsitsi yavi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ catyí ra Pedro tsihin ra Jesús: ―Ca̱tyi tuhun tsihin ndi náa cuñí tsi catyi tsa caha̱n un nañi. 


text:
Maa tyin tuhun tsa quitá yuhu yo, tsitsi añima yo queé can tan nyɨvɨ tɨvɨ́ ñi nuu Nyoo jahá tsa caahán ñi. 


text:
Tyin tsa caquiñi tsicá iñi ñi tsitsi añima ñi quitá can, tan cuñí ñi cahñi ñi nyɨvɨ. Cuñi ñi suhu ñi. Yɨhɨ́ nyɨvɨ caahán ñi cuendu, o jacuñí nyaa ñi tsi inga ca nyɨvɨ. Yɨhɨ́ ra cuñí ra coo inga ñaha ra, o ñiñaha iyó yɨɨ tsicá nuu ñi tsihin inga rayɨɨ. Yɨhɨ́ ra tsicoó ra tsihin ñaha tan ña tindaha ra tsihin ña. Tan yɨhɨ́ rayɨɨ quixí ra tsihin juvin ñi maa rayɨɨ. Tan ñiñaha yɨhɨ́ ñi quixí ñi tsihin juvin ñi maa ñaha. Tan tandɨhɨ ca maa tsa caquiñi tsa javahá ñi tsihin cuñu ñuhu ñi. 


text:
Yacan cuví tsa jatɨvɨ́ tsi nyɨvɨ nuu Nyoo. Tyin tsa ña nacatyá ñi ndaha ñi tsa ndi cumañi ca catsi ñi, ña jatɨvɨ́ can tsi ñi ―catyí ra Jesús. Nu tsinu̱ iñi iin ñaha inga ñuu tsi ra Jesús 


text:
Tan ityi can iyó iin ñaha Canaán. Tan tsa nyehe̱ ña tsi ra Jesús natuhva̱ ña nu nyaá ra tan caná tsaa ña tan catyí ña: ―Jutu Mañi yu, tata ra David, cu̱ndaahvi iñi tsi yu, tyin sehe yu yɨhɨ́ tatyi ña vaha tsi ña, tan nyehé xaan ña tundoho jahá nu ―catyí ña tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Maa tyin tumaa tsa ña tsiñi̱ ñi ra Jesús jahá ra tsi ra tan ña nacaha̱n ra tsa iin yaha ñi. Tacan tan natuhva̱ ra tsicá tsihin ra tan catyí ra naha tsihin ra: ―Ca̱han tsihin ña na cunuhu ña tyin utsan xaan yo tsa caná tsaa ña tsata yo. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Vatsí yu jaha̱ Nyoo ñuu Israel tyin naquihin ndaahvi yu nyɨvɨ ñuu can tsa cuví ñi tumaa mbee tsa cuanaá. Tan tsa cuenda nyɨvɨ can vatsí yu. 


text:
<pb/>Tan ñaha can natuhva̱ ña nu nyaá ra tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ña nuu ra, tan catyí ña tsihin ra: ―Jutu Mañi yu, ¡ja̱tyinyee tsi yu! 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ña: ―Ña vaha tsa quihin nyaa yo paan yuhu sehe yo, tan cuhva yo catsi ina ―catyí ra tsihin ña. 


text:
<pb/>Maa tyin ña ndasɨ cuñí ña tsa caha̱n ra, tan catyí ña tsihin ra: ―Nditsa, Jutu Mañi yu. Maa tyin nda cuanda ina tan tsatsí tɨ titsehe tsa cucoyo̱ xuu mesa tsitoho tɨ ―catyí ña. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ña: ―Yooho ñaha, tsinú xaan iñi un tsi yu. Na cuvi maa cuhva tsicá iñi un. Tan juvin ñi cuhva can tan nduvaha̱ sehe ña. Nu cuaha xaan nyɨvɨ cuuhví janduvaha̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ yacan tan ra Jesús cuahán ra ityi yuhu miñi Galilea, tan ndaa̱ ra iin jiñi yucu tan ican tsinyaa̱ ra. 


text:
Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán ñi nu nyaá ra cuandacá ñi nyɨvɨ cuuhví tyin janduvaha ra tsi ñi. Yɨhɨ́ ñi coxo ñi, cuaa ñi, ñɨɨhɨ ñi, lundu ñi. Tan yɨhɨ́ ñi yɨhɨ́ inga ca nu cuehe tsi ñi. Tan tsaqui̱n nyecu ñi tsi tandɨhɨ ñi cuuhví can nu nyaá ra Jesús. Tan janduvaha̱ ra tsi ñi. 


text:
Tan iyo xaan cuñí nyɨvɨ can nyehé ñi tyin nacaha̱n ñi ñɨɨhɨ tan nduvaha̱ ñi lundu, tan nacacá ñi coxo, tan nanyehé ñi cuaa. Tan quitsaha̱ jacahnu xaan ñi tsi Nyoo ñi, tsa cuví ñi nyɨvɨ Israel. Nu tsahá ra Jesús tsa catsi cumi mil rayɨɨ 


text:
<pb/>Tacan tan cana̱ ra Jesús tsi ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ndaahvi xaan cuñí yu nyehé yu tsi nyɨvɨ ihya, tyin tsa uñi quɨvɨ yucú ñi ihya tsihin yo, tan nduve náa catsi ñi. Tan ña cuñí yu jacunuhu yu tsi ñi yuvehe ñi tyin ñaha ca catsi ñi, tan coto cúu naaha ñi ityi cuanuhú ñi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsicá tsihin ra catyí ra naha tsihin ra: ―¿Tan numaa cua ñihi yo tsa catsi nyɨvɨ cuaha ihya, tyin ihya nduve nyɨvɨ iyó? 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús tsica̱ tuhun ra tsi ra naha tan catyí ra: ―¿Najava taahan paan ndahá ndo? Tan catyí ra naha: ―Utsa taahan ñi, tan uvi taahan ñi tyaca nyihi. 


text:
Tacan tan quihi̱n ra tsa utsa paan can tan tyaca can, tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo. Tan quitsaha̱ tsahnú cuatyi ra paan tsihin tyaca, tan tsaha̱ ra tsi ra tsicá tsihin ra tyin na tsatsa ra naha tsi nyɨvɨ. 


text:
Tandɨhɨ ñi tsatsi̱ ñi, tan ndaha̱ vaha iñi ñi. Tan tsa ndɨhɨ̱ tsatsi̱ ñi tan naquihi̱n ra naha tsa ñahñu tsa ndoo̱ can tan quita̱ utsa tyica cuvi̱ tsi. 


text:
Yaha̱ can tan jacunuhu̱ ra tsi ñi, tan quɨhvɨ̱ ra tsitsi yutun ndoo, tan cuahán ra ityi Magdala.<pb/>


text:
Tacan tan ra fariseo naha ra tan ra saduceo naha ra tsaha̱n ra naha nu nyií ra Jesús, tyin cuñí ra naha nducu cuhva ra naha tsi ra. Tan catyí ra naha na javaha ra iin tsa iyo tsihin tunyee iñi Nyoo. 


text:
Maa tyin nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tsa cueñi, tuhvá ndo catyí: “Sɨɨ xaan caa ityaan cua cuvi tyin cuaaha xaan nu vico”. 


text:
Tan tsa tuvi catyí tucu ndo tyin ña sɨɨ maa caa cua cuvi, tyin iñi naaha xaan tan cuaaha xaan vico, catyí ndo. ¿Nacuenda tyin tsitó tucu ndo yacan tan tsa cuví vityin ña cuví nacoto ndo, nyooho ra jandaví ñaha? 


text:
Nyɨvɨ tsa iyó vityin, quiñi xaan iyó ñi tan ña tsinú iñi ñi tsi Nyoo. Maa ñi tsa iyo cuñí ñi nyehe ñi. Maa tyin yuhu ña cua javaha yu tsa iyo nyehe ñi, tyin tumaa tsa cuvi̱ tsi ra Jonás, yacan ña cua nyehe ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha; tsahan cuahán ra. Tuhun caahán ra fariseo naha ra cuví tsi tumaa yutsan iya 


text:
<pb/>Cuhva tsa yaha̱ ra tsicá tsihin ra Jesús inga tsiyo miñi can, nducuhu̱n iñi ra naha tyin nduve paan tsa catsi ra naha ndahá ra naha. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Ja̱ha ndo cuenda tsi ndo tsihin yutsan iya ra fariseo tan ra saduceo naha ra ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ natuhún tahan ra naha tan catyí ra naha: ―¿A ñavin tyin nduve paan ndahá yo catsi yo, yacan cuenda caahán ra tyehen tsihin yo? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsa tuvi̱ iñi ra Jesús tsa tsicá iñi ra naha, catyí ra tsihin ra naha: ―Nyooho tsa luxu ñi tsinú iñi tsi yu, ¿nacuenda tyin tsicá xaan iñi ndo tyin nduve tsa catsi ndo ndahá ndo? 


text:
¿A ñaha ca cutuñi iñi ndo? ¿A ña nducuhún iñi ndo quɨvɨ tsa jacatsi̱ yu tsi uhun mil rayɨɨ tsihin uhun taahan ñi paan, tan najava taahan tyica jacutu̱ ndo tsihin tsa ñahñu tsa ndoo̱ can? 


text:
¿A tsa naá ndɨhɨ tucu iñi ndo quɨvɨ tsa jacatsi̱ yu cumi mil rayɨɨ, tan najava taahan tyica jacutu̱ ndo tsihin tsa ndoo̱ tsa utsa taahan ñi paan? 


text:
¿Nacuenda ña tuví iñi ndo tyin ñavin tuhun paan caahán yu tsa catyi̱ yu tyin na jaha ndo cuenda tsi ndo tsihin yutsan iya ra fariseo tan ra saduceo naha ra? ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan cutuñi̱ iñi ra naha tyin ñavin tsa cuenda yutsan iya paan can caahán ra, maa tyin na jaha ra naha cuenda tsi ra naha tsihin tsa jacuahá ra fariseo tan ra saduceo naha ra. Nu catyí ra Pedro tyin ra Jesús cuví ra Cristo, ra jacacú tsi yo 


text:
<pb/>Cuhva tsa tsaa̱ ra Jesús ityi ñuu Cesarea Filipo, tsica̱ tuhun ra tsi ra tsicá tsihin ra tan catyí ra: ―¿Náa catyí nyɨvɨ? ¿Yóo ra cuví yu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Yɨhɨ́ nyɨvɨ catyí ñi tyin ra Juan ra jacoondutya̱ tsi nyɨvɨ cuví un. Tan inga nyɨvɨ catyí ñi tyin ra Elías cuví un, tan yɨhɨ́ tucu ñi catyí ñi tyin ra Jeremías, o inga ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha cuví un. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Simón Pedro tan catyí ra: ―Yooho cuví ra Cristo, Sehe Nyoo nyitó ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Sɨɨ xaan cuví tsi yooho, Simón, sehe ra Jonás, tyin ñavin nyɨvɨ janaha̱ tuhun ihya tsi un, tyin maa Jutu yu, ra nyaá gloria janaha̱ tsi un. 


text:
Tan yuhu catyí yu tsihin un tyin yooho cuví ra Pedro. Tan sɨquɨ cava ihya, cua javaha yu vehe ñuhu yu. Tan ña cua tanɨ tsi jaha tuhun tsiihí. 


text:
Yuhu cua cuhva yu ndaha tucu tsa cuenda nu ndacá ñaha Nyoo tsi un. Tan tandɨhɨ tsa cuhñi un ihya nu ñuhu ñayɨvɨ, tsa nuuhñí jaha̱ Nyoo nda gloria. Tan tandɨhɨ tsa ndatsi un ihya nu ñuhu ñayɨvɨ, tsa ndatsi̱ maa Nyoo nda gloria. 


text:
<pb/>Tacan tan catyi̱ ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra tyin ña cahan ra naha tsihin nyɨvɨ tun juvin ra cuví ra Cristo ra tsa quee̱ nu nyaá Nyoo. Nu caahán ra Jesús tyin cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>Nda quɨvɨ can quitsaha̱ catyí ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra, tyin cuñí tsi tsa cuhun ra ñuu Jerusalén. Tan ra cuví mandoñi naha ra, tan ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan cua janyehe xaan ra naha tundoho tsi ra. Tan catyí ra tyin cua cahñi ra naha tsi ra, maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ cua nandoto ra inga tsaha. 


text:
Tacan tan quihi̱n ra Pedro tsi ra tan quita̱ sɨɨn ra tsihin ra tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ra Jesús tyin ña vaha tsa caahán ra tan catyí ra: ―Na ña cuhva Nyoo tsa tahan un tacan, Jutu Mañi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan nanyico̱ coo ra Jesús, tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ra Pedro: ―¡Ja̱tsiyo nyaha tsi un, cuihna! Tyin cuñí un casɨ un tsi yu. Tyin yooho ña tsicá iñi un cuhva cuñí Nyoo, tyin cuhva cuñí nyɨvɨ tsicá iñi un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús catyi̱ ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Tatun ndáa nyooho cuñí cunyicun tsi yu, ca̱hnya iñi ndo tsa cuñí maa ndo javaha ndo, tacan tan cuvi javaha ndo tsa cuñí Nyoo. Tan ña cua ndu uvi iñi ndo tsa yɨhɨ́ ndo cuenda yu, vasu tandɨhɨ quɨvɨ nyehé ndo tundoho. Tyin yacan cuví cruu tsa taahán tsi cuiso ndo tatun cua cunyicun ndo tsi yu. 


text:
Tan nyooho tsa ña cuñí nyehe tundoho, tan ña cuñí ndo cuhva ndo ñayɨvɨ iyó ndo tsa cuenda yu, cua nyehe ndo tundoho anyaya. Maa tyin nyooho tsa cua cuhva ñayɨvɨ ndo tsa cuenda yu, cua cacu ndo. 


text:
Tyin nduve yahvi nyaá tsa cua ñihi ndo tandɨhɨ tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ tun añima ndo tan ña cua cacu tsi. Tyin nduve maa náa tsihin tan cuvi tyahvi ndo tan ña cua cunaa añima ndo. 


text:
Tyin yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua quitsi nyico yu inga tsaha, maa tyin tsihin tsa cahnu cuví Jutu yu, tan cua quitsi ángel tsihin yu. Tacan tan cua tyahvi yu tsi intuhun intuhun ndo tsa cuenda tsa javaha̱ ndo. 


text:
Tan tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin yɨhɨ́ nyooho tsa yucú ihya vityin, cua nyehe ndo nu vatsí yu tsa cua cundaca ñaha yu, tsa ndi cumañi ca cúu ndo ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tan tsa yaha̱ iñu quɨvɨ, tan quihi̱n ra Jesús tsi ra Pedro tan ra Jacobo, tan ra Juan yañi ra Jacobo. Tan cuahán ra iin yucu sucun xaan tsihin ra naha. 


text:
Tan ican nasama̱ cuhva caá ra Jesús nuu ra yucú tsihin ra. Tan xiñu xaan nuu ra cuvi̱ tumaa xiñu ñicanyii. Tan jahma ra cuitsin xaan tsi cuvi̱ tumaa cuitsin ñuhu̱. 


text:
Tan quitsaha̱ caahán ra Pedro tsihin ra Jesús, tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, vaha xaan tyin yucú ndi ihya. Tatun cuñí un, javaha ndi uñi taahan tyahva, iin tsi tsi maa un, tan inga tsi tsi ra Moisés, tan iin tsi tsi ra Elías ―catyí ra Pedro tsihin ra Jesús. 


text:
<pb/>Tsitsi tsa caahán ra Pedro, quitsi̱ iin vico tsa xiñu xaan sɨquɨ ra naha. Tan tyasɨ̱ tsi tsi ra naha. Tan tsiñi̱ ra naha iin ndusu tsa caahán tsitsi vico can tan catyí tsi tyehen: ―Ra ihya cuví Sehe yu, tan cuñí xaan yu tsi ra. Tan sɨɨ xaan cuñí yu tsihin ra. Tya̱a yahvi ndo tsa caahán ra ―catyí ndusu can. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra tsicá tsihin ra Jesús tuhun ihya, tsicava̱ tsihin nuu ra naha nda nu ñuhu, tyin nayuhvi̱ xaan ra naha. 


text:
Tacan tan natuhva̱ ra Jesús nu cayucú ra naha, tan tɨɨ̱n ra tsi ra naha, tan catyí ra: ―Ndu̱vita ndo, tan ña na̱yuhvi ndo. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa vatsí nuu ra naha yucu can, catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Ña ca̱han ndo tsa nyehe̱ ndo ihya tsihin nyɨvɨ. Tsa yaha tsa cúu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria tan nandoto ra, tacan tan cua cahan ndo can ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra tsicá tsihin ra tsi ra, tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda tyin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra caahán ra naha tyin jihna ca ra Elías taahán tsi quitsi? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tsa nditsa tyin jihna ca ra Elías cua quitsi tan cua janduvaha ra tandɨhɨ. 


text:
Maa tyin yuhu catyí yu tsihin ndo tyin tsa yaha̱ quitsi̱ ra Elías, tan ña nacoto̱ nyɨvɨ tsi ra, tan javaha̱ ñi tsihin ra tandɨhɨ cuhva cuñi̱ maa ñi. Tan tacan tucu yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua janyehe ñi tundoho tsi yu ―catyí ra tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan cutuñi̱ iñi ra naha tyin tuhun ra Juan, ra jacoondutya, caahán ra Jesús. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi iin ra luhlu tsa tsiihí naaha jahá tatyi ña vaha 


text:
<pb/>Cuhva tsa tsaa̱ ra naha nu yucú nyɨvɨ, natuhva̱ iin ra tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra Jesús, tan catyí ra tsihin ra: 


text:
<pb/>―Tata, cu̱ndaahvi iñi tsi sehe yu, tyin yɨhɨ́ cuehe tsiihí naaha tsi ra, tan tuhvá ra nduva ndasava, tan cuaha xaan tundoho nyehé ra jahá cuehe can. Tan yɨhɨ́ tsaha nduvá ra nu ñuhu̱ tan cayú ra, tan nduvá tucu ra nu yɨhɨ́ ndutya. 


text:
Tan tsindaca̱ yu tsi ra tsi ra tsicá tsihin un, maa tyin ña cuvi̱ janduvaha̱ ra naha tsi ra ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―¡Nyooho, nyɨvɨ tsa ña tsinú iñi cuví ndo! ¡Tan caquiñi ndo! ¿Ndáa nda quɨvɨ cua cunyii yu tsihin ndo? ¿Tan ndáa nda quɨvɨ cua cunyee iñi yu tsihin ndo, tyin nyooho ña tsinú vaha maa iñi ndo tsi yu? Ti̱ndaca ndo tsi ra luhlu tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tava̱ ra Jesús tsi nu tatyi ña vaha can, tan quita̱ nu tsi ra luhlu can. Tan juvin ñi cuhva can nduvaha̱ ra. 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ can tan tsica̱ tuhun sɨɨn ra tsicá tsihin ra Jesús tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda tyin nyuhu ña cuvi̱ tava ndi tatyi ña vaha can? 


text:
<pb/>Tan ra Jesús nacaha̱n ra tan catyí ra: ―Tyin luxu cuii ñi tsinú iñi ndo tsi yu. Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin tun tsinú iñi ndo tsi yu, tumaa iin tsɨtɨ mostaza, cuví catyi ndo tsihin yucu ihya na catsiyo tsi tan cuhun tsi inga ityi, tan yucu ihya cuhun tsi inga ityi. Tan nduve tsa ña cua cuvi javaha ndo tatun nditsa tsa tsinú iñi ndo tsi yu. 


text:
Maa tyin tahan tatyi ña vaha can, quita nu maa ñi tsihin tsa coonyitya yo tan ndacan tahvi yo tsi Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Inga tsaha caha̱n ra Jesús tsa cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>Yucú ra naha Galilea can, tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, iin ra cua nacuhva cuenda ra tsi yu tsi ra xaan iñi tsi yu naha ra. 


text:
Tan cua cahñi ra naha tsi yu. Maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ tan cua nandoto yu ―catyí ra. Tsa tsiñi̱ ra naha tuhun ihya, cuiihya xaan cuñí ra naha cuvi̱. Nu tyahví ra naha cuenda tsa nduvaha vehe ñuhu cahnu 


text:
<pb/>Cuhva tsa tsaa̱ ra Jesús tan ra tsicá tsihin ra ñuu Capernaum, ra tavá xuhun cuenda vehe ñuhu naha ra, tsaha̱n ra naha tsinyehe̱ ra naha nu nyií ra Pedro tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿A ña tuhvá ra jacuahá tsi ndo tyahví xuhun tsa cuenda vehe ñuhu cahnu? ―catyí ra naha tsihin ra Pedro. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Pedro tan catyí ra: ―Tuhvá ra. Tan tsa quɨhvɨ̱ ra Pedro tsitsi vehe nu iyó ra naha, jihna ca ra Jesús nacaha̱n tan catyí ra: ―¿Nacaa cuñí yooho, Simón? ¿Yóo tsi quihín ra cuví rey tsa iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya yahvi? ¿A tsi nyɨvɨ ñuu maa ra o tsi inga nyɨvɨ? 


text:
<pb/>Nacaha̱n ra Pedro tan catyí ra: ―Tsi inga nyɨvɨ. Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Tun tacan, nyɨvɨ ñuu maa ra ña taahán tsi tyahvi ñi. 


text:
Maa tyin ña cuñí yo tsa cahan ra naha sɨquɨ yo, yacan cuenda vaha ca tsa cuhun un yuhu miñi can, tan jacuhun un yɨquɨ tucu un tsitsi ndutya. Tan tyaca tsa cua ñihi un tsa jihna ñi, tsitsi yuhu tɨ cua ñihi un xuhun. Tan tsihin yacan ñi cua tyahvi un tsa cuenda yo ―catyí ra Jesús tsihin ra Pedro.<pb/>


text:
Quɨvɨ can natuhva̱ ra tsicá tsihin ra Jesús nu nyaá ra, tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Yóo ra cahnu ca cuví nu ndacá ñaha Nyoo? 


text:
Tan catyí ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tatun nyooho tan ña cua nasama ndo cuhva iyó ndo tan ña janduluhlu ndo tsi ndo tumaa ra nyihi, ña cua cuvi quɨhvɨ ndo nu ndacá ñaha Nyoo. 


text:
Nyɨvɨ tsa naquihín tsi iin nyɨvɨ tumaa ra luhlu ihya, tyin tsinú iñi ñi tsi yu, yuhu naquihín cuenda ñi. Nu caahán ra Jesús tsihin yo nácaa jaha cuenda yo tsi yo coto javaha yo tsa ña vaha 


text:
<pb/>’Tatun yóo nyɨvɨ natyuhú tsi iin nyɨvɨ tsa ñaha ca tsinú vaha iñi tsi yu, na javaha ñi tsa caquiñi, vaha ca na cunuhñi iin yuu yoso vee jucun ñi natyuhu̱ can, tan cujanehñi nyɨvɨ tsi ñi nu cunu ndutya ñuhu. 


text:
¡Ndahvi nyɨvɨ ñuu ñayɨvɨ, tyin tacan iyó tsa jatɨvɨ́ tsi ñi! ¡Tan ndahvi tucu ra ndaahvi tsa jatɨvɨ́ tsi ñi! 


text:
<pb/>’Yacan cuenda tatun ndaha un o tsaha un javahá tsa ña vaha, ca̱hnya can tan ja̱vita un. Tyin vaha ca quɨhvɨ un nu coo un tsihin Nyoo tsihin tsa lundu ndaha un o lundu tsaha un, tan ñavin ca tsa nanɨɨ un tan jacuhun Nyoo tsi un nu cayú ñuhu̱ tsa ña cua ndahva maa. 


text:
Tun javahá un tsa ña vaha jahá tinuu un, ta̱va can tan ja̱vita un. Tyin vaha ca quɨhvɨ un nu coo un tsihin Nyoo tsihin intuhun tinuu un, tan ñavin ca tsa jacuhun Nyoo tsi un tsihin nduvi tinuu un nu cayú ñuhu̱ tsitsi anyaya. Nu caha̱n ra Jesús tyin tumaa mbee tsa cunaa̱, tacan cuví yo 


text:
<pb/>’Ña caca iñi ndo tyin ra nyihi cuenda yu ihya nduve yahvi nyaá ra naha nuu Nyoo, tyin yuhu catyí yu tsihin ndo tyin cahnu ca cuví ra naha tyin ángel jahá cuenda tsi ra naha nduvi tan niñu, nyecú ra naha nuu Jutu yu, ra nyaá gloria. 


text:
<pb/>¿Nacaa cuñí nyooho? Tatun iin ra tan iyó iin cientu mbee jana ra, tan cunaa intuhun tɨ, ¿a ña nacoo ra tsa cumi xico tsahun cumi tɨ nu yucú tɨ, tan cuhun ra cunanducu ra tsi quɨtɨ tsa cuanaa can? 


text:
Tan tatun nañihi ra tsi tɨ, tsa nditsa tyin sɨɨ ca cua cuñi ra tsihin quɨtɨ can, tan ñavin ca tsihin tsa cumi xico tsahun cumi quɨtɨ tsa ña tsinaa̱. 


text:
Tan tacan tucu, Jutu yo ra nyaá gloria, ña cuñí ra tsa cunaa ndi intuhun nyɨvɨ tsa cuví tumaa ra nyihi ihya. Nacaa taahán tsi jahá tahan yo tucahnu iñi tsi yo 


text:
<pb/>’Tatun ra yañi un tan javaha̱ ra tsa ña vaha tsi un, ca̱han tsihin intuhun ñi maa ra tan ca̱tyi un tsihin ra tyin ña vaha cuhva javaha̱ ra. Tan tatun tyaa yahvi ra tuhun caahán un, tsa jaha̱ canaa un tsi ra inga tsaha cuenda Nyoo cuví can. 


text:
Maa tyin tatun ña tyaa yahvi ra tsi un, tacan tan ca̱na un tsi iin o uvi ra tyin cuvi ra naha tsa ndaa tsa cuenda tsa cua cahan un tsihin ra can. 


text:
Tatun ña tyaa yahvi ra ndi maa tsi ra tsa tsaha̱n tsihin un naha ra, tacan tan ca̱han tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ yucú vehe ñuhu. Tan tatun ña tyaa yahvi ra tsi ñi vehe ñuhu, tacan tan ja̱ha ndo tumaa tsa ñavin ra yɨhɨ́ tuhun Nyoo cuví ra tan cuví ra tumaa ra caquiñi tsa tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha nda ñuu Roma. 


text:
<pb/>’Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ tsa cuhñi ndo ihya nu ñuhu ñayɨvɨ, tsa nuuhñi tsi jaha̱ maa Nyoo nda gloria. Tan tandɨhɨ tsa ndatsi ndo ihya nu ñuhu ñayɨvɨ, tsa ndatsi maa Nyoo nda gloria. 


text:
<pb/>’Tan juvin ñi catyí tucu yu tsihin ndo, tatun uvi ndo ihya nu ñuhu ñayɨvɨ, tan tsa natuhu̱n tahan ndo tan tsicán ndo tsi Jutu yu, ra nyaá gloria, cua cuhva ra yacan tsi ndo. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaha̱n ra Pedro tsindaca̱ tuhun ra tsi ra Jesús tan catyí ra: ―Jutu Mañi yu, tatun ra yañi yu tan javahá ra tsa ña vaha tsihin yu, ¿najava taahan tsaha taahán tsi jaha yu tucahnu iñi tsi ra? ¿A utsa taahan tsaha? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Catyí yu tsihin un tyin ñavin utsa taahan ñi tsaha; nda cumi cientu cumi xico utsi tsaha taahán tsi jaha un tucahnu iñi. Nu caha̱n ra Jesús iin cuhva cuenda iin ra tsa ña cuñi̱ jaha tucahnu iñi 


text:
<pb/>’Yacan cuenda tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa iin rey tsa nacana̱ tsi tandɨhɨ musu ra tyin cua nyehe ra nácaa nyaá cuenda ra naha tsi ra. 


text:
Tan cuhva tsa quitsaha̱ natavá ra cuenda, tan tsindaca̱ ra tsi iin musu tsa cuaha millón pesu nyaá cuenda tsi ra. 


text:
Tan musu can nduve náa tsihin tyahvi ra tsi tsitoho ra, yacan cuenda tsitoho ra catyí: “Xi̱co ndo tsi ra iin cahnu ñi tsihin ñasɨɨhɨ ra, tan tsihin sehe ra tan tandɨhɨ tsa iyó tsi ra tan tsihin xuhun quita can cua tyahvi ra tsa nyaá cuenda ra tsi yu.” 


text:
Tacan tan musu can tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu tsitoho ra, tan caha̱n ndaahvi ra tsihin ra, tan catyí ra: “Tata, ja̱ha tumañi iñi, cu̱atu un luxu, tan tyahvi yu tandɨhɨ tsa nyaá cuenda yu tsi un nda ñihi yu xuhun”, catyí ra. 


text:
Tan cundahvi̱ iñi tsitoho ra tsi ra, tan jaha̱ ra tucahnu iñi tsi ra, tan janaa̱ ra tandɨhɨ tsa nyaá cuenda ra, tan jandoo̱ nuña ra tsi ra. 


text:
Maa tyin cuhva tsa quita̱ musu can, nañihi̱ ra tsi iin ra vaha iñi tsi ra tsa cuví musu tumaa maa ra. Tan ra vaha iñi can nyaá cuenda ra luxu ñi tsi ra. Tan tɨɨ̱n ra tsi ra can, tan quitsaha̱ tɨɨ́n ra jucun ra, tan catyí ra tsihin ra: “Tya̱hvi tsa nyaá cuenda un tsi yu.” 


text:
Tacan tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra can nuu ra, tan caha̱n ndaahvi ra tsihin ra tan catyí ra: “Cu̱atu luxu tan nda ñihi yu xuhun tan cua tyahvi yu tandɨhɨ tsa nyaá cuenda yu tsi un”, catyí ra. 


text:
Maa tyin maa ra ña cuñi̱ ra cuatu ra, tan tsaha̱n ra tsityihi̱ ra tsi ra can vehe caa nda cuanda tsa tyahvi̱ ra tsa nyaá cuenda ra tsi ra. 


text:
Tsa nyehe̱ inga ca musu tsa javaha̱ ra, cuiihya xaan cuñí ra naha, tan tsaha̱n ra naha tsinacatyi̱ tuhun ra naha tsihin tsitoho ra naha tsa ña vaha tsa javaha̱ ra can. 


text:
Tacan tan tsitoho ra can tava̱ tyiñu ra na quitsi ra can. Tan tsa tsaa̱ ra, tan catyí ra tsihin ra: “Musu ña vaha cuví un. Yuhu jaha̱ yu tucahnu iñi tandɨhɨ tsa nyaá cuenda un tsi yu, tyin caha̱n ndaahvi un tsihin yu. 


text:
Tacan cuñi̱ tsi tsa cundaahvi iñi un tsi ra vaha iñi tsi un tumaa tsa cundaahvi̱ iñi maa yu nyehe̱ yu tsi un”, catyí ra tsihin ra. 


text:
Tan cuxaa̱n xaan tsitoho ra, tan tava̱ tyiñu ra na tatsi tuñi ra naha tsi ra nda cuanda tsa tyahvi ra tandɨhɨ tsa nyaá cuenda ra. 


text:
<pb/>Tan nu ndɨhɨ caha̱n ra Jesús, tan catyí ra tyehen: ―Tacan cua javaha tucu Jutu yu, ra nyaá gloria, tsihin nyooho tatun ña jaha ndo tucahnu iñi tsi nyɨvɨ ndo tsihin tsa nɨɨ iñi añima ndo.<pb/>


text:
Tsa yaha̱ tsa caha̱n ra Jesús tuhun ihya, tan quita̱ ra cuenda Galilea can, tan cuahán ra cuenda Judea inga tsiyo yutya cahnu Jordán, ityi nu caná ñicanyii. 


text:
<pb/>Tacan tan juhva ra fariseo naha ra natuhva̱ ra naha nu nyaá ra Jesús, tyin cuñí ra naha nducu cuhva ra naha tsi ra tyin tacan tan cuvi tyaa ra naha cuatyi sɨquɨ ra. Tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿A vaha tsa nacoo rayɨɨ tsi ñasɨɨhɨ ra tsa cuenda náa ñi tɨsɨhɨ tsaha̱ ña tsi ra? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra tan catyí ra: ―¿A ña tuhvá ndo cahví nu tutu Nyoo nu catyí tsi tyin ra tsa javaha̱ tsi ndo nda quɨvɨ jihna ñi, javaha̱ ra rayɨɨ tan ñaha? 


text:
Tan catyí tsi tyehen: “Taahán tsi nacoo rayɨɨ tsi jutu ra tan sɨhɨ ra, tan ndu iin ra tsihin ñasɨɨhɨ ra. Tan tsa nduvi taahan ñi cua cuvi ñi tumaa tsa intuhun ña nyɨvɨ.” 


text:
Yacan cuenda, ñavin ca uvi taahan ñi, maa tyin nduvi ñi intuhun ña nyɨvɨ cuví ñi. Yacan cuenda, ña taahán tsi tsa nacoo tahan ñi tsi ñi tyin maa Nyoo tsa jandu ii̱n tsi ñi ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra Jesús tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda tsa tyaa̱ ra Moisés tyin cuví canɨ iin rayɨɨ tutu cuenda ley ra tan nacoo ra ñasɨɨhɨ ra? 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Tsa cuenda tsa ndava añima ndo, yacan cuenda, tsaha̱ ra Moisés ndatu tsa nacoo ndo ñasɨɨhɨ ndo. Maa tyin quɨvɨ jihna ñi ñavin tacan tsicoo̱ nyɨvɨ. 


text:
Yuhu catyí yu tsihin ndo tyehen: Ra tsa nacoo̱ ñasɨɨhɨ, tan ñavin tsa cuenda tsa quituvi̱ ña tsihin inga rayɨɨ, tan tindaha̱ ra tsihin inga ñaha, tsicoó cuatyi ra nuu Nyoo. Tan ra tsa tindaha̱ tsihin ñaha tsa nacoo̱ rayɨɨ can, juvin ñi tsicoó tucu cuatyi ra can ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra tsicá tsihin ra, catyí ra naha tsihin ra: ―Tatun tacan taahán tsi coo rayɨɨ tsihin ñasɨɨhɨ ra, vaha ca ña tindaha yo. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Ña tandɨhɨ nyɨvɨ cuví naquihin cuenda tuhun ihya. Maa tyin nyɨvɨ tsa tsaha̱ Nyoo cuví naquihin cuenda ñi can. 


text:
Tsa ña tindaha nyɨvɨ, cuaha ñi cuenda cuví tsi. Yɨhɨ́ ñi ña cuñí ñi tindaha ñi tyin iin cuhva caa maa ñi nda cacu̱ ñi. Tan inga ñi ña cuñí ñi tindaha ñi tyin tsa nducapu̱n ñi jaha̱ nyɨvɨ. Tan yɨhɨ́ ñi ña tindaha̱ ñi tsa cuenda tsa cuñí ñi javaha ñi maa ñi maa tyiñu Nyoo, na nducuaha ca añima tsa ndacá ñaha Nyoo. Tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cuví javaha yacan na javaha ñi ―catyí ra Jesús. Nu nasocó ra Jesús tsi tsa nyihi 


text:
<pb/>Tacan tan quitsi̱ ndaca nyɨvɨ juhva tsa nyihi tsi ra Jesús tyin na tyiso ndaha ra jiñi tsi naha tsi, tan ndacan tahvi ra tsa cuenda tsi. Maa tyin ra tsicá tsihin ra quitsaha̱ caahán ra naha tsi nyɨvɨ tsa cuahán tsihin tsa nyihi can. 


text:
Maa tyin ra Jesús catyí ra: ―Ja̱ña ndo tsi tsa nyihi na quitsi maa tsi naha tsi nu nyaá yu. Tan ña casɨ ndo. Tyin nyɨvɨ ndacá ñaha Nyoo cuví ñi tumaa tsa nyihi ihya ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tyiso̱ ndaha ra jiñi tsi naha tsi. Yaha̱ can tan cuahán ra. Nu tsaha̱ ra Jesús cuhva tyin yɨɨ xaan nacuhva cuenda iin ra cuca tsi ra tsi Nyoo 


text:
<pb/>Iin ra tyuvaa tsaha̱n ra tsindaca̱ tuhun ra tsi ra Jesús tan catyí ra: ―Maestro, vaha xaan un. ¿Náa taahán tsi javaha yu tan cuvi coo yu ñayɨvɨ nyito tsa ña cua naa maa? 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―¿Nacuenda catyí un tyin ra vaha cuví yu? Intuhun ñi maa Nyoo cuví ra vaha. [Tan tsa catyí un tyin vaha yu, nacotó un tyin Nyoo cuví yu.] Maa tyin tatun cuñí un coo un ñayɨvɨ tsa ña cua naa maa, ja̱vaha tandɨhɨ tuhun tsa tsaha̱ Nyoo tyin javaha yo ―catyí ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan ra tyuvaa can catyí ra: ―¿Ndáa tsa cuví can? Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Ña ca̱hñi un nyɨvɨ. Ña co̱o inga ñaha tsi un. Ña su̱hu un tsa tsii nyɨvɨ. Ña ca̱han un cuendu sɨquɨ nyɨvɨ. 


text:
<pb/>Tan ra tyuvaa can, catyí ra tsihin ra: ―Tandɨhɨ maa yacan tan tyaá yahvi yu nda tahan luhlu yu tan nda cuanda vityin. ¿Náa ca cumañí tsi yu? 


text:
<pb/>Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Tatun cuñí un tsa iin ndaha ñi cuvi un iin ra cuɨtɨ nuu Nyoo, cu̱aahan tan xi̱co un tsa iyó tsi un, tan cu̱hva un tsi nyɨvɨ ndaahvi, tan qu̱itsi nyicun un tsi yu. Tacan tan coo tsa cuca tsi un nda gloria ―catyí ra. 


text:
<pb/>Maa tyin cuhva tsa tsiñi̱ ra tyuvaa can tsa caha̱n ra Jesús tsihin ra, cuiihya xaan cuñí ra cuvi̱ tan cuanuhu̱ ra tyin cuca xaan ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin yɨɨ xaan tan cuví nacuhva cuenda nyɨvɨ cuca tsi ñi na cundaca ñaha Nyoo tsi ñi. 


text:
Catyí yu tsihin ndo inga tsaha, tyin vasu yɨɨ xaan yaha iin camellu xuu iin yɨquɨ tucu, maa tyin yɨɨ xaan ca tsa quɨhvɨ iin nyɨvɨ cuca nu ndacá ñaha Nyoo ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra tsicá tsihin ra Jesús tsa caha̱n ra, iyo xaan cuñí ra naha, tan quitsaha̱ tsicá tuhun tahan ra naha, tan catyí ra naha: ―Tun tacan, yoñi cua cuvi cacu 


text:
<pb/>Tacan tan nanyehe̱ ra Jesús nu nyecú ra naha tan catyí ra: ―Nyɨvɨ ña cuví javaha ñi yacan, maa tyin Nyoo cuví javaha ra tandɨhɨ. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ caahán ra Pedro tsihin ra: ―Jutu Mañi yu, nyuhu tandɨhɨ maa tsa iyó tsi ndi nacoo̱ ndi tan nyicún ndi tsi un. ¿Náa cua ñihi ndi? ―catyí ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin quɨvɨ tsa cua ndutsaa tandɨhɨ tsa iyó, yacan cuví quɨvɨ cua cunyaa yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria nu tyayu sɨɨ xaan caá tan cua cundaca ñaha yu. Tan nyooho tsa nyicún tsi yu, cua cunyecu ndɨhɨ ndo nu utsi uvi taahan tyayu sɨɨ caá. Tan cua cundaca ñaha ndo tsi tandɨhɨ nyɨvɨ cuví tata tsa utsi uvi taahan sehe ra Israel. 


text:
Tan tandɨhɨ nyooho tan tandɨhɨ inga nyɨvɨ tsa nacoo̱ vehe, o yañi ñi, o cuhva ñi, o jutu ñi, o sɨhɨ ñi, o ñasɨɨhɨ ñi, o sehe ñi, o ñuhu ñi, tsa cuenda yuhu, cua ñihi ñi iin cientu ca tsaha sɨquɨ can, tan cua ñihi tucu ñi ñayɨvɨ nyito tsa ña cua naa maa coo ñi. 


text:
Cuaha xaan nyɨvɨ cuahán ityi nuu vityin, ñi ican cua cuhun nu ndɨhɨ ña. Tan cuaha xaan nyɨvɨ cuahán nu ndɨhɨ vityin, ñi ican cua cuhun ityi nuu.<pb/>


text:
’Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ, cuví tsi tumaa iin ra iyó cora uvas. Tan tuvi ñi quita̱ ra cuahán ra cuanducú ra musu jaha tyiñu nu tyiñu jahá ra. 


text:
Tan ndoo̱ ra tuhun tsihin musu can tyin cua tyahvi ra yahvi tsa iin quɨvɨ. Tan jacuhu̱n ra tsi ra naha cua jaha tyiñu ra naha nu iyó tyiñu jahá ra. 


text:
Yaha̱ can tan cuahán ra inga tsaha cuhva caa ɨɨn tsa tuvi. Tan nyehe̱ ra tsi juhva ca ra yucú taxin nuyahvi can. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: “Cu̱aahan ndɨhɨ tucu nyooho ja̱ha tyiñu ndo nu tyiñu jahá yu, tan cua tyahvi maa yu tsi ndo nácaa taahán tsi tsi ndo.” Tacan tan cuahán ndɨhɨ tucu ra can naha ra. 


text:
Tan tsitoho cora can quita̱ ra inga tsaha tsa ora. Tan juvin ñi musu nducú ra. Tan caa uñi tsa tseñi, quita̱ ra inga tsaha nducú ra musu. 


text:
Yaha̱ can tan quita̱ nyico ra caa uhun tsa tseñi tan nyehe̱ ra yucú taxin juhva ca ra naha nuyahvi can. Tan catyí ra tsihin ra naha: “¿A nduve tyiñu jahá ndo? tyin nduvi nduvi yucú taxin ndo nuyahvi ihya.” 


text:
Tan nacaha̱n ra can naha ra tan catyí ra naha: “Yucú taxin maa ndi tyin nduve tyiñu jahá ndi tan yoñi tavá tyiñu tsi ndi.” Tacan tan catyí ra tsihin ra naha: “Cu̱aahan ndɨhɨ ndo ja̱ha tyiñu ndo nu tyiñu jahá yu. Tan tyahvi maa yu tsi ndo nácaa taahán tsi tsi ndo”, catyí ra. 


text:
Tan cuhva tsa cua cuaa, tsitoho tyiñu can catyí ra tsihin ra yɨhɨ́ ndaha musu can: “Na cana un tsi musu, tan tya̱hvi un tsi ra naha. Qu̱itsaha tyahvi un tsi ra tsa quɨhvɨ̱ nu ndɨhɨ naha ra, tan nu cua ndɨhɨ tan tya̱hvi un tsi ra tsa quɨhvɨ̱ tsa jihna ñi naha ra”, catyí ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ ra tsa quɨhvɨ̱ caa uhun tsa tseñi can naha ra. Tan intuhun intuhun ra naha quihi̱n ra naha yahvi nanɨɨ iin quɨvɨ. 


text:
Yaha̱ can, tan cuhva tsa taha̱n tsi tsi ra tsa quɨhvɨ̱ tsa jihna ñi can naha ra, cuñí maa ra naha tyin cuaha ca cua tyahvi ra tsi ra naha. Maa tyin inducu ñi yahvi iin quɨvɨ quihi̱n ra naha. 


text:
Tan catyí ra naha: “Ra tsa tsaa̱ nu ndɨhɨ ihya naha ra, intuhun ñi hora jaha̱ tyiñu ra naha. Tan iin ñi yahvi tyahvi̱ un tsi ra naha tsihin tucu nyuhu tan nduvi nduvi jaha̱ tyiñu ndi nu ihñi”, catyí ra naha. 


text:
Maa tyin nacaha̱n tsitoho tyiñu can, tan catyí ra tsihin iin ra can: “¡Tsaa!, nduve tsa ña vaha javaha̱ yu tsihin un. ¿A ñavin yahvi tsa iin quɨvɨ ndoo̱ yo tuhun tyin cua tyahvi yu tsi un? 


text:
Qu̱ihin yahvi un, tan cu̱anuhu. ¿A nduve ndatu iyó tsi yu tsa tyahvi yu tsi ra tsa quɨhvɨ̱ nu ndɨhɨ iin ñi cuhva tsa tyahvi̱ yu tsi yooho? 


text:
¿A nduve ndatu iyó tsi yu tsa javaha yu náa cuñí maa yu tsihin xuhun yu? ¿A ndasɨ cuñí un tyin vaha iñi yu tsihin inga ra can naha ra?” catyí ra. 


text:
Tacan nyɨvɨ quɨhvɨ̱ nu ndɨhɨ, cuhun ñi ityi nuu. Tan nyɨvɨ cuahán ityi nuu, nda nu ndɨhɨ ña cua cuhun ñi. Tyin cuaha xaan nyɨvɨ nacaná Nyoo, maa tyin juhva ñi ñi nacatsí ra. Inga tsaha jacotó ra Jesús cuhva cua cahñi nyɨvɨ tsi ra 


text:
<pb/>Cuhva tsa cuñí cuhun ra Jesús nda ñuu Jerusalén, cana̱ sɨɨn ra tsi tsa utsi uvi ra tsicá tsihin ra tan catyí ra tsihin ra naha: 


text:
<pb/>―Nyehe̱ ndo tyin cuahán yo Jerusalén vityin. Tan ndacan cua nacuhva cuenda nyɨvɨ tsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, tsi ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan tsi ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan cua catyi ra naha tyin taahán tsi cúu yu. 


text:
Tan cua nacuhva cuenda ra naha tsi yu tsi ra ñuu Roma naha ra, tyin vacu nducu ra naha tsi yu. Tan cañi ra naha tsi yu. Tan cahñi ra naha tsi yu nu cruu. Maa tyin tsa tsinu uñi quɨvɨ cua nandoto yu ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu tsicán sɨhɨ ra Jacobo tan ra Juan iin tumañi iñi tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tacan tan ñasɨɨhɨ ra Zebedeo natuhva̱ ña nu nyií ra Jesús tsihin nduvi sehe ña, ra Jacobo tan ra Juan. Tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ña nuu ra tyin cua ndacan ña iin tumañi iñi tsi ra. 


text:
Tan tsica̱ tuhun ra Jesús tsi ña tan catyí ra: ―¿Náa cuñí un? Tan catyí ña: ―Quɨvɨ tsa cunyaa un nu ndacá ñaha un nda gloria, cu̱hva tsa cunyaa nduvi sehe yu xiin un. Na cunyaa iin ra tsiyo cuaha un, tan inga ra tsiyo satyin un. 


text:
<pb/>Maa tyin nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Nyooho ña tsitó ndo tsa tsicán ndo. ¿A cuví nyehe nyooho tundoho tsa cua nyehe yuhu? ¿A cuví cuhun ndo tuhun tsiihí tumaa cua cuhun yuhu? ―catyí ra. Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Cuví maa. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tsa nditsa tyin cua nyehe ndo tundoho, tan cua cuhun ndo tuhun tsiihí tumaa cuhun yuhu tuhun tsiihí. Maa tyin tsa cunyaa ndo tsiyo cuaha yu tan tsiyo satyin yu, ñavin yuhu taahán tsi cuhva yacan tsi ndo, tyin tsa tsitó maa Jutu yu yóo cua cuhva ra can ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsa tsiñi̱ tsa utsi ca ra tsicá tsihin ra Jesús yacan, cuxaa̱n ra naha tsi nduvi ra can naha ra. 


text:
Maa tyin cana̱ ra Jesús tsi ra naha tan catyí ra tsihin ra naha: ―Tsa tsitó maa ndo, tyin ra ndacá ñaha tsi nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya, ñihi xaan ndacá ñaha ra naha tsi ñi. Tan ra cuví ityi nuu tsihin ra naha nduyaa xaan ra naha. 


text:
Maa tyin ñavin tacan taahán tsi javaha nyooho. Tyin ra tsa cuñí nducahnu ca cuvi nu Nyoo, cuñí tsi cuví ra musu tandɨhɨ nyooho. 


text:
Tumaa yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, ña vatsí yu tyin jatyinyee nyɨvɨ tsi yu. Maa tyin yuhu vatsí yu vatsí jatyinyee yu tsi maa ñi, tan cua cuhva yu ñayɨvɨ yu tsa cuenda ñi. Tyin tsihin yacan cua tyahvi yu cuatyi tandɨhɨ ñi. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi uvi taahan ra cuaa 


text:
<pb/>Cuhva tsa cua quita ra Jesús ñuu Jericó tsihin ra tsicá tsihin ra, cuaha xaan nyɨvɨ cuahán cua nyicun tsi ra naha. 


text:
Tan yuhu ityi can nyecú uvi taahan ra cuaa. Tan cuhva tsa tsiñi̱ ra naha tyin cua yaha ra Jesús, quitsaha̱ caná tsaa ra naha. Tan catyí ra naha: ―¡Jutu Mañi yu, tata ra David, cu̱ndaahvi iñi tsi ndi! ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nyɨvɨ quitsaha̱ caahán ñi tsihin ra naha na casɨ ra naha yuhu ra naha. Maa tyin ñihi ca cana̱ tsaa ra naha: ―¡Jutu Mañi yu, tata ra David, cu̱ndaahvi iñi tsi ndi! 


text:
<pb/>Tacan tan tsicuɨñɨ̱ ra Jesús tan cana̱ ra tsi nduvi taahan ra cuaa can, tan tsica̱ tuhun ra tsi ra naha tan catyí ra: ―¿Náa cuñí ndo javaha yu tsi ndo? 


text:
<pb/>Tacan tan cundaahvi̱ iñi ra Jesús tsi ra naha, tan tɨɨ̱n ra tinuu ra naha. Tan iin yaha ñi nanyehe̱ ra naha, tan cuɨtɨ cuanyicún ndɨhɨ ra naha tsi ra Jesús.<pb/>


text:
Tsa cua tsaa ra naha ñuu Jerusalén, tan tsaa̱ ra naha ñuu Betfagé, yatyin ñi yucú Olivo nu iyó yutun olivo. Tacan tan tava̱ tyiñu ra Jesús tsi uvi ra tsicá tsihin ra. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo ñuu tsa canyií ityi nuu ihya. Tan ican cua ñihi ndo iin urru sɨɨhɨ, nuuhñí tɨ. Tan ndacá tɨ iin urru luhlu. Nda̱tsi ndo tsi tɨ, tan quitsi̱ ndaca ndo tsi tɨ naha tɨ tsi yu. 


text:
Tan tatun yóo tsicá tuhun tsi ndo: “¿Náa cuú ndo tsi tɨ naha tɨ?”, tan ca̱tyi ndo tsihin ñi: “Tyin tsiñí ñuhu tɨ naha tɨ tsi maa ra ndacá ñaha, maa tyin numi ñi cua quitsi ndaca nyico ndi tsi tɨ naha tɨ”, ca̱tyi ndo tsihin ñi ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan cuvi̱ tyin cundaa tsa caha̱n ra cuvi̱ ndusu yuhu Jutu Mañi yo taha̱n tsanaha nu catyi̱ ra tyehen:<pb/> 


text:
Ca̱han ndo tsihin nyɨvɨ ñuu Sión:<pb/>“Nye̱he ndo, vatsí rey ndo nu iyó ndo.<pb/>Ndaahvi ñi vatsí ra yosó ra iin urru luhlu, sehe iin quɨtɨ tsa tuhvá nyisó carga”, catyi̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo can. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra tsicá tsihin ra Jesús, tan javaha̱ ra naha tumaa tsa caha̱n ra tsihin ra naha. 


text:
Quitsi̱ ndaca ra naha tsi tɨ tsihin sɨhɨ tɨ. Tan tyiso̱ ra naha jahma ra naha tsata tɨ, tan ndaa̱ ra Jesús tsi tɨ. 


text:
Tan cuaha xaan nyɨvɨ tsaqui̱n ñi jahma ñi nu ñuhu ityi nu cuahán ra, tan inga ñi tsahnya̱ ñi ndaha yutun tsaqui̱n ñi tsitsi ityi. 


text:
Tan nyɨvɨ tsa cuahán ityi nuu tan ityi tsata, quitsaha̱ caná tsaa ñi tan catyí ñi: ―¡Cahnu xaan cuví ra cuví tata ra rey David! ¡Cahnu xaan cuví ra tsa jaquitsi̱ Jutu Mañi yo Nyoo! ¡Tan na jacahnu yo tsi Nyoo ra nyaá gloria! ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Cuhva tsa tsaa̱ ra Jesús ñuu Jerusalén can, tandɨhɨ maa nyɨvɨ ñuu quitsaha̱ cuvaá jahá ñi, tan cuaha xaan ñi tsicá tuhun tahan ñi tsi ñi, tan catyí ñi: ―¿Yóo ra cuví ra ihya? 


text:
<pb/>Tan catyí ñi: ―Ra Jesús, ra cuví ndusu yuhu Nyoo, ra ñuu Nazaret tsa canyií Galilea cuví ra ―catyí ñi. Nu tava̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ xicó tsitsi vehe ñuhu cahnu 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu cahnu Nyoo. Tan tava̱ ra tsi tandɨhɨ nyɨvɨ jatá tan xicó ican. Tan janduva̱ ra mesa nu nasamá ñi xuhun. Tan janduva̱ ra tyayu nu xicó ñi paloma. 


text:
Tan catyí ra tsihin nyɨvɨ: ―Nu tutu Nyoo catyí tyin vehe Nyoo, nu tsicán tahvi yo tsi ra cuví tsi, tan tacan cua cunañi tsi. Tan nyooho jananduvi̱ ndo vehe ihya, vehe ñasuhu ―catyí ra tsihin ñi. 


text:
<pb/>Tan tsa tsito̱ juhva ra cuaa tan ra coxo naha ra tyin nyií ra Jesús tsitsi vehe ñuhu cahnu, quɨhvɨ̱ ra naha tan janduvaha̱ ra Jesús tsi ra naha. 


text:
Tan nyehe̱ ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu cahnu naha ra tyin javaha̱ ra Jesús tsa iyo. Tan tsiñi̱ ra naha tyin caná tsaa tsa nyihi tsitsi vehe ñuhu, tan catyí tsa nyihi can: ―¡Cahnu xaan cuví ra cuví tata ra rey David! ―catyí tsi naha tsi. Tacan tan cuxaa̱n ra naha tsa tsiñi̱ ra naha tsa caahán tsa nyihi can. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―¿A tsiñí un tsa caahán tsa nyihi can? Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tsiñí yu. Maa tyin ¿a ñaha ca cahvi nyooho nu tutu Nyoo nu catyí tsi tyehen?<pb/>Jutu Mañi yu, tsa nyihi tan lee tsa ndi tyaxín sɨɨ xaan tsitá tsi naha tsi jahá un.<pb/>Tan vaha xaan jacahnú tsi tsi un, catyí tsi, ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan nacoo̱ ra tsi ra naha, tan quita̱ ra ñuu can cuahán ra ñuu Betania. Tan ican ndoo̱ ra tsacuaa can. Nu caha̱n ra Jesús tsi yutun higo tsa ña tsahá tsɨtɨ 


text:
<pb/>Tan tsa tuvi cuii ñi inga quɨvɨ can, vatsí nyico ra Jesús nda ñuu Jerusalén, tan tsaa̱ soco tsi ra. 


text:
Tan nyehe̱ ra nyaá iin yutun higo yatyin ñi yuhu ityi can. Tan natuhva̱ ra nu nyaá tun, maa tyin nduve maa náa nañihi̱ ra nuu tun. Maa ñi ndaha tun iñi. Tacan tan catyí ra tsihin tun: ―¡Ndi inga tsaha ña cua cuhva ca un tsɨtɨ! Tan juvin ñi cuhva can na ityi̱ tun. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra tsicá tsihin ra tsa javaha̱ ra tsi tun, iyo xaan cuñí ra naha, tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda tsa numi xaan na ityi̱ yutun higo can? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tatun tsinú iñi ndo tan ña ndu uvi iñi ndo, ñavin tsa javaha̱ yu tsihin yutun higo ihya ñi cuví javaha tucu nyooho, tyin cuví ndɨhɨ tucu catyi ndo tsihin yucu ihya: “Cu̱atsiyo ihya tan cuhun un nda tsitsi ndutya ñuhu.” Tan cua cuhun tsi. 


text:
Tan tandɨhɨ tsa cua ndacan ndo nu cua ndacan tahvi ndo tsi Nyoo, tatun tsinú iñi ndo tyin cua cuhva ra, cua ñihi ndo ―catyí ra Jesús. Nu tsica̱ tuhun ra cumí tyiñu vehe ñuhu naha ra tsi ra Jesús yóo tava̱ tyiñu tsi ra tyin cahan ra tsihin nyɨvɨ 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu cahnu, tan tsitsi tsa jacuahá ra ican, natuhva̱ ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra nu nyaá ra, tan ra cuví mandoñi ñuu Israel naha ra. Tan tsica̱ tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Yóo tava̱ tyiñu tsi un tsa javahá un tyehen? ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Yuhu tucu cuñí yu ndaca tuhun yu tsi nyooho. ¿Yóo jaquitsi̱ tsi ra Juan tyin jacoondutya ra tsi nyɨvɨ? ¿A Nyoo jaquitsi̱ tsi ra, o nyɨvɨ? Tatun catyi tuhun ndo tsihin yu, cua catyi tuhun tucu yuhu tsihin ndo yóo tava̱ tyiñu tsi yu tsa javahá yu tyehen ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Tacan tan ra ican naha ra quitsaha̱ caahán yuhu tahan ra naha, tan catyí ra naha: ―Tatun catyí yo tyin Nyoo jaquitsi̱ tsi ra Juan, cua catyi ra tsihin yo: “Tun tacan, ¿nacuenda ña tsinu̱ iñi ndo tsi ra?” 


text:
Tan tatun catyi yo tyin nyɨvɨ jaquitsi̱ tsi ra, yuuhví yo coto cuxaan nyɨvɨ tsi yo, tyin tandɨhɨ ñi tsinú iñi ñi tyin ra Juan, cuenda Nyoo caha̱n ra ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Ña tsitó ndi. Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Tan ndi yuhu, tan ña catyi tuhun yu tsihin ndo yóo tava̱ tyiñu tsi yu. Nu caahán ra Jesús iin cuhva cuenda uvi taahan sehe iin rayɨɨ 


text:
<pb/>Ra Jesús catyí ra tsihin ra cumi tyiñu vehe ñuhu naha ra: ―¿Nacaa catyí ndo cuenda tsa cua cahan yu ihya? Iin rayɨɨ, iyó uvi taahan sehe ra. Tan catyí ra tsihin iin sehe ra: “Cu̱aahan cua jaha tyiñu nu iyó tyiñu jahá yu.” 


text:
Tan nacaha̱n sehe ra tan catyí ra: “¡Ña cuhun yu!” Maa tyin yaha̱ can tan nasama̱ cuhva tsicá iñi ra tan tsaha̱n ra tsijaha̱ tyiñu ra. 


text:
Yaha̱ can tan jutu ra caha̱n ra tsihin inga sehe ra. Tan catyí tucu ra tsihin ra na cuhun ra cujaha tyiñu ra. Tan ra ican numi ñi quihi̱n ra tyiñu tan catyí ra: “Vaha, tyaa, cuhun maa yu.” Maa tyin ña tsaha̱n ra. 


text:
Tsitsi tsa nduvi taahan ra can naha ra, ¿ndáa ra javaha̱ tsa caha̱n jutu ra? ―catyí ra Jesús. Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Ra tsa caha̱n ra tsihin tsa jihna ñi. Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin nyɨvɨ caquiñi tumaa ra tsa tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha tan ñi sɨɨ iñi caca nuu, jihna ca ñi cua quɨhvɨ nu ndacá ñaha Nyoo tan ñavin ca nyooho. 


text:
Tyin ra Juan, ra jacoondutya̱ tsi nyɨvɨ, quitsi̱ ra jacuaha̱ ra tsi ndo nácaa taahán tsi coo cuɨtɨ ndo, tan nyooho ña tsinu̱ iñi ndo tsi ra. Maa tyin ra tavá xuhun naha ra tan ñi sɨɨ iñi caca nuu tsinu̱ iñi ñi tsi ra. Tan nyooho vasu ndi maa nyehe̱ ndo yacan, maa tyin ña nasama̱ ndo cuhva iyó ndo, tan ña tsinu̱ iñi ndo tsi ra. Nu caahán ra Jesús tyin tumaa cuví juhva nu caquiñi nahnu, tacan cuví ra tsa cua cahñi tsi ra 


text:
<pb/>’Tya̱a soho ndo inga cuhva ihya: Tsicoo̱ iin rayɨɨ, tan iyó ñuhu ra. Tan tatsi̱ ra yoho yucu vixi tsa nañí uvas, tan tyihi̱ ra cora. Tan javaha̱ ra iin nu cua tava ra ndutya uvas can. Tan javaha̱ tucu ra iin vehe sucun tyin cuvi jaha cuenda ra tandɨhɨ. ’Yaha̱ can tan tsaha̱ nuu ra ñuhu can tsi juhva ra cua jaha tyiñu naha ra, tan cuahán ra inga ñuu. 


text:
Tan tsa tsaa̱ quɨvɨ tsa iyó uvas can, jacuhu̱n ra tsi juhva musu ra, na ndacan ra naha tsi ra jahá tyiñu can naha ra, na cuhva ra naha juhva uvas tsa taahán tsi tsi ra. 


text:
Maa tyin ra jahá tyiñu can tɨɨ̱n ra naha tsi musu can naha ra, tan cañi̱ ra naha tsi iin ra. Tan inga ra tsahñi̱ ra naha, tan cañi̱ ra naha yuu tsi inga ra. 


text:
Tacan tan tsa inga tsaha, cuaha ca musu jacuhu̱n tsitoho cora can tan ñavin ca tsa jihna ñi. Maa tyin tumaa tsa javaha̱ ra naha tsihin ra tsa tsaha̱n jihna naha ra, tacan ñi javaha̱ nyico ra naha tsihin ra ihya naha ra. 


text:
<pb/>’Nu ndɨhɨ jacuhu̱n ra tsi maa maa sehe ra, tyin cuñí maa ra tyin cua tyaa yahvi ra naha tsi sehe ra. 


text:
Maa tyin cuhva tsa nyehe̱ ra jahá tyiñu can naha ra tsi sehe ra, natuhu̱n tahan ra naha tan catyí ra naha: “Ra ihya cua ndoo tsihin tandɨhɨ tsa iyó ihya. Na cahñi yo tsi ra tan ndoo maa yo tsihin cora ihya”, catyí ra naha. 


text:
Tacan tan tɨɨ̱n ra naha tsi ra, tan tava̱ ra naha tsi ra ityi tsata cora can, tan tsahñi̱ ra naha tsi ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra Jesús tsi ra naha tan catyí ra: ―Quɨvɨ cua quitsi ra jatsii ñuhu can, ¿náa cua javaha ra tsihin ra jahá tyiñu can naha ra? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Ña cua cuatu ra, tyin cua cahñi ra tsi ra caquiñi can naha ra. Tan cua cuhva nuu ra ñuhu can tsi inga ra jaha tyiñu naha ra, tan quɨvɨ coo uvas, cua nacuhva cuenda ra naha juhva tsa taahán tsi tsi ra cuví tsitoho cora can. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―¿A ñaha ca cahvi̱ nyooho nu tutu Nyoo nu catyí tsi tyehen?<pb/>Yuu tsa javita̱ ihñi ra javahá vehe,<pb/>Yacan cuví yuu tsa ñiñi ca.<pb/>Jutu yo Nyoo cuví ra tsa javaha̱ tandɨhɨ can.<pb/>Tan iyo xaan cuñí yo nyehé yo, catyí tsi. 


text:
<pb/>’Yacan cuenda catyí yu tsihin ndo tyin ña cua cuhva Nyoo cuhun ndo nu ndacá ñaha ra. Tan cua cuhva ra tsi nyɨvɨ tsa javahá cuhva cuñí ra tyin nditsa tsahá ñi tsi ñi cundaca ñaha ra. 


text:
Tan tsa cuenda yuu can, yóo nyɨvɨ tsa nduva sɨquɨ tsi, cua tahnu cuatyi ñi. Tan tatun yuu can tan canacava tsi sɨquɨ yóo nyɨvɨ, cua taxin nyihi ñi ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Cuhva tsa tuvi̱ iñi ra jutu tsa cuví ityi nuu can naha ra tan ra fariseo naha ra tyin cuenda maa ra naha caha̱n ra Jesús cuhva ihya, 


text:
cuñi̱ ra naha tɨɨn ra naha tsi ra, maa tyin yuuhví ra naha tsi nyɨvɨ tyin tsinú iñi ñi tyin ra Jesús caahán ra cuenda Nyoo.<pb/>


text:
<pb/>―Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa iin rey tsa javaha̱ iin vico tsa cuenda tsa cua tindaha sehe ra. 


text:
Tan jacuhu̱n ra tsi musu ra na cucana ra naha tsi nyɨvɨ tsa jacoto̱ ra tyin cuhun ñi, maa tyin ñi ican, ña cuñi̱ ñi cuhun ñi. 


text:
Tan jacuhu̱n nyico ra inga ca musu ra, tan catyi̱ ra tsihin ra naha: “Ca̱han ndo tsihin ñi na quitsi ñi, tyin tsa iyó vaha tsa cua catsi yo. Tan tsa tsahñi̱ yu indɨquɨ tan inga quɨtɨ xaahan. Tan tsa iyó vaha tandɨhɨ. Yacan na quitsi ñi”, catyí ra. 


text:
Maa tyin ñi ican ña tyaa̱ yahvi ñi tsa caha̱n ra. Iin ra tsaha̱n ra nu iyó cora ra, inga ra tsaha̱n ra nu jahá tyiñu ra. 


text:
Tan inga ra naha tɨɨ̱n ra naha tsi musu rey can naha ra tan cañi̱ xaan ra naha tsi ra naha nda cuanda tsahñi̱ ra naha tsi ra naha. 


text:
Tacan tan ra rey can cuxaa̱n xaan ra, tan jacuhu̱n ra tsi andaru ra na cucahñi ra naha tsi ra tsa tsahñi̱ tsi musu can naha ra, tan cahmi ra naha ñuu ra naha. 


text:
Tacan tan catyí ra rey can tsihin musu ra: “Tandɨhɨ tan tsa iyó vaha tsa cuenda vico tindaha, maa tyin ñi cana̱ yu, ña taahán tsi tsa quitsi ñi. 


text:
Cu̱aahan ndo ityi cahnu tan ca̱na ndo tsi tandɨhɨ nyɨvɨ tsa nañihi ndo na quitsi ñi vico tindaha”, catyí ra rey can. 


text:
Musu can cuahán ra naha tandɨhɨ ñi ityi, tan jandu ii̱n ra naha tsi tandɨhɨ nyɨvɨ nañihi̱ ra naha: ñi caquiñi tan ñi vaha iñi. Tacan tan tsitu tsitsi vehe ra tsihin nyɨvɨ. 


text:
<pb/>’Tacan tan quɨhvɨ̱ ra rey can cua nyehe ra tsi tandɨhɨ nyɨvɨ tsa yucú vico yuvehe ra. Tan nyehe̱ ra tyin nyaá iin ra tsa nduve jahma vico tindaha nditsí. 


text:
Tan catyí ra rey tsihin ra: “Tsaa, ¿nacuenda nyií un ihya tan nduve jahma vico tindaha nditsi un?” Tan ña nacaha̱n maa ra can. 


text:
Tacan tan catyí ra rey can tsihin ra tyihí mesa can naha ra: “Cu̱hñi ndo tsaha ra tan ndaha ra, tan ta̱va ndo tsi ra nu naa ityi tsata vehe. Ican cua vacu ra, tan catsan ña cua cuvi nuhu ra”, catyí ra. 


text:
Tyin cuaha xaan nyɨvɨ nacana̱ Nyoo, maa tyin juhva ñi ñi nacatsi̱ ra ―catyí ra Jesús. Nu caahán ra Jesús tsa cuenda tsa tyahví nyɨvɨ xuhun tsi ra ndacá ñaha nda ñuu Roma 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra fariseo naha ra tan ndoo̱ ra naha tyiñu tyin cua jacahan ra naha tsi ra Jesús iin tsa ña vaha, tyin tacan tan cuvi tyaa ra naha cuatyi sɨquɨ ra. 


text:
Tan jacuhu̱n ra naha tsi juhva ra yɨhɨ́ cuenda ra naha, iin caa ñi tsihin juhva ra yɨhɨ́ cuenda ra Herodes. Tan catyí ra naha tsihin ra Jesús: ―Maestro, tsitó ndi tyin tsa nditsa caahán un. Tan tsihin tsa nditsa janahá un ityi Nyoo. Tan inducu ñi cuñí un nyehe un tsi nyɨvɨ cuca tan nyɨvɨ ndaahvi. 


text:
<pb/>Tan ra Jesús tuvi̱ iñi ra tyin ña vaha cuhva tsicá iñi ra naha, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Nyooho tsa jahá tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa. ¿Nacuvi tyin nducú cuhva ndo tsi yu? 


text:
Ja̱naha jihna ndo iin xuhun tsa tuhvá yo tyahví tsi ra ndacá ñaha tsi yu ―catyí ra. Tan tsindaca̱ ra naha iin xuhun tsa nañí denario tsi ra. 


text:
Tan tsa nyehe̱ ra Jesús xuhun can, tsica̱ tuhun ra tsi ra naha tan catyí ra: ―¿Yóo nuu tan yóo sɨvɨ nyaá ihya? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Nuu ra ndacá ñaha. Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tun tacan jiin, cu̱hva ndo tsa tsii ra ndacá ñaha tsi ra, tan cu̱hva ndo tsa tsii Nyoo tsi maa ra ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra naha tsa caha̱n ra Jesús, iyo xaan cuñi̱ ra naha. Tan cuahán ra naha. Nu cuñi̱ ra cuví saduceo naha ra jandavi ñaha ra naha tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Juvin ñi quɨvɨ can juhva ra cuví saduceo naha ra tsaha̱n ra naha nu nyií ra Jesús. Tan ra cuví saduceo can ña tsinú iñi ra naha tsa cua nandoto ndɨyɨ quɨvɨ tsa cua naa ñuu ñayɨvɨ. Yacan cuenda tsica̱ tuhun ra naha tsi ra Jesús, tan catyí ra naha: 


text:
<pb/>―Maestro, ra Moisés catyi̱ ra tyin tatun iin ra tindaha̱ tan tsihi̱ ra tan ña tsicoo̱ sehe ra, taahán tsi tsa tindaha yañi ra tsihin ñasɨɨhɨ ra. Tacan tan cua coo sehe ra tsihin ña tsa cuenda ra yañi ra tsa tsihi̱. 


text:
Vaha. Tun iin ra tan iyó utsa sehe yɨɨ ra, tan ra tsa jihna ñi tindaha̱ ra. Tan nduve sehe ra tsicoo̱ tsihin ñasɨɨhɨ ra tan tsihi̱ ra. Ndoo̱ ñasɨɨhɨ ra tsi yañi ra tsa tsinu uvi. 


text:
Tan juvin ñi tsihi̱ ndɨhɨ ra can. Tan ndoo̱ ñaha can tsihin ra tsa tsinu uñi, maa tyin juvin ñi tacan taha̱n ndɨhɨ ra. Tan inducu ñi taha̱n tandɨhɨ tsa utsa ra naha. 


text:
Tatun nditsa tsa cua nandoto nyɨvɨ tsihi̱, ¿ndáa tsa utsa taahan ra can naha ra cua cuvi yɨɨ ña? Tyin tandɨhɨ maa ra naha tindaha̱ tsihin ña ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tsihin ra naha tan catyí ra: ―Nyooho, caahán soho ñi maa ndo, tsa cuenda tyin ña tsitó ndo tsa nyaá nu tutu Nyoo, tan ndi ña tsitó ndo nácaa tsa cahnu cuví tunyee iñi tsa iyó tsi Nyoo. 


text:
Tyin quɨvɨ cua nandoto nyɨvɨ tsihi̱, ndi ña cua tindaha ñi, tan ndi ña cua cuhva ñi sehe sɨɨhɨ ñi tindaha, tyin cua cuvi ñi tumaa cuví ángel tsa iyó gloria. 


text:
Tyin tuhun Nyoo tsahá cuenda tsi nácaa cuví tuhun tsa cua nandoto nyɨvɨ tsa tsihi̱. ¿O ñaha ca cahvi ndo nu tsahá cuenda Nyoo tuhun can tsi ndo? tan catyí tsi tyehen:<pb/> 


text:
“Yuhu cuví Nyoo cuenda ra Abraham, tan ra Isaac tan ra Jacob.” Ihya nyehé yo tyin nyito añima ra can naha ra, vasu tsanaha tsihi̱ ra naha. Tyin Nyoo ñavin Nyoo cuenda nyɨvɨ tsihi̱ cuví ra, tyin Nyoo cuví ra Nyoo cuenda nyɨvɨ nyito ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tsa tsito̱ ra fariseo naha ra tyin ra Jesús tyasɨ̱ ra yuhu ra saduceo naha ra, ndu ii̱n ra naha. 


text:
Tan iin ra tsa nyií tsihin ra naha cuví ra maestro cuenda ley vehe ñuhu tan cuñi̱ ra nducu cuhva ra tsi ra Jesús. Tan tsica̱ tuhun ra tsi ra, tan catyí ra: 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―“Cu̱ñi tsi Jutu Mañi yo Nyoo tsihin tsa nɨɨ iñi un tan tsihin tsa nɨɨ iñi añima un, tan tsihin tandɨhɨ tsa tsiñi tuñi jiñi un.” 


text:
Tan tsa tsinu uvi, tsa yatyin inducu ñi caahán tsi tumaa caahán tsa jihna ñi tan catyí tsi tyehen: “Cu̱ñi tsi nyɨvɨ tahan un tumaa cuñí un tsi maa un.” 


text:
Tatun tyaá yahvi ndo nduvi taahan ley ihya, tsa tyaá yahvi ndɨhɨ ndo tandɨhɨ ca ley tsa tyaa̱ ra Moisés jaha̱ Nyoo, tan tandɨhɨ tuhun tsa jacuaha̱ ra cuví ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Ra Cristo cuví ra Sehe Nyoo tan juvin ñi cuví ra tata ra David 


text:
ra Jesús tsica̱ tuhun ra tsi ra naha, tan catyí ra: ―¿Nacaa tsicá iñi nyooho cuenda ra cuví Cristo? ¿Yóo tata cuví ra, cuñí maa ndo? Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Tata ra David cuví ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Jesús catyí ra tsihin ra naha: ―Tun tacan, ¿nacuenda jacaha̱n Tatyi Ii Nyoo tsi ra David tyin ra ndacá ñaha tsi ra cuví ra Cristo tan catyí ra tyehen?:<pb/> 


text:
Nyoo caha̱n tsihin Jutu Mañi yu, ra Cristo, tan catyí ra tsihin ra:<pb/>“Cu̱nyaa xiin cuaha yu nda cuanda caquin yu tsi ra xaan iñi tsi un naha ra tsaha un”, catyí ra David. 


text:
¿Nacaa cuví cuú tucu ra Cristo tata ra David, tan juvin ñi maa ra David catyi̱ ra tyin ra Cristo Jutu Mañi ra cuví tsi ra? ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan yoñi maa cuvi̱ nacaha̱n nu caha̱n ra ndi intuhun maa tuhun. Tan nda quɨvɨ can, yoñi ca maa cuñí nducu tuhun tsi ra.<pb/>


text:
<pb/>―Ra cuví maestro cuenda ley naha ra tan ra cuví fariseo naha ra taahán tsi tsa jacuahá ra naha cuhva catyí ley tsa tyaa̱ ra Moisés. 


text:
Yacan cuenda tya̱a yahvi ndo tsa caahán ra naha tan ja̱vaha ndo tandɨhɨ cuhva caahán ra naha tsihin ndo. Maa tyin ña ja̱vaha ndo cuhva javahá ra naha, tyin maa ra naha, sɨɨn tsa jacuahá ra, tan sɨɨn tsa javahá ra naha. 


text:
Janducuahá ca ra naha ley tsa tsaha̱ Nyoo taha̱n tsanaha. Tan cuñí ra naha tsa javaha nyɨvɨ tandɨhɨ can. Maa tyin ña cunyee ñi javahá ñi tandɨhɨ can, tan ndi maa ra naha tan ña cuñí ra naha javaha ra naha can. 


text:
Tyin maa ra naha tyaá ra naha caja ñɨɨ nu yɨhɨ́ tuhun Nyoo nutyaan ra naha tan soco ra naha, maa tyin nahnu ca can tan ñavin ca tsa nyecú tsi inga ca nyɨvɨ. Tan tsinditsí ra naha jahma nañi ca tan ñavin ca tsa iyó tsi inga ca nyɨvɨ. Javahá ra naha tandɨhɨ can tyin na nyehe nyɨvɨ tyin vaha xaan ca ra naha. 


text:
Tan nu vaha ca, cuñí ra naha cunyecu ra naha nu iyó vico tan catsi ra naha. Tan nu vaha ca cuñí ra naha cunyecu ra naha tsitsi vehe ñuhu. 


text:
Tan nu tsicá nuu ra naha cuñí ra naha tyin cuhva nyɨvɨ nacumi tsi ra naha tyin jahá ñi tsa ñayɨvɨ tsi ra naha. Tan cuñí tucu ra naha tsa catyi ñi “maestro” tsihin ra naha. 


text:
<pb/>’Maa tyin nyooho, ña cu̱hva ndo tsa cahan nyɨvɨ “maestro” tsihin ndo. Tyin intuhun ñi maa ra Cristo cuví maestro tsa nyií tsihin ndo, tan tandɨhɨ ca maa ra naha yañi ndo cuví tsi ra naha. 


text:
Tan ña cahan ndo Jutu ndo tsihin ndi intuhun rayɨɨ ñuu ñayɨvɨ ihya, tyin intuhun ñi ra nyaá gloria cuví Jutu ndo. 


text:
Tan ña cahan ndo tyin ra cuví ityi nuu cuví ndo, tyin intuhun ñi maa ra Cristo cuví nuu tsihin ndo. 


text:
Tyin ra cahnu jahá tsi ra, cua janduluhlu Nyoo tsi ra. Tan ra ña cahnu jahá tsi ra cua nducahnu ra jaha Nyoo. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu tan nyooho ra cuví fariseo tyin jahá ndo tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa! Tyin tyasɨ́ ndo yuvehe nu ndacá ñaha Nyoo, tan ña cuvi quɨhvɨ nyɨvɨ. Tan ndi maa ndo ña quɨhvɨ ndo, tan ndi ña tsahá ndo tsa quɨhvɨ nyɨvɨ tsa cuñí quɨhvɨ. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley tan nyooho ra cuví fariseo. Jahá ndo tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa! Iyo ña cuahán tucu ndo cua ndacan tahvi ndo tsi Nyoo nu tuvi nyɨvɨ tyin jahá ndo tyin vaha xaan ndo. Maa tyin nduve náa catyí tyin quihín nyaa ndo vehe ñi ndaahvi tsa tsihi̱ yɨɨ tyin ña cuví tyahvi ñi xuhun tsa tsicán ndo tsi ñi. Yacan cuenda cahnu ca tundoho cua nyehe ndo jaha Nyoo. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra maestro cuenda ley vehe ñuhu tan nyooho ra fariseo! ¡Jahá ndo tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa! Tyin nanducú ndo nɨɨ cahnu nu ñuhu ñayɨvɨ tyin cuñí ndo nañihi ndo vasu intuhun nyɨvɨ cunyicun tsi ndo. Tatun tsa quɨhvɨ̱ ñi cuenda ndo, quiñi ca iyó ñi jahá ndo, tan ñavin ca maa ndo. Tan cua cuhun ñi anyaya tsihin ndo. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra ndaahvi! Tyin cuñí ndo jaquihin ityi ndo tsi nyɨvɨ, ¡maa tyin cuaa ndo! Caahán ndo tyin yóo nyɨvɨ cua cahan “Naha Nyoo” tsa cuenda vehe ñuhu, nduve ñi náa cua cuvi tsi ñi tun ña tyaa yahvi ñi tsa cahan ñi. Maa tyin tun cua cahan ñi “Naha Nyoo” tsa cuenda xuhun cuaan tsa iyó vehe ñuhu, tacan tan taahán tsi javaha ñi tsa cahan ñi, catyí ndo. 


text:
¡Soho xaan ndo tan cuaa ndo! ¿Ndáa tsa cahnu ca cuví? ¿A xuhun cuaan can, a vehe ñuhu tsa jandu ií tsi xuhun cuaan can? 


text:
Tan juvin ñi catyí tucu ndo tyin yóo nyɨvɨ cua cahan “Naha Nyoo” tsa cuenda altar tsa iyó vehe ñuhu, nduve ñi náa cua cuvi tsi ñi tun ña tyaa yahvi ñi tsa cahan ñi. Maa tyin tun cua cahan ñi “Naha Nyoo” tsa cuenda tsa jamañí ñi nu altar, tacan tan taahán tsi javaha ñi tsa cahan ñi, catyí ndo. 


text:
¡Soho xaan ndo tan cuaa ndo! ¿Ndáa tsa cahnu ca cuví? ¿A tsa jamañí ndo nu altar can, o maa altar tsa jandu ií tsa jamañí ndo? 


text:
Tyin nyɨvɨ caahán “Naha Nyoo” tsa cuenda altar can, ñavin cuenda altar ñi caahán ñi tuhun, tyin caahán ndɨhɨ ñi tsa cuenda tandɨhɨ tsa yosó nu altar can. 


text:
Tan nyɨvɨ caahán “Naha Nyoo” tsa cuenda vehe ñuhu cahnu, ñavin cuenda vehe ñuhu ñi caahán ñi tuhun, tyin nda cuanda cuenda Nyoo caahán ñi tuhun, tyin iyó ra ican. 


text:
Tan tacan tucu nyɨvɨ tsa caahán “Naha Nyoo” tsa cuenda gloria; nda cuanda tyayu Nyoo tan cuanda maa Nyoo caahán ñi tuhun, tyin maa ra cuví ra nyaá ndacá ñaha ndacan. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu tan nyooho ra cuví fariseo! Jahá ndo tyin vaha xaan ndo tyin cahví ndo ndaha menta tan tsɨtɨ anis tsihin tsɨtɨ comino, tacan tan tavá ndo intuhun tsi tsa iin iin utsi, tan tsahá ndo tsi Nyoo. Maa tyin ña tyaá yahvi ndo ley nahnu ca tsa taahán tsi javaha yo: tsa javahá yo tsa vaha tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ, tsa cundaahvi iñi yo tsi ñi, tsa tsinú iñi yo tsi Nyoo tan ña nacoo yo tsi ra. Cuñí tsi javaha ndo tandɨhɨ can, tan ña cua jandɨhɨ ndo tsa cuhva ndo diezmo can. 


text:
Nyooho ra cuaa, cuñí ndo jaquihin ityi ndo tsi nyɨvɨ, maa tyin ña cuví, tyin maa ndo ña jahá ndo cuenda cuatyi nahnu tsa javahá ndo, tan numi xaan nyehé ndo cuatyi nyihi ñi. Tan cuví tsi tumaa tsa tavá ndo tyucun luhlu nu tsa tsatsí ndo tan coco ndo iin camellu. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu tan nyooho ra cuví fariseo! ¡Jahá ndo tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa! Tyin tumaa nacatyá ndo vasu tan coho, tan ityi tsata ñi tsi nacatyá ndo tan ña nacatyá ndo ityi tsitsi, tyin ityi tsitsi can, nu ña nacatyá ndo, ican cuví añima ndo tan tsitu tsi tsihin tsa caquiñi: tsa suhú ndo tan tsa tsicá iñi ndo tsa coo cuaha ndaha tyiñu ndo. 


text:
¡Nyooho ra fariseo cuaa! Na̱catya jihna ndo ityi tsitsi vasu tan coho, tacan tan cua ndoo ndɨhɨ ityi tsata. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu tan nyooho ra cuví fariseo! ¡Jahá ndo tyin vaha ndo, tan ña nditsa! Tyin cuví ndo tumaa iin ñaña ndɨyɨ tsa nacahyɨ̱, tyin ityi tsata tsi sɨɨ xaan caá, maa tyin ityi tsitsi tsitu yɨquɨ ndɨyɨ, tan tandɨhɨ nuu tsa caquiñi. 


text:
Tacan cuví nyooho, tyin cuñí nyɨvɨ tyin vaha xaan iñi ndo, maa tyin añima ndo ican quitá tsa jandaví ñaha ndo tan tandɨhɨ tsa caquiñi ndo. 


text:
<pb/>’¡Ndahvi nyooho ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu, tan nyooho ra cuví fariseo! ¡Jahá ndo tyin vaha xaan ndo, tan ña nditsa! Tyin jandutyaquɨ́ ndo ñaña ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, tan nacahyɨ́ ndo ñaña nyɨvɨ vaha tsicoo̱ taha̱n tsanaha. 


text:
Tacan tan catyí ndo: “Tun tsatyin tsicoo̱ yo quɨvɨ tsicoo̱ tsii tsaahnu yo, ña cua jatyinyee yo tsi ra tsahñi̱ tsi ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo”, catyí ndo. 


text:
¡Yacan vityin nye̱he maa ndo na jaha ndo, ja̱vaha ndɨhɨ ndo tsa javaha̱ tsii tsaahnu ndo, tun cuñí ndo! 


text:
<pb/>’¡Nyooho nyɨvɨ caquiñi cuví ndo, tan nyɨvɨ cuví tata coo! ¿Nacaa cua cacu ndo tan ña cua cuhun ndo anyaya? Ña cua cuvi. 


text:
Yacan cuenda cua jaquitsi yu tsi ra cuví ndusu yuhu Nyoo nu yucú ndo, cua jaquitsi tucu yu tsi ra tsitó xaan naha ra nu yucú ndo, tan ra maestro naha ra cua tsaa ra naha nu yucú ndo. Maa tyin nyooho cua cahñi ndo tsi juhva ra, tan cua tyaa ndo tsi inga ra naha nu cruu. Tan inga ra naha cua cañi ndo tsi ra naha tsitsi vehe ñuhu. Tan cunyaa ndaha ndo tsi ra naha tan iin tan iin ñuu. 


text:
Yacan cuenda, tsata nyooho cua cunyaa cuatyi tsa cuenda tandɨhɨ ra vaha tsa tsahñi̱ tsii tsaahnu ndo nda cuanda tsihi̱ ra Abel tan nda cuanda quɨvɨ tsihi̱ ra Zacarías, sehe ra Berequías, tsa tsahñi̱ ra naha tsitsi vehe ñuhu yatyin nu nyaá altar tsa yosó tsa jamañí yo tsi Nyoo. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ cuatyi can cua coso sɨquɨ nyooho, nyɨvɨ tsa iyó vityin ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu nducuiihya̱ cuñí ra Jesús nyehé ra tsi nyɨvɨ ñuu Jerusalén 


text:
<pb/>’¡Ñuu Jerusalén! ¡Ndahvi nyooho nyɨvɨ ñuu Jerusalén! Tyin tsahñi̱ ndo tsi ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo. Tan cañi̱ ndo yuu tsi tandɨhɨ ra tsa jaquitsi̱ Nyoo nu yucú ndo. Tan yuhu cuaha xaan tsaha cuñí yu jaha cuenda yu tsi ndo, tumaa iin ndɨvɨ sɨɨhɨ tsa jahá cuenda tsi sehe tɨ, tan naquihín vaha tɨ sehe tɨ tsitsi nditsin tɨ, maa tyin ña cuñi̱ ndo. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo, tyin ña cua nyehe ca ndo tsi yu nda cuanda quita quɨvɨ tsa cua catyi ndo tyin cahnu xaan cuví ra vatsí tsihin sɨvɨ Nyoo Jutu yo ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Quita̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu cahnu can, tan tsa cuñí cuhun ra, tan natuhva̱ ra tsicá tsihin ra nu nyaá ra, tan quitsaha̱ caahán ra naha cuhva caá vehe ñuhu can tsihin ra. 


text:
Maa tyin nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―¿A nyehé ndo tandɨhɨ tsa iyó ihya? Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin ihya ndi intuhun ca yuu tan ña cua coso tsata inga tsi. Tandɨhɨ maa can tan cua tanɨ ―catyí ra. Nu caahán ra Jesús náa cua cuvi tsa ndi cumañi ca naa ñuhu ñayɨvɨ 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra naha yucu Olivo. Tan cuhva tsa nyaá ra Jesús ican, ra tsicá tsihin ra tsaha̱n ra naha nu nyaá ra tan nducú tuhun xeehe ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―Cuñí ndi tsa catyi tuhun un tsihin ndi, ama cua cuvi tandɨhɨ tsa caha̱n un. ¿Nacaa tan coto ndi tatun tsa cuyatyin tsa cua quitsi un inga tsaha tan tsa cua naa ñuhu ñayɨvɨ? 


text:
Tyin cuaha xaan ra cua quitsi, tan cua cutyiñu ra naha sɨvɨ yu, tan cua catyi ra naha: “Yuhu cuví ra Cristo, ra tsa jaquitsi̱ Nyoo.” Tan cuaha nyɨvɨ cua jandavi ñaha ra naha. 


text:
Tan cua ñihi tuhun ndo tyin iyó cuatyi tan cañí tahan nyɨvɨ ityi can tan ityi ihya. Maa tyin ña na̱yuhvi ndo, tyin tacan taahán maa tsi cua cuvi tsa ndi cumañi ca naa ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Tyin nyɨvɨ iin ñuu cua cañi tahan ñi tsihin nyɨvɨ inga ñuu. Tan cua coo cuatyi iin ñuu tsihin inga ñuu. Tan cua coo tama, tan cua coo cuehe, tan cuaha ñi ityi cua taan ñihi. 


text:
<pb/>’Tacan tan cua cuhva cuenda nyɨvɨ tsi ndo tsi ra cumi tyiñu naha ra na tatsi tuñi ra naha tsi ndo. Tan cua cahñi ra naha tsi ndo. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ndasɨ cua cuñi ñi nyehe ñi tsi ndo tsa cuenda yuhu. 


text:
Quɨvɨ can cuaha xaan nyɨvɨ cua jaña ñi tsa tsinú iñi ñi tsi yu, tan ndasɨ cua cuñi ñi nyehe tahan ñi tsi ñi. Tan cua naxico ñaha tahan ñi tsi ñi. 


text:
Tan cuaha xaan ra caahán cuendu cua coo, tan cua catyi ra naha tyin cuenda Nyoo caahán ra naha. Tan cuaha xaan nyɨvɨ cua jandavi ñaha ra naha. 


text:
Tan tanɨɨ cahnu ñuhu ñayɨvɨ cua nacutya tuhun vaha tsa cuenda cuhva tsa ndacá ñaha Nyoo. Tan quɨvɨ cua coto nyɨvɨ tandɨhɨ ñuu tuhun vaha ihya, tacan tan cua naa ñayɨvɨ. 


text:
<pb/>’Ra Daniel, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, tyaa̱ ra nu tutu Nyoo tyin coo tsa cua janducaquiñí, tsa cua jatɨvɨ. Quɨvɨ tsa cua nyehe ndo can tsitsi vehe ñuhu Nu Ii, (nyooho tsa cahví, na cutuñi iñi ndo). 


text:
Tan nyɨvɨ yucú jiñi vehe, cua nuu ñi, maa tyin ña cua quɨhvɨ ñi tsitsi vehe ñi tan tava ñi tsa iyó tsitsi vehe ñi. 


text:
Tyin tundoho tsa cua nyehe nyɨvɨ quɨvɨ can, ñaha ca maa coo can nda quɨvɨ tsa tsinu̱ ñuhu ñayɨvɨ. Tan ndi ityi nuu ca ña cua nyehe nyɨvɨ tundoho tacan inga tsaha. 


text:
Tyin tatun ña cua janducuɨtɨ Nyoo quɨvɨ can, yoñi maa cua cacu. Maa tyin cua janducuɨtɨ ra tsa cuenda tsa cuñí ra tsi nyɨvɨ nacatsi̱ maa ra. 


text:
<pb/>’Tatun yóo cua cahan tsihin ndo: “Jihna ndo, ihya nyaá ra Cristo” o “Nye̱he ndo, ndacan nyaá ra Cristo”, ña tsi̱nu iñi ndo. 


text:
Tyin cua quitsi ra jandavi ñaha naha ra tan cua catyi ra naha tyin ra Cristo cuví ra naha. Cua catyi ra naha tyin ndusu yuhu Nyoo cuví ra naha. Tan cua javaha ra naha seña tan tsa iyo nahnu tyin cua jandavi ñaha ra naha nda cuanda nyɨvɨ tsa nacatsi̱ maa Nyoo tun tsatyin cuvi jaha ra naha. 


text:
Yacan cuenda tatun catyí nyɨvɨ tsihin ndo: “Nye̱he ndo, va ra Cristo nyií nu tsɨquɨ can”, Ña cu̱hun ndo. O tatun catyí ñi tsihin ndo: “Nye̱he ndo, nyií ra tsitsi cuartu ihya”, ña tsi̱nu iñi ndo. 


text:
Tyin tumaa tsa cañí tatsa savi nyehé yo xiñu xaan nda ityi nu caná ñicanyii tan nda cuanda ityi nu tyisó ñicanyii, tacan cua cuvi quɨvɨ quitsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. 


text:
Tumaa natacá nditsii nu cayucú tsa iñi, tacan cua nataca nyɨvɨ yɨhɨ́ cuenda yu quɨvɨ quitsi yu inga tsaha. Nacaa cua quitsi Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria inga tsaha 


text:
<pb/>’Tan tsa yaha tsa cua nyehe nyɨvɨ tundoho, ñicanyii cua ndunaa tsi, yoo ña cua jandunditsin ca tsi, tan tiñuu cua cucoyo tiñuu, tan tandɨhɨ tsa iyó andɨvɨ cua nacanda. 


text:
Tacan tan cua quituvi seña ityi andɨvɨ tyin vatsí yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. Cua quitsi yu nu vico ityi andɨvɨ tsihin tunyee iñi cahnu tan tsihin tsa cahnu cuví Nyoo. Tan tandɨhɨ nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ, cua vacu tsaa xaan ñi tsa cua nyehe ñi tsi yu. 


text:
Tan cuaha ángel cuenda yu cua jaquitsi yu tyin ñihi cua tɨvɨ ra naha cutu tan cua jandu iin ra naha tsi nyɨvɨ nacatsi̱ maa Nyoo. Cua quita ñi tanɨɨ cahnu nu ñuhu ñayɨvɨ, nda cuanda nu ndɨhɨ ñuhu ñayɨvɨ tan nda cuanda nu ndɨhɨ andɨvɨ. 


text:
<pb/>’Cu̱tuñi iñi ndo iin cuhva yutun tsa nañí higo: Tatun tsa yutya soco tun, tan tsa cana̱ ndaha yutya tun, nyooho tsitó ndo tyin tsa cua coo tsɨtɨ tun. 


text:
Tan juvin ñi tacan, tatun tsa cuví tandɨhɨ yacan nyehé ndo, cua coto ndo tyin tsa cuyatyin quitsi yu; tan tsa nyanaá yu yuvehe cuví tsi. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin tandɨhɨ yacan cua cuvi jihna, tsa ndi cumañi ca cúu nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Tan coo quɨvɨ cua cunaa andɨvɨ tan tsihin ñuhu ñayɨvɨ, maa tyin tuhun caahán yuhu, ña cua cundɨhɨ tsi tyin cua cundaa tandɨhɨ tsi. 


text:
<pb/>’Maa tyin quɨvɨ tan hora tsa cua cuvi yacan, yoñi tsitó, ndi ángel iyó gloria tan ña tsitó ra naha. Intuhun ñi maa Nyoo Jutu yo tsitó. 


text:
<pb/>’Tumaa cuvi̱ quɨvɨ tsa tsicoo̱ ra Noé, tacan cua cuvi quɨvɨ tsa cua quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. 


text:
Quɨvɨ tsa ndi cumañi ca cuun savi xaan, nyɨvɨ can, tsatsí ñi, tsihí ñi, tindahá ñi, tan tsahá ñi tsi sehe sɨɨhɨ ñi tindaha nda cuanda quɨvɨ quɨhvɨ̱ ra Noé tsitsi yutun ndoo. 


text:
Tan sana iñi ñi tan tsaa̱ savi tan tañi̱ tandɨhɨ ñi. Tan tacan sana iñi ñi tan cua tahan tsi quɨvɨ quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. 


text:
Tan tatun yucú uvi taahan rayɨɨ tsitsi cuhu quɨvɨ can, intuhun ñi ra cua quihin yu, tan cua nacoo yu tsi inga ra. 


text:
Tan co̱to ndo tuhun ihya tyin tatun iin tsitoho vehe tan tsitó ra náa cuhva cua quɨhvɨ ñasuhu tsitsi vehe ra, cua cuatu vaha ra tan ña cua cuhva ra tsa quɨhvɨ ñasuhu can. 


text:
Yacan cuenda nyooho, cu̱atu vaha ndo. Tyin sana iñi ndo, tan cua quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. Musu vaha tan musu ña vaha 


text:
<pb/>’Musu tsa tyaá soho tsa caahán tsitoho ra, juvin ra cuví musu vaha. Tyin jahá cuenda ra vehe tsitoho ra. Tan vaha hora tsahá ra tsa catsi tandɨhɨ ca musu. 


text:
Tan sɨɨ xaan cuñí ra cuví musu vaha can, tatun cuhva tsa jahá tyiñu ra tan tsaa tsitoho ra. Tyin tyaá yahvi ra tandɨhɨ tsa taahán tsi ica ra. 


text:
Tan tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tsitoho ra cua nacuhva ra tandɨhɨ cuii tsa cumí ra, cua quɨhɨ ndaha ra, tyin vaha tyaá yahvi ra tsihin tyiñu jahá ra. 


text:
Tacan tan quitsaha cañí ra tsi inga musu, tan tsatsí ra tan tsihí ra nyixi tsihin ra tsiñi naha ra. 


text:
Tacan tan sana iñi ra tan cua tsaa tsitoho ra quɨvɨ tsa ña ndatú ra tsi ra, tan hora tsa ña tsitó ra. 


text:
Tacan tan tsitoho ra ñihi xaan cua tatsi tuñi ra tsi ra tumaa tuhvá maa ra icá tsihin nyɨvɨ tsa jahá tyin vaha xaan ñi tan ña icá ñi tsa vaha. Tacan tan cua vacu ra cuví musu ña vaha can tan cahyu ña cua cuvi nuhu ra tsa nyehé ra tundoho.<pb/>


text:
’Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa utsi taahan ñaha yoco tsa quihi̱n lámpara tsa yɨhɨ́ acetye tan cuahán ñi iin vico tindaha tyin cua jatahan ñi tsi ra tsa cua tindaha. 


text:
Ñi tsa soho ñuhú iñi can, nyisó ñi lámpara ñi maa tyin ña quihi̱n ñi juhva ca acetye tsa natyihi ñi tsitsi lámpara ñi tatun ndɨhɨ tsi. 


text:
Tan ñi tsa catsi tsicá iñi can, nyisó sɨɨn ñi inga yutyi acetye tsa cua natyihi ñi tsitsi lámpara can tatun ndɨhɨ acetye tsa yɨhɨ́ tsitsi lámpara can. 


text:
Tacan tan maa ñuu tsiñi̱ ñi iin ndusu tsa catyí tyehen: “¡Tsa vatsí ra tsa cua tindaha! ¡Qu̱ita ndo, ja̱tahan ndo tsi ra!” 


text:
Tacan tan quitsaha̱ caahán tsa uhun ñi soho ñuhú iñi can tsihin inga uhun ñi can tan catyí ñi: “Cu̱hva ndo juhva acetye ndahá ndo tsi ndi, tyin cuñí ndahva lámpara ndi”, catyí ñi. 


text:
Maa tyin ñi yoco tsa catsi tsicá iñi can nacaha̱n ñi tyehen: “Ña cua cuhva ndi tyin coto ña cua cutahan tsi tsa cuenda ndi tan ndi tsa cuenda nyooho. Vaha ca cuhun maa ndo cujata ndo nu cuyahví tsi.” 


text:
Maa tyin tsitsi tsa cuahán tsa uhun ñi soho ñuhú iñi can cuajata ñi acetye, tan tsaa̱ ra tsa cua tindaha can. Tan ñi yoco tsa ndatú vaha can, quɨhvɨ̱ ñi tsihin ra tsitsi vehe nu cua coo vico tindaha. Tan tsicundasɨ̱ yuvehe can. 


text:
Yaha̱ can tan tsaa̱ nyico ñi soho ñuhú iñi can, tan catyí ñi: “¡Yooho tata! ¡Nu̱ña yuvehe na quɨhvɨ ndi!”, catyí ñi. 


text:
Maa tyin maa ra nacaha̱n ra, tan catyí ra: “Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin ña nacotó yu tsi ndo.” 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ caahán ra Jesús: ―Cu̱atu vaha ndo, tyin ña tsitó ndo ndáa quɨvɨ tan náa hora cua quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria. Nu caahán ra Jesús tsihin yo na jaha tyiñu yo tsihin tsa tsaha̱ Nyoo tsi yo 


text:
<pb/>’Tsa ndacá ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ cuví tsi tumaa iin rayɨɨ tsa nyaá cua quita cuhun inga ñuu nu cañi. Tan cana̱ ra tsi musu ra, tan tsaha̱ cuenda ra xuhun ra tsi ra naha tyin jaha cuenda ra naha. 


text:
<pb/>Iin ra tsaha̱ ra uhun mil xuhun, tan inga ra tsaha̱ ra uvi mil xuhun, tan inga ra tsaha̱ ra iin mil. Tsaha̱ ra tsi intuhun intuhun ra nácaa cuhva tsitó ra jaha tyiñu ra naha tan cua nandaa sɨquɨ xuhun can. Tacan tan cuahán ra. 


text:
Musu tsa quihi̱n uhun mil xuhun can, ñihi jaha̱ tyiñu ra tsihin xuhun can, tan jaha̱ canaa ra inga uhun mil ca sɨquɨ tsi. 


text:
Maa tyin ra tsa quihi̱n intuhun ñi mil can, tsaha̱n ra tan tsatya̱ ra iin yavi tsitsi ñuhu tan tyihi̱ xeehe ra xuhun tsitoho ra. 


text:
<pb/>’Cuaha quɨvɨ yaha̱ tan tsaa̱ nyico tsitoho musu can. Tan quitsaha̱ natavá cuenda ra tsihin intuhun intuhun ra naha. 


text:
Jihna ca ra tsa quihi̱n uhun mil xuhun can tsaa̱, tan nacuhva̱ cuenda ra uhun mil ca sɨquɨ can, tan catyí ra: “Taa, uhun mil tsaha̱ un tsi yu, ju̱hun inga uhun mil ihya tsa jaha̱ canaa yu sɨquɨ tsi.” 


text:
Tan tsitoho ra catyí ra tsihin ra: “Vaha. Iin musu vaha xaan cuví un. Tan javaha̱ un tandɨhɨ tsa caha̱n yu tsihin un. Luxu ñi xuhun tsaha̱ yu tsi un tan vaha xaan tsatyiñu̱ un itsi. Vityin cuaha ca cua cuhva cuenda yu tsi un. Qu̱ɨhvɨ nu vaha ihya, tan sɨɨ cu̱ñi un tsihin yu.” 


text:
Yaha̱ can tan tsaa̱ musu tsa quihi̱n uvi mil xuhun can, tan catyí ra: “Taa, uvi mil ñi tsaha̱ un tsi yu, ju̱hun uvi mil ca ihya tsa jaha̱ canaa yu sɨquɨ tsi.” 


text:
Tan catyí tsitoho ra tsihin ra: “Vaha. Iin musu vaha xaan cuví un, tan javaha̱ un tandɨhɨ tsa caha̱n yu tsihin un. Luxu ñi xuhun tsaha̱ yu tsi un tan vaha xaan tsatyiñu̱ un itsi. Vityin cuaha ca cua cuhva cuenda yu tsi un. Quɨ̱hvɨ nu vaha ihya, tan sɨɨ cu̱ñi un tsihin yu”, catyí ra. 


text:
Tan cuhva tsa tsaa̱ musu tsa quihi̱n intuhun ñi mil xuhun can, catyí ra tsihin tsitoho ra: “Taa, yuhu tsitó yu tyin xaan xaan un tan cuñí un naquihín un xuhun nu ña jahá tyiñu un, tan cuñí un naquihin un cosecha nu ña tatsi̱ un. 


text:
Yacan cuenda nayuhvi̱ yu tan tsaha̱n yu tan tyihi̱ xeehe yu xuhun un tsitsi ñuhu. Ju̱hun xuhun ihya tsa tsaha̱ un tsi yu”, catyí ra. 


text:
Tacan tan nacaha̱n tsitoho ra, tan catyí ra tsihin ra: “Musu ña vaha cuví un, tan musu jutsan cuví yooho. Tatun tsitó un tyin naquihín yu nu ña jaha̱ tyiñu yu, tan quihín yu cosecha nu ña tatsi̱ yu, 


text:
¿nácaa tyin ña tsityihi̱ un xuhun yu nu banco? Tun tsatyin tacan javaha̱ un, tsa cua quitsi nyico yu cuvi naquihin yu xuhun can tsihin xuhun sɨquɨ tsa jaha̱ canaa tsi”, catyí ra. 


text:
Tacan tan quitsaha̱ caahán ra tsihin ra tsa yucú can naha ra: “Qu̱ihin nyaa ndo tsa iin mil tsa ndahá ra, tan cu̱hva ndo tsi ra tsa ndahá utsi mil. 


text:
Tyin nyɨvɨ jahá tyiñu vaha tsihin tsa iyó tsi ñi, cua cuhva ca yu tsi ñi, tan cua coo cuaha tsi ñi, nda cuanda ndoo ca. Maa tyin nyɨvɨ tsa ña cuñí jaha tyiñu tsihin tsa tsahá yu, nda cuanda tsa luxu tsa cumí ñi, cua quihin nyaa ndɨhɨ yu. 


text:
Tan musu tsa ña tsiñí ñuhu tsi yu ihya, ta̱va ndo tsi ra nacuhun ra nu naa ityi tsata, tan ndacan cua vacu tsaa ra, tan cahyu ña cua cuvi nuhu ra tsihin tsa nyehé ra tundoho.” Nu caha̱n ra Jesús tyin cua cutuñi tandɨhɨ nyɨvɨ 


text:
<pb/>’Quɨvɨ cua quitsi nyico yuhu Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua quitsi yu tsihin cuaha ángel cuenda yu. Tan cua cunyaa yu tyayu sɨɨ caá tan cua cundaca ñaha yu. 


text:
Tandɨhɨ cuii nyɨvɨ iyó nanɨɨ cahnu nu ñuhu ñayɨvɨ cua nataca ñi nuu yu. Tan cua natava sɨɨn yu tsi intuhun intuhun ñi, tumaa ra jahá cuenda mbee tavá sɨɨn ra tsi mbee ticatyi tan tavá sɨɨn tucu ra tsi mbee chivo. 


text:
Tan cua tyaa yu tsi mbee ticatyi can tsiyo cuaha yu, tan inga mbee can cua tyaa yu tsiyo satyin yu. 


text:
Tacan tan yuhu tsa cuví yu Rey cua catyi yu tsihin nyɨvɨ nyecú tsiyo cuaha yu: “Na̱ha nyooho nyɨvɨ tsa nasoco̱ Jutu yu. Na qui̱hin cuenda ndo nu cua cunyecu ndo nu ndacá ñaha Nyoo, tyin tsa cuenda maa ndo javaha̱ ra ihya quɨvɨ javaha̱ ra ñuhu ñayɨvɨ. 


text:
Tyin quɨvɨ tsisoco̱ yu, nyooho tsaha̱ ndo tsa tsatsi̱ yu. Quɨvɨ na ityi̱ iñi yu, tsaha̱ ndo ndutya tsihi̱ yu. Tan quɨvɨ tsica̱ nuu yu cuví yu ra inga ñuu, tsaha̱ ndo nu quixi̱ yu. 


text:
Quɨvɨ cumañi̱ jahma yu, tsaha̱ ndo jahma tsinditsi̱ yu. Quɨvɨ cuhvi̱ yu, tsinyehe̱ ndo nu canyií yu. Tan quɨvɨ tsinyii̱ yu vehe caa, tsinyehe̱ ndo nu nyií yu”. Tacan cua cahan yu tsihin ñi. 


text:
Tan ñi tsa vaha iñi can cua ndaca tuhun ñi tsi yu, tan catyi ñi: “Jutu Mañi yu, ¿ama nyehe̱ ndi tsisoco̱ un, tan tsaha̱ ndi tsa tsatsi̱ un? ¿Ama nyehe̱ ndi na ityi̱ iñi un tan tsaha̱ ndi tsa tsihi̱ un? 


text:
¿Ama nyehe̱ ndi tsi un tsica̱ nuu un cuví un ra inga ñuu tan tsaha̱ ndi vehe nu quixi̱ un? ¿Ama cumañi̱ jahma un, tan tsaha̱ ndi jahma tsinditsi̱ un? 


text:
¿Ama nyehe̱ ndi cuhvi̱ un, o tsinyii̱ un vehe caa, tan tsaha̱n ndi tsinyehe̱ ndi tsi un?” cua catyi ñi. 


text:
Tan yuhu tsa cuví Rey cua catyi yu tsihin ñi: “Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ tumañi iñi tsa javaha̱ ndo tsi ra ndaahvi, ra yañi yu, tsi yuhu javaha̱ ndo tumañi iñi”, cua catyi yu tsihin ñi. 


text:
<pb/>’Tacan tan yuhu tsa cuví Rey cua cahan yu tsihin nyɨvɨ tsa yucú tsiyo satyin yu tyehen: “Ca̱tsiyo ndo nuu yu, nyooho, nyɨvɨ taahán tsi cuhun anyaya. Cu̱aahan ndo nu ñuhu̱ tsa ña cua ndahva maa. Tsinu̱ anyaya can tyin ican cua coo nu ña vaha tan tatyi ña vaha cuenda nu. 


text:
Tyin tsisoco̱ yu tan nyooho ña tsaha̱ ndo tsa catsi yu. Na ityi̱ iñi yu tan ña tsaha̱ ndo ndutya coho yu. 


text:
Tsica̱ nuu yu cuví yu iin ra inga ñuu, tan ña tsaha̱ ndo nu cusu yu. Cumañi̱ jahma yu tan ña tsaha̱ ndo jahma cunditsi yu. Nacuhvi̱ yu tan tsinyii̱ yu vehe caa, maa tyin ña tsaha̱n ndo tsinyehe̱ ndo tsi yu nu tsinyii̱ yu”, cua catyi yu tsihin ñi. 


text:
Tacan tan cua catyi ñi tsihin yu: “Jutu Mañi yu, ¿ama nyehe̱ ndi tsisoco̱ un, o na ityi̱ iñi un, o tsicá nuu un cuví un ra inga ñuu, o nduve jahma un, o nacuhvi̱ un, o tsinyii̱ un vehe caa, tan ña jatyinyee̱ ndi tsi un?” cua catyi ñi. 


text:
Tan yuhu tsa cuví yu Rey cua catyi yu tsihin ñi: “Tsa nditsa caahán yu tsihin ndo tyin tandɨhɨ maa tsa ña javaha̱ ndo tsihin nyɨvɨ ndaahvi ihya, ña javaha̱ ndɨhɨ ndo tsihin yu, cuví can”, cua catyi yu tsihin ñi. 


text:
Tacan tan ñi can cua cuhun ñi nu cayú ñuhu̱ tsa ña cua ndahva maa. Tan nyɨvɨ vaha can cua cuhun ñi coo ñi ñayɨvɨ nyito tsa ña cua naa maa.<pb/>


text:
Cuhva tsa ndɨhɨ̱ caha̱n ra Jesús tandɨhɨ tuhun can, tan quitsaha̱ catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra: 


text:
<pb/>―Nyooho tsitó ndo tyin ndi cumañi uvi ca quɨvɨ tan tahan tsi vico pascua. Tan yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua cuhva cuenda nyɨvɨ tsi yu na tyaa ra cumi tyiñu tsi yu nu cruu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Quɨvɨ can jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tan ra mandoñi ñuu naha ra, ndu ii̱n ra naha nuquehe vehe tyiñu ra Caifás, ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu. 


text:
Tan jandaa̱ ra naha tyiñu nácaa cua jandavi ñaha ra naha tsi ra Jesús tan tɨɨn ra naha tsi ra tan cahñi ra naha tsi ra. 


text:
Tan catyí ra naha: ―Ña cua cahñi yo tsi ra quɨvɨ maa vico, coto nduvaa xaan nyɨvɨ ―catyí ra naha. Nu tyosó iin ñaha ndutya tami jiñi ra Jesús 


text:
Tan natuhva̱ iin ñaha nu nyaá ra Jesús, ndahá ña iin yutyi yuu vaha tsitú can yɨhɨ́ ndutya tami. Tan yahvi xaan nyaá ndutya tami can. Tan ra Jesús nyaá ra yuhu mesa, tan ñaha can tyoso̱ ña ndutya can jiñi ra. 


text:
Tsa nyehe̱ ra tsicá tsihin ra, nduxaa̱n ra naha tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda jatɨvɨ̱ ña ndutya tami can? 


text:
Vaha ca tun tsatyin xico̱ ña can, tan ñihi cuaha ña xuhun tsihin can. Tan cuvi jatyinyee ña tsi nyɨvɨ ndaahvi tsihin xuhun can ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caahán ra naha, tacan tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda cuñí ndo jandu uvi iñi ndo tsi ñaha ihya? Tan tsa javahá ña tsihin yu, tsa vaha cuví tsi. 


text:
Tyin nyɨvɨ ndaahvi tandɨhɨ ñi quɨvɨ cua coo ñi tsihin ndo, maa tyin yuhu, ña naha ca cua cunyii yu tsihin ndo. 


text:
Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo, tyin tandɨhɨ ñi nu cua cahan nyɨvɨ tuhun Nyoo tanɨɨ cahnu ñuhu ñayɨvɨ, cua nacatyi tuhun tucu ñi tsa javaha̱ ñaha ihya, na nducuhun iñi nyɨvɨ tsi ña ―catyí ra Jesús. Nu xico̱ ra Judas Iscariote tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tacan tan iin ra tsicá tsihin ra Jesús, ra tsa nañí Judas Iscariote, tsaha̱n ra tsicaha̱n ra tsihin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra. 


text:
Tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacaa cua tyahvi ndo tsi yu tatun cuhva cuenda yu tsi ra Jesús tsi ndo? Tacan tan ra jutu can naha ra tsaha̱ ra naha oco utsi xuhun cuitsin tsi ra. 


text:
Tan nda quɨvɨ can tan quitsaha̱ nducú ra Judas cuhva cua nacuhva cuenda ra tsi ra Jesús tsi ra jutu can naha ra. Nu cuxiñi̱ ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra 


text:
<pb/>Quɨvɨ jihna ñi tsa quitsaha̱ vico nu tsatsí nyɨvɨ paan tsa nduve yutsan iya yɨhɨ́, ra tsicá tsihin ra Jesús natuhva̱ ra naha nu nyaá ra tan quitsaha̱ tsicá tuhun ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¿Numaa cuñí un tsa cujanduvaha ndi tsa cuxiñi un cuenda vico pascua ihya? 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Cu̱aahan ndo tsitsi ñuu nda vehe rayɨɨ ihya. Tan ca̱tyi ndo tsihin ra: “Ra Maestro catyí ra tyin tsa yatyin cua cúu ra, tan vehe maa un cua jacahnu ndi vico pascua”, ca̱tyi ndo tsihin ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan javaha̱ ra naha cuhva caha̱n ra Jesús tsihin ra naha. Tan janduvaha̱ ra naha tsa cuxiñi ra naha vico pascua can. 


text:
Tan tsitsi tsa tsatsí ra naha, catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin iin nyooho cua xico ndo tsi yu tsi ra xaan iñi tsi yu. 


text:
<pb/>Tan nducuihya̱ xaan cuñí ra naha, tan quitsaha̱ tsicá tuhun tan iin tan iin ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―Jutu Mañi yu, ¿a ñavin yuhu cuví can? 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―Ra tsa tsatsí iin ñi coho tsihin yu, ra ican cua xico tsi yu. 


text:
Yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cua tahan yu tumaa tsa caahán nu tutu Nyoo. Maa tyin ndahvi ra ndaahvi tsa cua xico tsi yu. Vaha vihi ca tun tsatyin ña cacu̱ ra ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Judas, ra tsa xico̱ tsi ra, tan catyí ra: ―Maestro, ¿a yuhu cuví can? Tan nacaha̱n ra Jesús, tan catyí ra: ―Juvin un. 


text:
<pb/>Tsitsi tsa tsatsí ra naha, ra Jesús quihi̱n ra paan tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo, tan tsahnu̱ sava ra, tan tsaha̱ ra tsi ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Ca̱tsi ndo. Paan ihya cuví tumaa cuñu ñuhu yu. 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan quihi̱n tucu ra vasu vinu, tan nacuhva̱ ra tyahvi nyoo tsi Nyoo, tan jayaha̱ ra tsi tandɨhɨ ra naha tan catyí ra: ―Co̱ho tandɨhɨ ndo vinu ihya. 


text:
Tyin cuví tsi tumaa nɨñɨ yu. Tan tsihin nɨñɨ yu cua cundaa tyiñu tsa ndoo̱ Nyoo tsihin ndo, tyin cua catɨ nɨñɨ yu tsa cuenda tsa vaha tsi nyɨvɨ cuaha, tyin tsihin nɨñɨ yu cua coo tucahnu iñi cuatyi ñi. 


text:
Tan catyí yu tsihin ndo, tyin ña cua coho ca yu tahan vinu tsa cuvi ndutya uvas ihya, nda cuanda tsa coho yu vinu tsaa tsihin ndo nda nu ndacá ñaha Jutu yu gloria ―catyí ra. Nu caha̱n ra Jesús tyin cua cahan ra Pedro tyin ña nacotó ra tsi ra 


text:
Tacan tan quitsaha̱ caahán ra Jesús tsihin ra naha: ―Tandɨhɨ nyooho tan cua nacoo ihñi ndo tsi yu vityin tsacuaa ihya. Tyin nu tutu Nyoo catyí tsi tyehen: “Cua cahñi yu tsi ra jahá cuenda mbee ticatyi jana yu, tan mbee can cua natsatsa tɨ naha tɨ”, catyí tsi. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Pedro tan catyí ra: ―Vasu ndi maa tandɨhɨ ra tan ndu uvi iñi ra naha tsa nyicún ra naha tsi un, maa tyin yuhu ña cua ndu uvi iñi yu. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Tsa nditsa catyí yu tsihin un tyin juvin ñi maa tsacuaa vityin, tsa ndi cumañi ca vacu tsitooho, uñi tsaha cua cahan un tyin ña nacotó un tsi yu ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan ra Pedro catyí ra: ―Vasu ndi maa cúu yu tsihin un, maa tyin ña cua catyi yu tyin ña nacotó yu tsi un ―catyí ra. Tan juvin ñi tacan catyí tandɨhɨ ca ra tsicá tsihin ra. Nu tsica̱n tahvi ra Jesús tsi Nyoo nda Getsemaní 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra iin nu iyó cuaha yutun nu nañí Getsemaní, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cu̱nyecu ndo ihya tsitsi tsa cuahán yu ndacan cua ndacan tahvi yu. 


text:
<pb/>Tan quihi̱n ra tsi ra Pedro tan nduvi sehe ra Zebedeo cuahán tsihin ra. Tan quitsi̱ tucuiihya iñi cahnu tsi ra, tan tsa tuñu cuñí ra. 


text:
Tacan tan catyí ra tsihin ra naha: ―Cahnu xaan tucuiihya iñi nyaá añima yu, nda cuanda cuñí cahñi ña can tsi yu. Ndo̱o ndo ihya tan co̱o nyito ndo tsihin yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra Jesús luxu ca ityi nuu tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra tan tsaqui̱n ra nuu ra nda nu ñuhu, tan tsicán tahvi ra tsi Nyoo tan catyí ra: ―Tyaa, tun tsatyin cuvi jatsiyo nyaha un tundoho ihya sɨquɨ yu, vaha xaan. Maa tyin na ña cuvi cuhva cuñí maa yu, tan na cuvi cuhva cuñí maa un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra nu yucú ra tsicá tsihin ra, tan nyehe̱ ra tyin quixí ra naha. Tan catyí ra tsihin ra Pedro: ―¿A ña cuví coo nyito ndo tsihin yu vasu tan intuhun hora? 


text:
Co̱o nyito ndo, tan nda̱can tahvi ndo tsi Nyoo; tacan tan ña cua javaha ndo cuhva cuñí nu ña vaha. Tsa nditsa tyin añima ndo, cuñí xaan tsi nanducu tsi tsi Nyoo, maa tyin cuñu ñuhu ndo cuví tsa vita cuñí ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tan tsa tsaha̱n ra tsa tsinu uvi tsaha, tsica̱n tahvi ra tyehen: ―Tyaa, tatun ña cuvi tsa jatsiyo nyaha un tundoho ihya sɨquɨ yu, na cuvi cuhva cuñí maa un ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ ra inga tsaha tan nyehe̱ ra tyin quixí nyico ra tsicá tsihin ra, tyin tsicundasɨ̱ maa tinuu ra naha tsihin tsa cuñí xaan ra naha cusu ra naha. 


text:
Tacan tan nacoo̱ ra tsi ra naha, tan cuahán ra tsa tsinu uñi tsaha cua ndacan tahvi ra. Tan tsica̱n tahvi ra tsi Nyoo juvin ñi maa tsihin tuhun tsa tsa yaha̱ caha̱n ra. 


text:
Tacan tan tsaa̱ nyico ra nu yucú ra tsicá tsihin ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―Vityin cu̱su ndo tan qu̱itatu ndo. Tyin tsa tsaa̱ cuhva tsa cua nacuhva cuenda ra can tsi Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria tsi ra iyó cuatyi naha ra. 


text:
Ndu̱vita ndo, co̱hon ndo. Tyin tsa vatsí ra tsa xico̱ tsi yu ―catyí ra Jesús. Nu tsaha̱ cuenda ra Judas tsi ra Jesús tsi nu xaan iñi tsi ra nahnu 


text:
<pb/>Ndi caahán ca ra Jesús yacan, tan tsaa̱ ra Judas, ra tsa cuví iin ra tsicá tsihin ra Jesús. Tan tsihin ra Judas tsaa̱ tucu cuaha xaan nyɨvɨ ndahá mityi tan yutun jacuhu̱n ra cuví jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tan ra cuví mandoñi nyɨvɨ Israel naha ra. 


text:
Tan ra Judas, ra tsa tsahá cuenda tsi ra Jesús, tsa yaha̱ tsaha̱ ra iin seña tsi ra can naha ra, tyin coto ra naha yóo cua tɨɨn ra naha. Tyin tsa yaha̱ caha̱n ra tsihin ra naha: ―Ra tsa cua tyayuhu yu, ra ican cuví ra tsa cua tɨɨn ndo. 


text:
<pb/>Tacan tan natuhva̱ ra Judas nu nyaá ra Jesús tan catyí ra: ―Nacumi tsi un, Maestro. Tan tyayuhu̱ ra tsi ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra tsihin ra: ―¿Náa tyiñu vatsí un ñih? Tacan tan natuhva̱ ra can naha ra tan tɨɨ̱n ra naha tsi ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan iin ra cutahán tsihin ra Jesús, tava̱ ra mityi tan tsahnya̱ ra soho musu jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu. 


text:
Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Na̱tyihi mityi un tsitsi vena un. Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ tsa cañí tahan tsihin mityi, juvin ñi tsihin mityi cua cúu ñi. 


text:
¿A ña tsitó un tyin tatun yuhu tan cuñí yu, cuví ndacan yu tsi Jutu yu, tan maa ra cua jaquitsi ra vityin vityin yaha ca uñi xico utsi mil ángel, tan jacacu ra naha tsi yu? 


text:
Maa tyin tatun tacan javaha yu, ¿nácaa cua cundaa tsa nyaá nu tutu Nyoo nu catyí tsi tyin taahán maa tsi tsa tahan yu tyehen? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ: ―¿A vatsí tɨɨ́n ndo tsi yu tumaa cua tɨɨn ndo iin ñasuhu? tyin ndahá ndo mityi tan yutun. Tandɨhɨ quɨvɨ tsinyii̱ yu jacuaha̱ yu tsi ndo tsitsi vehe ñuhu cahnu, tan ña tɨɨ̱n ndo tsi yu. 


text:
Tandɨhɨ yacan cuví tyin tacan tan cundaa cuhva catyí tuhun Nyoo, tsa tyaa̱ ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha. Tacan tan tandɨhɨ ra tsicá tsihin ra, tsinu̱ ra naha. Tan ndoo̱ intuhun ña maa ra. Nu tsica̱ tuhun ra mandoñi naha ra tsi ra Jesús tatun Sehe Nyoo cuví tsi ra 


text:
<pb/>Tan ra tsa tɨɨ̱n tsi ra Jesús, tsindaca̱ ra naha tsi ra nuu ra Caifás, ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu. Tan iin cahnu ñi yucú ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra ican tan ra mandoñi naha ra. 


text:
Tan ra Pedro cuahán ra tsata ra naha, tan tsaa̱ ra nda nuquehe vehe ra Caifás can. Tan quɨhvɨ̱ ra tan ndoo̱ ra nyií ra tsihin vitya can naha ra, tyin cua nyehe ra nácaa cua quita tuhun can. 


text:
<pb/>Ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra mandoñi naha ra, tan tandɨhɨ ra cumí tyiñu naha ra, nducu̱ ra naha tsi ra cahan cuendu sɨquɨ ra Jesús. Tyin tacan tan cuvi cahñi ra naha tsi ra. 


text:
Maa tyin ña ñihi̱ maa ra naha cuatyi tyaa ra naha sɨquɨ ra, vasu ndi maa cuaha nyɨvɨ tsaha̱n ñi tsicaha̱n ñi cuendu sɨquɨ ra. Tan nu ndɨhɨ tuhun, tsaa̱ uvi ca tsa ndaa tsa caahán cuendu. 


text:
Tan catyí ra naha: ―Ra ihya, catyi̱ ra tyin cuví canɨ ra vehe ñuhu cahnu Nyoo, tan tsitsi tsa uñi quɨvɨ cua janduvita ra tsi inga tsaha ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tacan tan ra jutu tsa cuví ityi nuu can, nduvita̱ ra, tan catyí ra tsihin ra Jesús: ―¿A ña nacahan un nu caahán ra ihya naha ra? ¿A nditsa tsa caahán ra ihya naha ra, o ña nditsa? 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús ña nacaha̱n ra. Tacan tan catyí ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu tsihin ra: ―Tsihin sɨvɨ Nyoo nyitó, catyí yu tsihin un tyin ca̱tyi un tsa nditsa vaha. ¿A ra Cristo Sehe Nyoo cuví tsi un? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús tsihin ra: ―Juvin yu cuví. Tan catyí tucu yu tsihin ndo, tyin cua nyehe ndo tsi yuhu, Rayɨɨ tsa quee̱ nda gloria, cunyaa yu xiin cuaha Nyoo ra iyó tandɨhɨ tunyee iñi, tan cua nyehe ndo nu cua quitsi yu nu vico ityi andɨvɨ inga tsaha ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan ra jutu tsaahnu tsa cuví ityi nuu can tsahnya̱ ra jahma ra tumaa iin seña tyin cuñí maa ra tyin ña vaha tsa caahán ra Jesús, tan catyí ra tsihin tandɨhɨ ca ra naha: ―Ra ihya tsicoo̱ cuatyi ra nuu Nyoo tsihin tsa caahán ra. ¡Nye̱he ndo vityin! Ña cuñí ca tsi tsa nducu yo inga tsa ndaa tyin tsa tsiñi̱ maa ndo tsa ña vaha tsa caha̱n ra. 


text:
¿Náa catyí ndo vityin? Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―Iyó cuatyi ra, yacan taahán tsi tsa cúu ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tɨvɨ̱ sɨɨ ra naha nuu ra tan cañi̱ ra naha tsi ra. Inga ra cañi̱ ra naha nuu ra tsihin tsɨquɨ. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra: ―Tatun nditsa tyin ra Cristo cuví un, ¡na̱coto yóo cañi̱ tsi un! Nu caha̱n ra Pedro tyin ña nacotó ra tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Tsitsi tsa ndi nyií ra Pedro nuquehe ityi tsata vehe can, tan iin ñaha tsa cuví musu jutu can, natuhva̱ ña nu nyaá ra tan catyí ña tsihin ra: ―Yooho tucu tsica̱ un tsihin ra Jesús, ra Galilea can. 


text:
<pb/>Tan ra Pedro catyí ra nuu tandɨhɨ nyɨvɨ yucú can: ―Ña tsica̱ yu tsihin ra can. Ña tsitó yu náa caahán un. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra Pedro ityi yuvehe nu cuví yuhu cora, tan nyehe̱ inga ña tsi ra, tan catyí ña tsihin ra yucú can: ―Juvin ñi tsica̱ ndɨhɨ tucu ra ihya tsihin ra Jesús, ra ñuu Nazaret ―catyí ña. 


text:
<pb/>Tan inga tsaha tyihi̱ xeehe̱ ra Pedro tsa nacotó ra tsi ra tan catyí ra: ―Naha Nyoo tyin ña nacotó yu tsi ra can. 


text:
<pb/>Tañi cuii ca, tan ra yucú can natuhva̱ ra naha nu nyaá ra Pedro tan catyí ra naha tsihin ra: ―Nditsa tyin ra vaha iñi tsi ra can cuví yooho, tyin cuhva caahán ra Galilea naha ra, caahán un. 


text:
<pb/>Tacan tan iyo xaan caahán ra tan catyí ra: ―Tsitó vaha Nyoo tyin ña nacotó yu tsi ra can, tan na cahñi maa Nyoo tsi yu tatun ña nditsa tsa caahán yu ―catyí ra. Tan juvin ñi cuhva can navacu̱ tsitooho. 


text:
Tacan tan nducuhu̱n iñi ra Pedro tsa caha̱n ra Jesús tsihin ra: “Tsa ndi cumañi ca vacu tsitooho, yooho tsa yaha̱ caha̱n un uñi tsaha tyin ña nacotó un tsi yu”, catyi̱ ra Jesús, nducuhu̱n iñi ra. Tacan tan quita̱ ra ican, tan tsacu̱ xaan ra tsa cuiihya cuñí ra tsa javaha̱ ra tacan.<pb/>


text:
Tan tsa tuvi̱ inga quɨvɨ, tandɨhɨ ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tan ra mandoñi ñuu can naha ra, ndoo̱ ra naha tyiñu tsa cua cahñi ra naha tsi ra Jesús. 


text:
Tan nuuhñí ra jaha̱ ra naha. Tan tsaha̱n ra naha tsinacuhva̱ cuenda ra naha tsi ra nuu ra Poncio Pilato, ra ndacá ñaha tsa quee̱ nda ñuu Roma. Nu tsihi̱ ra Judas 


text:
<pb/>Tsa nyehe̱ ra Judas, ra tsa xico̱ tsi ra Jesús, tyin cua cúu ra, tan ndu uvi̱ iñi ra tsa javaha̱ ra, tan nacuhva̱ ra tsa oco utsi xuhun cuitsin can tsi ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan tsi ra mandoñi ñuu naha ra. 


text:
Tan catyí ra: ―Tsicoo̱ cuatyi yu, tyin tsaha̱ cuenda yu tsi iin ra nduve cuatyi na cúu ra. Tan nacaha̱n ra naha tan catyí ra naha: ―¿Nacuenda nyuhu? ¡Nye̱he maa yooho! 


text:
<pb/>Tacan tan tyoso̱ ihñi ra Judas xuhun can tsitsi vehe ñuhu cahnu, tan quita̱ ra cuahán ra tsityihi̱ ra yoho jucun ra tan ticaa̱ ra tsi ra iin nu yutun, tan tsihi̱ ra. 


text:
<pb/>Ra cuví ityi nuu tsihin jutu can naha ra naquihi̱n ra naha xuhun can tan catyí ra naha: ―Ña cuví tyihi yo xuhun ihya tsitsi caja nu yɨhɨ́ xuhun tsa tsahá nyɨvɨ tsi Nyoo tyin xuhun tsa cuyahvi̱ ra tsa cua catɨ nɨñɨ cuví can. 


text:
<pb/>Tacan tan ndoo̱ ra naha tyiñu, tyin cua jata ra naha ñuhu tsa nañí “Ñuhu Ra Javahá Quɨsɨ” tsihin xuhun can. Tyin coo nu cucutsi ra naha tsi nyɨvɨ inga ñuu tun tsiihí ñi ñuu can. 


text:
Tacan cuvi̱ tyin cundaa̱ tsa tyaa̱ ra Jeremías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha nu catyí tsi tyehen: “Juvin ñi maa ra naha quihi̱n nyico tsa oco utsi xuhun cuitsin, tsa jata̱ ra naha tsi ra Cristo. 


text:
Tan tsihin can, jata̱ ra naha ñuhu tsa nañí ‘Ñuhu Ra Javahá Quɨsɨ’, tacan catyi̱ Jutu Mañi yo tsihin yu”, catyí tsi. Nu nyehe̱ ra Pilato tyin nduve cuatyi ra Jesús 


text:
<pb/>Tsindaca̱ ra mandoñi can naha ra tsi ra Jesús nuu ra ndacá ñaha, tan ra can tsica̱ tuhun ra tsi ra, tan catyí ra: ―¿A yooho cuví rey cuenda nyɨvɨ Israel? Tan ra Jesús catyí ra tsihin ra: ―Juvin yu, tumaa cuhva catyí maa un. 


text:
<pb/>Tan cuhva tsa tyaa̱ ra jutu can naha ra tan ra mandoñi naha ra cuatyi sɨquɨ ra, ña nacaha̱n maa ra. 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús ña nacaha̱n maa ra. Tan iyo xaan cuñí ra ndacá ñaha can tyin ña nacaha̱n ra. Nu caha̱n ra cumí tyiñu tyin taahán tsi cúu ra Jesús 


text:
<pb/>Tan vico pascua tuhvá ra ndacá ñaha jañá intuhun ra yucú vehe caa. Ndáa ra tsa nacatsi maa nyɨvɨ, juvin ra cua quita nuña. 


text:
Tan cuhva tsa ndu ii̱n nyɨvɨ, ra Pilato tsica̱ tuhun ra tsi ñi, tan catyí ra: ―¿Ndáa ra cuñí ndo tsa tava nuña yu? ¿A ra Barrabás, o ra Jesús, ra tsa nañí Cristo? ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tyin tsitó ra tyin tsa cuenda tsa ndasɨ cuñí ra jutu can naha ra nyehe ra naha tsi ra Jesús, yacan cuenda tsaha̱ cuenda ra naha tsi ra tsi ra Pilato. 


text:
<pb/>Tsitsi tsa nyaá ra Pilato nu tyayu ra, nu jahá tyiñu ra, jacuhu̱n ñasɨɨhɨ ra tyiñu tsi ra tan catyí ña: “Ña tyi̱hi un tsi un tsihin ra vaha can. Tyin cuñi nyehe̱ yu ñumaahna tsa cuenda ra. Tan jayuhvi̱ xaan tsi tsi yu”, catyí ña. 


text:
<pb/>Maa tyin ra jutu can naha ra tan ra mandoñi naha ra, cuñihi̱ ra naha natyuhú ra naha tsi nyɨvɨ na ndacan ñi tsa jaña ra Pilato tsi ra Barrabás, tan na cúu ra Jesús. 


text:
Tacan tan ra ndacá ñaha catyí ra tsihin ñi inga tsaha: ―Tsitsi tsa nduvi ra naha, ¿ndáa ra cuñí ndo tsa jaña yu? Tan nacaha̱n ñi, tan catyí ñi: ―Ja̱ña tsi ra Barrabás. 


text:
<pb/>Tan ra Pilato tsica̱ tuhun ra tsi ñi, tan catyí ra: ―¿Tan náa cua javaha yu tsihin ra Jesús tsa nañí Cristo ihya? Tandɨhɨ ñi nacaha̱n ñi tan catyí ñi: ―¡Tya̱a tsi ra nu cruu na cúu ra! 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Pilato tsihin ñi: ―Tan ¿náa tsa ña vaha javaha̱ ra? Maa tyin maa ñi cana̱ tsaa ñi inga tsaha tan catyí ñi: ―¡Tya̱a tsi ra nu cruu na cúu ra! 


text:
<pb/>Tsa nyehe̱ ra Pilato tyin ña cuvi̱ jaha ra tsi nyɨvɨ, tyin ñihi xaan cuvaá jahá ñi. Tacan tan tsica̱n ra ndutya, tan nacatya̱ ra ndaha ra nuu nyɨvɨ can, tan catyí ra: ―Ña cua ndoo cuatyi tsa cua cúu ra vaha ihya sɨquɨ yuhu, tyin sɨquɨ nyooho cua ndoo cuatyi can. 


text:
<pb/>Tacan tan ra Pilato jaña̱ ra tsi ra Barrabás, tan tava̱ tyiñu ra na ndoho ra Jesús, tan nacuhva̱ cuenda ra tsi ra tsi ra andaru naha ra na cúu ra nu cruu. 


text:
<pb/>Tacan tan ra andaru cuenda ra Pilato, ra ndacá ñaha can tsindaca̱ ra naha tsi ra Jesús nda vehe tyiñu ra Pilato, tan jandu ii̱n ra naha tsi tandɨhɨ ca andaru nu nyaá ra. 


text:
Tan tyihi̱ ra naha iin corona tsa tsinu̱ tsihin iñu jiñi ra. Tan tsaha̱ ra naha iin yutun tatun na cundaha ra tsihin ndaha cuaha ra. Tacan tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra naha nuu ra, tan tsacu̱ nducu ra naha tsi ra tan catyí ra naha: ―¡Nacumi tsi un, yooho Rey cuenda nyɨvɨ Israel! 


text:
Tsa yaha̱ tsa tsacu̱ nducu ra naha tsi ra tan tava̱ ra naha jahma cuaaha tsa nditsí ra, tan jacunditsi̱ nyico ra naha jahma maa ra tsi ra. Tacan tan cuahán ra naha tsihin ra cua cahñi ra naha tsi ra nu cruu. Nu tyaa̱ ra naha tsi ra Jesús nu cruu 


text:
<pb/>Tsa quita̱ ra naha ican, taha̱n ra naha tsi iin ra ñuu Cirene, tsa nañí Simón. Tan jañiñi̱ ra naha tsi ra na cuiso ra cruu ra Jesús. 


text:
Tan ican tsaha̱ ra naha vinu nasaca̱ tsihin ndutya uva xaan coho ra Jesús. Tan tsa yaha̱ tsa tsihi̱ ra luxu can, ña cuñí ca ra coho ra. 


text:
Tan tsa yaha̱ tsa tyaa̱ ra naha tsi ra nu cruu, tacan tan ra andaru can quihi̱n ra naha jahma ra tan tava̱ cuenda ra naha tyin cua nyehe ra naha ndáa ra jaha canaa intuhun intuhun jahma ra. Tacan cuvi̱ tyin cundaa̱ tuhun tsa tyaa̱ iin ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo taha̱n tsanaha nu catyí tsi tyehen: “Tava̱ cuenda ra naha tan tsatsa̱ ra naha jahma yu”, catyí tsi. 


text:
Tan ityi jiñi ra tyaa̱ ra naha letra tsa catyí nacuenda cua cúu ra. Tan catyí tsi tyehen: “Ra ihya cuví ra Jesús, rey cuenda nyɨvɨ ñuu Israel.” 


text:
<pb/>Tan tyaa̱ tucu ra naha uvi taahan ra suhu tsihin ra nu uvi taahan ca cruu. Iin ra tyaa̱ ra naha xiin cuaha ra, tan inga ra xiin satyin ra. 


text:
Tan catyí ñi tsihin ra: ―¡Yooho tsa caha̱n un tyin cua canɨ un vehe ñuhu cahnu, tan tsitsi tsa uñi quɨvɨ tan cua janduvaha nyico un itsi, ja̱cacu tsi maa un vityin nu cruu juvin, tatun nditsa tyin Sehe Nyoo cuví tsi un! ―catyí ñi tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan juvin ñi tacan tsacú nducu ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra tsi ra, tan ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra tan ra fariseo naha ra, tan ra mandoñi ñuu naha ra. Tan natuhún tahan ra naha tan catyí ra naha: 


text:
<pb/>―Jacacu̱ ra tsi inga nyɨvɨ, maa tyin ña cuví jacacu ra tsi maa ra. Tun nditsa tyin Rey cuenda nyɨvɨ Israel cuví ra, na nuu ra nu cruu can, tan cua tsinu iñi yo tsi ra. 


text:
Nditá xaan iñi ra tsi Nyoo, vityin na jacacu Nyoo tsi ra, tatun nditsa tyin cuñí ra tsi ra. Tyin catyi̱ ra tsihin yo tyin Sehe Nyoo cuví tsi ra. 


text:
<pb/>Tan nda cuanda nu ñasuhu nahnu tsa nyaá nu cruu xiin ra tan tsacu̱ nducu ndɨhɨ nahnu tsi ra. Nu tsihi̱ ra Jesús 


text:
Tan juvin ñi cuhva can, ñihi xaan cana̱ tsaa ra Jesús. Tan catyí ra: ―Elí, Elí, ¿lama sabactani? ―tan cuñí tsi catyí: Nyoo Jutu yu, Nyoo Jutu yu, ¿nacuenda nacoo̱ ihñi un tsi yu? 


text:
<pb/>Juhva ra yucú can naha ra, tsiñi̱ ra naha tsa caha̱n ra, tan catyí ra naha: ―Ra Elías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo tsanaha, caná tsaa ra. 


text:
<pb/>Tan juvin ñi cuhva can, cuahán iin ra cua quihin ra iin yahma cuhva caá catyi, tan jatyii̱ ra tsihin vinu iya, tan tyaa̱ ra nu yutun, tan jatuhva̱ ra yuhu ra Jesús tyin na coho ra. 


text:
Maa tyin inga ra naha catyí ra naha: ―Ña cu̱hva naha un can tsi ra; na nyehe jihna yo tatun cua quitsi jacacu ra Elías tsi ra. 


text:
Tan juvin ñi cuhva can ndata̱ sava jahma tsa ticaá tsitsi vehe ñuhu cahnu tyasɨ Nu Ii Xaan, nda cuanda ityi sɨquɨ tan nda cuanda ityi tsaha. Tan ñihi xaan taa̱n. Tan tahvi̱ cuatyi cava nahnu. 


text:
Tan tsa yaha̱ nandoto̱ ra Jesús quita̱ ñi nu ñaña tan quɨhvɨ̱ ñi tsitsi ñuu Jerusalén, tan cuaha nyɨvɨ nyehe̱ tsi ñi. 


text:
Tacan tan ra capitán tan ra andaru tsa jahá cuenda tsi ra Jesús, nayuhvi̱ xaan ra naha tsa taa̱n, tan tsa nyehe̱ ra naha inga ca tsa cuvi̱. Tan catyí ra naha: ―Nditsa nditsa cuii, tyin Sehe Nyoo cuví tsi ra ihya. 


text:
<pb/>Cuaha ñiñaha tsa tsinyicu̱n tsi ra Jesús nda Galilea tan jatyinyee̱ ñi tsi ra, yucú ñi nyehé ñi ndasava. 


text:
Tan juhva ñi ican cuví ñi ihya: ña María tsa quee̱ Magdala, tan ña María sɨhɨ ra Jacobo tan ra José, tan ñasɨɨhɨ ra Zebedeo. Nu tsicutsi̱ ra naha tsi ra Jesús 


text:
<pb/>Cuhva tsa cuñí cuaa, quitsi̱ iin ra cuca tsa nañí José, ra ñuu Arimatea. Tan tsinú iñi ra tsi ra Jesús. 


text:
Tan tsaha̱n ra tsicaha̱n ra tsihin ra Pilato, tan tsica̱n ra cuñu ñuhu ra Jesús. Tacan tan tava̱ tyiñu ra Pilato na cuhva ra andaru naha ra cuñu ñuhu ra Jesús tsi ra. 


text:
Tan tyihi̱ ra cuñu ñuhu ra Jesús tsitsi iin ñaña tsaa tsa cuví iin yavi yuu tsa tava̱ tyiñu ra tsatya̱ ra naha. Tan tsa yaha̱ tsa nacasɨ̱ ra yuhu ñaña can tsihin iin yuu cahnu, tan cuahán ra. 


text:
Tan ña María tsa quee̱ Magdala, tan inga ña María, ndoo̱ ñi yucú ñi yuhu ñaña can. Nu jahá cuenda ra andaru ñaña ra Jesús 


text:
<pb/>Tan tsa inga quɨvɨ, quɨvɨ quitatú nyɨvɨ cuví can, tan ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra, tan ra fariseo naha ra tsaha̱n ra naha tsicaha̱n ra naha tsihin ra Pilato. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra: ―Yooho taa, nducuhu̱n iñi ndi tyin ra vatya can, catyi̱ ra taha̱n nyito ra tyin tsa yaha̱ tsa uñi quɨvɨ tsa cua cúu ra tan cua nandoto ra. 


text:
Yacan cuenda ta̱va tyiñu na jaha cuenda vaha ra andaru naha ra ñaña can, nda yaha tsa uñi quɨvɨ, coto cuhun ra tsica̱ tsihin ra tsa tsacuaa, tan suhu ra naha cuñu ñuhu ra. Yaha can tan cua catyi ra naha tsihin nyɨvɨ tyin tsa nandoto̱ ra. Tatun tacan cua cuvi, yaha ca cuhva cua cuvi tan ñavin ca tsa jihna ñi ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan ra Pilato catyí ra: ―Qu̱ihin ndo andaru ihya. Cu̱aahan ndo, tan ja̱ha cuenda vaha ndo ñaña can, nácaa cunyee maa ndo jaha cuenda ndo ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tacan tan cuahán ra naha, tan jaha̱ cuenda vaha ra naha ñaña can, tan tyaa̱ ra naha iin tsa tyaa̱ ra naha tsata yuu tsa ndasɨ́ can tyin tatun nacanda yuu can coto ra naha. Tan nacoo̱ ra naha tsi ra andaru jahá cuenda ra naha ican.<pb/>


text:
Tsa yaha̱ quɨvɨ tsa quitatú nyɨvɨ, cuhva tsa cuñí cunditsin, nu quitsaha̱ tsaha vitya, tan ña María tsa quee̱ Magdala can, tan inga ña María tsaha̱n ñi nu ñaña. 


text:
Tan ñihi xaan taa̱n tyin quitsi̱ iin ángel Jutu Mañi yo quee̱ ra andɨvɨ, tan tsaa̱ ra nu ñaña can. Tan jatsiyo̱ ra yuu tsa ndasɨ́ yuhu can, tan tsicunyaa̱ ra tsata can. 


text:
Cuhva tsa nyehe̱ ra andaru can naha ra tsi ra, nayuhvi̱ xaan ra naha tan quitsaha̱ nɨhɨ́ ra naha, tan nda cuanda tsihi̱ naaha ra naha tsihin tsa yuuhví ra naha. 


text:
Tacan tan catyí ángel can tsihin ñiñaha can: ―Ña na̱yuhvi ndo. Yuhu tsitó yu tyin ra Jesús tsa tsihi̱ nu cruu nanducú ndo. 


text:
Yoñi ca ra nyií ihya, tyin tsa nandoto̱ ra, tumaa catyi̱ ra. Na̱ha ndo tan nye̱he ndo nu tinyii̱ ra naha tsi ra. 


text:
Ja̱numi xaan ndo cuhun ndo cucatyi tuhun ndo tsihin ra tsica̱ tsihin ra tyin tsa nandoto̱ ra, tan tsa cuahán ra nda Galilea, cua cuatu ra tsi ra naha ndacan. Yacan cuví tsa catyí tuhun yu tsihin ndo ―catyí ángel can tsihin ñi. 


text:
<pb/>Tacan tan numi ñi quita̱ ñi nu ñaña can. Yuuhví ñi, tan sɨɨ xaan cuñí tucu ñi. Tan tsinú xaan ñi cuahán ñi cua catyi tuhun ñi tsihin ra tsica̱ tsihin ra Jesús. 


text:
Tan cuhva can quituvi̱ ra Jesús nuu ñi tan tsaha̱ ra nacumi tsi ñi. Tacan tan natuhva̱ ñi nu nyaá ra tan tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ñi nuu ra tan jacahnu̱ ñi tsi ra, tan tsicunumi̱ nyaa ñi tsaha ra. 


text:
Tan catyí ra tsihin ñi: ―Ña na̱yuhvi ndo. Cu̱aahan ndo cujacoto ndo tsi yañi yu tyin na cuhun ra naha nda Galilea, tan ndacan cua ñihi tahan ndi ―catyí ra tsihin ñi. Tuhun tsa nacatyi̱ tuhun ra andaru naha ra 


text:
<pb/>Tsitsi tsa cuahán ñi can, juhva andaru tsa jaha̱ cuenda ican, cuahán ra naha nda ñuu, cua nacatyi tuhun ra naha tsa cuvi̱ can tsihin ra jutu tsa cuví ityi nuu naha ra. 


text:
Tacan tan ra jutu can naha ra tsaha̱n ra naha tsicaha̱n ra naha tsihin ra mandoñi ñuu naha ra na natuhun tahan ra naha nácaa cua javaha ra naha. Tacan tan cuaha xaan xuhun tsaha̱ ra naha tsi ra andaru can naha ra. 


text:
Tan catyí ra naha tsihin ra naha: ―Nyooho cua cahan ndo tyin tsa tsacuaa tsitsi tsa quixí ndo, tsaha̱n ra tsica̱ tsihin ra Jesús tan quihi̱n ra naha cuñu ñuhu ra. 


text:
Tan tatun cua coto ra ndacá ñaha tuhun ihya, cua nyehe maa ndi nácaa cua cahan ndi tsihin ra, tan nyooho ña caca iñi ndo. Nduve náa cua tahan ndo. 


text:
Tacan tan quihi̱n ra andaru can xuhun can, tan cuahán ra naha cuajavahá ra naha cuhva catyi̱ ra naha tsihin ra naha. Tan nda quɨvɨ vityin tan tacan caahán nyɨvɨ ñuu Israel. Nu tava̱ tyiñu ra Jesús tsi ra tsicá tyiñu ra 


text:
<pb/>Tan tacan, tandɨhɨ tsa utsi iin ra tsica̱ tsihin ra, cuahán ra naha nda Galilea nda yucu nu catyi̱ maa ra Jesús tsihin ra naha tyin cuhun ra naha. 


text:
Tan cuhva tsa nyehe̱ ra naha tsi ra Jesús, jacahnu̱ ra naha tsi ra, maa tyin juhva ra naha uvi ñi tsicá iñi ra naha. 


text:
Tacan tan natuhva̱ ra Jesús nu nyecú ra naha tan catyí ra tsihin ra naha: ―Nyoo tsaha̱ ra tsa cundaca ñaha yuhu tandɨhɨ andɨvɨ tan nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. 


text:
Yacan cuenda, cu̱aahan ndo tandɨhɨ nu iyó nyɨvɨ, tandɨhɨ ñi ñuu, tan ca̱tyi ndo tsihin ñi na cunyicun ñi tsi yu. Tan ja̱coondutya ndo tsi ñi tsihin sɨvɨ Jutu yo Nyoo tan tsihin sɨvɨ yuhu Sehe ra, tan tsihin sɨvɨ Tatyi Ii ra. 


text:
Tan ja̱cuaha ndo tsi ñi na tyaa yahvi ñi tandɨhɨ tsa catyi̱ yu tyin javaha ndo. Tan co̱to ndo tyin yuhu cunyaa yu tsihin ndo tandɨhɨ quɨvɨ nda cuanda naa ñayɨvɨ ―catyí ra Jesucristo tsihin ra tava̱ tyiñu ra. Tan na cuvi tsi tacan ñi.<pb/>


text:
Tsanaha ra Isaías, ra cuvi̱ ndusu yuhu Nyoo, tyaa̱ ra nácaa cua quitsi ra Jesucristo, Sehe Nyoo. Tan catyí tsi tyehen:<pb/>Cua jacuhun yu iin ra cua jacoto tsi nyɨvɨ<br/>na janduvaha ñi tsi ñi tsa ndi cumañi ca cuhun un nu yucú ñi, catyí Nyoo tsihin ra Cristo.<pb/> 


text:
Cua tyaa soho yo ndusu ra nu cana tsaa ra nu tsɨquɨ, tan catyí ra:<pb/>“Nu̱ña ndo iin ityi cuɨtɨ<br/>tan na̱tyiso vaha ndo tsi ndo tyin tsa vatsí Jutu Mañi yo”, catyí tuhun tsa tyaa̱ ra Isaías. 


text:
<pb/>Tacan cuvi̱; quitsi̱ ra Juan nu tsɨquɨ, tan javaha̱ ra cuhva tyaa̱ ra Isaías. Catyi̱ ra tsihin nyɨvɨ tyehen: “Ndu̱ uvi iñi ndo cuatyi ndo tan co̱ondutya ndo tyin tacan tan jaha Nyoo tucahnu iñi tsi ndo tsa cuenda cuatyi ndo.” 


text:
Tan tandɨhɨ nyɨvɨ iyó ñuu tsa cayucú Judea tumaa ñuu Jerusalén tan inga ca ñuu tsaha̱n ñi tsityaa̱ soho ñi tuhun caahán ra Juan. Tsa tsiñi̱ ñi tsa caahán ra, ndu uvi̱ iñi ñi cuhva iyó ñi tan nahma̱ ñi cuatyi ñi nu Nyoo. Tacan tan tsicoondutya̱ ñi yutya Jordán. 


text:
<pb/>Tan jahma ra Juan tsinu̱ tsi tsihin ixi camellu. Tan cinturón ra cuví ñɨɨ. Tan maa ñi tica xama tsatsí ra, tan tsihí ra ndutya ñuñu tsa iyó tsitsi cuhu. 


text:
Caahán ra tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tan catyí ra: ―Tsa yatyin cuii quitsi ra tsa cahnu ca cuví tan ñavin ca yuhu. Tan ndi ña taahán tsi tsi yu tsa ndatsi yu ñɨɨ nditsan ra, tyin cahnu ca cuví maa ra tan ñavin ca yuhu. 


text:
Yuhu jacoondutyá yu tsi ndo tsihin ndutya ñi. Maa tyin maa ra cua jacoondutya ra tsi ndo tsihin Tatyi Ii Nyoo ―catyí ra Juan. Nu tsicoondutya̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Quɨvɨ can quita̱ ra Jesús ñuu Nazaret, tsa canyií Galilea, tan cuahán ra nu nyií ra Juan yutya Jordán tyin jacoondutya ra tsi ra. 


text:
Tsa quita̱ ra Jesús tsitsi ndutya tsa yaha̱ tsicoondutya̱ ra, nuña̱ andɨvɨ tan nyehe̱ ra vatsí nuú Tatyi Ii Nyoo sɨquɨ ra tan caá tsi tumaa caá iin paloma. 


text:
Tan nacaha̱n iin ndusu ityi andɨvɨ tan catyí tsi tsihin ra tyehen: ―Yooho cuví Sehe yu tan cuñí xaan yu tsi un. Tan sɨɨ xaan cuñí yu nyehé yu tsi un ―catyí ndusu can. Nu nducu̱ cuhva nu ña vaha tsi ra Jesús 


text:
Tan tsinyii̱ ra ican uvi xico quɨvɨ nu nduve nyɨvɨ iyó, maa ñi quɨtɨ xaan iyó. Tan nducu̱ cuhva nu ña vaha tsi ra. Yaha̱ can tan tsaa̱ ángel Nyoo tan jatyinyee̱ ra naha tsi ra. Nu quitsaha̱ caahán ra Jesús tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ iyó Galilea 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ tsa tyihi̱ nyɨvɨ tsi ra Juan vehe caa, tan tsinuhu̱ ra Jesús Galilea tan caahán ra tsihin nyɨvɨ nácaa ndacá ñaha Nyoo. 


text:
Tan catyí ra: ―Tsa tsaa̱ quɨvɨ tsa cua cundaca ñaha Nyoo tsi nyɨvɨ iyó nu ñuhu ñayɨvɨ ihya. Yacan cuenda ndu̱ uvi iñi ndo cuatyi ndo, tan tsi̱nu iñi ndo tuhun tsa jacacú Nyoo tsi nyɨvɨ ―catyí ra Jesús. Nu cana̱ ra Jesús cumi taahan ra tɨɨ́n tyaca 


text:
<pb/>Iin quɨvɨ cuahán ra Jesús tsicá ra yuhu miñi tsa nañí Ndutya Ñuhu Galilea. Tan nyehe̱ ra tsi ra Simón tan ra Andrés, yañi ra Simón, cañí ra naha traya ra naha nu ndutya, tyin ra tɨɨ́n tyaca cuví ra naha. 


text:
Tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Na̱ha ndo, qu̱itsi nyicun ndo tsi yu, tan yuhu cua jatyinyee yu tsi ndo tyin tumaa tsa tɨɨ́n ndo tyaca ihya, tacan cua ñihi ndo nyɨvɨ cua cuvi nyɨvɨ Nyoo ―catyí ra Jesús tsihin ra Simón tan tsihin ra Andrés. 


text:
<pb/>Ña cuaha ñi tsica̱ ra naha, tan nyehe̱ ra Jesús tsi uvi taahan sehe ra Zebedeo, ra Jacobo tan ra Juan. Yucú ra naha tsitsi iin yutun ndoo naquicú ra naha traya. 


text:
Cana̱ ra tsi nduvi taahan ra naha. Tan nacoo̱ ra naha tsi ra Zebedeo, jutu ra naha, tsitsi yutun ndoo can tsihin ra cuví musu ra naha. Tan cuahán ra naha tsihin ra Jesús. Nu quita̱ tatyi ña vaha tsi iin rayɨɨ 


text:
<pb/>Tsa tsaa̱ ra Jesús ñuu Capernaum tsihin ra tsicá tsihin ra, quɨhvɨ̱ ra Jesús tsitsi vehe ñuhu quɨvɨ quitatú nyɨvɨ. Tacan tan quitsaha̱ jacuahá ra tuhun Nyoo tsi nyɨvɨ. 


text:
Tan iyo xaan cuñí ñi tsa tsiñí ñi tsa caahán ra, tyin jacuahá ra tumaa iin ra iyó vaha ndatu. Ña caahán ra cuhva caahán ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra. 


text:
<pb/>―¿Nacuvi tyihí un tsi un tsihin nyuhu, yooho Jesús, ra ñuu Nazaret? ¿A vatsí un vatsí janaa un tsi ndi? Yuhu nacotó vaha yu tsi un, tan tsitó yu tyin Sehe Ii Nyoo cuví un ―catyí ra can tsihin ra Jesús jaha̱ nu tatyi ña vaha can. 


text:
<pb/>Tacan tan nduxaa̱n ra Jesús tsi nu tan catyí ra tsihin nu: ―¡Ña ca̱han ca un! ¡Qu̱ita tsi ra ihya! ―catyí ra tsihin nu. 


text:
<pb/>Tacan tan quitsaha̱ nɨhɨ rayɨɨ can jaha̱ nu. Tan ñihi xaan cana̱ tsaa ra jaha̱ nu, tan quita̱ nu tsi ra. 


text:
Tandɨhɨ nyɨvɨ iyo xaan cuñí ñi tan tsicá tuhun tahan ñi tsi ñi, tan catyí ñi: ―¿Náa cuví tsa nyehé yo ihya? ¿Náa tuhun tsaa jacuahá ra ihya? ¡Tyin iyó vaha tunyee iñi tsi ra, nda cuanda tatyi ña vaha tan tyaá yahvi tsi ra! ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Tan numi ñi tsito̱ nyɨvɨ iyó tandɨhɨ ñuu tsa cayucú Galilea tuhun ra Jesús. Nu nduvaha̱ tyiso ra Simón Pedro 


text:
<pb/>Tsa ndɨhɨ̱ jacuaha̱ ra Jesús tsi nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu, quita̱ ra cuahán ra vehe ra Simón tan ra Andrés. Tan cuahán ndɨhɨ ra Jacobo tan ra Juan tsihin ra. 


text:
Tan ña tyiso ra Simón cuuhví ña tsihin cahñi canyií ña nu tsito. Tan catyí tuhun nyɨvɨ ña tsihin ra Jesús tyin cuuhví ña. 


text:
Tacan tan natuhva̱ ra Jesús yuhu tsito nu canyií ña, tɨɨ̱n ra ndaha ña, tan cañihi̱ ra tsi ña. Juvin ñi cuhva can, quita̱ cahñi tsi ña, tan quitsaha̱ nanducú ña tsa catsi ra naha. Nu cuaha xaan nyɨvɨ cuuhví janduvaha̱ ra Jesús 


text:
<pb/>Tsa tsa cuñí cuaa tsa tsa yaha̱ tyiso̱ ñicanyii, tandɨhɨ nyɨvɨ cuuhví tan nyɨvɨ yɨhɨ́ tatyi ña vaha tsindaca̱ nyɨvɨ tsi ñi nu nyií ra Jesús. 


text:
Tan janduvaha̱ ra tsi tandɨhɨ ñi tsa yɨhɨ́ sɨɨn sɨɨn cuehe, tan cuaha tatyi ña vaha tava̱ ra. Maa tyin ña tsaha̱ ra tsa cahan tatyi ña vaha can, tyin tsitó nahnu yóo ra cuví ra. Nu tsicá ra Jesús caahán ra tuhun Nyoo tandɨhɨ ñuu tsa cayucú Galilea 


text:
<pb/>Ra Jesús nduvita̱ ra tsa ndi naa ca inga quɨvɨ, quita̱ ra ñuu can tan cuahán ra iin nu taxin caá cuandacán tahvi ra tsi Nyoo. 


text:
Tsa nyehe̱ ra Simón tyin nduve ra, tacan tan cuahán ra tsihin tandɨhɨ ca ra naha cuananducú ra naha tsi ra. 


text:
Tan tsa nañihi̱ ra naha tsi ra, catyí ra naha tsihin ra: ―Tandɨhɨ nyɨvɨ tan nanducú ñi tsi un ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Maa tyin catyí ra tsihin ra naha: ―Co̱hon ndo ñuu tsa cayucú yatyin ñi ihya, tyin cuñí tsi cahan ndɨhɨ yu tuhun Nyoo ican, tyin yacan tyiñu vatsí yu ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. 


text:
<pb/>Tan tacan tsica̱ ra Jesús caahán ra tuhun Nyoo tsihin nyɨvɨ tsitsi vehe ñuhu tan iin tan iin ñuu tsa cayucú Galilea. Tan tava̱ ra tatyi ña vaha tsi nyɨvɨ. Nu janduvaha̱ ra Jesús tsi ra ndohó cuehe tyaahyú 


text:
<pb/>Tsa ndi cuahán ra Jesús tsicá ra tan quita̱ iin ra ndohó cuehe tyaahyú tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ra nuu ra, tan catyí ra tsihin ra: ―Tun yooho tan cuñí un, cuví janduvaha un tsi yu ―catyí ra. 


text:
<pb/>Tan cundaahvi̱ iñi ra Jesús nyehe̱ ra tsi ra, tan tyiso̱ ndaha ra jiñi ra, tan catyí ra tsihin ra: ―Cuñí yu janduvaha yu tsi un. Tan vityin tsa nduvaha̱ un ―catyí ra tsihin ra. 


text:
Tacan tan catyí ra Jesús tyin tsa cuvi cunuhu ra, maa tyin caha̱n vaha xaan ra tsihin ra na javaha ra tyehen: 


text:
<pb/>―Coto ca̱tyi tuhun un tsihin nyɨvɨ yóo janduvaha̱ tsi un. Maa tyin cu̱aahan nu nyaá ra cuví jutu, tan ja̱naha un tsi un tsi ra. Tan cu̱hva tsa catyi̱ ra Moisés tyin cuhva ndo tsa cuenda tsa nduvaha̱ ndo tun cuhvi̱ ndo. Yacan cua cuvi tsa ndaa tsi ra jutu tan tsi nyɨvɨ tyin tsa nduvaha̱ un ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
<pb/>Maa tyin ra ican cuahán ra, tan quitsaha̱ catyí tuhun ra tsihin tandɨhɨ nyɨvɨ nácaa nduvaha̱ ra. Yacan cuenda ña cuvi̱ ca quɨhvɨ nditsin ra Jesús tsitsi ndi intuhun maa ñuu. Tan tsicá ra ityi tsata ñuu ñi nu nduve nyɨvɨ iyó, maa tyin tandɨhɨ ñi ityi tan quita̱ nyɨvɨ, tan tsinyehe̱ ñi tsi ra.<pb/>


text:
Tsa yaha̱ juhva quɨvɨ tan cuahán ra Jesús ñuu Capernaum inga tsaha. Tan tsa tsito̱ nyɨvɨ tyin tsaa̱ nuhu ra yuvehe ra, 


text:
iin yaha ñi ndu cuaha ñi yuvehe ra tan ña tsitaha̱n maa ñi tsitsi vehe tan ndi yuvehe. Tan caahán ra tuhun Nyoo tsihin ñi. 


text:
Tacan tan tsaa̱ cumi taahan rayɨɨ nyisó ra naha iin ra xii. Cuñí ra naha cuhun ra naha tsihin ra nda nu nyaá ra Jesús. 


text:
Maa tyin ña cuvi̱ yaha ra naha yuvehe tan cuhun ra naha nu nyaá ra Jesús tyin cuaha xaan nyɨvɨ nyecú yuvehe can. Yacan cuenda ndaa̱ ra naha jiñi vehe, tan jatsiyo̱ ra naha juhva tyiyo ndɨhɨ cuhva nu nyaá ñi ra Jesús. Tacan tan januu̱ ra naha tsi ra cuuhví can nu nyaá ra Jesús tsihin iin tsito. 


text:
Tsa nyehe̱ ra Jesús tyin tsinú xaan iñi ra can naha ra, catyí ra tsihin ra cuuhví can: ―Vityin, tsa jaha̱ yu tucahnu iñi tsi un tsa cuenda tandɨhɨ cuatyi un ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan nyecú juhva ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra ican, tacan tan quitsaha̱ tsicá iñi ra naha tuhun ihya: 


text:
“¿Nacuenda tyin caná iñi ra ihya caahán ra tyehen? Tan intuhun ñi maa Nyoo cuví ra jahá tucahnu iñi tsi yo. Tsicoo̱ cuatyi ra nuu Nyoo tsa cuenda tsa caahán ra tacan”, cuñí ra naha, tsicá iñi ra naha. 


text:
Maa tyin ra Jesús iin yaha ñi tuvi̱ iñi ra cuhva tsicá iñi ra naha. Tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Nacuenda tsicá iñi ndo tacan? 


text:
¿Náa yɨɨ ca cahan yo; “Cuatyi un tsa yaha̱ ndatsi̱”, o catyi yo: “Ndu̱vita, na̱quihin tsito un tan ca̱ca”? 


text:
Vaha. Cua janaha yu tsi ndo tyin yuhu, tsa cuví yu Rayɨɨ quee̱ nda gloria, iyó ndatu tsi yu nu ñuhu ñayɨvɨ ihya tsa jaha yu tucahnu iñi tsi nyɨvɨ tsa cuenda cuatyi ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Tacan tan nacaha̱n ra tsihin ra cuuhví can: 


text:
<pb/>―Catyí yu tsihin un; ndu̱vita, na̱quihin tsito un, tan cu̱anuhu yuvehe un ―catyí ra Jesús tsihin ra. 


text:
<pb/>Tan iin yaha ñi nduvita̱ ra cuuhví can, naquihi̱n ra tsito ra, tan cuanuhu̱ ra. Tan iyo xaan cuñí tandɨhɨ maa nyɨvɨ tsa nyehe̱ can, tan quitsaha̱ jacahnú ñi tsi Nyoo, tan catyí ñi: ―Ndi iin tsaha maa tan ñaha ca nyehe yo tsehe ―catyí ñi. Nu cana̱ ra Jesús tsi ra Leví 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ yacan tan cuahán ra Jesús yuhu miñi inga tsaha. Tacan tan tsaa̱ cuaha nyɨvɨ nu nyií ra, tan quitsaha̱ jacuahá ra tsi ñi. 


text:
Tsa ndɨhɨ̱ jacuaha̱ ra tsi ñi, tan cuanuhú ra. Tan tsa cuahán ra yaha̱ ra nu nyaá vehe nu tyahví nyɨvɨ xuhun cuenda ra ndacá ñaha ñuu Roma, tan ican nyaá ra Leví, sehe ra Alfeo, naquihín cuenda ra xuhun can. Nyehe̱ ra Jesús tsi ra, tan catyí ra tsihin ra: ―Co̱hon tsihin yu. Tacan tan nduvita̱ ra Leví, tan cuahán ra tsihin ra. 


text:
<pb/>Yaha̱ can tan cuahán ra Jesús cuacatsí ra yuvehe ra Leví tsihin ra tsicá tsihin ra. Tsinyaa̱ ra nu mesa tan tsinyecu̱ ndɨhɨ tucu ra tavá xuhun cuenda ra ndacá ñaha tan inga ca nyɨvɨ iyó cuatyi. Tyin cuaha xaan nyɨvɨ nyicún tsi ra. 


text:
Maa tyin tsa nyehe̱ ra cuví maestro cuenda ley vehe ñuhu tan ra cuví fariseo naha ra tyin tsatsí ra Jesús tsihin ra tavá xuhun tan ra iyó cuatyi, catyí ra naha tsihin ra tsicá tsihin ra: ―¿Nacuenda tyin tsatsí tan tsihí ra maestro ndo tsihin ra tavá xuhun tan ra iyó cuatyi? 


text:
<pb/>Tsa tsiñi̱ ra Jesús tsa caha̱n ra naha tan catyí ra: ―Yuhu ña vatsí yu vatsí jatyinyee yu tsi nyɨvɨ cuñí tyin vaha iyó ñi; vatsí yu vatsí jatyinyee yu tsi nyɨvɨ tsitó tyin iyó cuatyi ñi tumaa nyɨvɨ cuuhví, tyin nyɨvɨ cuuhví tsiñí ñuhu doctor tsi ñi. Maa tyin nyɨvɨ vaha cuñí, ña tsiñí ñuhu doctor tsi ñi ―catyí ra Jesús tsihin ra naha. Nu tsica̱ tuhun nyɨvɨ tsi ra Jesús tun taahán tsi coo nyitya ñi 


text:
<pb/>Iin tsaha tsa iyó nyitya ra tsicá tsihin ra Juan tan ra tsicá tsihin ra fariseo naha ra, tsaha̱n juhva nyɨvɨ nu nyií ra Jesús, tan tsica̱ tuhun ñi tsi ra, tan catyí ñi: ―¿Nacuenda tyin tsicoó nyitya ra tsicá tsihin ra Juan tan ra tsicá tsihin ra fariseo naha ra, tan ra tsicá tsihin yooho ña tsicoó nyitya ra naha? ―catyí ñi. 


text:
<pb/>Nacaha̱n ra Jesús tan catyí ra: ―¿A cuví coo nyitya nyɨvɨ yucú nu iyó vico tindaha tun ndi nyií ra cua tindaha tsihin ñi? Ña cuví coo nyitya ñi tun ndi nyií ra tsihin ñi. 


text:
Maa tyin coo quɨvɨ ña cua cunyii ca ra tsihin ñi. Tacan tan cua coo nyitya ñi ―catyí ra Jesús tsihin ñi. Nu caahán ra Jesús tyin ña nacatsi tahan tuhun tsahnu tsa iyó nyɨvɨ tsihin tuhun tsaa tsa jacuahá ra tsi ñi 


text:
<pb/>Tan catyí ra Jesús: ―Ña tuhvá nyɨvɨ natyaá jahma tsaa iin jahma tuuhu, tyin jahma tsaa can cua nandɨyɨ can tan cua nducahnu ca nu ndata̱ jahma tuuhu can jaha can. 


text:
Tacan tucu ñi ñɨɨ yɨhɨ́ vinu tun tyihí yo vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaahnu cua ndata ñɨɨ can, tan cua catɨ vinu can tan cua tɨvɨ can. Yacan cuenda cuñí tsi tsa tyihi yo vinu tsaa tsitsi ñɨɨ tsaa ―catyí ra Jesús. Nu jocón ra tsicá tsihin ra Jesús yoco trigu quɨvɨ quitatú nyɨvɨ 


text:
<pb/>Iin tsaha yaha̱ ra Jesús tsitsi tsa tatsi̱ nyɨvɨ tan cuví tsi quɨvɨ quitatú ñi. Tan tsa yaha̱ ra tsicá tsihin ra quitsaha̱ tuhún ra naha yoco trigu. 


text:
Tacan tan tsa nyehe̱ ra fariseo naha ra can quitsaha̱ caahán ra naha tsihin ra Jesús: ―¡Nye̱he tsa javahá ra tsicá tsihin un naha ra! Jahá tyiñu ra naha tan ña taahán tsi jahá tyiñu yo quɨvɨ ihya ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tan nacaha̱n ra Jesús tsihin ra naha: ―¿A ñaha ca cahvi ndo nu tutu nu tsahá cuenda tsi tsa javaha̱ ra David tan ra cutahán tsihin ra quɨvɨ tsisoco̱ ra naha? 


text:
Ra David quɨhvɨ̱ ra tsitsi vehe Nyoo quɨvɨ cuvi̱ ra Abiatar jutu tsaahnu cuví ityi nuu. Tan quihi̱n ra paan ii, tsa taahán tsi catsi maa ñi maa ra jutu naha ra. Maa ra tan tandɨhɨ ra cutahán tsihin ra tsatsi̱ ra naha paan can ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan tan catyí ra Jesús tsihin ra naha: ―Nyoo javaha̱ ra quɨvɨ quitatú yo tyin tacan tan cuví quitatu cuñu ñuhu yo; tan ñavin maa yo tsinu̱ tsa cuenda quɨvɨ quitatú yo. 


text:
Yacan cuenda yuhu tsa cuví yu Rayɨɨ quee̱ nda gloria, iyó ndatu tsi yu tsa cahan yu tsihin intuhun intuhun ndo náa taahán tsi javaha ndo quɨvɨ quitatú yo ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Tan ra cuví fariseo naha ra nducú cuhva ra naha tsi ra Jesús tan nducú ra naha cuhva nyehé ra naha tun cua janduvaha ra tsi ra na ityi ndaha can tyin cuví tsi quɨvɨ quitatú nyɨvɨ. Tyin tun cua janduvaha ra tsi ra can, tacan tan cua cuvi tyaa ra naha cuatyi sɨquɨ ra. 


text:
<pb/>Tacan tan tsica̱ tuhun ra tsi ra tsa yucú ican naha ra, tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿Náa taahán tsi javaha yo quɨvɨ quitatú yo? ¿A taahán tsi javaha yo tsa vaha o tsa ña vaha? ¿A taahán tsi janduvaha yo nyɨvɨ, o cahñi yo tsi ñi? ―catyí ra Jesús. Maa tyin ña nacaha̱n ra naha. 


text:
Tacan tan nanyehe̱ xaan ra Jesús nuu ra naha, tan nducuiihya̱ cuñí ra tyin ña cuñí ra naha cutuñi iñi ra naha. Tan catyí ra tsihin ra cuuhví can: ―Ja̱ndundoo ndaha un. Tacan tan jandundoo̱ ra can ndaha ra, tan iin yaha ñi nduvaha̱ ndaha ra. 


text:
Tacan tan quita̱ ra fariseo naha ra, tan quitsaha̱ natuhún tahan ra naha tsihin ra yɨhɨ́ cuenda ra rey Herodes, nácaa cua cahñi ra naha tsi ra Jesús. Nu cuaha xaan nyɨvɨ cuahán cuanyehé nu nyií ra Jesús yuhu miñi 


text:
<pb/>Maa tyin ra Jesús tan ra tsicá tsihin ra cuahán ra naha yuhu miñi, tan cuaha nyɨvɨ iyó Galilea cuahán cuanyicún tsi ra naha. 


text:
Tsa tsito̱ nyɨvɨ tyin nahnu xaan tsa iyo javahá ra, cuaha ñi tsaha̱n nu nyií ra tyin cuñí ñi nyehe ñi tsi ra. Quee̱ ñi ñuu tsa cayucú Judea tumaa ñuu Jerusalén tan inga ca ñuu, tan ñuu tsa cayucú Idumea, tan ñuu tsa cayucú inga tsiyo yutya Jordán. Tan quee̱ tucu juhva ñi ñuu Tiro tan ñuu Sidón tan tandɨhɨ ca ñuu tsa cayucú yatyin nu cayucú nduvi ñuu can. 


text:
Tsa nyehe̱ ra Jesús tsaá nyɨvɨ, catyí ra tsihin ra tsicá tsihin ra na caquin nyaa vaha ra naha iin yutun ndoo tyin tun cua ndutuvi ca nyɨvɨ, cuvi quɨhvɨ ra tsitsi yutun ndoo can tyin tacan tan ña cua tindahñi ñi tsi ra. 


text:
Tsa cuaha xaan nyɨvɨ janduvaha̱ ra, yacan cuenda tsaha̱n cuaha ca nyɨvɨ cuuhví nu nyií ra. Tsicá iñi maa ñi tyin tun nañí luxu ndaha ñi tsi ra tan cua nduvaha ñi. 


text:
Yɨhɨ ñi cuuhví can yɨhɨ́ tatyi ña vaha tsi ñi. Tan tsa natuhvá ñi tsa yɨhɨ́ tatyi ña vaha nu nyaá ra Jesús tsicuɨñɨ̱ tsɨtɨ ñi, tan nu tatyi ña vaha tsa yɨhɨ́ tsi ñi cana̱ tsaa nu tan catyí nu tsihin ra: ―¡Yooho cuví Sehe Nyoo! 


text:
<pb/>Tan tandɨhɨ ñi cuhva tsa caahán tatyi ña vaha yóo ra cuví ra, tyasɨ́ ra nu cahan nu. Nu nacatsi̱ ra Jesús tsi utsi uvi ra caca tyiñu ra 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ yacan tan ndaa̱ ra Jesús iin yucu tan cana̱ ra tsi ra tsa cuñi̱ maa ra cana ra. Tacan tan cuahán ra naha nu nyií ra. 


text:
Tan tsitsi tsa tandɨhɨ ra tsa cana̱ ra, nacatsi̱ ra utsi uvi ra naha tyin caca ra naha tsihin ra, tan caca ra naha cahan ra naha tuhun Nyoo. 


text:
Tan tsaha̱ ra ndatu tsi ra naha tsa janduvaha ra naha tsi nyɨvɨ cuuhví, tan tava ra naha tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi nyɨvɨ. 


text:
tan nduvi sehe ra Zebedeo, ra Jacobo tan ra Juan. Juvin ra tsa jacunañi̱ ra Jesús Boanerges. Tan tuhun ihya cuñí tsi catyi: “ra caahán tumaa ñihi caahán savi”. 


text:
Tan tandɨhɨ ca ra naha nañí ra naha tyehen: Andrés; Felipe; Bartolomé; Mateo; Tomás; tan ra Jacobo, sehe ra Alfeo; ra Tadeo; tan inga ra nañí tucu Simón, iin ra tsa cuñí cuhun cuatyi sɨquɨ ñuu Roma tsa ndacá ñaha tsi ñi; 


text:
tan ra Judas Iscariote, tsa xico̱ tsi ra Jesús. Tsa yaha̱ yacan tan cuahán ra Jesús tsitsi iin vehe tsihin ra tsicá tsihin ra. Nu xaan iñi tsi ra Jesús catyi nahnu tyin tsihin tunyee iñi nu ña vaha javahá ra tsa iyo 


text:
<pb/>Tan nducuaha̱ nyɨvɨ nu yucú ra naha inga tsaha, tan nda cuanda ña cuyatyi ca ra naha catsi ra naha. 


text:
Tsa tsito̱ nyɨvɨ ra Jesús tyin nyií ra ican, tsaha̱n ñi tsiquihi̱n ñi tsi ra tyin cunuhu ra tsihin ñi, tyin catyí nyɨvɨ tsihin ñi tyin ndusaná iñi ra. 


text:
<pb/>Juhva ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra quee̱ ra naha nda ñuu Jerusalén tan tsaa̱ ra naha nu nyií ra Jesús tan catyí ra naha: ―Ra ihya tavá ra tatyi ña vaha tsi nyɨvɨ tsihin tunyee iñi nu Beelzebú, tsa cuví ityi nuu tsihin tandɨhɨ tatyi ña vaha ―catyí ra naha. 


text:
<pb/>Tsa tuvi̱ iñi ra Jesús tyin tacan caahán ra naha, cana̱ ra tsi ra naha tan tsaha̱ ra iin cuhva tsi ra naha, tan catyí ra tsihin ra naha: ―¿A cuví tavá nu ña vaha juvin ñi maa tahan nu? Ña cuví. 


text:
Tyin tun ra ndacá ñaha naha ra tan cua natahvi sava ra naha, tan cua quitsaha cañi tahan ra naha, cua cundɨhɨ tsa ndacá ñaha ra naha. 


text:
Tacan tucu ñi tun nyɨvɨ iyó iin caa ñi iin vehe tan cañi tahan ñi, cua cusɨɨn ñi tan ña cua cuvi coo vaha ñi. 


text:
Tan tun nu ña vaha tan ndusɨɨn nu tan nduvita iin nu sɨquɨ inga nu, ¿náa cua tahan nahnu? Cua ndusɨɨn nahnu tan cua cundɨhɨ nahnu. 


text:
<pb/>’Yoñi cuví quɨhvɨ tsitsi vehe iin ra xaan tan suhu ra tsa iyó tsi ra, tun ña cuhñi jihna ra tsi ra. Maa ñi cuñí tsi cuhñi jihna ra tsi ra jatsii vehe can tan cuvi quɨhvɨ ra suhu ra tsa tsii ra. 


text:
<pb/>’Tsa nditsa catyí yu tsihin ndo tyin cuví coo tucahnu iñi tsi nyɨvɨ tsa cuenda tandɨhɨ nuu cuatyi javahá ñi, tan tsa cuenda tucu tsa caahán ñi tsa ña vaha. 


text:
Maa tyin tun cahan ñi ndavaha ñi sɨquɨ Tatyi Ii Nyoo, ña cua jaha maa Nyoo tucahnu iñi tsi ñi; cua coo cuatyi ñi yoso cuahan quɨvɨ ―catyí ra Jesús. 


text:
<pb/>Tacan caha̱n ra Jesús tsihin ra maestro cuenda ley vehe ñuhu naha ra, tyin catyí ra naha tyin tatyi ña vaha yɨhɨ́ tsi ra. Nu catyí ra Jesús tyin nyɨvɨ tyaá yahvi tuhun Nyoo, juvin ñi cuví yañi ra, tan sɨhɨ ra 


text:
<pb/>Tacan tan tsaa̱ sɨhɨ ra Jesús tan yañi ra nu nyií ra, maa tyin ndoo̱ ñi ityi tsata vehe, tan catyi ñi tsihin ra nyecú ican naha ra tyin cana ra naha tsi ra Jesús. 


text:
Tan catyí nyɨvɨ nyecú nanɨɨ canduvi xiin ra Jesús tsihin ra: ―Sɨhɨ un, yañi un tan cuhva un nanducú ñi tsi un nyecú ñi tsata vehe can ―catyí ñi tsihin ra. 


text:
<pb/>Tacan tan nanyehe̱ ra nanɨɨ canduvi nu nyaá ra, tan catyí ra: ―Nyɨvɨ nyecú ihya cuví sɨhɨ yu, yañi yu tan cuhva yu. 


text:
Tyin tandɨhɨ nyɨvɨ javahá cuhva cuñí Nyoo, juvin ñi cuví yañi yu, cuhva yu tan sɨhɨ yu ―catyí ra Jesús.<pb/>


text:
Quitsaha̱ jacuahá ra Jesús inga tsaha yuhu miñi. Tan cuaha xaan nyɨvɨ ndu ii̱n nu nyií ra. Tan tsa cuenda tsa cuaha xaan ñi cuvi̱, quɨhvɨ̱ ra tsitsi yutun ndoo tsa canyií nu ndutya yuhu miñi can, tan tsinyaa̱ ra tsitsi can. Tan ndoo̱ tandɨhɨ maa nyɨvɨ nu nyɨtɨ. 


text:
Tacan tan cuaha xaan tsa jacuaha̱ ra tsi ñi tsihin cuhva. Tan tsitsi tsa jacuahá ra tsi ñi, catyí ra tsihin ñi: 


text:
<pb/>―Tya̱a soho ndo tsa cua cahan yu. Iin ra quita̱ ra yuvehe ra. Tan cuahán ra cua tatsi ra trigu nu ñuhu ra. 


text:
Tan cuhva tsa quɨtɨ́ ra tsɨtɨ trigu can, cucoyo̱ juhva tsi yuhu ityi. Maa tyin quitsi̱ saa tan tsatsi̱ tɨ naha tɨ itsi. 


text:
Tan juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tsi nu yuu nu ña cuaha nyahyu yɨhɨ́. Tan numi ñi cana̱ tsɨtɨ can tyin ña cuaha nyahyu yɨhɨ́ tyañu yuu can. 


text:
Tan juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tsi tyañu iñu. Quɨvɨ cana̱ tsɨtɨ can, tsahnu̱ tsi iin caa ñi tsihin iñu can. Maa tyin iñu can numi ca tsahnu̱ can tan tsahñi̱ can trigu can. Yacan cuenda ña tsaha̱ trigu can tsɨtɨ. 


text:
Maa tyin juhva ca tsɨtɨ can cucoyo̱ tsi nu ñuhu vaha. Cana̱ tsi tan tsahnu̱ tsi, tan cuaha tsɨtɨ tsaha̱ tsi. Tyin tsa intuhun tsɨtɨ can, tsaha̱ tsi oco utsi tsɨtɨ tsitsi yoco tsi. Tan inga tsɨtɨ can tsaha̱ tsi uñi xico, tan inga tsi tsaha̱ tsi iin cientu ―catyí ra Jesús tsihin ñi. 


text:
<pb/>Tan catyí nyico ra tsihin ñi: ―Nyooho tsa iyó soho, tya̱a soho ndo tsa caahán yu. Nu tsahá cuenda ra Jesús nacuenda jacuahá ra tsi nyɨvɨ tsihin cuhva 


text:
<pb/>Tsa yaha̱ yacan tan ndoo̱ maa ña ra Jesús tsihin ra tsicá tsihin ra tan nyɨvɨ nyicún tsi ra. Tan tsica̱ tuhun ñi: ―¿Náa cuñí tsi catyí tsa caha̱n un nañi? 


text:
<pb/>Tan catyí ra tsihin ñi: ―Maa Nyoo catyí tyin jacotó yu tsi ndo tuhun xeehe nácaa ndacá ñaha ra. Maa tyin inga ca nyɨvɨ jacotó yu can tsi ñi tsihin cuhva ñi tyin ña cuñí ñi cunyicun vaha ñi tsi yu. 


text:
Tyin vasu ndi maa nyehé ñi tsa javahá yu, cua cuví tsi tumaa tsa ña nditsin nyehé ñi; vasu ndi maa tsiñí ñi, ña cua cutuñí iñi ñi tsa caahán yu. Tan ndi ña cua nasama ñi cuhva iyó ñi tan ndi ña cua jaha Nyoo tucahnu iñi tsi ñi tsa cuenda cuatyi ñi ―catyí ra Jesús tsihin ñi. Nu tsahá cuenda ra Jesús tsa cuñí tsi catyí tuhun ra tatsí 


