# verses

text:
<pb/>Guniꞌi Jesús: ―Si talë rialdí lduꞌu të shtiꞌdza suduꞌpë, masiá duꞌpë ziquë tubi bëꞌdchi biꞌchi, zac guëníꞌil lu hiaguë sicómoro nazubë ndëꞌë: “Bíꞌeshi de ndëꞌë nu bëcabní mizmë lë́ꞌël laꞌñi nisëduꞌu”, si talë tsaldí ldúꞌul Dios, lëꞌë hiaguë guëzuꞌbë diaguin shtíꞌdzël. Comparaciuni shtë narunë sirvë 


text:
<pb/>’Si talë napë të tubi muzë nabëabrí lídchil; guaguénëll u guaguépill ra ma lachi, iurë bëdchínill hiuꞌu adë guëníꞌidiꞌil lull: “Gudëdë gaul lueguë”. 


text:
Aquëdiꞌi. Guëníꞌil lull: “Bëꞌnë preparar nagauha nu guatibi guiáꞌal; bëꞌnë sirvë lu mellë gauha nu guaꞌ. Despuësë gaul; gul.” 


text:
Zni lëꞌë të, despuësë de bëꞌnë të cumplir grë lo quë narnibëꞌa Dios gunë mënë, gulë guniꞌi: “Na naꞌa muzë nalasáquëdiꞌi. Bëdëꞌnë naꞌa sulamëntë lo quë nabëꞌnë tucarë guëdëꞌnë naꞌa.” Jesús bënëac chiꞌi narac lluꞌu galguidzë naruꞌdzë ládiꞌ 


text:
Iurë guagbiꞌguë më tubi guëꞌdchi, bëdzaꞌguëlú më chiꞌi mënë narac lluꞌu galguidzë ruꞌdzë ládiꞌ. Zitu bëaꞌnë rall. 


text:
<pb/>Jesús guná lu rall nu guniꞌi më: ―Gulë tsagná lëꞌë bëshuzi të guënall lu të. Iurní nianá ziaꞌa rall, mizmë iurní bëac rall. 


text:
Tubi de lëꞌë rall iurë guná lla bëáquëll, bëabrill lu Jesús. Guníꞌill fuertë, dushquilli Dios por favurë nabëꞌnë më. 


text:
Bëzullíbill lu Jesús hashtë bëdchini luquëll lu guiuꞌu. Bëdë́ꞌëll graci lu më. Nguiu ni na më Samaria. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi më lu nguiu: ―Guasuldí. Guziaꞌa con bien. Bëáquël purquë rialdí ldúꞌul na. Guë́ꞌdchiliu antsë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy (Mt. 24.23‑28, 36‑41) 


text:
<pb/>Ra fariseo gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Jesús, guc guëdchini tiempë naguënibëꞌa Dios ziquë Rëy. Jesús repi: ―Iurë guëdchini tiempë naguënibëꞌa Dios, adë guëdchínidiꞌin con sëñi naguëná të. 


text:
Adë guëníꞌidiꞌi mënë: “Ndëꞌë rnibëꞌa më ziquë Rëy”, u “Ndë rnibëꞌa më”; purquë hia neꞌ rnibëꞌa më bëldá mënë naquëreldë entrë lëꞌë të. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús lu ra shini gusëꞌdë më: ―Guëdchini tiempë lëꞌë të gac shtuꞌu të guëná të lua, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Guëdchinia perë lëdë guënádiꞌi të lua lueguë. 


text:
Mënë guëniꞌi lu të: “Ndëꞌë bëdchíniꞌ”, u “Ndë bëdchíniꞌ”. Adë tsagnádiꞌi të lëꞌë rall. Adë rianáldëdiꞌi të tëchi rall, 


text:
purquë ziquë rdchini nguziꞌu; rluaꞌa llni dizdë ladë ldi hashtë guiaꞌa ladë rubësë, zni guëdchinia. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Gudáu rall. Biiꞌ rall. Bëtsëꞌa rall. Guc laní shtë lliguë hashtë Noé guatë́ laꞌni barcu ruꞌbë. Iurní bëdchini juici shtë nisë guëc rall. Grë mënë guti. 


text:
Zni guc también tiempë shtë Lot. Gudáu ra mënë. Biiꞌ rall. Bëtuuꞌ rall. Guziꞌi rall. Bëcabní rall. Bëzaꞌa rall lidchi rall. 


text:
Perë iurë Lot bëruꞌu ciudá Sodoma, gulaguë guiꞌi dzë ni. Gulaguë asufrë narieꞌqui dizdë gubeꞌe nu grë mënë guti. 


text:
Ziquë bëꞌnë mënë tiempë shtë Lot, zni gunë rall iurë guëdchinia, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Guëná ra mënë lua. 


text:
<pb/>’Dzë ni si talë tubi de lëꞌë të nanú guëc hiuꞌu, adë tsutë́diꞌil laꞌni hiuꞌu parë guáꞌal lo quë nanápël. Si talë tubi de lëꞌë të nanú të lachi dzë ni, adë guëabrídiꞌil parë guáꞌal cusë nanápël. 


text:
El quë nanë́diꞌi guëneꞌe vidë shtë́nëll por na, segurë guënítill vidë shtë́nëll; perë el quë naguëniti vidë shtë́niꞌ por na, guëbánill parë siemprë. 


text:
<pb/>’Dzë naguëdchinia, nanú chupë mënë lu camë. Túbsëll guënaꞌbë Dios tsall gubeꞌe. Stúbill guëaꞌnë. 


text:
<pb/>Iurë bini ra shini gusëꞌdë më diꞌdzë rëꞌ, gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―Dadë, ¿guc gac ra cusë ni? Guniꞌi më tubi dichë: ―Iurë gac ra cusë ni, gac bëꞌa të seguramëntë, igual ziquë rac bëꞌa të rdëá ra bëchu catë nagaꞌa naguti.<pb/>


text:
Jesús guniꞌi tubi comparaciuni parë gac bëꞌa shmënë më runë tucarë guadiꞌdzënú rall Dios guëdubi tiempë, de quë adë guëzalúdiꞌi rall pacënci parë guënaꞌbë rall lu Dios. 


text:
Guniꞌi më: ―Guc tubi juësi naguquëreldë guëꞌdchi. Adë gualdídiꞌi ldúꞌull Dios nu adë bë́ꞌnëdiꞌill rëspëti saꞌll. 


text:
Mizmë guëꞌdchi guquëreldë tubi viudë nanapë dishiꞌbi con stubi narunë cuntrë lë́ꞌëll. Guagnaꞌbë viudë lu juësi parë gac rëglë asuntë shtë́nëll según lëy. Guniꞌi viudë: “Bëꞌnë rëglë asuntë con contrari shtëna”. Zihani vueltë guagná viudë lëꞌë juësi. 


text:
Në́diꞌi juësi gúnëll rëglë asuntë ni, perë despuësë bëꞌnë juësi llgabë: “Adë rialdídiꞌi lduaꞌa Dios nu nápëdiaꞌa rëspëti parë mënë, 


text:
perë viudë rëꞌ riaglaꞌguë guënáꞌbëll lua. Guna rëglë asuntë shtë́nëll të adë tsalúdiꞌi pacënci shtëna tantë rbézëdiꞌi ridëll lua.” 


text:
Gunë më juzguë ra contrari shtë mënë narialdí lduꞌi Dios. Gunë më compañi ra nariaglaꞌguë guënaꞌbë rall lu më dzë la gueꞌlë. Adë gac ldëꞌë më parë gunë më lo quë narnaꞌbë rall lu më. 


text:
Rniaꞌa lu të, iurë rgaꞌa iurë adë gac ldëꞌë më sino gunë më jushtici. Perë guënaꞌbë diꞌdza lu të, ¿iurë guëabrí nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, niaꞌa zëdzéliꞌ ra narialdí lduꞌi Dios iurní? Comparaciuni shtë fariseo nu narunë cubrë impuestë 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús stubi comparaciuni lu ra narunë llgabë nabënë na rall perë bëꞌnë rall desprëci saꞌ rall. Guniꞌi më: 


text:
<pb/>―Chupë nguiu guagniꞌinú rall Dios iáduꞌu ruꞌbë. Túbill na më fariseo; stúbill na el quë narunë cubrë impuestë. 


text:
Lëꞌë fariseo guasuldill; guníꞌill laꞌni ldúꞌull diꞌdzë rëꞌ: “Dadë gullanë, dushquíllil, rdë́ꞌëhia graci nádiaꞌa ziquë na ra mënë. Nádiaꞌa ziquë ra ngubaꞌnë. Nádiaꞌa ziquë narniꞌi bishi. Nádiaꞌa ziquë ra nanapë stubi naꞌa. Dushquíllil nádiaꞌa ziquë nguiu ndëꞌë narunë cubrë impuestë. 


text:
Runa ayunë chupë vueltë laꞌni llmalë. Rdëꞌa tubi por cadë chiꞌi ra cusë, grë lo quë narunë tucarë caꞌa Dios.” 


text:
Perë lëꞌë nguiu narunë cubrë impuestë zugáꞌall ruaꞌ puertë shtë iáduꞌu. Adë rbíꞌadiꞌill guiaꞌa. Guníꞌill: “Dadë, bëgaꞌa ldúꞌul na. Napa zihani duldë.” 


text:
Rniaꞌa lu të, lëꞌë pecadurë bëabrill lídchill limpi. Bëzunë́ Dios almë shtë́nëll, lë́dëdiꞌi lëꞌë fariseo. El quë narunë naruꞌbë, guëláguëll con shtu perë el quë narunë narúꞌbëdiꞌi, gunë Dios honrar lë́ꞌëll. Bëꞌnë ldaiꞌ Jesús ra llguëꞌnë (Mt. 19.13‑15; Mr. 10.13‑16) 


text:
<pb/>Guanú mënë zihani llguëꞌnë lu Jesús parë guëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc rall. Perë shini gusëꞌdë më guná raiꞌ, gudildi raiꞌ naguanú lëꞌë ra llguëꞌnë lu Jesús. 


text:
Perë guniꞌi më; gunaꞌbë më ra llguëꞌnë: ―Gulë bëdëꞌë sí, guidë ra llguëꞌnë lua. Adë rcádiꞌi të guidë ra llguëꞌnë lua purquë cagnibëꞌa Dios lëꞌë ra mënë naná ziquë ra llguëꞌnë. 


text:
Guldía rniaꞌa lu të; sulë el quë nagunë recibir Dios ziquë Rëy të guënibëꞌa Dios lë́ꞌëll cumë ziquë tubi llguëꞌnë; rquitë lduꞌu llguëꞌnë rnibëꞌa Dios lë́ꞌëll, sulë nguiu ni guëbánill lugar catë na më Rëy. Tubi më ruꞌbë ricu guniꞌi lu Jesús (Mt. 19.16‑30; Mr. 10.17‑31) 


text:
<pb/>Tubi nguiu narnibëꞌa ladi guëꞌdchi, gunaꞌbë díꞌdzëll lu Jesús: ―Mësë zaꞌquë, ¿pë rníꞌil guna parë gac salvara parë gapa vidë sin fin? 


text:
Bien nanël ra mandamientë: “Adë rquënúdiꞌil tseꞌlë mënë. Adë rguínidiꞌil saꞌl. Adë cuánëdiꞌil pë shtë mënë. Adë rníꞌidiꞌil bishi. Bëzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë shtádël nu shníꞌal.” 


text:
<pb/>Bini Jesús diꞌdzë rëꞌ nu guniꞌi më: ―Tubi cusë runë faltë. Bëtuuꞌ grë cusë nanápël, bëdëꞌëin caꞌa ra prubi, iurní gápël tesurë lu gubeꞌe. Nu gudeꞌe naldë na të gáquël shmëna. 


text:
Guná Jesús lull; nalë́ bëdchini tristë laꞌni lduꞌu më. Guniꞌi më: ―Naganë tubi nanapë zihani dumí, gúnëll recibir Dios ziquë rëy. 


text:
<pb/>Guniꞌi më: ―Adë gúnëdiꞌi nguiu gan gunë salvar mizmë lë́ꞌiꞌ perë Dios napë pudërë gunë më grë́tëꞌ ra cusë. 


text:
<pb/>Iurní Pedro guniꞌi lu Jesús: ―Dadë, lëꞌë naꞌa bësëaꞌnë naꞌa grë́tëꞌ parë zeꞌdë naldë naꞌa lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús: ―Guldía, el quë nabësëaꞌnë lídchiꞌ, shtádiꞌ, shníꞌaiꞌ u bë́chiꞌ, u tséꞌliꞌ, u shíniꞌ purquë rac shtúꞌull guënibëꞌa Dios lë́ꞌëll, 


text:
gúnëll recibir zihani cusë más neꞌ laꞌñi vidë shtë́hiꞌ, nu guëquëréldëll parë siemprë tubi vidë sin fin con Dios. Stubi vueltë guniꞌi Jesús gátiꞌ (Mt. 20.17‑19; Mr. 10.32‑34) 


text:
<pb/>Gunaꞌbë Jesús ra poshtë tubi ladë. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Iurneꞌ guziá hiaꞌa Jerusalén. Gac cumplir grë lo quë nabëquëꞌë ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios de na, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Gunë ra mënë intriegu na lu guiaꞌa shtë mënë nanádiꞌi më israelitë. Gunë rall burnë; guëniꞌi guidzë rall na. Guëchiꞌbë shënë rall lua. 


text:
<pb/>Ra poshtë adë guasë́diꞌi raiꞌ shtiꞌdzë më, nacahin parë lëꞌë raiꞌ. Adë bëdë́ꞌëdiꞌi raiꞌ cuendë pë runë cuntienë shtiꞌdzë më. Bënëac Jesús tubi ciegu, më Jericó (Mt. 20.29‑34; Mr. 10.46‑52) 


text:
<pb/>Ra mënë naziaꞌa delantë, guniꞌi rall guëc ciegu parë guëac dchi ciegu perë másruꞌu guniꞌi ciegu. Fuertë guníꞌill: ―Llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul na. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guzudchí. Gunibëꞌa më tsaglliꞌi raiꞌ lëꞌë ciegu. Bëdchini ciegu lu më. Guniꞌi më lull: 


text:
<pb/>Mizmë iurní bëac ciegu. Guanáldëll lëꞌë Jesús. Bëdë́ꞌëll graci lu Dios. Grë ra mënë guniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios, purquë guná rall pë bëꞌnë Jesús.<pb/>


text:
Guc shtuꞌu Zaqueo guënall lu Jesús perë gúnëdiꞌill gan tantë zihani mënë gudëdë, nu nadupë shcuerpë Zaqueo. 


text:
Iurní Zaqueo bëlluꞌnë delantë. Güéꞌpill ladi tubi hiaguë sicómoro parë guënall lu më. Hiaguë ni zubi culaꞌni nezë catë zeꞌdë Jesús. 


text:
Bëdchini më lugar ni; guná më lu Zaqueo. Guniꞌi më lull: ―Zaqueo, bietë nasesë. Napë quë guënéꞌel pusadë lídchil, guëana. 


text:
Guná mënë guanú Jesús Zaqueo. Guaglaꞌguë guniꞌi rall cuntrë Jesús. Guniꞌi rall Jesús gua visitë lidchi tubi pecadurë. 


text:
Iurní guasuldí Zaqueo. Guníꞌill lu Dadë Jesús: ―Dadë, guëruldë nanapa guëdë́ꞌëhia caꞌa ra nabënápëdiꞌi. Nu si talë bëdchisúa dumí shtë mënë con bishi, guëabría tapë vueltë más dumí caꞌa rall. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús: ―Nedzë́ nasalvárël. Salvaciuni bëdchini lídchil. Nu lë́ꞌël guc Abraham shtadë guëlul. 


text:
Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu parë quilia el quë nabëniti parë gac salvárëll. Comparaciuni shtë muzë nabëꞌnë recibir dumí 


text:
<pb/>Riaglaꞌguë rini ra mënë shtiꞌdzë Jesús. Hia mërë guëdchini raiꞌ ciudá Jerusalén. Nu quëhunë mënë llgabë runë faltë duꞌpsë parë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy. 


text:
Iurní guniꞌi më tubi comparaciuni: ―Guc tubi nguiu shini rëy; bërúꞌull ládzëll. Ziáꞌall stubi naciuni parë gúnëll recibir pudërë ziquë rëy parë guënibë́ꞌall. Despuësë guëabrill ládzëll. 


text:
Antsë bërúꞌull ládzëll, gunáꞌbëll chiꞌi muzë naná encargadë shchíꞌnill. Bëdë́ꞌëll dumí lasac cadë tubi de lëꞌë ra muzë. Guniꞌi shini rëy: “Gulë bëꞌnë bien con dumí rëꞌ. Gulë guziꞌi; gulë bëtuuꞌ, hashtë guëabría.” Iurní guziáꞌall. 


text:
Perë ra mënë naquëreldë ladzë nguiu ni bëldë́ rall; rac shtúꞌudiꞌi rall gáquëll rëy shtë rall. Bësheꞌldë rall rsunë narniꞌi: “Adë rac shtúꞌudiꞌi naꞌa gac nguiu rëꞌ rëy shtë naꞌa”. 


text:
Perë nguiu ni bë́ꞌnëll recibir ziquë rëy shtë rall. Bëabrill ládzëll. Gunáꞌbëll ra muzë nabëcaꞌa dumí të guëná rëy bëldá bëꞌnë rall gan guëc dumí. 


text:
Lëꞌë rëy guniꞌi: “Bien bë́ꞌnël con duꞌpë dumí. Iurní guënehia pudërë guënibë́ꞌal chiꞌi guëꞌdchi. Muzë zaꞌquë nal.” 


text:
Bëdzëba lë́ꞌël. Nal nguiu nargáꞌadiꞌi lduꞌu mënë. Rcáꞌal lo quë nabëdchíꞌbëdiꞌil nu rcáꞌal cusechë sin adë rcabnídiꞌil.” 


text:
Iurní guniꞌi rëy lull: “Nal mal. Con mizmë shtíꞌdzël guna juzguë lë́ꞌël. Guníꞌil nahia el quë nargáꞌadiꞌi lduꞌu mënë nu rcahia lo quë nabëdchíꞌbëdiaꞌa nu rcahia catë rcabnídiaꞌa. 


text:
Iurní guniꞌi rëy lu mënë nazugaꞌa ngaꞌli: “Gulë bëdchisú dumí shtë nguiu nabëquëꞌë dumí panitë. Nu bëdëꞌëin caꞌa nabëꞌnë gan chiꞌi tantë dumí.” 


text:
Lëꞌë rëy guniꞌi: “Rniaꞌa lu të, el quë nanapë, gúnëll recibir más perë el quë nabënápëdiꞌi, guëdchisú lëꞌë duꞌpë nanápëll. 


text:
Perë lëꞌë ra enemigu shtëna ra nanë́diꞌi guënibë́ꞌahia lëꞌë rall, gulë tsaglliꞌi lëꞌë rall ndëꞌë. Gulë quini lëꞌë rall lua.” Jesús guatë́ ciudá Jerusalén; dchíꞌbiꞌ tëchi burrë (Mt. 21.1‑11; Mr. 11.1‑11; Jn. 12.12‑19) 


text:
Bëdchini më guëꞌdchi Betfagé nu Betania nanaquë́ lu lumë catë nanú zihani hiaguë olivo. Bësheꞌldë më shini gusëꞌdë më; 


text:
guniꞌi më lu raiꞌ: ―Gulë gua guëꞌdchi naná guëlladchi. Iurë guëdchini të, guëná të lu tubi burrë. Quëdú ma. Lëꞌë burrë ni laꞌdi chu quíbëdiꞌi tëchi ma. Gulë bëshaꞌquë ma nu gudeꞌenú ma ndëꞌë. 


text:
Si talë guënaꞌbë diꞌdzë mënë pë gunë të burrë, gulë guniꞌi lull: “Lëꞌë Dadë Jesús rquiꞌni lëꞌë ma”. 


text:
Bëdchini ra mënë lumë shtë dani catë nezë rlaguetë. Grë ra narianaldë tëchi më guzublú guëniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios. Bëꞌnë rall alabar lëꞌë më por milagrë naguná rall. 


text:
Guniꞌi rall: ―Bëꞌnë ldaiꞌ Dios lëꞌë Rëy ndëꞌë, el quë nazeꞌdë guëdchini por nombre shtë Dadë Dios. Llëruꞌbë na Dios nacabezë más guiaꞌa lu gubeꞌe; tsu paz lu gubeꞌe. 


text:
<pb/>Iurní bëldá fariseo nananú ladi zihani mënë guniꞌi rall lu Jesús: ―Mësë, guniꞌi lu ra shmë́nël të adë guëníꞌidiꞌi rall diꞌdzë rëꞌ. 


text:
<pb/>Perë Jesús guniꞌi lu ra fariseo: ―Rniaꞌa lu të, si talë ra mënë guëac dchi, ra guëꞌë rëꞌ guërushtiá; guëniꞌi rahin diꞌdzë rëꞌ. 


text:
Guniꞌi më: ―Mizmë lëꞌë të më Jerusalén, rac shtuaꞌa lëꞌë të niac bëꞌa të nezë catë rbedchí lduꞌu mieti con Dios, perë iurneꞌ nacahi slu të parë tsasë́ të ra cusë ni. 


text:
Guëdchini cusë durë guëc të. Enemigu shtë të guëzubë grë ladë shtë ciudá parë tildi rall. Guntsaꞌu rall tubi luꞌ alrededurë guëdubi guëꞌdchi, tsu guërru cuntrë lëꞌë të. 


text:
Guëcué rall grë hiuꞌu shtë të. Quini rall lëꞌë të hashtë nu shini të gati raiꞌ. Adë guëáꞌnëdiꞌi tubi guëꞌë quibë guëc saꞌ guëꞌë. Completamente tsaluhin; ziquë tubi hiuꞌu dachi guëaꞌnin purquë adë bëdë́ꞌëdiꞌi të cuendë iurë bëꞌnë më favurë parë lëꞌë të gac salvar të. Bësëlluꞌnë Jesús mënë nacagtuuꞌ laꞌni iáduꞌu ruꞌbë (Mt. 21.12‑17; Mr. 11.15‑19; Jn. 2.13‑22) 


text:
Guniꞌi më lu rall: ―Sagradas Escrituras rniꞌi shtiꞌdzë Dios: “Iáduꞌu shtëna na parë gunë mieti orar lu Dios, perë lëꞌë të bëꞌnë të cambi iáduꞌu ziquë cuevë shtë ngubaꞌnë”. 


text:
<pb/>Grë dzë bëluaꞌa Jesús laꞌni iáduꞌu. Ra bëshuzi narnibëꞌa más con ra mësë shtë lëy con los de más më naruꞌbë shtë guëꞌdchi, gudili rall formë lla gati më. 


text:
Perë bëdzélëdiꞌi rall mudë nianaꞌzi rall lëꞌë më purquë grë ra mënë con ánimo rac shtuꞌu rall rquë diaguë rall pë guniꞌi më.<pb/>


text:
Tubi dzë nanú Jesús iáduꞌu ruꞌbë. Quëgluaꞌa më ra mënë shtiꞌdzë Dios lla mudë tsutë́ rall shnezë Dios të gac salvar rall. Iurní bëdchini ra bëshuzi narnibëꞌa más con mësë shtë lëy con më gushë narunë juzguë; 


text:
guniꞌi rall lu më: ―Guniꞌi lu naꞌa. ¿Pë derechë nápël parë guëluáꞌal ra mënë? ¿Chu bëneꞌe permisi rúnël grë cusë nabë́ꞌnël? 


text:
<pb/>Iurní guzublú quëgniꞌi rall entrë de lëꞌë rall. Guniꞌi rall lu saꞌ rall: ―¿Pë guëniꞌi hiaꞌa lu Jesús? Si talë guëniꞌi hiaꞌa Dios bësheꞌldë lëꞌë Juan, iurní guëníꞌill lu hiaꞌa: “¿Pëzielú adë gualdídiꞌi lduꞌu të shtíꞌdziꞌ?” 


text:
Si talë guëniꞌi hiaꞌa mënë bësheꞌldë lëꞌë Juan, iurní guëneꞌe guëꞌë mënë lëꞌë hiaꞌa, gátiaꞌa purquë grë mënë rialdí lduꞌu rall guniꞌi Juan shtiꞌdzë Dios. 


text:
<pb/>Por ni bëquebi rall lu Jesús de quë adë bëdë́ꞌëdiꞌi rall cuendë chu bësheꞌldë lëꞌë Juan parë guëchuꞌbë nísiꞌ ra mënë. 


text:
Iurní guniꞌi Jesús lu rall: ―Lëꞌë të rquébidiꞌi të; nu na adë guëquébidiaꞌa chu bësheꞌldë na; chu bëneꞌe permisi guna ra cusë. Comparaciuni shtë muzë mal (Mt. 21.33‑44; Mr. 12.1‑11) 


text:
<pb/>Guzublú guniꞌi më lu ra mënë comparaciuni rëꞌ: ―Guc tubi nguiu nabëcabní hiaguë uvë lachi. Despuësë bëdë́ꞌëll mëdi stubi mënë nu guziáꞌall zitu. Gudëdë tiempë. 


text:
Bëgaꞌa iurë shtë cusechë, bëshéꞌldëll tubi muzë; guënaꞌbë muzë partë narunë tucarë shlámëll. Perë ra mënë gunaꞌzi rall lëꞌë muzë. Bëdëꞌë rall galnë́. Bësëlluꞌnë rall muzë sin adë bë bëdë́ꞌëdiꞌi rall. 


text:
Iurní bësheꞌldë shlamë rall stubi muzë, tsaglliꞌi muzë cusechë. Perë ra mënë guniꞌi diꞌdzë dzabë lu muzë nu bëdëꞌë rall galnë́. Bësëlluꞌnë rall muzë sin adë bë bëdë́ꞌëdiꞌi rall. 


text:
Lamë ni bësheꞌldë stubi muzë perë ra mënë gudini rall lëꞌë muzë. Gulú rall lëꞌë muzë tantë bëldë́ rall. 


text:
<pb/>’Iurní guniꞌi lamë shtë guiuꞌu: “¿Pë guna iurneꞌ? Guësheꞌlda shinia narac shtuaꞌa. Iurë guëná ra mënë lúhiꞌ, tal vez gunë rall rëspëti shinia.” 


text:
Perë iurë guná ra mënë narunë dchiꞌni lu shini lamë, guniꞌi rall lu saꞌ rall: “Ndëꞌë naguëcaꞌa herenci. Cha díniaꞌa lë́ꞌëll të iurní gácaꞌa nashtë́ guiuꞌu.” 


text:
Iurní gulú rall shini lamë lu guiuꞌu stubi ladë. Gudini rall lë́ꞌiꞌ. Iurní guniꞌi Jesús lu ra mënë: ―¿Pë gunë nashtë́ guiuꞌu con ra naquëhunë dchiꞌni? 


text:
Mizmë lamë guëdchini parë quínill ra mënë mal, leꞌ. Guëdë́ꞌëll guiuꞌu caꞌa stubi mënë. Iurní bini ra mënë comparaciuni rëꞌ, guniꞌi rall lu Jesús: ―Ni lo quiera Dios gac zni. 


text:
<pb/>Perë Jesús gubiꞌa lu rall, guniꞌi më: ―Gulë guniꞌi lua pë runë cuntienë nanaquë́ laꞌni Sagradas Escrituras. Rniꞌin zndëꞌë:<pb/>Guëꞌë nabëruꞌldë ra albañil tubi ladë,<br/>guëꞌë rëꞌ gunë sirvë parë gac shquini shtë iáduꞌu ruꞌbë. 


text:
El quë narreldë guëc guëꞌë rëꞌ, gac chupë ldëll, perë iurë ldaguë guëꞌë ni guëc mënë, gáquëll ziquë pulvë. Jesús guniꞌi: “Gulë quilli impuestë” (Mt. 21.45‑46; 22.15‑22; Mr. 12.12‑17) 


text:
<pb/>Ra jëfë shtë bëshuzi con mësë shtë lëy rac shtuꞌu rall guënaꞌzi rall lëꞌë Jesús lueguë. Guc bëꞌa rall guniꞌi më comparaciuni ni cuntrë lëꞌë rall. Adë gunáꞌzidiꞌi rall lëꞌë më purquë bëdzëbë rall los de más mënë. 


text:
<pb/>Iurní bësheꞌldë rall mënë naguagldaꞌchi lëꞌë Jesús. Rluaꞌa rall ziquë mënë zaꞌquë. Rac shtuꞌu rall guësiguë́ rall lëꞌë më nianiꞌi më tubi cusë mal parë gunë rall intriegu lëꞌë më lu gubiernë rumanë. 


text:
Por ni naguagldaꞌchi lëꞌë Jesús, gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―Mësë, nanë́ naꞌa rluáꞌal nu rníꞌil purë verdá. Rluáꞌal igual lu mënë humildë nu lu mënë narnibëꞌa. Guldil, quëgluáꞌal lla tsutë́ mënë shnezë Dios. 


text:
<pb/>―Gulë bëluaꞌa tubi dumí. ¿Chu lu nu chu lë naquë́ lu dumí? Bëquebi rall: ―Lu rëy César naquë́ lu dumí. 


text:
<pb/>Guniꞌi më iurní: ―Nia, por ni gulë bëdëꞌë caꞌa rëy César lo quë nashtë́ César, nu gulë bëdëꞌë caꞌa Dios lo quë nashtë́ Dios. 


text:
<pb/>Adë bëꞌnë ra contrari shtë Jesús gan nianiꞌi më cusë mal lu ra mënë. Bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë ni; bëaꞌnë dchi rall. Jesús guniꞌi lla tsashtë́ ra tëgulë (Mt. 22.23‑33; Mr. 12.18‑27) 


text:
<pb/>Iurní bëldá nguiu religiusë saduceos, guagná rall lëꞌë Jesús. Ra saduceos rniꞌi adë tsashtë́diꞌi tëgulë ladi ra tëgulë. 


text:
Perë gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Jesús: ―Mësë, bëquëꞌë Moisés tiempë guahietë si tubi nguiu gati sin shíniꞌ, bëchi tëgulë napë quë guëtsë́ꞌall tseꞌlë tëgulë. Gapë rall shíniꞌ parë adë tsalúdiꞌi shfamili tëgulë. 


text:
Tecërë bëchi tëgulë bëtsë́ꞌall tseꞌlë tëgulë. Nu gútill; pues hashtë shuꞌpë bëchi tëgulë bëtsëꞌa rall tseꞌlë tëgulë. Gúdiꞌi shini raiꞌ. 


text:
perë grë ra naguëdëꞌë Dios permisi tsutë́ rall stubi guë́ꞌdchiliu nu tsashtë́ raiꞌ ladi ra tëgulë, adë guëtsë́ꞌadiꞌi raiꞌ. Adë rnádiꞌi raiꞌ guëtsëꞌa shini raiꞌ. 


text:
Nunquë gátidiꞌi raiꞌ. Na raiꞌ ziquë ra ianglë shtë gubeꞌe. Na raiꞌ shini Dios iurní, purquë guashtë́ raiꞌ ladi ra tëgulë, guëbani raiꞌ parë siemprë. 


text:
Perë si talë rnaꞌbë diꞌdzë të tsashtë́ ra tëgulë ladi ra tëgulë, gulë bëdëꞌë cuendë lo quë Moisés bëquëꞌë laꞌni histuri shtë hiaguë narëuldë. Bëquëꞌë Moisés de quë Dadë Dios na Dios shtë Abraham, nu Isaac, nu Jacob; nu blac tiempë guti raiꞌ parë tiempë dzë ni. 


text:
<pb/>Hia bëdzëbë rall guënaꞌbë diꞌdzë rall más lu Jesús. Jesús gunaꞌbë diꞌdzë lu ra mësë, chu na shtadë Cristo (Mt. 22.41‑46; Mr. 12.35‑37) 


text:
purquë mizmë David guniꞌi laꞌni librë nalë Salmos:<pb/>Dadë Dios guniꞌi lu Shtada narnibëꞌa:<pb/>Guzubë ladë ldi shtëna<pb/> 


text:
¿Lla na posiblë gac Cristo shini David, cumë mizmë David rniꞌi Cristo na Dadë narnibëꞌa lë́ꞌiꞌ? Jesús gudíldiꞌ mësë shtë lëy (Mt. 23.1‑36; Mr. 12.38‑40; Lc. 11.37‑54) 


text:
<pb/>―Gulë gupë cuidadë ra mësë shtë lëy. Rëuuꞌ lduꞌu rall nacu rall lari duni. Rac shtuꞌu rall gunë mënë saludar lëꞌë rall con zihani rëspëti lu nezë. Rdzelë rall guëzubë rall lugar mejurë laꞌni iáduꞌu. Rac shtuꞌu rall lugar shtë rëspëti lu mellë. 


text:
Perë rdchisú rall lidchi viudë, pero parë guësiguë́ rall mënë, quëhunë rall oraciuni ruꞌbë. Rniaꞌa lu të gunë rall recibir más cashtigu dushë.<pb/>


text:
Grë mënë bëdëꞌë nabëꞌnë subrë perë naꞌa rëꞌ bëdë́ꞌëll grë nanápëll, grë nasíꞌill gaull. Guniꞌi më cue iáduꞌu ruꞌbë (Mt. 24.1‑2; Mr. 13.1‑2) 


text:
<pb/>Ruadiꞌdzë mënë lla na iáduꞌu ruꞌbë. Blac chulë na ra guëꞌë nu blac chulë na ra regalë nabëzëlaaꞌdchi ra mënë parë iáduꞌu. Iurní Jesús guniꞌi: 


text:
<pb/>―Guëdchini tiempë grë lo quë naquëgná të neꞌ, cue. Ni tubi guëꞌë quibë guëc sádiꞌin. Sëñi antsë tsalú guë́ꞌdchiliu (Mt. 24.3‑28; Mr. 13.3‑23) 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më: ―Mësë, ¿guc gac ra cusë narníꞌil lu naꞌa? ¿Pë sëñi nanú naguëluaꞌa guëlladchi na tiempë gac cumplir shtíꞌdzël? 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús: ―Gulë gupë mizmë lëꞌë të, adë guësiguë́diꞌi mënë lëꞌë të. Zihani mënë guëdchini ziquë shmëna. Guëniꞌi rall: “Nahia Cristo”; u guëniꞌi rall: “Hia bëgaꞌa iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy”. Perë rniaꞌa lu të, adë tsanáldëdiꞌi të tëchi shtiꞌdzë rall. 


text:
Iurë ruadiꞌdzë mënë nanú zihani guërru nu rdzatsu mënë cuntrë gubiernë, adë rdzë́bëdiꞌi të. Grë cusë ni napë quë gac cumplir perë runë faltë parë guënibëꞌa Dios ziquë rëy. 


text:
<pb/>Guaglaꞌguë guniꞌi më: ―Gac cumplir tubi naciuni tildi cuntrë stubi naciuni. Tubi gubiernë tildi cuntrë stubi gubiernë. 


text:
Guëllú nadushë iurní. Guëdchini gubini dushë nu galguidzë zihani lugar. Lu gubeꞌe guëluaꞌa cusë nadzëꞌbë nu sëñi ruꞌbë guëluaꞌa. 


text:
<pb/>’Antsë gac cumplir ra cusë ni, gunë mënë cuntrë lëꞌë të. Guënaꞌzi rall lëꞌë të parë gunë rall juzguë lëꞌë të laꞌni iáduꞌu shtë të. Guëldaguë rall lëꞌë të lachiguiꞌbë. Gunë rall demandë lëꞌë të lu gubiernë nu lu rëy purquë na të shmëna. 


text:
purquë na guënehia diꞌdzë parë guëniꞌi të lu gubiernë. Guna compañi lëꞌë të hashtë enemigu shtë të guëac dchi lu të; nápëdiꞌi rall pë guëniꞌi rall cuntrë lëꞌë të iurní. 


text:
Gunë mënë intriegu lëꞌë të gati të, bëldá të. Shtadë të gúnëll intriegu lëꞌë të. Bëchi të, shfamili të nu ra amigu shtë të gunë rall intriegu lëꞌë të, gati të. 


text:
El quë nananú Judea dzë ni, guëllúꞌnëll parë lu dani. El quë nananú ciudá Jerusalén, guëruꞌu rall. El quë nananú lachi adë guëabrídiꞌill guëꞌdchi, 


text:
Prubi ra naꞌa nanuaꞌa shíniꞌ u ra naꞌa narcaꞌa meꞌdë dzë ni. Gunë mënë israelitë sufrir lu cashtigu shtë Dios. Cusë durë gac con mënë tiempë neꞌ. 


text:
Bëldá mënë gati rall lu guërru. Stubi tantë tsa rall guëdubi naciuni ziquë prësi; gunë rall dchiꞌni shtë stubi mënë. Ra mënë zitu guënibëꞌa rall Jerusalén naná cue hashtë gac cumplir tiempë nabëꞌnë Dios disponer. Jerusalén guëaꞌnë ziquë hiuꞌu dachi. Nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu guëabriꞌ stubi (Mt. 24.29‑35, 42‑44; Mr. 13.24‑37) 


text:
<pb/>’Dzë ni guëluaꞌa sëñi lu gubeꞌe con ngubidzë, mbelëguiꞌi, nu mbehu. Lu guë́ꞌdchiliu grë mënë shtë ra naciuni adë gáquëdiꞌi pë gunë rall nu adë rbedchí lduꞌu rall por cusë nadzëꞌbë. Guini rall ruidë shtë nisëduꞌu tantë rniꞌbi nisë. 


text:
Iurní guëcahi mënë por tantë galërdzëbë nu galriá lduꞌi por cashtigu naguëdchini. Ra fuersë shtë gubeꞌe guëniꞌbi rahin shlugarin. 


text:
Iurní guëná ra mënë lua, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Guëdchinia laꞌni shcahi. Guëdchininúa con zihani puderë nu llni. 


text:
Iurë guëná të ra cusë guëzublú gac, gulë gubiꞌa lu gubeꞌe; gulë tsaldí lduꞌu të purquë hia mërë gunë më salvar lëꞌë të. 


text:
Zni iurë guëná të ra cusë mal guëdchini, gulë gac bëꞌa të hia mërë guëdchini tiempë naguënibëꞌa Dios. 


text:
<pb/>’Gulë gubani guëdubi tiempë. Adë rdëꞌë të lugar gapë të vici. Adë rzuuꞌdchidiꞌi të. Adë ráquëdiꞌi lduꞌu të por nagáu të purquë si talë quëhúnël ra cusë ni, adë gac bë́ꞌadiꞌi të naquëhac. 


text:
Por ni, gulë cue nasini nu gulë gunaꞌbë lu Dios guëdubi iurë të gunë më compañi lëꞌë të, guëruꞌu të ladi ra cusë dushë sin adë bë gáquëdiꞌi të. Gulë guëaꞌnë nasini parë iurë guëdchinia, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; tsasuldí të lua. 


text:
<pb/>Jesús bëluaꞌa ra mënë laꞌni iáduꞌu ruꞌbë rdzë perë gueꞌlë ria më lu dani shtë Olivos parë guëaꞌnë më hashtë brëgueꞌlë. 


text:
Hia mërë guëdchini laní Pascu, iurë rëagná lduꞌu mënë tiempë nabëꞌnë Dios librar ra israelitë de Egipto. Dzë ni adë gudáudiꞌi rall guetështildi nanapë levadurë. 


text:
Ra jëfë shtë bëshuzi con ra mësë shtë lëy gudili rall mudë quini rall lëꞌë Jesús nagaꞌchi purquë bëdzëbë rall mënë. 


text:
<pb/>Iurní Satanás guatë́ laꞌni lduꞌu Judas Iscariote, tubi poshtë shtë më entrë chiꞌbë chupë ra poshtë. 


text:
Guagniꞌi Judas lu ra jëfë shtë ra bëshuzi con los de más më ruꞌbë shtë iáduꞌu. Guniꞌi Judas lla gúnëll intriegu lëꞌë më guiaꞌa rall. 


text:
Bëaꞌnë Judas de acuerdë nu gudílill mudë parë gúnëll intriegu lëꞌë Jesús nagaꞌchi iurë nídiꞌi mënë. La Santa Cena (Mt. 26.17‑29; Mr. 14.12‑25; Jn. 13.21‑30; <a href='B:530 11:23'>1 Co. 11.23</a>‑26) 


text:
<pb/>Iurní bëdchini dzë shtë laní, gudáu ra mënë guetështildi sin levadurë. Mizmë dzë bëꞌnë tucarë quini rall tubi lliꞌli shtë Pascu. 


text:
Iurní bësheꞌldë Jesús lëꞌë Pedro nu Juan; guniꞌi më lu raiꞌ: ―Guaguëꞌnë preparar shtse shtë Pascu, guëdáuhaꞌa. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Gulë gua guëꞌdchi. Iurë guëdchini të ruaꞌ guëꞌdchi, guëdzaꞌguëlú të tubi nguiu nanuaꞌa tubi rëëꞌ nisë. Gulë guanaldë lë́ꞌëll. Gulë tsutë́ catë tsutëll. 


text:
Gulë guniꞌi lu nashtënë hiuꞌu: “Lëꞌë mësë cagnaꞌbë diꞌdzë lul; ¿ca na cuartë catë gáuhiꞌ shtse shtë laní con poshtë shtë́hiꞌ?” 


text:
Iurní guëluaꞌa nashtë́ hiuꞌu tubi cuartë ruꞌbë segundë pisë. Arregladë nahin. Gulë bëꞌnë preparar ndë pë cusë guëdáuhaꞌa. 


text:
<pb/>Gua Pedro nu Juan. Bëdzelë raiꞌ grë cusë ziquë guniꞌi më. Bëꞌnë raiꞌ preparar shtse shtë laní, gau raiꞌ. 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Con guëdubinú lduaꞌa rac shtuaꞌa guëdáuha shtse shtë Pascu con lëꞌë të antsë gatia, 


text:
purquë adë gáudiaꞌa shtse shtë Pascu stubi hashtë gac cumplir grë lo quë narunë cuntienë shtse Pascu; gac cumplirin iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌzi më tubi vasë shtë vini. Bëdëꞌë më graci lu Dios nu guniꞌi më: ―Gulë gudiꞌdzë nu gulë biiꞌ vini rëꞌ. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌzi më guetështildi. Bëdë́ꞌëiꞌ graci lu Dios nu gudiꞌdzë mëhin cuaꞌa ra poshtë. Guniꞌi më: ―Ndëꞌë lëꞌë shcuerpa naguna intriegu lu galguti parë gac salvar të. Gulë gau, nu gulë bësëagná lduꞌu të galguti shtëna. 


text:
<pb/>Iurë gualú shtse, gunaꞌzi më vasë shtë vini; bëdëꞌë më graci, bëdëꞌë më vasë ni guiaꞌa ra poshtë nu guniꞌi më: ―Ndëꞌë na tëstë cubi entrë lëꞌë të nu Dios. Guëruꞌu shrëna parë lasac tëstë ni. 


text:
Nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu napë quë ziáꞌaiꞌ nezë narunë tucarë según voluntá shtë Dios, perë prubi nguiu nagunë intriegu na lu galguti. 


text:
<pb/>Iurní ra poshtë gunaꞌbë diꞌdzë lu saꞌ raiꞌ, chull gunë intriegu lëꞌë Jesús. Gudildi diꞌdzë ra poshtë chu na más më ruꞌbë 


text:
Guniꞌi Jesús lu raiꞌ: ―Ra rëy shtë naciuni nalë́ nadushë rnibëꞌa rall, nu rac shtuꞌu rall guëniꞌi mënë de quë na rall më zaꞌquë. 


text:
Perë entrë lëꞌë të adë nazáꞌquëdiꞌi quëhunë të llgabë zni. El quë na más më ruꞌbë entrë lëꞌë të, napë quë gáquëll ziquë na más nalasáquëdiꞌi. El quë narnibëꞌa entrë lëꞌë të, gáquiꞌ ziquë el quë narunë sirvë lu saꞌll. 


text:
¿Chu na más më naruꞌbë, el quë nazubë lu mellë gaull primërë, u el quë narunë sirvë lu mellë? El quë nazubë lu mellë, leꞌ; perë na, nahia ziquë mënë narunë sirvë entrë lëꞌë të. 


text:
Ziquë Shtada bëneꞌe pudërë guënibë́ꞌahia ziquë Rëy, zni rnéꞌehia pudërë caꞌa të, guënibëꞌa të con pudërë. 


text:
Guëzubë të lu trunë catë rnibë́ꞌahia parë gunë të juzguë guëzá chiꞌbë chupë grupë shtë naciuni Israel. Jesús guniꞌi lu Pedro gunë Pedro negar lëꞌë më (Mt. 26.31‑35; Mr. 14.27‑31; Jn. 13.36‑38) 


text:
<pb/>Nu guniꞌi Jesús lu Pedro: ―Moni, Moni, Satanás gunaꞌbë permisi lu Dios, gúnëll prëbë lë́ꞌël të ldáguël lu duldë; gaquin ziquë rgu rnërë mënë lluꞌbë. 


text:
Perë bëna ruëguë lu Dios por lë́ꞌël parë adë gúnëdiꞌi faltë fe parë tsaldí ldúꞌul Dios. Rniaꞌa lul, despuësë ra prëbë, iurë guëabrí ldúꞌul con Dios, bëꞌnë compañi ra narialdí lduꞌi dizaꞌquë parë gac rall firmë lu shnezë Dios. 


text:
<pb/>Simón Pedro guniꞌi lu Jesús: ―Dadë, adë guësëáꞌnëdiaꞌa lë́ꞌël. Guna compañi lë́ꞌël hashtë lachiguiꞌbë nu nilë hashtë gatia con lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús iurní: ―Bedë, antsë guëllidchí gay, gúnël negar na tsunë vueltë. Guëníꞌil lu ra mënë adë guënë́diꞌil na. Mërë guëdchini dzë shtë sufrimientë 


text:
<pb/>Iurní Jesús gunaꞌbë díꞌdziꞌ lu poshtë: ―Iurë bësheꞌlda lëꞌë të parë guëniꞌi të dizaꞌquë lu ra mënë, adë nuáꞌadiꞌi të bulsë. Adë nuáꞌadiꞌi të bëdu dumí, adë nuáꞌadiꞌi të sabadu. ¿Pë bëꞌnë faltë lëꞌë të iurní? Bëquebi raiꞌ: ―Ni tubi cusë bë́ꞌnëdiꞌi faltë. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi më: ―Pues iurneꞌ el quë nanapë bulsë, guaꞌain. El quë nanapë bëdu dumí, guáꞌall dumí. El quë nadë nápëdiꞌi spadë, guëtuuꞌll manguë të síꞌill tubi spadë. 


text:
Rniaꞌa lu të, rquiꞌni gac cumplir diꞌdzë rëꞌ lo quë naná escritë laꞌni Sagradas Escrituras: “Bëꞌnë mënë tratë lë́ꞌiꞌ cumë ziquë narguini mënë”. Vidë shtëna mërë tsaluhin. Runë faltë duꞌpë parë gac cumplir grë naná escritë de na. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi raiꞌ: ―Dadë, ndëꞌë napë naꞌa chupë spadë. Guniꞌi më: ―Hia naꞌ. Jesús gua Getsemaní të guëniꞌinúhiꞌ Dios (Mt. 26.36‑46; Mr. 14.32‑42) 


text:
<pb/>Iurní guziaꞌa më. Gua më lu dani shtë Olivos ziquë bëꞌnë më grë ra gueꞌlë. Ra shini gusëꞌdë më guanaldë raiꞌ lëꞌë më. 


text:
Bëdchini raiꞌ lu dani. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Gulë gunaꞌbë lu Dios të gunë më compañi lëꞌë të parë ldáguëdiꞌi të lu duldë. 


text:
<pb/>Iurní gua më lë́ꞌësë më tubi distanci ziquë narldaꞌa nguiu tubi guëꞌë. Bëzullibi më. Iurní biadiꞌdzënú më Dios, Shtadë më. 


text:
Guniꞌi më: ―Dadë, bëlá lëꞌë na lu sufrimientë rëꞌ si talë na voluntá shtë́nël, perë bëꞌnë lo quë narac shtúꞌul lë́dëdiꞌi lo quë narac shtuaꞌa. 


text:
Más fuertë bëꞌnë më sufrir, se entiende, sufrimientë lduꞌu më. Guniꞌinú më Dios con más diꞌdzë. Rdzu nisë lúhiꞌ ziquë gotë ruꞌbë shtë rënë narlaguë lu guiuꞌu. 


text:
<pb/>Iurní gualú biadiꞌdzënú më Dios, bëabrí më catë nanú ra poshtë. Bëdzelë më lëꞌë raiꞌ nagaꞌsi raiꞌ, tantë bëdzaguë raiꞌ purquë nalë́ riá lduꞌu raiꞌ. 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―¿Pëzielú nagaꞌsi të? Gulë guashtë́ ngaꞌli. Gulë gunaꞌbë lu Dios të gunë më compañi lëꞌë të parë ldáguëdiꞌi të lu duldë. Gunaꞌzi ra mënë Jesús ziquë prësi (Mt. 26.47‑56; Mr. 14.43‑50; Jn. 18.2‑11) 


text:
<pb/>Nianá cagniꞌi më, bëdchini zihani mënë. Judas, tubi poshtë shtë më, nall cabësë shtë ra mënë. Guabiꞌguë Judas lu Jesús parë guëtsagruaꞌll lëꞌë më. 


text:
Guniꞌi më lu Judas: ―Judë, ¿pë con tubi dchidu gúnël intriegu na? nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Ra mënë nanaldë Jesús guná raiꞌ pë quëhac. Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më: ―Dadë, ¿zëdildi naꞌa con spadë nadiaꞌa naꞌa? 


text:
<pb/>Tubi de lëꞌë raiꞌ gulull spadë. Bëchúguëll diaguë ldi shtë muzë. Muzë ni bëꞌnë sirvë lu narnibëꞌa más entrë grë ra bëshuzi. 


text:
Iurní guníꞌiꞌ lu ra jëfë shtë bëshuzi con mënë naquëhapë iáduꞌu ruꞌbë; guniꞌi më lu më gushë nabëdchini të guënaꞌzi rall lëꞌë më: ―¿Pëzielú bëdchini të con spadë nu hiaguë parë zeꞌdë guëlliꞌi të na cumë ziquë ngubaꞌnë? 


text:
Dzë con dzë zugáꞌahia con lëꞌë të iáduꞌu ruꞌbë perë adë gunáꞌzidiꞌi të na iurní. Perë hia bëgaꞌa iurë según voluntá shtë Dios; gunë të narac shtuꞌu të, nu bëgaꞌa iurë parë gac cumplir grë lo quë narnibëꞌa lu nacahi, gúnëll cuntrë na. Pedro bëꞌnë negar lëꞌë Jesús (Mt. 26.57‑58, 69‑75; Mr. 14.53‑54, 66‑72; Jn. 18.12‑18, 25‑27) 


text:
<pb/>Iurní ra mënë gunaꞌzi lëꞌë Jesús prësi. Guanú rall lë́ꞌiꞌ lidchi jëfë shtë ra bëshuzi. Perë guanaldë Pedro zitu. 


text:
Ra mënë bëcueꞌe rall guiꞌi rualdëaꞌ lidchi bëshuzi. Rac naldë iurní. Guzubë rall grë ladë guiꞌi nu Pedro guzubënúhiꞌ lëꞌë rall. 


text:
Iurní tubi criadë guná lu Pedro, guzúbiꞌ guëlladchi ruaꞌ guiꞌi. Gubiꞌa naꞌa lu Pedro nu guníꞌill: ―Nguiu rëꞌ na shmënë Jesús. 


text:
<pb/>Gudëdë stuꞌpë tiempë, stubi mënë guná lu Pedro nu guníꞌill: ―Nu lë́ꞌël nal shmënë Jesús. Perë Pedro guniꞌi: ―Aquëdiꞌi. Nádiaꞌa shmënë Jesús. 


text:
<pb/>Tubi iurë gudëdë. Stubi mënë guníꞌiruꞌull: ―Na verdá, nguiu rëꞌ nall shmënë Jesús purquë nu nall më Galilea. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Pedro: ―Lë́ꞌël adë guënë́diaꞌa pë quëadíꞌdzël. Nianá quëadiꞌdzë Pedro, bëllidchí gay. 


text:
Iurní Jesús bëdchigrë́ lúhiꞌ. Gubíꞌaiꞌ lu Pedro. Bëagná lduꞌu Pedro naguniꞌi më lull: “Antsë guëllidchí gay nedzë́, guëníꞌil lu mënë tsunë vueltë adë guënë́diꞌil na”. 


text:
Iurní bëruꞌu Pedro ruaꞌ puertë shtë nezë, nalë́ bíꞌniꞌ. Bëꞌnë mënë burnë Jesús (Mt. 26.67‑68; Mr. 14.65) 


text:
Bësëꞌau rall lúhiꞌ nu guniꞌi rall: ―¿Chu bëneꞌe galnë́ lë́ꞌël? Guniꞌi por pudërë shtë Dios, ¿chu lëa? 


text:
<pb/>Zihani cusë mal guniꞌi rall lu më. Guaglaꞌguë bëꞌnë rall burnë lëꞌë më con diꞌdzë dzabë. Jesús zugaꞌa lu Junta Suprema, gubiernë shtë bëshuzi (Mt. 26.59‑66; Mr. 14.55‑64; Jn. 18.19‑24) 


text:
<pb/>Hia brëgueꞌlë bëdëá më gushë shtë naciuni Israel con ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mësë shtë lëy. Grë rall guaꞌa rall lëꞌë Jesús lu Junta Suprema, mënë narunë juzguë entrë lëꞌë rall. Guniꞌi ra mënë ni lu Jesús: 


text:
<pb/>―Guniꞌi lu naꞌa si talë nal Cristo, el quë nagudili Dios parë guënibë́ꞌaiꞌ. Guniꞌi Jesús lu rall: ―Si guëniaꞌa lu të nahia Cristo, adë tsaldídiꞌi lduꞌu të na. 


text:
<pb/>Lueguë grë mënë gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Pë lë́ꞌël nal tubsë shini Dios? Guniꞌi më lu rall: ―Guldía nahia tubsë shini Dios. Mizmë lëꞌë të guniꞌi të diꞌdzë ni. 


text:
Guzublú guëniꞌi rall; quëdchiꞌbë rall galquiá cuntrë Jesús: ―Bëdzelë naꞌa nguiu rëꞌ; rtsátsull ra mënë cuntrë gubiernë. Rníꞌill rúnëdiꞌi tucarë guëdilli naꞌa impuestë caꞌa gubiernë rumanë. Nu rníꞌill mizmë lë́ꞌëll na Cristo, tubi rëy nagudili Dios parë guënibë́ꞌaiꞌ. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë Pilato: ―¿Guldil nal Rëy shtë ra israelitë? Jesús guniꞌi: ―Mizmë lë́ꞌël guníꞌil diꞌdzë rëꞌ. 


text:
<pb/>Pilato guniꞌi lu ra jëfë shtë ra bëshuzi con grë ra mënë zihani: ―Bëdzélëdiaꞌa cusë mal nabëꞌnë nguiu rëꞌ. 


text:
<pb/>Perë guníꞌiruꞌu rall más fuertë: ―Rtsátsull grë mënë shtë Judea con shtíꞌdzëll. Bëluáꞌall më Galilea primërë, iurní ndëꞌë cagluáꞌall cuntrë gubiernë rumanë. Guaꞌa rall Jesús lu Herodes 


text:
Guniꞌi mënë quë sí, iurní bësheꞌldë Pilato lëꞌë Jesús lu Herodes, gubernadurë shtë Galilea, gac rëglë asuntë ni. Pues Herodes nanú Jerusalén dzë ni. 


text:
Bëquitë lduꞌu Herodes iurë gunall lu Jesús purquë dizdë más antsë guc shtuꞌu Herodes guënall lu Jesús. Guniꞌi mënë pë bëꞌnë Jesús, nu Herodes guc shtúꞌull guënall tubi milagrë naquëhunë më. 


text:
También zugaꞌa ndë ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy. Bëdchiꞌbë rall galquiá con másruꞌu diꞌdzë. Gurushtiá rall cuntrë Jesús. 


text:
Iurní Herodes con ra suldadë shtë́nëll bëꞌnë rall burnë lëꞌë më. Cumë burnë bëgacu rall lëꞌë më con lari zaꞌquë. Despuësë bësheꞌldë Herodes lëꞌë Jesús, guëabrí më lu Pilato. 


text:
Dzë ni guc Herodes nu Pilato amigu purquë antsë na rall enemigu. Bëꞌnë rall condenar Jesús lu galguti (Mt. 27.15‑26; Mr. 15.6‑15; Jn. 18.39―19.16) 


text:
Guniꞌi Pilato lu rall: ―Lëꞌë të beꞌdënú të lëꞌë nguiu rëꞌ. Guniꞌi të rtsátsull ra mënë con bishi. Gunaꞌbë diꞌdza lull delantë grë të perë bëdzélëdiaꞌa cusë mal nabë́ꞌnëll ziquë rniꞌi të. Nápëdiꞌill ni tubi delitë. 


text:
Nu Herodes bëdzélëdiꞌill cusë mal purquë bëdchigrë́ Herodes lë́ꞌëll ndëꞌë. Adë bë́ꞌnëdiꞌill ni tubi mal parë gátill. 


text:
<pb/>Pilato napë custumbrë guëdë́ꞌëll libertá tubi prësi cadë laní Pascu, el quë naguënaꞌbë mënë gapë libertá. 


text:
Perë guaglaꞌguë guníꞌiruꞌu mënë ziquë tubsë bë; fuertë guniꞌi rall: ―Gati nguiu rëꞌ. Bëdëꞌë libertá parë Barrabás. 


text:
<pb/>Pues Barrabás nanú lachiguiꞌbë purquë gúquëll cabësë shtë ra mënë nabëꞌnë cuntrë gubiernë rumanë. Nu gudínill mënë laꞌni ciudá. 


text:
<pb/>Stubi vueltë guniꞌi Pilato lu ra mënë: ―¿Pë mal bë́ꞌnëll? Gulë guniꞌi lua. Bëdzélëdiaꞌa cusë mal parë gátill. Guna cashtigu con galnë́ lë́ꞌëll, despuësë guëdëꞌa libertá lë́ꞌëll. 


text:
<pb/>Perë más ruidë bëꞌnë rall. Gurushtiá rall. Gunaꞌbëruꞌu rall galguti parë lëꞌë më. Guniꞌi rall fuertë hashtë bëꞌnë rall gan. 


text:
Bëdëꞌë Pilato libertá Barrabás naná culpablë de galguti shtë mënë nu bë́ꞌnëll cuntrë gubiernë rumanë. Zni gunaꞌbë ra mënë. Bëꞌnë Pilato intriegu lëꞌë Jesús guiaꞌa ra contrari shtë më të gac narac shtuꞌu rall. Bëquëꞌë mënë lëꞌë Jesús lu cruz (Mt. 27.32‑44; Mr. 15.21‑32; Jn. 19.17‑27) 


text:
<pb/>Iurë biaꞌa rall lëꞌë Jesús nezë parë gati më, gudëdë tubi nguiu lë Simón, më guëꞌdchi Cirene. Zeꞌdë guëzëll lachi. Ra suldadë gunaꞌzi lëꞌë Simón parë guáꞌall cruz nezë tëchi më. 


text:
<pb/>Zihani mënë con zihani naꞌa guanaldë rall lëꞌë më. Biꞌni ra naꞌa tantë gubini lduꞌu rall. Gurushtiá rall. 


text:
Perë Jesús bëdchigrë́ lúhiꞌ, guná më lu rall; guniꞌi më: ―Lëꞌë të naꞌa shtë Jerusalén, adë bíꞌnidiꞌi të por na, más bien gulë biꞌni por mizmë lëꞌë të nu por shini të. 


text:
Guëdchini tiempë guëniꞌi mënë: “Dichusë ra naꞌa nariúdiꞌi shíniꞌ. Dichusë ra naꞌa nadë nua shínidiꞌi, nu adë rcáꞌadiꞌi meꞌdë.” Nu guniꞌi më: 


text:
<pb/>―Dzë ni ra mënë guëzublú guëniꞌi rall lu dani: “Gulaguë guëc naꞌa”. Guëniꞌi rall lu lumë: “Bëcaꞌchi lëꞌë naꞌa”. 


text:
Si talë gunë mënë cuntrë na, nahia ziquë hiaguë nanabani; nápëdiaꞌa duldë, gunë rall másruꞌu cusë mal cuntrë lëꞌë të, na të ziquë hiaguë bidchi, napë të zihani duldë. 


text:
Iurní bëdchini rall lugar nalë́ Calavera. Bëꞌnë rall crucificar lëꞌë më. Bëꞌnë rall crucificar lëꞌë chupë ngubaꞌnë, túbill ladë ldi më, stúbill ladë rubësë. 


text:
Iurní guniꞌi Jesús: ―Dadë, bëꞌnë perdunë lëꞌë ra mënë. Adë riasë́diꞌi rall pë quëhunë rall. Nu ra suldadë gudchitë rall guëꞌë dado parë gudiꞌdzë rall shabë më. 


text:
Ra mënë zugaꞌa; gubiꞌa rall lu më. Ra më gushë shtë iáduꞌu bëꞌnë rall burnë. Guniꞌi rall: ―Bë́ꞌnëll salvar pecadurë. Iurneꞌ guëná hiaꞌa niaꞌa zúnëll salvar mizmë lë́ꞌëll si talë nall Cristo, el quë nagudili Dios. 


text:
<pb/>Ra suldadë bëꞌnë rall burnë. Guabiꞌguë rall guëaꞌ cruz. Bëꞌnë rall ofrecërë vini hiꞌ të gu më. 


text:
<pb/>Tubi ngubaꞌnë nanaquë́ lu cruz, gurushtiall guëc më; guníꞌill: ―Si talë rníꞌil nal Cristo, bëꞌnë salvar mizmë lë́ꞌël nu bëꞌnë salvar lëꞌë naꞌa. 


text:
<pb/>Perë stubi nguiu mal guniꞌi guëc saꞌll: ―¿Pë adë rdzë́bëdiꞌil Dios? Bëneꞌe mënë ordë gátiaꞌa ziquë lëꞌë më rëꞌ. 


text:
Pues lëꞌë hiaꞌa runë tucarë gátiaꞌa por maldá nabëdë́ꞌnaꞌa, perë nguiu rëꞌ adë bë́ꞌnëdiꞌiꞌ mal parë quë́hiꞌ ndëꞌë. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi ngubaꞌnë lu Jesús: ―Dadë Jesús, bësëagná ldúꞌul na iurë gúnël recibir pudërë parë guënibë́ꞌal. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Guldía na rniaꞌa lul, nedzë́ sënáldël na gubeꞌe. Guti Jesús (Mt. 27.45‑56; Mr. 15.33‑41; Jn. 19.28‑30) 


text:
<pb/>Iurë guná capitán shtë ra suldadë pë guc, guníꞌill llëruꞌbë na pudërë shtë Dios. Bëquébill: ―Guldía, nguiu rëꞌ nápëdiꞌill culpë. Më zaꞌquë nall. 


text:
<pb/>Grë mënë zihani nabëdëá lugar ni parë guëná rall naquëac, gubiꞌa rall. Iurní bëabrí rall ciudá. Gulubë́ rall lduꞌu rall tantë nadzëꞌbë guc. 


text:
<pb/>Ra amigu shtë Jesús con ra naꞌa nabëꞌnë compañi lëꞌë Jesús dizdë tiempë nanú më Galilea, zugaꞌa raiꞌ zitu. Gubiꞌa raiꞌ grë lo quë naguzac. Bëgaꞌchi Jesús (Mt. 27.57‑61; Mr. 15.42‑47; Jn. 19.38‑42) 


text:
<pb/>Guꞌ tubi nguiu lë José; ládzëll lë Arimatea naquë́ Judea. Gúquëll miembrë shtë Junta Suprema. Nall më zaꞌquë nu bë́ꞌnëll cumplir lëy shtë Moisés. 


text:
Quëbezë José guëdchini tiempë guënibëꞌa Dios ziquë rëy nu gúquëdiꞌi José de acuerdë naná bëꞌnë Junta Suprema iurë bëꞌnë rall cuntrë lëꞌë më. 


text:
Bësietë José cuerpë shtë më lu cruz. Bëtúꞌbill cuerpë shtënë më tubi sabë. Bëcáꞌchill lëꞌë më laꞌni baꞌa nanactsaꞌu laꞌni guëꞌë catë ni tubi mënë bëgáꞌchidiꞌi. 


text:
<pb/>Ra naꞌa naguanaldë lëꞌë Jesús antsë dizdë nanú më Galilea, guagná raiꞌ catë bëgaꞌchi më. Guná raiꞌ lla nagaꞌa tëgulë laꞌni baꞌa. 


text:
Despuësë bëabrí raiꞌ lidchi raiꞌ. Bëꞌnë raiꞌ preparar nisë nashi con stubi cusë tsagteꞌbi raiꞌ cuerpë shtë më. Iurní bëgaꞌa dzë descansë; bëziꞌi lduꞌu raiꞌ según mandamientë shtë Dios.<pb/>


text:
Primërë dzë shtë llmalë, ra naꞌa bëabrí raiꞌ ruaꞌ baꞌa catë bëgaꞌchi Jesús. Tumpranë bëdchini raiꞌ. Nuaꞌa raiꞌ nisë nashi nabëꞌnë raiꞌ preparar. 


text:
Bëdzélëdiꞌi raiꞌ pë nihunë raiꞌ. Iurní lueguë guná raiꞌ chupë nguiu nazugaꞌa guëlladchi lu raiꞌ. Shabë raiꞌ nalë́ rabtsëꞌë. 


text:
Más bëdzëbë ra naꞌa; bëzullibi raiꞌ hashtë bëdchini luquë́ raiꞌ lu guiuꞌu. Guniꞌi nguiu lu raiꞌ: ―¿Pëzielú caguili të el quë nanabani lugar catë rgaꞌchi tëgulë? 


text:
Nídiꞌi më ndëꞌë. Guashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. Gulë bëagná lduꞌu të lo quë naguníꞌiꞌ lu të dizdë tiempë nananú më Galilea. 


text:
Guníꞌiꞌ iurní, rquiꞌni nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, gac intriéguiꞌ lu guiaꞌa mënë mal. Nu guníꞌiꞌ gunë rall crucificar lë́ꞌiꞌ lu cruz, perë dzë tsunë tsashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
Ra naꞌa naguniꞌi diꞌdzë rëꞌ, lë raiꞌ María Magdalena, con Juana, nu stubi María shniꞌa Jacobo. Gua raiꞌ con sëbëldá ra naꞌa. 


text:
Perë lo quë naruadiꞌdzë raiꞌ, na ziquë tubi cuendë. Ra mënë adë gualdídiꞌi lduꞌu raiꞌ shtiꞌdzë ra naꞌa. 


text:
<pb/>Perë Pedro bëruꞌu; guagllúꞌniꞌ hashtë ruaꞌ baꞌa. Gunáhiꞌ laꞌni baꞌa. Lu lari shtë tëgulë gunáhiꞌ. Tubi ladë nagaꞌa lari. Bëabrí Pedro; bëdzëguëëꞌ ldúꞌiꞌ. Bë́ꞌniꞌ llgabë pë guc. Chupë shmënë Jesús ziaꞌa guëꞌdchi Emaús (Mr. 16.12‑13) 


text:
<pb/>Mizmë dzë, primërë dzë shtë llmalë, chupë shmënë Jesús ziaꞌa raiꞌ parë Emaús, tubi guëꞌdchi ziquë chiꞌbë tubi kilómetro de Jerusalén. 


text:
Iurë quëadiꞌdzë raiꞌ, guniꞌi raiꞌ llgabë nanú laꞌni lduꞌu raiꞌ, Jesús guabiꞌguë lu raiꞌ. Grë raiꞌ guaglaꞌguë ziazú raiꞌ nezë. 


text:
Iurní gunaꞌbë diꞌdzë Jesús lu raiꞌ: ―¿Pë quëadiꞌdzë të iurë ziazú të nezë? Guzudchí raiꞌ; tristë rluaꞌa lu raiꞌ. 


text:
<pb/>Tubi de lëꞌë raiꞌ guniꞌi; lë́hiꞌ Cleofas: ―De grë visitantë nabëdchini Jerusalén, sulë lë́ꞌël adë guënë́diꞌil pë guc ndë laꞌni dzë rëꞌ. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús: ―¿Pë guc? Guniꞌi raiꞌ: ―Jesús Nazareno, gudini mënë lë́ꞌiꞌ. Náhiꞌ tubi nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios con pudërë. Bëluáꞌaiꞌ dizaꞌquë lu ra mënë. Bë́ꞌniꞌ milagrë con pudërë shtë Dios. 


text:
Perë ra bëshuzi nu gubiernë shtë́naꞌa, bëꞌnë rall intriegu lë́ꞌiꞌ parë gac crucificáriꞌ. Gútiꞌ lu cruz. 


text:
Nu lëꞌë naꞌa quëbezë naꞌa nihúniꞌ librar naciuni Israel de grë enemigu shtë́naꞌa. Hia gudëdë tsunë dzë dizdë guquin. 


text:
Gútiꞌ perë bëldá naꞌa narianaldë tëchi dizaꞌquë, guniꞌi rall lu naꞌa diꞌdzë nadzëꞌbë. Rsíliga guagná rall lugar catë bëgaꞌchi Jesús. 


text:
Gunádiꞌi rall lu shcuérpiꞌ. Guná rall lu chupë ianglë naguniꞌi lu raiꞌ guashtë́ Jesús ladi ra tëgulë. 


text:
Stubi de lëꞌë shmënë naꞌa, gua raiꞌ hashtë ruaꞌ baꞌa. Guná raiꞌ laꞌni baꞌa ziquë guniꞌi ra naꞌa perë gunádiꞌi rall lu më. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guniꞌi lu rall: ―Lëꞌë të nguiu narunë faltë llni guëc të, ¿hashtë guc tsaldí lduꞌu të grë lo quë nabëquëꞌë ra muzë shtë Dios guahietë? 


text:
Guc necesari gunë Cristo sufrir galguti nu despuësë guëabrí më lu gubeꞌe catë gunë Dios honrar lë́ꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guzublú biadíꞌdziꞌ pë runë cuntienë ra Sagradas Escrituras catë rniꞌi shcuendë Jesús. Guniꞌi më dizdë nabëquëꞌë Moisés nu nabëquëꞌë ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios de mizmë lëꞌë më. Biadíꞌdziꞌ pë runë cuntienë diꞌdzë ni. 


text:
perë lëꞌë raiꞌ bëꞌnë raiꞌ ruëguë guëaꞌnë më con lëꞌë raiꞌ. Guniꞌi raiꞌ: ―Bëaꞌnënú lëꞌë naꞌa ndëꞌë. Hia guadzeꞌ. Hia gulaguetë ngubidzë. Iurní guatë́ Jesús laꞌni hiuꞌu të guëaꞌnë më. 


text:
Guzac guzubë raiꞌ lu mellë të gau raiꞌ, gunaꞌzi më guetështildi. Bëdëꞌë më graci. Gudiꞌdzë mëhin cuaꞌa raiꞌ. 


text:
Lueguë lueguë bëdëꞌë raiꞌ cuendë chu na më. Llni bëdchini laꞌni lduꞌu raiꞌ. Perë de repëntë gunitilú më lu raiꞌ. 


text:
<pb/>Guniꞌi lu saꞌ raiꞌ: ―Bini naꞌa laꞌni lduꞌu naꞌa bëgaꞌa diꞌdzë naguniꞌi më lu naꞌa iurë biadíꞌdziꞌ lu naꞌa lu nezë pë runë cuntienë ra Sagradas Escrituras. 


text:
<pb/>Lueguë bëabrí raiꞌ Jerusalén. Guná raiꞌ lu ra chiꞌbë tubi poshtë rdëá rai con stubi shcuaꞌa mënë. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi raiꞌ pë guc iurë zeꞌdëzú raiꞌ lu nezë nu guniꞌi raiꞌ bënguë bëꞌa raiꞌ lëꞌë më iurë gudiꞌdzë më guetështildi cuaꞌa raiꞌ. Bëluaꞌalú Jesús lu ra poshtë (Mt. 28.16‑20; Mr. 16.14‑18; Jn. 20.19‑23) 


text:
<pb/>Bëdzëbë raiꞌ nu nalë́ bëzezë raiꞌ; guná raiꞌ lu më. Lluaꞌa raiꞌ na më tubi espíritu shtë tëgulë. 


text:
Gulë guná guiahia. Gulë guná guëahia. Gulë tsaldí lduꞌu të nahia Jesús. Gulë gunaꞌzi guiahia; gulë guná lua. Pues tubi espíritu nápëdiꞌi cuerpë ziquë rna të lua. 


text:
Perë ni con ndëꞌë adë gualdídiꞌi lduꞌu raiꞌ purquë nanú tantë lëgrë laꞌni lduꞌu raiꞌ; bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ. Iurní guniꞌi më: ―¿Gu nanú pë gáuha? 


text:
Guniꞌi më: ―Grë lo quë naguc con na, guniaꞌa lu të antsë napë quë gac cumplirin. Guniaꞌa lu të dizdë guzënú të na, gac cumplir lo quë nabëquëꞌë Moisés de na. Gac cumplir lo quë nabëquëꞌë ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë de na nu gac cumplir naná escritë laꞌni librë Salmos de na. 


text:
Guniꞌi më: ―Naescritë, Cristo napë quë gúniꞌ sufrir galguti perë dzë tsunë gac resucitar më ladi ra tëgulë. 


text:
Guëniꞌi mënë de quë napë quë guëabrí lduꞌu mënë con Dios, iurní gunë më perdunë duldë shtë rall iurë rnaꞌbë rall lë shtëna. Primërë guëniꞌinú mënë lu ra mënë shtë Jerusalén, despuësë tsagniꞌinú raiꞌ mënë narëtaꞌ guëdubi lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Gulë guná, na guësheꞌlda lëꞌë Espíritu Santo el quë nabëꞌnë Shtada prometer, cuezënúhiꞌ lëꞌë të. Perë gulë bëaꞌnë ndëꞌë laꞌni ciudá Jerusalén hashtë gunë të recibir pudërë shtë Dios naguëdchini de gubeꞌe; gacu të ziquë tubi lari con llëruꞌbë pudërë. Jesús bësëaꞌnë ra poshtë (Mr. 16.19‑20) 


text:
<pb/>Iurní bëruꞌu raiꞌ ciudá. Jesús biaꞌa më ra shini gusëꞌdë më ruaꞌ guëꞌdchi Betania. Ndë bëldisë më guiaꞌa më. Bëꞌnë ldaiꞌ më lëꞌë raiꞌ. 


text:
<pb/>Abraham guc shtadë Isaac. Hia na gubani Isaac gúquiꞌ shtadë Jacob. Hia lë́ꞌiꞌ gúquiꞌ shtadë Judá con ra bë́chiꞌ. 


text:
Judá guc shtadë Fares nu Zara. Tseꞌlë Judá bërulë́ Tamar. Fares guc shtadë Esrom; hia na gubani Esrom gúquiꞌ shtadë Aram. 


text:
Aram guc shtadë Aminadab. Hia tiempë na gubani Aminadab gúquiꞌ shtadë Naasón. Hia lëꞌë Naasón gúquiꞌ shtadë Salmón. 


text:
Salmón guc shtadë Booz; shniꞌa Booz guc Rahab; Booz guc shtadë Obed; shniꞌa Obed guc Rut. Obed guc shtadë Isaí. 


text:
Isaí guc shtadë rëy David. Hia rëy David guc shtadë Salomón nu shniꞌa Salomón guc tseꞌlë tëgulë Urías. 


text:
Esequías guc shtadë Manasés. Hia na gubani Manasés gúquiꞌ shtadë Amón nu Amón gúquiꞌ shtadë Josías. 


text:
Josías guc shtadë Jeconías nu con ra bë́chiꞌ. Tiempë ni biaꞌa ra mënë lëꞌë ra israelitë ziquë prësi parë Babilonia. 


text:
Zorobabel guc shtadë Abiud. Hia na gubani Abiud gúquiꞌ shtadë Eliaquim nu Eliaquim gúquiꞌ shtadë Azor. 


text:
<pb/>Manërë ni naescritë ndëꞌë chidá generación, mënë naná shtadë guëlú Jesús; gubani raiꞌ entrë Abraham hashtë David. Nu zac naescritë ndëꞌë lë shtadë guëlú Jesús naná guc stubi chidá generación entrë David hashtë biaꞌa ra mënë ra israelitë parë Babilonia. Nu naescritë ndëꞌë lë shtë mënë naná stubi chidá generación, ra naguquëreldë dizdë tiempë gua raiꞌ Babilonia hashtë gulë Jesucristo. Bëdchini Jesús lu guë́ꞌdchiliu (Lc. 2.1‑7) 


text:
<pb/>Zndëꞌë guc iurë gulë Jesucristo. María, shniꞌa më nápiꞌ comprumisi parë guëtsë́ꞌaiꞌ con José. Antsë de quë guëquëreldë raiꞌ juntë, hia lëꞌë María bëdzéliꞌ nua shíniꞌ por pudërë shtë Espíritu Santo. 


text:
José, tseꞌlë María, na tubi nguiu zaꞌquë. Guc shtuꞌu José niasáꞌniꞌ lëꞌë María sin quë adë niac bë́ꞌadiꞌi ra mënë parë adë guërúꞌudiꞌi shtu shtë María. 


text:
Mientras quëhúniꞌ llgabë zni, tubi ianglë shtë Dios bëluaꞌalú lu mbëcaꞌldë nu repi ianglë: ―José, llëbní David, adë rdzë́bëdiꞌil gúnël recibir María cumë ziquë tséꞌlël purquë lëꞌë shíniꞌ zéꞌdiꞌ por pudërë shtë Espíritu Santo. 


text:
Lëꞌë María gápiꞌ tubi shíniꞌ nu guërulë́ meꞌdë Jesús. Zni guërulë́ meꞌdë purquë lë́ꞌiꞌ gúniꞌ salvar ra shmënë më de grë duldë shtë rall. 


text:
<pb/>Grë́tëꞌ ndëꞌë guzac parë gac cumplir lo quë naguniꞌi Dadë Dios lu muzë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë më guahietë; bëquë́ꞌëiꞌ:<pb/> 


text:
Lëꞌë lliguënaꞌa gua shíniꞌ nu gápiꞌ tubi meꞌdë naguërulë́ Emanuel. Lë ni runë cuntienë: Dios con lëꞌë hiaꞌa. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë José gubani lu mbëcaꞌldë, bë́ꞌniꞌ tal cumë guniꞌi ianglë lúhiꞌ. Bë́ꞌniꞌ recibir María cumë ziquë tséꞌliꞌ. 


text:
Perë adë guquëréldëdiꞌi raiꞌ ziquë tséꞌliꞌ hashtë iurë lëꞌë shini María bëdchini lu guë́ꞌdchiliu. Iurní bëdëꞌë José lë meꞌdë; bërulë́hiꞌ Jesús.<pb/>


text:
Iurë Jesús gulë guëꞌdchi Belén, tubi guëꞌdchi shtë Judea, lëꞌë Herodes na rëy naquëgnibëꞌa guëdubi lugar ni. Iurní bëdchini ra rëy mago hashtë ciudá Jerusalén. Zeꞌdë raiꞌ de nezë guiaꞌa zitu. 


text:
Gunaꞌbë diꞌdzë ra mënë ni: ―¿Ca gulë rëy shtë ra më israelitë? purquë nezë guiaꞌa guná naꞌa lu mbelëguiꞌi shtë́hiꞌ; por ni zëꞌpë naꞌa parë guëdëꞌnë naꞌa adorar lë́ꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë rëy Herodes bini ra diꞌdzë ni, adë bëdzélëdiꞌi pë gúnëll; adë gurëdchídiꞌi ldúꞌull. Nu grë́tëꞌ mënë shtë Jerusalén guzac rall zni. 


text:
Iurní lëꞌë rëy gunaꞌbë grë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu grë ra narluaꞌa lëy nabëquëꞌë Moisés entrë ra mënë israelitë. Gunaꞌbë diꞌdzë rëy: ―¿Ca galë Cristo? 


text:
<pb/>Lëꞌë rall bëquebi: ―Guëdchini Cristo Belén shp3 Judea purquë zni bëquëꞌë tubi muzë shtë Dios guahietë. Naescritë zndëꞌë:<pb/> 


text:
Lë́ꞌël Belén, guëꞌdchi shtë Judá.<pb/>Nal tubi guëꞌdchi mituꞌnë perë nídiꞌi stubi guëꞌdchi más importantë quë lë́ꞌël entrë ra guëꞌdchi shtë Judá naná importantë.<pb/>De lë́ꞌël guëdchini tubi më ruꞌbë nagapë grë́tëꞌ shmëna. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë Herodes gunaꞌbë lëꞌë rëy mago guitsë guitsë. Nu gunaꞌbë díꞌdzëll tubi tiempë namás ecsactë guc bëluaꞌalú mbelëguiꞌi lu raiꞌ. 


text:
Iurní guniꞌi Herodes lu ra mago tsa raiꞌ Belén nu répill: ―Gulë tsagná ndë nu gulë tsagnaꞌbë diꞌdzë zaꞌquë zaꞌquë shcuendë meꞌdë. Iurë lëꞌë të guëdzelë të meꞌdë, iurní gulë bëꞌnë visi na purquë rac shtuaꞌa tsaguëna adorar lë́ꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Gualú bini ra mago shtiꞌdzë rëy, iurní ziaꞌa raiꞌ. Lëꞌë mbelëguiꞌi naguná raiꞌ nezë guiaꞌa, ziáꞌasë delantë lu raiꞌ hashtë por fin lëꞌë mbelëguiꞌi guzudchí lugar catë nanú meꞌdë. 


text:
Iurë lëꞌë mago guná lu mbelëguiꞌi guzudchí, nalë́ bëquitë lduꞌu raiꞌ con lëgrë ruꞌbë laꞌni lduꞌu raiꞌ. 


text:
Iurë guatë́ raiꞌ laꞌni hiuꞌu, guná raiꞌ lu meꞌdë nu María, shniꞌa meꞌdë. Iurní bëzullibi ra rëy; bëꞌnë raiꞌ adorar lëꞌë meꞌdë. Lueguë bëshaꞌlë raiꞌ cajë nanuaꞌa raiꞌ parë bëzëlaaꞌdchi raiꞌ orë, gushialë nu mirra. 


text:
Despuësë guniꞌi shcaꞌldë raiꞌ lu mbëcaꞌldë de quë guëabrídiꞌi raiꞌ lu rëy Herodes. Bëabrí raiꞌ ladzë raiꞌ perë hia por stubi nezë. Ziaꞌa shtadë Jesús parë Egipto 


text:
<pb/>Despuësë de zëagzë́ ra mago, tubi ianglë shtë Dios bëluaꞌalú lu mbëcaꞌldë lu José nu repi ianglë: ―Guashtë́; gudëdchi meꞌdë; gulë gua con shniꞌa meꞌdë. Gulë gua nasesë guëꞌdchi shtë Egipto të ndë guëquëreldë të hashtë iurë lëꞌë na guëniaꞌa guëabrí të ladzë të purquë lëꞌë rëy Herodes tsatílill lëꞌë meꞌdë parë gati meꞌdë. 


text:
Ngaꞌli guquëreldë raiꞌ hashtë iurë lëꞌë rëy Herodes guti. Zni guc cumplir lo quë naguniꞌi Dios por diꞌdzë nabëquëꞌë muzë shtë më guahietë. Guníꞌiꞌ: “Hashtë naciuni Egipto gunaꞌba shinia”. Herodes gunibëꞌa gati ra llguëꞌnë 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Herodes bëdëꞌë cuendë de quë lëꞌë ra mago guluguë́ rall lëꞌë rëy, iurní nalë́ bëdchini llanë laꞌni ldúꞌull. Nu gunibë́ꞌall gati grë ra ngulëꞌnë nanapë chupë izë parë guetë naquëreldë Belén, con ra meꞌdë nananú guëdubi alrededurë lugar ni. Zni bëꞌnë rëy según tiempë ecsactë naguniꞌi ra mago bëluaꞌalú mbelëguiꞌi lu raiꞌ. 


text:
Bini tubi bë ruꞌbë; grë́tëꞌ ra naꞌa naquëreldë regiuni Ramá, biꞌni raiꞌ nu guá lduꞌu raiꞌ.<pb/>Raquel rúꞌniꞌ por shíniꞌ perë adë nídiꞌi mudë parë chu gunë consolar lëꞌë raiꞌ purquë grë́tëꞌ ra meꞌdë gunitilú raiꞌ. 


text:
<pb/>Perë despuësë guti Herodes, lëꞌë ianglë shtë Dios bëluaꞌalú lu mbëcaꞌldë lu José catë quëreldë raiꞌ Egipto nu repi ianglë: 


text:
<pb/>―Guashtë́; gudëdchi meꞌdë; gulë gua con shniꞌa meꞌdë të guëabrí të naciuni Israel stubi. Hia lëꞌë mënë naguc shtuꞌu quini lëꞌë meꞌdë, guti rall. 


text:
Iurë José bini de quë Arquelao quëgnibëꞌa Judea shlugar shtádëll Herodes, bëdzëbë José niáhiꞌ ndë, perë lu mbëcaꞌldë gua tubi visi de quë guëgzë́hiꞌ regiuni shtë Galilea. 


text:
Iurë bëdchini raiꞌ ngaꞌli, iurní guquëreldë raiꞌ guëꞌdchi Nazaret. Zndë guzac parë guc cumplir lo quë naguniꞌi ra muzë shtë Dios guahietë: “Guërulë́ më Nazareno”.<pb/>


text:
Tiempë dzë ni Juan Bautista bëdchini Judea hashtë tubi shlatë catë adë quëréldëdiꞌi mënë. Quëadiꞌdzë Juan dizaꞌquë shtë Dios; 


text:
guníꞌiꞌ: ―Gulë bëꞌnë nadzëꞌë mudë nabani të purquë hia lëꞌë iurë bëgaꞌa parë guënibëꞌa Dios shmënë më. 


text:
<pb/>Lëꞌë Juan na el quë naguniꞌi Isaías, muzë shtë Dios. Bëquë́ꞌëiꞌ shtiꞌdzë Dios manërë rëꞌ:<pb/>Guini të tubi bë shtë tubi mënë narniꞌi fuertë lu tubi shlatë ruꞌbë: “Gulë bëꞌnë preparar nezë shtënë Dadë.<pb/>Gulë bëꞌnë preparar laꞌni lduꞌu të ziquë nezë ldi parë iurë guëdchini Dadë. Gulë gubani tubi vidë zaꞌquë.” 


text:
<pb/>Lari shtë Juan nactsáꞌuhin con guitsë ladi camellë. Hia cinturón shtë́niꞌ na tubi guiꞌdi, nu dau shtë́niꞌ guc shanchi nu dchini shtë mbeeꞌzë lachi. 


text:
Iurní glli glli rdchini ra mënë shtë ciudá Jerusalén con ra mënë shtë guëꞌdchi shtë Judea con ra naquëreldë lugar guëlladchi Jordán; rdchini rall parë guëquë́ diaguë rall shtiꞌdzë Juan. 


text:
Iurë lëꞌë ra mënë rshubë duldë rall duldë shtë rall lu Dios, Juan bëchuꞌbë nisë lëꞌë rall laꞌni guëëꞌgu Jordán. 


text:
<pb/>Perë iurë guná Juan cantidá mënë religiusë fariseo nu saduceo, bëdchini rall parë chubë nisë rall; guniꞌi Juan lu rall: ―Llëbní mbeꞌldë, ¿chull bëtsëbë lëꞌë të? ¿Pëzielú daniꞌi rlluꞌnë të parë guëcaꞌchilú të lu cashtigu dushë nanapë quë guëdchini? 


text:
Gulë bëꞌnë obrë zaꞌquë parë guëná mënë de quë guc cambi mudë nabani të, de quë bëabrí lduꞌu të con Dios. 


text:
Nu adë rníꞌidiꞌi të laꞌni lduꞌu të gunë më perdunë lëꞌë të sulë purquë na të llëbní Abraham. Rniaꞌa lu të si talë adë gúnëdiꞌi më recibir lëꞌë të, napë më pudërë parë gunë më llëbní Abraham de guëꞌë rëꞌ. 


text:
Gunë më cashtigu ra mënë mal ziquë lëꞌë guiubëaguë hia na listë parë guëchuguin hiaguë. Grë́tëꞌ ra hiaguë nadë rnéꞌediꞌi nashi zaꞌquë, chuguin nu tsequin lu guiꞌi. 


text:
Guldía, na rchuꞌbë nisa lëꞌë të con nisë parë guëluaꞌa de quë bëꞌnë nadzëꞌë të mudë nanabani të, perë el quë nazeꞌdë despuësë de na, më ni guëzunë́hiꞌ lduꞌu të nu guëneꞌe më Espíritu Santo parë cuezënúhiꞌ lëꞌë të. Guësheꞌldë më Espíritu Santo ziquë beꞌlë të parë gac të limpi. Më ni napë más pudërë quë na; adë rúnëdiꞌi tucara ni siquierë guahia rachi shtënë më. 


text:
Gunë më separar ra mënë mal entrë mënë zaꞌquë. Hia lëꞌë më napreparadë con palë guiaꞌa më të parë guëzunë́ më trigu të parë guëruꞌu guiꞌlli tubi cuꞌ. Hia trigu tsutsaꞌu laꞌni catë riutsáꞌuhin perë grë́tëꞌ guiꞌlli tsequi lu guiꞌi. Lëꞌë guiꞌi nunquë adë rëáldëdiꞌin. Bëriubë nisë Jesús (Mr. 1.9‑11; Lc. 3.21‑22) 


text:
<pb/>Iurní Jesús bëdchini de Galilea hashtë ruaꞌ guëëꞌgu Jordán catë nanú Juan të parë guëchuꞌbë nisë Juan lëꞌë më. 


text:
Primërë adë në́diꞌi Juan; répiꞌ lu Jesús: ―Runë tucara chubë nisa por lë́ꞌël perë lë́ꞌël zeꞌdë lua. 


text:
<pb/>Perë Jesús guniꞌi: ―Bëneꞌe sí iurneꞌ purquë zni gac të parë guëdë́ꞌnaꞌa cumplir grë cusë zaꞌquë naquëgnibëꞌa Dios. Iurní lëꞌë Juan gunë́ 


text:
nu bëchuꞌbë nísiꞌ lëꞌë Jesús. Iurë Jesús gualú bëriubë nísiꞌ, lueguë bërúꞌuiꞌ laꞌni nisë; lueguë lueguë bëllaꞌlë lu gubeꞌe hashtë guná më lugar catë quëbezë Dios nu guná Jesús lu Espíritu Santo shtë Dios; bëdchíniꞌ ziquë tubi palumë. Gulezënúhiꞌ lëꞌë Jesús. 


text:
Iurní bini më tubi bë, tubi voz nabëruꞌu lu gubeꞌe naguniꞌi: ―Ndëꞌë lëꞌë shinia. Nalë́ rac shtuaꞌa lë́ꞌiꞌ. Nalë́ rquitë lduaꞌa rnahia lúhiꞌ.<pb/>


text:
Lueguë lëꞌë Espíritu Santo guanú lëꞌë Jesús lu tubi lumë shlatë catë nídiꞌi mënë të guëtëꞌdë mëdzabë prëbë nihunë më cuntrë voluntá shtë Dios. 


text:
Guquëreldë më ngaꞌli sin adë gudáudiꞌi më durantë cuarenta dzë nu cuarenta gueꞌlë. Despuësë bëdchini galërldiaꞌnë lduꞌu më. 


text:
Bëdchini naná rsiguë́; guabíꞌguëll lu më. Guníꞌill: ―Si talë de verdá nal shini Dios, gunibëꞌa guëꞌë rëꞌ parë guëaquin guetështildi gaul. 


text:
<pb/>Perë Jesús bëquebi: ―Sagradas Escrituras rniꞌi: “Lëdë niáꞌasëdiꞌi guetështildi guëbani nguiu sino por grë diꞌdzë narniꞌi Dios”. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë mëdzabë biaꞌa lëꞌë më ciudá Jerusalén. Güeꞌpinull lëꞌë më guëc iáduꞌu tubi partë más guiaꞌa. 


text:
Iurní répill: ―Si talë gualdí rníꞌil nal shini Dios, bëruꞌldë lë́ꞌël hashtë lu guiuꞌu purquë Sagradas Escrituras rniꞌi:<pb/>Dios guënibëꞌa lëꞌë ra ianglë të parë gapë raiꞌ lë́ꞌël nu guëldisë raiꞌ lë́ꞌël con guiaꞌa raiꞌ të parë ni tubi guëꞌë gunënë́diꞌi guëaꞌl. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Nu zac rniꞌi Sagradas Escrituras: “Adë rtë́ꞌdëdiꞌil prëbë Dios, Shtadë të. Adë rúnëdiꞌil obligar lë́ꞌiꞌ.” 


text:
<pb/>Nu lëꞌë mëdzabë biaꞌa Jesús lu tubi dani ruꞌbë, nu bëluaꞌa mëdzabë grë ra naciuni con lujë shtë rahin ziquë grë cusë zaꞌquë nananú lu guë́ꞌdchiliu; 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―Guabsú lua, Satanás, purquë Sagradas Escrituras rniꞌi: “Sulë Dios Shtadë të gúnël adorar. Sulë lëꞌë më guëzuꞌbë diáguël shtíꞌdziꞌ.” 


text:
<pb/>Iurní mëdzabë bësaꞌnë Jesús. Lueguë bëdchini ra ianglë. Bëꞌnë raiꞌ sirvë lu Jesús. Jesús guzublú guëluáꞌaiꞌ ra mënë shtë Galilea (Mr. 1.14‑15; Lc. 4.14‑15) 


text:
Perë adë bëáꞌnëdiꞌi më Nazaret sino quë guaglaꞌguë më guquëreldë më Capernaum, tubi guëꞌdchi naquë́ guëlladchi ruaꞌ nisë ruꞌbë por nezë shtë regiuni Zabulón nu Neftalí. 


text:
Zndë guzac parë guc cumplir lo quë nabëquëꞌë muzë shtë më guahietë; lë́hiꞌ Isaías. Naescritë zndëꞌë:<pb/> 


text:
Guëꞌdchi Zabulón nu Neftalí, nezë naquë́ ruaꞌ nisë ruꞌbë ladë cuꞌ guiaꞌa shtë guëëꞌgu Jordán,<br/>partë más zitu shtë Galilea catë quëreldë ra nadë nádiꞌi më israelitë.<pb/> 


text:
Ra mënë narëtaꞌ ndë, guquëreldë rall lu nacahi perë guná rall tubi llni ruꞌbë.<pb/>Ra mënë naquëreldë regiuni catë nanú shcaaꞌl shtë galguti, ngaꞌli bianí tubi llni ruꞌbë guná rall. 


text:
<pb/>Dizdë iurní Jesús guzublú bëꞌnë më predicar dizaꞌquë nu guniꞌi më: ―Gulë bëꞌnë nadzëꞌë mudë nabani të purquë hia bëgaꞌa iurë parë guënibëꞌa Dios lëꞌë të. Jesús gunaꞌbë tapë nguiu, gac raiꞌ shmënë më (Mr. 1.16‑20; Lc. 5.1‑11) 


text:
<pb/>Jesús ziaglaꞌguë më nezë ruaꞌ nisë ruꞌbë shtë Galilea. Guná më chupë nguiu narë́ ngaꞌli, tubi na Simón nu lë zac Pedro. Stubi nguiu lë Andrés, bëchi Pedro. Na raiꞌ pescadurë. Quëgldaguë raiꞌ guëꞌshu laꞌni nisë. 


text:
Iurní Jesús repi: ―Gulë gudeꞌe naldë na të guna lëꞌë të pescadurë shtë ra nguiu; gueꞌdënú të mënë lua. 


text:
<pb/>Ziaꞌa Jesús más delantë; guná më lu chupë bëchi ra më narëtaꞌ, Jacobo nu Juan, shini Zebedeo. Nanú raiꞌ laꞌni barcu. Zúbëgaꞌa raiꞌ con shtadë raiꞌ. Quëhunë raiꞌ rumiendë guëꞌshu. Gunaꞌbë Jesús lëꞌë raiꞌ. 


text:
Mizmë iurní bësëáꞌnëga raiꞌ barcu con shtadë raiꞌ. Guanaldë raiꞌ lëꞌë Jesús. Jesús bëluaꞌa zihani mënë (Lc. 6.17‑19) 


text:
<pb/>Jesús ziaglaꞌguë më guëdubi Galilea. Quëgluaꞌa më ra mënë laꞌni iáduꞌu shtë rall cadë guëꞌdchi catë bëdchini më. Quëadiꞌdzë më dizaꞌquë shtë Dios lla tsutë́ mënë lugar catë rnibëꞌa Dios. Nu runë më rumëdi grë́tëꞌ clasë galguidzë nanapë ra mënë. Bënëac më ra narac lluꞌu. 


text:
Bërëꞌtsë diꞌdzë naquëhunë Jesús hashtë guëdubi regiuni shtë Siria. Bëdchininú ra mënë grë́tëꞌ naquëzac zi lu galguidzë nu ra naquëhunë sufrir dulurë nu grë nanapë mëdzabë laꞌni lduꞌu rall nu grë́tëꞌ ra narati zini ra, nu ra narac galguidzë llunguë. Jesús bënëac ra mënë ni. 


text:
Nalë́ zihani mënë guanaldë rall lëꞌë më, mënë shtë Galilea nu guëꞌdchi shtë Decápolis nu Jerusalén. Lëꞌë quë lëꞌë zihani mënë shtë regiuni Judea nu ra naquëreldë stubi tëchi guëëꞌgu Jordán, guanaldë rall lëꞌë Jesús.<pb/>


text:
Iurë Jesús guná lu ra mënë zihani, güeꞌpi më lu lumë shtë dani. Guzubë më ngaꞌli. Iurní shini gusëꞌdë më bëdëá raiꞌ rdondë raiꞌ catë zúbëgaꞌa më. 


text:
<pb/>―Dichusë ra mënë narac bëꞌa nanú nicidá gac rall limpi laꞌni lduꞌu rall, pues tsutë́ raiꞌ catë rnibëꞌa Dios. 


text:
<pb/>’Dichusë ra mënë naduꞌu. Pues grë ra mënë ni gunë rall recibir guë́ꞌdchiliu catë guëdëꞌë Dios caꞌa rall, guëquëreldë rall. 


text:
<pb/>’Dichusë na ra mënë narac shtuꞌu parë gac rall limpi delantë lu më; hia rëdchí lduꞌu rall por lëꞌë më. 


text:
<pb/>’Dichusë ra mënë narzac zi purquë quëhunë rall cumplir shtiꞌdzë Dios; pues tsutë́ rall catë rnibëꞌa më. 


text:
<pb/>’Dichusë na të iurë lëꞌë ra mënë rniꞌi guidzë lëꞌë të nu iurë rzunaldë mënë lëꞌë të nu iurë lëꞌë mënë guëniꞌi bishi cuntrë lëꞌë të purquë na të shmëna. 


text:
Mizmë manërë shtadë guëlú të guzunaldë rall muzë shtë Dios naguquëreldë más guahietë quë lëꞌë të. Gulë bëquitë lduꞌu të nu tsu lëgrë lduꞌu të purquë gunë të recibir tubi premi ruꞌbë lu gubeꞌe. Na të ziquë zedë nu llni (Mr. 9.50; Lc. 14.34‑35) 


text:
<pb/>’Lëꞌë të na të ziquë zedë entrë ra mënë shtë guë́ꞌdchiliu rëꞌ të parë adë rshínidiꞌiruꞌu mënë. Si talë zedë guëdchíguëdiꞌi, ¿lla gunë nguiu të guëabrí sabor shtë zedë? Hia adë rlluíꞌidiꞌin sino parë quë guëzebin nu parë guëlú mënë guëquin. 


text:
<pb/>’Lëꞌë të na të ziquë llni parë mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu. Tubi ciudá nazúbëgaꞌa guëc tubi dani, adë gáquëdiꞌi guëcaꞌchiluhin. Adë rcaꞌchi ldúꞌudiꞌil lu mënë llni nanápël. 


text:
Adë gáquëdiꞌi subë llni laꞌni tubi tëpë; más bien zubin guiaꞌa të parë guëzianí të guëná mënë nananú laꞌni hiuꞌu. 


text:
Zni zac lëꞌë të, gulë bëꞌnë ziquë llni narabtsëꞌë delantë lu ra mënë të parë guëná mënë cusë zaꞌquë nacanihunë të; iurní ra mënë gunë rall alabar Shtadë të, më naquëbezë gubeꞌe. Bëluaꞌa Jesús shcuendë lëy 


text:
<pb/>’Adë rúnëdiꞌi të llgabë zelda lu guë́ꞌdchiliu parë guëdëꞌa fin lëy shtë Moisés, nilë parë guëdëꞌa fin enseñansë shtë ra muzë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë. Adë zéldëdiaꞌa parë guëdë́ꞌëhia fin sino parë guëluáꞌahia pë runë cuntienë shtiꞌdzë raiꞌ. 


text:
Purquë guldía rniaꞌa lu të, mientras nanú gubeꞌe nu guë́ꞌdchiliu, ni tubi partë shtë lëy, ni tubi puntë shtë letrë ni partë mituꞌnë shtë lëy, adë gunë fáltëdiꞌin. Grë́tëꞌ napë quë gac cumplirin. 


text:
Por ni grë́tëꞌ nadë rúnëdiꞌi casë cualquier mandamientë shtë lëy, aunquë más mituꞌnë partë shtë mandamientë, nu rluáꞌall ra mënë lu mizmë zni, pues runë tucarë gáquëll më nalasáquëdiꞌi catë rnibëꞌa Dios. Perë grë́tëꞌ el quë narzuꞌbë diaguë nu quëgluáꞌall gunë mënë cumplir grë puntë shtë lëy, ni runë tucarë gáquëll más më lasac lugar catë rnibëꞌa Dios. 


text:
Na rniaꞌa lu të, si talë adë nádiꞌi conductë shtënë të más nazaꞌquë quë conductë shtë ra mënë religiusë fariseo nu ra mësë shtë lëy, jamás adë tsutë́diꞌi të catë rnibëꞌa Dios. Cagluaꞌa më lla na llanë (Lc. 12.57‑59) 


text:
<pb/>’Lëꞌë të bini të ra shtadë guëlú hiaꞌa guniꞌi raiꞌ: “Adë quínidiꞌil mënë; cualquier narguini sáhiꞌ pues napë quë gac juzgar mënë ni”. 


text:
Perë na rniaꞌa lu të, grë́tëꞌ el quë naná rldë lu sáhiꞌ, nápëll culpë lu nagunë juzguë. El quë narushtiá lu sáhiꞌ, napë quë gac juzgar mënë ni lu Junta Suprema. El quë narniꞌi lu sáhiꞌ: shënë, nanú peligrë tsall lu guiꞌi shtë gabildi. 


text:
<pb/>’Zni si talë lë́ꞌël rac shtúꞌul guëdë́ꞌël ofrendë lu bëcuꞌguë nu ngaꞌli rëagná ldúꞌul de quë bëldënul saꞌl, 


text:
bësëaꞌnë ofrendë shtë́nël cuꞌ bëcuꞌguë; iurní guagná bë́chil të parë tsu en paz con lë́ꞌëll; iurní sí, zac guëabril lu bëcuꞌguë të parë guëdë́ꞌël ofrendë lu Dios. 


text:
Si talë chu guëdchiꞌbë demandë cuntrë lë́ꞌël, iurë zianul mënë ni nezë, gulë gac të de acuerdë lueguë të parë adë gúnëdiꞌi mënë intriegu lë́ꞌël lu juësi, purquë iurní juësi gúnëll intriegu lë́ꞌël lu ra soliar të parë guëldaguë rall lë́ꞌël lachiguiꞌbë. 


text:
Guldía rniaꞌa, ngaꞌli guërúꞌudiꞌil hashtë quíllil lúltimë centavë nanazéꞌbil. Jesús bëluaꞌa shcuendë duldë adulteri 


text:
Perë na rniaꞌa lu të, cualquier lo quë naná rzebi lduꞌu ra naꞌa más quë tséꞌlëll, hia bëꞌnë mënë ni duldë adulteri laꞌni ldúꞌull. 


text:
Si talë slul ladë ldi napë culpë quëhúnël duldë, gulú slul të parë guërúꞌldëlin zitu. Más mejurë guëniti tubi slul no sea quë tsal guëdubi cuerpë shtë́nël laꞌni gabildi. 


text:
Si tubi guiáꞌal ladë ldi napë culpë quëhúnël duldë, bëchuguë guiáꞌal, bëruꞌldin zitu; mejurë guënítil tubi partë shtë cuerpë, lëdë guëdúbidiꞌi cuerpë shtë́nël tsal laꞌni gabildi. Jesús bëluaꞌa schcuendë divurci (Mt. 19.9; Mr. 10.11‑12; Lc. 16.18) 


text:
<pb/>’Nu zac guniꞌi ra mënë guahietë: “Grë́tëꞌ el quë narlë́ tseꞌlë, napë quë guëdëꞌë nguiu tubi cartë shtë divurci caꞌa tséꞌliꞌ”. 


text:
Perë na rniaꞌa lu të, si talë gunë nguiu divorciar tséꞌliꞌ por tubi cusë de nadë, quësínill lëꞌë tséꞌlëll lu duldë adulteri. Grë ra nacaꞌa naꞌa divorciadë pues hia bë́ꞌnëll duldë adulteri. Por tubsë motivë tsu divurci, si talë bëdzelënull stubi nguiu. Jesús bëluaꞌa shcuendë ra jurë 


text:
<pb/>’Nu zac bini të de quë guniꞌi ra shtadë guëlú hiaꞌa: “Jamás adë guësáꞌnëdiꞌi të gunë të cumplir lo quë narunë jurar delantë lu Dadë Dios”. 


text:
Perë na rniaꞌa lu të, adë rúnëdiꞌi të jurar por ni tubi rsunë; adë rúnëdiꞌi të jurar por lo quë nananú gubeꞌe purquë gubeꞌe na trunë shtë Dios. 


text:
Adë rúnëdiꞌi të jurar por guë́ꞌdchiliu purquë nahin catë zu guëaꞌ më; ni adë rúnëdiꞌi të jurar por Jerusalén purquë ni na tubi ciudá ruꞌbë shtë rëy narnibëꞌa más. 


text:
Adë rúnëdiꞌi të jurar por lo quë nananú guë́quël purquë adë gáquëdiꞌi gúnël gan gac tubi guitsë guë́quël naquichi u nagasë, ni tubi guítsëꞌnë. 


text:
Nadë más gulë guniꞌi: “Ahaꞌ” u “Aquëdiꞌi” purquë lo quë nardchiꞌbë guëc diꞌdzë ni zeꞌdë de mëdzabë Satanás. Si talë chu cubë́ tubi ladë lul bëdëꞌë stubi ladë (Lc. 6.29‑30) 


text:
<pb/>’Lëꞌë të bini të de quë guniꞌi mënë guahietë: “Gulú slu saꞌl, el quë nagulú slul, nu gulú laiꞌ saꞌl, el quë nagulú laiꞌl”. 


text:
Perë na rniaꞌa, adë rzutípëdiꞌil lu ra hiumbrë mal; al contrari si talë chu cubë́ tubi ladë lul, bëdëꞌë stubi ladë. 


text:
Si talë chu quëgdchiꞌbë demandë u rac shtúꞌull guëdchisull manguë shtë́nël, bëdëꞌë manguë shtë́nël con shabë guítsël të guaꞌa mënë ni. 


text:
Cualquier tubi naquëgnaꞌbë tubi prështë, bëdëꞌëin nu adë rdchigrë́diꞌil nezë të́chil sino bëdëꞌë lo quë narac shtuꞌu mënë. Gulë gac shtuꞌu ra enemigu shtënë të (Lc. 6.27‑28, 32‑36) 


text:
<pb/>’Nu zac bini të lo quë naguniꞌi mënë antsë: “Gac shtúꞌul amigu shtë́nël perë guëná túshël lu ra enemigu shtë́nël”. 


text:
Perë na rniaꞌa, gulë gac shtuꞌu ra enemigu shtënë të. Gulë gunaꞌbë lu Dios parë grë ra narzunaldë lëꞌë të. 


text:
Si talë quëhunë të cumplir grë ra cusë rëꞌ, gac të shini Dios nacabezë gubeꞌe. Lëꞌë më rsheꞌldë më llni ngubidzë parë grë́tëꞌ mënë, parë mënë mal nu mënë zaꞌquë. Lëꞌë më ldaguë më guiu parë ra mënë naná tubldí shcuéndiꞌ nu parë ra mënë nanádiꞌi tubldí shcuéndiꞌ lu Dios. 


text:
Si talë lëꞌë të nadë más rac shtuꞌu të ra narac shtuꞌu lë́ꞌël ¿pëllë premi gápël? purquë grë ra narunë cubrë impuestë rac shtuꞌu rall saꞌ rall. 


text:
Si talë nadë más runë të saludar con cariñi ra mënë bëchi saꞌ të ¿pë bien canihúnël? Pues ra naná guënë́diꞌi Dios runë rall saludar saꞌ rall. 


text:
Gulë bëꞌnë cumplir con grë mënë; gulë gac të ziquë Shtadë të naquëbezë gubeꞌe; ni tubi faltë nápëdiꞌi më.<pb/>


text:
’Adë rluáꞌadiꞌi të obrë zaꞌquë delantë lu ra mënë nadë más parë guëná mënë lu të purquë si talë runë të zni, Shtadë të naquëbezë gubeꞌe adë guënéꞌediꞌi më premi caꞌa të. 


text:
Por ni lëꞌë të iurë rdëꞌë të guꞌnë caꞌa nabënápëdiꞌi, adë rúꞌldëdiꞌil damburë parë guëná mënë; adë gúnëdiꞌil ziquë mënë falsë, ziquë runë ra mënë naná ziquë guetë nadchiꞌbë lu dchiꞌli. Laꞌni ra iáduꞌu shtënë rall nu nezë rdëꞌë rall guꞌnë të parë rna ra mënë, parë guëniꞌi zaꞌquë ra mënë de lëꞌë rall. Perë guldía rniaꞌa lu të, hia napë rall labansë shtë mënë naná lúniquë premi nagunë rall recibir. 


text:
Perë iurë lëꞌë të guëdëꞌë të guꞌnë caꞌa nabënápëdiꞌi, gulë bëꞌnin manërë nagaꞌchi. Hia lëꞌë Shtádël naquëbezë gubeꞌe, rna më grë lo quë naquëhúnël nagaꞌchi. Lëꞌë më guëneꞌe më tubi premi cáꞌal. Jesús bëluaꞌa lla guadiꞌdzënú mënë Dios (Lc. 11.2‑4) 


text:
<pb/>’Iurë lëꞌë të gunë të orar, adë rúnëdiꞌi të ziquë runë ra mënë naná falsë. Rquitë lduꞌu rall gunë rall orar të guëná mënë lu rall; rzuldí rall laꞌni iáduꞌu nu rzu rall shquini shtë nezë të parë guëná ra mënë lo quë naquëhunë rall. Guldía rniaꞌa lu të, hia napë rall lúniquë premi nagunë rall recibir. 


text:
Perë iurë lëꞌë të gunë të orar, gulë guëuꞌ laꞌni hiuꞌu cuartë shtë të. Bësëꞌau ruaꞌ hiuꞌu; iurní bëꞌnë orar; guniꞌi lu Dadë Dios naquëbezë gubeꞌe, sulë lëꞌë më con lë́ꞌël. Rac bëꞌa më lo quë nanú laꞌni ldúꞌul; iurní Shtádël naquëbezë gubeꞌe guëneꞌe më lo quë naquëgnáꞌbël. 


text:
<pb/>’Iurë gúnël orar, adë rúnëdiꞌi të oraciuni zihani vueltë ziquë runë ra mënë nanádiꞌi më israelitë. Runë rall llgabë guini Dios diꞌdzë shtë rall por ruadiꞌdzë rall zihani diꞌdzë. 


text:
Adë rúnëdiꞌi të zni ziquë lëꞌë rall purquë lëꞌë Dadë hia rac bëꞌa më grë lo quë narquiꞌni të antsë guënaꞌbë të lúhiꞌ. 


text:
Por ni rniaꞌa lu të, gulë bëꞌnë orar lu më zndëꞌë:<pb/>Dios, nal Shtadë naꞌa naquëbezë gubeꞌe.<pb/>Rac shtuꞌu naꞌa gunë grë mënë alabar lë́ꞌël de verdá.<pb/> 


text:
Rac shtuꞌu naꞌa guënibë́ꞌal grë mënë, sullibi rall lul.<pb/>Ziquë quëhunë ra ianglë cumplir voluntá shtë́nël lu gubeꞌe, rac shtuꞌu naꞌa grë mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu, gunë rall cumplir lo quë narac shtúꞌul.<pb/> 


text:
Bëꞌnë perdunë duldë shtë naꞌa; zni lëꞌë naꞌa rdëꞌnë naꞌa perdunë duldë narunë ra mënë cuntrë lëꞌë naꞌa.<pb/> 


text:
Adë rdë́ꞌëdiꞌil permisi guëtëꞌdë mëdzabë prëbë lëꞌë naꞌa të ldáguëdiꞌi naꞌa lu duldë.<pb/>[Purquë lë́ꞌël rnibë́ꞌal gubeꞌe nu lë́ꞌël nápël grë derechë nu llëruꞌbë na pudërë shtë́nël.<pb/>Nápëdiꞌil fin. Amén.] 


text:
<pb/>’Si talë lëꞌë të gunë të perdunë ra mal nabëꞌnë mënë cuntrë lëꞌë të, zni zac Dadë naquëbezë gubeꞌe gunë më perdunë lëꞌë të. 


text:
Perë si talë adë në́diꞌi të gunë të perdunë saꞌ të duldë narúnëll cuntrë lëꞌë të, tampuquë Dadë naquëbezë gubeꞌe gúnëdiꞌi më perdunë duldë shtë të. Jesús bëluaꞌa lla gunë mënë ayunë 


text:
<pb/>’Iurë lëꞌë të gunë të ayunë, adë rëáꞌnëdiꞌi të tristë cumë ziquë runë ra mënë naná falsë purquë lëꞌë rall rzu rall tristë; runë rall seri no más parë guëná ra mënë de quë quëhunë rall ayunë. Guldía rniaꞌa lu të, hia napë rall grë lo quë nagunë rall recibir ziquë premi. 


text:
të parë iurë guëná mënë lul, adë guëdë́ꞌëdiꞌi mënë cuendë de quë lë́ꞌël quëhúnël ayunë. Nadë más sulë lëꞌë Dadë Dios naquëbezë gubeꞌe, më ni rna lo quë naquëhúnël. Lëꞌë më napë më cuendë nu gunë më honrar lë́ꞌël. Galricu lu gubeꞌe (Lc. 12.33‑34) 


text:
<pb/>’Adë rúnëdiꞌi të muntuni zihani cusë lu guë́ꞌdchiliu catë lëꞌë ra mbichuguë rzalú ma grë́tëꞌ ra cusë, catë rnaꞌzi tën guiꞌbë nu rllinin; nu riutë́ ngubaꞌnë parë rbaaꞌnëll ra cusë. 


text:
Más bien gulë bëꞌnë muntuni tesurë lu gubeꞌe catë adë nídiꞌi ra mbichuguë nu adë guëzalúdiꞌi mahin, catë adë rnáꞌzidiꞌi tën guiꞌbë. Ra ngubaꞌnë adë riutë́diꞌi rall ngaꞌli parë cuanë rall. 


text:
Catë nacuetsaꞌu tesurë shtë́nël, ndë rac shtúꞌul guëbánil. Slu hiaꞌa na ziquë lámpara (Lc. 11.34‑36) 


text:
<pb/>’Si talë rdë́ꞌël sí parë guënibëꞌa Dios lë́ꞌël, na ziquë slul naná bien nu guëdubi cuerpë shtë́nël quëbezënú llni 


text:
perë si talë adë në́diꞌil tsasël shtiꞌdzë Dios, blac llëruꞌbë na nacahi laꞌni ldúꞌul. Nahin ziquë slul naná mal; guëdubi cuerpë quëbezin nacahi. Dios nu lëꞌë ra cusë shtë guë́ꞌdchiliu (Lc. 16.13) 


text:
<pb/>’Adë gáquëdiꞌi gunë mënë sirvë lu chupë lamë, purquë tubi lamë adë rac shtúꞌudiꞌi mënë lë́ꞌëll; stubi lamë rac shtúꞌull. Quëhúnëll rëspëti tubi lamë perë hia stubi lamë quëhúnëll desprëci. Tubsë lamë nápël. Si talë Dios na lamë shtë́nël, iurní gúnël lo quë narac shtuꞌu më; perë si talë dumí na lamë shtë́nël, iurní Dios adë nádiꞌiꞌ shlámël. Quëhapë Dios ra shíniꞌ (Lc. 12.22‑31) 


text:
<pb/>’Rniaꞌa lu të iurneꞌ, adë rquëdíꞌnidiꞌi lduꞌu të por lo quë nagáu të u por lo quë nagú të parë guëbani të, ni por shabë të parë nagacu të. Más lasac vidë quë dau; lëꞌë shcuerpë të más lasac quë shabë të. 


text:
Gulë guná lu ra maꞌñi naná riasë, adë rcabnídiꞌi ma, nilë adë rcáꞌadiꞌi ma cusechë parë cuetsáꞌuhin, perë sin adë guëtë́ꞌdëdiꞌi, Dadë shtë të naquëbezë gubeꞌe quëgneꞌe më grë́tëꞌ nagáu të. Más lasac të quë ra maꞌñi. 


text:
Adë rúnëdiꞌi guëꞌë dchiꞌni perë rniaꞌa lu të, rëy Salomón con guëdubi galëlujë shtë́niꞌ, adë guzú záꞌquëdiꞌiꞌ cumë ziquë ra guëꞌë. 


text:
Chulë rluaꞌa guëꞌë lachi nedzë́, quëhunë Dios; perë glli guëbidchi guëꞌë nu tsequin lu guiꞌi. ¿Pë adë gápëdiꞌi më lëꞌë të? lëꞌë të naná rialdí lduꞌi duꞌpë. 


text:
Por ni rniaꞌa lu të, adë rquëdíꞌnidiꞌi lduꞌu të nu adë rníꞌidiꞌi të: “¿Pë cha guëdáuhaꞌa?” u “¿Pë cha guëdí hiaꞌa?” u “¿Ca guëruꞌu shábaꞌa?” 


text:
Pues grë mënë nanadë guënë́diꞌi Dios, zianaldë rall tëchi ra cusë ni. Perë lëꞌë të napë të tubi Shtadë të naquëbezë gubeꞌe; rac bëꞌa më grë lo quë narquíꞌnil. 


text:
Primërë gulë guanaldë tëchi nezë catë rnibëꞌa Dios ziquë rëy. Gulë bëꞌnë cumplir lo quë narac shtuꞌu më, iurní gunë të recibir grë cusë narquiꞌni të parë guëbani të. 


text:
¿Pëzielú rquëdiꞌni ldúꞌul nedzë́ por ra cusë nazeꞌdë glli? Nanú sufsientë problemë parë nedzë́.<pb/>


text:
’Adë rúnëdiꞌi të juzguë saꞌ të, purquë gunë më juzguë lëꞌë të mizmë manërë ziquë quëhunë të juzguë saꞌ të. 


text:
Gunë më juzguë lëꞌë të mizmë manërë narunë të. Mizmë varë naguishi të con saꞌ të, mizmë varë ni quishi Dadë Dios con lëꞌë të. 


text:
¿Pëzielú rnal lu guiꞌlli nananú laꞌni slu saꞌl perë adë rnádiꞌil laꞌni slul nanú tubi trunquë ruꞌbë? 


text:
¿Lla gúnël guëníꞌil lu saꞌl? “Bëneꞌe sí guëgúa guiꞌlli nananú slul” perë nanú tubi trunquë laꞌni slul. 


text:
Na të falsë; gulú trunquë nananú laꞌni slul; iurní sí, guënal bien parë cul guiꞌlli nananú laꞌni slu saꞌl. 


text:
Nanú mënë ziquë mbecu dushë narahuëëꞌ. Adë rúnëdiꞌi rall rëspëti cusë santu shtë Dios. Na rall ziquë guchi narlú guëc tubi perla nu rëabrí ma të reꞌdë caꞌnë ma lul. Adë ruadíꞌdzëdiꞌi të diꞌdzë santu lu nanë́diꞌi tsasë́ verdá shtë Dios. Gulë gunaꞌbë; gulë bësëdchi ruaꞌ puertë (Lc. 11.9‑13; 6.31) 


text:
<pb/>’Gulë gunaꞌbë lu Dios grë́tëꞌ lo quë narac shtuꞌu të. Lëꞌë më guëneꞌe mëhin. Gulë quilin të parë guëdzelë tëhin. Gulë bësëdchi ruaꞌ puertë të parë guëllaꞌlin. 


text:
Grë mënë natsaglaꞌguë guënaꞌbë lu Dios, gúnëll recibirin; grë mënë narguili cusë shtë Dios, guëdzelin. El quë naná ziquë tubi nguiu narnaꞌbë fuertë ruaꞌ nezë, guëllaꞌlë puertë parë lë́ꞌëll. 


text:
<pb/>’¿Chu tubi de lëꞌë të si talë guënaꞌbë shínil guetështildi gáuhiꞌ; ni mudë guëdë́ꞌël tubi guëꞌë gáuhiꞌ? 


text:
Si talë lëꞌë të na të mal, nu rac bëꞌa të guëdëꞌë të cusë zaꞌquë lo quë narnaꞌbë shini të, más segurë Shtadë të naquëbezë gubeꞌe, guëneꞌe më cusë zaꞌquë lo quë narnaꞌbë të lu më. 


text:
Manërë lo quë narac shtúꞌul gunë mënë tratë lë́ꞌël, mizmë manërë ni gulë bëꞌnë tratë saꞌl. Zni si talë quëhúnël cumplir rëglë ni, canihúnël cumplir lëy nu lo quë nabëquëꞌë muzë shtë Dios guahietë. Ruaꞌ puertë nanádeꞌe (Lc. 13.24) 


text:
<pb/>’Gulë tsutë́ nezë ruaꞌ puertë nu nezë ca nadeꞌe purquë ruaꞌ puertë nu nezë narniti mënë, nalë́ shlaguin nu napin zihani lugar. Cantidá mënë riutë́ rall ngaꞌli. 


text:
Perë puertë nu ruaꞌ nezë nadeꞌe catë napë mënë vidë sin fin, tubldí nahin nu trabaju riutë́ mënë ngaꞌli. Duꞌpsë mënë riutë́ lu nezë ni. Nashi naquë́ lu hiaguë rluaꞌain pë hiaguin (Lc. 6.43‑44) 


text:
<pb/>’Gulë gupë cuidadë con ra mësë falsë naná rniꞌi ruadiꞌdzë rall shtiꞌdzë Dios. Zeꞌdë rall; por fuërë rluaꞌa rall ziquë lliꞌli perë dentrë laꞌni lduꞌu rall na rall ziquë ma dushë. 


text:
Lëꞌë të gac bëꞌa të u gunguë bëꞌa të chu na rall por lo quë narunë rall. Pues adë rldáguëdiꞌi të uvë lu ra hiaguë guitsë. Tampuquë nídiꞌi mudë guëldaguë të bëldaꞌu lu hiaguë guitsëbé. 


text:
Lëꞌë hiaguë zaꞌquë adë gáquëdiꞌi gudëꞌëin nashi mal. Ni tampuquë tubi hiaguë mal gáquëdiꞌi guëdëꞌëin nashi zaꞌquë. 


text:
Zni gac bëꞌa të mënë zaꞌquë nu mënë mal por lo quë narunë rall. Lëdë grë́diꞌi mënë tsutë́ rall catë rnibëꞌa Dios (Lc. 13.25‑27) 


text:
<pb/>’Lëdë grë́diꞌi narniꞌi lua: “Dadë, Dadë”, tsutë́ rall catë rnibëꞌa Dios sino nadë más el quë narunë cumplir voluntá shtë Dadë naquëbezë gubeꞌe, ni sí quëgnibëꞌa më lë́ꞌëll. 


text:
Iurë lëꞌë iurë guëgaꞌa, dzë ni cantidá mënë guëniꞌi rall lua: “Dadë, lëꞌë naꞌa biadiꞌdzë naꞌa shtíꞌdzël nu por lël gulú naꞌa mëdzabë nananú laꞌni lduꞌu mënë. Bëdëꞌnë naꞌa zihani milagrë iurë guniꞌi naꞌa lël.” 


text:
Perë iurní guëniaꞌa lu mënë ni: “Jamás adë guënë́diaꞌa lëꞌë të. Gulë guabsú lua purquë na të mënë mal.” Comparaciuni shtë chupë hiuꞌu (Lc. 6.47‑49; Mr. 1.22) 


text:
<pb/>’Zni na el quë narquë́ diaguë nu quëhúnëll lo quë narniaꞌa, nall cumë ziquë tubi nguiu nariasë́ nu bëzáꞌall lídchill lu cimientë shtë guëꞌë. 


text:
Bëdchini guiu; guaruꞌbë nisë guëëꞌgu; bëruꞌu mbë dushë; bëdíꞌahin hashtë guëaꞌ hiuꞌu perë adë guláguëdiꞌi hiuꞌu purquë napin cimientë nazubë lu guëꞌë. 


text:
Perë el quë narini shtiꞌdza perë adë rúnëdiꞌill cuendë lo quë narniaꞌa, nall ziquë tubi nguiu tuntë nanë́diꞌi tsasëll. Bëzáꞌall lídchill lu iuꞌlli. 


text:
Bëdchini guiu; guaruꞌbë nisë guëëꞌgu; bëruꞌu mbë dushë nu bëdíꞌahin guëaꞌ hiuꞌu. Gulaguë hiuꞌu purquë nídiꞌi cimientë guetë. Nalë́ tubi cusë dushë guc ngaꞌli. 


text:
<pb/>Iurë Jesús gualú biadiꞌdzë më lu ra mënë, nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall nu guasë́ lduꞌu rall por ldaiꞌ shtë më. 


text:
Cagluaꞌa më cumë ziquë el quë nanapë pudërë, lë́dëdiꞌi ziquë ra mësë shtë lëy nananú entrë lëꞌë rall.<pb/>


text:
Iurní guabiꞌguë tubi nguiu narac lluꞌu galguidzë naruꞌdzë ládiꞌ. Bëzullíbill lu më. Répill: ―Dadë, si talë rac shtúꞌul, nápël pudërë gunëáquël na; guëzunël ladia. 


text:
<pb/>Iurní Jesús bëdchiꞌbë më guiaꞌa më guë́quëll nu guniꞌi më: ―Rac shtuaꞌa, sunë́ ládil. Iurë lëꞌë më guniꞌi zndëꞌë, grë galguidzë ruꞌdzë bëac. 


text:
Jesús repi: ―Bëquë́ diaguë, adë chu lu ruadíꞌdzëdiꞌil; nadë más guaguëꞌnë presentar lu bëshuzi nu bëdëꞌë tubi ofrendë lo quë narnibëꞌa Moisés të parë grë́tëꞌ mënë, guëdëꞌë rall cuendë de quë lë́ꞌël bëáquël nu guc límpil de galguidzë shtë́nël. Bënëac Jesús tubi muzë shtë capitán (Lc. 7.1‑10) 


text:
<pb/>Iurë guatë́ Jesús guëꞌdchi Capernaun, tubi capitán rumanë guabíꞌguëll lu më nu bë́ꞌnëll ruëguë. 


text:
Répill lu Jesús: ―Dadë, shmuza rac llúꞌull galguidzë llunguë. Nagáꞌall lidcha. Nalë́ quëhúnëll sufrir lu galguidzë. 


text:
<pb/>Capitán bëquebi: ―Dadë, rúnëdiꞌi tucara tsal lidcha; adë chu nádiaꞌa. Nadë más gunibëꞌa nu bëdëꞌë tubsë diꞌdzë, iurní guëac shmuza. 


text:
Mizmë na runa lo quë narniꞌi ra narnibëꞌa na, nu napa suldadë bajo ordë shtëna. Iurë rniaꞌa lu tubi suldadë, tsall; pues riall. Iurë rniaꞌa guídëll, pues lueguë rídëll. Iurë rnibë́ꞌahia tubi shmuza tsaguë́ꞌnëll lo quë narac shtuaꞌa, rzuꞌbë diáguëll shtiꞌdza. 


text:
<pb/>Iurë Jesús bini diꞌdzë ni, nalë́ guasë́ lduꞌu më. Guniꞌi më lu ra nazianaldë lëꞌë më: ―Guldía rniaꞌa lu të, guëdubi naciuni Israel nunquë bëdzaꞌguëlúdiaꞌa tubi nguiu narialdí lduꞌi shtiꞌdza ziquë nguiu rëꞌ. 


text:
Rniaꞌa, cantidá mënë guëruꞌu rall de grë ladë shtë guë́ꞌdchiliu. Guidë rall të parë subënú rall Abraham nu Isaac nu Jacob parë gaunú rall mënë ni catë rnibëꞌa Dios gubeꞌe. 


text:
Perë nanú mënë nabini shtiꞌdzë më de quë guënibëꞌa më ziquë rëy; guëruꞌu rall tëchi fuërë catë nacahi. Ngaꞌli guꞌnë rall nu guëchushí laiꞌ rall. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guníꞌiꞌ lu capitán: ―Bëagzë́ lídchil; hia shmúzël bëac tal ziquë gualdí ldúꞌul. Lëꞌë muzë ni bëáquiꞌ mizmë iurë ni. Bënëac Jesús suëgrë Pedro (Mr. 1.29‑31; <a href='B:490 04:38'>Lc 4.38</a>‑39) 


text:
Iurní gunaꞌzi më guiaꞌa naꞌa. Lueguë bëruꞌu shldi. Iurní suëgrë Pedro guashtë́hiꞌ nu bë́ꞌniꞌ sirvë lu raiꞌ. Bëdë́ꞌëiꞌ nagáu raiꞌ. Bënëac Jesús zihani mënë narac lluꞌu (Mr. 1.32‑34; Lc. 4.40‑41) 


text:
<pb/>Iurë gueꞌlë guꞌ, beꞌdënú mënë zihani saꞌ rall lu Jesús. Beꞌdënú rall ra nanapë mëdzabë laꞌni lduꞌu rall; con tubsë diꞌdzë rgu më grë́tëꞌ ra mëdzabë. Nu zac bëꞌnë më rumëdi grë́tëꞌ ra nanapë galguidzë. 


text:
Zndë guzac parë gac cumplir lo quë nabëquëꞌë muzë shtë Dios guahietë. Guniꞌi Isaías: “Lëꞌë më biaꞌa më galguidzë shtë́naꞌa nu lëꞌë më biaꞌa më grë́tëꞌ debilidá shtë́naꞌa”. El quë narac shtuꞌu tsanaldë lëꞌë Jesús (Lc. 9.57‑62) 


text:
<pb/>Iurë guná Jesús cantidá mënë bëdëá rdondë catë zubë më, gunibëꞌa më parë tëdë ra shini gusëꞌdë më stubi tëchi nisë. 


text:
Tubi mësë shtë lëy guabíꞌguëll lu Jesús nu répill: ―Mësë, rac shtuaꞌa sënalda lë́ꞌël cualquier lugar ca tsal. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Ra ma lachi napë cuevë shtë ma. Ra maꞌñi napë bëcheꞌzë llicu hiaguë perë na, adë nápëdiaꞌa catë guëcuꞌguë guëca aunquë nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Stubi nguiu naguanaldë lëꞌë Jesús repi lu më: ―Dadë, bëneꞌe sí, primërë tsacaꞌcha shtada, iurní gueꞌdë nalda lë́ꞌël. Gaca shmë́nël iurní. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Gudeꞌe naldë na lueguë. Nanú mënë nadë rialdídiꞌi lduꞌu shtiꞌdza parë guëcaꞌchi rall ra tëgulë. Bëcueꞌdchí Jesús nisë nu mbë (Mr. 4.35‑41; Lc. 8.22‑25) 


text:
perë bëdchini mbë lu nisë. Nalë́ fuertë bëdchini mbë. Gutë́ zili nisë laꞌni barcu. Jesús nagaꞌsi më. 


text:
Iurní ra shini gusëꞌdë më guacuaꞌñi raiꞌ lëꞌë më nu repi raiꞌ: ―Dadë, bëlá lëꞌë naꞌa. Aquë zátiaꞌa iurneꞌ. 


text:
<pb/>Lëꞌë më guníꞌiꞌ lu raiꞌ: ―¿Pëzielú nalë́ rdzëbë të? ¿Pë hia adë rialdídiꞌi lduꞌu të na? Iurní guashtë́ më nu guniꞌi më guëc mbë nu guëc nisë ruꞌbë. Lueguë gurëdchí nisë. 


text:
Hia ra nguiu naná zënú më, nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ. Guasë́ lduꞌu raiꞌ. Guniꞌi raiꞌ: ―¿Chull më rëꞌ? Rzuꞌbë diaguë mbë nu nisë shtíꞌdziꞌ. Chupë nguiu nananú mëdzabë laꞌni lduꞌi (Mr. 5.1‑20; Lc. 8.26‑39) 


text:
<pb/>Iurë Jesús bëdchini stubi ladë ruaꞌ nisë, ladzë ra më gadareno, chupë nguiu bëruꞌu laꞌni catë bëgaꞌchi tëgulë. Guabiꞌguë rall lu më. Guërupë rall napë rall mëdzabë laꞌni lduꞌu rall. Nalë́ nadushë rall. Ni tubi adë chu ráquëdiꞌi rdëdë nezë catë nanú rall. 


text:
Iurní guzublú gurushtiá rall fuertë: ―¿Pëzielú riutël con lëꞌë naꞌa, Jesús shini Dios? ¿Gu bëdchínil ndëꞌë parë guëzac zil lëꞌë naꞌa antsë guëgaꞌa tiempë? 


text:
Ra mëdzabë bëꞌnë rall ruëguë lu Jesús; guniꞌi rall: ―Si talë guëgul lëꞌë naꞌa laꞌni ra nguiu rëꞌ, perë bëneꞌe permisi të guëdëuꞌ naꞌa laꞌni ra guchi. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―Gulë gua. Lueguë bëruꞌu mëdzabë laꞌni ra nguiu ni. Guatë́ rall laꞌni guchi. Lueguë grë́tëꞌ ra guchi ziaꞌa guëlluꞌnë nasesë; gulaguë ra ma catë rlaguë guiuꞌu ruaꞌ nisë ruꞌbë. Guatë́ ma laꞌni nisë. Bëldaꞌu nisë ra ma; lueguë guti ra ma. 


text:
<pb/>Hia naquëhapë guchi bëlluꞌnë rall hashtë guëꞌdchi nu guzublú biadiꞌdzë rall lo quë naguc, nu shcuendë ra nguiu nagú mëdzabë laꞌni lduꞌu raiꞌ. 


text:
Iurní grë mënë shtë guëꞌdchi bëruꞌu rall; guagná rall catë quëbezë Jesús. Iurë guná rall lu më, bëꞌnë rall ruëguë de quë guëruꞌu më ladzë rall.<pb/>


text:
Ngaꞌli bëdchininú mënë tubi narac lluꞌu galguidzë llunguë. Nagáꞌall lu daaꞌ. Iurë Jesús guná rialdí lduꞌu rall, repi më lu narac lluꞌu: ―Lë́ꞌël, adë riádiꞌi ldúꞌul. Naperdunë duldë shtë́nël. 


text:
<pb/>Iurní bëldá mësë narluaꞌa lëy guniꞌi rall laꞌni lduꞌu rall: “Hiumbrë rëꞌ blac diꞌdzë dzabë ruadíꞌdzëll cuntrë Dios”. 


text:
¿Pë más sencigi guëniaꞌa lu narac lluꞌu: “Naperdunë duldë shtë́nël”, u guëniaꞌa lull: “Guashtë́ nu bëagzë́”? 


text:
Parë gac bëꞌa të nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, nu parë gac bëꞌa të napa pudërë parë guna perdunë duldë shtë mënë. Iurní repi më lu narac lluꞌu: ―Guashtë́; bëtëá shtaaꞌl nu bëagzë́ lídchil. 


text:
Guná mënë lull, iurní bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall. Guniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios. Bëꞌnë rall alabar lëꞌë Dios purquë bëdëꞌë më pudërë ruꞌbë guiaꞌa tubi nguiu. Gunaꞌbë Jesús Mateo (Mr. 2.13‑17; Lc. 5.27‑32) 


text:
<pb/>Jesús bëruꞌu më ngaꞌli. Guná më lu tubi nguiu lë Mateo. Zúbëgaꞌall lugar catë rúnëll cubrë impuestë. Iurní repi më: ―Gudeꞌe naldë na. Iurní Mateo guasuldí nu guanáldëll lëꞌë Jesús. 


text:
<pb/>Guzac iurë Jesús caniháu laꞌni tubi hiuꞌu, cantidá mënë narunë cubrë impuestë nu zihani pecadurë bëdchini rall ngaꞌli parë gulezënú rall lëꞌë më lu mellë. Guzubënú rall lu mellë con Jesús nu con ra shini gusëꞌdë më. 


text:
Perë ra fariseo iurë guná rall lu ra mënë ni, gunaꞌbë diꞌdzë rall lu shini gusëꞌdë Jesús: ―¿Pëzielú mësë shtë të quëhaunull ra pecadurë nu con ra mënë narunë cubrë impuestë? 


text:
<pb/>Bini Jesús pë quëgniꞌi ra fariseo; iurní guniꞌi më: ―Adë rquíꞌnidiꞌi ra mënë ducturë si rac llúꞌudiꞌi rall perë mënë narac lluꞌu, sí, ni rquiꞌni rall ducturë. 


text:
Gulë gua; gulë bëdëꞌë cuendë lo quë narunë cuntienë lo quë naná escritë: “Na rac shtuaꞌa de quë gac të mënë nargaꞌa lduꞌu sáhiꞌ; ni más mejurë quë gunë të ofrecer ma lua ziquë ofrendë”. Zeldë guënaꞌba ra pecadurë të guëabrí lduꞌu rall con Dios. Adë zeldë guënáꞌbëdiaꞌa mënë narniꞌi: “Nápëdiaꞌa duldë”. Gunaꞌbë diꞌdzë rall lla na shcuendë ayunë (Mr. 2.18‑22; Lc. 5.33‑39) 


text:
<pb/>Iurní ra nazianaldë lëꞌë Juan Bautista, guabiꞌguë rall lu Jesús nu gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Pëzielú lëꞌë naꞌa nu ra fariseo rdëꞌnë naꞌa ayunë zihani vueltë perë ra shmë́nël adë rúnëdiꞌi rall ayunë? 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Nahia ziquë lliguë shtë saꞌa. ¿Ni mudë gunë të obligar ra invitadë shtë saꞌa, gacu rall lari nagasë ziquë mënë narunë velar guëc tëgulë mientras quëbezënú lliguë lëꞌë rall? Aquëdiꞌi. Perë guëdchini dzë nu guëdchini tiempë lëꞌë lliguë tsabsú ngaꞌli; iurní sí, gunë rall ayunë. 


text:
<pb/>’Ni tubi adë chu rúnëdiꞌi rumiendë lu tubi lari gushë con lari nardëá purquë si talë guëguëuꞌl lari nardëá lu lari gushë, más nasesë rcheꞌzë lari cubi lëꞌë lari gushë. Iurní más fier rluaꞌa lari. 


text:
Ni tubi adë rgutsaꞌu vini cubi laꞌni bulsë gushë purquë adë gúnëdiꞌi gan bulsë gushë la fuersë shtë vini cubi. Rieꞌzë bulsë gushë nu lëꞌë vini guëllëꞌë lu guiuꞌu, nu gullini ra bulsë. Por ni rquiꞌni tsutsaꞌu vini cubi laꞌni bulsë cubi. Iurní lëꞌë vini nu ra bulsë adë guënítidiꞌin. Shtiꞌdza adë rgáꞌadiꞌi con custumbrë shtënë të. Shini Jairo nu naꞌa nagunaꞌzi shabë më (Mr. 5.21‑43; Lc. 8.40‑56) 


text:
<pb/>Mientras Jesús quëadíꞌdziꞌ ra cusë rëꞌ, tubi narnibëꞌa mënë bëdchini; bëzullíbill lu më nu guníꞌill: ―Shtsaꞌpa niáꞌasë gualú guti, perë si talë guídël lidcha; si talë guëdchiꞌbë guiáꞌal guëc shinia, guëbániꞌ stubi. 


text:
Iurë guanaldë më lë́ꞌëll, tubi naꞌa narac lluꞌu rllëꞌë rë́niꞌ; guabíꞌguëll lu Jesús. Guc chiꞌbë chupë izë rac llúꞌull. Iurní guabíꞌguëll lu Jesús nezë tëchi më. Gunáꞌzill ruaꞌ shabë më. 


text:
Jesús bëdchigrë́ lu më nezë tëchi më; guná më lu naꞌa nu repi më: ―Adë riádiꞌi ldúꞌul, Nanë. Hia lë́ꞌël bëáquël purquë gualdí ldúꞌul na. Mizmë iurní bëáquëll. 


text:
<pb/>Iurë Jesús bëdchíniꞌ lidchi më importantë; guná më lu narëtaꞌ nu guná më lu ra musiquë. Ra mënë ruꞌnë rall nu ruidë bëꞌnë rall. 


text:
Iurní repi Jesús: ―Gulë bëruꞌu ndëꞌë purquë lëꞌë lliguënaꞌa rëꞌ adë gútidiꞌiꞌ sino nagáꞌsiꞌ. Perë ra mënë bëllidchinú rall lëꞌë më. 


text:
Jesús guníꞌiꞌ de quë guëruꞌu rall. Iurní guatë́ më laꞌni hiuꞌu nu gunaꞌzi më guiaꞌa tëgulë. Iurní guashtë́ tëgulë ngaꞌli. 


text:
Guëdubi lugar catë rnibëꞌa regiuni ni, bërëꞌtsë diꞌdzë nu famë shtënë më. Biadiꞌdzë mënë pë guc con lëꞌë tëgulë. Bënëac Jesús chupë ciegu 


text:
<pb/>Jesús bëruꞌu lugar ni; chupë ciegu guanaldë rall lëꞌë më; guniꞌi rall fuertë: ―Bëgaꞌa ldúꞌul lëꞌë naꞌa, llëbní David. 


text:
<pb/>Iurë Jesús guatë́ laꞌni hiuꞌu, bëdchini ra ciegu lu më; repi më lu rall: ―¿Gu rialdí lduꞌu të de quë zac gunëaca lëꞌë të? Lëꞌë rall bëquebi rall: ―Rialdí lduꞌu naꞌa, Dadë. 


text:
<pb/>Hia slu ra mënë ni bëaquin. Iurní Jesús gunibë́ꞌaiꞌ con ordë lu rall, ni tubi adë chu gac bë́ꞌadiꞌi lo quë nabë́ꞌniꞌ. 


text:
<pb/>Perë niáꞌasë gualú bëruꞌu rall ngaꞌli, iurní guzublú ruadiꞌdzë rall guëdubi regiuni lo quë nabëꞌnë Jesús. Bënëac Jesús tubi guꞌpë 


text:
<pb/>Iurë Jesús con ra shini gusëꞌdë më ziagruꞌu raiꞌ ngaꞌli, bëldá ra mënë beꞌdënú rall tubi guꞌpë nanapë mëdzabë laꞌni lduꞌi. 


text:
Lueguë Jesús gulú hiaꞌldë lëꞌë mëdzabë ni; hia lëꞌë guꞌpë guzublú biadíꞌdzëll. Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë. Guniꞌi rall: ―Nunquë laꞌdi gunádiꞌiaꞌa guëdubi mënë shtë Israel saꞌ ra cusë ziquë quëhunë më. 


text:
<pb/>Perë guniꞌi ra fariseo: ―Nguiu rëꞌ rgu hiáꞌldëll ra mëdzabë por pudërë shtë mëdzabë narnibëꞌa más. Bëgaꞌa lduꞌu më ra mënë 


text:
<pb/>Jesús ziaglaꞌguë më grë ra guëꞌdchi naná rëtaꞌ guëlladchi ngaꞌli. Cagluaꞌa më laꞌni iáduꞌu shtë ra mënë cadë lugar catë rdchini më. Biadiꞌdzënú më mënë cusë zaꞌquë lla guëdchini mieti catë rnibëꞌa Dios. Nu bënëac më grë clasë galguidzë nu grë ra naquëhunë sufrir ra dulurë. 


text:
Iurë guná më ra mënë zihani, bëgaꞌa lduꞌu më lëꞌë rall purquë nalë́ rzac zi rall nu adë rbedchídiꞌi lduꞌu rall. Na rall ziquë lliꞌli nanápëdiꞌi vëquërë. 


text:
Iurní repi më lu ra shini gusëꞌdë më: ―Guldía rniaꞌa, nanú zihani cusechë perë duꞌpsë na rall parë gunë rall dchiꞌni perë rniaꞌa lu të, 


text:
gulë gunaꞌbë lu Dios naná nashtënë cusechë parë guësheꞌldë më más mënë parë guadiꞌdzë rall dizaꞌquë lu mënë.<pb/>


text:
Iurní Jesús gunaꞌbë chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më nu bëdëꞌë më autoridá nu pudërë parë guëgú raiꞌ ra mëdzabë laꞌni lduꞌu ra mënë nu parë gunëac raiꞌ grë ra narunë sufrir galguidzë nu dulurë. 


text:
<pb/>Ndëꞌë na lë ra poshtë; guëzá chiꞌbë chupë raiꞌ: primërë Simón; nápiꞌ stubi lë́hiꞌ Pedro. Nu bëꞌnë më nombrar Andrés bëchi Pedro. Gunaꞌbë më Jacobo nu bë́chiꞌ Juan, shini Zebedeo. 


text:
Gunaꞌbë më Felipe, Bartolomé, Tomás, Mateo el quë narunë cubrë impuestë. Gunaꞌbë më Jacobo shini Alfeo. Gunaꞌbë më Lebeo, nápiꞌ stubi lë́hiꞌ Tadeo. 


text:
Gunaꞌbë më Simón naná miembrë shtë partidë cananista, nu gunaꞌbë më Judas Iscariote el quë nabëꞌnë intriegu lëꞌë Jesús. Jesús gunibëꞌa tsagniꞌi ra poshtë dizaꞌquë lu ra mënë (Mr. 6.7‑13; Lc. 9.1‑6) 


text:
<pb/>Jesús gunibëꞌa guëzá chiꞌbë chupë nguiu ni; guniꞌinú më lëꞌë raiꞌ lla guziaꞌa raiꞌ. Repi më lu raiꞌ: ―Adë tsádiꞌi të regiuni catë quëreldë ra nadë nádiꞌi më israelitë. Nu adë tsutë́diꞌi të guëꞌdchi Samaria. 


text:
Gulë biadiꞌdzë lu mënë lla tsutë́ mënë catë rnibëꞌa Dios purquë hia lëꞌë iurë ziagdchini të guënibëꞌa më. 


text:
Gulë bënëac ra narac lluꞌu. Gulë bëcuaꞌñi ra tëgulë. Gulë bënëac narac galguidzë ruꞌdzë ládiꞌ. Gulë cu grë́tëꞌ mëdzabë laꞌni lduꞌu ra mënë. Lëꞌë të bëꞌnë të recibir pudërë ndigá; gulë bëdëꞌë sin quë gúnëdiꞌi të cubrë. 


text:
Adë guáꞌadiꞌi të panitë parë quë dumí. Adë guáꞌadiꞌil chupë manguë, nilë chupë par rachi. Adë guáꞌadiꞌil bastunë. Pues el quë narunë dchiꞌni napë derechë parë gaull lidchi shlámëll. 


text:
<pb/>’Iurë lëꞌë të guëdchini të tubi guëꞌdchi u tubi ranchi, gulë quili ngaꞌli tubi mënë naná runë tucarë guëquë́ diaguë shtiꞌdza. Hia ngaꞌli guëaꞌnë të lídchill hashtë iurë lëꞌë të guëbiꞌ të. 


text:
Si talë ra mënë ni runë tucarë guëquë́ diáguëll shtiꞌdza, gulë bëdëꞌë bendición shtë të ngaꞌli; perë si talë adë guëquë́ diáguëdiꞌi rall shtiꞌdzë të, si talë adë nádiꞌi ra mënë më zaꞌquë, gulë biequi ngaꞌli con grë dizaꞌquë shtë të. 


text:
Si talë në́diꞌi mënë ni gunë recibir dizaꞌquë nu në́diꞌill guëquë́ diáguëll shtiꞌdzë të, iurní gulë bëruꞌu hiuꞌu ni u guëꞌdchi ni. Iurní gulë guëdchibi gushëguiuꞌu nadchiꞌbë guëaꞌ të ziquë sëñi de quë adë gualdídiꞌi lduꞌu rall. 


text:
Guldía rniaꞌa, dzë shtë juici más llëruꞌbë na cashtigu parë guëꞌdchi ni quë parë ra mënë shtë Sodoma u Gomorra. Guëzac zi mënë lëꞌë të 


text:
<pb/>’Gulë guná, na guësheꞌlda lëꞌë të cumë ziquë ra lliꞌli ladi ra ma dushë, perë gulë gac nasini cumë ziquë serpientë, nu gulë gac naduꞌu ziquë palumë. 


text:
Gulë gapë cuidadë ra mënë shtë lugar ni; gunë rall intriegu lëꞌë të lu ra gubiernë nu hashtë guëneꞌe rall galnë́ lëꞌë të laꞌni iáduꞌu. 


text:
Tsanú rall lëꞌë të lu ra gubernadurë nu lu rëy purquë na të shmëna. Zni gac të testigu shtëna delantë lu ra autoridá hashtë delantë lu ra nanádiꞌi më israelitë. 


text:
Perë iurë lëꞌë rall gunë rall intriegu lëꞌë të lu ra gubiernë, adë rquëdíꞌnidiꞌi lduꞌu të por lo quë naguëniꞌi të lu rall u por lo quë naguadiꞌdzë të lu ra mënë, purquë iurë lëꞌë iurë guëgaꞌa, Dios guësëdchini më diꞌdzë parë guadiꞌdzë të 


text:
purquë lëdë lë́ꞌëdiꞌi të guadiꞌdzë të sino lëꞌë Espíritu Santo nazeꞌdë de Shtadë të, guadíꞌdziꞌ por lëꞌë të. 


text:
<pb/>’Ra nguiu gunë rall traicionar ra bëchi saꞌ rall të parë gati saꞌll. Ra shtadë ra mënë gunë rall traicionar shini rall. Shini rall guëásëll guëc shtadë rall hashtë quini rall shtadë rall. 


text:
Grë́tëꞌ mënë shtë guë́ꞌdchiliu guëná záꞌquëdiꞌi rall lu të purquë na të shmëna, perë el quë nagac firmë hashtë fin, ndëꞌë gac salvar. 


text:
Iurë lëꞌë mënë guëzunaldë rall lëꞌë të cualquier tubi guëꞌdchi catë guëdchini të, gulë bëruꞌu ngaꞌli; gulë bëlluꞌnë hashtë stubi guëꞌdchi purquë guldía rniaꞌa, lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu guëdchíniꞌ antsë quë lëꞌë të guadiꞌdzënú të dizaꞌquë lu mënë guëdubi guëꞌdchi shtë Israel. 


text:
<pb/>’Ni tubi narsëꞌdë lu shmë́siꞌ, lasáquëdiꞌill más quë mësë shtë́nëll. Ni tubi muzë lasáquëdiꞌi más quë shlámiꞌ. 


text:
El quë narsëꞌdë, tsull cunformë según el quë naquëgluaꞌa, hashtë despuësë iurní tsalú studi shtë́nëll, iurní gáquiꞌ ziquë lëꞌë mësë. Zni na tubi muzë parë lu shlámëll. Ziquë tubi nguiu con shíniꞌ, cagniꞌi ra mënë rnibëꞌa mëdzabë Beelzebú na, nu zac guëniꞌi rall rnibëꞌa mëdzabë lëꞌë të. Chu guëdzë́baꞌa (Lc. 12.2‑9) 


text:
<pb/>’Por ni rniaꞌa lu të, adë rdzë́bëdiꞌi të ra mënë. Pues ni tubi cusë nanagaꞌchi adë guëáꞌnëdiꞌin sin adë guërúꞌudiꞌin lu llni. Nu grë cusë nagaꞌchi, napë quë guëdëꞌë mënë cuendë de ni. 


text:
Lo quë narniaꞌa lu të apartë, gulë guniꞌi diꞌdzë ni delantë lu grë mënë. Lo quë nabëluáꞌahia lu të apartë, gulë guniꞌi fuertë dizdë guëc hiuꞌu. 


text:
Adë rdzë́bëdiꞌi të ra narguini cuerpë perë adë gáquëdiꞌi quini rall almë. Más bien gulë bëdzëbë el quë nanapë pudërë guëzalú cuerpë nu almë laꞌni gabildi. 


text:
<pb/>’Rduꞌ ra maꞌñi, chupë ma por tubi centavë, perë ni tubi de lëꞌë ra ma adë rátidiꞌi sino quë lëꞌë Dadë Dios adë guëdëꞌë më sí; Dios rdëꞌë më cuendë. 


text:
<pb/>’Grë́tëꞌ el quë naguëquebi favurë de na delantë lu ra mënë, na guëquebia favurë de lë́ꞌëll delantë lu Shtada naquëbezë gubeꞌe. 


text:
Perë si talë nanú el quë narniꞌi nádiꞌill shmëna delantë lu ra mënë, na guna negar lë́ꞌëll delantë lu Shtada naquëbezë gubeꞌe. Por Jesús nanú divisioni (Lc. 12.51‑53; 14.26‑27) 


text:
<pb/>’Adë rúnëdiꞌi të shgabë të de quë zeldënúa paz lu guë́ꞌdchiliu rëꞌ. Pues adë zeldënúdiaꞌa parë cuedchí lduꞌu mënë con saꞌll lu guë́ꞌdchiliu sino parë gac dividir mënë por shtiꞌdza. 


text:
Na zelda parë grë ra nguiu guëasë rall guëc shtadë rall, shtsaꞌpë rall guëasë rall guëc shniꞌa rall. Nu ra lliꞌlli guëasë rall guëc suëgrë rall. 


text:
<pb/>’El quë narac shtuꞌu shtádiꞌ u shníꞌaiꞌ más quë rac shtúꞌull na, adë rlluíꞌidiꞌi gáquiꞌ shmëna. El quë narac shtuꞌu llgáꞌniꞌ u shtsápiꞌ más quë rac shtúꞌull na, adë rllúiꞌidiꞌi gáquëll shmëna. 


text:
El quë nadë gúnëdiꞌi renunci prupi deseo shtë́nëll, si talë adë në́diꞌi gátill por na; si talë adë tsanáldëdiꞌill shneza, nguiu ni nasáquëdiꞌill gáquëll shmëna. 


text:
El quë narac shtuꞌu gac salvar vidë shtë́nëll, guënítill vidë shtë́niꞌ, perë el quë naguëniti vidë shtë́niꞌ por na, ni gac salvárëll. Premi parë ra shmënë Jesús (Mr. 9.41) 


text:
<pb/>’El quë narunë recibir cualquier tubi de lëꞌë të, mënë ni también rúnëll recibir na. El quë narunë recibir na, mënë ni rúnëll recibir el quë nabësheꞌldë na. 


text:
El quë narunë recibir tubi shmuzë Dios purquë zeꞌdë mënë ni de Dios, ni gúnëll recibir mizmë premi nardëꞌë Dios parë ra shmuzë më nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë më. El quë narunë recibir tubi nguiu zaꞌquë purquë nall më zaꞌquë, mënë ni gúnëll recibir premi shtë më zaꞌquë. 


text:
Cualquier el quë naguëdëꞌë tubi vasë nisë galë, të gu tubi más humildë shmëna, guldía rniaꞌa lu të, segurë guëdëꞌë Dios tubi premi cáꞌall.<pb/>


text:
Iurë Jesús gualú guniꞌi më lla mudë guziaꞌa ra chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më, bëruꞌu më ngaꞌli parë ziaꞌa më. Bëluaꞌa më dizaꞌquë lu ra mënë guëꞌdchi narëtaꞌ guëlladchi. 


text:
<pb/>Juan nanú lachiguiꞌbë perë bíniꞌ lo quë naquëhunë Cristo. Iurní bëshéꞌldiꞌ bëldá shmë́niꞌ; tsagná rall lëꞌë Jesús 


text:
parë guagnaꞌbë diꞌdzë rall lu më: ―¿Gu lë́ꞌël nal Cristo, el quë napë quë guëdchini por partë shtë Dadë Dios, u napë quë guëlezë naꞌa stubi naguëdchini? 


text:
Gulë biadiꞌdzë grë́tëꞌ lo quë naguná të: ra ciegu rna; ra cujë rzë; ra narac galguidzë ruꞌdzë ládiꞌ, guzunë́ rall; grë ra cueꞌtë bëabrí rini rall. Ra tëgulë gubani rall stubi. Grë ra prubi quëquë́ diaguë rall dizaꞌquë parë gac salvar rall. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë shmënë Juan zëagzë́, iurní Jesús guzublú quëadiꞌdzë më shcuendë Juan. Repi më lu ra mënë: ―¿Pë guagná të lu shlatë; tubi ziquë guiꞌlli narniꞌbi mbë? 


text:
Aquëdiꞌi. ¿Pë guagná të lu tubi nguiu nanacu lari chulë? Aquëdiꞌi. Lëꞌë të nanë́ të de quë grë ra naracu con lari nalasac zihani dumí, quëreldë rall lidchi rëy. 


text:
Por fin ¿pë guagná të lu tubi muzë shtë Dios? Perë sí, de verdá guná të tubi muzë shtë më mayurë quë ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë më guahietë. 


text:
Juan na el quë narniꞌi Sagradas Escrituras:<pb/>Na guësheꞌlda tubi naguadiꞌdzë por na antsë guëluaꞌalul lu mënë. 


text:
Guldía rniaꞌa, grë́tëꞌ ra mënë nagubani tiempë guahietë, nápëdiꞌi raiꞌ más hunurë quë Juan. Perë rniaꞌa lu të, el quë namás humildë entrë ra mënë narialdí lduꞌi dizaꞌquë shtëna, napë rall más hunurë quë Juan. 


text:
<pb/>’Dizdë Juan Bautista hashtë iurneꞌ, ra mënë mal rac shtuꞌu rall guëzalú rall dizaꞌquë shtë Dios parë adë tsutë́diꞌi mënë catë rnibëꞌa Dios. Ra narac shtuꞌu tsutë́ nezë zaꞌquë, runë rall llëruꞌbë fuersë parë tsutë́ rall. 


text:
Grë́tëꞌ lo quë nabëquëꞌë ra muzë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios nu lo quë nabëquëꞌë Moisés, guniꞌi raiꞌ lo quë narac shtuꞌu Dios hashtë tiempë shtë Juan Bautista. 


text:
Si talë lëꞌë të rac shtuꞌu të tsaldí lduꞌu të lo quë narniaꞌa de Juan, náhiꞌ ziquë Elías. Juan náhiꞌ el quë muzë shtë Dios guniꞌi guahietë napë quë guëdchini. 


text:
<pb/>’Guadiꞌdza tubi comparaciuni lla na mënë tiempë neꞌ. Lëꞌë rall na rall ziquë llguëꞌnë nacaguitë. Zúbëgaꞌa rall lu llguëaꞌ nu rniꞌi rall fuertë lu saꞌ rall: 


text:
“Bëdiꞌldi naꞌa musiquë lëgrë perë adë bëguíꞌidiꞌi të. Bëdiꞌldi naꞌa cantë tristë perë adë bíꞌnidiꞌi të.” 


text:
Bëdchini Juan; adë gudáudiꞌiꞌ zihani cusë nu adë biiꞌdiꞌiꞌ licor, perë lëꞌë të rniꞌi të de quë nápiꞌ tubi mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ; por ni adë guanáldëdiꞌi të lë́ꞌiꞌ. 


text:
Lueguë bëdchinia, nguiu nabësheꞌldë Dios; rniꞌi të rau shaꞌta nu rniꞌi të ruhia vini. Rniꞌi të nahia amigu shtë pecadurë nu amigu shtë ra narunë cubrë impuestë, por ni adë rialdídiꞌi lduꞌu të shtiꞌdza. Manërë nacanihunë Dios na ziquë llni; rluaꞌain laꞌni vidë shtë ra naná riasë́ shtiꞌdzë më de verdá. Ra mënë adë guasë́diꞌi rall shtiꞌdzë më (Lc. 10.13‑15) 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë Jesús guzublú quëgniꞌi më lu ra mënë guëꞌdchi catë bëꞌnë më más milagrë ruꞌbë purquë ra mënë ni, adë bëabrídiꞌi lduꞌu rall con Dios. Iurní guniꞌi më: 


text:
<pb/>―Prubi de lëꞌë të mënë shtë guëꞌdchi Corazín. Prubi de lëꞌë të mënë shtë guëꞌdchi Betsaida; purquë si talë mënë shtë Tiro nu Sidón nianá rall grë ra milagrë naguná të, pues hia niac cambi mudë nanabani rall; niabrí lduꞌu rall con Dios. Niazubë rall lu dë nu niacu rall lari nagasë ziquë señi de quë bëꞌnë nadzëꞌë mudë nanabani rall. 


text:
Na rniaꞌa lu të, dzë guësheꞌldë Dios juici guëc mënë shtë guë́ꞌdchiliu, ra mënë shtë Tiro nu Sidón gunë rall sufrir menos quë lëꞌë të. 


text:
Nu rniaꞌa lu të naquëreldë guëꞌdchi Capernaum, runë nadchini të por tantë llni nabëꞌnë të recibir, perë tsalú të lugar catë quëbezë ra tëgulë purquë mënë shtë ciudá Sodoma, si talë nianá rall milagrë cumë ziquë guná të, pues todavía nianá quëbezë guëꞌdchi Sodoma iurneꞌ. 


text:
Perë rniaꞌa lu të, dzë shtë juici lëꞌë të gunë të recibir más cashtigu dushë quë ra mënë shtë regiuni shtë Sodoma. Gulë teꞌe lua parë cuedchí lduꞌu të (Lc. 10.21‑22) 


text:
<pb/>Tiempë ni Jesús biadiꞌdzënúhiꞌ Shtádiꞌ: ―Dadë, dushquíllil, rnibë́ꞌal gubeꞌe nu guë́ꞌdchiliu. Quëhuna alabar lë́ꞌël, Dadë; bëluáꞌal shtíꞌdzël lu mënë humildë, rac bëꞌa rallin. Perë nacahi shtíꞌdzël bë́ꞌnël parë ra mënë narniꞌi na rall më ruꞌbë, ra mënë narianaldë tëchi llgabë nguiu. 


text:
<pb/>’Lëꞌë Shtada bëneꞌe grë́tëꞌ cusë rëꞌ parë na; ni tubi chu runguë bëꞌa chu nahia de verdá, sulamëntë Shtada runguë bë́ꞌaiꞌ. Ni tubi chu runguë bëꞌa chu na Shtada de verdá, sulamëntë na runguë bë́ꞌahia chu náhiꞌ. Nahia shini më; gunguë bëꞌa mënë Shtada sulamëntë si rac shtuaꞌa guëluáꞌahia nguiu ni Shtada. 


text:
Gulë teꞌe lua grë́tëꞌ el quë narbedchídiꞌi lduꞌi, grë të nariashac lduꞌi por duldë shtë të, guënehia paz parë lëꞌë të. 


text:
Gulë bëcaꞌa yuguë naguëdchiꞌba guëc të nu gulë bësëꞌdë shtiꞌdza. Nadúꞌuhia nu nalë́ pacënci nahia. Gulë teꞌe lua të guëdzelë të descansë parë almë shtë të. 


text:
Ldaiꞌ nabëluáꞌahia lu të, nalë́ sencigi nahin parë guaꞌa të ziquë tubi yuguë shashu. Lo quë narnibë́ꞌahia adë nagánëdiꞌin.<pb/>


text:
Laꞌni ra dzë ni Jesús ziáꞌaiꞌ nezë shtënë më catë rgabní trigu. Tubi dzë narziꞌi lduꞌu mënë, ra shini gusëꞌdë më bëdchini galërldiaꞌnë lduꞌu raiꞌ. Iurní guzublú caniashi raiꞌ duꞌu shtë trigu parë quëháu raiꞌ bëꞌdchi trigu. 


text:
Iurë lëꞌë ra fariseo guná rall lo quë nabëꞌnë raiꞌ, repi rall lu Jesús: ―Guná, ra shini gusë́ꞌdël quëhunë rall lo quë naprovidë según lëy. Caniashi rall duꞌu dzë narziꞌi lduꞌu mënë. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―¿Pë adë bíꞌldidiꞌi të histuri lo quë nabëꞌnë David guahietë con ra narianaldë të́chiꞌ? Bëldiaꞌnë David nu guatë́hiꞌ lidchi Dios. 


text:
Gunaꞌzi David guetështildi sagradë. David gudáuhiꞌ guetështildi ni, perë según lëy shtë Dios sulë bëshuzi napë rall derechë gau raiꞌ guetështildi sagradë, lë́dëdiꞌi David con ra mënë nananú con lë́ꞌiꞌ. 


text:
Hia biꞌldi të lëy shtë Moisés. Ra bëshuzi shtë iáduꞌu adë rzíꞌidiꞌi lduꞌu rall dzë descansë por trabaju nanapë raiꞌ; nu nádiꞌin duldë. 


text:
Lëꞌë të, ¿pë adë riasë́diꞌi të lo quë narniꞌi Sagradas Escrituras? “Na rac shtuaꞌa guëgaꞌa lduꞌu të saꞌ të más quë ra ma narneꞌe të lu bëcuꞌguë ziquë ofrendë”. Si talë riasë́ të diꞌdzë ni, adë gúnëdiꞌi të condenar ra nanápëdiꞌi faltë. 


text:
Lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, nápiꞌ autoridá nu pudërë parë guëníꞌiꞌ pë gunë mënë dzë narziꞌi lduꞌu mënë. Tubi nguiu nagubidchi guiáꞌaiꞌ (Mr. 3.1‑6; Lc. 6.6‑11) 


text:
Ngaꞌli zugaꞌa tubi nguiu nagubidchi tubi guiáꞌaiꞌ. Perë ra fariseo rac shtuꞌu rall guëdzelë rall manërë parë gunë rall acusar lëꞌë Jesús. Iurní gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Jesús: ―Según lëy ¿gu nanú permisi gunëac mënë narac lluꞌu grë ra dzë narziꞌi lduꞌu mënë? 


text:
<pb/>Repi Jesús: ―¿Chu de lëꞌë të si talë guënítil tubi lliꞌli, si talë ldaguë ma laꞌni guërzú dzë descansë, pë adë tsaldúdiꞌi të ma? 


text:
Pues más nasac vidë shtë nguiu quë lliꞌli. Zni nanú permisi gunë mieti bien dzë narziꞌi lduꞌu ra mënë. 


text:
<pb/>Iurní repi më lu nguiu nagubidchi guiáꞌaiꞌ: ―Bëldí guiáꞌal. Lëꞌë nguiu bëldí guiáꞌaiꞌ. Lueguë bëac guiáꞌaiꞌ; bëaꞌnë guiáꞌaiꞌ ziquë na stubi guiáꞌaiꞌ. 


text:
Iurní bëruꞌu ra fariseo. Guzublú rall quili rall manërë parë quini rall lëꞌë Jesús. Lo quë nabëquëꞌë Isaías 


text:
<pb/>Iurë guc bëꞌa Jesús pë quëhunë ra fariseo, bëruꞌu më; ziaꞌa më stubi lugar. Perë cantidá mënë guanaldë rall lëꞌë më. Jesús bënëac grë́tëꞌ narac lluꞌu. 


text:
Ndëꞌë lëꞌë shmuza nagulë́a;<br/>el quë nalë́ rac shtuaꞌa nu el quë narquitë lduaꞌa.<pb/>Guëdë́ꞌëhia Espíritu Santo cuezënúhiꞌ më ni.<pb/>Guëniꞌi më lu mënë nanádiꞌi më israelitë de quë zeꞌdë guëdchini juici shtë Dios.<pb/> 


text:
Adë guadíꞌdzëdiꞌi më tantë. Na më naduꞌu.<pb/>Adë rtáꞌlëdiꞌi më diꞌdzë; adë guëníꞌidiꞌi më fuertë nezë.<pb/> 


text:
Na më pacënci; adë nádiꞌi më ziquë el quë narguitsu guiꞌlli.<pb/>Nádiꞌi më ziquë el quë narsëaldë mëchi narquë́ guiꞌi.<pb/>Cuezë më hashtë cueshtë́ gubiernë shtë́hiꞌ; guënibëꞌa më manërë justë.<pb/> 


text:
Mënë nanádiꞌi më israelitë, tsaldí lduꞌu rall shtiꞌdzë më parë gac salvar rall. Guniꞌi ra mënë napë Jesús mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ (Mr. 3.19‑30; Lc. 11.14‑23; 12.10) 


text:
<pb/>Iurní bëdchininú mënë tubi nguiu lu Jesús. Nall ciegu nu guꞌpë. Bëꞌnë mëdzabë nananú laꞌni lduꞌu nguiu ni parë adë rnádiꞌill nu rníꞌidiꞌill. Jesús bënëac lë́ꞌiꞌ. Iurní guná nguiu, nu clarë biadiꞌdzë nguiu. 


text:
Grë́tëꞌ ra mënë narëtaꞌ ngaꞌli, guasë́ lduꞌu rall nu bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall. Guniꞌi rall: ―¿Pë lë́ꞌëdiꞌi llëbní David ndëꞌë, el quë nacabézaꞌa? 


text:
<pb/>Perë ra fariseo bini rall lo quë naguniꞌi mënë; guniꞌi rall: ―Perë hiumbrë rëꞌ rgull mëdzabë por pudërë shtë Beelzebú, jëfë shtë ra mëdzabë. 


text:
<pb/>Perë guc bëꞌa Jesús lo quë narunë rall shgabë rall. Iurní repi më: ―Si talë grë mënë shtë gubiernë rdildi cuntrë mizmë saꞌ rall, tsalú gubiernë. Igual gac con tubi guëꞌdchi nu si talë tubi famili rdildi entrë lëꞌë rall, guëdchini tiempë tsalú famili ni. 


text:
Nu Satanás, si talë Satanás nadivididë mizmë lë́ꞌëll, tsalú pudërë shtë́nëll; guënibë́ꞌadiꞌill shmë́nëll iurní. 


text:
Si talë rguhia mëdzabë por pudërë shtë Beelzebú, ¿chu runë compañi ra mënë saꞌ të nargú mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë? Mizmë nguiu ni gunë rall juzguë lëꞌë të. 


text:
Perë si talë con pudërë shtë Dios rguhia mëdzabë, hia bëgaꞌa iurë; guëlladchi zugaꞌa Dios parë guënibë́ꞌaiꞌ lëꞌë të. 


text:
<pb/>’¿Llallë gac tsutë́ tubi ngubaꞌnë lidchi tubi nguiu fuertë të parë guëdchisull pë shtënë mënë? Primërë napë quë guëlíꞌbill nguiu ni, iurní sí, zac guëdchisull pë shtënë mënë ni. 


text:
<pb/>’El quë nanë́diꞌi guëniꞌi favurë de na, nall cuntrë de na. El quë nadë rtëádiꞌi mënë lua, na ziquë tubi narsëlluꞌnë mënë lua. 


text:
<pb/>’Rniaꞌa lu të de quë zac perdunë grë duldë shtë ra nguiu nu grë́tëꞌ didzabë narniꞌi rall, gunë më perdunë, perë si talë guniꞌi mënë diꞌdzë mal cuntrë Espíritu Santo, ni sí, jamás adë nídiꞌi perdunë. 


text:
Cualquier narniꞌi didzabë guëc nguiu nabësheꞌldë Dios, zac perdúnëll perë el quë naruadiꞌdzë cuntrë Espíritu Santo, jamás adë gáquëdiꞌi perdunë parë guëdubi tiempë lu guë́ꞌdchiliu rëꞌ, nilë́ lu stubi guë́ꞌdchiliu nanadë tsalúdiꞌi. Nashi shtë hiaguë rluaꞌa pë hiaguin (Lc. 6.43‑45) 


text:
<pb/>’Si talë hiaguë nahin cusë zaꞌquë, zni rneꞌein nashi zaꞌquë. Si talë hiaguë nahin mal, pues nashi mal rneꞌein. Shnashi hiaguë rluaꞌa pë hiaguin. 


text:
Lëꞌë të llëbní mbeꞌldë, ¿llallë gac guëniꞌi të cusë zaꞌquë? hia quë lëꞌë të mizmë lëꞌë të na të mal. Pues ruadiꞌdzë të zihani diꞌdzë dzabë nazeꞌdë laꞌni lduꞌu të. 


text:
Nguiu zaꞌquë ruadíꞌdzëll cusë zaꞌquë purquë cusë zaꞌquë nanú laꞌni ldúꞌull. Perë ra nguiu mal ruadíꞌdzëll cusë mal purquë cusë mal nanú laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Perë na rniaꞌa lu të, dzë shtë juici grë mieti guëdëꞌë rall cuendë lu Dios por grë ra diꞌdzë nagúpëdiꞌi rall cuidadë. 


text:
Purquë según diꞌdzë nabiadiꞌdzë të, gunë më juzguë lëꞌë të; gac salvar të u gac condenadë të. Ra mënë mal rac shtuꞌu rall guëná rall tubi milagrë (Mr. 8.12; Lc. 11.29‑32) 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi ra fariseo nu ra narluaꞌa lëy lu Jesús: ―Mësë, rac shtuꞌu naꞌa guëná naꞌa tubi señi, tubi milagrë ruꞌbë gúnël. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Mënë mal nalë́ rac shtuꞌu rall guëná rall tubi sëñi nu milagrë ruꞌbë, perë hia jamás adë chu guënéꞌeruꞌu más sëñi, sulë sëñi ziquë naguc con Jonás. 


text:
Ziquë Jonás gua laꞌni mbeldë durantë tsunë dzë nu tsunë gueꞌlë, zni zac con nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; guëcaꞌchi ra mënë lë́ꞌiꞌ laꞌni baꞌa; tsúhiꞌ ngaꞌli tsunë dzë nu tsunë gueꞌlë. 


text:
Grë ra naguquëreldë ciudá shtë Nínive tsasuldí rall lu juici con ra mënë naquëreldë neꞌ, nu guëniꞌi ra mënë shtë Nínive ra mënë nanabani neꞌ na rall culpablë purquë ra mënë shtë Nínive, iurë bini rall shtiꞌdzë Jonás, bëabrí lduꞌu rall con Dios. Gulë guná, hia bëdchini tubi más më importantë quë Jonás. 


text:
Iurë gac juici shtë Dios, lëꞌë reina nagunibëꞌa ladzë Sur, tsasuldill nu gúnëll juzguë mënë nanabani neꞌ; na rall culpablë purquë naꞌa ni bidë guënall lu Salomón të guëquë́ diáguëll llgabë shtë Salomón; perë gulë guná, hia bëdchini tubi más më importantë quë Salomón. Mëdzabë mal nabëabrí lduꞌu mënë (Lc. 11.24‑26) 


text:
<pb/>’Iurë bëruꞌu mëdzabë laꞌni lduꞌu nguiu, rzëll catë nídiꞌi nisë. Rguílill catë cuézëll perë adë rdzélëdiꞌill lugar. Iurní rníꞌill: 


text:
Iurní tsaglliꞌi mëdzabë gadchi mëdzabë más mal quë lë́ꞌëll; riutë́ rall laꞌni lduꞌu nguiu ni. Por fin bëaꞌnë nguiu peor quë antsë. Zni gac suceder con ra mënë mal rëꞌ. Shniꞌa nu bëchi Jesús (Mr. 3.31‑35; Lc. 8.19‑21) 


text:
<pb/>Nianá Jesús ziaglaꞌguë quëadíꞌdziꞌ lu ra mënë zihani, iurní bëdchini shniꞌa më con ra bëchi më. Rëtaꞌ raiꞌ tëchi fuërë nu rac shtuꞌu raiꞌ guadiꞌdzënú raiꞌ lëꞌë më. [ 


text:
Bëdchini tubi nabëdchininú rsunë lu Jesús. Guníꞌill: ―Lëꞌë shníꞌal nu ra bë́chil zugaꞌa raiꞌ tëchi fuërë; rac shtuꞌu raiꞌ guadiꞌdzënú raiꞌ lë́ꞌël.] 


text:
<pb/>Iurní bëꞌnë më sëñi con guiaꞌa më; guniꞌi më shcuendë ra shini gusëꞌdë më: ―Ndë lëꞌë shníꞌahia nu ndëꞌë na bëcha 


text:
purquë grë́tëꞌ el quë narunë según voluntá shtë Shtada naquëbezë gubeꞌe, na bëcha; nall zana, nu nall shníꞌahia.<pb/>


text:
Mizmë dzë ni bëruꞌu Jesús hiuꞌu. Iurní guzubë më ruaꞌ nisë ruꞌbë nu cantidá mënë bëdëá rall lugar catë quëbezë më. 


text:
Por ni Jesús guatë́ laꞌni tubi barcu; iurní guzubë më parë guëluaꞌa më. Grë́tëꞌ ra mënë bëaꞌnë rall ruaꞌ nisë lu guiuꞌu. 


text:
Iurë bëtë́ꞌtsëll bëꞌdchi, duꞌpë bëꞌdchi gulaguë lu nezë, hia ngaꞌli bëdchini ra maꞌñi. Gudáu ma ra bëꞌdchi. 


text:
Stuꞌpë bëꞌdchi gulaguë lu guiuꞌu guëꞌë catë duꞌpë guiuꞌu nanú. Hia bëꞌdchi ni nasesë gualdanin purquë duꞌpë guiuꞌu nanú 


text:
Stuꞌpë bëꞌdchi gulaguë ladi ra guiꞌlli guitsë. Gualdanin laꞌni guiꞌlli guitsë perë guiꞌlli guni guëquin. 


text:
Perë stuꞌpë bëꞌdchi gulaguë lu guiuꞌu zaꞌquë. Ngaꞌli bëdëꞌin cusechë. Bëldá bëꞌdchi bëdëꞌë tubi gahiuꞌa por tubi. Sëbëldahin bëdëꞌë sesenta por tubi bëꞌdchi. Stubi bëdëꞌë galdë bi chi por tubi. 


text:
Si talë rac shtuꞌu të tsasë́ të, gulë bëquë́ diaguë bien shtiꞌdza. Pëzielú guniꞌi më comparaciuni (Mr. 4.10‑12; Lc. 8.9‑10) 


text:
<pb/>Iurní ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu Jesús. Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Pëzielú ruadíꞌdzël lu ra mënë por comparaciuni? 


text:
<pb/>Lëꞌë më bëquebi: ―Dios bësheꞌldë llni guëc të parë riasë́ të manërë narnibëꞌa Dios ziquë rëy, perë adë bëshéꞌldëdiꞌi Dios llni guëc rall parë gac bëꞌa rall manërë narnibëꞌa më. 


text:
El quë narac shtuꞌu tsasë́ shtiꞌdzë më, guëdëꞌë më más llni, perë el quë nanë́diꞌi tsasë́ shtiꞌdzë më, tsabsú grë llni nanápëll. 


text:
Por ni quëadiꞌdza por comparaciuni purquë lëꞌë rall rna rall lu milagrë shtëna perë adë riasë́diꞌi rall. 


text:
Zni na rall. Guc cumplir shtiꞌdzë Isaías el quë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë. Bëquë́ꞌëiꞌ:<pb/>Lëꞌë të, sí, segurë guini të perë adë riasë́diꞌi të.<pb/>Segurë guëná të perë adë guëdë́ꞌëdiꞌi të cuendë<pb/> 


text:
purquë nalë́ naguëdchi lduꞌu mënë. Adë në́diꞌi rall tsasë́ rall; adë në́diꞌi guëdëꞌë rall cuendë shtiꞌdzë Dios.<pb/>Në́diꞌi rall guëdchini llni guëc rall.<pb/>Na rall ziquë ra ciegu nu ziquë naná rcueꞌtë.<pb/>Në́diꞌi rall tsasë́ rall parë guëabrí lduꞌu rall con na<br/>parë gunëaca almë shtë rall të gac salvar rall. 


text:
Guldía rniaꞌa, cantidá ra muzë shtë Dios guahietë nu mënë zaꞌquë naguquëreldë antsë, guc shtuꞌu raiꞌ nianá raiꞌ cusë nabëna perë adë gunádiꞌi raiꞌ. Guc shtuꞌu raiꞌ nini raiꞌ diꞌdzë shtëna nabini të perë adë bínidiꞌi raiꞌ. Jesús biadiꞌdzë shcuendë bëꞌdchi (Mr. 4.13‑20; Lc. 8.11‑15) 


text:
Grë ra nabini dízaꞌquë narniꞌi lla rnibëꞌa Dios ziquë rëy perë riasë́diꞌill, nall ziquë bëꞌdchi nagulaguë lu nezë. Ridë mëdzabë; rdchisú mëdzabë dizaꞌquë nabëcabní më laꞌni ldúꞌull. 


text:
Bëꞌdchi nagulaguë lu guiuꞌu guëꞌë, na ziquë mënë narini dizaꞌquë; rëuuꞌ lduꞌu rall dizaꞌquë; lueguë rcaꞌa rallin con gustë. 


text:
Perë cumë ziquë plantë nanápëdiꞌi shluꞌchi, adë tsagláꞌguëdiꞌi rall shnezë më. Iurë lëꞌë ra mënë rzac zi rall lë́ꞌëll por shtiꞌdzë Dios u iurë rzunaldë mënë lë́ꞌëll, lueguë rëazë guétëll. 


text:
Bëꞌdchi nagulaguë ladi guiꞌlli guitsë, na ziquë el quë narini dizaꞌquë perë por tantë rac lduꞌu rall por ra cusë shtë guë́ꞌdchiliu nu rac shtuꞌu rall gac rall ricu, hia adë rianáldëdiꞌi rall tëchi dizaꞌquë. Grë deseo mal na ziquë guiꞌlli guitsë narteꞌe ra plantë nu adë rdë́ꞌëdiꞌin cusechë. 


text:
Perë bëꞌdchi nagulaguë lu guiuꞌu zaꞌquë, na ziquë ra mënë narini dizaꞌquë shtë Dios. Riasë́ rall pë runë cuntienë shtiꞌdzë më. Nall ziquë plantë nardëꞌë cusechë. Bëldá rall rdëꞌë tubi gahiuꞌa por tubi bëꞌdchi. Sëbëldahin rdëꞌë sesenta por tubi, nu stubi rdëꞌë galdë bi chi por tubi. Comparaciuni shtë guiꞌlli mal ladi trigu 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi stubi comparaciuni: ―Lugar catë rnibëꞌa Dios na ziquë tubi nguiu nabëcabní bëꞌdchi zaꞌquë lu guiuꞌu shtë́niꞌ. 


text:
Perë iurë lëꞌë rall nagaꞌsi rall, bëdchini tubi enemigu. Hia hiumbrë ni bëcabní guiꞌlli mal ladi trigu. Lueguë ziáꞌall. 


text:
Iurní muzë shtë lamë repi rall: “Dadë, bëꞌdchi nabëcabnil lu lachi ¿pë bëꞌdchi zaꞌquin? ¿Callë bëruꞌu guiꞌlli mal gualdani ladi trigu?” 


text:
Lëꞌë nashtënë guiuꞌu guniꞌi: “Aquë, tubi enemigu bëcabní bëꞌdchi guiꞌlli”. Iurní ra muzë gunaꞌbë diꞌdzë rall: “¿Gu rac shtúꞌul guiá naꞌa të guëdashi naꞌa grë́tëꞌ ra guiꞌlli mal?” 


text:
Mejurë ziaruꞌbin juntë hashtë tiempë shtë cusechë. Iurní guënibë́ꞌahia ra muzë të parë guëtëá rall guiꞌlli mal primërë nu guëliꞌbin, gac manullin të parë tsequin. Hia despuësë guëdëá trigu të parë tsutsáꞌuhin.” Comparaciuni shtë bëꞌdchi mituꞌnë (Mr. 4.30‑32; Lc. 13.18‑19) 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi stubi comparaciuni: ―Lugar catë rnibëꞌa Dios, na ziquë tubi bëꞌdchi mituꞌnë. Tubi nguiu guacabní bëꞌdchi lu shguiúꞌull. 


text:
Bëꞌdchi ni na más mituꞌnë quë grë ra bëꞌdchi, perë iurë ra plantë riaruꞌbë, llëruꞌbë na hiaguë más quë grë plantë shtë lachi. Hia iurní ridë ra maꞌñi; bëdchiꞌbë ra ma bëcheꞌzë lu llicu hiaguë. Comparaciuni shtë levadurë (Lc. 13.20‑21) 


text:
<pb/>Guniꞌi më stubi comparaciuni: ―Lugar catë rnibëꞌa Dios na ziquë tubi ldë levadurë nabëdchiꞌbë naꞌa con tsunë medidë harinë. Bëshepi levadurë hashtë bëdëꞌëin fuersë grë nacubë. Bëluaꞌa më con zihani comparaciuni (Mr. 4.33‑34) 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús grë́tëꞌ ra cusë rëꞌ lu ra mënë con comparaciuni. Ni tubi cusë adë guníꞌidiꞌi më sin comparaciuni. 


text:
Zndë guc parë gac cumplir lo quë nabëquëꞌë muzë shtë Dios guahietë:<pb/>Guadiꞌdza por comparaciuni.<pb/>Guadiꞌdza ra cusë nagaꞌchi dizdë iurë lëꞌë Dios bëcueꞌshtë́ guë́ꞌdchiliu. Jesús biadiꞌdzë shcuendë guiꞌlli mal 


text:
<pb/>Iurní bëtëꞌtsë Jesús mënë. Guatë́ më tubi hiuꞌu. Iurní ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu më nu repi raiꞌ: ―Biadiꞌdzë lu naꞌa pë runë cuntienë comparaciuni shtë guiꞌlli mal. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―El quë narcabní bëꞌdchi zaꞌquë, quëhúniꞌ representar nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Hia lachi runë significar guë́ꞌdchiliu. Bëꞌdchi zaꞌquë quëhunë representar ra mënë nabëꞌnë recibir Dios ziquë rëy. Hia lëꞌë guiꞌlli mal runë significar mënë narzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë mëdzabë. 


text:
Enemigu nabëcabní bëꞌdchi mal, na mëdzabë. Ra cusechë runë significar fin shtë guë́ꞌdchiliu. Hia narcaꞌa cusechë ni, na ra ianglë. 


text:
Ziquë ra guiꞌlli mal guëdëahin të parë tsahin lu guiꞌi, zni gac iurë guëdchini fin shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
Guënibë́ꞌahia tsa ra ianglë parë guëtëá raiꞌ ra mënë narunë mal nu grë narsini sáhiꞌ lu duldë. Na rall ziquë tubi guëꞌë catë rreldë mënë. 


text:
Grë́tëꞌ ra hiumbrë ni tsa rall lu guiꞌi shtë gabildi catë guꞌnë rall nu hashtë guëchushí laiꞌ rall. 


text:
Iurní ra shini Dios guëcabtsëꞌë raiꞌ ziquë ngubidzë catë rnibëꞌa Dios, Shtadë raiꞌ. Si talë rac shtuꞌu të tsasë́ të, gulë bëquë́ diaguë bien shtiꞌdza. Comparaciuni shtë tesurë nabëgaꞌchi 


text:
<pb/>’Lugar catë rnibëꞌa Dios, na ziquë tubi tesurë nabëcaꞌchi mënë lu tubi guiuꞌu lachi, perë tubi nguiu bëdzelë tesurë ni. Iurní bëquitë ldúꞌull. Bëcáꞌchill tesurë ni laꞌni guiuꞌu stubi. Bëtuuꞌll grë́tëꞌ shtë́nëll parë síꞌill guiuꞌu catë nanú tesurë. Comparaciuni shtë perla nalasac 


text:
<pb/>’También lugar catë rnibëꞌa Dios, na ziquë tubi narziꞌi perla fini. Ziatílill perla namás lasac. 


text:
Iurë lë́ꞌëll bëdzélëll perla namás lasac, iurní guëtuuꞌll grë́tëꞌ lo quë nanápëll të parë síꞌill perla ni. Comparaciuni shtë guëꞌshu 


text:
<pb/>’Nu zac lugar catë rnibëꞌa Dios, na ziquë tubi guëꞌshu nabëtiaꞌa mënë lu nisë të guënaꞌzi guëꞌshu grë́tëꞌ clasë mbeldë. 


text:
Iurë lëꞌë guëꞌshu guadzë́, mënë narnaꞌzi mbeldë rgu rall guëꞌshu ruaꞌ nisë. Hia ngaꞌli zubë rall parë rbë rall mbeldë. Rgutsaꞌu rall ra mbeldë zaꞌquë laꞌni tubi tëpë. Hia grë ra mbeldë nadë rlluíꞌidiꞌi rruꞌldë rall tubi ladë. 


text:
Guëdchini ra ianglë lu guë́ꞌdchiliu parë cuë raiꞌ ra mënë narunë mal ladi ra mënë narunë bien të parë tsa ra hiumbrë mal gabildi catë nanú beꞌlë. Ngaꞌli guꞌnë rall nu guëchushí laiꞌ rall. Tesurë cubi nu nagushë 


text:
<pb/>Iurní Jesús gunaꞌbë diꞌdzë: ―¿Gu riasë́ të grë́tëꞌ cusë rëꞌ? Lëꞌë raiꞌ bëquebi raiꞌ: ―Aha, Dadë. Riasë́ naꞌa. 


text:
<pb/>Iurní repi më: ―Tubi mësë shtë lëy naná bësëꞌdë shcuendë lugar catë rnibëꞌa Dios, iurë rluáꞌall stubi saꞌll, nall ziquë tubi lamë shtë hiuꞌu. Rac rgu lamë cusë cubi nu rac rgull ra cusë guahietë. Zni lëꞌë mësë rac rluáꞌall enseñansë cubi nu enseñansë antigu. Jesús bëabrí guëꞌdchi Nazaret (Mr. 6.1‑6; Lc. 4.16‑30) 


text:
Bëabrí më guëꞌdchi shtënë më. Ngaꞌli guzublú quëgluaꞌa më laꞌni iáduꞌu shtë rall. Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë nu guniꞌi rall: ―¿Callë guagsëꞌdë nguiu rëꞌ? ¿Chull bëdëꞌë tantë llni? ¿Llallë rúnëll milagrë ruꞌbë? 


text:
<pb/>Adë bëgáꞌadiꞌi guzac mënë shtë guëꞌdchi; bë́ꞌnëdiꞌi rall cuendë de lëꞌë më. Jesús repi: ―Adë rúnëdiꞌi mënë rëspëti tubi muzë shtë Dios ladzë muzë, nilë́ por shfamílill. Stubi lugar sí, runë ra mënë rëspëti lëꞌë muzë shtë Dios. 


text:
Iurní répill lu ra narunë sirvë lull: ―Jesús na Juan Bautista naguashtë́ ladi ra tëgulë; por ni nápëll pudërë; rúnëll milagrë ruꞌbë. 


text:
<pb/>Perë Herodes hia nanëll de quë antsë lë́ꞌëll gunibë́ꞌall tsa Juan lachiguiꞌbë líꞌbiꞌ con cadënë. Bëꞌnë Herodes zni por causë Herodías naná tseꞌlë bëchi Herodes. Felipe lë bë́chill. 


text:
<pb/>Herodes guc shtuꞌu quínill lëꞌë Juan perë bëdzë́bëll por ra mënë purquë casi grë mënë guniꞌi rall de quë Juan na tubi naguniꞌi shtiꞌdzë Dios. 


text:
Perë guc lë Herodes; shtsaꞌpë Herodías bëguíꞌill lu grë ra invitadë shtë Herodes. Nu bëquitë lduꞌu Herodes bëguiꞌi lliguënaꞌa ni. 


text:
Iurní lëꞌë lliguënaꞌa guagniꞌi lu shníꞌaiꞌ niaꞌa pë guënáꞌbëll lu Herodes. Shníꞌall bëquili guëniꞌi shtsáꞌpëll të guënáꞌbëll lu Herodes: ―Neꞌ guënéꞌel guëc Juan Bautista tsu laꞌni tubi platë. 


text:
<pb/>Nalë́ gulaguë tristë lduꞌu Herodes, perë hia cumë bë́ꞌnëll jurar delantë lu ra invitadë shtë́nëll, 


text:
iurní gunibë́ꞌall de quë gati Juan nu guëdëꞌë ra suldadë lo quë nagunaꞌbë lliguënaꞌa. Gunibëꞌa Herodes guriuguë guëc Juan lachiguiꞌbë. 


text:
Iurní beꞌdënú suldadë guëc Juan laꞌni platë; bëdëꞌë rall cuaꞌa lliguënaꞌa. Nu lë́ꞌëll bëdëꞌëin cuaꞌa shníꞌall. 


text:
<pb/>Iurní bini ra naguanaldë lëꞌë Juan; bëdchini raiꞌ ngaꞌli parë biaꞌa raiꞌ cuerpë shtë Juan parë guacaꞌchi rallin. Hia despuësë guaguëchi mënë lu Jesús de quë lëꞌë Juan guti. Jesús bëdëꞌë nagudáu gaꞌi mili nguiu (Mr. 6.30‑44; Lc. 9.10‑17; Jn. 6.1‑14) 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Jesús bini naguniꞌi Herodes de lëꞌë më, bëruꞌu më ngaꞌli, sulë lëꞌë më con ra shini gusëꞌdë më. Güeꞌpi raiꞌ tubi barcu; ziaꞌa raiꞌ tubi lugar catë chu nádiꞌi. Perë iurë bini ra mënë nu guc bëꞌa rall ca ziaꞌa më, bëruꞌu rall guëꞌdchi parë ziaꞌa rall lugar ni. 


text:
Bëdchini më ruaꞌ nisë; bëruꞌu më laꞌni barcu; guná më cantidá mënë. Iurní bëgaꞌa lduꞌu më lëꞌë ra mënë nu bënëac më grë ra narac lluꞌu. 


text:
Iurë riuꞌ gueꞌlë, iurní ra shini gusëꞌdë Jesús bëdchini raiꞌ lu më nu repi raiꞌ: ―Hia guadzeꞌ. Ni tubi adë chu quëréldëdiꞌi lugar ndëꞌë. Guchi lu ra mënë të guzëá rall; tsa rall lu ra guëꞌdchi naquë́ guëlladchi. Tsasiꞌi rall nagáu rall. 


text:
<pb/>Lëꞌë raiꞌ repi raiꞌ: ―Adë chu nápëdiꞌi nagáu raiꞌ, niétiquë gaꞌi guetështildi con chupë mbeldë. 


text:
<pb/>Iurní gunibëꞌa më subë ra mënë lu guiꞌlli. Iurní gunaꞌzi më guetështildi, guëzá gaꞌi guetështildi con chupë mbeldë. Iurní gubiꞌa më lu gubeꞌe. Bëdëꞌë më graci lu Dios nu bëshullë më guetështildi. Iurní bëdëꞌë mëhin cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Lëꞌë raiꞌ gudiꞌdzin cuaꞌa ra mënë. 


text:
Grë́tëꞌ ra mënë gudáu rall hashtë bielë rall. Despuësë guadzë́ chiꞌbë chupë tëpë grë ra pedasë nabëꞌnë subrë. 


text:
Grë ra naná gudáu guetështildi na rall ziquë gaꞌi mili nguiu sin adë nagábëdiꞌi ra naꞌa nilë ra llguëꞌnë. Jesús ziazú më lu nisë (Mr. 6.45‑52; Jn. 6.16‑21) 


text:
<pb/>Iurní Jesús gunibëꞌa më parë guziaꞌa ra shini gusëꞌdë më laꞌni barcu parë quiblú raiꞌ lu më stubi ladë ruaꞌ nisë. Quëgniꞌi më lu ra mënë parë guzëá ra mënë. 


text:
Despuësë de ni, beꞌpi Jesús lu tubi dani parë guëniꞌinú më Shtadë më. Iurë lëꞌë gueꞌlë guꞌ, Jesús zugaꞌa më lë́ꞌësë më ngaꞌli. 


text:
Lëꞌë barcu ziazú casi guëruldë nisë. Mbë con nisë nalë́ nadushë runin parë barcu purquë mbë zeꞌdë al contrari con zihani fuersë. 


text:
Iurë shini gusëꞌdë më guná raiꞌ rzë më lu nisë, bëdzëbë raiꞌ. Gurushtiá raiꞌ fuertë: ―Aquë tu fantasmë zeꞌdë. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë Pedro repi lu Jesús: ―Dadë si talë lë́ꞌël niꞌi, gunibëꞌa të nu na sëa lu nisë parë guelda catë zul. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Gudeꞌe pë. Iurní lëꞌë Pedro bietë laꞌni barcu. Guzublú rzëhiꞌ lu nisë parë tsáhiꞌ catë zugaꞌa më 


text:
perë iurë bëdëꞌë Pedro cuendë por tantë fuersë nanapë mbë, bëdzë́bëiꞌ nu rë́ꞌaziꞌ laꞌni nisë. Iurní guníꞌiꞌ fuertë: ―Bëlá na, Dadë. 


text:
<pb/>Mizmë iurní gunaꞌzi Jesús guiaꞌa Pedro nu repi më: ―¿Pë duꞌpsë fe nápël? ¿Pëzielú adë rialdídiꞌi ldúꞌul na? 


text:
Grë ra nazúbëgaꞌa laꞌni barcu, bëzullibi raiꞌ lu Jesús nu repi raiꞌ: ―Verdá nal Shini Dios. Bënëac Jesús ra mënë shtë Genesaret (Mr. 6.53‑56) 


text:
Ra mënë shtë lugar ni bënguë bëꞌa rall lëꞌë Jesús. Bësheꞌldë rall rsunë guëdubi regiuni shtë lugar de quë bëdchini më ndë. Beꞌdënú ra mënë lu më grë́tëꞌ ra mënë narac lluꞌu. 


text:
Bëꞌnë rall ruëguë lu më parë guëdëꞌë më permisi guënaꞌzi rall ruaꞌ shabë më. Grë ra nagunaꞌzi shabë më, bëac rall.<pb/>


text:
Iurní bëldá fariseo nu ra mësë narluaꞌa lëy, guabiꞌguë rall lu Jesús. Zeꞌdë rall ciudá Jerusalén. Gunaꞌbë diꞌdzë rall: 


text:
<pb/>―¿Pëzielú shini gusë́ꞌdël adë rúnëdiꞌi rall cumplir custumbrë shtë ra shtadë guëlú hiaꞌa? sino rau rall guetështildi sin quë riétidiꞌi guiaꞌa rall. 


text:
<pb/>Perë Jesús gunaꞌbë diꞌdzë: ―¿Pëzielú lëꞌë të también adë rzuꞌbë diáguëdiꞌi të mandamientë shtë Dios? Mejurë zianaldë të custumbrë shtë të 


text:
purquë Dios guniꞌi: “Gulë gapë rëspëti lu shtádël nu lu shníꞌal”. Nu guniꞌi Dios: “El quë nargué guëc shtádëll u guëc shníꞌall, napë quë zu rátill”. 


text:
Perë lëꞌë të rniꞌi të stubi cusë. Rniꞌi të: “Si talë guëniꞌi nguiu lu shtádëll u lu shníꞌall: Gáquëdiꞌi guna compañi lëꞌë të purquë grë lo quë naniacaꞌa të de na, nahin ofrendë parë Dios”. 


text:
Rniꞌi të cualquier nguiu narniꞌi zni, hiadë rquíꞌnidiꞌi guëdëꞌë nguiu dumí caꞌa shtádëll. Zni cagniꞌi të lasáquëdiꞌi mandamientë shtë Dios. Más tsanaldë të tëchi custumbrë shtë të. 


text:
Ra mënë rëꞌ rac shtuꞌu rall na nadë más con ruaꞌ rall perë lduꞌu rall nalë́ zitu zugaꞌa parë na.<pb/> 


text:
Adë rlluíꞌidiꞌi ra cusë narunë rall iurë quëhunë rall adorar na.<pb/>Enseñansë shtë rall nadë más nahin tubi mandadë shtë nguiu. 


text:
Grë ra nariutë́ ruaꞌ nguiu, lëdë nídiꞌi rshíꞌnidiꞌi lëꞌë nguiu. Más bien lo quë narruꞌu ruaꞌ nguiu, zeꞌdin de laꞌni lduꞌu nguiu, ni sí rshiꞌnin lduꞌu nguiu. 


text:
<pb/>Iurní ra shini gusëꞌdë më gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu Jesús: ―¿Pë adë nanël de quë ra fariseo bëldënú rall lë́ꞌël por diꞌdzë rëꞌ? 


text:
<pb/>Perë Jesús repi: ―Cualquier plantë nabëcabnídiꞌi Shtada, më naquëbezë gubeꞌe, guieꞌshi ni con grë shluꞌchin. 


text:
Adë gúnëdiꞌi të meter con lëꞌë rall. Na rall ziquë ciegu nu rluaꞌa rall shtiꞌdzë rall lu los de más ciegu. Si talë tubi ciegu guësëll saꞌll, guërupë rall ldaguë rall laꞌni guëru. 


text:
¿Pë adë rac bë́ꞌadiꞌi të, grë́tëꞌ lo quë naráu mënë ziaꞌa laꞌni nguiu; despuësë rrúꞌuhin laꞌni cuerpë? 


text:
purquë laꞌni lduꞌu nguiu rruꞌu grë́tëꞌ cusë mal: mal llgabë, rguini rall saꞌll; rquënú rall saꞌll; nu napë nguiu zihani naꞌa nu napë naꞌa zihani nguiu; rbaaꞌnë rall pë shtë mënë; nu ruadiꞌdzë rall bishi; nu rniꞌi rall didzabë cuntrë Dios. 


text:
Grë ra cusë rëꞌ rshiꞌni lduꞌu nguiu, perë parë gaul sin gúnëdiꞌil cumplir ra custumbrë ziquë guíbidiꞌil guiáꞌal, lëdë nídiꞌi narshiꞌni lduꞌu nguiu lu Dios. Tubi naꞌa nagualdí lduꞌi Jesús (Mr. 7.24‑30) 


text:
Tubi naꞌa më Cananea quëréldëll regiuni ni; bëdchíniꞌ lu Jesús nu guníꞌill fuertë: ―Dadë, llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul na. Lëꞌë shtsaꞌpa nanú tubi mëdzabë laꞌni ldúꞌull. Nalë́ rzac zi shtsaꞌpa. 


text:
<pb/>Perë Jesús adë bëquébidiꞌi ni tubi diꞌdzë. Iurní ra shini gusëꞌdë më bëdchini raiꞌ lu më nu bëꞌnë raiꞌ ruëguë lu më: ―Bëꞌnë lo quë narnaꞌbë naꞌa rëꞌ të guziáꞌall purquë nalë́ cagníꞌill nezë të́chaꞌa; zeꞌdë náldëll lëꞌë hiaꞌa. 


text:
<pb/>Iurní repi Jesús: ―Dios bësheꞌldë na nadë más parë guna sirvë ra më israelitë purquë na rall ziquë lliꞌli nabëniti lu Dios. 


text:
<pb/>Perë lëꞌë naꞌa guniꞌi: ―Nia Dadë, perë ra mbécuꞌnë nananú guëaꞌ mellë, rau ma pedasë narruꞌu hiaꞌldë ruaꞌ llguëꞌnë. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―Nanë, llëruꞌbë na fe shtë́nël. Gaquin según rac shtúꞌul. Mizmë iurní lëꞌë shtsaꞌpë naꞌa bëac. Bënëac Jesús zihani mënë 


text:
<pb/>Jesús bëruꞌu ngaꞌli parë ziaꞌa më ruaꞌ nisë ruꞌbë nalë Galilea. Lueguë güeꞌpi më lu tubi lumë nu guzubë më ngaꞌli. 


text:
Cantidá mënë bëdchini rall catë quëbezë më. Beꞌdënú rall cujë, ciegu, guꞌpë, mancu, nu cantidá ra narac lluꞌu. Bëdchininú rall lëꞌë narac lluꞌu lu Jesús. Lëꞌë më bënëac më lëꞌë rall. 


text:
Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë iurë guná rall ra guꞌpë biadiꞌdzë rall; ra mancu bëac rall, ra cujë bëabrí guzë́ rall, ra ciegu bëabrí guná rall. Ra mënë bëꞌnë alabar Dios; guniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios de Israel. Jesús bëdëꞌë nagáu tapë mili nguiu (Mr. 8.1‑10) 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë Jesús ra shini gusëꞌdë më nu repi më: ―Nalë́ rgaꞌa lduaꞌa ra mënë rëꞌ purquë hia guc tsunë dzë zeꞌdë naldë rall na. Nápëdiꞌi rall nagáu rall. Si talë guësheꞌlda lëꞌë rall lidchi rall sin quë gáudiꞌi rall, scaꞌa mbeeꞌzë rall lu nezë. 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më repi raiꞌ iurní: ―¿Perë llallë gac guëdzelë dau parë blac zihani mënë? Lugar rëꞌ ni tubi adë chu nádiꞌi. 


text:
<pb/>Jesús gunaꞌbë diꞌdzë: ―¿Bëldá guetështildi napë të? Lëꞌë raiꞌ bëquebi raiꞌ: ―Gadchi guetështildi nu duꞌpë mbeldë mituꞌnë. 


text:
Iurní gunaꞌzi më guëzá gadchi guetështildi nu gunaꞌzi më ra mbeldë. Bëdëꞌë më graci lu Dios. Lueguë lëꞌë më bëshullë mëhin. Bëdëꞌë mëhin cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Hia lëꞌë raiꞌ gudiꞌdzë raiꞌ parë ra mënë. 


text:
Grë́tëꞌ ra mënë gudáu hashtë bielë rall. Despuësë gaulú gudáu raiꞌ, guadzë́ gadchi tëpë ra pedasë nabëꞌnë subrë. 


text:
Despuësë Jesús bëꞌnë më despedir ra mënë. Iurní guatë́ më laꞌni barcu parë ziaꞌa më regiuni nalë Magdala.<pb/>


text:
Ra fariseo nu ra saduceo bëdchini rall lu Jesús parë guëtëꞌdë rall prëbë lëꞌë më nihunë më nanádiꞌi voluntá shtë Dios. Gunaꞌbë rall guëluaꞌa më tubi milagrë con pudërë shtë Dios. 


text:
Perë lëꞌë më bëquebi: ―Guadzeꞌ rniꞌi të: “Glli gac tubi dzë zaꞌquë purquë lu gubeꞌe nalë́ nallní rluaꞌa”. 


text:
Nu rsili rniꞌi të: “Nedzë́ gac tubi mal tiempë purquë lu gubeꞌe nallní nu rëtaꞌ shcahi”. Lëꞌë të na të falsë; runguë bëꞌa të lla rluaꞌa shcahi lu gubeꞌe perë adë ráquëdiꞌi riasë́ të sëñi shtë tiempë neꞌ. 


text:
Ra mënë mal nu mënë nadë rzuꞌbë diáguëdiꞌi shtiꞌdzë Dios, rac shtuꞌu rall guëná rall tubi milagrë ruꞌbë perë adë guënádiꞌi rall lu más sëñi; niétiquë guëná rall tubi sëñi ziquë guc con Jonás, el quë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë. Iurní bësëaꞌnëgá më lëꞌë rall. Ziaꞌa më. Ldaiꞌ shtë ra fariseo (Mr. 8.14‑21) 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë ra shini gusëꞌdë Jesús gudëdë raiꞌ stubi ladë ruaꞌ nisë, perë bëaꞌldë lduꞌu raiꞌ niuaꞌa raiꞌ guetështildi. 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më guzublú guniꞌi lu saꞌ raiꞌ: ―Aquë por adë chu nuáꞌadiꞌi guetështildi, por ni guniꞌi më zni. 


text:
<pb/>Perë Jesús guc bëꞌa shgabë rall nu repi më: ―¿Pëzielú ruadiꞌdzë lu saꞌ të adë nuáꞌadiꞌi të guetështildi? Duꞌpsë fe napë të. 


text:
¿Pë todavía runë fáltëruꞌu tsasë́ të chu nahia? ¿Pë adë rëagnádiꞌi lduꞌu të gaꞌi guetështildi nagudiꞌdza parë gaꞌi mili nguiu? ¿Bëldá tëpë bëcaꞌa të? 


text:
¿Pë adë rëagnádiꞌi lduꞌu të gadchi guetështildi nagudiꞌdza gudáu parë tapë mili mënë? ¿Bëldá tëpë bëcaꞌa të? 


text:
¿Pëzielú adë rac bë́ꞌadiꞌi të adë quëadíꞌdzëdiaꞌa shcuendë shtë guetështildi? Gulë gupë cuidadë levadurë shtë ra fariseo nu ra saduceo. 


text:
<pb/>Iurní guc bëꞌa ra shini gusëꞌdë më de quë Jesús adë quëgníꞌidiꞌiꞌ shcuendë levadurë, sino shcuendë enseñansë narluaꞌa ra fariseo nu saduceo. Guniꞌi Pedro na më Cristo (Mr. 8.27‑30; Lc. 9.18‑21) 


text:
<pb/>Iurní guziaꞌa Jesús parë regiuni shtë Cesarea nanaquë́ Felipo. Iurní gunaꞌbë diꞌdzë më lu ra shini gusëꞌdë më: ―¿Chu rniꞌi ra mënë chu nahia? nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Lëꞌë raiꞌ bëquebi raiꞌ: ―Bëldá ra mënë rniꞌi rall nal Juan Bautista. Sëbëldá ra mënë rniꞌi rall nal Elías. Stubi tantë rniꞌi rall nal Jeremías u stubi naná biadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Dichusë nal Simón shini Jonás, purquë ni tubi nguiu bëluáꞌadiꞌi lë́ꞌël chu nahia sino quë Shtada naquëbezë gubeꞌe; ni bëluáꞌaiꞌ lul chu nahia. 


text:
Perë na rniaꞌa lul; lë́ꞌël Pedro. Subrë tubi guëꞌë ruꞌbë guna formar grupë shtë shmënë Dios naná rianaldë tëchi ldaiꞌ shtëna. Nu ni siquierë pudërë shtë galguti gúnëdiꞌi gan lu ra mënë narialdí lduꞌi na. 


text:
Na guënehia shtiꞌdza ziquë liahi parë tsagníꞌil lu ra mënë të guëdchini mënë lu Shtada catë rnibëꞌa më. Lo quë narúnël permitir es quë hia bëꞌnë më permitirin más antsë. Nápël autoridá; guëníꞌil napë mënë libertá. Lo quë narúnël prohibë es quë hia bëꞌnë më prohibin dizdë más antsë. Guëníꞌil chu naperdunë nu chu nádiꞌi perdunë. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús tubldí; gunibë́ꞌaiꞌ adë chu lu guadíꞌdzëdiꞌi ra shini gusëꞌdë më na më Cristo. Guniꞌi më gati më (Mr. 8.31―9.1; Lc. 9.22‑27) 


text:
<pb/>Dizdë iurní Jesús guzublú quëgniꞌi më lu shini gusëꞌdë më de quë lëꞌë më napë quë guziaꞌa më Jerusalén nu de quë ra më guaniꞌsi shtë naciuni Israel nu ra jëfë shtë ra bëshuzi con ra mësë narluaꞌa lëy, guëzac zi rall lëꞌë më. Gunë rall zihani cusë cuntrë lëꞌë më. Nu repi më de quë quini rall lëꞌë më perë dzë tsunë tsashtë́ më ladi ra tëgulë. 


text:
Iurní lëꞌë Pedro biaꞌa lëꞌë më tubi ladë nu guzublú gudíldill lëꞌë më. Guniꞌi Pedro: ―Aquë Dadë, ni lo quiere Dios. Nunquë adë guëdchínidiꞌi të́dël cusë rëꞌ. 


text:
<pb/>Perë Jesús bëdchigrë́ lu më nu repi më lu Pedro: ―Guabsú lua, Satanás, lë́ꞌël nal ziquë guëꞌë narreldë mënë. Adë riasë́diꞌil lo quë narac shtuꞌu Dios. Rúnël llgabë ziquë mënë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi lu ra shini gusëꞌdë më: ―Si talë nanú tubi mënë narac shtuꞌu gáquëll shmëna, napë quë gúnëll renunci prupi vidë shtë́nëll. Napë quë gáquëll dispuestë gátill por na nu guidë náldëll na. 


text:
El quë nadë rac shtúꞌudiꞌi gati por na, zátill. Perë el quë naguëniti vidë shtë́niꞌ por na nu por dizaꞌquë, guëbánill parë siemprë; gac salvárëll. 


text:
Adë pë rlluíꞌidiꞌi gunë nguiu gan grë́tëꞌ cusë lu guë́ꞌdchiliu nu despuësë guënítill vidë shtë́nëll, adë nídiꞌi fin parë lë́ꞌëll. ¿Pë ofrendë guëdëꞌë nguiu lu Dios parë gac salvárëll? 


text:
Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; guëdchinia con pudërë shtë Shtada. Guëdchinia con ra ianglë shtënë më. Iurní quilla cadë tubi nguiu según lo quë nabë́ꞌnëll. 


text:
Guldía nabani bëldá mënë ndëꞌë; adë gátidiꞌi rall hashtë guëná rall lua; iurní napa pudërë ziquë rëy. Guëdchinia parë guënibë́ꞌahia.<pb/>


text:
Gudëdë shuꞌpë dzë; Jesús biaꞌa më Pedro nu Jacobo nu Juan, bëchi Jacobo; ziaꞌa raiꞌ lu tubi dani catë más guiaꞌa. 


text:
Iurní guc cambi Jesús stubi formë delantë lu raiꞌ. Lu më rabtsëꞌë ziquë ngubidzë. Hia shabë më bëaquin naquichi como llni. 


text:
Iurní Pedro guniꞌi lu më: ―Dadë, bien dzu naꞌa ndëꞌë iurneꞌ. Si talë rac shtúꞌul guëdëntsaꞌu naꞌa tsunë ranchi, tubin parë lë́ꞌël, tubin parë Moisés, stubin parë Elías. 


text:
<pb/>Nianá lëꞌë Pedro quëadiꞌdzë, iurní bëdchini tubi shcahi narabtsëꞌë nabësëꞌau lëꞌë raiꞌ. Laꞌni shcahi bëdchini tubi bë. Nu bini raiꞌ tubi voz narniꞌi: ―Ndëꞌë lëꞌë shinia narac shtuaꞌa. Nalë́ rquitë lduaꞌa con lë́ꞌiꞌ. Gulë bëquë́ diaguë shtíꞌdziꞌ. 


text:
<pb/>Iurë bini ra shini gusëꞌdë më diꞌdzë ni, bëzullibi raiꞌ hashtë bëdiaꞌa luquë́ raiꞌ lu guiuꞌu nu bëdzëbë raiꞌ. 


text:
Iurní Jesús guabiꞌguë lu raiꞌ. Bëdchiꞌbë guiaꞌa më guëc raiꞌ nu répiꞌ: ―Gulë tsasuldí; adë rdzë́bëdiꞌi të. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë raiꞌ gubiꞌa raiꞌ stubi vueltë, hia ni tubi chu lu gunádiꞌi raiꞌ sino sulë Jesús zugaꞌa. 


text:
<pb/>Iurë bietë raiꞌ lu dani, Jesús gunibëꞌa: ―Adë chu lu guadíꞌdzëdiꞌi të shcuendë lo quë naguná të hashtë iurë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu tsashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë shini gusëꞌdë më: ―¿Pëzielú rniꞌi ra mësë shtë lëy de quë Elías napë quë guídiꞌ primërë, antsë guëdchini Cristo? 


text:
Hia bidë Elias perë ra mënë adë bënguë bë́ꞌadiꞌi rall lë́ꞌiꞌ sino quë bëꞌnënú rall lë́ꞌiꞌ lo quë naguc shtuꞌu rall. Mizmë manërë el quë nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, sac zi më lu guiaꞌa rall, gati më. 


text:
<pb/>Iurní ra shini gusëꞌdë më bëdëꞌë raiꞌ cuendë de quë Jesús quëadíꞌdziꞌ shcuendë Juan Bautista. Bënëac Jesús tubi llguëꞌnë narati zini (Mr. 9.14‑29; Lc. 9.37‑43) 


text:
<pb/>Iurë bëdchini raiꞌ catë rëtaꞌ los de más mënë, iurní guabiꞌguë tubi nguiu lu Jesús nu bëzullíbill lu më. Répill: 


text:
<pb/>―Dadë, bëgaꞌa ldúꞌul shinia. Ráquëll galguidzë rati zini nu rzac zill. Zihani vueltë guláguëll laꞌni guiꞌi nu guláguëll laꞌni nisë. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Lëꞌë të mënë narialdídiꞌi lduꞌi na, siemprë rsini të saꞌ të lu duldë. ¿Hashtë guc guëbezënúa lëꞌë të, të parë tsaldí lduꞌu të shtiꞌdza? ¿Blac tiempë guëquëreldënúa lëꞌë të, të gapë të fe? Gudeꞌenú shínil lua. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guníꞌiꞌ guëc mëdzabë ni. Nu gunibëꞌa më guëruꞌu mëdzabë laꞌni lduꞌu ngulëꞌnë. Lueguë bëac ngulëꞌnë. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, ra shini gusëꞌdë më biadiꞌdzë raiꞌ lu Jesús stubi cuꞌ. Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Pëzielú adë bë́ꞌnëdiꞌi naꞌa gan niagú naꞌa mëdzabë fier laꞌni ngulëꞌnë? 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Purquë lëꞌë të duꞌpsë fe napë të. Guldía rniaꞌa, si talë napë të fe masiá zucsë duꞌpë, guëniꞌi të lu dani rëꞌ: “Guabsú ngaꞌli të parë súbël stubi lugar”. Lëꞌë dani tsabsú. Zac gunë të grë cusë si talë rialdí lduꞌu të Dios. [ 


text:
Perë mëdzabë fier saꞌ ndëꞌë sulë rruꞌu rall si talë runë të ruëguë lu Dios nu si talë quëhunë të ayunë.] Stubi vueltë guniꞌi Jesús gati më (Mr. 9.30‑32; Lc. 9.43‑45) 


text:
<pb/>Mientras ziazú raiꞌ juntë regiuni shtë Galilea, Jesús guníꞌiꞌ de quë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, gac intriéguiꞌ guiaꞌa ra mënë mal 


text:
nu quini rall lë́ꞌiꞌ perë dzë tsunë gac resucitáriꞌ. Diꞌdzë rëꞌ nalë́ bësëdchini tristë lduꞌu ra shini gusëꞌdë më. Gudilli raiꞌ impuestë shtë iáduꞌu 


text:
<pb/>Iurë Jesús nu shini gusëꞌdë më bëdchini raiꞌ guëꞌdchi Capernaum, ra narunë cubrë impuestë shtë iáduꞌu guagná rall Pedro nu gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Pedro: ―¿Gu rguilli mësë shtë të impuestë parë iáduꞌu? 


text:
<pb/>Pedro bëquebi: ―Ahaꞌ. Iurní guatë́ bëabrí Pedro lídchiꞌ; guniꞌi Jesús primërë lu Pedro: ―¿Pë llgabë quëhúnël, Simón? ¿Chu mënë runë cubrë raiꞌ impuestë nu ra contribución caꞌa rëy shtë guë́ꞌdchiliu rëꞌ? ¿Gu rguilli ra shini rëy u rguilli ra mënë zitu nanádiꞌi shmënë rëy? 


text:
<pb/>Simón bëquebi: ―Ra më zitu rguilli rall impuestë. Jesús repi: ―Por ni ra shini rëy adë rguíllidiꞌi rall impuestë. 


text:
Perë parë adë ldaguë llánëdiꞌi rall, gua ruaꞌ nisë. Bëtiaꞌa iagullë shtë́nël laꞌni nisë. Primërë mbeldë naná guënáꞌzil, bëshaꞌlë ruaꞌ ma. Guëdzélël tubi dumí. Gudilli impuestë por lëꞌë hiaꞌa.<pb/>


text:
Tiempë dzë ni ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu Jesús nu gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Chu gac más më ruꞌbë iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy? 


text:
Nu repi më: ―Guldía rniaꞌa, si talë lëꞌë të adë gúnëdiꞌi të cambi shgabë të nu gac të ziquë llguëꞌnë rëꞌ, adë gáquëdiꞌi të tsutë́ të lugar catë rnibëꞌa Dios. Napë quë gac të mënë humildë. 


text:
Nguiu namás lasac lugar catë rnibëꞌa Dios, na el quë narialdí lduꞌi na ziquë ra llguëꞌnë, adë runë llërúꞌbëdiꞌi rall. 


text:
Si talë ra mënë gunë rall recibir tubi shmëna naná ziquë llguëꞌnë humildë, también quëhúnëll recibir na. Gupë cuidadë gúnëdiꞌil duldë (Mr. 9.42‑48; Lc. 17.1‑2) 


text:
<pb/>’Perë cualquier el quë naná guëldaguë sáhiꞌ laꞌni duldë cumë ziquë tubi mënë humildë naná rialdí lduꞌi shtiꞌdza, el quë narluaꞌa tubi më humildë mal nezë të gúnëll duldë, mejurë galdë nguiu ni tubi guichi ruꞌbë iénill, tsagrúꞌldëll lë́ꞌëll laꞌni nisëduꞌu. 


text:
Prubi mënë shtë guë́ꞌdchiliu iurë zeꞌdë ocasiuni gunë rall duldë. Napë quë guëdchini tiempë guëquili mëdzabë lëꞌë mënë parë gunë rall duldë perë prubi el quë naquëgluaꞌa sáhiꞌ mal nezë. 


text:
<pb/>’Por ni rniaꞌa lu të; si talë guiáꞌal u guëaꞌl rac shtuꞌu guëldaguë lë́ꞌël lu duldë, bëchuguin; bëruꞌldin zitu. Mejurë guëdchínil catë nápël vidë sin fin ziquë cujë u ziquë narunë faltë guiáꞌall u guëaꞌll quë guëdubi cuerpë tsal gabildi. Ndë nunquë rëáldëdiꞌi beꞌlë. 


text:
Si talë slul rac shtuꞌu guëldaguë lë́ꞌël lu duldë, gulú slul, bëruꞌldin zitu. Más mejurë tsutël catë rnibëꞌa Dios tubsë slul lë́dëdiꞌi tsal gabildi con guërupë slul. Comparaciuni shtë lliꞌli naguniti (Lc. 15.3‑7) 


text:
<pb/>’Adë rúnëdiꞌi të desprëci tubi ziquë llguëꞌnë rëꞌ. Pues rniaꞌa lu të lu gubeꞌe, ra ianglë shtë raiꞌ siemprë napë raiꞌ entradë catë quëbezë Dios. [ 


text:
<pb/>’¿Pë rniꞌi lduꞌu të? si talë tubi nguiu nápëll tubi gahiuꞌa lliꞌli nu gunítill tubi lliꞌli, tsatílill lëꞌë ma. Guësáꞌnëll noventa y nueve lliꞌli lu dani parë tsatílill lliꞌli naguniti. 


text:
Si talë guëdzélëll lëꞌë ma, runa segurë de quë guëquitë ldúꞌull por lliꞌli ni más quë ra noventa y nueve nadë gunítidiꞌi. 


text:
Zni zac Shtadë të naquëbezë gubeꞌe, rac shtuꞌu më guënítidiꞌi ni tubi shmënë më naná humildë. Gulë bëꞌnë perdunë saꞌl 


text:
<pb/>’Si talë bë́chil quëhúnëll mal cuntrë lë́ꞌël, guniꞌinú lë́ꞌëll, sulë lë́ꞌëll të parë gac bë́ꞌall guadë faltë nanápëll. Si talë guëdë́ꞌëll cuendë shtíꞌdzël, guëabrí ldúꞌull con Dios. Zni lë́ꞌël bë́ꞌnël compañi saꞌl të tsagláꞌguëll shnezë Dios. 


text:
Perë si talë adë rúnëdiꞌill cuendë shtíꞌdzël, iurní biaꞌa tubi testigu u chupë testigu të parë gac bëꞌa rall shcuendë ra cusë rëꞌ. 


text:
Si talë adë rúnëdiꞌill cuendë lëꞌë ra mënë ni, iurní guchi lu grë ra nardëá laꞌni iáduꞌu faltë nanapë bë́chil. Si adë rúnëdiꞌill cuendë grupë shtë shmënë Dios, iurní bëꞌnë tratë lë́ꞌëll cumë ziquë tubi adë guënë́diꞌi Dios u ziquë tubi më mal narunë cubrë impuestë. 


text:
<pb/>’Guldía rniaꞌa, grë lo quë narunë të permitir es quë hia bëꞌnë më permitirin más antsë. Napë të autoridá të guëniꞌi të napë mënë libertá. Lo quë narunë të prohibë es quë hia bëꞌnë më prohibin dizdë más antsë. Guëniꞌi të chu na perdunë nu chu nádiꞌi perdunë. 


text:
<pb/>’Nu rniaꞌa lu të, si talë chupë de lëꞌë të cue të lu guë́ꞌdchiliu de acuerdë subrë lo quë naguënaꞌbë të lu Shtada naquëbezë gubeꞌe, grë́tëꞌ guëneꞌe më 


text:
purquë catë rdëá chupë u tsunë mënë por nombre shtë na nu rialdí lduꞌu rall na, ngaꞌli quëbezënúa lëꞌë rall. 


text:
<pb/>Iurní bëdchini Pedro nu gunaꞌbë díꞌdziꞌ lu më: ―Dadë, ¿bëldá vësë guna perdunë bëcha, el quë narunë duldë cuntrë na, hashtë gadchi vueltë? 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Guëníꞌidiaꞌa gadchi vueltë perë sino gadchi vësë setenta, bëꞌnë perdunë bë́chil. Comparaciuni tubi mënë adë në́diꞌi gúnëll perdunë saꞌll 


text:
Cumë muzë ni adë nápëdiꞌill parë quíllill, lëꞌë lamë gunibëꞌa guëtuuꞌ mënë muzë ni con tséꞌlëll nu shínill. Guëtuuꞌ rëy grë lo quë nanapë muzë parë quilli muzë lo quë nazéꞌbill. 


text:
Iurní lëꞌë muzë bëzullíbill lu lamë nu bë́ꞌnëll ruëguë: “Dadë, gupë pacënci lëꞌë na; quilla grë́tëꞌ lo quë nazeꞌbia”. 


text:
Perë lueguë lëꞌë muzë bëdiaꞌguëlull stubi saꞌll nazeꞌbi tubi dumí mituꞌnë. Iurní gunáꞌzill ieni saꞌll parë bëtéꞌell ieni saꞌll. Iurní répill: “Gudilli lo quë nazéꞌbil”. 


text:
Lëꞌë prubi nguiu bëzullíbill lull nu bë́ꞌnëll ruëguë lull: “Gupë pacënci con na. Quilla grë lo quë naná zeꞌbia.” 


text:
Iurë stubi saꞌ muzë shtë lamë gunall pë guc, iurní gulaguë tristë laꞌni lduꞌu muzë ni. Biadíꞌdzëll lu shlámëll grë lo quë nabëꞌnë primërë muzë. 


text:
Iurní lëꞌë lamë gunibëꞌa parë gueꞌdë guëzë́ muzë lu lamë. Iurní repi lamë: “Muzë mal, na bëna perdunë grë́tëꞌ dumí nazéꞌbil purquë bë́ꞌnël ruëguë lua. 


text:
Iurní lëꞌë lamë bëldëll nu gunibëꞌa lamë tsa muzë lu cashtigu hashtë quíllill grë́tëꞌ lo quë nazéꞌbill. 


text:
<pb/>Jesús gualú guniꞌi më grë́tëꞌ ndëꞌë nu guniꞌi më: ―Shtada naquëbezë gubeꞌe, gunë më ziquë rëy rëꞌ si talë cadë lëꞌë të adë gúnëdiꞌil perdunë saꞌl con guëdubinú ldúꞌul.<pb/>


text:
Despuësë de guniꞌi Jesús grë ra diꞌdzë rëꞌ, bëruꞌu më Galilea. Bëdchini më regiuni shtë Judea nanaquë́ ladi guiaꞌa guëëꞌgu Jordán. 


text:
<pb/>Iurní bëldá fariseo guabiꞌguë rall lu Jesús parë guëldaguë rall lëꞌë më tubi trampë. Gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Gu nanú mudë según lëy parë guëlë́ tseꞌlë mënë por cualquier cusë? 


text:
<pb/>Lëꞌë më bëquebi: ―¿Pë adë bíꞌldidiꞌi të Sagradas Escrituras de quë iurë nabëcueꞌshtë́ Dios guë́ꞌdchiliu, bëntsaꞌu më nguiu nu naꞌa? 


text:
Nu guniꞌi më: “Lëꞌë nguiu guësáꞌnëll shtádiꞌ nu shníꞌaiꞌ parë guëquëreldënull tséꞌlëll. Hia guërupë rall gac rall tubsë.” 


text:
Zni hiadë nádiꞌi rall chupë sino tubsë; unidë na rall. Lo quë nabëꞌnë Dios unir, adë chu guëldë́diꞌi lëꞌë rall. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Pëzielú bëꞌnë Moisés permitir guëdëꞌë nguiu tubi cartë shtë divurci parë caꞌa tséꞌlëll nu guëlë́ tséꞌlëll? 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Purquë nalë́ naguëdchi lduꞌu të; por ni bëdëꞌë Moisés permisi parë guëlë́ tseꞌlë mënë, perë dizdë principi shtë guë́ꞌdchiliu, adë gúquëdiꞌin voluntá shtë Dios guësaꞌnë nguiu tseꞌlë nguiu. 


text:
Nanú tubsë motivë parë guëlë́ tseꞌlë nguiu, sulë si talë quëhunë tséꞌlëll duldë con stubi nguiu. Perë si caꞌa mënë ni stubi naꞌa, quëhúnëll duldë adulteri. [Nu el quë naguëtsëꞌa con lëꞌë naꞌa divurciadë pues nu záquëll quëhúnëll duldë adulteri.] 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më guniꞌi: ―Si talë nídiꞌi permisi guëlë́ tseꞌlë nguiu, mejurë adë cáꞌadiꞌi nguiu naꞌa. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Lë́dëdiꞌi grë mënë riasë́ nacagniaꞌa lu të, sino nadë más el quë nagunë Dios compañi parë gac bë́ꞌallin. 


text:
Nanú nguiu nádiꞌi rall completë dizdë gulë rall. Sëbëldá nguiu nádiꞌi rall completë; bëꞌnë mënë. Nanú sëbëldá mënë adë në́diꞌi guëtsëꞌa rall por prupi voluntá shtë rall të parë guadiꞌdzë rall dizaꞌquë shtë Dios lu los de más mënë. El quë nariasë́ diꞌdzë rëꞌ, gúnëll recibirin. Jesús bëꞌnë ldaiꞌ ra llguëꞌnë (Mr. 10.13‑16; Lc. 18.15‑17) 


text:
<pb/>Iurní bëdchininú ra mënë llguëꞌnë lu Jesús parë guëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc rall nu guënaꞌbë më lu Dios por lëꞌë rall. Perë ra shini gusëꞌdë më guzublú gudildi raiꞌ guëc ra nabëdchininú llguëꞌnë. 


text:
Perë Jesús repi: ―Bëdëꞌë sí, guidë biꞌguë ra llguëꞌnë lua, adë guëcádiꞌi të lu ra niꞌi purquë ra mënë naná ziquë ra llguëꞌnë, tsutë́ rall catë rnibëꞌa Dios ziquë Rëy. 


text:
<pb/>Bëdchiꞌbë guiaꞌa më guëc ra llguëꞌnë; iurní ziaꞌa më stubi lugar. Tubi sultërë ricu (Mr. 10.17‑31; Lc. 18.18‑30) 


text:
<pb/>Tubi sultërë guagná lëꞌë Jesús nu répill: ―Mësë zaꞌquë, ¿pë cusë zaꞌquë guna parë gapa vidë eternë? 


text:
<pb/>Jesús repi: ―¿Pëzielú rniꞌi lua, mësë zaꞌquë? purquë ni tubi adë chu nazaꞌquë, sulë Dios. Perë si talë rac shtúꞌul gac salvárël, bëzuꞌbë diaguë grë mandamientë. 


text:
<pb/>Repi sultërë: ―¿Guadë naná ra mandamientë ni? Jesús repi: ―Adë quínidiꞌil saꞌl. Adë rquënúdiꞌil ra saꞌl. Adë cuánëdiꞌil pë shtë mënë; adë guadíꞌdzëdiꞌil bishi. 


text:
Bëzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë shníꞌal nu shtádël, nu guc shtuꞌu bëchi saꞌl mizmë manërë cumë ziquë rac shtúꞌul lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Si talë rac shtúꞌul gac tubldí shcuéndël lu Dios, bëtuuꞌ grë cusë nanápël; bëdëꞌë dumí caꞌa ra prubi, iurní gápël tesurë lu gubeꞌe. Iurní sënáldël na. 


text:
<pb/>Perë iurë lëꞌë sultërë bini diꞌdzë rëꞌ, nalë́ gulaguë tristë laꞌni ldúꞌull; ziagzëll purquë nalë́ ricu nall. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi lu ra shini gusëꞌdë më: ―Guldía rniaꞌa, naganë tsutë́ tubi ricu lugar catë rnibëꞌa Dios. 


text:
Rniaꞌa lu të, más sencigi tsutë́ tubi camellë ichi tubi iagullë quë tubi ricu tsutëll gubeꞌe, lu lugar catë rnibëꞌa Dios. 


text:
<pb/>Iurë bini ra shini gusëꞌdë më diꞌdzë rëꞌ, nalë́ guasë́ lduꞌu raiꞌ nu bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ. Iurní gunaꞌbë diꞌdzë lu saꞌ raiꞌ: ―¿Chúllëtiꞌi gac salvar? 


text:
<pb/>Jesús gubiꞌa lu raiꞌ nu répiꞌ: ―Adë gúnëdiꞌi nguiu gan gunë salvar mizmë lë́ꞌiꞌ, perë Dios napë pudërë gunë më grë́tëꞌ ra cusë. 


text:
<pb/>Iurní Pedro repi: ―Dadë, lëꞌë naꞌa bësëaꞌnë naꞌa grë́tëꞌ lo quë nanapë naꞌa parë zeꞌdë naldë naꞌa lë́ꞌël. ¿Pë guëdëꞌnë naꞌa recibir? 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Guldía rniaꞌa, tiempë grë cusë gáquin nacubi, iurë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu súbiꞌ lu trunë shtë́niꞌ catë quëbezë Dios, lëꞌë të nazeꞌdë naldë na cuezënú të na lu chiꞌbë chupë trunë parë gunë të juzgar ra chiꞌbë chupë grupë shtë Israel. 


text:
Grë́tëꞌ narsëaꞌnë lídchiꞌ u bë́chiꞌ u zániꞌ u shtádiꞌ u shníꞌaiꞌ u tséꞌliꞌ u shíniꞌ u shguiuꞌu raiꞌ purquë rac shtúꞌull gáquëll shmëna, ni gúnëll recibir tubi gahiuꞌa vësë más nu gápëll vidë sin fin. 


text:
Zihani naná más nasac entrë lu saꞌ rall, gac rall lúltimë dzë ni nu zihani naná lúltimë iurneꞌ, gac rall mënë namás nasac lu Dios.<pb/>


text:
’Lugar catë rnibëꞌa Dios na ziquë tubi nashtënë tubi guiuꞌu lachi nargabní. Bëruꞌu lamë tumpranë rsili parë ziatílill muzë, gunë rall dchiꞌni catë nanú hiaguë uvë. 


text:
Primërë guagnëll muzë de quë quíllill tubi dumí denario por tubi dzë. Nu gunibë́ꞌall tsaguënë ra muzë dchiꞌni. 


text:
Despuësë bërúꞌull rquë guëꞌë; gunall lu stubi ra muzë nazugaꞌa shquini llguëaꞌ. Adë pë quëhúnëdiꞌi rall. 


text:
Iurní repi lamë lu mënë ni: “Gulë tsa shchiꞌnia. Quilla lëꞌë të narunë tucarë.” Iurní lëꞌë rall ziaꞌa rall. 


text:
Lëꞌë nashtënë guiuꞌu bërúꞌull casi guëruldë dzë, nu guall rquë tsunë guadzeꞌ; mizmë zni bë́ꞌnëll con másruꞌu muzë. 


text:
Hia rquë gaꞌi guadzeꞌ guall stubi shquini llguëaꞌ. Bëdzélëll sëbëldá muzë nadë pë quëhúnëdiꞌi. Iurní repi lamë: “¿Pëzielú rëtaꞌ të ndëꞌë casi hia mërë tsaꞌa dzë? ni dchiꞌni adë quëhúnëdiꞌi të”. 


text:
Repi rall: “Purquë ni tubi adë chu bëneꞌe dchiꞌni”. Iurní repi lamë: “Nu lëꞌë të gulë tsa shchiꞌnia; tsaguënë të dchiꞌni lu guiuꞌu. Guëguilla lëꞌë të narunë tucarë.” 


text:
Iurë lëꞌë gueꞌlë bëdchini, lëꞌë nashtënë guiuꞌu repi lu encargadë shtë dchiꞌni: “Guagnaꞌbë grë́tëꞌ muzë të parë gallë rall. Bëdëꞌë pagu caꞌa cadë tubi rall el quë naguatë́ lu dchiꞌni rquë gaꞌi nu hashtë ra naguatë́ lu dchiꞌni tumpranë.” 


text:
Iurní bëdchini ra naguatë́ lu dchiꞌni rquë gaꞌi guadzeꞌ; cadë tubi rall bëꞌnë rall recibir pagu completë, tubigá dumí denario. 


text:
Despuësë bëꞌnë tucarë naguatë́ primërë; bëꞌnë rall llgabë de quë gunë rall recibir más dumí quë naguatë́ guadzeꞌ. Perë mizmë pagu bëdëꞌë lamë, lëꞌë quë lëꞌë tubigá denario. 


text:
Repi rall: “Ra nabëdchini lúltimë, bëꞌnë rall dchiꞌni tubsë iurë nu gudíllil igual ziquë lëꞌë naꞌa, nu lëꞌë naꞌa bëdëꞌnë naꞌa dchiꞌni doblë; biaꞌa lduꞌu naꞌa lu ngubidzë guaꞌtë dzë”. 


text:
Perë lëꞌë nashtënë guiuꞌu bëquebi lu tubi rall: “Amigu, adë quëhúnëdiaꞌa ni tubi cusë mal. Hia bëdë́ꞌnaꞌa tratë gáshtël tubi denario. 


text:
Gunaꞌzi shtumil nu bëagzë́. Na rac shtuaꞌa quilla mizmë pagu caꞌa naguatë́ rquë gaꞌi ziquë narunë tucarë të. 


text:
Zihani mënë nalasac delantë lu saꞌ rall, gac rall lúltimë dzë ni; nu zihani mënë naná lúltimë iurneꞌ, gac rall mënë namás lasac lu Dios. [Gunaꞌbë Dios zihani mënë perë duꞌpsë mënë gulë́ më parë gac rall shmënë më.] Stubi vueltë guniꞌi Jesús gátiꞌ (Mr. 10.32‑34; Lc. 18.31‑34) 


text:
<pb/>―Hia nanë́ të ziagdchíniaꞌa Jerusalén catë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, gac intriéguiꞌ lu jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë shtë lëy parë gunë rall condenar lë́ꞌiꞌ lu galguti. 


text:
Nu gunë rall intriegu lë́ꞌiꞌ lu guiaꞌa mënë nanádiꞌi israelitë të parë gunë rall burnë lëꞌë nguiu ni, nu guëdëꞌë rall galnë́ nu guëquëꞌë rall lë́ꞌiꞌ lu cruz, perë dzë tsunë tsashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. Shniꞌa Jacobo nu Juan gunáꞌbëll tubi favurë (Mr. 10.35‑45) 


text:
<pb/>Iurní guabiꞌguë shniꞌa Jacobo nu Juan lu Jesús. Na rall shini Zebedeo; bëdchini raiꞌ lu Jesús. Iurní bëzullibi naꞌa ni delantë lu Jesús parë guënáꞌbëll tubi favurë lu më. 


text:
Gunaꞌbë diꞌdzë më: ―¿Pë rac shtúꞌul guna? Shniꞌa ra nguiu ni répill: ―Gunibëꞌa guërupë shinia subënú rall lë́ꞌël iurë guënibë́ꞌal ziquë Rëy, túbill ladë ldi shtë́nël, stúbill ladë rubësë. 


text:
<pb/>Perë Jesús bëquebi: ―Lëꞌë të adë rac bë́ꞌadiꞌi të lo quë narnaꞌbë të. ¿Zëzac zi të ziquë na? ¿Pë zac tëdë të cusë durë natëda, cusë demasiadë durë? Lëꞌë raiꞌ bëquebi: ―Zac naꞌa, Dadë. 


text:
<pb/>Iurní repi më: ―Verdá gunë të sufrir demasiadë ziquë guna sufrir. Gu të mizmë vasë shtë sufrimientë; perë subë të culaꞌnia, tubi de lëꞌë të ladë ldi nu stubi ladë rubësë, adë rúnëdiꞌi tucarë guënehia sí, subë të ndë. Shtada bëꞌnë preparar lugar ni sulë parë ra narac shtuꞌu më subë rall ndë. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë ra stubi chiꞌi ra shini gusëꞌdë më bini lo quë nagunaꞌbë Juan nu Jacobo, bëldë́ raiꞌ. 


text:
Perë Jesús gunaꞌbë lëꞌë raiꞌ nu guniꞌi më: ―Lëꞌë të nanë́ të ra jëfë shtë naciuni nanádiꞌi israelitë, nalë́ nadushë rnibëꞌa rall; rdchiꞌbë rall lëy naná dushë gunë mënë cumplir 


text:
perë gáquëdiꞌin entrë de lëꞌë të. Al contrari, el quë narac shtuꞌu gac më ruꞌbë entrë de lëꞌë të, napë quë gúnëll sirvë lu los de más sáhiꞌ. 


text:
Cualquier de lëꞌë të si talë rac shtúꞌul gáquël mayurë entrë grë ra saꞌl, napë quë gáquël muzë shtë grë raiꞌ. 


text:
Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; zelda ziquë muzë shtë mënë. Zéldëdiaꞌa parë gunë mënë sirvë lua. Guënehia vidë shtëna ziquë prëci parë gac salvar zihani mënë. Bënëac Jesús chupë mënë ciegu (Mr. 10.46‑52; Lc. 18.35‑43) 


text:
Ngaꞌli zúbëgaꞌa chupë ciegu. Zúbëgaꞌa rall guëlladchi ruaꞌ nezë. Iurë bini ra ciegu Jesús hia zéꞌdiꞌ, guniꞌi rall fuertë: ―Dadë llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul lëꞌë naꞌa. 


text:
<pb/>Ra mënë guniꞌi guëc ra ciegu parë guëac dchi rall, perë lëꞌë rall más ziaglaꞌguë guniꞌi rall fuertë: ―Dadë llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul lëꞌë naꞌa. 


text:
<pb/>Iurní Jesús bëgaꞌa lduꞌu më lëꞌë rall. Bëshá guiaꞌa më slu rall. Lueguë iurní ra ciegu guná rall llni. Bëac slu rall nu guanaldë rall lëꞌë Jesús.<pb/>


text:
Hia ziagdchini raiꞌ Jerusalén; bëdchini raiꞌ guëꞌdchi Betfagé. Betfagé quëhin guëlladchi tubi dani nalë Olivos. Bësheꞌldë Jesús chupë shini gusëꞌdë më 


text:
nu repi më: ―Tsa të guëꞌdchi naná quë delantë. Ngaꞌli guëdzelë të tubi burrë quëdú con shini ma. Gulë bëshaꞌquë ma të gueꞌdënú të ma ndëꞌë. 


text:
Si talë chu guëniꞌi lu të u guënaꞌbë díꞌdzëll lu të, guchi de quë lëꞌë Dadë rquiꞌni lëꞌë ra ma. Lueguë guëshéꞌldëll nagueꞌdënú ra ma. 


text:
Gulë guchi lu ra mënë naquëreldë guëꞌdchi Sión: “Gulë guná, lëꞌë Rëy shtë të zeꞌdë guëdchíniꞌ.<pb/>Nadúꞌuiꞌ; dchíꞌbiꞌ tëchi tubi burrë, shini tubi ma naruaꞌa carguë.” 


text:
Beꞌdënú raiꞌ burrë con shini ma. Iurní gudchiꞌbë raiꞌ shabë raiꞌ tëchi ma nu gudchibë Jesús tëchi ma. 


text:
Hia ra mënë zihani gudishi rall shabë rall lu guiuꞌu parë ziazúhiꞌ lu nezë. Sëbëldá ra mënë bëchuguë rall ndiaguë shtë hiaguë parë gudishi rall ndiaguë lu nezë. 


text:
Hia ra mënë naziaꞌa delantë también naná zeꞌdë trasë, guzublú guniꞌi rall: ―Gunë Dios salvar llëbní David. Benditë el quë nazeꞌdë guëdchini por partë shtë Dios. Rac shtuꞌu naꞌa Dios nacabezë gubeꞌe gunë më salvar llëbní David. 


text:
<pb/>Iurë Jesús bëdchini Jerusalén, guëdubi ciudá bëdzatsu ra mënë. Nu grë mënë gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Chu ndëꞌë? 


text:
<pb/>Ra mënë rniꞌi rall: ―Lë́hiꞌ Jesús më Nazaret shtë Galilea. Ruadíꞌdziꞌ shtiꞌdzë Dios. Jesús bësëlluꞌnë mënë mal laꞌni iáduꞌu (Mr. 11.15‑19; Lc. 19.45‑48; Jn. 2.13‑22) 


text:
<pb/>Despuësë de ni, Jesús guatë́ laꞌni iáduꞌu ruꞌbë. Iurní gualdú hiaꞌldë më grë́tëꞌ mënë nartuuꞌ nu narziꞌi. Bërëꞌshë më mellë shtë ra nacagchili dumí shtë ra mënë. Bërëꞌshë më ra iagshili shtë ra naquëgtuuꞌ ra palumë. 


text:
Iurní guniꞌi më: ―Laꞌni Sagradas Escrituras rniꞌi zndëꞌë: “Lidcha na parë gunë mënë orar lu Dios” perë lëꞌë të bëꞌnë të cambi lugar ni ziquë cuevë shtë ngubaꞌnë. 


text:
Perë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë shtë lëy, guná rall lu milagrë naquëhunë më. Iurë lëꞌë rall bini rall lo quë naguniꞌi ra llguëꞌnë, bëldë́ rall. Fuertë guniꞌi ra llguëꞌnë laꞌni iáduꞌu: ―Gunë Dios salvar llëbní David ndëꞌë. 


text:
<pb/>Bëldë́ ra bëshuzi; repi rall lu Jesús: ―¿Gu rínil lo quë naquëgniꞌi ra llguëꞌnë rëꞌ? Jesús bëquebi: ―Ahaꞌ. Rinia. ¿Pëllë adë bíꞌldidiꞌi të Sagradas Escrituras? lo quë naruadiꞌdzë zndëꞌë:<pb/>Dios bë́ꞌniꞌ të ruaꞌ llguëꞌnë nu ra meꞌdë radchi guëruꞌu labansë parë Dios;<br/>nahin labansë más chulë parë lëꞌë më. 


text:
<pb/>Iurní bësëaꞌnëgá më lëꞌë rall. Ziaꞌa më parë guëꞌdchi Betania. Hia ngaꞌli gudëdë gueꞌlë më. Jesús guludé hiaguë bëldaꞌu (Mr. 11.12‑14, 20‑26) 


text:
Guná më lu tubi hiaguë bëldaꞌu nazubë ruaꞌ nezë. Iurní guabiꞌguë më lu hiaguë; gáuhiꞌ tubi nashi perë adë bëdzélëdiꞌi më nashi; purë ndiaguë nuaꞌa hiaguë. Iurní Jesús repi lu hiaguë: ―Nunquë jamás adë guëabrídiꞌi quë nashi lul. Mizmë iurní lëꞌë hiaguë bëldaꞌu gubidchi. 


text:
Iurë guná ra shini gusëꞌdë më zndëꞌë, bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ. Guniꞌi raiꞌ: ―¿Guná, nasesë gubidchi hiaguë rëꞌ? 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Guldía rniaꞌa lu të, si talë napë të fe nu adë rzádiꞌi lduꞌu të, lëdë niáꞌasëdiꞌi gunë të ziquë bëna con hiaguë bëldaꞌu sino guëniꞌi të lu dani: “Guabsú ndëꞌë; tsal laꞌni nisëduꞌu”. Pues zni gaquin. 


text:
Grë́tëꞌ lo quë naguënaꞌbë të con oraciuni, si talë rialdí lduꞌu të Dios, pues gunë të recibirin. Pudërë nanapë Jesús (Mr. 11.27‑33; Lc. 20.1‑8) 


text:
<pb/>Iurní Jesús guatë́ laꞌni iáduꞌu. Mientras quëgluaꞌa më ngaꞌli, bëdchini ra jëfë shtë ra bëshuzi con ra më gushë shtë guëꞌdchi. Gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Jesús: ―¿Chu bësheꞌldë lë́ꞌël nu bëneꞌe derechë nu pudërë parë rúnël cusë rëꞌ? 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Nu na runa tubi preguntë lu të. Si talë guëquebi të lua, guëniaꞌa lu të chu bëneꞌe pudërë runa grë ra cusë rëꞌ. 


text:
¿Chu gunibëꞌa lëꞌë Juan parë bëchuꞌbë nísiꞌ ra mënë? ¿Pë Dios u nguiu? Iurní guzublú rall quëadiꞌdzë lu saꞌ rall; repi rall: ―Si talë guëniꞌi hiaꞌa Dios gunibëꞌa lëꞌë Juan, iurní guëquebi nguiu rëꞌ: “¿Pëzielú adë gualdídiꞌi lduꞌu të shtiꞌdzë Juan?” 


text:
Si talë guëniꞌi hiaꞌa ra nguiu bësheꞌldë lëꞌë Juan, pues rdzë́baꞌa ra mënë purquë grë rall rialdí lduꞌu rall de quë biadiꞌdzë Juan shtiꞌdzë Dios. 


text:
<pb/>Iurní repi rall lu Jesús: ―Adë rdë́ꞌëdiꞌi naꞌa cuendë chu bësheꞌldë lëꞌë Juan. Iurní lëꞌë më repi: ―Pues ni na tampuquë adë guëquébidiaꞌa chu shtë pudërë nu autoridá quëhuna ra cusë rëꞌ. Comparaciuni shtë chupë shini mënë 


text:
<pb/>Jesús repi: ―¿Pë runë të shgabë të zndëꞌë? Tubi nguiu napë chupë shínill. Repi dadë lu shíniꞌ: “Llgaꞌnë, tsaguë́nël dchiꞌni shtë cusechë catë nanú hiaguë uvë”. 


text:
Lëꞌë shini më bëquébill: “Tsaguë́nëdiaꞌa dchiꞌni”, perë despuësë bë́ꞌnëll cambi shgábëll; guaguë́ꞌnëll dchiꞌni. 


text:
Lueguë lëꞌë dadë ni guagná lëꞌë stubi shíniꞌ; guníꞌill: “Tsaguë́nël dchiꞌni”. Nguiu ni bëquebi lu shtádiꞌ: “Ahaꞌ Dadë, tsaguëna dchiꞌni” perë adë guádiꞌill. 


text:
¿Guadë de guërupë ra llguëꞌnë ni bëꞌnë lo quë naguniꞌi shtádiꞌ? Iurní repi rall: ―Lëꞌë primërë. Iurní Jesús repi: ―Guldía rniaꞌa, ra cubradurë shtë impuestë nu ra naꞌa mal, tsutë́ rall lugar catë rnibëꞌa Dios antsë de lëꞌë të 


text:
purquë Juan Bautista bidë guëluáꞌaiꞌ shnezë Dios lla gac salvar të, perë lëꞌë të adë gualdídiꞌi lduꞌu të shtiꞌdzë Juan. Perë en cambi ra cubradurë shtë impuestë nu ra naꞌa mal, gualdí lduꞌu rall shtíꞌdziꞌ. Lëꞌë të guná të lo quë nabëꞌnë Juan perë adë bë́ꞌnëdiꞌi të cambi mudë nanabani të; adë gualdídiꞌi lduꞌu të shtíꞌdziꞌ. Comparaciuni shtë ra muzë mal Mr. 12.1‑12; Lc. 20.9‑19) 


text:
<pb/>’Gulë bëquë́ diaguë stubi comparaciuni. Guꞌ tubi nguiu nanapë tubi ldë guiuꞌu lachi nargabní. Bëcabnill hiaguë uvë nu bëntsáꞌull tubi luꞌ alrededurë; bëntsáꞌull catë guëruꞌu juguë shtë uvë. Bëzáꞌall tubi hiuꞌu guiaꞌa parë quëhapë ra muzë ra plantë. ’Iurní bëdëꞌë mënë ni guiuꞌu parë ra trabajadurë gunë rall dchiꞌni mëdi. Iurní ziáꞌall zitu. 


text:
<pb/>’Iurë lëꞌë tiempë shtë cusechë bëdchini, gunibëꞌa lamë shtë guiuꞌu bëldá muzë parë tsaglliꞌi rall mëdi narunë tucarë caꞌa lamë. 


text:
Ra trabajadurë gunaꞌzi rall lëꞌë ra muzë ni; tubi muzë bëdëꞌë rall galnë́. Stubi muzë gudini rall. Stubi muzë bëdëꞌë guëꞌë rall. 


text:
Iurní lëꞌë nashtënë guiuꞌu bëshéꞌldëll másruꞌu muzë perë ra trabajadurë bëꞌnë rall tratë muzë ni mizmë manërë. 


text:
Perë iurë guná trabajadurë lu shini nashtënë guiuꞌu, repi rall: “Ndëꞌë na el quë nagunë recibir herenci. Cha guëdíniaꞌa lë́ꞌëll të parë guëaꞌnë guiuꞌu rëꞌ caꞌa hiaꞌa.” 


text:
<pb/>Iurní Jesús gunaꞌbë diꞌdzë: ―Iurë lëꞌë nashtënë guiuꞌu gueꞌdë guëzë́, ¿pë gúnëll con ra trabajadurë iurní? 


text:
<pb/>Bëquebi rall: ―Pues gati ra muzë mal sin adë chu guëgáꞌadiꞌi lduꞌu lëꞌë rall. Iurní caꞌa stubi mënë guiuꞌu të parë gúnëll intriegu ra cusechë cadë izë. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―¿Pë nunquë bíꞌldidiꞌi të ra Escrituras narniꞌi zndëꞌë?<pb/>Guëꞌë nabëruꞌldë albañil tubi ladë,<br/>guëꞌë rëꞌ gunë sirvë parë shquini hiuꞌu.<pb/>Zni bëꞌnë më, el quë narnibëꞌa lëꞌë hiaꞌa.<pb/>Guná hiaꞌa pudërë shtë më; nalë́ nasaꞌa nahin. 


text:
Por ni rniaꞌa lu të, Dios adë guënéꞌediꞌi lugar tsutë́ të catë rnibëꞌa më. Lo quë nanapë të, guësheꞌldë mëhin hashtë stubi mënë naná ziquë trabajadurë zaꞌquë nabëdëꞌë cusechë narunë tucarë nashtënë guiuꞌu. [ 


text:
El quë narreldë guëc guëꞌë rëꞌ, gac chupë ldëll perë iurë ldaguë guëꞌë ni guëc mënë, gáquëll ziquë pulvë.] 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë ra jëfë shtë ra bëshuzi con ra fariseo bini rall grë comparaciuni lo quë naguniꞌi Jesús, bëdëꞌë rall cuendë de quë quëadiꞌdzë më shcuendë rall. 


text:
Iurní guc shtuꞌu rall guënaꞌzi rall lëꞌë më prësi perë bëdzëbë rall los de más mënë purquë guniꞌi mënë na Jesús tubi profetë narniꞌi shtiꞌdzë Dios.<pb/>


text:
Gunibëꞌa rëy ni ra muzë parë tsagnaꞌbë raiꞌ ra invitadë lu saꞌa, perë adë në́diꞌi ra mënë niagdchini rall lu saꞌa. 


text:
Iurní gunaꞌbë rëy stubi shcuaꞌa muzë. Guniꞌi rëy: “Gulë guniꞌi lu ra invitadë hia napreparadë dau; hia ngunë nandchú con los de más ra ma hia guꞌi; grë́tëꞌ nahin listë. Nadë más guëdchini rall parë cuezë rall lu saꞌa.” 


text:
Perë ra invitadë adë bë́ꞌnëdiꞌi rall cuendë. Tubi de lëꞌë rall guagnall lu shguiúꞌull. Stubi guagnall ra neguci shtë́nëll. 


text:
Hia stubi ra invitadë gunaꞌzi rall muzë shtë rëy; bëꞌnë rall maltratë muzë ni hashtë gudini rall lëꞌë muzë. 


text:
Iurní lëꞌë rëy bëldëll. Gunibë́ꞌall ra suldadë parë tsatini rall lëꞌë narguini mënë. Nu tsa quëguiꞌi ra suldadë guëꞌdchi ni. 


text:
Lueguë repi rëy lu muzë stubi: “Hia grë na listë parë saꞌa; perë ra invitadë bëluaꞌa rall de quë adë rúnëdiꞌi tucarë rall invitación shtëna. 


text:
Gulë tsa iurneꞌ ra nezë principal. Gulë bëꞌnë invitar lëꞌë mënë lu saꞌa, grë ra naguëdiaꞌguëlú të; tsutë́ rall.” 


text:
Iurní bëruꞌu ra muzë nezë; guagtëá rall grë́tëꞌ lo quë nabëdiaꞌguëlú rall, tantë hiumbrë mal nu nguiu zaꞌquë. Iurní sí, guadzë́ hiuꞌu catë na preparadë parë saꞌa. 


text:
<pb/>Iurní rëy guatë́ catë nanú ra mënë. Guná rëy lu tubi nguiu naquëbezë ngaꞌli, perë adë nuáꞌadiꞌill lari shtë saꞌa. 


text:
Repi rëy: “Amigu, ¿lla guatël ndëꞌë sin adë nuáꞌadiꞌil lari shtë saꞌa cumë ziquë na custumbrë?” Perë nguiu ni adë pë guníꞌidiꞌill. 


text:
Iurní lëꞌë rëy repi lu naquëhunë sirvë lu mellë: “Gulë bëldiꞌbi guëaꞌll nu guiaꞌa nguiu rëꞌ. Gulë bëtiaꞌa lë́ꞌëll parë lu nacahi catë guꞌnë mënë nu hashtë guëchushí laiꞌ rall.” 


text:
Rniaꞌa lu të, zihani mënë guënaꞌbë Dios parë tsutë́ rall catë rnibëꞌa më, perë duꞌpsë mënë gulë́ më parë gac rall shmënë më. Shcuendë impuestë (Mr. 12.13‑17; Lc. 20.20‑26) 


text:
<pb/>Iurní ra fariseo ziaꞌa rall parë gurë́ rall de acuerdë lla tsu mudë guësiguë́ rall lëꞌë më të niniꞌi më cusë mal. 


text:
Nu bësheꞌldë rall partidë shtë rall con stubi partidë shtë Herodes parë tsaguëchi rall lu Jesús: ―Mësë rdëꞌë naꞌa cuendë de quë lë́ꞌël rníꞌil verdá nu rluáꞌal nezë shtë Dios sin adë rúnëdiꞌil cuendë lo quë narniꞌi mënë. Adë rúnëdiꞌil juzguë según el quë narná mënë. 


text:
Guniꞌi lu naꞌa ¿pë na bien según lëy guëdílliaꞌa impuestë lu rëy César, u guëdíllidiꞌiaꞌa impuestë? 


text:
<pb/>Perë Jesús bëdëꞌë cuendë de quë cabezënú rall mal llgabë. Repi më lu rall: ―Na të falsë. ¿Pëzielú zeꞌdë guësiguë́ të na? 


text:
<pb/>Bëquebi rall: ―Lu rëy César naquë́ lu dumí. Iurní Jesús repi: ―Gulë bëdëꞌë nacaꞌa César lo quë naná shtë César nu gulë bëdëꞌë nacaꞌa Dios lo quë naná shtë Dios. 


text:
<pb/>Iurë bini rall ra diꞌdzë rëꞌ, bëaꞌnë dchi rall nu guasë́ lduꞌu rall. Iurní bësëaꞌnëgá rall lëꞌë më; ziaꞌa rall. Gunaꞌbë diꞌdzë ra mënë shcuendë lla tsashtë́ ra tëgulë (Mr. 12.18‑27; Lc. 20.27‑40) 


text:
<pb/>Mizmë dzë ni bëldá ra saduceo guagná rall lëꞌë Jesús. Ra saduceo rniꞌi de quë adë tsashtë́diꞌi ra tëgulë. Gunaꞌbë diꞌdzë rall lu më: 


text:
<pb/>―Mësë, bëquëꞌë Moisés guahietë si tubi nguiu gátiꞌ sin shíniꞌ, bëchi tëgulë napë quë cáꞌall tseꞌlë tëgulë të gapë raiꞌ shini parë adë tsalúdiꞌi shfamili tëgulë. 


text:
Guc gadchi bëchi; primërë nguiu bëtsë́ꞌall perë gútill sin ni tubi shíniꞌ. Bësëáꞌnëll viudë parë segundë bë́chill. 


text:
Segundë bëchi tëgulë cuáꞌall lëꞌë viudë perë gútill sin ni tubi shíniꞌ. Na tsunë lo mizmë; cuáꞌall tseꞌlë tëgulë perë gútill sin ni tubi shíniꞌ. Guëzá bëchi tëgulë cuaꞌa rall lëꞌë naꞌa ni perë adë gúpëdiꞌi raiꞌ shíniꞌ. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Bëganë të con diꞌdzë shtë të purquë adë riasë́diꞌi të lo quë narniꞌi Sagradas Escrituras; nu adë guënë́diꞌi të pudërë shtë Dios. 


text:
Iurë ra tëgulë tsashtë́ raiꞌ stubi, adë guëtsë́ꞌadiꞌi raiꞌ; adë rnádiꞌi raiꞌ guëtsëꞌa shini raiꞌ. Na raiꞌ ziquë ianglë shtë Dios nacabezë gubeꞌe. 


text:
“Nahia Dios shtë Abraham; nahia Dios shtë Isaac; nu Dios shtë Jacob”. Grë shmënë Dios nabani raiꞌ aunquë hia guti raiꞌ. Napë raiꞌ vidë sin fin. Perë lëꞌë më adë nádiꞌi Dios parë el quë nanápëdiꞌi vidë sin fin. 


text:
<pb/>Iurë bini mënë zndëꞌë, nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall nu guasë́ lduꞌu rall lo quë naquëgluaꞌa më. Lëꞌë mandamientë namás lasac (Mr. 12.28‑34) 


text:
<pb/>Jesús repi: ―“Gulë guc shtuꞌu Dadë Dios con guëdubinú ldúꞌul nu guëdubi almë shtë́nël nu guëdubi shgábël”. 


text:
Hia nachupë na cumë ziquë primërë. Rniꞌin: “Gulë guc shtuꞌu saꞌl cumë ziquë rac shtúꞌul mizmë lë́ꞌël”. 


text:
Si talë rzuꞌbë diaguë të mandamientë rëꞌ también canihunë të cumplir lo de más nabëquëꞌë Moisés nu lo quë nabëquëꞌë ra muzë shtë Dios guahietë. Chu na shtadë Cristo (Mr. 12.35‑37; Lc. 20.41‑44) 


text:
lëꞌë më gunaꞌbë diꞌdzë: ―¿Pë runë të shgabë të? ¿Chu na Cristo? ¿Chu shini lëꞌë më? Iurní repi rall: ―Llëbní David. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë Jesús: ―Espíritu Santo quëbezënúhiꞌ lëꞌë David nu por pudërë shtë Espíritu Santo guniꞌi David shcuendë llëbní David:<pb/> 


text:
Dadë Dios guniꞌi lu lamë shtëna, el quë narnibëꞌa na:<pb/>“Guzubë ladë ldi shtëna hashtë guna gan lu enemigu shtë́nël të guëzuꞌbë diaguë rall shtíꞌdzël”. 


text:
<pb/>Iurní ni tubi rall gúquëdiꞌi niaquebi rall lu më. Dizdë dzë ni hia ni tubi rall adë gúpëdiꞌi rall valurë nianaꞌbë diꞌdzë rall lu më.<pb/>


text:
Gulë bëzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë rall. Gulë bëꞌnë grë́tëꞌ lo quë narniꞌi rall perë adë tsanáldëdiꞌi të tëchi manërë nanabani rall. Bien rniꞌi rall perë adë rúnëdiꞌi rall cumplir. 


text:
Bien rluaꞌa rall lëy shtë Dios perë ra cusë naquëhunë rall obligar gunë mënë, na ziquë tubi carguë nëꞌë; adë chu típëdiꞌi guëldisin. Rnibëꞌa rall mënë të parë guaꞌa ra mënë carguë ni, perë lëꞌë rall ni siquierë más zucsë tubi shcuënë rall guëldisë rallin. 


text:
Grë́tëꞌ devociuni narunë rall quëhunë rallin të guëná mënë. Luquë́ rall nu ruaꞌ llicu rall nuaꞌa rall partë diꞌdzë shtë Sagradas Escrituras të guëná mënë devociuni narunë rall. Chulë zutsaꞌu lu shabë duni shtë rall. 


text:
Nu rac shtuꞌu rall subë rall lugar más lasac catë rau mënë shtse nu catë zubë më ruꞌbë laꞌni iáduꞌu. 


text:
Nu rac shtuꞌu rall grë mënë gunë saludar lëꞌë rall con zihani rëspëti iurë lëꞌë rall ziazú rall nezë. Rac shtuꞌu rall gunë mënë saludar lëꞌë rall con diꞌdzë rëꞌ: “Mësë”. 


text:
<pb/>’Perë lëꞌë të adë rúnëdiꞌi të ziquë lëꞌë mënë ni. Adë rac shtúꞌudiꞌi të guëniꞌi mënë na të mësë, purquë napë të tubsë mësë; náhiꞌ Cristo. Grë të na të bëchi la saꞌ të. 


text:
Adë rníꞌidiꞌi të lu tubi saꞌ të: “Dadë” parë lu guë́ꞌdchiliu rëꞌ, purquë nanú tubsë Shtadë të, më naquëbezë gubeꞌe. 


text:
<pb/>’Prubi të mësë shtë lëy nu fariseo, na të mënë falsë purquë rtaꞌu të ruaꞌ nezë shtë Dios të parë adë chu tsutë́diꞌi, nu nilë mizmë lëꞌë të adë në́diꞌi të tsutë́ të. Nu adë rdë́ꞌëdiꞌi të lugar parë grë narac shtuꞌu tsutë́ nezë zaꞌquë. [ 


text:
’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu fariseo; na të mënë falsë purquë rdchisú të lidchi ra viudë; iurní parë guësiguë́ të ra mënë, runë të orar zihani vueltë. Lëꞌë të gunë të recibir más cashtigu dushë.] 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu fariseo; na të falsë. Ria të stubi guëꞌdchi namás zitu parë tsagtëꞌtsë të shldaiꞌ të lu ra mënë, perë iurë lëꞌë të runë të gan tubi shmënë të, nall chupë vueltë más shini gabildi quë lëꞌë të purquë riuguëll bishi shtë të. 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të, na të ziquë mësë ciegu. Rniꞌi të si talë quëhunë mënë jurar por iáduꞌu ruꞌbë, pues adë rúnëdiꞌi obligar gunë mënë cumplirin, perë si talë runë mënë jurar por orë shtë iáduꞌu, ni sí, runë mënë comprumisi; napë quë gunë mënë cumplirin. Zni cagniꞌi të. 


text:
Nu también cagluaꞌa të si talë chu runë jurar por bëcuꞌguë laꞌni iáduꞌu, adë rúnëdiꞌi obligar gunë mënë cumplir juramentu ni, perë rniꞌi të si talë runë mënë jurar por ofrendë nadchiꞌbë lu bëcuꞌguë, ni sí, napë quë gúnëll cumplir. 


text:
Tuntë nu ciegu ¿pë más lasac ofrendë nadchiꞌbë lu bëcuꞌguë u lëꞌë bëcuꞌguë nabëdëꞌë Dios ziquë lugar santu? 


text:
Pues rniaꞌa lu të, el quë narunë jurar por bëcuꞌguë, adë quëhúnëdiꞌill jurar por bëcuꞌguë sulamëntë perë también por grë ofrendë nadchiꞌbë lu bëcuꞌguë. 


text:
El quë narunë jurar por iáduꞌu, adë quëhúnëdiꞌill jurar sulamëntë por iáduꞌu sino quë también por lëꞌë Dios nacabezë laꞌni iáduꞌu. 


text:
También el quë narunë jurar por gubeꞌe, quëhúniꞌ jurar por trunë shtë Dios nu por mizmë Dios narnibëꞌa lugar ni. 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu fariseo; na të falsë. Lëꞌë të rdëꞌë të ofrendë narunë tucarë Dios, cadë chiꞌi ra cusë rdëꞌë të tubi parë Dios. Correctë nahin; perë adë rúnëdiꞌi të cuendë ra enseñansë más lasac shtënë më. Adë rúnëdiꞌi të cumplir; adë rgáꞌadiꞌi lduꞌu të saꞌ të. Nádiꞌi të justë. Adë rúnëdiꞌi të cumplir shtiꞌdzë të. Cagniaꞌa lu të, rquiꞌni gunë mieti cumplir grë mandamientë ruꞌbë nu también los de más mandamientë shtë Dios. 


text:
Lëꞌë të na të ziquë mësë ciegu; rdchiꞌbi të vini parë guëruꞌu rëshë antsë gul vini, perë adë rdë́ꞌëdiꞌi të cuendë de quë nanú tubi ma ruꞌbë ziquë camellë guti nagaꞌa laꞌni vini. 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu ra fariseo; na të falsë. Zunë́ të por fuërë vasë nu ra platë perë nezë laꞌni, nalë́ suci nahin. Zni na të; na të ngubaꞌnë nu quëhunë të cumplir deseo mal. 


text:
Fariseo ciegu, primërë gulë bëzunë́ nezë laꞌni lduꞌu të, iurní napë të conductë zaꞌquë. Iurní na të ziquë vasë narieꞌti guëdubi partë. 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu fariseo; na të falsë. Na të ziquë baꞌa. Nalë́ cusë zaꞌquë naquichi rluaꞌa fuërë nu chulë rluaꞌain, perë nezë laꞌni gadzë́ ra baꞌcu shtë tëgulë nu grë cusë ziquë narruꞌldë mënë ruaꞌ guëꞌdchi. 


text:
Zni na të, lëꞌë të; por fuërë rluaꞌa të cusë zaꞌquë. Lu ra mënë rluaꞌa të bien, perë nezë laꞌni të nalë́ gadzë́ ra bishi nu adë quëhúnëdiꞌi të cumplir lëy shtë Dios. 


text:
<pb/>’Prubi de lëꞌë të mësë shtë lëy nu fariseo; na të falsë; rzaꞌa të capillë shtë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë, nu rzutsaꞌu të ruaꞌ baꞌa shtë ra mënë naguc më zaꞌquë lu guë́ꞌdchiliu con guëꞌë iarë. 


text:
Iurní lueguë rniꞌi të: “Si talë lëꞌë naꞌa niaquëreldë naꞌa tiempë shtë ra shtadë guëlú naꞌa, adë chu nihúnëdiꞌi compañi ra nagudini ra profetë”. 


text:
Por mizmë diꞌdzë shtënë të quëgniꞌi të na të llëbní shtë ra nagudini ra profetë. Na të testigu cuntrë mizmë lëꞌë të; na të tubsë rënë con shtadë guëlú të. 


text:
Gulë bëꞌnë cumplir lo quë narac shtuꞌu të, maldá nananú laꞌni lduꞌu të ziquë bëꞌnë shtadë guëlú të con ra muzë shtë Dios. 


text:
Casheꞌlda mënë zaꞌquë naruadiꞌdzë shtiꞌdza, perë lëꞌë të quini të sëbëldá raiꞌ. Nu gunë të crucificar lëꞌë raiꞌ. Sëbëldá raiꞌ guëdëꞌë të galnë́ laꞌni iáduꞌu shtë të nu sunaldë të lëꞌë raiꞌ guëꞌdchi por guëꞌdchi. 


text:
Zni na të culpablë. Ldaguë cashtigu guëc të por grë duldë nabëꞌnë mënë guahietë iurë gudini rall Abel hashtë tiempë gudini mënë Zacarías, shini Berequías. Gudini të lë́ꞌiꞌ entrë bëcuꞌguë nu iáduꞌu. 


text:
Guldía rniaꞌa lu të, culpë shtë grë mënë ni ldaguë subrë guëc ra mënë naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu iurneꞌ. Biꞌni Jesús por guëꞌdchi Jerusalén (Lc. 13.34‑45) 


text:
<pb/>’Mënë shtë Jerusalén, lëꞌë të rguini të ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios; rdëꞌë guëꞌë të grë ra nazeꞌdënú dizaꞌquë shtë më. Zihani vueltë guc shtuaꞌa niatëahia lëꞌë të cumë ziquë tubi guidi rguëdchi ra guidi meꞌdë, perë adë në́diꞌi të guëdchini të lua. 


text:
Rniaꞌa lu të, hiadë guëabrídiꞌi guëná të lua hashtë guëdchini tiempë iurë lëꞌë të guëniꞌi të: “Benditë na el quë nazeꞌdë guëdchini por nombre shtë Dios. Bëꞌnë ldaiꞌ më lë́ꞌiꞌ.”<pb/>


text:
Bëruꞌu Jesús iáduꞌu. Iurë zëagzë́ më, ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu më nu guzublú bëluaꞌa raiꞌ ra guëꞌë ruꞌbë shtë iáduꞌu. 


text:
Jesús bëquebi: ―¿Gu rna të lu grë́tëꞌ ra cusë rëꞌ? Guldía rniaꞌa lu të, lugar rëꞌ ni tubi guëꞌë adë guëáꞌnëdiꞌi guëc saꞌ guëꞌë. Grë́tëꞌ tsaluhin. Sëñi shtë iurë tsalú guë́ꞌdchiliu (Mr. 13.3‑23; Lc. 21.7‑24; 17.22‑24) 


text:
<pb/>Iurní ziaꞌa raiꞌ lu dani shtë Olivos. Jesús guzubë ngaꞌli. Iurní ra shini gusëꞌdë më guagniꞌi lu më guitsë guitsë: ―Rac shtuꞌu naꞌa guëníꞌil lu naꞌa, guc gac grë ra cusë naquëgníꞌil. ¿Guadë naná sëñi shtë tiempë naguëabril stubi? ¿Guc gac fin shtë guë́ꞌdchiliu? 


text:
purquë cantidá mënë guëdchini rall; guëniꞌi rall: “Na nahia Cristo”, nu guëguguë́ rall cantidá mënë. 


text:
Nu lëꞌë të guini të nutici shtë ra guërru nazeꞌdë guëllaꞌ nezë rëꞌ nu zitu, perë adë rdzë́bëdiꞌi të purquë zni napë quë gac. Perë todavía lë́dëdiꞌi fin shtë guë́ꞌdchiliu 


text:
purquë tubi naciuni tildinú stubi naciuni; tubi guëꞌdchi tildinú stubi guëꞌdchi. Nu guidë ra gubini, galguidzë, nu guëllú zihani lugar. 


text:
<pb/>’Iurní gunë ra mënë intriegu lëꞌë të parë gunë rall mal tratë lëꞌë të nu hashtë quini rall lëꞌë të. Nu grë́tëꞌ mënë shtë guë́ꞌdchiliu, guëná záꞌquëdiꞌi rall lu të purquë na të shmëna. 


text:
Tiempë dzë ni cantidá mënë guëniti rall fe shtë rall. Lëꞌë rall guëná záꞌquëdiꞌi rall lu saꞌ rall. Nu gunë rall traicionar saꞌ rall. 


text:
Guëdchini cantidá naguëguguë́ lëꞌë ra mënë. Guëniꞌi rall de quë ruadiꞌdzë rall shtiꞌdzë Dios. Cantidá mënë guëguguë́ rall. 


text:
Lëꞌë dizaꞌquë narniꞌi shcuendë lugar catë rnibëꞌa Dios, napë quë gac predicarin guëdubi guë́ꞌdchiliu. Guadiꞌdzë mënë dizaꞌquë parë grë́tëꞌ naciuni parë gunguë bëꞌa mënë lëꞌë më. Iurní guëgaꞌa iurë shtë fin. 


text:
<pb/>’Lëꞌë muzë shtë Dios nabërulë́ Daniel, bëquë́ꞌëiꞌ lla na tiempë natsutë́ cusë mal iáduꞌu ruꞌbë. Iurë lëꞌë të guëná të lu cusë narunë manchar iáduꞌu santu, lëꞌë iurë bëgaꞌa; guëlladchi na fin shtë guë́ꞌdchiliu. El quë naquëhuꞌldë shtiꞌdza, gulë tsasë́ lo quë narniaꞌa. 


text:
Grë el quë nazubë guëc hiuꞌu lídchiꞌ, adë gáquëdiꞌi tsaldú rall pë shtënë rall laꞌni hiuꞌu; mejurë guëlluꞌnë rall lueguë. 


text:
purquë tiempë ni gac suceder cusë demasiadë durë nanadë gunádiꞌi mënë dizdë principi shtë guë́ꞌdchiliu, nu nunquë jamás gáquëdiꞌi saꞌ ra cusë ni. 


text:
Si talë adë bë́ꞌnëdiꞌi Dios menos ra dzë shtë sufrimientë, adë chu nádiꞌi gac salvar perë por ra mënë nagulë́ Dios, gac menos ra dzë ni. 


text:
<pb/>’Si talë guëniꞌi tubi nguiu lu të: “Gulë guná, ndëꞌë lëꞌë Jesucristo”, u “Gulë tsagná ndë; lëꞌë më nanú”, adë tsaldídiꞌi lduꞌu të shtiꞌdzë mënë ni. 


text:
Guëdchini ra naguëguguë́ lëꞌë mënë. Guëniꞌi rall na rall Cristo. Sëbëldá rall guëniꞌi rall na rall naruadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios. Gunë rall sëñi ruꞌbë nu milagrë parë guëguguë́ rall mënë hashtë si na posiblë guëguguë́ rall ra nagulë́ Dios. 


text:
por ni, si talë chu guëniꞌi lu të: “Gulë guná, lëꞌë më nanú më lu shlatë catë chu nádiꞌi”, adë tsádiꞌi të ngaꞌli; u si talë chu guëniꞌi: “Gulë guná, nanú më laꞌni tubi hiuꞌu”, adë tsaldídiꞌi lduꞌu të 


text:
purquë ziquë raꞌa tubi guiꞌi shtë nguziꞌu; rabtsëꞌë guiꞌi nezë guiaꞌa hashtë nezë guetë, zni gac iurë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, guëdchíniꞌ stubi. 


text:
Catë nagaꞌa ra naguti, ngaꞌli rdëá ra bëchu. Lla na tiempë iurë guëdchini Cristo (Mr. 13.24‑37; Lc. 21.25‑33; 17.26‑30, 34‑36) 


text:
<pb/>’Despuësë gudëdë ra dzë shtë cusë durë, lueguë lëꞌë ngubidzë guëcahi lúhiꞌ nu mbehu hiadë guënéꞌediꞌin llni. Ra mbelëguiꞌi ldaguë. Grë́tëꞌ fuersë shtë gubeꞌe guëniꞌbi. 


text:
Iurní lu gubeꞌe guëná të sëñi shtë nguiu nabësheꞌldë Dios. Grë́tëꞌ ra mënë shtë guë́ꞌdchiliu, guꞌnë rall nu guëná rall lu nguiu nabësheꞌldë Dios; guëdchíniꞌ ruaꞌ shcahi lu gubeꞌe. Guëluaꞌa llëruꞌbë pudërë nu llni shtënë më. 


text:
Nu guëshéꞌldiꞌ ianglë shtë́niꞌ con guꞌldë trompetë parë guëdëá grë́tëꞌ nagulë́ Dios guëdubi guë́ꞌdchiliu dizdë tubi cuꞌ hashtë stubi ladë. 


text:
<pb/>’Gulë bësëꞌdë tubi comparaciuni shtë tubi hiaguë bëldaꞌu. Iurë guëná të luhin, rguëhin nu rruꞌu ra ndiaguë lu llícuhin, hia rac bëꞌa të bëdchini tiempë shtë galnaꞌi. 


text:
<pb/>’Perë dzë nu iurë adë chu rac bë́ꞌadiꞌi, ni por mizmë ianglë shtë gubeꞌe, ni por shini Dios, sulamëntë Dios Shtada rac bëꞌa më dzë shtë fin. 


text:
Tiempë dzë ni antsë lëꞌë juici shtë nisë bëdchini, nabani ra mënë lu guë́ꞌdchiliu; gudáu rall nu biiꞌ rall; bëtsëꞌa rall, nu bëdëꞌë rall shini rall parë riu saꞌa shtë niꞌi, hashtë lëꞌë Noé gutë́ laꞌni barcu. 


text:
Todavía adë bëdë́ꞌëdiꞌi rall cuendë hashtë iurë lëꞌë juici bëdchini. Biaꞌa nisi grë́tëꞌ ra mënë. Zni gac iurë nguiu nabësheꞌldë Dios guëdchíniꞌ stubi. 


text:
Perë gulë bësëꞌdë ndëꞌë, si talë tubi nashtënë hiuꞌu rac bë́ꞌall ca iurë guëdchini ngubaꞌnë, gaꞌa nasínill parë gáquëdiꞌi tsaldanë ngubaꞌnë. 


text:
Por ni gulë cue nasini nu gulë gac preparadë lduꞌu të purquë menos runë të shgabë të, iurní guëná të lu nguiu nabësheꞌldë Dios; hia bëdchíniꞌ. Tubi muzë zaꞌquë nu tubi muzë mal (Lc. 12.41‑48) 


text:
<pb/>’¿Chu na muzë namás riasë́ nu namás obedientë? Na ziquë el quë nabëꞌnë recibir dchiꞌni. Lamë shtë nguiu ni gunibë́ꞌall guëdëꞌë nguiu nagáu iurë bëꞌnë tucarë gau lamë. 


text:
Dichusë muzë si talë quëhúnëll bien iurë lëꞌë lamë guëdchini. Guëdzelë lamë lëꞌë muzë; quëhúniꞌ cumplir. 


text:
Perë lëꞌë lamë guëdëꞌë tubi cashtigu ruꞌbë parë muzë ni; gac condenárëll mizmë manërë cumë ziquë mënë naná falsë. Iurní gúꞌnëll ngaꞌli hashtë rchushí laiꞌll.<pb/>


text:
’Iurë guëdchini tiempë, manërë naguënibëꞌa Dios na ziquë chiꞌi lliguënaꞌa nagunaꞌzi lámpara nariú sëiti parë quëguiꞌin; bëruꞌu rall të parë gunë rall recibir lëꞌë lliguë iurë guëdchíniꞌ lidchi saꞌa. 


text:
Ra lliguënaꞌa tuntë biaꞌa rall lámpara shtë rall perë adë biáꞌadiꞌi rall sëiti parë tsadzë́ lámpara. 


text:
Lëꞌë lliguë guc ldëꞌë parë guëdchínill; iurní mbëcaꞌldë bëdchini lu ra lliguënaꞌa. Por fin lëꞌë rall guꞌtë gaꞌsi. 


text:
Iurní cumë ziquë guëruldë gueꞌlë, bini rall tubi naguniꞌi fuertë: “Hia lëꞌë lliguë zeꞌdë. Gulë bëruꞌu të parë gunë të recibir lëꞌë lliguë.” 


text:
Hia zëgaꞌi ra naná tuntë repi rall lu zëgaꞌi naná listë: “Denú duꞌpë sëiti purquë lëꞌë lámpara shtënë naꞌa guëaldin”. 


text:
Perë lliguënaꞌa naná listë bëquebi raiꞌ: “Aquëdiꞌi, purquë iurní guëbidchi sëiti shtënë naꞌa. Parë lëꞌë të adë gáldëdiꞌin; mejurë gulë tsacaꞌa sëiti catë rduhin. Gulë tsasíꞌihin të parë iurní napë tëhin.” 


text:
Perë mientras gaꞌi naꞌa guasiꞌi rall sëiti, lëꞌë lliguë beꞌdë guëzë́. Ra lliguënaꞌa naná preparadë guatënú rall lliguë lu saꞌa. Iurní bëꞌau ruaꞌ puertë. 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi: ―Gulë gac preparadë. Gulë gac nasini purquë adë rac bë́ꞌadiꞌi të pë dzë, ni pë iurë guëdchini nguiu nabësheꞌldë Dios. Comparaciuni shtë dumí 


text:
<pb/>’Lugar catë rnibëꞌa Dios nu tiempë gunë më juzguë ra mënë, na ziquë tubi nguiu naguziaꞌa parë stubi naciuni. Gunaꞌbë nguiu ni ra shmúzëll. Bë́ꞌnëll incarguë shtumill lu ra muzë ni. 


text:
<pb/>’Tubi de lëꞌë ra muzë bëdë́ꞌëll gaꞌi mili bëllë. Stúbill cuaꞌa chupë mili dumí. Stúbill cuaꞌa tubi mili bëllë, según narac cadë tubi rall. Iurní lëꞌë nguiu ni guziaꞌa viajë. 


text:
Hia lëꞌë muzë nabëꞌnë recibir gaꞌi mili bëllë, lueguë bë́ꞌnëll neguci con dumí. Bë́ꞌnëll gan stubi zëgaꞌi mili bëllë de guëc ra nabë́ꞌnëll recibir. 


text:
Perë el quë nabëꞌnë recibir tubi mili bëllë, bëcáꞌchill dumí shtë lamë. Guatánill tubi guëru catë guacáꞌchill dumí. 


text:
<pb/>’Hia llëruꞌbë tiempë gudëdë; bëabrí lamë shtë muzë ni. Iurní guzublú gunaꞌbë lamë shcuendë dumí. 


text:
Primërë bëdchini nabëꞌnë recibir gaꞌi mili bëllë. Bë́ꞌnëll intriegu lu shlámëll stubi zëgaꞌi mili. Répill: “Dadë, lëꞌë gaꞌi mili nabënéꞌel cuahia ndëꞌë; perë guná, stubi zëgaꞌi mili bëna gan subrë guëc gaꞌi mili”. 


text:
Lëꞌë lamë repi: “Bien nahin; lë́ꞌël nal tubi muzë zaꞌquë. Rac bë́ꞌahia gúnël lo quë narac shtuaꞌa. Hia quë lë́ꞌël bë́ꞌnël bien de lo duꞌpë, guënehia másruꞌu cusë zaꞌquë të guënibë́ꞌal. Guatë́; bëquitë ldúꞌul con na.” 


text:
Despuësë bëdchini stubi muzë nabëꞌnë recibir chupë mili bëllë. Répill lu lamë: “Dadë, bënéꞌel chupë mili bëllë cuahia; lëꞌë ndëꞌë. Perë chupë mili bëllë más bëna gan subrë guëc chupë mili.” 


text:
Lëꞌë lamë repi: “Bien nahin. Nal tubi muzë zaꞌquë. Napa confiansë lë́ꞌël. Hia quë lë́ꞌël nal muzë zaꞌquë de lo duꞌpë nabëna incarguë guiáꞌal; bë́ꞌnël gan más. Guatë́; bëquitënú ldúꞌul na.” 


text:
Perë iurë bëdchini muzë nabëꞌnë recibir tubi mili bëllë, répill lu shlámëll: “Dadë, nanë́a quë lë́ꞌël nal tubi nguiu naná rzac zi muzë. Rcáꞌal cusechë catë adë bëcabnídiꞌil, nu rtëal catë adë bëtë́ꞌtsëdiꞌil bëꞌdchi. 


text:
Lëꞌë lamë bëquebi: “Muzë mal nal, nu nabë́chil. Rníꞌil de de quë rcahia cusechë catë adë rcabnídiaꞌa, nu rtëáhia catë adë rtë́ꞌtsëdiaꞌa bëꞌdchi. 


text:
Iurní repi lamë lu ra narëtaꞌ ngaꞌli: “Gulë bëdchisú mili bëllë de muzë mal nu bëdëꞌëin caꞌa naná bëꞌnë recibir chiꞌi mili. 


text:
Si talë guëquë́ diaguë të bien, Dios guëneꞌe më más shtiꞌdzë më parë lëꞌë të perë si talë rúnëdiꞌil cuendë shtiꞌdza, guëdchisú më llni narníꞌil nápël. 


text:
Nu lëꞌë muzë mal, gulë bëtiaꞌa lë́ꞌëll tëchi fuërë catë nacahi, catë guꞌnë mënë nu rchushí laiꞌ rall.” Juici shtë ra naciuni 


text:
<pb/>’Iurë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios guëdchíniꞌ stubi, guëdchíniꞌ con llni nu pudërë nu con ra ianglë shtë Dios. Subë më lu trunë shtënë më con llëruꞌbë pudërë. 


text:
Ra mënë shtë grë naciuni guëdëá rall delantë lu më. Hia lëꞌë më cuë më ra mënë cumë ziquë rbë vëquërë ra lliꞌli con ra chivë. 


text:
Cueꞌe zaꞌquë më ra më zaꞌquë nagulë́ Dios ziquë lliꞌli ladë ldi shtënë më, nu ra më mal, ra nagualdídiꞌi lduꞌi lëꞌë më, cue rall ladë rubësë. 


text:
Iurní lëꞌë rëy guëniꞌi lu naquëbezë ladë ldi: “Gulë teꞌe guëdchini të lua, lëꞌë të el quë naná gulë́ Shtada. Gulë bëꞌnë recibir lugar zaꞌquë naná preparadë parë lëꞌë të dizdë Dios bëcueꞌshtë́ guë́ꞌdchiliu. 


text:
Pues bëldíꞌana, nu lëꞌë të bëneꞌe të nagudáuha. Gubidcha, nu bëneꞌe të nabiaꞌ. Guca ziquë më zitu, nu lëꞌë të bëneꞌe të catë guꞌtë gaꞌsia. 


text:
Bëꞌnë faltë shaba perë bëneꞌe të lo quë nabëquiꞌnia. Guc llúꞌuhia; bidë guëná të na; guahia lachiguiꞌbë, nu beꞌdë guëná të na.” 


text:
Iurní lëꞌë ra naná justë guëniꞌi rall lu më: “Dadë, ¿guc guná naꞌa lul; bëldiáꞌnël, nu bëneꞌe naꞌa nagaul? ¿Guc guná naꞌa gubídchil, nu bëneꞌe naꞌa nabiiꞌl? 


text:
¿Guc guná naꞌa lul ziquë më zitu, nu bëneꞌe naꞌa catë guquëréldël? ¿Guc guná naꞌa bëꞌnë faltë shábël, nu bëneꞌe náꞌahin? 


text:
Iurní rëy guëquebi: “Guldía rniaꞌa, grë́tëꞌ lo quë nabëꞌnë të por tubi ra bëcha namás mituꞌnë, ziquë bëꞌnë të tratë grë ra shmëna hashtë el quë namás lasáquëdiꞌi, pues mizmë na bëꞌnë të tratë”. 


text:
<pb/>’Iurní lëꞌë rëy guepi lu naná rëtaꞌ ladë rubësë: “Gulë guabsú lua, lëꞌë të hia nanudé të parë gabildi. Tsa të lu beꞌlë nanápëdiꞌi fin, preparadë parë mëdzabë nu parë ra ianglë shtë́nëll. 


text:
Guca ziquë më zitu perë adë bënéꞌediꞌi të catë naquërelda. Runë faltë shaba perë lëꞌë të adë bënéꞌediꞌi të niétiquë. Guc llúꞌuhia; guahia lachiguiꞌbë perë adë beꞌdë guënádiꞌi të na.” Iurní lëꞌë ra më mal guepi rall: 


text:
“Dadë, ¿guc guná naꞌa bëldíꞌanël u gubídchil u ziquë më zitu u bëꞌnë faltë shábël u guc llúꞌul u gual lachiguiꞌbë, nu adë chu beꞌdë guënádiꞌi lë́ꞌël?” 


text:
Lëꞌë rëy guëquebi iurní: “Guldía rniaꞌa, manërë mal bëꞌnë të tratë shmëna naná más humildë, zni bëꞌnë të tratë mizmë na”. 


text:
Lueguë iurní lëꞌë ra nguiu guziaꞌa rall lu cashtigu nanápëdiꞌi fin perë grë́tëꞌ naná tubldí shcuéndiꞌ lu Dios, guziaꞌa raiꞌ gubeꞌe catë cabezë Dios catë nídiꞌi fin.<pb/>


text:
<pb/>―Lëꞌë të hia rac bëꞌa të dentrë de chupë dzë shtë laní Pascu, lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios gac intriéguiꞌ guiaꞌa mënë mal nu gac crucificáriꞌ. 


text:
<pb/>Tiempë dzë ni ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë shtë lëy nu ra më gushë entrë ra israelitë, bëdëá rall lu rualdëaꞌ shtë palaci shtë Caifás, jefë shtë ra bëshuzi. 


text:
perë guniꞌi lu saꞌ rall: ―Lëdi laꞌni dzë laní parë adë guëdzátsudiꞌi ra mënë. Tubi naꞌa nabëteꞌbi sëiti nashi guëc Jesús (Mr. 14.3‑9; Jn. 12.1‑8) 


text:
Iurní guabiꞌguë tubi naꞌa; nuáꞌall tubi bëtë́i guëꞌë shtë sëiti nashi nu nalë́ lasaquë sëiti ni. Iurë quëbezë Jesús lu mellë, lëꞌë naꞌa ni bëtéꞌbiꞌ sëiti guëc Jesús. 


text:
Iurë lëꞌë ra shini gusëꞌdë më guná raiꞌ pë bëꞌnë naꞌa, bëldë́ raiꞌ nu guzublú guniꞌi raiꞌ: ―¿Pëzielú bëꞌnë naꞌa rëꞌ desperdici sëiti nashi guëc më? 


text:
<pb/>Perë guc bëꞌa Jesús shgabë raiꞌ nu guniꞌi më: ―¿Pëzielú cagniꞌi të cuntrë naꞌa rëꞌ? El quë nabë́ꞌniꞌ nahin tubi cusë zaꞌquë parë na. 


text:
Lo quë nabëꞌnë naꞌa nabëteꞌbi sëiti guëdubi cuerpë shtëna, bë́ꞌniꞌ parë gac preparar iurë gatia nu guëgaꞌcha. 


text:
Guldía rniaꞌa, guëdubi lugar catë guadiꞌdzë ra mënë dizaꞌquë guëdubi guë́ꞌdchiliu, guadiꞌdzë ra mënë lo quë nabëꞌnë naꞌa rëꞌ. Guëagná lduꞌu mënë lo quë nabë́ꞌniꞌ. Judas bëꞌnë prometer gúnëll intriegu Jesús (Mr. 14.10‑11; Lc. 22.3‑6) 


text:
<pb/>Iurní tubi naná chiꞌbë chupë poshtë nabërulë́ Judas Iscariote, guagníꞌill lu ra jëfë shtë ra bëshuzi 


text:
nu répill: ―¿Blac guëneꞌe të talë guna intriegu Jesús guiaꞌa të? Iurní lëꞌë rall gudilli rall galdë bi chi bëllë bëdchichi. 


text:
Dizdë iurní Judas gudílill manërë parë gúnëll intriegu lëꞌë më guiaꞌa ra contrari shtë më. La Santa Cena (Mr. 14.12‑25; Lc. 22.7‑23; Jn. 13.21‑30; <a href='B:530 11:23'>1 Co. 11.23</a>‑26) 


text:
<pb/>Primërë dzë shtë laní naráu mënë guetështildi sin levadurë, ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu më nu gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Ca lu rac shtúꞌul guëdëꞌnë naꞌa preparar shtse shtë Pascu; guëdáuhaꞌa? 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Gulë tsa tubi ciudá lidchi tubi nguiu nu gulë guchi: “Lëꞌë mësë guniꞌi zndëꞌë: Hia lëꞌë iurë zia guëdchini. Lídchil guna laní Pascu con ra shini gusëꞌda.” 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më bëꞌnë raiꞌ cumë ziquë gunibëꞌa Jesús. Bëꞌnë raiꞌ preparar shtse shtë Pascu. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë raiꞌ guzublú riá lduꞌu raiꞌ demasiadë; gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ tubi por tubi: ―Dadë ¿ni mudë guna intriegu lë́ꞌël? 


text:
Lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios guziaꞌa parë nezë según narniꞌi Sagradas Escrituras, perë prubi de lëꞌë nguiu el quë nagunë intriegu na. Mejurë adë niálëdiꞌi nguiu ni. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë Judas, lëꞌë traidor, guniꞌi: ―Mësë ¿ni mudë na guna intriegu lë́ꞌël? Jesús bëquebi: ―Ahaꞌ, lë́ꞌël la laꞌ. 


text:
<pb/>Mientras quëhaunú Jesús lëꞌë raiꞌ, gunaꞌzi më guetështildi nu bëdëꞌë më graci lu Dios. Despuësë de bëshullë mëhin, bëdëꞌë më guetështildi cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më; nu repi më: ―Gulë gau ndëꞌë; ndëꞌë lëꞌë shcuerpa. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌzi më copë. Bëdëꞌë më graci lu Dios nu bëdëꞌë mëhin cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Repi më: ―Gulë biiꞌ grë́tëꞌ të copë rëꞌ; 


text:
ndëꞌë lëꞌë shrëna narunë sellar tëstë cubi purquë nahin tubi favurë parë cantidá mënë; bëllëꞌë rënë ni parë perdunë shtë ra duldë. 


text:
Perë rniaꞌa, hiadë guëbrídiꞌi gunúhia lëꞌë të juguë shtë uvë rëꞌ hashtë dzë naná guëbezënúhia lëꞌë të gubeꞌe. Iurní guhia vini cubi lu gubeꞌe catë rnibëꞌa Shtada. Guniꞌi Jesús gunë Pedro negar lëꞌë më (Mr. 14.26‑31; Lc. 22.31‑34; Jn. 13.36‑38) 


text:
Iurní Jesús repi: ―Grë́tëꞌ të guëtú lu të de na nu guësëaꞌnë të na gueꞌlë neꞌ purquë rniꞌi laꞌni Sagradas Escrituras: “Tsatinia lëꞌë vëquërë; hia ra lliꞌli guërëꞌtsë”. 


text:
<pb/>Iurní Pedro bëquebi: ―Aunquë nilë grë́tëꞌ raiꞌ guësëaꞌnë raiꞌ lë́ꞌël, perë na jamás adë guësëáꞌnëdiaꞌa lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Guldía rniaꞌa, mizmë gueꞌlë neꞌ antsë lëꞌë gay guëllidchí, lë́ꞌël gúnël negar na tsunë vueltë. 


text:
<pb/>Perë Pedro repi: ―Masiá quini mënë na, adë gúnëdiaꞌa negar lë́ꞌël. Grë ra shini gusëꞌdë më guniꞌi raiꞌ lo mizmë. Biadiꞌdzënú më Dios laꞌni Getsemaní (Mr. 14.32‑42; Lc. 22.39‑46) 


text:
<pb/>Iurní Jesús bëdchini con ra shini gusëꞌdë më tubi lugar lë Getsemaní. Repi më lu raiꞌ: ―Gulë guzubë ndëꞌë mientras tsahia ndë. Guadiꞌdzënúa Dios. 


text:
Guniꞌi më: ―Nalë́ rbini laꞌni lduaꞌa por tristë shtë galguti. Gulë cuezë ndëꞌë nu gulë cue nasini con na. 


text:
<pb/>Gua Jesús stuꞌpë delantë. Bëzullibi më nu bëaꞌchi guëc më hashtë lu guiuꞌu. Iurní bëꞌnë më orar lu Dios; répiꞌ: ―Dadë shtëna, si talë nahin posiblë bëlá na lu sufrimientë rëꞌ, perë adë gáquëdiꞌin según lo quë narac shtuaꞌa sino según voluntá shtë́nël. 


text:
<pb/>Iurní bëabrí më catë cabezë ra shini gusëꞌdë më. Bëdzelë më lëꞌë raiꞌ nagaꞌsi raiꞌ. Iurní repi më lu Pedro: ―¿Pë adë gáquëdiꞌi cue nasini të duꞌpë tiempë, ni siquierë tubi iurë? 


text:
Gulë bëtëꞌtsë mbëcaꞌldë; gulë cue nasini nu gulë gunaꞌbë lu Dios parë adë ldáguëdiꞌi të lu prëbë shtë mëdzabë. Lduꞌu të rniꞌi, niá; perë shcuerpë të adë nídiꞌi fuersë. 


text:
<pb/>Hia narrupë ziaꞌa më; guaguëꞌnë më orar zndëꞌë: ―Dadë, si talë na imposiblë tsalú vasë shtë sufrimientë, bëꞌnin según voluntá shtë́nël. 


text:
<pb/>Iurní bëabrí më stubi; bëdzelë më ra shini gusëꞌdë më hia nagaꞌsi raiꞌ purquë nalë́ bëdchini mbëcaꞌldë lu raiꞌ. 


text:
Iurní bësëaꞌnë më lëꞌë raiꞌ; ziaꞌa më; bëꞌnë më orar stubi natsunë vësë. Guniꞌi më mizmë diꞌdzë ni. 


text:
Bëabrí më catë rëtaꞌ ra shini gusëꞌdë më; repi më: ―Iurneꞌ sí, gulë guëgaꞌsi; gulë tsa descansë. Hia lëꞌë iurë bëgaꞌa de quë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios, gac intriéguiꞌ guiaꞌa ra nanapë zihani duldë. 


text:
Gulë tsasuldí; gulë cha purquë hia el quë nagunë intriegu na zéꞌdëll. Biaꞌa ra mënë Jesús ziquë ngubaꞌnë (Mr. 14.43‑50; Lc. 22.47‑53; Jn. 18.2‑11) 


text:
<pb/>Nianá quëadiꞌdzë Jesús, bëdchini Judas naná de chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më; zeꞌdënull cantidá mënë nanuaꞌa spadë nu hiaguë. Zeꞌdë rall por partë shtë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra më gushë shtë guëꞌdchi. 


text:
Judas lëꞌë traidor, bëdë́ꞌëll tubi sëñi; répill: ―El quë naguna saludar, tsagruahia lë́ꞌëll; gulë biaꞌa nguiu ni prësi. 


text:
Jesús guniꞌi lu Judas: ―¿Pë zéꞌdël? amigu. Iurní guabiꞌguë ra mënë nu gunaꞌzi rall lëꞌë Jesús. Biaꞌa rall lëꞌë më prësi. 


text:
Iurní Jesús repi: ―Gulútsaꞌu spadë shtë́nël shlugarin purquë grë́tëꞌ el quë narguini con spadë, zni gati rall con spadë. 


text:
¿Pëllë adë rac bë́ꞌal zac guënaꞌba lu Shtada nu guësheꞌldë më mizmë iurneꞌ más quë chiꞌbë chupë grupë ianglë, chiꞌi mili cadë grupë të gunë raiꞌ compañi na? 


text:
<pb/>Iurní Jesús repi lu ra mënë: ―Beꞌdë guëdchini të con spadë nu hiaguë parë guënaꞌzi të na cumë ziquë tubi ngubaꞌnë. Grë́tëꞌ dzë gulezënúa lëꞌë të. Cagluáꞌahia lëꞌë të laꞌni iáduꞌu shtënë të perë nunquë adë gunáꞌzidiꞌi të na prësi. 


text:
Perë ndëꞌë quëhac parë gac cumplir lo quë nabëquëꞌë muzë shtë Dios guahietë laꞌni Sagradas Escrituras: Iurní ra shini gusëꞌdë më bësaꞌnë raiꞌ lëꞌë më. Bëlluꞌnë raiꞌ. Zugaꞌa Jesús lu Junta Suprema (Mr. 14.53‑65; Lc. 22.54‑55, 63‑71; Jn. 18.12‑14, 19‑24) 


text:
<pb/>Ra nagunaꞌzi lëꞌë Jesús prësi, biaꞌa rall lëꞌë më lu Caifás, jëfë principal shtë ra bëshuzi. Nu rëtaꞌ ra mësë shtë lëy nu ra më gushë nabëdëá ngaꞌli. 


text:
Guanaldë Pedro zitu hashtë rualdëaꞌ shtë lidchi bëshuzi principal. Guatë́ Pedro ngaꞌli; guzubënú Pedro ra soliar të parë guënáhiꞌ niaꞌa lla tsalú shcuendë Jesús. 


text:
<pb/>Ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mënë gushë nu grë ra Junta Suprema, quëguili rall manërë parë gunë rall acusar lëꞌë më aunquë nilë nahin cusë falsë parë gac condenar Jesús lu galguti. 


text:
Perë adë bëdzélëdiꞌi rall prëbë aunquë nilë zihani testigu falsë guniꞌi rall bishi cuntrë lëꞌë më. Por fin bëdchini bëldá testigu falsë 


text:
naná repi: ―Lëꞌë nguiu rëꞌ guniꞌi: “Zac guëchilia iáduꞌu shtë Dios nu guëabrí guëldishtë́hia iáduꞌu entrë tsunë dzë”. 


text:
<pb/>Iurní jëfë shtë ra bëshuzi guasuldí nu répill lu Jesús: ―¿Pë adë rquébidiꞌil grë ra diꞌdzë rëꞌ? ¿Pë runë cuntienë lo quë naquëgniꞌi mënë cuntrë lë́ꞌël? 


text:
<pb/>Jesús dchisë náhiꞌ. Iurní lëꞌë jëfë shtë bëshuzi repi: ―Por nombre shtë Dios nanabani, quëgniaꞌa lul, biadiꞌdzë lu naꞌa si talë nal Cristo, Shini Dios. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Ni nahia, cumë ziquë cagníꞌil. Nu zac rniaꞌa lu të guëná të lu Shini Dios; quëbéziꞌ ladë ldi shtë Dios, el quë narnibëꞌa grë́tëꞌ cusë. Nu guëná të lua; guëdchinia laꞌni shcahi shtë gubeꞌe. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë jëfë shtë bëshuzi bëcheꞌzë shábëll cumë ziquë tubi sëñi de quë adë rëuuꞌdiꞌi ldúꞌull lo quë naguniꞌi Jesús. Bëldëll. Répill: ―Hia nguiu rëꞌ bë́ꞌnëll ofender Dios con diꞌdzë nabëruꞌu ruaꞌll. ¿Pë nicidá nápaꞌa de más testigu? Mizmë lëꞌë të bini të diꞌdzë mal naquëgníꞌill. 


text:
nu guniꞌi rall: ―Lë́ꞌël nal Cristo; bëꞌnë divini chu gudini lë́ꞌël. Pedro bëꞌnë negar Jesús (Mr. 14.66‑72; Lc. 22.56‑62; Jn. 18.15‑18, 25‑27) 


text:
<pb/>Mientras zu Pedro rualdëa, tubi criadë guabíꞌguëll lu Pedro nu répill: ―Lë́ꞌël zugaꞌanul Jesús, më Galilea. 


text:
<pb/>Iurní Pedro ziagrúꞌuiꞌ ruaꞌ nezë. Iurë guná stubi criadë lu Pedro, guníꞌill lu ra mënë narëtaꞌ ngaꞌli: ―Nu nguiu rëꞌ rzënú Jesús më Nazaret. 


text:
<pb/>Duꞌpsë ziaꞌa, iurní mënë nazugaꞌa ngaꞌli guabiꞌguë rall lu Pedro nu guniꞌi rall: ―Verdá nal shmënë Jesús purquë ruadíꞌdzël ziquë mënë galileo. 


text:
<pb/>Iurní guzublú Pedro; bë́ꞌniꞌ jurar; répiꞌ: ―Adë guënë́diaꞌa nguiu ni. Gunë Dios cashtigu na si talë adë ruadíꞌdzëdiaꞌa verdá. Mizmë iurní bëllidchí gay. 


text:
Iurní bëagná lduꞌu Pedro lo quë naguniꞌi Jesús: “Antsë guëllidchí gay, gúnël negar na tsunë vueltë”. Iurní bëruꞌu Pedro nu nalë́ bíꞌniꞌ.<pb/>


text:
Iurë brëgueꞌlë grë́tëꞌ ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra më gushë shtë ra israelitë, guc rall de acuerdë nu bëntsaꞌu rall tubi tratë parë quini rall Jesús. 


text:
Bëldiꞌbi rall lëꞌë më; biaꞌa rall lëꞌë më parë guaguëꞌnë rall intriegu lëꞌë më lu Poncio Pilato gubernadurë. Guti Judas 


text:
<pb/>Iurë Judas el quë nabëꞌnë intriegu Jesús, bëdë́ꞌëll cuendë de quë nacondenárëll, gubini ldúꞌull. Bëdchigrëll galdë bi chi bëllë bëdchichi parë ra jëfë shtë ra bëshuzi con ra më gushë, 


text:
répill: ―Na bëna duldë. Bëna intriegu lëꞌë më rëꞌ lu galguti nu nápëdiꞌiꞌ duldë. Perë lëꞌë rall bëquebi rall: ―Parë niꞌi, ¿pë runë importë naꞌa? Shcuéndël niꞌi. 


text:
<pb/>Ra jëfë shtë ra bëshuzi bëtëá rall dumí nu repi rall: ―Adë chu guëtiáꞌadiꞌi dumí rëꞌ laꞌni cajë shtë ofrendë purquë nahin probidë según lëy shtë Dios. Nahin prëci nabëtuuꞌ Judas lëꞌë Jesús parë galguti. 


text:
<pb/>Iurní guc rall de acuerdë parë guëziꞌi rall tubi ldë guiuꞌu con dumí ni. Bërulë́ lachi ni: Lachi shtë el quë Naguctsaꞌu Trashtë. Lachi ni na catë guëgaꞌchi ra më zitu. 


text:
Zni guc cumplir lo quë naguniꞌi Jeremías: “Gunaꞌzi rall galdë bi chi bëllë bëdchichi, prëci nabëꞌnë më israelitë tratë lëꞌë më. 


text:
Con dumí guziꞌi rall tubi lachi shtë el quë naguctsaꞌu trashtë. Zni gunibëꞌa Dadë Dios.” Pilato gunaꞌbë díꞌdzëll lu Jesús (Mr. 15.2‑5; Lc. 23.3‑5; Jn. 18.33‑38) 


text:
<pb/>Biaꞌa rall Jesús lu gubernadurë; gunaꞌbë díꞌdzëll lu më: ―¿Pë lëꞌë nal rëy shtë ra më israelitë? Jesús repi: ―Zni nahin cumë ziquë quëgníꞌil. 


text:
<pb/>Ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mënë gushë, bëdchiꞌbë rall demandë cuntrë Jesús perë Jesús adë pë bëquébidiꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Perë Jesús adë bëquébidiꞌi më de manërë lëꞌë gubernadurë guasë́ ldúꞌull iurní nu adë guc bë́ꞌadiꞌill pë gúnëll. Guniꞌi ra mënë gati Jesús (Mr. 15.6‑20; Lc. 23.13‑25; Jn. 18.38―19.16) 


text:
<pb/>Durantë dzë shtë laní, lëꞌë gubernadurë napë custumbrë guëldáꞌall tubi prësi, el quë narac shtuꞌu ra mënë gápëll libertá. 


text:
Iurë lëꞌë rall bëdëá rall ngaꞌli, Pilato gunaꞌbë diꞌdzë: ―¿Guadë narac shtuꞌu të guëdëꞌa libertá, Barrabás u Jesús nabërulë́ Cristo? 


text:
<pb/>Pilato bëdëꞌë cuendë de quë rldënú rall Jesús nu mbidi na rall; por ni bëꞌnë rall intriegu lëꞌë më. 


text:
Mientras Pilato zúbëgaꞌa catë rúnëll juzguë, lëꞌë tseꞌlë Pilato gunibëꞌa naguanú rsunë: “Adë riutë́diꞌil con nguiu rëꞌ purquë më zaꞌquë náhiꞌ; neꞌ gueꞌlë guniꞌi shcaꞌlda tubi mbëcaꞌldë dushë de lëꞌë më. Adë gurëdchídiꞌi lduaꞌa.” 


text:
<pb/>Perë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu më gushë guniꞌinú rall mënë parë guënaꞌbë rall libertá parë Barrabás nu guënaꞌbë rall gati Jesús. 


text:
Lëꞌë gubernadurë gunaꞌbë diꞌdzë stubi; répill: ―¿Guadë de chupë ra mënë rëꞌ rac shtuꞌu të guëdëꞌa libertá? Lëꞌë rall bëquebi: ―Barrabás. 


text:
<pb/>Pilato gunaꞌbë diꞌdzë iurní: ―¿Pë rac shtuꞌu të guna con Jesús? el quë nabërulë́ Cristo. Grë́tëꞌ rall guniꞌi rall: ―Quëll lu cruz. 


text:
<pb/>Iurní Pilato guná hiadë nídiꞌi mudë lla gúnëll sino quë másruꞌu ziadalë mënë nu rdzatsu mënë. Iurní gunibëꞌa Pilato nisë, tsati guiáꞌall ziquë tubi sëñi de quë nápëdiꞌill faltë por galguti shtë Jesús. Gudíbill guiáꞌall; guníꞌill: ―Nádiaꞌa responsablë por galguti shtë nguiu rëꞌ purquë nápëdiꞌiꞌ faltë. Shcuendë të na ndëꞌë. 


text:
<pb/>Grë́tëꞌ ra mënë bëquebi: ―Lëꞌë naꞌa con shini naꞌa, na naꞌa responsablë por galguti shtë nguiu rëꞌ. 


text:
<pb/>Iurní Pilato bëdë́ꞌëll libertá Barrabás. Lueguë gunibë́ꞌall guëdiaꞌa më galnë́, nu bëꞌnë Pilato intriegu lëꞌë më parë gac crucificar më. 


text:
<pb/>Iurní ra suldadë shtë gubernadurë, biaꞌa rall lëꞌë Jesús laꞌni palaci nu bëdëá grë́tëꞌ suldadë alrededurë lëꞌë më. 


text:
Bëzuꞌbë rall tubi corunë shtë guitsë guëc më. Bëdëꞌë rall tubi varë caꞌa më parë guꞌ guiaꞌa ladë ldi më. Iurní bëzullibi rall delantë lu më nu bëꞌnë rall burnë; guniꞌi rall: ―Guëbani Rëy shtë më israelitë. 


text:
Despuësë de quëhunë rall burnë zni, bëdchisú rall lari guindë. Bëdëꞌë rall shabë më, gutë më stubi. Iurní biaꞌa rall lëꞌë më parë gac crucificar më. Bëquëꞌë rall lëꞌë më lu cruz (Mr. 15.21‑32; Lc. 23.26‑43; Jn. 19.17‑27) 


text:
<pb/>Hia ziagruꞌu më parë ziazú më ruaꞌ guëꞌdchi, bëdzaꞌguëlú rall tubi nguiu, më Cirene nalë Simón. Iurní gunibëꞌa ra suldadë parë guaꞌa Simón cruz shtë Jesús. 


text:
<pb/>Hia iurë gualú bëꞌnë rall crucificar lëꞌë më, ra suldadë gudchitë rall dado parë gudiꞌdzë rall shabë më. Zni guc cumplir lo quë naguniꞌi profetë; “Gudiꞌdzë rall shaba entrë mizmë lëꞌë rall nu gudchitë rall suertë guëc shaba”. 


text:
Guiaꞌa guëc Jesús bëquëꞌë rall tubi letrërë narniꞌi pëzielú bëꞌnë rall condenar lëꞌë më. Letrërë ni rniꞌi: “Ndëꞌë na rëy shtë mënë israelitë. Lëll Jesús.” 


text:
rniꞌi rall: ―Lë́ꞌël rníꞌil cuel iáduꞌu ruꞌbë nu dzë tsunë guëabrí guëzáꞌalin; bëꞌnë salvar mizmë lë́ꞌël talë nal shini Dios. Bëldaguë lë́ꞌël lu cruz. 


text:
<pb/>Zni zac bëꞌnë burnë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu mësë shtë lëy con ra fariseo con grë ra më gushë shtë ciudá. Guniꞌi lu saꞌ rall: 


text:
<pb/>―Bë́ꞌnëll salvar stubi mënë perë el mizmë lë́ꞌëll adë gúnëdiꞌill gan gúnëll salvar lë́ꞌëll. Si talë nall rëy shtë Israel, pues guëldáguëll lë́ꞌëll lu cruz të parë tsaldí lduꞌu hiaꞌa lë́ꞌëll. 


text:
Pues rialdí ldúꞌull Dios; zuzull niaꞌa zunë Dios salvar lë́ꞌëll purquë rníꞌill: “Nahia shini Dios”. 


text:
<pb/>Hashtë ra mizmë ngubaꞌnë naná quënú lëꞌë më lu cruz, bëꞌnë rall burnë; guniꞌi rall mizmë diꞌdzë ni guëc më. Guti Jesús (Mr. 15.33‑41; Lc. 23.44‑49; Jn. 19.28‑30) 


text:
Iurní fuertë guniꞌi Jesús: ―Elí, Elí, lama sabactani. Runë cuntienë diꞌdzë ni: Dios mio, Dios mio, ¿pëzielú bësáꞌnël na? 


text:
<pb/>Mizmë iurní tubi de lëꞌë rall guagllúꞌnëll; guagllíꞌill tubi spongë nu bëgáꞌdzëll spongë con vini hiꞌ. Iurní bëzúꞌbëll spongë guëc tubi varë të parë gu më vini. 


text:
Perë sëbëldá mënë guniꞌi: ―Cha bézaꞌa; guëná hiaꞌa nia zidë Elías të parë guësiétiꞌ lë́ꞌëll lu cruz. 


text:
Mizmë iurní lëꞌë cortinë shtë iáduꞌu gureꞌzin; guc chupë ldëhin dizdë guiaꞌa hashtë guetë. Nu lëꞌë guë́ꞌdchiliu bëllú. Ra dani gureꞌzë. 


text:
Grë ra më rëꞌ, bëruꞌu ra laꞌni baꞌa nu despuësë de guashtë́ Jesús ladi ra tëgulë, guatë́ raiꞌ ciudá Jerusalén. Cantidá mënë guná lu mënë ni. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë capitán nu ra nagupë cuerpë shtë Jesús, iurë guná rall llu, nu guná rall cusë naguzac ngaꞌli, nalë́ bëdzëbë rall; repi lu saꞌ rall: ―De verdá nguiu rëꞌ náhiꞌ shini Dios. 


text:
<pb/>Cantidá naꞌa zu rall ngaꞌli; gubiꞌa rall dizdë zitu. Naꞌa ni guanaldë rall lëꞌë Jesús antsë dizdë Galilea. Bëꞌnë rall compañi lëꞌë më. 


text:
Entrë ra naꞌa ni nanú María Magdalena nu María shniꞌa Jacobo nu shniꞌa José. Nu zugaꞌa shniꞌa ra shini Zebedeo. Bëgaꞌchi Jesús (Mr. 15.42‑47; Lc. 23.50‑56; Jn. 19.38‑42) 


text:
<pb/>Hia iurë riuꞌ gueꞌlë, bëdchini tubi nguiu ricu lë José. Nall më guëꞌdchi Arimatea nu zac nall shmënë Jesús. 


text:
José guagnall lëꞌë Pilato nu gunáꞌbëiꞌ cuerpë shtë Jesús. Pilato gunibëꞌa parë guëdëꞌë mënë cuerpë caꞌa José. 


text:
Iurní guacáꞌchiꞌ lëꞌë Jesús laꞌni tubi baꞌa cubi nabëdaꞌni hia más antsë laꞌni guëꞌë shtë dani. Despuësë de gualú bëgaꞌchi më, iurní bësëꞌau José ruaꞌ baꞌa con tubi guëꞌë ruꞌbë. Hia iurní zëagzë́ José. 


text:
Ngaꞌli quëbezë María Magdalena nu stubi María, Zúbëgaꞌa raiꞌ ruaꞌ baꞌa. Quëhapë suldadë baꞌa catë bëgaꞌchi Jesús 


text:
<pb/>Brëgueꞌlë stubi dzë, quiere decir despuësë ra preparación shtë dzë narziꞌi lduꞌu mënë, ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra fariseo, gua rall lu Pilato; 


text:
guniꞌi rall: ―Dadë, rëagná lduꞌu naꞌa de quë lëꞌë nguiu bishi guníꞌill iurë nabánill de quë despuësë de tsunë dzë, gac resucitárëll ladi ra tëgulë. 


text:
Por ni gunibëꞌa të parë gac segurë baꞌa hashtë dzë tsunë të parë tsádiꞌi ra mënë shtë́nëll gueꞌlë parë tsaldanë rall cuerpë. Nu despuësë guëniꞌi rall lu mënë de quë guc resucitar Jesús ladi ra tëgulë. Zni lúltimë bishi rëꞌ nahin más peor quë ra bishi naguniꞌi Jesús antsë. 


text:
<pb/>Pilato repi: ―Lëꞌë të napë të guardë shtë ra suldadë. Gulë tsaguëꞌnë segurë ruaꞌ baꞌa, mejurë lo quë narac shtuꞌu të. 


text:
<pb/>Iurní ziaꞌa rall; bëꞌnë rall segurë ruaꞌ baꞌa nu bëquëꞌë rall tubi sëgi lu guëꞌë nanadaꞌu ruaꞌ baꞌa. Nu bësëaꞌnë rall guardë shtë ra suldadë.<pb/>


text:
Iurë dzë narziꞌi lduꞌu mënë hia guaꞌa, hia zia grëgueꞌlë primërë dzë shtë llmalë, María Magdalena nu stubi María, guagná rall ruaꞌ baꞌa. 


text:
Perë dizdë lueguë bëdchini tubi llu ruꞌbë lu guë́ꞌdchiliu; lëꞌë ianglë shtë Dadë Dios zeꞌdë de gubeꞌe. Bëdchíniꞌ ruaꞌ baꞌa. Bëdchisúhiꞌ guëꞌë nanadaꞌu ruaꞌ baꞌa. Nu guzúbiꞌ guëc guëꞌë. 


text:
Iurní lëꞌë ianglë guniꞌi lu ra naꞌa: ―Adë rdzë́bëdiꞌi të. Na rac bë́ꞌahia de quë quëguili të Jesús, më nacuë́ lu cruz. 


text:
Perë adë nídiꞌi më ndëꞌë. Guc resucitáriꞌ cumë guniꞌi më lu të antsë. Gulë teꞌe të guëná të lugar catë bëcaꞌchi ra mënë lëꞌë më. 


text:
Gulë tsa; gulë guchi lu ra shini gusëꞌdë më quë lëꞌë më guti perë guc resucitáriꞌ. Nu lëꞌë më tsáhiꞌ Galilea antsë guëdchini të ndë. Ndë guëná të lu më. Ni na lo quë narniaꞌa lu të. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë ra naꞌa nasesë bëruꞌu raiꞌ ruaꞌ baꞌa perë nalë́ bëdzëbë raiꞌ. Mizmë tiempë bëquitë lduꞌu raiꞌ. Guaglluꞌnë raiꞌ të guëniꞌinú raiꞌ shini gusëꞌdë më. 


text:
Mizmë iurní Jesús bëluaꞌalú më lu ra naꞌa nu bëꞌnë më saludar lëꞌë rall. Iurní guabiꞌguë ra naꞌa lu më; bëꞌnë raiꞌ adorar lëꞌë më. Gudëdchi raiꞌ guëaꞌ më. 


text:
Perë Jesús repi: ―Adë rdzë́bëdiꞌi të. Gulë tsaguëꞌnë visi los de más bëcha të parë tsa raiꞌ Galilea. Ndë guëná raiꞌ lua. Lo quë naguniꞌi ra suldadë 


text:
<pb/>Mientras zëagzë́ ra naꞌa, bëldá suldadë shtë guardë gua rall ciudá. Guaguëchi rall lu jëfë shtë ra bëshuzi grë́tëꞌ lo quë naguc. 


text:
Iurní ra jëfë guagniꞌi lu ra më gushë parë guc rall de acuerdë; iurní bëdëꞌë rall zihani dumí cuaꞌa ra suldadë. 


text:
Repi rall: ―Gulë guniꞌi de quë durantë laꞌni gueꞌlë mientras lëꞌë të nagaꞌsi të, ra shmënë Jesús bidë ldanë rall cuerpë shtë Jesús. 


text:
Talë lëꞌë gubernadurë gac bë́ꞌall lo quë naguc, lëꞌë naꞌa guëniꞌinú naꞌa lëꞌë gubernadurë të parë guëzalú naꞌa grë ra dificultá parë lëꞌë të. 


text:
<pb/>Iurní ra suldadë bëꞌnë rall recibir dumí nu guaguëꞌnë rall lo quë naguniꞌi jëfë shtë ra bëshuzi lu rall. Bishi ni na lo quë naruadiꞌdzë ra më israelitë hashtë iurneꞌ. Jesús bësheꞌldë ra poshtë të guëniꞌi raiꞌ dizaꞌquë (Mr. 16.14‑18; Lc. 24.36‑49; Jn. 20.19‑23) 


text:
<pb/>Zni guc; ra guëzá chiꞌbë tubi ra shini gusëꞌdë më ziaꞌa raiꞌ parë Galilea hashtë tubi dani catë guniꞌi Jesús. 


text:
Iurë guná raiꞌ lu më, bëꞌnë raiꞌ adorar lëꞌë më aunquë bëldá raiꞌ bëzá lduꞌu raiꞌ. Gualdídiꞌi lduꞌu raiꞌ guashtë́ më ladi ra tëgulë. 


text:
Iurní Jesús guabíꞌguiꞌ lu raiꞌ; repi më: ―Grë pudërë bëneꞌe Dios parë guënibë́ꞌahia gubeꞌe nu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Gulë tsa guëdubi naciuni. Gulë bëꞌnë lëꞌë rall shmëna. Gulë bëchuꞌbë nisë lëꞌë rall iurë rialdí lduꞌu rall shtiꞌdza. Gulë bëchuꞌbë nisë lëꞌë rall por lë shtënë Dadë Dios, nu por lëa, nu por Espíritu Santo. 


text:
Gulë bëluaꞌa të gunë ra mënë cumplir grë diꞌdzë nagunibë́ꞌahia lëꞌë të. Nu gulë bëdëꞌë cuendë de quë na quëbezënúa lëꞌë të grë́tëꞌ dzë hashtë fin shtë guë́ꞌdchiliu. Amén.<pb/>


text:
<pb/>Guzubluhin según nabëquëꞌë Isaías, el quë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë. Bëquëꞌë Isaías shtidzë Dios narniꞌi shcuendë Jesucristo:<pb/>Gulë guná, guësheꞌlda tubi shmuza naguëniꞌi por na delantë lul.<pb/>Lë́ꞌiꞌ gúniꞌ preparar lduꞌu mënë antsë tsagniꞌinul lëꞌë rall.<pb/> 


text:
Mënë ni guëníꞌiꞌ lu tubi shlatë ruꞌbë. Fuertë guëníꞌiꞌ parë guini grë mënë shtíꞌdziꞌ.<pb/>Guëníꞌiꞌ lu ra mënë: “Gulë bëꞌnë preparar laꞌni lduꞌu të ziquë nezë ldi të parë iurë guëdchini Dadë”. 


text:
<pb/>Por ni Juan bëchuꞌbë nísiꞌ; lugar ni adë nídiꞌi mënë catë naquë́ guëëꞌgu Jordán. Guniꞌinúhiꞌ lëꞌë ra mënë chubë nisë rall ziquë sëñi de quë runë nadzëꞌë rall mudë nanabani rall nu guëabrí lduꞌu rall con Dios parë gunë Dios perdunë duldë shtë rall. 


text:
Grë́tëꞌ ra mënë shtë regiuni Judea nu ra më Jerusalén bëdchini rall lu Juan parë chubë nisë rall. Iurë bëshuꞌbë duldë rall lu Dios, iurní Juan bëchuꞌbë nísiꞌ lëꞌë ra mënë laꞌni guëëꞌgu Jordán. 


text:
<pb/>Nacu Juan tubi lari nanactsaꞌu con guitsë ladi camellë nu lliꞌi láꞌniꞌ tubldë́ guiꞌdi. Ráuhiꞌ shanchi nu dchini shtë ra mbeeꞌzë lachi. 


text:
Guniꞌi Juan shtiꞌdzë Dios lu ra mënë: ―Zeꞌdë stubi më más lasac quë na. Na adë lasáquëdiaꞌa parë lëꞌë më. Ni tubi adë chu nádiaꞌa parë guëshaca du guiꞌdi shtënë shrachi më. 


text:
Na bëchuꞌbë nisa lëꞌë të con nisë perë lëꞌë më gunë më stubi cusë namás cusë ruꞌbë. Guëzunë́ më lduꞌu të nu guëneꞌe më Espíritu Santo parë cuezënúhiꞌ laꞌni lduꞌu të. Jesús bëriubë nisë (Mt. 3.13‑17; Lc. 3.21‑22) 


text:
<pb/>Gudëdë sëbëldá dzë, iurní bëruꞌu Jesús guëꞌdchi Nazaret nanaquë́ regiuni Galilea. Juan bëchuꞌbë nísiꞌ lëꞌë Jesús laꞌni guëëꞌgu Jordán. 


text:
Iurë bëruꞌu më laꞌni nisë, mizmë iurní bëllaꞌlë lu gubeꞌe hashtë guná më catë quëbezë Dios. Guná më lu Espíritu Santo; bëdchíniꞌ ziquë tubi palumë parë cuezënúhiꞌ lëꞌë më. 


text:
Nu bëruꞌu tubi diꞌdzë nezë lu gubeꞌe naguniꞌi: ―Ndëꞌë lëꞌë shinia. Nalë́ rac shtuaꞌa lë́ꞌiꞌ. Nalë́ rquitë lduaꞌa rnahia lúhiꞌ. Niasiguë́ Satanás lëꞌë Jesús (Mt. 4.1‑11; Lc. 4.1‑13) 


text:
Ndë guquëreldë më cuarenta dzë. Ngaꞌli guc shtuꞌu mëdzabë Satanás niasiguë́ lëꞌë më parë guëniti më shnezë më. Guquëreldë më ladi ra ma dushë. Despuësë bëdchini ra ianglë parë bëꞌnë raiꞌ sirvë lu më. Guzublú quëgniꞌi Jesús dizaꞌquë (Mt. 4.12‑17; Lc. 4.14‑15) 


text:
<pb/>Despuësë de bëtiaꞌa ra mënë Juan Bautista lachiguiꞌbë, bëabrí Jesús regiuni Galilea. Cagniꞌi më dizaꞌquë shtë Dios. 


text:
Repi më: ―Lëꞌë tiempë hia guc cumplir; bëgaꞌa iurë parë guënibëꞌa Dios ziquë rëy. Gulë bëabrí lduꞌu të lu Dios nu gulë tsaldí lduꞌu të shtiꞌdzë më. Gunaꞌbë Jesús tapë nguiu narnaꞌzi mbeldë (Mt. 4.18‑22; Lc. 5.1‑11) 


text:
<pb/>Gudëdë Jesús guëllaꞌ ruaꞌ nisë ruꞌbë nalë Galilea. Guná më lu Simón nu bë́chiꞌ Andrés. Cagldaguë raiꞌ guëꞌshu laꞌni nisë. Na raiꞌ pescadurë shtë mbeldë. 


text:
Repi më lu raiꞌ: ―Gulë gudeꞌe naldë na; na guënehia dchiꞌni gunë të. Ziquë na të pescadurë; guna lëꞌë të pescadurë shtë mënë; gueꞌdënú të mënë lua. 


text:
<pb/>Gudëdë më stuꞌpë más delantë; guná më lu Jacobo, llgaꞌnë Zebedeo. Guná më lu Juan, bëchi Jacobo. Quëhunë raiꞌ rumiendë guëꞌshu; zubë raiꞌ laꞌni barcu shtë raiꞌ. 


text:
Lueguë Jesús gunaꞌbë lëꞌë raiꞌ. Iurní guanaldë raiꞌ lëꞌë më. Bësëaꞌnëgá raiꞌ shtadë raiꞌ, Zebedeo; zubënú Zebedeo ra muzë laꞌni barcu. Jesús bënëac tubi nguiu nanapë mëdzabë laꞌni ldúꞌull (Lc. 4.31‑37) 


text:
<pb/>Guatë́ raiꞌ guëꞌdchi Capernaum. Tubi dzë nabëziꞌi lduꞌu mënë, bëluaꞌa Jesús lëꞌë ra mënë laꞌni iáduꞌu. 


text:
Guasë́ lduꞌu mënë por lo quë naguniꞌi Jesús lu rall. Bëluaꞌa më enseñansë shtë́hiꞌ ziquë tubi nanapë pudërë, lë́dëdiꞌi ziquë ra mësë narluaꞌa lëy shtë Moisés. 


text:
De repëntë zugaꞌa tubi nguiu laꞌni iáduꞌu. Nanú tubi mëdzabë fier laꞌni lduꞌu nguiu ni; biadíꞌdzëll guëc lalú. Guníꞌill fuertë: 


text:
<pb/>―Ja, ¿pë nápël con na? lë́ꞌël Jesús. Guëꞌdchi shtë́nël lë Nazaret. ¿Pëllë zéꞌdël parë guënítil lëꞌë naꞌa? Na nanë́a chu nal; nal limpi ldúꞌul delantë lu Dios. Bëdchínil de Dios. 


text:
Grë mënë guasë́ lduꞌu rall. Guniꞌi lu saꞌ rall: ―¿Pëllë ndëꞌë? ¿Pëllë ldaiꞌ cubi rëꞌ? Napë Jesús autoridá hashtë ra mëdzabë rzuꞌbë diaguë rall shtiꞌdzë Jesús. 


text:
<pb/>Por guëdubi nezë shtë Galilea bërëꞌtsë diꞌdzë nabëꞌnë Jesús. Nasesë bërëꞌtsë famë shtë më. Jesús bënëac suëgrë Simón Pedro (Mt. 8.14‑15; Lc. 4.38‑39) 


text:
<pb/>Lueguë bëruꞌu më laꞌni iáduꞌu. Ziazunú më Jacobo nu Juan; bëdchini raiꞌ lidchi Simón nu Andrés. 


text:
Suëgrë Simón nagáꞌaiꞌ lu camë; ráquëll shldi ruꞌbë. Lueguë guniꞌi ra mënë lu Jesús pë cusë cazac nanë rëꞌ. 


text:
Iurní bëdchini më; gunaꞌzi më guiaꞌa naꞌa nu bëldishtë́ më lë́ꞌëll. Guashtëll; lueguë bëruꞌu shldill. Iurní bëꞌnë naꞌa ni sirvë lu raiꞌ nagáu raiꞌ. Bënëac Jesús zihani mënë (Mt. 8.16‑17; Lc. 4.40‑41) 


text:
<pb/>Mizmë dzë iurë nabëlaguetë ngubidzë, hia guadzeꞌ, zihani mënë biaꞌa raiꞌ saꞌ raiꞌ lu Jesús, ra nanapë galguidzë nu ra nanapë mëdzabë laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Jesús bënëac zihani rall de grë clasë galguidzë. Bëgú më zihani mëdzabë laꞌni lduꞌu rall. Adë bëdë́ꞌëdiꞌi më permisi ra mëdzabë parë nianiꞌi rall purquë bënguë bëꞌa rall lëꞌë më. Guagluaꞌa Jesús ra mënë regiuni Galilea (Lc. 4.42‑44) 


text:
<pb/>Guashtë́ më tumpranë nianá nacahi. Ziaꞌa më shlatë catë nídiꞌi mënë. Ndë guniꞌinú më Dios, Shtadë më. 


text:
<pb/>Guchi më lu raiꞌ: ―Cha guiá hiaꞌa ra guëꞌdchi naquë́ guëllaꞌ. Guëdiaꞌa diꞌdzënú hiaꞌa lëꞌë rall shtiꞌdzë Dios; parë ni zelda. 


text:
<pb/>Iurní gua më grë nezë Galilea; rniꞌi më dizaꞌquë shtë Dios laꞌni iáduꞌu shtë ra mënë israelitë. Bëgú më mëdzabë laꞌni lduꞌu ra nanapë mëdzabë. Bënëac Jesús tubi nguiu narac lluꞌu galguidzë naruꞌdzë ládiꞌ (Mt. 8.1‑4; Lc. 5.12‑16) 


text:
<pb/>Bidë tubi nguiu narac galguidzë naruꞌdzë ládiꞌ. Bëzullíbill lu më; bë́ꞌnëll ruëguë lu më; répill: ―Nápël pudërë; si talë nápël voluntá guëzunël ladia; guëaca. 


text:
<pb/>Bëgaꞌa lduꞌu Jesús lë́ꞌëll. Bëdchiꞌbë më guiaꞌa më guë́quëll nu repi më: ―Rac shtuaꞌa; guëac galguidzë shtë́nël. 


text:
<pb/>―Adë chu lu ruadíꞌdzëdiꞌil. Guagluaꞌa lë́ꞌël lu bëshuzi. Bëꞌnë cumplir lo quë naguniꞌi Moisés. Bëdëꞌë ofrendë lu Dios parë gac guëdëꞌë mënë cuendë de quë hia bëáquël. 


text:
<pb/>Perë iurë zëagzëll, guzublú biadíꞌdzëll lo quë nabëꞌnë Jesús de manërë de quë Jesús adë guc më niadchini më guëꞌdchi rëꞌ tantë mënë gulezë rall lëꞌë më. Bëaꞌnë më fuërë shtë guëꞌdchi catë nídiꞌi mënë. Zihani mënë beꞌdë guëdchini rall lu më de grë ladë guëꞌdchi.<pb/>


text:
Gudëdë bëldá dzë, Jesús guatë́ stubi vueltë guëꞌdchi Capernaum. Bini ra mënë quëreldë më lidchi më. 


text:
Lueguë bëdëá zihani mënë hashtë gúldëdiꞌi ruaꞌ hiuꞌu niutë́ ra mënë. Cagniꞌi më shtiꞌdzë Dios lu rall. 


text:
Por tantë mënë adë guc niadchininú rall narac lluꞌu lu më. Iurní gudidë rall guëc hiuꞌu parë bëldaguë rall daaꞌ delantë lu më. 


text:
Guná më rialdí lduꞌu rall lëꞌë më; iurní repi më lu narac lluꞌu: ―Dadë, runa perdunë duldë shtë́nël. 


text:
<pb/>Laꞌni hiuꞌu rëꞌ zubë bëldá mësë narluaꞌa lëy; nalë́ runë rall llgabë laꞌni lduꞌu rall; rniꞌi rall: 


text:
“¿Pëzielú rniꞌi Jesús diꞌdzë rëꞌ? Nablac rúnëll ofender Dios purquë sulë Dios napë pudërë gunë më perdunë duldë, lëdë núdiꞌi lë́ꞌëll.” 


text:
¿Pë más sencigi guëniaꞌa lu narac lluꞌu: “Naperdunë duldë shtë́nël” u guëniaꞌa lull: “Guasuldí nu bëagzë́”? 


text:
Parë gac bëꞌa të na nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu nu napa pudërë parë guna perdunë duldë shtë mënë. Iurní guniꞌi më lu narac galguidzë llunguë: 


text:
<pb/>Lueguë guashtëll nu bëldísëll shtaaꞌll. Bërúꞌull lu grë nacabezë lugar ni. Guasë́ lduꞌu mënë; guniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios. Nu guniꞌi rall: ―Nunquë láꞌadiꞌi guná hiaꞌa cusë rëꞌ. Jesús gunaꞌbë Leví (Mt. 9.9‑13; Lc. 5.27‑32) 


text:
<pb/>Gua Jesús stubi vueltë ruaꞌ nisë ruꞌbë. Zihani mënë guabiꞌguë rall lu më nu bëluaꞌa më lëꞌë rall. 


text:
<pb/>Iurë gudëdë më nezë, guná më lu Leví, shini Alfeo. Leví zúbëgaꞌa lu banju catë riatilli mënë impuestë. Guniꞌi më lu Leví: ―Gudeꞌe naldë na. Lueguë guasuldí Leví nu guanáldëll lëꞌë më. 


text:
<pb/>Iurë nanú Jesús lidchi Leví, zubënú më shini gusëꞌdë më con zihani ra narunë cubrë impuestë. Nu zubë ra pecadurë nanadë runë cumplir ra custumbrë shtë mënë religiusë. Zihani mënë guanaldë rall lëꞌë më. 


text:
Iurní ra mësë narluaꞌa lëy con ra fariseo, gunaꞌbë diꞌdzë rall lu ra shini gusëꞌdë më: ―¿Pëzielú mësë shtë të quëhaunull ra pecadurë nu con ra narunë cubrë impuestë? 


text:
<pb/>Bini më lo quë naguniꞌi rall; repi më: ―Ra narac lluꞌu rquiꞌni rall tubi ducturë perë el quë nabëráquëdiꞌi, adë rquíꞌnidiꞌill ducturë. Zeldë guënaꞌba gac salvar ra mënë mal të guëabrí lduꞌu rall con Dios; adë zeldë guënáꞌbëdiaꞌa mënë narniꞌi mënë zaꞌquë na rall. Gunaꞌbë diꞌdzë mënë shcuendë ayunë (Mt. 9.14‑17; Lc. 5.33‑39) 


text:
<pb/>Guzac iurë ra shini gusëꞌdë Juan nu ra shini gusëꞌdë fariseo bëꞌnë rall ayunë, bëdchini bëldá mënë lu Jesús nu gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Pëzielú ra shini gusëꞌdë Juan nu ra shini gusëꞌdë fariseo quëhunë rall ayunë; adë ráudiꞌi rall? perë shini gusë́ꞌdël rau rall; quëhúnëdiꞌi rall ayunë. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús lu rall: ―¿Ni mudë gunë të obligar ra invitadë shtë saꞌa gunë rall ayunë mientras cabezënú lliguë lëꞌë rall? Si talë cabezënú lliguë lëꞌë rall, adë rúnëdiꞌi rall ayunë. 


text:
<pb/>’Ni tubi chu rúnëdiꞌi rumiendë lu lari gushë con lari cubi purquë si talë guëguëuꞌl lari cubi lu lari gushë, más nasesë rcheꞌzë lari cubi lëꞌë lari gushë. Iurní más fier rluaꞌa rumiendë ni. 


text:
Ni tubi adë rgutsaꞌu vini cubi laꞌni bulsë guiꞌdi gushë. Adë gúnëdiꞌi gan bulsë gushë lu fuersë shtë vini cubi. Rcheꞌzë vini cubi lëꞌë bulsë gushë nu lëꞌë vini guëllëꞌin lu guiuꞌu. Hia lëꞌë bulsë adë rlluíꞌidiꞌin. Rquiꞌni tsutsaꞌu vini cubi laꞌni bulsë cubi. Ra shini gusëꞌdë më caniashi raiꞌ duꞌu shtë trigu (Mt. 12.1‑8; Lc. 6.1‑5) 


text:
<pb/>Tubi dzë descansë gudëdë Jesús con ra shini gusëꞌdë më catë nanú trigu. Ra shini gusëꞌdë më caniashi raiꞌ duꞌu shtë trigu të gau raiꞌ bëꞌdchi. 


text:
Iurní ra fariseo guniꞌi rall lu Jesús: ―¿Pëzielú runë rall lo quë naná providë quëhunë mieti dzë narziꞌi lduꞌu mënë? 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―¿Pë adë biꞌldi të lo quë nabëꞌnë David guahietë con ra narianaldë të́chiꞌ? Nápëdiꞌi raiꞌ pë gau raiꞌ nu rldiaꞌnë raiꞌ. 


text:
Guatë́ David lidchi Dios. Dzë ni Abiatar na jëfë shtë ra bëshuzi. Gunaꞌzi David guetështildi naná sagradë; ni tubi adë chu rau guetështildi ni, sulë niétiquë bëshuzi. Perë David bëdëꞌë guetështildi ni cuaꞌa ra nacanaldë lë́ꞌiꞌ; gudáu raiꞌ. 


text:
<pb/>Nu guniꞌi më lu ra fariseo: ―Dios bëdëꞌë dzë descansë parë bien shtë nguiu të guëziꞌi lduꞌu raiꞌ. Adë bë́ꞌnëdiꞌi Dios formar lëꞌë nguiu niétiquë parë gunë rall cumplir custumbrë shtë dzë descansë. 


text:
Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; napa derechë guënibë́ꞌahia pë cusë gunë mieti dzë descansë.<pb/>


text:
Guzac tubi dzë narziꞌi lduꞌu mënë, guatë́ Jesús laꞌni iáduꞌu. Ndë zugaꞌa tubi nguiu nagubidchi guiáꞌaiꞌ. 


text:
Quëgldaꞌchi ra fariseo lëꞌë më, nia zunë më rumëdi dzë descansë parë guëdchiꞌbë rall demandë cuntrë lëꞌë më. 


text:
<pb/>Guniꞌi më lu ra nacagldaꞌchi: ―Según lëy shtë Dios, ¿pë runë tucarë gunë nguiu dzë narziꞌi lduꞌu mieti? ¿Gunë nguiu bien u gunë nguiu mal; zúnëll rumëdi nguiu u zësáꞌnëll gati nguiu? Perë lëꞌë contrari shtë më adë pë guníꞌidiꞌi rall. 


text:
Guná më lu grë rall; bëldë́ më; gulaguë tristë laꞌni lduꞌu më por tantë naguëdchi lduꞌu rall. Iurní guniꞌi më lu nguiu narac lluꞌu: ―Bëldí guiáꞌal. Iurní bëldill guiáꞌall. Lueguë bëac guiáꞌall. 


text:
Nasesë bëruꞌu ra fariseo. Guzublú gunaꞌbë diꞌdzë rall lu ra naná partidë shtë Herodes lla gunë rall parë gati Jesús. Zihani mënë bëdëá ruaꞌ nisë ruꞌbë 


text:
<pb/>Iurní bëruꞌunú Jesús ra shini gusëꞌdë më; bëdchini raiꞌ ruaꞌ nisë ruꞌbë. Guanaldë zihani mënë shtë regiuni Galilea. 


text:
Iurë bini ra mënë ra milagrë nabëꞌnë Jesús, guagná rall lëꞌë më. Mënë shtë Jerusalén nu mënë shtë regiuni Idumea nu regiuni Judea, bëdchini rall. Mënë naquëreldë stubi ladë ruaꞌ guëëꞌgu Jordán nu ra mënë shtë regiuni Tiro nu Sidón bëdchini rall të guëná rall lu Jesús. 


text:
Por ni gunibëꞌa Jesús lu ra shini gusëꞌdë më gac preparadë tubi barcu lu nisë parë tsu më laꞌnin parë adë guëtéꞌediꞌi mënë lëꞌë më. 


text:
Zihani mënë bëdchini purquë antsë bënëac më zihani narac lluꞌu. Iurní grë́tëꞌ narac lluꞌu, beꞌdë guëteꞌe rall lëꞌë më parë bëgaꞌldë rall shabë më. 


text:
Iurë ra nanapë mëdzabë laꞌni lduꞌi guná rall lu Jesús, bëzullibi rall lu më. Gurushtiá rall; guniꞌi rall: ―Nal lúniquë shini Dios. 


text:
<pb/>Perë Jesús nalë́ bëꞌnë më incarguë lëꞌë rall adë guadíꞌdzëdiꞌi rall chu na më. Bëꞌnë Jesús nombrar chiꞌbë chupë shini gusë́ꞌdëiꞌ (Mt. 10.1‑4; Lc. 6.12‑16) 


text:
<pb/>Laꞌni ra dzë ni güeꞌpi Jesús lu dani. Gunaꞌbë më ra naguc shtuꞌu më parë gulezënú raiꞌ lëꞌë më. Bëdchini raiꞌ lu më. 


text:
Bëdëꞌë më pudërë lëꞌë raiꞌ parë guëgú raiꞌ mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë, nu bëdëꞌë më pudërë gunëac raiꞌ narac lluꞌu. 


text:
Nu bëꞌnë më nombrar Jacobo nu Juan; rac bëchi raiꞌ; shtadë raiꞌ lë Zebedeo. Bëdëꞌë më stubi lë raiꞌ parë Juan nu Jacobo naná Boanerges narunë cuntienë shini nguziꞌu purquë runë raiꞌ tubi cusë tubi chupëgá. 


text:
En seguidë bëꞌnë më nombrar Andrés, nu Felipe, nu Bartolomé, nu Mateo, nu Tomás, nu Jacobo naná shini Alfeo. También bëꞌnë më nombrar Tadeo nu Simón nanapë llëruꞌbë ánimo parë lëy. 


text:
Nu bëꞌnë më nombrar Judas Iscariote nabëꞌnë intriegu lëꞌë Jesús más despuësë. Guniꞌi mënë Jesús napë mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ (Mt. 12.22‑32; Lc. 11.14‑23; 12.10) Despuësë de ni, guatë́ më lidchi më. 


text:
Iurní bini shfamili Jesús ra cusë nabëꞌnë më; bëdchini raiꞌ parë guaꞌa raiꞌ lëꞌë më la fuersë purquë rniꞌi mënë rac luguë më. 


text:
<pb/>Nu ra mësë narluaꞌa lëy bëdchini rall de Jerusalén; guniꞌi rall: ―Napë Jesús mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ. Rgull ra mëdzabë por pudërë shtë Beelzebú naná jëfë shtë los de más mëdzabë. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë Jesús lëꞌë ra mësë. Guniꞌi më tubi comparaciuni lu rall: ―¿Acasë guëgú Satanás mizmë lë́ꞌëll? 


text:
Nu zac, si talë Satanás nadivididë mizmë shmë́nëll, tsalú pudërë shtë́nëll; hia bëgaꞌa fin shtë́nëll. 


text:
<pb/>’Ni tubi chu adë gac tsutë́ lidchi tubi nguiu putëntë të parë guëgull pë shtë më putëntë sino quë primërë napë quë guëldíꞌbill nguiu putëntë; iurní sí, gúnëll gan guëgull pë shtë nguiu ni. 


text:
<pb/>’Guldía rniaꞌa lu të de quë zac perdunë grë duldë shtë ra nguiu nu grë́tëꞌ diꞌdzë narniꞌi rall cuntrë shini Dios 


text:
perë si talë guëniꞌi mënë diꞌdzë mal cuntrë Espíritu Santo, ni sí, jamás nídiꞌi perdunë parë nguiu ni. Nall culpablë parë guëdubi tiempë; adë nídiꞌi fin shtë́nëll. 


text:
<pb/>Zni guniꞌi më purquë guniꞌi ra mënë napë më mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ. Shniꞌa nu bëchi Jesús (Mt. 12.46‑50; Lc. 8.19‑21) 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë shniꞌa më con ra bë́chiꞌ, bëdchini raiꞌ catë cabezë më. Gulezë raiꞌ tëchi fuërë; bësheꞌldë raiꞌ tubi mënë naguagnaꞌbë lëꞌë më. 


text:
Ra mënë narëtaꞌ alrededurë lëꞌë më guniꞌi: ―Lëꞌë shníꞌal nu ra bë́chil zugaꞌa rall tëchi fuërë. Rac shtuꞌu rall guadiꞌdzënú rall lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Guná më lu grë ra narëtaꞌ alrededurë lëꞌë më nu guníꞌiꞌ: ―Ra nazubënú na ndëꞌë, ni na shníꞌahia nu ni na bëcha 


text:
Stubi vueltë guzublú cagluaꞌa më ra mënë ruaꞌ nisë ruꞌbë. Mënë zihani bëdchini rall lu më, por ni guatë́ më laꞌni tubi barcu; guzubë më laꞌnin lu nisë. Grë mënë cabezë rall ruaꞌ nisë lu guiuꞌu. 


text:
Tubi nguiu guagtë́ꞌtsëll bëꞌdchi. Duꞌpë bëꞌdchi gulaguë lu guiuꞌu nezë. Iurní lueguë bëdchini ra maꞌñi; gudáu maꞌñi bëꞌdchi. 


text:
Stuꞌpë bëꞌdchi gulaguë lu guiuꞌu guëꞌë catë duꞌpë guiuꞌu nanú. Lueguë gutsëlú bëꞌdchi purquë adë ni zihani guiuꞌu. 


text:
Stubi partë bëꞌdchi gulaguë lu guiꞌlli guitsë; gualdanin laꞌni guiꞌlli guitsë perë guiꞌlli guni guëquin; adë bëdë́ꞌëdiꞌin nashi. 


text:
Stubi partë bëꞌdchi gulaguë lu guiuꞌu zaꞌquë. Gualdanin; guaruꞌbin. Bëldá bëꞌdchi bëdëꞌë galdë bi chi por tubin. Stubin bëdëꞌë sesenta por tubin. Stubin bëdëꞌë tubi gahiuꞌa por tubin. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi më: ―Si talë rac shtúꞌul tsasël, gulë bëquë́ diaguë bien shtiꞌdza. Guniꞌi Jesús pëzielú guníꞌiꞌ ra comparaciuni (Mt. 13.10‑17; Lc. 8.9‑10) 


text:
<pb/>Despuësë zu Jesús lë́ꞌësë më, iurní ra mënë nazugaꞌa guëllaꞌ lëꞌë më con ra shini gusëꞌdë më, gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ pë runë cuntienë ra comparaciuni. 


text:
Guniꞌi më lu rall: ―Dios bëꞌnë favurë parë guasë́ të manërë rnibëꞌa më ziquë rëy; perë na, ruadiꞌdza por comparaciuni lu ra mënë nanadë në́diꞌi tsasë́ shtiꞌdzë më 


text:
të parë guëná rall perë adë riasë́diꞌi rall. Rini rall perë rúnëdiꞌi rall cuendë. Por ni ruadiꞌdza ra comparaciuni lu rall të parë adë guëabrídiꞌi lduꞌu rall con Dios, nu adë gúnëdiꞌi Dios perdunë duldë shtë rall. Jesús guniꞌi pë runë cuntienë comparaciuni shtë bëꞌdchi (Mt. 13.18‑23; Lc. 8.11‑15) 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi më lu ra nacabezënú më: ―¿Pëllë adë riasë́diꞌi të comparaciuni shtë nartëꞌtsë bëꞌdchi? ¿Lla gunë të parë tsasë́ të grë́tëꞌ ra comparaciuni narniaꞌa lu të? 


text:
Nanú mënë ziquë guiuꞌu guëdchi catë gulaguë bëꞌdchi lu nezë. Rini rall shtiꞌdzë Dios perë lueguë ridë mëdzabë Satanás nu rdchisú mëdzabë diꞌdzë laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Stubi tantë mënë na rall ziquë guiuꞌu guëꞌë catë gulaguë bëꞌdchi lu guëꞌë. Rini rall; rëuuꞌ lduꞌu rall shtiꞌdzë Dios perë adë guáꞌdzëdiꞌi diꞌdzë laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Ziquë tubi plantë nanapë duꞌpë shlúꞌchiꞌ, rialdí lduꞌu rall duꞌpë tiempë. Iurë ridë ra cusë durë nu rguini mënë saꞌ rall por dizaꞌquë, iurní rsaꞌnë rall dizaꞌquë; rëazë guetë rall. 


text:
Rini rall shtiꞌdzë Dios perë por tantë llgabë runë rall lla guëbani rall nu rzebi lduꞌu rall zihani cusë; rac shtuꞌu rall zihani dumí. Rteꞌe ra cusë ni dizaꞌquë; nídiꞌi mudë cuezë shtiꞌdzë Dios laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Perë nanú mënë ziquë bëꞌdchi narlaguë lu guiuꞌu zaꞌquë. Guëdubinú lduꞌu rall rialdí lduꞌu rall. Na rall ziquë plantë narneꞌe resultá galdë bi chi por tubi nu sesenta por tubi u tubi gahiuꞌa por tubi. Comparaciuni shtë lintërnë (Lc. 8.16‑18) 


text:
<pb/>También guniꞌi më lu rall: ―¿Ni mudë guidënul tubi llni parë suhin guëaꞌ camë u suhin laꞌni rmudi? ¿Pëllë lëdë guiáꞌadiꞌi zubin të parë guëzianín laꞌni hiuꞌu? 


text:
Grë ra cusë nagaꞌchi lu ra mënë, napë quë guëruꞌu rahin lu llni parë tsasë́ mieti. Adë nídiꞌi mudë gaquin nagaꞌchi parë siemprë. 


text:
<pb/>Guniꞌi më lu rall: ―Gulë guná; gulë bëquë́ diaguë bien. Con el mizmë medidë narrëꞌshë të iurneꞌ, medidë ni napë quë guëbishi të. Nu guëneꞌe më másruꞌu llni lëꞌë të narquë́ diaguë shtiꞌdzë më. 


text:
Si talë guëquë́ diaguë të bien, Dios guëneꞌe më más shtiꞌdzë më parë lëꞌë të, perë si talë rúnëdiꞌil cuendë shtiꞌdza, guëdchisú më llni narníꞌil nápël. Comparaciuni shtë bëꞌdchi narialdani 


text:
<pb/>Nu zac Jesús guniꞌi: ―Zni na catë rnibëꞌa Dios ziquë Rëy. Nahin cumë ziquë tubi nguiu nartëꞌtsë bëꞌdchi lu guiuꞌu. 


text:
Nagáꞌsill gueꞌlë; despuësë riashtëll. Rdëdë ra dzë nu rdëdë ra gueꞌlë. Lëꞌë bëꞌdchi rialdanin nu riaruꞌbë plantë. Lëꞌë nguiu adë rac bë́ꞌadiꞌill lla riaruꞌbë plantë. 


text:
De lëꞌë guiuꞌu primërë rldani plantë, iurní rruꞌu ra duꞌu shtëhin. Lëꞌë duꞌu ni nuaꞌa zihani bëꞌdchi. 


text:
Iurë lëꞌë bëꞌdchi gubidchi, lueguë rchuguë rall bëꞌdchi purquë hia bëdchini tiempë shtë cusechë. Comparaciuni shtë bëꞌdchi mituꞌnë (Mt. 13.31‑32; Lc. 13.18‑19) 


text:
<pb/>Guniꞌi më stubi comparaciuni: ―¿Guadë diꞌdzë nu comparaciuni guëluáꞌahia lu të parë tsasë́ të lla na tiempë naguënibëꞌa Dios ziquë rëy? 


text:
Tiempë ni na ziquë tubi bëꞌdchi mituꞌnë. Iurë bëtëꞌtsë nguiu bëꞌdchi ni, nahin ziquë más mituꞌnë lu grë́tëꞌ bëꞌdchi. 


text:
Despuësë de bërëꞌtsin nu guaruꞌbin, beꞌpin más de grë ra plantë. Gupin llicu ruꞌbë nu bëdchini ra maꞌñi; bëdchiꞌbë ra ma bëcheꞌzë lu llicu hiaguë. Bëluaꞌa më con zihani comparaciuni (Mt. 13.34‑35) 


text:
Siemprë biadiꞌdzë më lu ra mënë con comparaciuni nu bëquebi më lu ra shini gusëꞌdë më pë runë cuntienë shtíꞌdziꞌ. Jesús bëcueꞌdchí nisë ruꞌbë (Mt. 8.23‑27; Lc. 8.22‑25) 


text:
<pb/>Mizmë dzë ni iurë bëdchini gueꞌlë, guniꞌi më lu ra shini gusëꞌdë më: ―Cha guiá hiaꞌa stubi ladë ruaꞌ nisë. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë raiꞌ bëꞌnë raiꞌ despedir ra mënë zihani narë́ ruaꞌ nisë ruꞌbë. Biaꞌa ra shini gusëꞌdë më lëꞌë më zíquësë zugaꞌa më të parë ziaꞌa raiꞌ laꞌni barcu. Nu zianaldë stubi shcuaꞌa barcu con lëꞌë raiꞌ. 


text:
Iurní bëdchini tubi mbë dushë lu nisë. Guatë́ nisë laꞌni barcu hashtë mërë në́ꞌazë guëdubi barcu laꞌni nisë. 


text:
Nagaꞌsi Jesús nezë ichi barcu; nacuꞌguë më tubi almadë. Bëcuaꞌñi raiꞌ lëꞌë më nu guniꞌi raiꞌ: ―Mësë, aquë zati hiaꞌa iurneꞌ. 


text:
<pb/>Iurní guashtë́ më; guniꞌi më guëc mbë nu guëc nisë: ―Guitsëgá nu bëac dchi. Lueguë gurëdchí nisë nu lëꞌë mbë bëac dchi. 


text:
<pb/>Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ; guniꞌi lu saꞌ raiꞌ: ―¿Chull më rëꞌ? Rzuꞌbë diaguë nisë nu mbë shtíꞌdziꞌ.<pb/>


text:
Iurë bëruꞌu më laꞌni barcu, lueguë guabiꞌguë tubi nguiu lu më; nanú tubi mëdzabë fier laꞌni ldúꞌull. Bëruꞌu nguiu ni catë nanú cuevë catë bëgaꞌchi ra tëgulë. 


text:
Zihani vueltë bëldiꞌbi mënë lë́ꞌëll con cadënë guëaꞌll nu guiáꞌall perë bëchúguëll cadënë nu rúnëll pedasë ra guiꞌbë. Adë chu rúnëdiꞌi gan lull të guëldíꞌbill lëꞌë nguiu ni. 


text:
Dzë la gueꞌlë canzëll nu gurushtiall catë nanú baꞌa nu catë nanú dani. Mizmë lë́ꞌëll rguínill lë́ꞌëll con guëꞌë. 


text:
Gurushtiall nu guníꞌill fuertë: ―¿Pëllë nápël con na? Jesús. Lë́ꞌël nal shini Dios nacabezë gubeꞌe. Por Dios rniaꞌa lul, adë guëtiáꞌadiꞌil na lu guiꞌi shtë cashtigu. 


text:
<pb/>Zni guníꞌill purquë antsë guniꞌi Jesús lull: ―Bësaꞌnë lëꞌë nguiu rëꞌ. Nal tubi mëdzabë demasiadë fier. 


text:
<pb/>Iurní ra mëdzabë bëꞌnë rall ruëguë lu Jesús parë adë guëgúdiꞌi më lëꞌë rall fuërë de lugar ni. 


text:
Ra mëdzabë bëꞌnë rall ruëguë lu më; guniꞌi rall: ―Bësheꞌldë lëꞌë naꞌa laꞌni lduꞌu guchi të tsutë́ naꞌa laꞌni lduꞌu ra ma. 


text:
<pb/>Bëdëꞌë më permisi; iurní ra mëdzabë bëruꞌu rall nguiu ni nu guatë́ rall laꞌni ra guchi. Na ra ma más quë chupë mili. Ziaglluꞌnë ra ma catë nanú tubi bërrancu ruaꞌ nisë. De guiaꞌa guzutuꞌu ra ma laꞌni nisë; guti ra ma. 


text:
<pb/>Ra narapë guchi iurë guná rall pë guc, guaglluꞌnë rall lu më guëꞌdchi nu lu ra mënë narë́ lachi. Guniꞌi rall lo quë naguc. Bëruꞌu ra mënë; guagná rall nia pë guc lugar ni. 


text:
Bëdchini rall catë nanú Jesús nu guná rall lu nguiu nanapë mëdzabë laꞌni ldúꞌull antsë. Nguiu ni zubë ngaꞌli nu nácull shábëll; hia beꞌrquë na shgábëll. Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë. 


text:
Grë ra testigu naguná lo quë nabëꞌnë Jesús, biadiꞌdzë rall lo quë nabëꞌnë më con lëꞌë nguiu nu con ra guchi. 


text:
<pb/>Güeꞌpi më laꞌni barcu; lëꞌë nguiu nanagupë chupë mili mëdzabë antsë, bë́ꞌnëll ruëguë lu më parë tsanáldëll lëꞌë më 


text:
perë Jesús adë gunë́diꞌiꞌ; guníꞌiꞌ lu nguiu: ―Bëagzë́ lídchil nu biadiꞌdzë lu shfamílil ra cusë ruꞌbë nabëꞌnë Dios con lë́ꞌël. Biadiꞌdzë lu rall blac bëgaꞌa lduꞌu më lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Iurní gubiꞌll; guzublú biadíꞌdzëll lu ra mënë shtë regiuni nalë Decápolis; biadíꞌdzëll cusë ruꞌbë nabëꞌnë Jesús con lë́ꞌëll. Grë ra nabini shtíꞌdzëll, guasë́ lduꞌu rall. Shtsaꞌpë Jario nu tubi naꞌa nabëgaꞌldë shabë Jesús (Mt. 9.18‑26; Lc. 8.40‑56) 


text:
<pb/>Beꞌpi më laꞌni barcu; bëabrí më stubi ladë ruaꞌ nisë ruꞌbë. Zihani mënë bëdchini lu më catë zu më ruaꞌ nisë. 


text:
Beꞌdë guëdchini tubi mënë lë Jairo lu Jesús. Jairo nall tubi më importantë laꞌni iáduꞌu shtë më israelitë. Iurë guná Jairo lu Jesús; bëzullíbill lu më. 


text:
Nalë́ bë́ꞌnëll ruëguë lu më; guníꞌill: ―Shtsaꞌpa hia rlúllëll. Bëꞌnë favurë, cha guëdchiꞌbë guiáꞌal guë́quiꞌ parë guëáquëll nu guëbánill. 


text:
Nalë́ bë́ꞌnëll sufrir por ra rumëdi nabëꞌnë ra ducturë hashtë bë́ꞌnëll gashtë grë́tëꞌ dumí nanápëll perë ni duꞌpë adë bëáquëdiꞌill sino más rac llúꞌull. 


text:
Jesús guc bë́ꞌaiꞌ de quë bëac tubi më por pudërë shtë më. Bëdchigrë́ lu më; guná më lu ra nazugaꞌa ndëꞌë; gunaꞌbë diꞌdzë më: ―¿Chu bëgaꞌldë shaba? 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më guniꞌi: ―Guná; blac mënë zihani quëgteꞌe rall lë́ꞌël, nu rnaꞌbë díꞌdzël chu bëgaꞌldë shábël. 


text:
Iurní lëꞌë naꞌa ni bëdzë́bëll; bëchíꞌchill; bëzullíbill lu më. Guc bë́ꞌall bëac galguidzë shtë́nëll. Bëquébill grë lo quë nabë́ꞌnëll. 


text:
Guniꞌi Jesús lull: ―Nanë, bëáquël purquë rialdí ldúꞌul na. Bëagzë́ con bien. Hia gulezë galguidzë shtë́nël. 


text:
<pb/>Nianá quëadiꞌdzënú më naꞌa ni, bëdchini bëldá mënë nazeꞌdë lidchi Jairo. Guniꞌi rall lu Jairo: ―Shtsáꞌpël hia gútiꞌ. Adë guënáꞌbëruꞌul favurë lu më. 


text:
<pb/>Perë Jesús bini lo quë naguniꞌi rall. Repi më lu Jairo: ―Adë rdzë́bëdiꞌil; guaglaꞌguë tsaldí ldúꞌul na. 


text:
Guatë́ më hiuꞌu; guniꞌi më: ―¿Pëzielú tantë ruidë quëhunë të? ruꞌnë të. Lëꞌë ntsaꞌpë rëꞌ adë gútidiꞌiꞌ sino nagáꞌsiꞌ. 


text:
<pb/>Bëꞌnë mënë burnë nu rllidchinú rall lëꞌë Jesús. Iurní bëgú më grë mënë. Biaꞌa më shtadë ntsaꞌpë con shníꞌaiꞌ nu ra nabëdchininú më. Guatë́ raiꞌ catë nagaꞌa tëgulë. 


text:
Gunaꞌzi më guiaꞌa tëgulë; guniꞌi më: ―Talita cumi (diꞌdzë rëꞌ runë cuntienë con dizë́ shtë më: “Ntsaꞌpë, guashtë́ ngaꞌli”). 


text:
<pb/>Lueguë lueguë iurní guashtë́ ntsaꞌpë ni. Guzúbiꞌ; guzë́hiꞌ purquë nápiꞌ chiꞌbë chupë izë. Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu mënë. 


text:
Iurní gunibëꞌa më të guëdëꞌë rall nagáu ntsaꞌpë. Gunibëꞌa më lu rall adë chu lu guadíꞌdzëdiꞌi rall pë bëꞌnë Jesús con shtsaꞌpë Jairo.<pb/>


text:
Iurë bëdchini dzë descansë, guzublú cagluaꞌa më laꞌni iáduꞌu. Zihani mënë nabëquë́ diaguë shtiꞌdzë më, bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall nu guniꞌi rall: ―¿Con pë pudërë quëhunë Jesús tantë cusë rëꞌ? ¿Chull bëdëꞌë tantë llni? ¿Chull bëdëꞌë pudërë guiáꞌall tantë milagrë quëhúniꞌ? 


text:
¿Pëllë lëdë carpintë́rëdiꞌi; nu nall shini María? Ra bë́chill lë rall Jacobo nu José nu Judas nu Simón. Nu zánëll quëreldë rall ndëꞌë entrë lëꞌë hiaꞌa. Adë bëgáꞌadiꞌi guzac rall 


text:
perë Jesús guniꞌi lu rall: ―Grë́tëꞌ ra muzë shtë Dios adë rúnëdiꞌi mënë rëspëti lëꞌë raiꞌ, ni sáhiꞌ, ni ra shfamíliꞌ; rúnëdiꞌi rall rëspëti lë́ꞌiꞌ. Sulë stubi lugar runë mënë rëspëti tubi muzë shtë Dios. 


text:
<pb/>Por ni adë guc nihunë më milagrë, sulë bënëac më duꞌpsë mënë narac lluꞌu. Bëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc rall nu bëac rall. 


text:
Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu më purquë adë gualdídiꞌi lduꞌu rall shtiꞌdzë më. Hia lëꞌë Jesús guagluaꞌa ra mënë naquëreldë ra guëꞌdchi naná guëllaꞌ. Jesús bëshéꞌldiꞌ ra shini gusë́ꞌdëiꞌ; ziaꞌa raiꞌ ra guëꞌdchi (Mt. 10.5‑15; Lc. 9.1‑6) 


text:
<pb/>Gunaꞌbë më ra chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më nu bësheꞌldë më chúpëll tubi ladë, chúpëll stubi ladë. Zni bësheꞌldë më grë raiꞌ. Bëdëꞌë më pudërë guëgú raiꞌ ra mëdzabë fier laꞌni lduꞌu mënë. 


text:
Gunibëꞌa më lu shini gusëꞌdë më adë guáꞌadiꞌi raiꞌ zihani cusë, sulë tubi bastunë parë nezë; adë guáꞌadiꞌi raiꞌ bulsë, nilë guetështildi, nilë dumí, sulë bastunë. 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Cualquier lidchi mënë ca guëdchini të, gulë bëaꞌnë ngaꞌli hashtë guziaꞌa të stubi guëꞌdchi. 


text:
Si talë në́diꞌi mënë gunë rall recibir lëꞌë të nu në́diꞌi rall guëquë́ diaguë rall dizaꞌquë, gulë bëruꞌu guëꞌdchi ni; gulë bëdchibë gushëguiuꞌu nanaquë́ guëaꞌ të ziquë tubi sëñi de quë adë gualdídiꞌi lduꞌu rall shtiꞌdzë Dios. [Rniaꞌa lu të gunë më cashtigu más ra mënë nanadë bë́ꞌnëdiꞌi recibir lëꞌë të quë ra mënë shtë guëꞌdchi Sodoma nu Gomorra.] 


text:
<pb/>Iurní ziaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Cagniꞌinú raiꞌ mënë të guëabrí lduꞌu rall con Dios nu gunë nadzëꞌë rall mudë nanabani rall. 


text:
Nu zac bëgú raiꞌ zihani mëdzabë laꞌni lduꞌu ra mënë. Bëteꞌbi raiꞌ sëiti guëc ra narac lluꞌu. Zihani mënë bëac. Galguti shtë Juan Bautista (Mt. 14.1‑12; Lc. 9.7‑9) 


text:
<pb/>Lëꞌë rëy Herodes bínill lo quë nabëꞌnë Jesús. Famë shtë më bërëꞌtsë guëdubi nezë. Guniꞌi bëldá mënë: ―Jesús na Juan Bautista naguashtë́ ladi ra tëgulë; por ni nápiꞌ llëruꞌbë pudërë. 


text:
<pb/>Stubi mënë guniꞌi: ―Jesús na Elías. Stubi rall guniꞌi: ―Jesús na tubi nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë perë bëabrí guashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
<pb/>Iurë bini Herodes diꞌdzë ni, guníꞌill: ―Juan Bautista ndëꞌë. Guagchuguë ra suldadë guëc Juan perë guashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
<pb/>Pues más antsë Herodes gunibëꞌa guënaꞌzi ra suldadë lëꞌë Juan parë tsáhiꞌ lachiguiꞌbë. Bëldiꞌbi rall lëꞌë Juan con cadënë. Guc ni por causë shtë Herodías, tseꞌlë Felipe naná bëchi Herodes. Herodes cuaꞌa naꞌa ni ziquë tséꞌlëll. 


text:
purquë Herodes bëdzë́bëll lëꞌë Juan. Bë́ꞌnëll rëspëti Juan; guc bë́ꞌall na Juan nguiu zaꞌquë nu santu. Por ni bësë́ꞌaull lëꞌë Juan lachiguiꞌbë. Bëuuꞌ lduꞌu Herodes shtiꞌdzë Juan perë bëꞌnë chúpëll ldúꞌull. 


text:
Perë bëdchini tubi dzë bëꞌnë Herodías gan. Guc lë Herodes nu bë́ꞌnëll invitar ra më ruꞌbë shtë Galilea nu ra suldadë nu jushtici shtë́hiꞌ; gau rall lidchi Herodes. 


text:
Iurë dzu laní, shtsaꞌpë Herodías guatë́ nu bëguíꞌill lu ra invitadë shtë Herodes. Nalë́ bëuuꞌ lduꞌu Herodes con grë ra mënë nazugaꞌa ndë. Guniꞌi Herodes lu ntsaꞌpë: ―Cualquier cusë guënáꞌbël lua, guënéhiahin cáꞌal. 


text:
<pb/>Bëꞌnë Herodes jurar lu lliguënaꞌa: ―Guldía, lo quë narac shtúꞌul, guënéhiahin hashtë guëruldë catë rnibë́ꞌahia. 


text:
<pb/>Bëruꞌu lliguënaꞌa nu gunaꞌbë díꞌdzëll lu shníꞌall: ―¿Pë cusë guënaꞌba lu Herodes? Guniꞌi shniꞌa lliguënaꞌa ni: ―Gunaꞌbë guëc Juan Bautista. 


text:
<pb/>Nasesë guatë́ lliguënaꞌa catë nanú Herodes. Guníꞌill: ―Na rac shtuaꞌa guënéꞌel lueguë guëc Juan Bautista; tsu laꞌni platë cahia. 


text:
<pb/>Iurní nalë́ zunú rëy tristë perë bë́ꞌnëll jurar lu ra nazubënull lu mellë; napë quë gúnëll cumplir. 


text:
Gua suldadë lachiguiꞌbë; bëchúguëll guëc Juan nu bëdchíꞌbëllin lu platë. Bë́ꞌnëll entregarin guiaꞌa shtsaꞌpë Herodías. Hia lliguënaꞌa bëdëꞌëin guiaꞌa shníꞌall. 


text:
<pb/>Iurní bini ra shmënë Juan de quë hia gútiꞌ, bëdchini raiꞌ nu biaꞌa raiꞌ cuerpë parë guacaꞌchi raiꞌ cuerpë laꞌni baꞌa. Jesús bëdëꞌë nagáu más de gaꞌi mili nguiu (Mt. 14.13‑21; Lc. 9.10‑17; Jn. 6.1‑14) 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më bëabrí raiꞌ; guniꞌi raiꞌ lu Jesús grë́tëꞌ lo quë nabëꞌnë raiꞌ nu lo quë nabëluaꞌa raiꞌ. 


text:
Guniꞌi Jesús lu raiꞌ: ―Cha guiá hiaꞌa tubi lugar catë nídiꞌi mënë të guëziꞌi lduꞌu hiaꞌa duꞌpë. Zni guniꞌi më purquë zihani mënë bëdchini lugar ni nu ziaꞌa rall de manërë adë nápëdiꞌi më tiempë gáuhiꞌ. 


text:
Perë zihani mënë guná ca nezë ziaꞌa raiꞌ. Bënguë bëꞌa rall lëꞌë Jesús nu guaglluꞌnë rall delantë. Bëdchini rall guëaꞌ rall de grë guëꞌdchi. Gudchibëlú rall lu më. 


text:
Iurë bëruꞌu më laꞌni barcu, guná më lu mënë zihani; na rall ziquë lliꞌli nanápëdiꞌi vëquërë. Bëgaꞌa lduꞌu më lëꞌë rall; guzublú bëluaꞌa më lëꞌë rall zihani cusë. 


text:
Iurë guc guadzeꞌ, bëdchini ra shini gusëꞌdë më; repi raiꞌ lu më: ―Hia guadzétiꞌ nu lugar rëꞌ adë chu nádiꞌi. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Gulë bëdëꞌë nagáu rall. Lëꞌë shini gusëꞌdë më guniꞌi: ―¿Ca guiá siꞌi naꞌa guetështildi gau rall? Rquiꞌni masiá chupë gahiuꞌa bëllë parë guëdëꞌë hiaꞌa nagáu rall. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús: ―¿Bëldá guetështildi napë të? Gulë tsagná. Iurë guagná raiꞌ, guniꞌi raiꞌ: ―Nanú gaꞌi guetështildi con chupë mbeldë. 


text:
Guzubë rall tubi gahiuꞌa mënë tubi ladë, cincuenta mënë stubi ladë. Zni guzubë grë mënë, por grupë guzubë rall. 


text:
Iurní gunaꞌzi Jesús gaꞌi guetështildi nu chupë mbeldë. Guná më lu gubeꞌe; bëdëꞌë më graci lu Dios. Bëshullë më guetështildi cuaꞌa ra poshtë. Lëꞌë raiꞌ guatiꞌdzë raiꞌ guetështildi cuaꞌa ra mënë. Nu zac bëꞌnë më con chupë mbeldë. 


text:
Grë ra mënë nagudáu guetështildi na rall gaꞌi mili nguiu. Ziazú Jesús lu nisë (Mt. 14.22‑27; Jn. 6.16‑21) 


text:
<pb/>Lueguë gunibëꞌa më lu shini gusëꞌdë më guëuꞌ raiꞌ laꞌni barcu të parë ziaꞌa raiꞌ stubi ladë ruaꞌ nisë ruꞌbë. Gudchibëlú raiꞌ parë ziaꞌa raiꞌ guëꞌdchi Betsaida mientras bëꞌnë më despedir ra mënë. 


text:
Guná më lu barcu; hia ra shini gusëꞌdë më adë bë́ꞌnëdiꞌi raiꞌ gan guësë́ raiꞌ barcu purquë mbë zeꞌdë al contrari. Nalë́ bëdzaguë raiꞌ. Hia zeꞌdë grëgueꞌlë; lëꞌë Jesús zeꞌdë zu më lu nisë catë ziazú raiꞌ. Guc lduꞌu më niaguibëlú më lu barcu. 


text:
Guná raiꞌ lu më; ziazú më lu nisë. Iurní bëꞌnë raiꞌ llgabë náhiꞌ tubi fantasmë. Gurushtiá raiꞌ por galërdzëbë. 


text:
Guná raiꞌ lu më; nalë́ bëdzëbë raiꞌ perë lueguë Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Adë rdzë́bëdiꞌi të. Na ndëꞌë; gulë gapë valurë. 


text:
<pb/>Iurní beꞌpi më laꞌni barcu nu lueguë gulezë mbë dushë. Nalë́ bëdzëguëëꞌ lduꞌu ra shini gusëꞌdë më. 


text:
Aunquë guná raiꞌ bëdëꞌë më guetështildi gau gaꞌi mili nguiu, adë guasë́diꞌi raiꞌ chu na më tantë naguëdchi lduꞌu raiꞌ. Bënëac Jesús ra mënë shtë Genesaret (Mt. 14.34‑36) 


text:
<pb/>Gudëdë raiꞌ stubi ladë nisë ruꞌbë. Bëdchini raiꞌ regiuni nalë Genesaret. Bëquëdú raiꞌ barcu ruaꞌ nisë. 


text:
Bëlluꞌnë ra mënë grë ladë të tsaglliꞌi rall narac lluꞌu lu Jesús. Nuaꞌa rall ra fërmë lu daaꞌ ancalë bini rall nanú më. 


text:
Cualquier guëꞌdchi u ciudá u lachi catë guatë́ Jesús, ndë rguishi ra mënë ra narac lluꞌu catë nezë tëdë më. Bëꞌnë rall ruëguë lu më parë guëdëꞌë më permisi guënaꞌzi rall ruaꞌ shabë më. Grë ra nagunaꞌzi shabë më bëac rall.<pb/>


text:
Guná rall lu shini gusëꞌdë më; gudáu raiꞌ guetështildi sin quë adë bë́ꞌnëdiꞌi raiꞌ cumplir ziquë na custumbrë; adë gudíbidiꞌi raiꞌ guiaꞌa raiꞌ ziquë custumbrë religiusë shtë ra fariseo. Iurní bëꞌnë rall juzguë ra shini gusëꞌdë më. 


text:
Ra fariseo nu grë ra mënë israelitë, adë ráudiꞌi rall sin quë adë riéꞌtidiꞌi guiaꞌa rall zihani vueltë. Ziaglaꞌguë rall con ra custumbrë shtë ra mëgulë. 


text:
Iurë rëabrí rall lu llguëaꞌ antsë gau rall, razë rall bien ziquë custumbrë religiusë. Zihani custumbrë napë rall, cusë ziquë rguibi rall vasë nu mbluri nu ra bandëjë, nu zac hashtë ra camë rguibi rall. 


text:
Ra fariseo nu ra mësë gunaꞌbë diꞌdzë rall lu Jesús: ―¿Pëzielú shini gusë́ꞌdël adë rúnëdiꞌi rall cumplir custumbrë shtë ra shtadë guëlú hiaꞌa sino rau rall guetështildi sin quë adë riéꞌtidiꞌi guiaꞌa rall? 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Na të falsë. Guldí Isaías el quë nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios; guníꞌiꞌ shcuendë të lla na të. Bëquë́ꞌëiꞌ shtiꞌdzë Dios narniꞌi:<pb/>Ra mënë rëꞌ rac shtuꞌu rall na nadë más con ruaꞌ rall,<br/>perë lduꞌu rall nalë́ zitu zugaꞌa parë na.<pb/> 


text:
Rluaꞌa tëchi të lu mandamientë shtë Dios parë gunë të cumplir ra custumbrë shtë të, ziquë rguibi të vasë nu ra mbluri nu zihani cusë más quëhunë të cumplir. 


text:
<pb/>Nu guniꞌi më lu rall: ―Quëgsiguë́ të; rsaꞌnë të mandamientë tubi ladë; más canaldë të tëchi custumbrë shtë të 


text:
purquë Moisés bëquëꞌë: “Gápël rëspëti lu shtádël nu lu shníꞌal”. También bëquëꞌë Moisés: “El quë nargué guëc shtádiꞌ u shníꞌaiꞌ napë quë quini mënë nguiu ni”, 


text:
perë lëꞌë të rniꞌi të: “Si talë tubi nguiu guépill lu shtádiꞌ: Grë dumí narunë tucarë guënehia cáꞌal, na corbán, nahin sulë parë Dios”. 


text:
Pues zni cagniꞌi të lasáquëdiꞌi shtiꞌdzë Dios. Más ziaglaꞌguë të tëchi ra custumbrë, nu rluaꞌa të custumbrë ni lu ra shini gusëꞌdë të. Zihani cusë igual runë të. 


text:
<pb/>Stubi vueltë gunaꞌbë Jesús ra mënë zihani nu guniꞌi më: ―Gulë bëquë́ diaguë nu gulë guasë́ nacagniaꞌa lu të. 


text:
Lo quë nagáu nguiu, adë rshíꞌnidiꞌi lduꞌu nguiu perë ra didzabë narruꞌu ruaꞌll, sí, ni rshiꞌni ldúꞌull. [ 


text:
<pb/>Iurní bëruꞌu më ladi ra mënë; guatë́ më lidchi më. Gunaꞌbë diꞌdzë ra shini gusëꞌdë më pë runë cuntienë comparaciuni rëꞌ. 


text:
Guniꞌi më: ―¿Pëllë nu lëꞌë të adë riasë́diꞌi të shtiꞌdza? ¿Pëllë adë rac bëꞌa të naráu nguiu adë rúnëdiꞌi manchë ldúꞌull? 


text:
purquë adë riutë́diꞌi naráu nguiu laꞌni ldúꞌull sino riutëhin laꞌni shpúchill; despuësë rruꞌuin. Manërë ni guniꞌi më grë naráu mënë nazaꞌquin; adë rúnëdiꞌin manchë lduꞌu nguiu. 


text:
Nu guniꞌi më: ―Lo quë narruꞌu laꞌni ruaꞌ mieti, ni zeꞌdë de laꞌni lduꞌu nguiu. Ni sí, canihunin manchë lduꞌu nguiu. 


text:
Laꞌni lduꞌu nguiu rruꞌu grë́tëꞌ cusë mal: mal llgabë, rquënú nguiu tseꞌlë mënë, napë nguiu zihani naꞌa nu ra naꞌa napë zihani nguiu. 


text:
Rbaaꞌnë rall pë shtë mënë; rguini rall saꞌll; rzebi lduꞌu rall pë shtë mënë; runë rall mal cuntrë saꞌ rall; rsiguë́ rall saꞌll; mal vidë nabani rall; nambidi rall; napë rall vici; runë nadchini rall; cusë nadë rlluíꞌidiꞌi runë rall. 


text:
Grë ra cusë ni rruꞌu dizdë laꞌni lduꞌu nguiu nu por ni napë nguiu duldë delantë lu Dios. Tubi naꞌa më zitu nagualdí lduꞌi Jesús (Mt. 15.21‑28) 


text:
<pb/>Bëruꞌu më lugar ni; gua më regiuni shtë Tiro nu Sidón. Guatë́ më tubi hiuꞌu; guc shtúꞌudiꞌi më gac bëꞌa mënë catë nanú më perë grë́tëꞌ mënë guc bëꞌa rall catë nanúhiꞌ. 


text:
Lueguë bini tubi naꞌa catë nanú Jesús. Naꞌa ni shtsáꞌpëll napë tubi mëdzabë fier laꞌni ldúꞌull. Bëdchini naꞌa lu Jesús; bëzullíbill lu më. 


text:
Naꞌa ni na mënë sirofenicia; dizë́ shtëll na griego. Bë́ꞌnëll ruëguë lu Jesús guëgú më mëdzabë laꞌni lduꞌu shtsáꞌpëll. 


text:
Perë Jesús guniꞌi lu naꞌa: ―Napë quë gau ra shini mieti hashtë guielë rall purquë nádiꞌi bien guëdchisul guetështildi shtë ra shini mënë parë gau ra mbécuꞌnë. 


text:
<pb/>Guniꞌi naꞌa: ―Nia Dadë, perë ra mbécuꞌnë nananú guëaꞌ mellë, rau ma pedasë narruꞌu hiaꞌldë ruaꞌ llguëꞌnë. 


text:
<pb/>Guniꞌi më iurní: ―Bien guníꞌil. Bëagzë́ lídchil; hia lëꞌë mëdzabë bërúꞌull laꞌni lduꞌu shtsáꞌpël. 


text:
<pb/>Ziaꞌa naꞌa; bëdchíniꞌ lídchiꞌ; bëdzéliꞌ shtsáꞌpiꞌ nagaꞌa lu camë. Bëáquiꞌ; hia adë nídiꞌi mëdzabë laꞌni ldúꞌiꞌ. Bënëac Jesús tubi guꞌpë cueꞌtë 


text:
<pb/>Bëruꞌu më regiuni shtë Tiro nu gudëdë më lugar nalë Decápolis; bëdchini më guëꞌdchi Sidón naná ruaꞌ nisëduꞌu. 


text:
Beꞌdënú mënë tubi naná guꞌpë nu natiꞌngu ruadíꞌdzëll. Runë mënë ruëguë lu më guëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc nguiu ni të guëáquëll. 


text:
Biaꞌa Jesús lë́ꞌëll tubi ladë. Bëzëꞌë më shcuënë më laꞌni diáguëll. Bëtiaꞌa më duꞌpë shënë më lu ldúdzëll. 


text:
Iurní guná më lu gubeꞌe; bëcaꞌa lduꞌu më nu guníꞌiꞌ: ―Efata. (Ndëꞌë runë cuntienë dizë́ shtë më, guëac diáguël.) 


text:
Jesús gunibëꞌa ra mënë adë chu lu guadiꞌdzë rall lo quë nabë́ꞌniꞌ perë por más guniꞌi më, más bërëꞌtsë diꞌdzë nabëꞌnë më. 


text:
Nalë́ guasë́ lduꞌu mënë; rniꞌi rall: ―Grë narunë Jesús na bien. Ra cueꞌtë rini rall nu ra guꞌpë ruadiꞌdzë rall.<pb/>


text:
Guc tubi dzë zihani mënë bëdëá lu më, nu nápëdiꞌi rall nagáu rall. Jesús gunaꞌbë ra shini gusëꞌdë më; guniꞌi më: 


text:
<pb/>―Nalë́ rgaꞌa lduaꞌa ra mënë rëꞌ purquë hia guc tsunë dzë zeꞌdë naldë rall na nu nápëdiꞌi rall nagáu rall. 


text:
Si talë guësheꞌlda lëꞌë rall lidchi rall sin adë gáudiꞌi rall, scaꞌa mbeeꞌzë rall lu nezë. Bëldá rall zitu zeꞌdë rall. 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më bëquebi: ―¿Ca guiá caꞌa hiaꞌa guetështildi gau rall? Ni tubi mënë quëréldëdiꞌi ndëꞌë. 


text:
<pb/>Iurní Jesús gunibëꞌa subë mënë zihani lu guiuꞌu. Gunaꞌzi më guëzá guetështildi. Bëdëꞌë më graci lu Dios; lueguë bëshullë më guetështildi; bëdëꞌë më cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më të quiꞌdzë raihin parë gau ra mënë. 


text:
Nu nuaꞌa raiꞌ bëldá mbeldë. Jesús bëdëꞌë graci; guniꞌi më lu shini gusëꞌdë më të quiꞌdzë raiꞌ mbeldë lu ra mënë. 


text:
Grë́tëꞌ mënë gudáu rall hashtë catë lu bielë rall. Iurní bëtëá raiꞌ gadchi tëpë pedasë nabëꞌnë subrë. 


text:
Iurní bëꞌnë Jesús despedir ra mënë; beꞌpi më laꞌni barcu con ra shini gusëꞌdë më të ziaꞌa raiꞌ regiuni nalë Dalmanuta. Ra fariseo gunaꞌbë rall gunë më tubi milagrë (Mt. 16.1‑4; Lc. 12.54‑56) 


text:
<pb/>Bëdchini ra fariseo lu Jesús. Guzublú rchupë diꞌdzë rall. Bëtëꞌdë rall tubi prëbë lëꞌë më, nihunë më tubi milagrë lu rall. 


text:
Bëcaꞌa lduꞌu më nu guniꞌi më: ―¿Pëzielú rac shtuꞌu të guëná të tubi milagrë? Guldía rniaꞌa lu të; gúnëdiaꞌa ni tubi milagrë delantë lu të. 


text:
<pb/>Iurní bësëaꞌnë më lëꞌë ra mënë të güeꞌpi më stubi vueltë laꞌni barcu. Ziaꞌa më stubi ladë ruaꞌ nisë ruꞌbë. Ldaiꞌ shtë fariseo (Mt. 16.5‑12) 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më nuaꞌa tubsë guetështildi laꞌni barcu purquë bëaꞌldë lduꞌu raiꞌ niuaꞌa raiꞌ nagáu raiꞌ. 


text:
<pb/>Iurní guzublú guniꞌi raiꞌ lu saꞌ raiꞌ: ―Aquë. Adë chu nuáꞌadiꞌi guetështildi, por ni rniꞌi më zndëꞌë. 


text:
<pb/>Jesús guc bëꞌa laꞌni ldúꞌiꞌ lo quë nabëꞌnë raiꞌ llgabë. Guniꞌi më: ―¿Pëzielú rniꞌi lu saꞌ të nuáꞌadiꞌi të guetështildi? ¿Pë adë riasë́diꞌi të? ¿Pë adë rdë́ꞌëdiꞌi të cuendë? ¿Pë naguëdchi lduꞌu të? 


text:
Dzë na bëshulla guetështildi parë gudáu gaꞌi mili nguiu, ¿bëldá tëpë pedasë bëtëá të? Bëquebi raiꞌ: ―Chiꞌbë chupë tëpë. 


text:
<pb/>―Nu iurë bëshulla gadchi guetështildi parë tapë mili nguiu, ¿bëldá tëpë pedasë bëtëá të? Guniꞌi raiꞌ: ―Gadchi tëpë. 


text:
<pb/>Guniꞌi më lu raiꞌ: ―¿Pë laꞌdi guëdë́ꞌëdiꞌi të cuendë chu nahia? Jesús bënëáquiꞌ tubi ciegu më Betsaida 


text:
<pb/>Iurní bëdchini raiꞌ guëꞌdchi Betsaida. Beꞌdënú ra mënë tubi ciegu lu më. Bëꞌnë rall ruëguë guëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc ciegu të guëáquëll. 


text:
Gunaꞌzi më guiaꞌa ciegu; guanú më lë́ꞌëll fuërë shtë guëꞌdchi. Bëtiaꞌa më duꞌpë shënë më ruaꞌ slull; bëdchiꞌbë më guiaꞌa më guë́quëll nu gunaꞌbë diꞌdzë më: ―¿Gu rnal duꞌpë? 


text:
<pb/>Iurní bëdchiꞌbë Jesús guiáꞌaiꞌ ruaꞌ slu ciegu stubi. Bëldisë më lull guiaꞌa. Lueguë bëac slull; beꞌrquë rnall zitu. 


text:
Iurní Jesús bësheꞌldë lë́ꞌëll; ziagzëll lídchill. Guniꞌi më: ―Adë tsutël guëꞌdchi nu adë chu lu guadíꞌdzëdiꞌil lo quë nabëna. Pedro bëquebi Jesús na el quë nagudili Dios (Mt. 16.13‑20; Lc. 9.18‑21) 


text:
<pb/>Jesús nu ra shini gusëꞌdë më gua raiꞌ parë regiuni nalë Cesarea Filipo. Iurë ziazú më nezë, gunaꞌbë diꞌdzë më lu raiꞌ: ―¿Chu rniꞌi mënë nahia? 


text:
<pb/>Bëquebi raiꞌ: ―Nanú mënë narniꞌi nal Juan Bautista. Stúbill rniꞌi nal Elías. Sëbëldá mënë rniꞌi nal tubi nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios guahietë. 


text:
<pb/>Repi Jesús lu raiꞌ: ―Lëꞌë të ¿chu rniꞌi të nahia? Pedro guniꞌi: ―Nal Cristo, el quë nagudili Dios parë guënibë́ꞌal. 


text:
<pb/>Iurní gunibëꞌa më adë chu lu guadíꞌdzëdiꞌi raiꞌ na më Cristo. Guniꞌi Jesús lu shini gusë́ꞌdëiꞌ gátiꞌ (Mt. 16.21‑28; Lc. 9.22‑27) 


text:
<pb/>Iurní guzublú rluaꞌa Jesús lëꞌë ra shini gusë́ꞌdëiꞌ de quë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, gúniꞌ sufrir demasiadë. Guniꞌi më ra mëgulë narnibëꞌa nu ra bëshuzi namás lasac con ra mësë narluaꞌa lëy, gunë rall desprëci lëꞌë më. Guniꞌi më quini rall lëꞌë më perë despuësë de tsunë dzë, tsashtë́ më ladi ra tëgulë. 


text:
Clarë guniꞌi më diꞌdzë ni. Iurní Pedro biaꞌa lëꞌë Jesús tubi ladë nu guzublú gudildi Pedro lëꞌë më. 


text:
Jesús bëdchigrë́ lu më; guná më lu shini gusëꞌdë më. Gudildi më lëꞌë Pedro; fuertë guniꞌi më: ―Guabsú lua, Satanás. Adë rúnëdiꞌil llgabë ziquë Dios sino ziquë mënë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë Jesús ra shini gusëꞌdë më nu ra mënë zihani; guniꞌi më lu rall: ―Si talë nanú mënë narac shtuꞌu gáquëll shmëna, napë quë gúnëll renunci prupi deseo shtë́nëll. Napë quë gáquëll dispuestë gátill por na; nu guidë náldëll na. 


text:
Adë pë rlluíꞌidiꞌi gunë nguiu gan grë́tëꞌ cusë lu guë́ꞌdchiliu nu despuësë guënítill vidë shtë́nëll, adë nídiꞌi fin parë lë́ꞌëll. 


text:
Ra mënë bësaꞌnë rall shnezë Dios nu napë rall zihani duldë. Cualquier de lëꞌë nguiu si talë rtu lull de na; si talë rtu lull de dizaꞌquë delantë saꞌll, iurní guëtú lua de lëꞌë nguiu ni iurë gueldë guëdchinia de gubeꞌe. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; guëdchinia con ra ianglë shtë gubeꞌe. Guëdchinia con pudërë nu llni shtë Dios.<pb/>


text:
También guniꞌi më: ―Guldía, nabani bëldá mënë ndëꞌë; adë gátidiꞌi rall hashtë guëná rall de quë cagnibëꞌa Dios laꞌni lduꞌu mënë, de quë hia rnibëꞌa më con pudërë. Jesús guc cambi delantë lu raiꞌ (Mt. 17.1‑13; Lc. 9.28‑36) 


text:
<pb/>Gudëdë shuꞌpë dzë; Jesús biaꞌa Pedro nu Jacobo nu Juan; ziazú raiꞌ tubi dani ruꞌbë. Iurní Jesús guc cambi delantë lu ra shini gusëꞌdë më. 


text:
Shabë më guc cambi hashtë rabëniꞌi tantë naquichin ziquë ni tubi biashtildi adë gúnëdiꞌi gan guësëquichin. 


text:
Iurní Pedro guniꞌi: ―Mësë, nabënë dzu hiaꞌa ndëꞌë. ¿Pë zëdëntsaꞌu naꞌa tsunë ranchi ndëꞌë? tubin parë lë́ꞌël guëquëréldël, stubin parë Moisés, stubin parë Elías. 


text:
Iurní bëdchini tubi shcahi nabësëꞌau grë raiꞌ, nu bini raiꞌ tubi bë naguniꞌi laꞌni shcahi: ―Ndëꞌë lëꞌë shinia narac shtuaꞌa; gulë bëquë́ diaguë shtíꞌdziꞌ. 


text:
<pb/>Bietë raiꞌ lu dani. Gunibëꞌa më ni tubi chu lu guepi raiꞌ naguná raiꞌ lu dani hashtë iurë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu tsashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
Adë chu lu biadíꞌdzëdiꞌi raiꞌ lo quë guná raiꞌ guëc dani perë gunaꞌbë diꞌdzë lu saꞌ raiꞌ pë runë cuntienë shtiꞌdzë më de quë tsashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. 


text:
Iurní gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më: ―¿Pëzielú rniꞌi ra mësë shtë lëy de quë Elías napë quë guídiꞌ primërë? 


text:
<pb/>Bëquebi më: ―Verdá nahin. Hia bidë Elías të parë gunë záꞌquiꞌ grë́tëꞌ ra cusë. Perë ¿pë rniꞌi ra Sagradas Escrituras cerquë shcuendë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu? Pues rniꞌi rahin de quë gúniꞌ sufrir; sac zíhiꞌ; nu gunë mënë desprëci lë́ꞌiꞌ. 


text:
Guná, hia bidë Elías nu bëꞌnë ra mënë lo quë naguc shtuꞌu rall. Lo quë naná escritë de lë́ꞌiꞌ hia guc cumplir. Jesús bënëac tubi llguëꞌnë (Mt. 17.14‑21; Lc. 9.37‑43) 


text:
<pb/>Bëagrí raiꞌ catë zubë los de más shini gusëꞌdë më. Guná raiꞌ zihani mënë alrededurë shtë raiꞌ. Ra mësë narluaꞌa lëy gudildi diꞌdzë rall con lëꞌë raiꞌ. 


text:
Iurë guná ra mënë lu Jesús, guasë́ lduꞌu rall; beꞌdë guëlluꞌnë rall lu më parë gunë rall saludar lëꞌë më. 


text:
<pb/>Iurní tubi nguiu bëruꞌu ladi grë mënë; guníꞌill: ―Mësë, zeldënúa llgaꞌna lul. Nápëll tubi mëdzabë laꞌni ldúꞌull. Nall guꞌpë, bëꞌnë mëdzabë. 


text:
Ancalë rnaꞌzi mëdzabë lëꞌë llguëꞌnë, rruꞌldë mëdzabë lë́ꞌëll lu guiuꞌu. Rruꞌu bëchini ruaꞌll nu rchushí laiꞌll. Zni másruꞌu rbáꞌcull. Zeꞌdënúa lë́ꞌëll lu shini gusë́ꞌdël perë adë bë́ꞌnëdiꞌi rall gan nëac llguëꞌnë. 


text:
<pb/>Repi më iurní: ―Lëꞌë të nalë́ naguëdchi lduꞌu të. ¿Hashtë guc guëbezënúa lëꞌë të, të parë tsaldí lduꞌu të shtiꞌdza? ¿Blac tiempë guëquëreldënúa lëꞌë të, të parë tsaldí lduꞌu të? Gudeꞌenú shínil lua. 


text:
<pb/>Iurë beꞌdë guënú shtadë llguëꞌnë lëꞌë llguëꞌnë lu Jesús, guná mëdzabë guꞌpë lu Jesús. Bëruꞌldë mëdzabë ngulëꞌnë lu guiuꞌu. Bëchiꞌchi llguëꞌnë nu guꞌtë guduꞌbi llguëꞌnë lu guiuꞌu; bëruꞌu bëchini ruaꞌll. 


text:
Jesús gunaꞌbë díꞌdziꞌ lu shtadë llguëꞌnë: ―¿Blac tiempë rac lluꞌu llguëꞌnë? Bëquebi shtadë llguëꞌnë: ―Dizdë nabíꞌchill. 


text:
Zihani vueltë bëtiaꞌa mëdzabë lë́ꞌëll lu guiꞌi u lu nisë të gati llguëꞌnë. Si talë záquël gunëáquël lë́ꞌëll zuduꞌpë, bëꞌnë favurë; bëgaꞌa ldúꞌul lëꞌë naꞌa. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús lu shtadë llguëꞌnë: ―¿Pëzielú rníꞌil lua zniꞌi? Si talë tsaldí ldúꞌul Dios, lëꞌë më gunë më grë́tëꞌ cusë parë lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Lueguë shtadë llguëꞌnë guniꞌi fuertë: ―Rialdí lduaꞌa perë bëꞌnë compañi na të tsaldí lduaꞌa más. 


text:
<pb/>Jesús guná nalë́ zihani mënë bëdëá hashtë rdiaꞌa lu saꞌ rall. Iurní fuertë guniꞌi më guëc mëdzabë: ―Lë́ꞌël mëdzabë naná guꞌpë nu cueꞌtë, rnibë́ꞌahia lë́ꞌël; bëruꞌu de llguëꞌnë rëꞌ nu adë guëabrídiꞌi tsutël laꞌni ldúꞌull jamás. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë mëdzabë gurushtiá nu bërúꞌldëll lëꞌë llguëꞌnë lu guiuꞌu nu bëséꞌsëll lëꞌë llguëꞌnë. Bëruꞌu mëdzabë; bëaꞌnë llguëꞌnë ziquë naguti. Zihani mënë guniꞌi hia guti llguëꞌnë. 


text:
<pb/>Iurní guatë́ Jesús tubi hiuꞌu nu ra shini gusëꞌdë më guatë́ raiꞌ. Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu Jesús: ―¿Pëzielú adë bë́ꞌnëdiꞌi naꞌa gan niagú naꞌa mëdzabë fier laꞌni llguëꞌnë? 


text:
<pb/>Repi Jesús: ―Sulë si talë rialdí lduꞌu të de verdá nu gunë të ayunë, iurní gapë të pudërë parë guëgú të mëdzabë ziquë mëdzabë rëꞌ. Stubi vueltë guniꞌi Jesús gátiꞌ (Mt. 17.22‑23; Lc. 9.43‑45) 


text:
<pb/>Bëruꞌu raiꞌ lugar ni; gudëdë më nezë Galilea. Adë guc shtuꞌu më ni tubi chu gac bëꞌa ca ziaꞌa raiꞌ 


text:
purquë quëgluaꞌa më ra shini gusëꞌdë më. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Gac entregara lu guiaꞌa mënë të quini rall na perë dzë tsunë tsashtë́a ladi ra tëgulë. 


text:
<pb/>Adë guasë́diꞌi raiꞌ shtiꞌdzë më. Bëdzëbë raiꞌ nianaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu Jesús pë runë cuntienë lo quë naguniꞌi më. ¿Chu namás lasac? (Mt. 18.1‑5; Lc. 9.46‑48) 


text:
<pb/>Iurní bëdchini raiꞌ guëꞌdchi Capernaum. Iurë nanú raiꞌ laꞌni hiuꞌu, gunaꞌbë diꞌdzë më lu ra shini gusëꞌdë më: ―¿Pë cagniꞌi lu saꞌ të ngaꞌli iurë zeꞌdë zu të nezë? 


text:
Iurní guzubë më; gunaꞌbë më ra chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më; guniꞌi më: ―Si talë tubi të rac shtúꞌul gáquël më más lasac lu saꞌl, napë quë gáquël lúltimë de grë të nu napë quë gúnël sirvë los de más saꞌl. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë më tubi llguëꞌnë; bëzú më llguëꞌnë guëláu ladi ra shini gusëꞌdë më. Gudëdchi më lëꞌë llguëꞌnë nu guniꞌi më lu raiꞌ: 


text:
<pb/>―El quë naquëhapë tubi llguëꞌnë ziquë ndëꞌë purquë mënë ni rac shtúꞌull na, también quëhúnëll recibir na. El quë naquëhunë recibir na, también quëhúnëll recibir el quë nabësheꞌldë na. El quë nadë rníꞌidiꞌi cuntrë lëꞌë hiaꞌa nall favurë de lëꞌë hiaꞌa (Mt. 10.42; Lc. 9.49‑50) 


text:
<pb/>Iurní Juan guniꞌi lu Jesús: ―Mësë, guná naꞌa tubi nguiu; rgull mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë iurë rníꞌill lël, perë lëꞌë naꞌa bëdëꞌnë naꞌa prohibë tsagláꞌguëdiꞌi gull mëdzabë purquë adë rzënúdiꞌill lëꞌë hiaꞌa. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Adë chu guëcádiꞌi lë́ꞌëll purquë el quë naquëhunë milagrë por pudërë shtëna, adë nádiꞌill capaz guëníꞌill cuntrë na. 


text:
Cualquier mënë naguëneꞌe tubi vasë nisë gu të, rnéꞌell nisë ni purquë na të shmëna, segurë guëdëꞌë Dios premi caꞌa nguiu ni. Gulë gupë cuidadë të gúnëdiꞌi të duldë (Mt. 18.6‑9; Lc. 17.1‑2) 


text:
<pb/>Iurní repi më: ―Cagniaꞌa shcuendë tubi më humildë naná rialdí lduꞌi na. El quë narluaꞌa tubi më humildë mal nezë të gúnëll duldë, mejurë galdë nguiu ni tubi guichi ruꞌbë iénill; tsagrúꞌldëll lë́ꞌëll laꞌni nisëduꞌu. 


text:
Si talë guiáꞌal rac shtuꞌu guëldaguë lë́ꞌël lu duldë, bëchuguë guiáꞌal. Mejurë guëdchínil con tubsë guiáꞌal catë nápël vidë sin fin quë guëdubi cuerpë tsal gabildi. Ndë nunquë rëáldëdiꞌi beꞌlë. [ 


text:
Si talë guëaꞌl rac shtuꞌu guëldaguë lë́ꞌël lu duldë, bëchuguë guëaꞌl. Mejurë guëdchínil tubsë guëaꞌl catë nápël vidë sin fin quë guëdubi cuerpë guziáꞌal gabildi catë nunquë rëáldëdiꞌi beꞌlë [ 


text:
Si talë slul rac shtuꞌu guëldaguë lë́ꞌël lu duldë, gulú slul. Mejurë tsutël catë rnibëꞌa Dios tubsë slul, no sea tsal gabildi con guërupë slul. 


text:
<pb/>’Grë mieti napë quë gac purificar raiꞌ con beꞌlë. [Guëtiaꞌa mënë duꞌpë zedë guëc ma nadchiꞌbë lu bëcuꞌguë.] 


text:
Nabënë na zedë perë si talë nápëdiꞌi zedë sabor, ¿lla gunë nguiu të guëabrí sabor shtë zedë? Gulë gapë zedë shtë galnaduꞌu nu gulë gac më pacënci delantë lu saꞌ të.<pb/>


text:
Bëruꞌu më Capernaum; bëdchini më regiuni shtë Judea hashtë tubi lugar nanaquë́ nezë guiaꞌa guëëꞌgu Jordán. Zihani mënë bëdëá lu më; bëluaꞌa më lëꞌë rall ziquë siemprë. 


text:
Bidë guëbiꞌguë ra fariseo lu më; caguili rall mudë guëdchiꞌbë rall demandë cuntrë lëꞌë më. Gunaꞌbë diꞌdzë rall lu më si talë nanú permisi según lëy guësaꞌnë nguiu tseꞌlë nguiu. 


text:
<pb/>Guniꞌi rall: ―Moisés bëdëꞌë permisi guësaꞌnë nguiu tseꞌlë nguiu, sulë napë quë guëdëꞌë nguiu tubi guichi shtë divurci. 


text:
perë dizdë guzublú guë́ꞌdchiliu, iurë bëntsaꞌu më grë́tëꞌ ra cusë, “Bëꞌnë Dios formar lëꞌë nguiu nu lëꞌë naꞌa”. 


text:
<pb/>Iurë nanú Jesús laꞌni hiuꞌu, ra shini gusëꞌdë më gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më pë runë cuntienë diꞌdzë rëꞌ. 


text:
Guniꞌi më: ―El quë naguësaꞌnë tséꞌliꞌ nu guëtsë́ꞌall stubi vueltë, rúnëll duldë lu primërë tséꞌlëll; ni na adulteri. 


text:
Nu si talë tubi naꞌa guësáꞌnëll tséꞌliꞌ të parë guëtsë́ꞌall stubi vueltë, rúnëll duldë adulteri. Jesús bëꞌnë ldaiꞌ ra llguëꞌnë (Mt. 19.13‑15; Lc. 18.15‑17) 


text:
<pb/>Iurní guanú mënë zihani ra llguëꞌnë parë guëdchiꞌbë guiaꞌa më guëc raiꞌ. Ra shini gusëꞌdë më gudildi raiꞌ naguanú ra llguëꞌnë. 


text:
Iurë guná më lla bëꞌnë ra shini gusëꞌdë më, bëldë́ më; guniꞌi më: ―Gulë bëdëꞌë sí, guidë ra llguëꞌnë lua. Adë guëcádiꞌi të lu ra niꞌi, purquë ra mënë naná ziquë ra llguëꞌnë tsutë́ rall catë rnibëꞌa Dios ziquë Rëy. 


text:
Guldía, sulë el quë nagunë recibir Dios ziquë Rëy të guënibëꞌa më lë́ꞌëll ziquë tubi llguëꞌnë, sulë nguiu ni guëbánill catë na më rëy. 


text:
<pb/>Iurní gudëdchi më ra llguëꞌnë. Bëdchiꞌbë më guiaꞌa më guëc rall nu bëꞌnë ldaiꞌ më lëꞌë rall. Tubi sultërë ricu (Mt. 19.16‑30; Lc. 18.18‑30) 


text:
<pb/>Iurë ziaglaꞌguë Jesús nezë, bidë guëlluꞌnë tubi nguiu lu më. Bëzullíbill lu më nu gunaꞌbë díꞌdzëll: ―Mësë zaꞌquë, ¿lla guna parë gapa vidë sin fin? gac salvara. 


text:
Nanël ra mandamientë: “Adë rguínidiꞌil saꞌl; adë rquënúdiꞌil tseꞌlë saꞌl; adë cuánëdiꞌil pë shtë mënë; adë guadíꞌdzëdiꞌil bishi; adë guësiguë́diꞌil mënë, nu bëzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë shtádël nu shníꞌal”. 


text:
<pb/>Jesús guná lull; nalë́ guc shtuꞌu më lë́ꞌëll. Guniꞌi më: ―Tubi cusë runë faltë; bëtuuꞌ grë cusë nanápël; bëdëꞌë dumí caꞌa ra prubi; iurní gápël tesurë lu gubeꞌe. Nu gudeꞌe naldë na; bëꞌnë renunci prupi deseo shtë́nël të guëluaꞌa nadispuestë sac zil por na. 


text:
<pb/>Iurë bini nguiu ni diꞌdzë shtë më, riá ldúꞌull; zëagzëll tristë purquë nápëll tubi shtaci ruꞌbë. 


text:
<pb/>Guná më lu ra nazugaꞌa alrededurë lëꞌë më; repi më lu ra shini gusëꞌdë më: ―Nalë́ naganë tubi nanapë zihani dumí gúnëll recibir Dios ziquë Rëy. 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ por diꞌdzë shtë më. Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Lëꞌë të ziquë llguëꞌnë, blac naganë gunë ra ricu recibir Dios ziquë Rëy, ra nguiu narunë confiar dumí. 


text:
<pb/>Iurní más guasë́ lduꞌu raiꞌ; guniꞌi lu saꞌ raiꞌ: ―¿Chúllëtiꞌi gac salvar? ¿Chull gapë vidë sin fin? 


text:
<pb/>Jesús guná lu grë raiꞌ; guniꞌi më: ―Adë gúnëdiꞌi nguiu gan gunë salvar lë́ꞌiꞌ perë Dios napë pudërë gunë më grë́tëꞌ ra cusë. 


text:
<pb/>Iurní Pedro guniꞌi lu më: ―Guná, lëꞌë naꞌa bësaꞌnë naꞌa grë́tëꞌ cusë parë zeꞌdë naldë naꞌa lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Guniꞌi Jesús: ―Guldía, el quë nabësaꞌnë lídchiꞌ, bë́chiꞌ, zániꞌ, shtádiꞌ u shníꞌaiꞌ, u tséꞌliꞌ, u shíniꞌ, u guiuꞌu lachi shtë́niꞌ; guësánëll ra cusë ni purquë rac shtúꞌull dizaꞌquë shtëna, niétiquë guënítidiꞌill. 


text:
Gúnëll recibir zihani cusë más iurneꞌ hashtë tubi gahiuꞌa vueltë más lídchiꞌ, bë́chiꞌ, zániꞌ, shníꞌaiꞌ, shíniꞌ, shláchiꞌ. Nu gunë mënë cuntrë nguiu ni perë despuësë guëbánill lu gubeꞌe tubi vidë sin fin. 


text:
Zihani mënë nalasac iurneꞌ delantë lu saꞌ rall, gac rall lúltimë dzë ni; nu zihani naná lúltimë iurneꞌ, gac rall mënë namás lasac lu Dios. Stubi vueltë guniꞌi Jesús gátiꞌ (Mt. 20.17‑19; Lc. 18.31‑34) 


text:
<pb/>Nianá ziazú raiꞌ nezë Jerusalén, ziazú më delantë lu ra shini gusëꞌdë më. Nalë́ guasë́ lduꞌu raiꞌ nu ra nacanaldë tëchi më, bëdzëbë rall. Iurní lëꞌë më biaꞌa lëꞌë ra shini gusëꞌdë më tubi cuꞌ; guzubëlú guniꞌi më lu raiꞌ ra cusë nagunënú mënë lë́ꞌiꞌ. 


text:
Guniꞌi më: ―Zia hiaꞌa Jerusalén catë gunë ra mënë cuntrë na, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Ndë gac entregara guiaꞌa ra jëfë shtë ra bëshuzi nu lu ra mësë shtë lëy. Gunë rall condenar na lu galguti. Gunë rall intriegu na lu guiaꞌa mënë de stubi naciuni. 


text:
Gunë rall burnë de na; guëchiꞌbë shënë rall lua nu guëquëꞌë hiaguë rall na nu quini rall na, perë dzë tsunë tsashtë́a ladi ra tëgulë. Gunaꞌbë Jacobo nu Juan tubi favurë (Mt. 20.20‑28) 


text:
<pb/>Iurní Juan nu Jacobo, shini Zebedeo, bëdchini raiꞌ lu Jesús. Guniꞌi raiꞌ: ―Mësë, rac shtuꞌu naꞌa gúnël tubi favurë naguënaꞌbë naꞌa lul. 


text:
<pb/>Guniꞌi raiꞌ: ―Rac shtuꞌu naꞌa guënéꞌel permisi iurë guënibë́ꞌal ziquë Rëy, subënú naꞌa lë́ꞌël, tubi de lëꞌë naꞌa ladë ldi, stubi de lëꞌë naꞌa ladë rubësë. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús lu raiꞌ: ―Adë guënë́diꞌi të lo quë narnaꞌbë të lua. Gulë guniꞌi lua, ¿zëzac zi të ziquë na? ¿Zac tëdë të cusë durë natëda? 


text:
<pb/>Bëquebi raiꞌ: ―Zac naꞌa. Jesús guníꞌiꞌ: ―Guldí të. Gunë të sufrir demasiadë ziquë guna sufrir. Gu të el mizmë vasë shtë sufrimientë 


text:
perë parë subë të culaꞌnia, tubi de lëꞌë të ladë ldi, stubi ladë rubësë, adë rúnëdiꞌi tucarë guënehia sí subë të ndë. Dios bëꞌnë preparar lugar ni sulë parë ra narac shtuꞌu më subë rall ndë. 


text:
<pb/>Iurë bini chiꞌi shini gusëꞌdë më lo quë nagunaꞌbë Jacobo nu Juan, bëldënú raiꞌ Jacobo nu Juan. 


text:
Jesús gunáꞌbëiꞌ lëꞌë raiꞌ, nu guniꞌi më: ―Lëꞌë të nanë́ të ra jëfë shtë naciuni nanádiꞌi më israelitë, nalë́ rzac zi rall mënë nu rdchiꞌbë rall lëy naná dushë 


text:
perë adë gáquëdiꞌi zni entrë lëꞌë të. Si talë rac shtúꞌul gáquël më ruꞌbë lu saꞌl, napë quë gúnël sirvë los de más saꞌl. 


text:
Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; zelda ziquë muzë shtë mënë. Zéldëdiaꞌa parë gunë mënë sirvë lua. Guënehia vidë shtëna ziquë prëci parë gac salvar zihani mënë. Bënëac Jesús tubi ciegu nalë Bartimeo (Mt. 20.29‑34; Lc. 18.35‑43) 


text:
<pb/>Iurní bëdchini Jesús con ra shini gusëꞌdë më guëꞌdchi Jericó. Iurë hia na raiꞌ parë guëruꞌu raiꞌ guëꞌdchi, zianaldë cantidá mënë lëꞌë raiꞌ. Tubi ciegu nalë Bartimeo naná shini Timeo, zúbëll lu nezë. Cagnáꞌbëll guꞌnë. 


text:
Bini Bartimeo zeꞌdë Jesús më Nazaret; iurní fuertë guníꞌill: ―Jesús llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul na. 


text:
<pb/>Zihani mënë guniꞌi rall guëc Bartimeo të guëac dchill perë lë́ꞌëll másruꞌu fuertë guníꞌill: ―Llëbní David, bëgaꞌa ldúꞌul na. 


text:
<pb/>Iurní Jesús guzudchí; guniꞌi më: ―Gulë guaglliꞌi ciegu rëꞌ. Gunaꞌbë raiꞌ lëꞌë ciegu nu guniꞌi raiꞌ: ―Bëquitë ldúꞌul. Guasuldí; cagnaꞌbë Jesús lë́ꞌël. 


text:
Jesús guniꞌi lull: ―¿Pë rac shtúꞌul guna? Bartimeo guniꞌi: ―Mësë, rac shtuaꞌa guënahia ziquë antsë. 


text:
<pb/>Jesús repi: ―Bëagzë́, hia bëáquël purquë rialdí ldúꞌul na. Bëac nguiu ni nu guanáldëll lëꞌë më.<pb/>


text:
Iurní ziagdchini raiꞌ guëꞌdchi Jerusalén guëllaꞌ ra guëꞌdchi Betfagé nu Betania. Bëdchini raiꞌ ruaꞌ dani shtë Olivos nanaquë́ frentë parë Jerusalén. Iurní Jesús bëshéꞌldiꞌ chupë shini gusëꞌdë më. 


text:
Guniꞌi më: ―Gulë tsa guëꞌdchi nanaquë́ delantë. Ngaꞌli guëdzelë të tubi burrë; quëdú ma ruaꞌ nezë. Lëꞌë burrë ni laꞌdi chu quíbëdiꞌi tëchi ma. Gulë bëshaꞌquë ma nu gulë teꞌenú ma ndëꞌë. 


text:
Si talë guënaꞌbë diꞌdzë mënë pë gunë të burrë, gulë guniꞌi lull de quë lëꞌë mësë shtënë të rquíꞌniꞌ lëꞌë ma, nu lueguë guëshéꞌldiꞌ lëꞌë ma. 


text:
<pb/>Iurní ziaꞌa ra shini gusëꞌdë më; bëdiaꞌguëlú raiꞌ lëꞌë ma naquëdú ruaꞌ nezë. Bëshaꞌquë raiꞌ lëꞌë ma. 


text:
Zihani mënë gudishi shabë rall lu nezë catë zeꞌdë Jesús. Stubi shcuaꞌa mënë bëldietë rall ndiaguë shtë hiaguë. Gudishi rallin lu nezë. 


text:
<pb/>Iurní mënë nazeꞌdë delantë nu ra nazeꞌdë trasë nalë́ fuertë guniꞌi rall: ―Gunë më salvar. Benditë el quë nazeꞌdë guëdchini por partë shtë më. 


text:
Bëꞌnë ldaiꞌ Dios lëꞌë Rëy nazeꞌdë; súbëll lu trunë shtë David, shtadë guëlú hiaꞌa. Llëruꞌbë na pudërë shtë Dios nacabezë gubeꞌe. Gunë më salvar. 


text:
<pb/>Guatë́ Jesús Jerusalén. Lueguë guatë́ më iáduꞌu ruꞌbë; guná më grë ladë, iurní bëruꞌu më; ziaꞌa më Betania con ra shini gusëꞌdë më purquë hia guadzeꞌ. Hiaguë nadë rgúdiꞌi nashi (Mt. 21.18‑19) 


text:
<pb/>Stubi dzë bëruꞌu raiꞌ Betania. Iurë ziazú më nezë, bëldiaꞌnë më; guná më zitu tubi hiaguë bëldaꞌu nanapë ndiaguë. 


text:
Guagná më si talë naquë́ nashi lu hiaguë, gau më. Adë bëdzélëdiꞌi më nashi; purë ndiaguë naquë́ lu hiaguë purquë nádiꞌi shtiempë nashi. 


text:
Iurní guniꞌi më lu hiaguë: ―Nunquë jamás adë chu gáudiꞌi nashi shtë́nël. Bini ra shini gusëꞌdë më lo quë naguniꞌi më lu hiaguë. Bësëlluꞌnë Jesús ra nacagtuuꞌ laꞌni iáduꞌu (Mt. 21.12‑17; Lc. 19.45‑48; Jn. 2.13‑22) 


text:
<pb/>Bëdchini raiꞌ Jerusalén. Guatë́ më laꞌni iáduꞌu ruꞌbë. Guzubëlú bësëlluꞌnë më ra naquëgtuuꞌ nu ra naquëgziꞌi laꞌni iáduꞌu. Bërëꞌshë më mellë shtë ra nacagchili dumí. Bërëꞌshë më ra iagshili shtë ra nacagtuuꞌ palumë. 


text:
Bëluaꞌa më ra mënë; guníꞌiꞌ: ―Laꞌni Sagradas Escrituras rniꞌi zndëꞌë: “Iáduꞌu shtëna na parë gunë mieti orar lu Dios”; perë lëꞌë të bëꞌnë të cambi iáduꞌu ziquë cuevë shtë ngubaꞌnë. 


text:
<pb/>Ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy bini rall shtiꞌdzë më. Bëdzëbë rall lëꞌë më purquë grë́tëꞌ mënë guasë́ lduꞌu rall enseñansë shtë më. Por ni gudili ra contrari shtë më mudë parë quini rall lëꞌë më. 


text:
Iurë bëdchini gueꞌlë, Jesús con ra shini gusë́ꞌdëiꞌ bëruꞌu raiꞌ ciudá Jerusalén. Gubidchi hiaguë bëldaꞌu (Mt. 21.20‑22) 


text:
Iurní Pedro bëagná lduꞌi shtiꞌdzë më; guniꞌi Pedro: ―Mësë guná, lëꞌë hiaguë naguludel lëꞌin gubidchi. 


text:
Guldía rniaꞌa lu të, cualquier nguiu narniꞌi lu dani rëꞌ: “Guabsú ndëꞌë nu tsal laꞌni nisëduꞌu”, si talë adë rzádiꞌi lduꞌu nguiu ni, si talë tsaldí ldúꞌull, gunë më lo quë naguníꞌill. 


text:
Por ni rniaꞌa lu të, grë́tëꞌ lo quë narnáꞌbël lu Dios, gulë tsaldí lduꞌu të gunë të recibirin, iurní guëneꞌe mëhin. 


text:
Iurë cagnáꞌbël lu Dios, bëꞌnë perdunë contrari shtë́nël, iurní Shtádël naquëbezë gubeꞌe gúniꞌ perdunë duldë shtë́nël. [ 


text:
En cambi si talë adë në́diꞌil gúnël perdunë saꞌl, tampuquë gunë Dios perdunë lë́ꞌël.] Pudërë nanapë Jesús (Mt. 21.23‑27; Lc. 20.1‑8) 


text:
<pb/>Bëagrí raiꞌ Jerusalén stubi vueltë. Guatë́ më iáduꞌu ruꞌbë. Iurní bëdchini ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy con ra më gushë shtë guëꞌdchi. Bëdchini rall lu Jesús. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Nu na guënaꞌbë diꞌdza lu të. Gulë guniꞌi lua, iurní guëniaꞌa lu të chu bëneꞌe permisi parë guna ra cusë. 


text:
¿Chu bësheꞌldë Juan Bautista parë guëchuꞌbë nísiꞌ, Dios u mënë? Gulë guniꞌi chu bëdëꞌë permisi lë́ꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Guzublú gunaꞌbë diꞌdzë lu saꞌ rall. Guniꞌi rall: ―Si talë guëniꞌi hiaꞌa lu Jesús de quë Dios bësheꞌldë Juan, iurní guënaꞌbë diꞌdzë Jesús lu hiaꞌa: “¿Pëzielú adë gualdídiꞌi lduꞌu të shtíꞌdziꞌ?” 


text:
Ni mudë guëniꞌi hiaꞌa lu Jesús: “Ra mënë bësheꞌldë lëꞌë Juan”. Zni cagniꞌi rall purquë bëdzëbë rall ra mënë. Casi grë mënë gualdí lduꞌu rall de quë Dios bësheꞌldë Juan të guëníꞌiꞌ shtiꞌdzë më. 


text:
Iurní guniꞌi rall lu Jesús: ―Rdë́ꞌëdiꞌi naꞌa cuendë chu bësheꞌldë lëꞌë Juan. Jesús guniꞌi lu rall: ―Nu na adë guëquébidiaꞌa lu të chu bësheꞌldë na parë runa ra cusë rëꞌ.<pb/>


text:
Guzublú Jesús cagniꞌi më por comparaciuni; guniꞌi më: ―Tubi nguiu bëcabní zihani hiaguë uvë nu bëntsáꞌull tubi luꞌ alrededurë. Bëntsáꞌull catë guëruꞌu juguë shtë uvë; nu bëntsáꞌull tubi hiuꞌu guiaꞌa parë quëhapë muzë ra hiaguë. ’Nu bëdëꞌë nguiu ni guiuꞌu parë trabajadurë gunë rall dchiꞌni mëdi. Iurní ziáꞌall zitu. 


text:
Iurë bëgaꞌa tiempë shtë cusechë, lëꞌë lamë bëshéꞌldiꞌ tubi muzë; tsagcaꞌa muzë lo quë narunë tucarë lamë. 


text:
Perë ra nabëcaꞌa guiuꞌu gunaꞌzi rall lëꞌë muzë; bëdëꞌë rall galnë́ lëꞌë muzë, nu bësëlluꞌnë rall lëꞌë muzë sin adë pë bëdë́ꞌëdiꞌi rall niuaꞌa muzë. 


text:
Lëꞌë lamë bëshéꞌldëll stubi muzë. Muzë ni gudini ra nguiu. Bësheꞌldë lamë más zihani muzë. Bëldá raiꞌ gudini rall lëꞌë raiꞌ. Sëbëldá ra muzë bëdëꞌë rall galnë́. 


text:
<pb/>’Lamë ni nápëll tubsë shínill. Nalë́ rac shtuꞌu lamë shíniꞌ. Bësheꞌldë lamë shíniꞌ lu ra nguiu; guniꞌi lamë: “Gapë rall rëspëti lu shinia”. 


text:
Perë ra nabëcaꞌa guiuꞌu guniꞌi lu saꞌ rall: “Guná, ndëꞌë llgaꞌnë lamë naguëcaꞌa herenci shtë lamë. Cha guëdíniaꞌa lë́ꞌëll nu grë herenci guëaꞌnë parë lëꞌë hiaꞌa.” 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌbë diꞌdzë Jesús: ―¿Pë gunë lamë con ra muzë mal? Guidë lamë catë zu hiaguë uvë të quini lamë ra muzë mal, nu guëdëꞌë lamë hiaguë uvë parë stubi mënë. 


text:
<pb/>’¿Pëllë bíꞌldidiꞌi të Sagradas Escrituras narniꞌi?<pb/>Guëꞌë nabëruꞌldë albañil tubi ladë,<br/>guëꞌë rëꞌ gunë sirvë parë shquini hiuꞌu.<pb/> 


text:
<pb/>Iurní ra contrari shtë Jesús gudili rall mudë parë guënaꞌzi rall lëꞌë Jesús. Bien guc bëꞌa rall Jesús guniꞌi comparaciuni rëꞌ cuntrë lëꞌë rall. Niétiquë adë pë bë́ꞌnëdiꞌi rall cuntrë lëꞌë më purquë bëdzëbë rall los de más mënë. Bësaꞌnë rall lëꞌë më; zëagzë́ rall. Guniꞌi Jesús: “Gulë quilli impuestë” (Mt. 22.15‑22; Lc. 20.20‑26) 


text:
<pb/>Ra contrari shtë Jesús bësheꞌldë rall bëldá fariseo nu bëldá shmënë Herodes parë guësiguë́ rall lëꞌë më. Guc shtuꞌu rall nianiꞌi më tubi cusë mal të guëdchiꞌbë rall demandë cuntrë lëꞌë më. 


text:
Gunaꞌbë diꞌdzë rall lu më: ―Mësë, nanë́ naꞌa rluáꞌal purë verdá. Rúnël tratë igual ra mënë humildë nu ra mënë narnibëꞌa. Quëgluáꞌal lla tsutë́ mënë shnezë Dios. Guniꞌi lu naꞌa iurneꞌ, según lëy ¿pë na bien guëdílliaꞌa impuestë lu rëy César u guëdíllidiꞌiaꞌa impuestë? 


text:
<pb/>Guc bëꞌa Jesús na rall mënë falsë. Guniꞌi më lu rall: ―¿Pëzielú zeꞌdë guësiguë́ të na? Gulë bëluaꞌa tubi dumí të guënahia luhin. 


text:
<pb/>Guaglliꞌi rall tubi monedë; iurní guniꞌi më: ―¿Chu lë nu chu lu naquë́ lu dumí? Guniꞌi rall: ―Lu rëy César naquë́ lu dumí. 


text:
<pb/>Bëquebi më: ―Gulë bëdëꞌë nacaꞌa César lo quë naná shtë César, nu gulë bëdëꞌë nacaꞌa Dios lo quë naná shtë Dios. Guasë́ lduꞌu rall shtiꞌdzë më. Jesús guniꞌi tsashtë́ ra tëgulë (Mt. 22.23‑33; Lc. 20.27‑40) 


text:
<pb/>Iurní bëdchini bëldá saduceos lu Jesús. Ra saduceos rniꞌi rall adë tsashtë́diꞌi ra tëgulë ladi ra tëgulë. Gunaꞌbë diꞌdzë rall lu më: 


text:
<pb/>―Mësë, bëquëꞌë Moisés guahietë si tubi nguiu gátiꞌ sin shíniꞌ, bëchi tëgulë napë quë cáꞌall tseꞌlë tëgulë; gapë raiꞌ shini parë adë tsalúdiꞌi shfamili tëgulë. 


text:
Segundë bëchi tëgulë cuáꞌall lëꞌë viudë perë gútill sin ni tubi shíniꞌ. Tecërë lo mizmë cuáꞌall tseꞌlë tëgulë perë gútill sin ni tubi shíniꞌ. 


text:
Guëzá bëchi tëgulë cuaꞌa rall lëꞌë naꞌa ni perë adë gúpëdiꞌi raiꞌ shíniꞌ. Despuësë lëꞌë naꞌa ni gútiꞌ. 


text:
<pb/>Jesús bëquebi: ―Bëganë të con diꞌdzë shtë të purquë adë riasë́diꞌi të Sagradas Escrituras nu adë guënë́diꞌi të pudërë shtë Dios. 


text:
Iurë ra tëgulë tsashtë́ raiꞌ, adë guëtsë́ꞌadiꞌi raiꞌ; adë rnádiꞌi raiꞌ guëtsëꞌa shini raiꞌ. Na raiꞌ ziquë ra ianglë nacabezë gubeꞌe. 


text:
Perë si talë cagnaꞌbë diꞌdzë të si talë ra tëgulë tsashtë́ raiꞌ stubi, gulë bëdëꞌë cuendë lo quë nabëquëꞌë Moisés laꞌni histuri shtë hiaguë narëuldë. ¿Pëllë adë bíꞌldidiꞌi të histuri ni? Bëquëꞌë Moisés de quë Dios guníꞌiꞌ lúhiꞌ: “Nahia Dios shtë Abraham; nahia Dios shtë Isaac; nahia Dios shtë Jacob”. 


text:
Pues grë shmënë Dios nabani aunquë hia guti raiꞌ. Napë raiꞌ vidë sin fin. Lëꞌë të saduceos, riasë́diꞌi të shtiꞌdzë Dios; zihani vësë rganë të. Mandamientë namás lasac (Mt. 22.34‑40) 


text:
<pb/>Tubi mësë narluaꞌa lëy guabíꞌguëll lu Jesús. Bínill lla quëdildi diꞌdzë ra saꞌll nu bínill de quë Jesús bëquébiꞌ bien lu rall. Guniꞌi mësë ni lu Jesús: ―Mësë, ¿guadë mandamientë namás lasac de grë mandamientë? 


text:
<pb/>Guniꞌi më lull: ―Mandamientë namás lasac rniꞌi: “Gulë bëquë́ diaguë, lëꞌë të mënë israelitë; Dios Shtádaꞌa tubsë na më. 


text:
Gulë guc shtuꞌu lëꞌë më con guëdubinú ldúꞌul, nu guëdubi almë shtë́nël, nu con guëdubi fuersë shtë́nël”. Ni na mandamientë namás lasac. 


text:
Segundë mandamientë rniꞌi: “Gulë guc shtuꞌu saꞌl ziquë rac shtúꞌul mizmë lë́ꞌël”. Nídiꞌi stubi mandamientë namás lasac quë mandamientë rëꞌ. 


text:
Nu napë quë gac shtúꞌul lëꞌë më con guëdubinú ldúꞌul nu con almë shtë́nël, nu con fuersë shtë́nël. Nu zac napë quë gac shtúꞌul saꞌl igual ziquë rac shtúꞌul mizmë lë́ꞌël. Ra cusë ni más lasac quë gunë nguiu ofrecërë lu Dios tubi ma u stubi cusë narieꞌqui lu bëcuꞌguë. 


text:
<pb/>Iurë bini Jesús de quë nguiu rëꞌ guníꞌill bien, guniꞌi më lull: ―Duꞌpë runë faltë të guënibëꞌa Dios lë́ꞌël të gápël vidë sin fin. Iurní adë chu nápëdiꞌi valurë nianaꞌbë diꞌdzë lu më. Gunaꞌbë diꞌdzë Jesús lu ra mënë chu na shtadë Cristo (Mt. 22.41‑46; Lc. 20.41‑44) 


text:
<pb/>Iurë cagluaꞌa Jesús laꞌni iáduꞌu ruꞌbë, guniꞌi më: ―¿Pëguëaꞌ rniꞌi ra mësë shtë lëy de quë Cristo na shini David? 


text:
Mizmë David bëquëꞌë por pudërë shtë Espíritu Santo diꞌdzë rëꞌ:<pb/>Dadë Dios guniꞌi lu Shtada narnibëꞌa:<pb/>“Guzubë ladë ldi shtëna hashtë guna gan lu enemigu shtë́nël të guëzuꞌbë diaguë rall shtíꞌdzël”. 


text:
¿Lla na posiblë gac Cristo shini David, cumë David rníꞌiꞌ Cristo na Dadë narnibëꞌa lëꞌë David? Ra mënë zihani bini rall shtiꞌdzë më; bëuuꞌ lduꞌu rall nacagniꞌi më. Jesús gudildi ra fariseo nu mësë shtë lëy (Mt. 23.1‑36; Lc. 11.37‑54; 20.45‑47) 


text:
<pb/>Quëgluaꞌa më ra mënë; guniꞌi më: ―Gulë gapë cuidadë ra mësë narluaꞌa lëy. Rëuuꞌ lduꞌu rall gacu rall lari duni. Rac shtuꞌu rall gunë mënë saludar lëꞌë rall con zihani rëspëti lu nezë. 


text:
Perë rdchisú rall lidchi ra viudë nu parë guësiguë́ rall mënë, quëhunë rall oraciuni llëduni. Lëꞌë rall gunë rall recibir más cashtigu dushë. Tubi guꞌnë nabëdëꞌë viudë prubi (Lc. 21.1‑4) 


text:
<pb/>Guzubë më laꞌni iáduꞌu frentë catë rtiaꞌa mënë ofrendë; guná më lu ra mënë nabëtiaꞌa guꞌnë laꞌni canciá. Zihani mënë ricu bëtiaꞌa rall zihani dumí. 


text:
Iurní Jesús gunaꞌbë më ra shini gusëꞌdë më. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―De verdá rniaꞌa, lëꞌë viudë prubi rëꞌ bëtiáꞌall más quë grë mënë nabëdëꞌë dumí 


text:
purquë los de más rall bëtiaꞌa rall dumí nabëꞌnë subrë perë viudë rëꞌ bëdë́ꞌëll grë́tëꞌ nanápëll, grë nasíꞌill parë gaull.<pb/>


text:
Nianá bëruꞌu më iáduꞌu, tubi shini gusëꞌdë më guniꞌi: ―Mësë, guná, blac chulë ra guëꞌë ruꞌbë. Blac chulë hiuꞌu rëꞌ. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―¿Gu rna të lu guëꞌë ruꞌbë shtë iáduꞌu? Adë guëáꞌnëdiꞌi ni tubi guëꞌë nadchiꞌbë guëc saꞌ. Grëhin tsalú. Sëñi antsë tsalú guë́ꞌdchiliu (Mt. 24.3‑28; Lc. 21.7‑24; 17.22‑24) 


text:
<pb/>Guzubë më catë zu dani shtë Olivos nanaquë́ frentë nezë catë rluaꞌa iáduꞌu ruꞌbë. Iurní Pedro nu Jacobo nu Juan nu Andrés gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu Jesús tubi cuꞌ: 


text:
Zihani mënë guëcaꞌa rall lëa; guëdchini rall nu guëniꞌi rall: “Nahia Cristo”. Guësiguë́ rall zihani mënë. 


text:
<pb/>’Iurë ruadiꞌdzë mënë nanú zihani guërru nu rdzatsu mënë cuntrë gubiernë, adë rdzë́bëdiꞌi të. Grë cusë ni napë quë gac cumplir perë runë faltë parë tsalú guë́ꞌdchiliu. 


text:
Tildi naciuni cuntrë stubi naciuni nu tildi guëꞌdchi cuntrë stubi guëꞌdchi. Guidë llu dushë zihani lugar. Guëdchini gubini dushë. Ni na principi shtë cusë durë naguër gac. 


text:
<pb/>’Gulë bëꞌnë preparar lëꞌë të purquë gunë mënë intriegu lëꞌë të lu ra gubiernë. Guëneꞌe mënë galnë́ lëꞌë të laꞌni iáduꞌu. Guëdchiꞌbë rall demandë cuntrë lëꞌë të lu gubiernë nu lu ra rëy purquë na të shmëna. Zni guëniꞌi të dizaꞌquë lu ra më ruꞌbë; gac të testigu shtëna. 


text:
Iurná guaꞌa mënë lëꞌë të lu gubiernë, adë rquëdíꞌnidiꞌi lduꞌu të por lo quë naguëniꞌi të. Gulë biadiꞌdzë lo quë narneꞌe Espíritu Santo lëꞌë të iurní, purquë lë́dëdiꞌi lëꞌë të guadiꞌdzë të sino Espíritu Santo quëadíꞌdziꞌ iurní. 


text:
Tiempë ni ra nguiu gunë rall intriegu bëchi rall parë gati bë́chill. Nu ra shtadë llguëꞌnë gunë rall cuntrë shínill. Ra llguëꞌnë guëasë rall cuntrë ra shtádëll; gati shtádëll. 


text:
Guëldënú grë mënë lëꞌë të purquë na të shmëna perë el quë nagac firmë lu shnezë Dios hashtë fin, nguiu ni gac salvar. 


text:
<pb/>’Iurë guëná të cusë mal tsutë́ iáduꞌu ruꞌbë, cusë ni gunin manchë iáduꞌu; zuhin catë nídiꞌi permisi. (Gulë tsasë́ ndëꞌë el quë naguꞌldë diꞌdzë rëꞌ.) Ra nananú Judea guëlluꞌnë rall lu dani. 


text:
El quë nazugaꞌa guëc hiuꞌu adë guiétëdiꞌill parë tsutëll laꞌni hiuꞌu të guáꞌall pë shtëll sino guëllúꞌnëll. 


text:
Laꞌni ra dzë ni gunë mieti sufrir demasiadë, cusë durë naná láꞌadiꞌi guná mënë dizdë principi shtë guë́ꞌdchiliu nu nunquë jamás gáquëdiꞌi saꞌ ra cusë ni. 


text:
Si talë adë bë́ꞌnëdiꞌi Dios menos ra dzë shtë sufrimientë, adë chu nádiꞌi gac salvar; perë por ra mënë nagudili Dios, gac menos ra dzë ni. 


text:
<pb/>’Si talë chu guëniꞌi lul: “Gulë guná, ndëꞌë lëꞌë Jesucristo”, u “Gulë tsagná; ndë lëꞌë më nanú”, adë tsaldídiꞌi ldúꞌul shtíꞌdzëll. 


text:
Guëdchini ra naguëguguë́ ra mënë. Guëniꞌi rall na rall Cristo u tubi narniꞌi shtiꞌdzë Dios nu gunë rall milagrë nu guëluaꞌa rall sëñi ruꞌbë të parë guësiguë́ rall hashtë ra nagudili Dios si na posiblë. 


text:
Por ni gulë guzú listë nu preparadë; hia guniaꞌa lu të ra diꞌdzë ni antsë gac cumplirin. Nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu guëabriꞌ stubi (Mt. 24.29‑35, 42‑44; Lc. 21.25‑36) 


text:
Iurní guëná mënë na, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; guëdchinia laꞌni shcahi con llëruꞌbë pudërë nu llni. 


text:
Iurní guësheꞌlda ra ianglë parë guziaꞌa raiꞌ guëdubi guë́ꞌdchiliu. Guëtëá raiꞌ ra shmënë Dios, ra nagudili më. Guëdchini rall de guëdubi ladë shtë guë́ꞌdchiliu nu dizdë más zitu. 


text:
<pb/>’Gulë tsasë́ comparaciuni shtë hiaguë bëldaꞌu. Iurë lëꞌë ndiaguë rënë rruꞌu, rdëꞌë të cuendë hia mërë guëdchini tiempë naꞌi. 


text:
<pb/>’Perë dzë nu iurë, ni tubi adë chu rac bë́ꞌadiꞌi, ni por mizmë ianglë shtë gubeꞌe, ni por shini Dios; sulamëntë Dios, Shtada, rac bë́ꞌaiꞌ dzë shtë fin. 


text:
Nahin ziquë tubi nguiu naziaꞌa zitu. Bësëáꞌnëll lídchill nu bëdë́ꞌëll dchiꞌni caꞌa muzë, cadë tubi rall con shchíꞌniꞌ. Nu gunibëꞌa nguiu ni lu portërë sull listë guëdubi tiempë. 


text:
Rniaꞌa lu të, gulë guzú listë; adë rdë́ꞌëdiꞌi të cuendë guc guëdchini lamë. Zeꞌdë guëdchíniꞌ iurë gueꞌlë u guëruldë gueꞌlë u rquë tsunë cahi u hashtë rsili. 


text:
Chupë dzë antsë bëdchini laní Pascu nu laní iurë gudáu mënë guetështildi sin levadurë, ra principal bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy, caguili rall mudë parë guënaꞌzi rall lëꞌë më prësi sin quë adë chu gac bë́ꞌadiꞌi, nu quini rall lëꞌë më. 


text:
Guniꞌi rall: ―Lëdë laꞌni dzë́diꞌi laní gaquin të adë guëdzátsudiꞌi ra mënë. Tubi naꞌa bëtiaꞌa sëiti nashi guëc Jesús (Mt. 26.6‑13; Jn. 12.1‑8) 


text:
<pb/>Guzac Jesús nanú Betania; iurë nanú më lidchi Simón el quë naguc lluꞌu galguidzë naruꞌdzë ládiꞌ, guzubë më lu mellë. Iurní bëdchini tubi naꞌa; nuáꞌall tubi bëtë́i nanactsaꞌu de guëꞌë alabastro. Gadzë́ bëtë́i ni con perfumë shtë nardë purë. Lasaquin zihani dumí. Bëldë́ naꞌa bëtë́i nu bëtiáꞌall perfumë guëc më. 


text:
Bëldá mënë bëldënú rall naꞌa ni; guniꞌi lu saꞌ rall: ―¿Pëguëaꞌ bëꞌnë naꞌa rëꞌ desperdici perfumë guëc më? 


text:
purquë bien niatuuꞌ naꞌa perfumë por más de tsunë gahiuꞌa bëllë nu niadë́ꞌëll dumí caꞌa ra prubi. Gudildi rall naꞌa. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Jesús: ―Zuzú naꞌa. ¿Pëzielú cagniꞌi të cuntrë lë́ꞌëll? Bë́ꞌnëll tubi cusë zaꞌquë. 


text:
Siemprë nanú ra prubi entrë lëꞌë të, nu cualquier dzë rac guëdëꞌë të lo quë narac shtuꞌu të caꞌa prubi, perë na adë guëquëreldënúdiaꞌa lëꞌë të llëduni tiempë. 


text:
Guldía narniaꞌa lu të, ancalë catë guadiꞌdzë mënë dizaꞌquë guëdubi guë́ꞌdchiliu, lo quë nabëꞌnë naꞌa rëꞌ guini mënë. Guëagná lduꞌu rall lo quë nabëꞌnënú naꞌa na. Bëꞌnë Judas prometer gúnëll intriegu Jesús (Mt. 26.14‑16; Lc. 22.3‑6) 


text:
<pb/>Iurní Judas Iscariote tubi naná chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më, ziáꞌall lu ra principal bëshuzi të gúnëll tratë nu gúnëll intriegu Jesús guiaꞌa rall. 


text:
Iurë bini rall shtiꞌdzë Judas, nalë́ bëquitë lduꞌu rall nu bëꞌnë rall prometer guëdëꞌë rall dumí. Dizdë iurní gudili Judas mudë parë gúnëll intriegu lëꞌë më. La Santa Cena (Mt. 26.17‑29; Lc. 22.7‑23; Jn. 13.21‑30; <a href='B:530 11:23'>1 Co. 11.23</a>‑26) 


text:
<pb/>Iurní bëdchini primërë dzë shtë laní; gudáu mënë guetështildi sin levadurë. Mizmë dzë ni bëꞌnë tucarë quini mënë tubi lliꞌli shtë Pascu. Ra shini gusëꞌdë më gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më: ―¿Ca lu rac shtúꞌul guëdëꞌnë naꞌa preparar shtse shtë Pascu guëdáuhaꞌa? 


text:
<pb/>Bësheꞌldë më chupë shini gusëꞌdë më; guniꞌi më: ―Gulë tsa guëꞌdchi. Guëdzaꞌguëlú të tubi nguiu nanuaꞌa tubi rëëꞌ nisë. Gulë guanaldë lë́ꞌëll. 


text:
Catë tsutëll, gulë guniꞌi lu nashtë́ hiuꞌu: “Mësë shtë naꞌa cagnaꞌbë díꞌdziꞌ lul, ¿ca lu guënéꞌel tubi cuartë parë guëdáu shtse naꞌa shtë Pascu?” 


text:
<pb/>Ra shini gusëꞌdë më ziaꞌa raiꞌ guëꞌdchi. Bëdzaꞌguëlú raiꞌ lëꞌë nguiu nanuaꞌa nisë, ecsactë ziquë guniꞌi më lu raiꞌ. Ndë bëꞌnë raiꞌ preparar shtse shtë laní. 


text:
Iurë quëháu raiꞌ, guniꞌi më: ―Guldía cagniaꞌa lu të, tubi entrë de lëꞌë të guëruꞌu tubi nagunë intriegu na lu galguti. Quëhaunú nguiu ni na. 


text:
<pb/>Guzublú gulaguë tristë laꞌni lduꞌu raiꞌ; guniꞌi raiꞌ lu më tubi por tubi: ―Dadë, ¿ni mudë guna intriegu lë́ꞌël? 


text:
<pb/>Repi Jesús: ―Nguiu ni na tubi de chiꞌbë chupë shini gusëꞌda. Quëgtiáꞌall guetështildi laꞌni platë con na; gúnëll intriegu na lu galguti. 


text:
Gac cumplir lo quë narniꞌi Sagradas Escrituras de na, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, perë prubi nguiu el quë nagunë intriegu na lu galguti. Mejurë adë niálëdiꞌi nguiu ni. 


text:
<pb/>Mientras quëhaunú Jesús lëꞌë raiꞌ, gunaꞌzi më guetështildi nu bëdëꞌë më graci. Bëshullë më guetështildi; bëdëꞌë mëhin cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Guniꞌi më: ―Gulë gau ndëꞌë; ndëꞌë lëꞌë shcuerpa. 


text:
<pb/>Nu zac gunaꞌzi më copë shtë vini; bëdëꞌë më graci nu bëdëꞌë më lëꞌë copë cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Biiꞌ raiꞌ lëꞌë vini. 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Ndëꞌë na rënë shtëna naná sëgi parë tubi tëstë cubi entrë Dios nu ra mënë. Guëllëꞌë rënë shtëna parë gac salvar zihani mënë. 


text:
Guldía rniaꞌa lu të, hiadë guëabrídiꞌi guaꞌ vini con lëꞌë të hashtë dzë naná quëbezënúa lëꞌë të catë rnibëꞌa Dios ziquë Rëy. Guniꞌi Jesús lu Pedro gúnëll negar lëꞌë më (Mt. 26.30‑35; Lc. 22.31‑34; Jn. 13.36‑38) 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Grë́tëꞌ të guësaꞌnë të na; zni rniꞌi ra Sagradas Escrituras: “Tsatinia lëꞌë vëquërë nu ra lliꞌli guërëꞌtsë ra”. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi Pedro: ―Aunquë nilë grë́tëꞌ mënë guësaꞌnë rall lë́ꞌël, perë na jamás guësáꞌnëdiaꞌa lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi lu Pedro: ―Guldía, mizmë gueꞌlë neꞌ antsë lëꞌë gay guëllidchí, lë́ꞌël gúnël negar na tsunë vësë. 


text:
<pb/>Perë fuertë guniꞌi Pedro: ―Masiá quini ra mënë na, adë gúnëdiaꞌa negar lë́ꞌël. Grë ra shini gusëꞌdë më guniꞌi raiꞌ lo mizmë. Jesús ziaꞌa Getsemaní të guadiꞌdzënúhiꞌ Dios (Mt. 26.36‑46; Lc. 22.39‑46) 


text:
<pb/>Bëdchininú më ra shini gusëꞌdë më lugar nalë Getsemaní. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Gulë guzubë ndëꞌë mientras guadiꞌdzënúa Dios, Shtada. 


text:
Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Gulë cuezë ndëꞌë; gulë cue nasini. Nalë́ tristë shtë galguti nanú laꞌni lduaꞌa; mërë gatia. 


text:
<pb/>Ziaꞌa më stuꞌpë delantë; bëzullibi më; bëꞌnë më orar; gunáꞌbëiꞌ Shtádiꞌ si talë naposiblë guëlá Dios lë́ꞌiꞌ lu sufrimientë naná rdëdë lduꞌu më. 


text:
Guniꞌi më lu Dios: ―Dadë, cagnaꞌba lul; nápël pudërë gúnël grë cusë. Bëlá na lu sufrimientë rëꞌ, perë adë gáquëdiꞌin según lo quë narac shtuaꞌa sino según voluntá shtë́nël. 


text:
<pb/>Iurní bëabrí më catë cabezë Pedro, Juan, nu Jacobo. Bëdzelë më lëꞌë raiꞌ nagaꞌsi raiꞌ. Guniꞌi më guëc Pedro: ―Moni, ¿pë adë gáquëdiꞌi guëruꞌu mbëcaꞌldë lul tubi iurë? 


text:
Gulë cue nasini; gulë gunaꞌbë lu Dios të adë guësiguë́diꞌi Satanás lëꞌë të. Lduꞌu të rniꞌi, nia, perë shcuerpë të adë nídiꞌi fuersë. 


text:
Bëabrí më; bëdzelë më lëꞌë shini gusëꞌdë më, nagaꞌsi raiꞌ tantë mbëcaꞌldë lu raiꞌ. Adë bëdzélëdiꞌi raiꞌ nianiꞌi raiꞌ lu më. 


text:
Gua më; bëabrí më stubi; guniꞌi më: ―Iurneꞌ sí, gulë guëgaꞌsi; gulë tsa descansë. Hia lëꞌë iurë bëgaꞌa; nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu gac intriegu guiaꞌa ra nanapë duldë. 


text:
Gulë guashtë́; gulë cha purquë zeꞌdë biꞌguë el quë nagunë intriegu na. Gunaꞌzi mënë Jesús prësi (Mt. 26.47‑56; Lc. 22.47‑53; Jn. 18.2‑11) 


text:
<pb/>Nianá cagniꞌi Jesús, bëdchini Judas naná tubi de chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më; bëdchininull zihani mënë nanuaꞌa hiaguë nu spadë. Zeꞌdë rall partë shtë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë shtë lëy nu ra mëgulë narnibëꞌa entrë lëꞌë rall. Bësheꞌldë rall mënë zihani ni. 


text:
Judas, lëꞌë traidor, bëdë́ꞌëll tubi sëñi antsë; guníꞌill lu rall: ―El quë naguna saludar, tsagruahia lë́ꞌëll; gulë gunaꞌzi lë́ꞌëll; gulë biaꞌa lë́ꞌëll prësi. 


text:
<pb/>Tubi nazugaꞌa ndë, gulull spadë shtë́nëll. Bëchúguëll tubi diaguë muzë shtë principal bëshuzi. 


text:
Iurní guniꞌi Jesús lu ra mënë: ―¿Pëzielú bëdchini të con spadë nu hiaguë parë zeꞌdë guëlliꞌi të na cumë ziquë ngubaꞌnë? 


text:
Dzë con dzë zugáꞌahia con lëꞌë të iáduꞌu ruꞌbë perë adë gunáꞌzidiꞌi të na iurní. Perë ndëꞌë quëhac parë gac cumplir ra Sagradas Escrituras. 


text:
perë bësëáꞌnëll lari guiaꞌa ra mënë; gaíchill bëllúꞌnëll. Bëdchiꞌbë mënë demandë cuntrë Jesús (Mt. 26.57‑68; Lc. 22.54‑55, 63‑71; Jn. 18.12‑14, 19‑24) 


text:
<pb/>Biaꞌa rall lëꞌë Jesús lu principal bëshuzi. Ndë bëdëá grë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy nu ra mëgulë narunë juzguë. 


text:
Guanaldë Pedro dizdë zitu; guatë́hiꞌ lidchi bëshuzi principal. Guzubënúhiꞌ ra soliar. Cagtsëꞌë rall ruaꞌ guiꞌi. 


text:
<pb/>Iurní ra principal bëshuzi nu ra jushtici narunë juzguë, gudili rall tubi testigu cuntrë Jesús. Rac shtuꞌu rall quini rall lëꞌë më perë adë bëdzélëdiꞌi rall testigu cuntrë lëꞌë më. 


text:
<pb/>―Bini naꞌa Jesús guniꞌi: “Guëchilia iáduꞌu ruꞌbë naná bëntsaꞌu nguiu, nu entrë tsunë dzë guntsaꞌua stubi nanadë bëntsaꞌu nguiu”. 


text:
<pb/>Iurní lëꞌë bëshuzi principal guasuldí nu gunaꞌbë díꞌdzëll lu më: ―¿Pëzielú adë rquébidiꞌil lu ra diꞌdzë rëꞌ? ¿Pë runë cuntienë lo quë naquëgniꞌi mënë cuntrë lë́ꞌël? 


text:
<pb/>Perë lëꞌë më dchisë na më; adë pë guniꞌi më. Iurní lëꞌë jëfë shtë bëshuzi bëabrí gunaꞌbë díꞌdzëll: ―¿Pë lë́ꞌël nal Cristo, shini Dios, lúniquë narunë tucarë gunë mieti adorar? 


text:
<pb/>Jesús guniꞌi: ―Nahia Cristo nu guëná të lua, nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Guëná të na; cueza ladë ldi shtë Dios Pudërusë, nu guëná të iurë guëabría con pudërë laꞌni shcahi shtë gubeꞌe. 


text:
<pb/>Lëꞌë jëfë shtë bëshuzi nalë́ bëldëll nu bëchéꞌzëll shábëll tantë llanë gulaguë guë́quëll. Guníꞌill: ―¿Pë guëdë́ꞌnaꞌa másruꞌu testigu? 


text:
Hia bini të diꞌdzë dzabë naguniꞌi nguiu rëꞌ cuntrë Dios. ¿Pë rniꞌi të iurneꞌ? Grë ra mënë guniꞌi runë tucarë gati Jesús. 


text:
<pb/>Iurní bëldá rall guzublú bëchiꞌbë shënë rall lu më. Bëtaꞌu rall lu më. Bëdëꞌë rall galnë́ guëc më nu gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Chu bëneꞌe galnë́ lë́ꞌël? Ra soliar bëdëꞌë rall galnë́ lëꞌë më. Bëꞌnë Pedro negar lëꞌë Jesús (Mt. 26.69‑75; Lc. 22.56‑62; Jn. 18.15‑18, 25‑27) 


text:
Gunall lu Pedro naná cagtsëꞌë ruaꞌ guiꞌi. Iurní gubíꞌall lu Pedro nu guníꞌill: ―Lë́ꞌël zugaꞌanul Jesús më Nazaret. 


text:
<pb/>Perë Pedro bë́ꞌnëll negar; guníꞌill: ―Guënë́diaꞌa lëꞌë nguiu; adë rac bë́ꞌahia pë cagníꞌil. Bëruꞌu Pedro fuërë ruaꞌ nezë. Bëllidchí gay. 


text:
Stubi vueltë gubiꞌa criadë ni lu Pedro nu guníꞌill lu ra mënë nazugaꞌa ndë: ―Nguiu niꞌi nall shmënë Jesús. 


text:
<pb/>Pedro bëabrí bëꞌnë negar; guníꞌiꞌ lo mizmë. Gudëdë duꞌpë tiempë, iurní ra nazugaꞌa ngaꞌli guniꞌi rall lu Pedro: ―Verdá nal shmënë Jesús purquë nu nal më Galilea; ruadíꞌdzël ziquë ra mënë ni. 


text:
<pb/>Iurní Pedro bëꞌnë jurar. Guníꞌiꞌ: ―Gunë Dios cashtigu na si talë adë ruadiꞌdza verdá. Runguë bë́ꞌadiaꞌa nguiu ni el quë narniꞌi të na Jesús. 


text:
<pb/>Lueguë bëllidchí gay stubi vueltë. Pedro bëagná lduꞌi lo quë naguniꞌi Jesús lúhiꞌ antsë: “Antsë guëllidchí gay chupë vueltë, gúnël negar na tsunë vueltë”. Iurní bëꞌnë Pedro llgabë nu bíꞌniꞌ.<pb/>


text:
Iurë brëgueꞌlë, bëdëá ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mësë narluaꞌa lëy nu ra mëgulë narunë juzguë. Bëꞌnë rall tomar tubi acuerdë. Bëldiꞌbi rall lëꞌë Jesús. Biaꞌa rall lëꞌë më lu Pilato. 


text:
Pilato gunaꞌbë díꞌdzëll lu më: ―¿Guldil nal rëy shtë ra israelitë? Bëquebi më: ―Mizmë lë́ꞌël guníꞌil diꞌdzë ni. 


text:
Stubi vueltë gunaꞌbë diꞌdzë Pilato lu më: ―¿Pëguëaꞌ adë pë rníꞌil? Blac cusë quëgdchiꞌbë rall cuntrë lë́ꞌël. 


text:
<pb/>Perë Jesús dchisë bëáꞌniꞌ, nu nalë́ guasë́ lduꞌu Pilato. Bëꞌnë rall condenar Jesús lu galguti (Mt. 27.15‑31; Lc. 23.13‑25; Jn. 18.38―19.16) 


text:
<pb/>Durantë dzë shtë laní napë Pilato custumbrë guëldáꞌall tubi prësi, el quë narac shtuꞌu mënë guëruꞌu librë. 


text:
Lachiguiꞌbë nanú tubi prësi nalë Barrabás. Lë́ꞌëll con ra saꞌll lachiguiꞌbë, gudini rall mënë iurë bëdzatsu rall cuntrë gubiernë. 


text:
Gunaꞌbë diꞌdzë Pilato lu ra mënë ni: ―¿Guadë narac shtuꞌu të guëdëꞌa libertá, Jesús naná rëy shtë të? 


text:
Perë ra jëfë shtë bëshuzi bëtsatsu rall ra mënë parë guënaꞌbë rall guëdëꞌë Pilato libertá Barrabás. 


text:
Iurní Pilato gunaꞌbë diꞌdzë lu rall stubi vueltë: ―¿Perë pë rac shtuꞌu të guna con Jesús? el quë narniꞌi të: “Rëy shtë naciuni Israel”. 


text:
<pb/>Pilato guniꞌi: ―¿Pëllë mal bë́ꞌnëll? Perë lëꞌë rall más fuertë gurushtiá rall lu Pilato. Guniꞌi rall: ―Gati nguiu rëꞌ. Gátill; gátill. 


text:
<pb/>Pilato guc shtúꞌull guëáꞌnëll bien con ra mënë; bëdë́ꞌëll libertá Barrabás. Despuësë de bëdëꞌë ra suldadë galnë́ shtë chicuti lëꞌë më, bëꞌnë Pilato intriegu lëꞌë më të parë guëquëꞌë rall Jesús lu cruz. 


text:
<pb/>Iurní ra suldadë biaꞌa rall Jesús parë rualdëaꞌ shtë palaci. Lugar ni lë Pretorio. Bëdëá grë ra suldadë. 


text:
<pb/>Bëdëꞌë rall galnë́ guëc më con hiaguë. Bëchiꞌbë shënë rall lu më; bëzullibi rall lu më; bëꞌnë rall rëspëti lëꞌë më ziquë burnë. 


text:
Despuësë de ni, bëdchisú rall lari guindë nanacu më të parë bëgacu rall shabë më stubi vueltë. Lueguë biaꞌa rall lë́ꞌiꞌ fuërë ruaꞌ guëꞌdchi të gunë rall crucificar lëꞌë më. Bëquëꞌë rall lëꞌë Jesús lu cruz (Mt. 27.32‑44; Lc. 23.26‑43; Jn. 19.17‑27) 


text:
<pb/>Ziadëdë tubi nguiu nezë; lëll Simón. Guall lachi perë hia zeꞌdë guëdchínill guëꞌdchi. Simón nall shtadë Alejandro nu Rufo. Bëꞌnë ra suldadë punërë lëꞌë Simón të guáꞌall cruz shtë Jesús. 


text:
Iurní bëꞌnë rall crucificar lëꞌë më, nu ra suldadë gudchitë rall dado nia guadë nagunë gan shabë më. Mudë ni gudiꞌdzë rall shabë më. 


text:
<pb/>Grë mënë nardëdë lugar ni, bëꞌnë rall burnë; rniꞌbi guëc rall lu më; guniꞌi rall: ―Ja, lë́ꞌël rníꞌil, guëcuel iáduꞌu ruꞌbë nu dzë tsunë guëabrí guëzáꞌalin stubi. 


text:
<pb/>Nu ra principal bëshuzi nu ra mësë shtë lëy, bëꞌnë rall burnë; guniꞌi lu saꞌ rall: ―Bë́ꞌnëll salvar stubi mënë perë el mizmë lë́ꞌëll adë gúnëdiꞌill gan gúnëll salvar lë́ꞌëll. Guníꞌill nall Cristo. 


text:
Si talë nall Rëy shtë më israelitë, pues guëldáguëll lë́ꞌëll lu cruz të guëná hiaꞌa, iurní tsaldí lduꞌu hiaꞌa shtíꞌdzëll. Nu ra mënë mal naguc crucificar con lëꞌë më bëꞌnë rall burnë lëꞌë më. Guti Jesús (Mt. 27.45‑56; Lc. 23.44‑49; Jn. 19.28‑30) 


text:
Mizmë iurë rquë tsunë, fuertë guniꞌi më: ―Eloi, Eloi, lama sabactani. (Diꞌdzë ni runë cuntienë: Dios mio, Dios mio, ¿pëguëaꞌ bësáꞌnël na?) 


text:
<pb/>Bëldá ra nguiu nazú guëllaꞌ lu cruz bini rall pë guniꞌi më. Repi rall lu saꞌ rall: ―Guná; lëꞌë nguiu rëꞌ cagnáꞌbëll Elías. 


text:
<pb/>Lueguë tubi nazugaꞌa ndë guagllúꞌnëll; guagllíꞌill tubi spongë. Bëgáꞌdzëllin con vini hiꞌ. Iurní bëzúꞌbëll spongë guëc varë të parë gu më vini. Guníꞌill lu saꞌll: ―Cha bézaꞌa, guëná hiaꞌa nia zidë Elías të parë guësiétiꞌ lë́ꞌëll lu cruz. 


text:
Tubi capitán naná rnibëꞌa tubi gahiuꞌa suldadë, zull frentë lu cruz; gunall iurë naguti më. Guníꞌill: ―De verdá nguiu rëꞌ náhiꞌ shini Dios. 


text:
<pb/>También zugaꞌa ngaꞌli bëldá ra naꞌa. Cagbiꞌa rall de zitu. Ladi rall zugaꞌa María Magdalena nu Salomé nu stubi María naná shniꞌa José nu Jacobo. Jacobo nápëll menor edá. 


text:
Ra naꞌa rëꞌ guanaldë rall lëꞌë më iurë ziazú më Galilea. Bëꞌnë rall compañi lëꞌë më. Nu zac ndë zugaꞌa stubi shcuaꞌa ra naꞌa naguanaldë lëꞌë më hashtë Jerusalén. Bëgaꞌchi Jesús (Mt. 27.57‑61; Lc. 23.50‑56; Jn. 19.38‑42) 


text:
<pb/>Bëdchini guadzeꞌ visperë shtë dzë descansë. Bëꞌnë mënë preparar nagáu rall parë grëgueꞌlë dzë laní purquë dzë descansë adë bë́ꞌnëdiꞌi rall dchiꞌni. 


text:
Por ni José naná më guëꞌdchi Arimatea bëdchínill lu Pilato. Gupë José valurë; gunáꞌbëll permisi lu Pilato të parë guëcáꞌchill cuerpë shtë Jesús. José guc tubi më principal ladi ra jushtici narunë juzguë. Nu José quëbézëll tiempë iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy. 


text:
Iurë bini Pilato guti Jesús, guasë́ ldúꞌull. Gunáꞌbëll lëꞌë capitán shtë suldadë; gunaꞌbë díꞌdzëll si de verdá guti Jesús. 


text:
Capitán rëꞌ bëquebi lu Pilato: ―Verdá nahin; hia guti Jesús. Iurní bëdëꞌë Pilato permisi lëꞌë José të parë guëcaꞌchi José cuerpë shtë më. 


text:
José guzíꞌill tubi lari naquichi fini; bësiétëll cuerpë lu cruz nu bëtúꞌbill cuerpë shtë më con lari. Iurní bëcáꞌchill lëꞌë më laꞌni tubi baꞌa nanactsaꞌu laꞌni guëꞌë. Gudíshill tubi guëꞌë ruaꞌ baꞌa. 


text:
Gudëdë dzë narziꞌi lduꞌu mënë. María Magdalena nu Salomé nu stubi María shniꞌa Jacobo, guziꞌi rall loción parë tsagteꞌbi rallin ladi cuerpë shtë më. 


text:
Guatë́ raiꞌ laꞌni baꞌa; guná raiꞌ ladë ldi shtë baꞌa tubi nguiu nazubë ndë. Nácuhiꞌ tubi lari naquichi. Bëdzëbë raiꞌ. 


text:
Guniꞌi nguiu: ―Adë rdzë́bëdiꞌi të. Lëꞌë të caguili të Jesús më Nazaret naguc crucificar. Hia guashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë. Chu nádiꞌi ndëꞌë. Gulë guná catë bëgaꞌchi më. 


text:
Gulë bëagzë́ nu gulë guniꞌi lu shini gusëꞌdë Jesús nu lu Pedro de quë Jesús guziaꞌa më delantë lu të parë Galilea. Ndë guëná të lu më. Zni guniꞌi më lu të dizdë más antsë. 


text:
<pb/>Iurní bëruꞌu raiꞌ; bëlluꞌnë raiꞌ. Nalë́ bëdzëbë raiꞌ; bëchiꞌchi raiꞌ tantë bëdzëguëëꞌ lduꞌu raiꞌ. Ni tubi adë chu lu biadíꞌdzëdiꞌi raiꞌ purquë bëdzëbë raiꞌ. Guná María Magdalena lu Jesús (Jn. 20.11‑18) [ 


text:
Despuësë guashtë́ Jesús ladi ra tëgulë, primërë dzë shtë llmalë, bëluaꞌalú më lu María Magdalena primërë. Antsë bëgú më gadchi mëdzabë laꞌni lduꞌu María. 


text:
Iurní bini raiꞌ de quë Jesús nabani stubi nu guná María lúhiꞌ, adë gualdídiꞌi lduꞌu raiꞌ shtíꞌdziꞌ. Chupë shmënë Jesús guná raiꞌ lu më (Lc. 24.13‑35) 


text:
<pb/>Mizmë dzë guadzeꞌ chupë shmënë Jesús naziaꞌa nezë lachi, guná rall lu Jesús. Bëluaꞌalú më lu rall stubi formë. 


text:
Bëagrí rall guëꞌdchi nu biadiꞌdzë rall lu saꞌ rall de quë bëluaꞌalú më lu rall perë adë gualdídiꞌi lduꞌu saꞌ rall. Bësheꞌldë Jesús ra shini gusëꞌdë më tsagniꞌi raiꞌ dizaꞌquë lu ra mënë (Mt. 28.16‑20; Lc. 24.36‑49; Jn. 20.19‑23) 


text:
<pb/>Más guadzeꞌ bëluaꞌalú Jesús lu ra chiꞌbë tubi shini gusëꞌdë më; zubë raiꞌ lu mellë. Gudildi më lëꞌë raiꞌ purquë naguëdchi lduꞌu raiꞌ. Adë gualdídiꞌi lduꞌu raiꞌ shtiꞌdzë saꞌ raiꞌ naguná lu më despuësë guashtë́ më ladi ra tëgulë. 


text:
El quë narialdí lduꞌi dizaꞌquë nu chubë nísiꞌ gac salvárëll, perë el quë nanë́diꞌi tsaldí lduꞌi dizaꞌquë gac condenárëll. 


text:
Sëñi rëꞌ gunë rahin compañi ra narialdí lduꞌi shtiꞌdzë Dios, por pudërë shtëna guëgú rall mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë; guadiꞌdzë rall dizë́ naná guënë́diꞌi rall. 


text:
Guënaꞌzi rall serpientë nu si talë gu rall cusë venenë adë pë gúnëdiꞌi ra cusë ni. Guëdchiꞌbë rall guiaꞌa rall guëc ra narac lluꞌu nu guëac raiꞌ. Jesús beꞌpi lu gubeꞌe (Lc. 24.50‑53) 


text:
Ra shini gusëꞌdë më ziaꞌa raiꞌ nu guagluaꞌa raiꞌ dizaꞌquë lu grë mënë. Mizmë Dadë Jesús bëꞌnë compañi lëꞌë raiꞌ; bëꞌnë raiꞌ milagrë; zni bëluaꞌa Dios de quë shtiꞌdzë raiꞌ na verdá.] Amén.<pb/>


text:
Na Pablo nanúa prësi purquë rluáꞌahia dizaꞌquë shtë Cristo Jesús. Quëquëaꞌa cartë rëꞌ juntë con Timoteo naná bëchi saꞌ hiaꞌa. Quëquëaꞌa lul, Filemón, nal tubi narunë compañi lëꞌë naꞌa lu dchiꞌni. Nalë́ rac shtuꞌu naꞌa lë́ꞌël. 


text:
Nu quëquëaꞌa cartë rëꞌ lu grupë shtë shmënë Jesús nardëá lídchil nu quëquëaꞌa lu Apia, zanë naꞌa, nu Arquipo, el quë narunë compañi lëꞌë naꞌa lu dchiꞌni. 


text:
Gulë bëꞌnë recibir bendición nu gulë cuedchí lduꞌu të por Dios, Shtadaꞌa, nu por Dadë Jesucristo, Shlámaꞌa. Amor nu fe shtë Filemón 


text:
purquë binia nalë́ rac shtúꞌul Dadë Jesús nu nalë́ rialdí ldúꞌul shtiꞌdzë më nu rac shtúꞌul grë́tëꞌ shmënë Dios. 


text:
Rnaꞌba lu Dios de quë guëdubi tiempë nanú lugar parë guadíꞌdzël dizaꞌquë lu ra mënë. Nu rnaꞌbë naꞌa lu më të gac bë́ꞌal grë ra bendición nadápaꞌa purquë unidë na hiaꞌa con Cristo Jesús. 


text:
Nalë́ bësëquitë ldúꞌul na nu rac shtuaꞌa guna sirvë lu Dadë Jesús más purquë nanë́a de quë rac shtúꞌul ra shmënë Jesús. Filemón bëcha, rquitë lduaꞌa purquë ra shmënë Jesús napë rall más ánimo parë ra cusë shtë Jesús por lo quë nabë́ꞌnël por lëꞌë raiꞌ. Rnaꞌbë Pablo tubi favurë lu Filemón 


text:
<pb/>Por ni nu purquë nahia poshtë shtë Cristo, napa derechë parë guënibë́ꞌahia lë́ꞌël lo quë narunë tucarë gúnël 


text:
perë mejurë quëhuna ruëguë lul purquë rac shtúꞌul na nu rac shtuaꞌa lë́ꞌël. Na Pablo nahia më gushë, perë iurneꞌ nanúa prësi purquë nahia shmënë Cristo Jesús. 


text:
Rnaꞌba tubi favurë lul parë Onésimo naná ziquë shinia; gúquiꞌ shmënë Jesús mientras nanúa lachiguiꞌbë. 


text:
<pb/>Antsë Onésimo gúquëll ziquë tubi muzë shtë́nël nadë rlluíꞌidiꞌi perë iurneꞌ nádiꞌill zni; gúnëll cumplir narac shtúꞌul nu zac lo quë narac shtuaꞌa. 


text:
Rac shtuaꞌa nëaꞌnënull na ndëꞌë parë guëáꞌnëll shlugárël. Gúniꞌ sirvë mientras nanúa prësi purquë bëluáꞌahia dizaꞌquë. 


text:
Perë adë rac shtúꞌudiaꞌa guna tubi cusë sin permisi shtë́nël të parë lëꞌë favurë nacagnaꞌba lul gúnëdiꞌilin por la fuersë sino por voluntá shtë́nël. 


text:
Tal vez Onésimo bësáꞌnëll lë́ꞌël por duꞌpë tiempë të parë iurneꞌ gúnël recibir lë́ꞌiꞌ lídchil parë siemprë. 


text:
Hia adë rëabrídiꞌill ziquë muzë no más sino mejurë quë tubi muzë; bëꞌnë recibir lë́ꞌiꞌ ziquë tubi shmënë Jesús narac shtúꞌul. Nalë́ rac shtuaꞌa lë́ꞌiꞌ perë lë́ꞌël rac shtúꞌul lë́ꞌëll más, lëdë niáꞌasëdiꞌi ziquë muzë nabëabrí lídchil sino ziquë bë́chil naná unidë con Dadë Jesucristo. 


text:
Na Pablo quëquëaꞌa cartë rëꞌ con prupi guiahia; na guëguilla cuendë shtë Onésimo aunquë runë tucarë gúnël cusë ruꞌbë parë na; nápël vidë eternë purquë biadiꞌdza lul dizaꞌquë. 


text:
Nia bëchi, bëꞌnë favurë rëꞌ parë na por amor shtë Dios. Bësëquitë lduaꞌa por amor nanápël parë Dadë Jesucristo. 


text:
<pb/>Quëquëaꞌa lul purquë napa segurë de quë gúnël cuendë shtiꞌdza nu rac bë́ꞌahia de quë gúnël másruꞌu de lo quë narnaꞌba lul. 


text:
Mizmë tiempë bëꞌnë preparar tubi cuartë catë guëquërelda purquë quëbeza gunë më lo quë naquëgnaꞌbë të lúhiꞌ; gueldë guënahia lëꞌë të. Rialú cartë rëꞌ con tubi saludë 


text:
<pb/>Epafras quëgshéꞌldëll saludë parë lëꞌë të nu zac lë́ꞌëll nanull lachiguiꞌbë ndëꞌë purquë rialdí ldúꞌull dizaꞌquë. 


text:
Nu Marcos nu Aristarco, nu Demas con Lucas, quëgsheꞌldë raiꞌ saludë. Quëhunë raiꞌ compañi na lu shchiꞌni Jesús. 


text:
Pablo nu Timoteo, na naꞌa siervë shtë Cristo Jesús. Quëquëꞌë naꞌa cartë rëꞌ nu quëgsheꞌldë naꞌa saludë lu të naquereldë guëꞌdchi Filipos, lu ra nabëzunë́ Dios almë shtë raiꞌ. Quëquëꞌë naꞌa cartë rëꞌ lu të naná cabësë shtë shmënë Dios nu lu të naná runë compañi lëꞌë raiꞌ. 


text:
Gulë bëꞌnë recibir favurë shtë Dios nu gulë cuedchí lduꞌu të por Dios Shtádaꞌa, nu por Jesucristo Shlámaꞌa. Gunaꞌbë Pablo lu Dios por ra mënë narialdí lduꞌi dizaꞌquë 


text:
<pb/>Cadë vësë narnaꞌba lu Dios el quë quëhuna adorar, rdëꞌa graci lu më por lëꞌë të. Rquitë lduaꞌa iurë rëagná lduaꞌa na të shmënë më. 


text:
Rniaꞌa dushquilli Dios purquë juntë quëgdë́ꞌnaꞌa dchiꞌni shtë më. Quëhunë të compañi na të parë ruadiꞌdza dizaꞌquë lu mënë dizdë primërë dzë nabini të dizaꞌquë hashtë iurneꞌ. 


text:
Iurneꞌ nahia segurë de quë Dios, el quë naguzublú obrë shtë më laꞌni lduꞌu të, gunë më cumplirin. Tsaglaꞌguë runë më obrë zaꞌquë laꞌni lduꞌu të hashtë iurë Jesucristo guëabrí stubi. 


text:
Nazaꞌquë rialdí lduaꞌa zni de lëꞌë të purquë nalë́ rac shtuaꞌa lëꞌë të nu juntë bëdë́ꞌnaꞌa dchiꞌni shtë Dios. Bëꞌnë të compañi na iurë nanúa lachiguiꞌbë nu iurë biadiꞌdza shtiꞌdzë më nu iurë bëluáꞌahia lu ra mënë dizaꞌquë na verdá. Juntë bëdë́ꞌnaꞌa recibir bendición nabëneꞌe më. 


text:
Dios nanë́ de quë ruadiꞌdza verdá; nalë́ rac shtuaꞌa lëꞌë të igual cumë Cirsto Jesús rac shtuꞌu më lëꞌë të. Rac shtuaꞌa guënahia lu të stubi vësë más. 


text:
Nu rnaꞌba lu më gac shtuꞌu të saꞌ të más cadë dzë. Nu rnaꞌba lu më tsasë́ të voluntá shtë më nu gapë të mizmë llgabë con lëꞌë më. 


text:
Zni gac bëꞌa të guadë naná más nazaꞌquë gunë të nu gapë të tubi vidë limpi sin duldë nu adë chu bë nápëdiꞌi parë guëníꞌill guëc të iurneꞌ, nilë iurë guëabrí Dadë Jesús de gubeꞌe. 


text:
Zni gunë Jesucristo compañi lëꞌë të, të parë guëquëreldë të tubldí delantë lu më. Iurë guëná mënë mudë naquëreldë të, gunë rall alabar Dios; guëniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë më. Guëquërelda sulë por Jesucristo 


text:
<pb/>Bëchi, rac shtuaꞌa de quë gac bëꞌa të grë ra cusë nagudëdë con na, tubi bien nahin purquë másruꞌu bërëꞌtsë dizaꞌquë shtë Dios. 


text:
Bërëꞌtsë shtiꞌdzë më entrë grë ra suldadë hashtë lu los de más më gubiernë. Rac bëꞌa rall de quë nanúa prësi purquë nahia shmënë Jesús. 


text:
Más de ni, zihani ra shmënë Jesús iurë guná rall resultadë de quë nanúa prësi, rialdí lduꞌu rall shtiꞌdzë më más, nu quëadiꞌdzënú rall saꞌ rall shtiꞌdzë Dios. Adë rdzë́bëdiꞌi rall. 


text:
<pb/>Verdá na bëldá mënë ruadiꞌdzë rall dizaꞌquë shtë Jesucristo purquë napë rall galëmbidi shchiꞌnia, tantë mënë na raiꞌ shmënë Jesús purquë biadiꞌdzënúa lëꞌë raiꞌ. Rzebi lduꞌu rall na. Sëbëldá mënë ruadiꞌdzë rall shtiꞌdzë më purquë na rall de acuerdë con lo quë naquëhuna. 


text:
Ra mënë ni rac shtuꞌu rall na. Nanë́ rall nanúa prësi parë guna defender dizaꞌquë delantë mënë. Perë ra nanapë mbidi quëhunë rall predicar sulë purquë rëuuꞌ lduꞌu rall hunurë shtë saꞌ rall. Adë ruadíꞌdzëdiꞌi rall tubldí. Rac shtuꞌu rall sac zihia más ndëꞌë lachiguiꞌbë. 


text:
¿Pë rníꞌihia de ndëꞌë? Parë na, si talë ruadiꞌdzë rall dizaꞌquë con bien llgabë u si talë ruadiꞌdzë rall dizaꞌquë por mbidi, rquitë lduaꞌa. Nalë́ rquitë lduaꞌa iurë rac bë́ꞌahia ruadiꞌdzë mënë shtiꞌdzë Cristo. 


text:
<pb/>Perë másruꞌu rquitë lduaꞌa purquë con ayudë shtë Espíritu Santo nabësheꞌldë Jesucristo, nu con oraciuni shtë të gapa libertá; guëruaꞌa lachiguiꞌbë. 


text:
Nalë́ rac shtuaꞌa nu quëbeza de quë nunquë guna tubi cusë mal, no sea guëtú lua lu më. Guëdubi tiempë rac shtuaꞌa gapa valurë të guadiꞌdza sin quë guëdzë́bëdiaꞌa. Iurní si talë guëbania u si talë gatia, guëná mënë pudërë shtë Cristo laꞌni vidë shtëna nu gunë mënë honrar lëꞌë më. 


text:
Cagniaꞌa ndëꞌë purquë si talë guëbania, sulë rac shtuaꞌa guna honrar Cristo, nu iurë gatia, mejurë parë na purquë guëquëreldnúa lëꞌë më. 


text:
Si talë guëneꞌe më más vidë parë na, tsaglaꞌguë guëluáꞌahia dizaꞌquë lu ra mënë. Perë iurneꞌ adë rac bë́ꞌadiaꞌa guadë na guënaꞌzia; zuhia entrë chupë nezë; guëbania u gatia. 


text:
Naganë parë na pë guënaꞌzia; por tubi ladë rac shtuaꞌa gatia parë guëquërelda con Cristo; ni más mejurë parë na. 


text:
Napa segurë de quë na voluntá shtë më guëquërelda lu guë́ꞌdchiliu stuꞌpë tiempë parë guna compañi lëꞌë të, të tsaldí lduꞌu të shtiꞌdzë Dios más nu parë guëquitë lduꞌu të. 


text:
Iurë guëabrí guëná të lua stubi, guëdëꞌë të graci lu Jesucristo por tantë lëgrë nanapë të por enseñansë nazeꞌdë guëniaꞌa lu të. 


text:
<pb/>Rquiꞌni guëbani të ziquë mënë shtë Cristo, de acuerdë con dizaꞌquë shtë më. Gulë bëꞌnë cumplirin si talë guëná të lua stubi u adë guënádiꞌi të lua. Rac shtuaꞌa guëdchini nutici de quë tsaglaꞌguë të firmë shnezë Dios, nu de quë unidë na të con tubsë llgabë laꞌni lduꞌu të mientras ruadiꞌdzë të dizaꞌquë lu ra mënë. 


text:
Si talë adë rdzë́bëdiꞌi të lu ra narunë cuntrë lëꞌë të, gac bëꞌa rall de quë tsa rall lu cashtigu shtë Dios, nu mizmë tiempë gac bëꞌa rall de quë nasalvar të. Dios na el quë nagunë ra cusë rëꞌ. 


text:
Adë rdzë́bëdiꞌi të purquë bëꞌnë më tubi favurë naná gualdí lduꞌu të shtiꞌdzë më; nasalvar të. Nu stubi favurë bëꞌnë më naná sac zi të por lëꞌë më. 


text:
Quëhunë mënë cuntrë lëꞌë të igual manërë ziquë bëꞌnë rall cuntrë na iurë guquëreldënúa lëꞌë të. Hia guná të lla bëꞌnë mënë, nu rini të iurneꞌ quëhunë rall cuntrë na stubi guëꞌdchi.<pb/>


text:
Rquitë lduꞌu të purquë unidë na të con Cristo. Quëhunë më compañi lëꞌë të, të adë riádiꞌi lduꞌu të. Rac shtuꞌu më lëꞌë të. Quëbezënú Espíritu Santo lëꞌë të. Rac shtuꞌu të saꞌ të nu rgaꞌa lduꞌu të lëꞌë rall. 


text:
Por ni gulë bësëquitë lduꞌu të na más. Gulë gapë tubsë llgabë. Gulë guc shtuꞌu saꞌl de verdá. Gulë guc unidë. Gulë gac të de acuerdë. 


text:
Adë runë narúꞌbëdiꞌil lu saꞌl. Adë runë nadchínidiꞌil lu saꞌl. Mejurë gulë gac humildë nu gulë bëꞌnë tratë saꞌl manërë mejurë quë rúnël tratë mizmë lë́ꞌël. 


text:
sino bësëaꞌnë Jesús lugar shtë hunurë nu bëdchíniꞌ lu guë́ꞌdchiliu të gúniꞌ sirvë ziquë tubi muzë. Gúliꞌ cumë tubi nguiu. 


text:
Iurë bëdchini më con cuerpë shtë nguiu, todavía más humildë gúquiꞌ. Gúquiꞌ obedientë; guc shtúꞌuiꞌ gúniꞌ cumplir voluntá shtë Shtádiꞌ. Bëzuꞌbë diáguiꞌ hashtë gútiꞌ lu cruz. 


text:
Por ni Dios bëdëꞌë más hunurë parë shíniꞌ; napë më más hunurë quë grë cusë lu guë́ꞌdchiliu nu gubeꞌe. Bëdëꞌë më tubi lë parë shíniꞌ naná más ruꞌbë entrë grë nombre shtë mieti. 


text:
Bëꞌnë Dios zni të grë ra nanabani, lo quë nananú gubeꞌe nu lo quë nananú guë́ꞌdchiliu nu lo quë nananú lugar shtë ra tëgulë, grë rall guëzullibi rall lu Jesucristo. 


text:
Rac shtuꞌu Dios grë mënë guëniꞌi Jesucristo na Dadë narnibëꞌa të parë Dios Padre gúniꞌ recibir labansë nu hunurë shtë grë mënë. Ra narialdí lduꞌi Jesús na raiꞌ ziquë llni 


text:
<pb/>Bëchi narac shtuaꞌa, gulë bëzuꞌbë diaguë shtiꞌdza ziquë quëhunë të siemprë. Bëzuꞌbë diaguë të shtiꞌdza iurë naguquëreldënúa lëꞌë të; iurneꞌ rquiꞌni más gac të obedientë mientras quërelda zitu parë lëꞌë të. Bëꞌnë Dios salvar lëꞌë të, të gunë të cusë zaꞌquë. Gulë gac mënë narunë cumplir purquë zni na voluntá shtë më. Nadzëꞌbë si talë adë gúnëdiꞌi të cumplir. 


text:
Rac runë të voluntá shtë Dios purquë Dios na el quë naquëgneꞌe deseo zaꞌquë parë gunë të cumplir, nu también quëgneꞌe më fuersë parë gunë të cumplir voluntá shtë më. 


text:
të parë adë chu guëníꞌidiꞌi quëhúnël cusë mal u nádiꞌil verdá. Na të shmënë Dios; iurní napë quë guëquëreldë të bien entrë ra mënë narianaldë tëchi deseo mal nu ráquëdiꞌi gunë rall cusë zaꞌquë. Lëꞌë të na të ziquë mbelëguiꞌi narabtsëꞌë catë namás nacahi. Zni na të entrë lëꞌë rall mientras ruadiꞌdzë të dizaꞌquë lu ra mënë. 


text:
Dizaꞌquë ni rneꞌe vidë cubi. Si talë gunë të ndëꞌë, guëquitë lduaꞌa iurë guëabrí Jesucristo de gubeꞌe purquë guëluaꞌa de quë adë bë́ꞌnëdiaꞌa dchiꞌni de baldë entrë lëꞌë të. 


text:
Si talë gatia purquë biadiꞌdza dizaꞌquë lu të, nahin cumë ziquë lëꞌë të bëꞌnë të ofrecer mizmë lëꞌë të ziquë ofrendë parë lëꞌë më nu guëllëꞌë rënë shtëna guëc ofrendë shtë të. Pues si talë zni gac, guëquitë lduaꞌa nu tsu lëgrë lduaꞌa juntë con lëꞌë të por grë bendición shtë Dios. 


text:
<pb/>Si talë Dadë Jesús guëneꞌe permisi, rac shtuaꞌa guësheꞌlda Timoteo lueguë parë gueꞌdë guënall lëꞌë të. Iurní iurë guëdchini nutici de lëꞌë të, guëquitë lduaꞌa. 


text:
Adë nápëdiaꞌa ni chu stubi ndëꞌë ziquë Timoteo parë guësheꞌlda lu të purquë sulë Timoteo napë zihani amor parë lëꞌë të nu rac shtúꞌull tsaglaꞌguë të bien. 


text:
Hia nanë́ të lasac Timoteo parë lu dchiꞌni. Lë́ꞌëll bë́ꞌnëll sirvë lu Jesucristo con na igual ziquë tubi llguëꞌnë quëhúnëll dchiꞌni lu shtadë llguëꞌnë. 


text:
<pb/>Perë mientras quëbeza, rquiꞌni guësheꞌlda Epafrodito, bë́chaꞌa, të gueldë guënáhiꞌ lëꞌë të. Epafrodito bë́ꞌnëll compañi na lu dchiꞌni nu bëꞌnë mënë cuntrë lëꞌë naꞌa. Primërë bësheꞌldë të lë́ꞌëll parë zeꞌdë guënall na. Bë́ꞌniꞌ compañi na lu nicidá nanapa. 


text:
Nalë́ rac shtuꞌu Epafrodito guëabrí guënall lëꞌë të; rac ldúꞌull purquë bini të de quë guc llúꞌull. 


text:
Verdá guc llúꞌull; mërë niátill perë Dios bëgaꞌa lduꞌu më lë́ꞌëll; bëáquëll; nu bëgaꞌa lduꞌu më na të adë gápëdiaꞌa más galërzac zi. 


text:
Por ni nalë́ rac shtuaꞌa guësheꞌlda Epafrodito lu të parë guëquitë lduꞌu të iurë guëná të lúhiꞌ stubi. Iurní guëquitë lduaꞌa también. 


text:
Gulë bëꞌnë recibir lë́ꞌëll con lëgrë laꞌni lduꞌu të nu gulë bëꞌnë honrar grë ra naná ziquë Epafrodito. 


text:
Hia niati Epafrodito lu dchiꞌni shtë Jesucristo. Bëdchíꞌbiꞌ vidë shtë́hiꞌ lu peligrë iurë bë́ꞌniꞌ dchiꞌni shtë më, dchiꞌni nadë gúquëdiꞌi nihunë të con na.<pb/>


text:
Iurneꞌ bëchi, gulë bëquitë lduꞌu të purquë unidë na të con Dadë Jesús. Adë riasháquëdiꞌi lduaꞌa guëquëaꞌa lu të mizmë enseñansë nabëluáꞌahia antsë, të adë guësiguë́diꞌi mënë lëꞌë të. 


text:
Gulë gupë cuidadë ra mënë mal nanadë guënë́diꞌi Dios, ra naziaglaꞌguë runë parë gac cumplir custumbrë shtë rall. Rniꞌi rall rquiꞌni riuguë partë cuerpë ziquë quëhunë ra mënë israelitë parë gac mënë limpi delantë lu Dios. 


text:
Lëꞌë hiaꞌa na hiaꞌa limpi delantë lu Dios, lë́dëdiꞌi lëꞌë rall. Clarë rluaꞌa na hiaꞌa shmënë më purquë rdë́ꞌnaꞌa adorar lëꞌë më según narniꞌi Espíritu Santo nu rquitë lduꞌu hiaꞌa purquë na hiaꞌa shmënë Jesús. Adë rialdídiꞌi lduꞌu hiaꞌa gac salváraꞌa por ra cusë zaꞌquë naquëgdë́ꞌnaꞌa. 


text:
Parë mënë narniꞌi nasalvar rall por lo quë nabëꞌnë rall, pues rniaꞌa, bëna más cusë quë lëꞌë rall. Ni tubi chu napë más rsunë quë na parë gúnëll confiar mizmë lë́ꞌëll. 


text:
Bëriuguë partë shcuerpa ziquë runë mënë israelitë iurë bëdzaꞌguë llmalë gula. Benjamín guc shtadë guëluhia. Ra shtada na më israelitë nu biadiꞌdzë raiꞌ dizë́ hebreo. Guanalda tëchi lëy nanapë mënë israelitë, igual ziquë quëhunë partidë shtë ra fariseo. 


text:
Por tantë devociuni parë religiuni nanapa, guzunalda ra narialdí lduꞌi shtiꞌdzë Jesucristo. Bëna cumplir lëy tubi manërë ecsactë; ni tubi chu gunádiꞌi catë bëna fallar. 


text:
Antsë guniaꞌa grë ra cusë ni lasac, perë iurneꞌ rdë́ꞌëhia cuendë de quë ni tubin lasáquëdiꞌi parë gac salvara. Sulë Cristo rneꞌe salvaciuni. 


text:
Más quë ni ra cusë nabëna antsë, na ziquë guiꞌlli narruꞌldë mënë ruaꞌ guëꞌdchi. Más nasac gunguë bë́ꞌahia lëꞌë Cristo Jesús, Shlama. Parë guca shmënë më, bësaꞌna grë ra cusë shtë guë́ꞌdchiliu; na rahin ziquë guiꞌlli nalasáquëdiꞌi. Tubsë cusë rac shtuaꞌa, gac më Shlama de verdá. 


text:
Rac shtuaꞌa gaca unidë con lëꞌë më; gaca perdunë, lë́dëdiꞌi purquë bëna cumplir lëy shtë Moisés, sino purquë rialdí lduaꞌa shtiꞌdzë Jesucristo. Runë Dios recibir lëꞌë hiaꞌa cumë ziquë mënë naná tubldí shcuéndiꞌ lu Dios sulë si talë rialdí lduꞌu hiaꞌa shtiꞌdzë më de verdá. 


text:
Rac shtuaꞌa gunguë bë́ꞌahia lëꞌë Cristo nu rac shtuaꞌa gunë më compañi na të gapa mizmë pudërë nanapë më iurë guashtë́ më ladi ra tëgulë. Nu rac shtuaꞌa guna sufrir ziquë lëꞌë më bëꞌnë më sufrir. Nahia dispuestë gatia ziquë guti më 


text:
të parë tsashtë́a ladi ra tëgulë igual ziquë guashtë́ më ladi ra tëgulë. Napë quë gácaꞌa firmë hashtë lúltimë dzë 


text:
<pb/>Adë quëgníꞌidiaꞌa lu të de quë bëna gan, de quë nahia më zaꞌquë, perë rac shtuaꞌa tsaglaꞌga delantë parë guna cumplir con grë narac shtuꞌu më parë na. Ni na narac shtuaꞌa, purquë primërë gudili Cristo Jesús na parë gaca shmënë më. 


text:
Bëchi, mizmë na rniaꞌa de quë adë bëna gan grë lo quë narac shtuaꞌa; tubsë cusë runa iurneꞌ; bëaꞌldë lduaꞌa grë́tëꞌ lo quë nabëna más antsë nu ziaglaꞌga parë guna gan másruꞌu cusë zaꞌquë shtë Dios. Con guëdubi fuersë shtë na, ziquë tubi narlluꞌnë lu carrërë, rac shtuaꞌa grë lo quë nanapë më parë na. 


text:
Tsaglaꞌga delantë ziquë tubi narlluꞌnë parë guna gan premi naguëneꞌe Dios. Parë ni gunaꞌbë Dios na purquë nahia unidë con Jesucristo. 


text:
<pb/>Grë mënë narac bëꞌa bien shtiꞌdzë Dios, napë quë gunë rall mizmë llgabë ziquë guniaꞌa ndëꞌë. Perë si talë entrë lëꞌë të nanú nguiu nanapë stubi llgabë, Dios guëluáꞌaiꞌ lë́ꞌëll lo quë naná verdá. 


text:
<pb/>Bëchi, gulë gubani ziquë nabania. Gulë guná manërë nabani saꞌ të, ra naquëhunë cumplir lo quë nabëluaꞌa naꞌa. Gulë cubënebi manërë nanabani raiꞌ. 


text:
Gulë bëꞌnë narniaꞌa purquë nanú zihani narunë cuntrë Jesús. Nabani rall manërë narluaꞌa de quë adë rialdídiꞌi lduꞌu rall Jesús guti lu cruz. Hia guniaꞌa lu të ndëꞌë zihani vueltë nu rniaꞌa lu të stubi vësë más hashtë runa rniaꞌa lu të. 


text:
Gabildi na fin shtë ra mënë ni. Quëreldë rall sulamëntë parë gunë rall cumplir deseo mal shtë rall. Adë rtúdiꞌi lu rall por mal naquëhunë rall sino más rquitë lduꞌu rall. Sulë ra cusë mal shtë guë́ꞌdchiliu zianaldë rall të́chiꞌ. 


text:
Perë rnibëꞌa Dios lëꞌë hiaꞌa dizdë gubeꞌe. De gubeꞌe quëbézaꞌa Dadë Jesucristo, el quë nagunë salvar lëꞌë hiaꞌa të parë gácaꞌa ziquë lëꞌë më. 


text:
Ra cuerpë débil nadápaꞌa gunë më cambi të parë gaquin ziquë cuerpë nanapë më gubeꞌe. Gunë mëhin con mizmë pudërë nanapë më parë guënibëꞌa më grë lo quë nanabani parë guëzuꞌbë diaguë rall shtíꞌdziꞌ.<pb/>


text:
Por ni rniaꞌa lu të bëchi, nalë́ rac shtuaꞌa lëꞌë të nu napa deseo guënahia lu të. Rquitë lduaꞌa con lëꞌë të; na të ziquë tubi premi parë na. Dchiꞌni nabëna entrë lëꞌë të adë gúquëdiꞌin de baldë. Iurneꞌ gulë su firmë lu shnezë Dadë ziquë guniaꞌa lu të, lëꞌë të narac shtuaꞌa. 


text:
<pb/>Runa ruëguë lu Evodia nu Síntique, cue të de acuerdë purquë lëꞌë të napë të mizmë lamë, Dadë Jesús. 


text:
Nu rnaꞌba tubi favurë lul, amigu, bëꞌnë ruëguë lu ra naꞌa rëꞌ gac rall de acuerdë purquë antsë bëꞌnë rall compañi na parë guërëꞌtsë dizaꞌquë shtë Jesús entrë mënë shtë guë́ꞌdchiliu. Lëꞌë raiꞌ con Clemente con los de más nabëꞌnë compañi na, grë lë raiꞌ naescritë laꞌni librë shtë registrë nanapë Dios. Gac salvar raiꞌ. 


text:
<pb/>Gulë bëquitë lduꞌu të guëdubi tiempë purquë na të shmënë Dadë Jesús. Stubi guëniaꞌa lu të, gulë bëquitë lduꞌu të. 


text:
Gulë gac mënë pacënci të parë gac bëꞌa mieti quëhunë të tratë bien con saꞌ të. Lëꞌë Dadë Jesús hia mërë guëabriꞌ lu guë́ꞌdchiliu stubi. 


text:
Adë riádiꞌi lduꞌu të lu cusë durë sino bëꞌnë ruëguë lu Dios të gunë më compañi lë́ꞌël. Gulë bëdëꞌë graci lu më; gulë guniꞌi lu më grë lo quë narac shtuꞌu të. 


text:
Iurní guëcueꞌdchí më lduꞌu të. Llëruꞌbë na më parë guëcueꞌdchí lduꞌu ra mënë; ni tubi chu rac bëꞌa mudë nanapë më parë guëcueꞌdchí më lduꞌu mieti. Mizmë paz ni gapë lduꞌu të con shgabë të purquë na të unidë con Cristo Jesús. Gulë bëꞌnë llgabë naná zaꞌquë 


text:
<pb/>Bëchi, guëniaꞌa lu të antsë tsalú cartë rëꞌ, gulë bëꞌnë llgabë lla gac të mënë verdá; gulë bëꞌnë llgabë lo quë narunë tucarë rëspëti. Gulë bëꞌnë llgabë lo quë naná tubldí nu purë delantë lu Dios; gulë bëꞌnë llgabë lla gunë të parë gac shtuꞌu mieti lëꞌë të nu parë gunë rall honrar lëꞌë të. Gulë bëꞌnë llgabë lla gunë të parë gac të më zaꞌquë, nu gulë bëꞌnë llgabë por grë lo quë nalasac lu Dios; gulë tsanaldë ra cusë ni. 


text:
<pb/>Gulë bëꞌnë grë lo quë nabëluáꞌahia lu të, grë lo quë nabësëꞌdë të, grë lo quë nabini të, grë lo quë naguná të bëna. Iurní Dios narcueꞌdchí lduꞌu hiaꞌa cuezënú më lë́ꞌël. Ra mënë Filipos bëdëꞌë ofrendë parë Pablo 


text:
<pb/>Nalë́ rquitë lduaꞌa purquë nahia unidë con Jesús nu rdëꞌa graci lu Dadë purquë rac shtuꞌu të gunë të compañi na stubi vësë más aunquë hia ziaꞌa llëduni tiempë dizdë bësheꞌldë të dumí. Adë rníꞌidiaꞌa de quë bëaꞌldë lduꞌu të gunë të compañi na, perë rniaꞌa adë nídiꞌi mudë parë guësheꞌldë të ayudë. 


text:
Adë rníꞌidiaꞌa lu të ndëꞌë purquë napa nicidá nu rac shtuaꞌa gunë të compañi na, purquë bëluaꞌa më na lla gaca cunformë con lo quë nanapa; riádiꞌi lduaꞌa. 


text:
Tubi tiempë guquërelda ziquë ra prubi; niétiquë adë pë nápëdiaꞌa; nu stubi vësë guquërelda ziquë ricu. Pues nahia cunformë guëdubi tiempë; rdë́ꞌëhia graci lu Dios si talë napa zihani cusë u si talë adë bë nápëdiaꞌa. Rac rdëꞌa graci lu më iurë runë faltë nagáuha, igual ziquë iurë napa hashtë subrë. 


text:
<pb/>Hia nanë́ të mënë shtë Filipos, iurë guzublú quëadiꞌdza dizaꞌquë, iurë guquërelda Macedonia, sulë lëꞌë të bëneꞌe të ayudë cahia iurní. Stubi grupë narialdí lduꞌi dizaꞌquë, bë́ꞌnëdiꞌi rall compañi na aunquë grë rall bëꞌnë rall recibir dizaꞌquë naguniaꞌa lu rall. 


text:
Mientras guquërelda Tesalónica, lëꞌë të bësheꞌldë të ofrendë parë nicidá shtëna. Chupë vueltë bësheꞌldë të ayudë. 


text:
Hia bëna recibir más lo quë rquiꞌnia; con ofrendë nabësheꞌldë të con Epafrodito, napa sufsientë. Nápëdiaꞌa más nicidá. Lo quë nabësheꞌldë të, na ziquë tubi olor nashi, tubi ofrendë parë Dios; bëcaꞌa mëhin nu rquitë lduꞌu më. 


text:
Dios rnibëꞌa grë cusë. Iurneꞌ guëneꞌe më caꞌa të grë lo quë narunë faltë mientras cuezënúhiꞌ lëꞌë të. Guëdchini ra cusë ni purquë unidë na të con Cristo Jesús. 


text:
Dios Shtádaꞌa, cha guëdë́ꞌnaꞌa alabar lëꞌë më iurneꞌ nu catë nídiꞌi fin. Amén. Rsheꞌldë Pablo saludë parë amigu shtë́hiꞌ 


text:
<pb/>Por partë shtë na, bëꞌnë saludar grë ra grupë shtë shmënë Cristo Jesús ndë. Grë ra shmënë më nananú ndëꞌë, rsheꞌldë rall saludë parë lëꞌë të. 


text:
Los de más naná rialdí lduꞌi dizaꞌquë, rsheꞌldë rall saludë, especialmente ra mënë naquëhunë ra dchiꞌni lidchi shtë rëy rumanë. 


text:
Laꞌni librë rëꞌ caquëaꞌa shcuendë tubi cusë nabëꞌnë Dios. Bëdëꞌë më permisi shini më Jesucristo të guëluaꞌalúhiꞌ luhia, Juan, të gac bëꞌa ra muzë shtë më ra cusë naguër gac nasesë. Bësheꞌldë më tubi ianglë të gac bë́ꞌahia diꞌdzë rëꞌ. 


text:
Quëadiꞌdza diꞌdzë rëꞌ na verdá shtë Dios nu Jesucristo biadíꞌdziꞌ diꞌdzë rëꞌ na verdá, grë lo quë nagunahia. 


text:
<pb/>Guëquitë lduꞌu el quë naguꞌldë con voz fuertë, nu guëquitë lduꞌu ra el quë naguëquë́ diaguë ra diꞌdzë rëꞌ nabëdchini de Dios. Guëquitë lduꞌu ra nagunë cuendë grë́tëꞌ lo quë naquë́ laꞌni librë rëꞌ purquë lëꞌë iurë hia zeꞌdë guëdchini parë gac cumplir diꞌdzë rëꞌ. Juan bëquëꞌë ra cartë lu ra shmënë Dios naquëreldë Asia 


text:
<pb/>Na Juan quëquëaꞌa diꞌdzë rëꞌ lu të naná grupë shtë shmënë Dios, lu të naquëreldë regiuni Asia. Gulë bëꞌnë recibir bendición nu gulë cuedchí lduꞌu të. Dios na el quë nabani iurneꞌ, el quë nanápëdiꞌi fin, el quë nazeꞌdë guëdchini. 


text:
Nu gulë bëꞌnë recibir bendición shtë Jesucristo, testigu naruadiꞌdzë verdá. Guc më primërë naguashtë́ ladi ra tëgulë nu napë më pudërë subrë grë ra rëy naná rnibëꞌa lu guë́ꞌdchiliu rëꞌ. Cristo rac shtuꞌu më lëꞌë hiaꞌa nu bëzunë́ më lëꞌë hiaꞌa de grë duldë con prupi rënë shtë më. 


text:
Bëꞌnë më lëꞌë hiaꞌa ziquë rëy të guënibëꞌa hiaꞌa con lëꞌë më, nu bëꞌnë më lëꞌë hiaꞌa ziquë bëshuzi të guëdë́ꞌnaꞌa sirvë lu Dios, Shtadë më. Gulë bëdëꞌë hunurë nu graci parë lëꞌë më, el quë narnibëꞌa parë siemprë. Amén. 


text:
<pb/>Gulë guná, Cristo guëdchini ruaꞌ shcahi. Grë́tëꞌ mënë guëná rall lúhiꞌ hashtë ra naná gudini lëꞌë më. Nu grë́tëꞌ mënë shtë guë́ꞌdchiliu, demasiadë guꞌnë rall iurë guëná rall lu më purquë rdzëbë rall cashtigu nazeꞌdë. Zni gaquin. Amén. 


text:
<pb/>“Nahia principi nu fin ziquë ra lëtrë A nu Z”, rniꞌi Dadë, el quë narnibëꞌa grë́tëꞌ cusë, el quë natsalúdiꞌi, el quë nanabani iurneꞌ, el quë nazeꞌdë guëdchini nasesë. Bëluaꞌalú Cristo lu Juan con pudërë shtë́niꞌ 


text:
<pb/>Na Juan, nahia saꞌ të; juntë quëdë́ꞌnaꞌa sufrir. Rzunaldë mënë lëꞌë hiaꞌa purquë rialdí lduꞌu hiaꞌa shtiꞌdzë Jesucristo. Gunaꞌbë më lëꞌë hiaꞌa parë guaꞌa lduꞌu hiaꞌa cusë durë con pacënci nu parë guënibëꞌa hiaꞌa con lëꞌë më. Nanúa prësi lugar lë Patmos, tubi dani laꞌni nisë, purquë biadiꞌdza shtiꞌdzë Dios nu guca testigu shtë Jesucristo. 


text:
Guzac tubi dzë, primërë dzë shtë llmalë, quëbezënúa Espíritu Santo nu quëgsë́hiꞌ na. Binia tubi bë fuertë nezë tëcha naguniꞌi cumë ziquë chaꞌ trompetë; 


text:
Ni guníꞌiꞌ lua: ―Na nahia principi nu nahia lúltimë ziquë lëtrë A nu Z. Bëquëꞌë laꞌni tubi librë lo quë narnal nu bëshéꞌldëhin lu ra grupë shtë shmënë Dios naquëreldë guëꞌdchi Efeso, nu Esmirna, nu Pérgamo, nu Tiatira, nu Sardis, nu Filadelfia, nu Laodicea. 


text:
<pb/>Bëabría parë nezë tëcha të guënahia nia chu naná quëgniꞌi. Iurë bëna zni, gunahia lu gadchi gandelier orë. 


text:
Guëláu ra gadchi gandelier, gunahia ngaꞌli zugaꞌa tubi ziquë nguiu nabësheꞌldë Dios. Nácuhiꞌ tubi lari llëduni; bëdchinin hashtë guëaꞌ më. Nu nápiꞌ tubi cinturón shtë orë dëdë laguë lduꞌu më. 


text:
Guitsë guëc më naquichin ziquë guitsë ladi lliꞌli naquichi u ziquë naquichi ziquë nievë. Slúhiꞌ rabtsëꞌë ziquë tubi beꞌlë. 


text:
Guëáhiꞌ rabtsëꞌë cumë ziquë guiꞌbë shlíꞌechi naguër bëzunë́ luhin u ziquë guiꞌbë nabëruꞌu laꞌni hiurnë. Nu cháhiꞌ na fuertë cumë ziquë nisë nardëdë laꞌni zihani guëëꞌgu. 


text:
Hia guiáꞌaiꞌ ladë ldi nanú gadchi mbelëguiꞌi nu ruáhiꞌ bëruꞌu tubi spadë dushë nanapë chupë lúhiꞌ. Lu më na ziquë lu ngubidzë iurë lëꞌë ngubidzë rabtsëꞌë guëdubi fuersë shtë́hiꞌ. 


text:
<pb/>Iurë gunahia lu më, bëzullibia lu më nu bëana ziquë tëgulë. Perë lëꞌë më bëdchiꞌbë guiaꞌa ladë ldi guëca nu guniꞌi më: ―Adë rdzë́bëdiꞌil. Nahia principi nu adë nápëdiaꞌa fin. 


text:
Nahia el quë nanabani; gutia perë iurneꞌ nabania parë siemprë. Nuáꞌahia liahi narunë significar pudërë nanapa subrë galguti eternë nu subrë lugar catë cuezë ra tëgulë. 


text:
Ndëꞌë na lo quë narunë significar ra gadchi mbelëguiꞌi naná gunal guiahia ladë ldi con ra gadchi gandelier shtë orë. Ra gadchi mbelëguiꞌi runë significar gadchi encargadë shtë ra gadchi grupë shtë shmënë Dios, nu ra gadchi gandelier runë significar gadchi grupë rëꞌ.<pb/>


text:
’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu encargadë shtë ra grupë shtë shmënë Dios guëꞌdchi Efeso. Guniꞌi: “Ndëꞌë rniꞌi el quë nanapë gadchi mbelëguiꞌi guiaꞌa ladë ldi, nu naná zugaꞌa guëláu gadchi gandelier orë. 


text:
Nanë́a grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të; rac bë́ꞌahia de quë adë rdë́ꞌëdiꞌi të lugar parë ra mënë mal. Nu nanë́a de quë bëdchiꞌbë të prëbë lu ra naná rniꞌi na rall poshtë shtë Jesús perë adë nádiꞌi rall poshtë. Grë́tëꞌ rall bëgú të shlatë de quë na rall bishi. 


text:
Na të më pacënci nu guzac zi të por dizaꞌquë nu nalë́ bëꞌnë të cumplir ordë shtëna sin adë riá sháquëdiꞌi lduꞌu të. 


text:
Por ni gulë bësëagná lduꞌu të catë bëniti të nu gulë bëꞌnë cambi mudë nanabani të nu gulë bëꞌnë ziquë bëꞌnë të iurë gualdí lduꞌu të dizaꞌquë. Si talë adë gúnëdiꞌi të cumplir diꞌdzë rëꞌ, guna cashtigu lëꞌë të. Guëdchisúa gandelier entrë lëꞌë të si adë gúnëdiꞌi të cambi mudë nanabani të. 


text:
Sin quë adë guëtë́ꞌdëdiꞌi, napë të tubi cusë favurë de lëꞌë të naná rna tushë të lo quë narunë ra nicolaítas. Nu zac na rna tusha lu ra enseñansë ni. 


text:
El quë nardëꞌë cuendë diꞌdzë rëꞌ, gulë bëquë́ diaguë bien lo quë narniꞌi Espíritu lu ra grupë shtë shmënë Dios. Grë́tëꞌ el quë nagunë gan lu ra cusë mal, guëdëꞌa gaull ra nashi shtë hiaguë nazubëgaꞌa paraíso shtë Dios. Guëbani rall parë siemprë.” Cartë parë grupë shtë shmënë Dios naquëreldë Esmirna 


text:
<pb/>’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu naná encargadë shtë shmënë Dios naquëreldë Esmirna. Bëquëꞌë zni: “Ndëꞌë rniꞌi el quë naná principi, el quë nápëdiꞌi fin, el quë naguti perë bëabrí nabániꞌ. 


text:
Nanë́a grë lo quë naquëhunë të; rac bë́ꞌahia grë galërzac zi shtë të. Nanë́a blac prubi na të perë de vërë na të ricu. Nu nanë́a lla ruadiꞌdzë mënë mal cuntrë lëꞌë të, mënë narniꞌi na rall mënë israelitë perë bishi rall; na rall shmënë Satanás. 


text:
Adë rdzë́bëdiꞌi të lo quë narzac zi mënë lëꞌë të. Lëꞌë mëdzabë guëtiáꞌall sëbëldá të lachiguiꞌbë të parë grë́tëꞌ tëdë të lu prëbë. Lëꞌë të napë quë sac zi të durantë chiꞌi dzë perë gulë tsaglaꞌguë gac të firmë hashtë galguti, iurní guënehia vidë sin fin naná guëluaꞌa ziquë tubi corunë shtë rëy. 


text:
El quë narac bëꞌa ra diꞌdzë rëꞌ, gulë bëquë́ diaguë lo quë narniꞌi Espíritu lu ra shmënë Dios. El quë nagunë gan lu cusë mal, adë tsádiꞌill lu cashtigu eternë.” Cartë parë grupë shtë shmënë Dios naquëreldë Pérgamo 


text:
<pb/>’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu naná encargadë shtë shmënë Dios naquëreldë guëꞌdchi Pérgamo. Bëquëꞌë zndëꞌë: “Ndë rniꞌi el quë nanapë spadë dushë naná chupë të́chiꞌ. 


text:
Na nanë́a grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të nu nanë́a de quë nabani të catë quëgnibëꞌa Satanás perë ziaglaꞌguë të firmë lu nezë zaꞌquë. Nunquë adë bësáꞌnëdiꞌi të parë tsaldí lduꞌu të shtiꞌdza, ni siquierë laꞌni dzë iurë lëꞌë Antipas, tubi testigu zaꞌquë shtëna, gútiꞌ. Ra mënë gudini rall lë́ꞌiꞌ mërë lugar catë quëreldë Satanás. 


text:
Perë napa tubi cusë cuntrë lëꞌë të de quë ngaꞌli Pérgamo nanú mënë adë rsáꞌnëdiꞌi rall enseñansë shtë Balaam. Balaam bëdëꞌë cunseju parë Balac naná bësini ra mënë israelitë lu duldë. Bëꞌnë raiꞌ duldë; gudáu raiꞌ belë naná bëꞌnë mënë ofrecer lu ra dzanë ídolo, nu cuënú rall saꞌ rall. 


text:
Nu zac napë të ra naquëreldë ngaꞌli, mënë narianaldë ra enseñansë shtë mënë nicolaítas, cusë narná záꞌquëdiaꞌa lúhiꞌ. 


text:
Por ni gulë bëꞌnë cambi mudë nanabani të; si no, guelda lueguë nu tildinúa lëꞌë të ziquë tubi nanuaꞌa spadë dushë naná rruꞌu ruahia. 


text:
El quë narac bëꞌa shtiꞌdza, gulë bëquë́ diaguë lo quë narniꞌi Espíritu lu ra grupë shtë shmënë Dios. El quë nagunë gan lu ra cusë dzabë ni, guëdëꞌa tubi guetështildi maná gaull; guetështildi ni nanú nagaꞌchi. Nu guëdëꞌa tubi guëꞌë naquichi; lu guëꞌë ni naescritë tubi lë cubi. Ni tubi chu adë runguë bë́ꞌadiꞌi lë ni sino sulë el quë nagunë recibirin.” Cartë parë grupë shtë shmënë Dios naquëreldë Tiatira 


text:
<pb/>’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu naná encargadë shtë shmënë Dios naquëreldë Tiatira. Zni guniꞌi: “Rniꞌi shini Dios, el quë nanapë slúhiꞌ ziquë llni shtë beꞌlë nu guëáhiꞌ na ziquë guiꞌbë shlíꞌechi naguër bëzunë́. 


text:
Na nanë́a grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të; nanë́a de quë rac shtuꞌu saꞌ të nu rialdí lduꞌu të shtiꞌdzë Dios; nu nanë́a más bëꞌnë të iurneꞌ quë antsë iurë gualdí lduꞌu të shtiꞌdzë më. 


text:
Perë napa tubi cusë cuntrë lëꞌë të, de quë quëhunë të permitir quëreldë tubi mënë naná ziquë naꞌa Jezabel ladzë të. Rníꞌill de quë ruadíꞌdzëll shtiꞌdzë Dios perë quëgsiguëll lëꞌë shmëna con enseñansë shtë́nëll. Rluáꞌall de quë nádiꞌi mal quënú mënë tseꞌlë saꞌ rall nu gau rall belë nabëdëꞌë mënë ziquë ofrendë parë ra dzanë ídolo. 


text:
Na bëdëꞌa tubi tiempë Jezabel parë guëabrí ldúꞌull con Dios, perë në́diꞌill gúnëll cambi mudë nanabánill, nu adë në́diꞌill guësáꞌnëll vidë mal. 


text:
Iurneꞌ guësheꞌlda tubi cashtigu parë mënë ni; guëruꞌlda lë́ꞌëll lu camë con dulurë. Grë ra nanë́diꞌi guëabrí lduꞌu rall lu Dios, ra nabëꞌnë mal con lëꞌë naꞌa ni, gunë rall sufrir demasiadë. 


text:
Nu tsatinia ra shini naꞌa ni; gati rall. Zni grë ra shmënë Dios guëdëꞌë rall cuendë de quë na rac bë́ꞌahia hashtë grë ra shgabë mieti, grë́tëꞌ lo quë nanú laꞌni lduꞌu mieti, nu guënehia tubi cashtigu cadë tubi de lëꞌë të según obrë nabë́ꞌnël. 


text:
Perë los de más lëꞌë të naquëreldë Tiatira, lëꞌë të nanë́diꞌi tsaglaꞌguë ra enseñansë shtë Jezabel, lëꞌë të nanadë bënguë bë́ꞌadiꞌi ra enseñansë mal, cusë narniꞌi rall nahin secretë shtë Satanás, pues rniaꞌa lu të de quë adë guëdchíꞌbëdiaꞌa stubi carguë guëc të. 


text:
Grë́tëꞌ el quë nagunë gan lu mal nu tsaglaꞌguë gúnëll lo quë narac shtuaꞌa hashtë fin, na guënehia pudërë parë guënibëꞌa mënë ni ra naciuni. 


text:
Ziquë bëneꞌe shtada pudërë parë guënibë́ꞌahia, zni guënibëꞌa rall ra naciuni con varë guiꞌbë. Gapë rall derechë ziquë el quë naruntsaꞌu trashtë shtë guiuꞌu; guëlull ra trashtë nanadë rlluíꞌidiꞌi. 


text:
’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu naná encargadë shtë shmënë Dios naquëreldë guëꞌdchi Sardis. Zndëꞌë bëquëꞌë: “Ndëꞌë rniꞌi el quë nanapë ra gadchi espíritu shtë Dios nu gadchi mbelëguiꞌi; nanë́a grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të nu na rdëꞌa cuendë de quë na të ziquë naguti aunquë rniꞌi mieti napë të famë de quë nabani të. 


text:
Gulë bëtëꞌtsë mbëcaꞌldë lu të nu gulë bëdëꞌë fuersë ra cusë nanapë të perë hia mërë rialú rahin. Pues gunahia lo quë naquëhunë të; nádiꞌin cusë zaꞌquë delantë lu Dios shtëna. 


text:
Gulë bësëagná lduꞌu të ra enseñansë nabëꞌnë të recibir; gulë tsaglaꞌguë tëchi rahin nu gulë bëꞌnë cambi mudë nanabani të. Si talë adë rdë́ꞌëdiꞌi të cuendë shtiꞌdza, guelda lueguë ziquë ridë tubi ngubaꞌnë sin quë adë guëdë́ꞌëdiꞌi të cuendë ca iurë guelda. 


text:
Sin quë adë guëtë́ꞌdëdiꞌi, nanú bëldá mënë naquëreldë guëꞌdchi Sardis, adë quëréldëdiꞌi rall mal lu ra duldë; pues lëꞌë rall sunú rall na; gacu rall con lari naquichi purquë zni runë tucarë lëꞌë raiꞌ. 


text:
Ra nagunë gan lu mal, ni gacu rall lari naquichi nu jamás adë guëtíꞌidiaꞌa lë rall laꞌni librë shtë vidë sino gunguë bë́ꞌahia ra mënë ni delantë lu Shtada nu delantë lu ra ianglë. 


text:
El quë nardëꞌë cuendë shtiꞌdza, gulë bëquë́ diaguë lo quë narniꞌi Espíritu lu ra grupë shtë shmënë Dios.” Cartë parë grupë shtë shmënë Dios naquëreldë Filadelfia 


text:
<pb/>’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu ra shmënë Dios naquëreldë Filadelfia. Zni bëquëꞌë: “Ndëꞌë rniꞌi el quë naná santu nu náhiꞌ verdá, el quë nanapë liahi shtë rëy David, el quë iurë rsháꞌliꞌ, ni tubi adë chu gunë gan guësëꞌau, nu iurë lë́ꞌiꞌ rsë́ꞌauhiꞌ, ni tubi adë chu gunë gan guëshaꞌlë. 


text:
Na rac bë́ꞌahia grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të, nu na zuhia tubi puertë nallaꞌlë delantë lu të. Ni tubi chu adë gunë gan guësëꞌau puertë ni. Aunquë duꞌpsë rialdí lduꞌu të shtiꞌdza, quëhunë të cuendë dizaꞌquë shtëna nu adë bë́ꞌnëdiꞌi të negar na të shmëna. 


text:
Guná, lo quë nagac. Por fuersë shtëna guna de quë ra mënë narianaldë tëchi ra enseñansë shtë Satanás, ra narniꞌi na rall më israelitë perë bishi rall; nádiꞌi rall më israelitë. Perë guna të guëzullibi rall lu të; gac bëꞌa rall de quë na të shmëna; gac bëꞌa rall de quë rac shtuaꞌa lëꞌë të. 


text:
Bëꞌnë të cumplir mandamientë shtëna, na të më pacënci; por ni gapa lëꞌë të tiempë durë shtë prëbë parë grë mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu. Guëtëdë prëbë parë lëꞌë rall. 


text:
Guelda nasesë. Gulë gupë bien lo quë naná rialdí lduꞌu të, të parë ni tubi adë chu guëdchisúdiꞌi premi narunë tucarë caꞌa të. 


text:
Ra nagunë gan lu ra cusë durë ni, na guna lëꞌë rall ziquë pilari laꞌni iáduꞌu shtë Dios gubeꞌe. Nunquë jamás adë guërúꞌudiꞌi rall ngaꞌli. Nu guëquëaꞌa lë Dios shtëna luquë́ rall. Nu guëquëaꞌa lë ciudá naná ciudá shtë Dios shtëna. Lëhin na Jerusalén cubi nu zeꞌdë guëdchinin de gubeꞌe catë quëbezë Dios shtëna. Nu zac guëquëaꞌa tubi lë cubi shtëna luquë́ ra mënë ni. 


text:
El quë nardëꞌë cuendë shtiꞌdza, gulë bëquë́ diaguë lo quë nacagniꞌi Espíritu lu grupë shtë shmënë Dios.” Cartë parë grupë shtë shmënë Dios naquëreldë Laodicea 


text:
<pb/>’Bëquëꞌë tubi cartë nu bëshéꞌldëhin lu grupë shtë shmënë Dios naquëreldë guëꞌdchi Laodicea. Zni bëquëꞌë: “Ndëꞌë rniꞌi el quë naná verdá, el testigu verdadërë, el quë naná bëcueꞌshtë́ grë cusë según voluntá shtë Dios. Rniꞌi më ni: 


text:
Na rac bë́ꞌahia grë́tëꞌ lo quë naquëhunë të. Rac bë́ꞌahia de quë adë rac shtúꞌudiꞌi të Dios con guëdubinú lduꞌu të. Ojalá niac shtuꞌu të Dios 


text:
perë cumë ziquë iurneꞌ na të ziquë nisë nanadë náldëdiꞌi, nilë naldë́diꞌi. Por ni rdchibë lduaꞌa lëꞌë të. 


text:
Pues rniꞌi të na të ricu, de quë bien ziazú të. Rniꞌi të ni tubi cusë runë fáltëdiꞌi, perë adë rac bë́ꞌadiꞌi të na të ziquë tubi nanadë pë nápëdiꞌi. Nápëdiꞌi të vidë eternë; na të prubi demasiadë; na të ciegu; adë riasë́diꞌi të. Na të ziquë nanápëdiꞌi shábiꞌ; guëtú lu të lu Dios. 


text:
Por ni rnehia cunseju parë lëꞌë të de quë guëziꞌi të orë shtëna, u sea gulë gunaꞌbë lua vidë cubi nadë rialúdiꞌi të gáquël ricu de verdá. Gulë guziꞌi lari naquichi, u sea gulë gunaꞌbë lua të gac limpi ldúꞌul të adë guëtúdiꞌi lul. Gulë guziꞌi rumëdi parë tsa slu të, u sea gulë gunaꞌbë lua llni të tsasël shtiꞌdza. 


text:
Rniꞌinúa lëꞌë të; rzu zaꞌca lëꞌë të lu shnezë Dios purquë rac shtuaꞌa lëꞌë të. Por ni rquiꞌni gapë të más ánimo nu guëabrí lduꞌu të lu Dios. 


text:
Guná, na zua ruaꞌ lduꞌu nguiu; cagnaꞌba. Si talë rínil shtiꞌdza nu guësháꞌlël ruaꞌ ldúꞌul, guëdchinia të parë cuezënúa lë́ꞌël; guadiꞌdzënúal. Nu lë́ꞌël guadiꞌdzënul na. 


text:
Grë́tëꞌ el quë nagunë gan lu mal, guëdëꞌa tubi lugar culaꞌni catë cueza, catë rnibë́ꞌahia. Zni bëna gan nu quëbezënúa Shtada catë rnibëꞌa më. 


text:
El quë rac bëꞌa shtiꞌdza, gulë bëquë́ diaguë lo quë narniꞌi Espíritu lu grupë shtë shmënë Dios.”<pb/>


text:
Despuësë de gunahia ra cusë rëꞌ, gunahia tubi puertë nallaꞌlë gubeꞌe; nu binia tubi bë ziquë chaꞌ trompetë. Ni na el mizmë naguniꞌi lua antsë. Guníꞌiꞌ lua: ―Güeꞌpi ndëꞌë të parë guëluáꞌahia lul grë́tëꞌ ra cusë nanapë quë guër gac. 


text:
<pb/>Mizmë iurní pudërë shtë Espíritu Santo gulezënúhiꞌ lduaꞌa. Gunahia tubi trunë naquëbezë gubeꞌe; hia lu trunë ni zúbëgaꞌa tubi nazubë luhin. 


text:
Bëluáꞌahiꞌ ziquë tubi guëꞌë jaspe narabtsëꞌë u ziquë guëꞌë cornalina. Hia alrededurë lëꞌë trunë, zugaꞌa tubi iarcu iris narabtsëꞌë ziquë tubi guëꞌë esmeralda. 


text:
Alrededurë shtë trunë ni gunahia galdë bi tapë trunë; hia lu ra trunë ni zúbëgaꞌa galdë bi tapë më guaniꞌsi; nacu raiꞌ lari naquichi con corunë orë naná guëc raiꞌ. 


text:
De lu trunë bëruꞌu ziquë ray shtë nguziꞌu; ribë́ con ruidë shtë nguziꞌu. Delantë lu trunë rieꞌqui gadchi grëaguë; rruꞌu beꞌlë lu raiꞌ. Ni na gadchi Espíritu shtë Dios. 


text:
Nu delantë lu trunë ni nanú tubi cusë ziquë nísëduꞌu narluaꞌa ziquë vidrio u ziquë guëëꞌguë. Guëláu lugar ni nu alrededurë lëꞌë trunë, zugaꞌa tapë naná ziquë rluaꞌa ra ma. Napë ma slu ma guërupë tëchi. 


text:
Primërë ra nanabani ni rluaꞌa ziquë tubi león; hia nachupë rluaꞌa ziquë tubi ngunë; hia natsunë nápiꞌ tubi lu nguiu; hia natapë rluaꞌa ziquë mbisiá nariasë. 


text:
Ra guëzá tapë nanabani, ni napë raiꞌ shuꞌpë shcuáguiꞌ cadë tubi raiꞌ. Nu nanú slu raiꞌ guëdubi tëchi, tëchi fuërë nu tëchi nezë laꞌni. Nu dzë la gueꞌlë nunquë adë rbézëdiꞌi raiꞌ rniꞌi raiꞌ:<pb/>Santu, santu, santu, na Dadë Dios narnibëꞌa grë́tëꞌ cusë,<br/>el quë nanapë principi; nabániꞌ iurneꞌ, nu adë nídiꞌi fin parë lë́ꞌiꞌ. 


text:
<pb/>Cadë vësë lëꞌë ra nanabani ni quëhunë raiꞌ adorar, bëdëꞌë raiꞌ graci lu më naquëbezë lu trunë, el quë nadë tsalúdiꞌi. 


text:
Ra galdë bi tapë më guaniꞌsi bëzullibi raiꞌ delantë lu më nazubë lu trunë nu bëꞌnë raiꞌ adorar lëꞌë më nanabani parë siemprë. Bëdchiꞌbë raiꞌ corunë shtë raiꞌ delantë lu më ziquë sëñi na më Rëy shtë raiꞌ, nu guniꞌi raiꞌ:<pb/> 


text:
Dadë Dios shtë naꞌa, nal më zaꞌquë.<pb/>Sulë lë́ꞌël nápël derechë gunë mieti adorar;<br/>gunë mieti alabar. Sulë lë́ꞌël runë tucarë guëdëꞌë mënë graci purquë lë́ꞌël bëntsáꞌul grë́tëꞌ ra cusë.<pb/>Por voluntá shtë́nël gurështë́ guë́ꞌdchiliu.<pb/>


text:
Iurní gunahia tubi librë guiaꞌa ladë ldi shtë më nazubë lu trunë. Lëꞌë librë na ziquë tubi naduꞌbi naescritë nezë laꞌni nu nezë fuërë nu në́ꞌauhin con gadchi sëgi. 


text:
Nu gunahia ianglë nanapë pudërë ruꞌbë naná gunaꞌbë diꞌdzë fuertë: ―¿Chull runë tucarë guëshaꞌlë librë nu guëchéꞌziꞌ sëgi? 


text:
<pb/>Ni por gubeꞌe, ni por guë́ꞌdchiliu, ni por lugar catë nanú ra tëgulë, ni tubi adë chu nádiꞌi parë guëshaꞌlë librë rëꞌ, ni siquierë parë guëná ni luhin. 


text:
Iurní nalë́ binia purquë adë chu nádiꞌi të guëshaꞌlë librë ni. Ni tubi adë nídiꞌi nanapë derechë parë guꞌldë laꞌni librë ni nu ni siquierë más zucsë guëná ni laꞌni librë. 


text:
Iurní tubi më guaniꞌsi guníꞌiꞌ lua: ―Adë rúꞌnëdiꞌil pues lëꞌë nabërulë́ León shtë llëbní Judá naná zeꞌdë llëbní rëy David, ni sí, na më pudërusë. Bëꞌnë më gan lu enemigu shtë́hiꞌ; napë më derechë parë guësháꞌliꞌ lëꞌë librë nu guëchéꞌziꞌ ra gadchi sëgi. 


text:
<pb/>Iurní guëláu lëꞌë trunë ni nu entrë ladi ra tapë ra nanabani nu ladi ra më guaniꞌsi, gunahia tubi nabërulë́ Lliꞌli. Zuldí më aunquë nilë todavía rluáꞌaruꞌu sëñi de quë gútiꞌ ziquë tubi ma nabëdëꞌë mënë cumë ofrendë lu Dios. Nápiꞌ gadchi shcáchiꞌ nu gadchi slúhiꞌ. Ra slúhiꞌ runë significar gadchi espíritu shtë Dios naná bësheꞌldë më parë guëdubi lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Iurë lëꞌë më ni gunaꞌzi librë, guëzátëꞌ tapë ra nanabani nu ra galdë bi tapë më guaniꞌsi bëzullibi raiꞌ delantë lu Lliꞌli. Cadë lëꞌë më guaniꞌsi nuaꞌa tubi arpa nu nuaꞌa raiꞌ tubi copë orë naná gadzë́ gushialë. Gushialë ni na ra oraciuni shtë ra shmënë Dios. 


text:
Nu biꞌldi raiꞌ tubi cantë cubi; guniꞌi raiꞌ:<pb/>Sulë lë́ꞌël runë tucárël guënáꞌzil librë,<br/>nu guëchéꞌzël sëgi rëꞌ purquë gútil<br/>nu con rënë shtë́nël gudíllil prëci parë guc salvar mënë rëꞌ.<pb/>Na rall shini Dios de grë guëꞌdchi, grë naciuni.<pb/>Ruadiꞌdzë rall grë clasë dizë́; beꞌdë guëzë́ rall de guëzá partë shtë guë́ꞌdchiliu.<pb/> 


text:
Nu lë́ꞌël bënéꞌel derechë lëꞌë rall, gac rall rëy nu bëshuzi parë Dios shtë naꞌa.<pb/>Nu guënibëꞌa rall guëdubi guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, gunahia nu binia tubi bë shtë zihani ianglë naná rëtaꞌ alrededurë trunë ni catë nanú ra nanabani con ra më guaniꞌsi. Cantidá ra ianglë, miles de lëꞌë raiꞌ, 


text:
guniꞌi raiꞌ con voz fuertë:<pb/>Lëꞌë Lliꞌli naguti, lë́ꞌiꞌ runë tucarë gúniꞌ recibir labansë shtë mieti; grë mënë guëdëꞌë pudërë shtë rall caꞌa më.<pb/>Guëdëꞌë rall grë riquesë nanapë rall caꞌa më.<pb/>Guëniꞌi rall sulë lëꞌë më náhiꞌ sabi; guëniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë më.<pb/>Gunë rall honrar lëꞌë më; gunë rall alabar lëꞌë më.<pb/>Guëniꞌi rall napë më derechë parë guënibë́ꞌaiꞌ. 


text:
<pb/>Nu binia chaꞌ grë ra cusë nabëcueꞌshtë́ Dios, ra ianglë lu gubeꞌe, ra mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu, hashtë grë ra mënë naná lugar shtë tëgulë nu laꞌni nisëduꞌu. Guniꞌi raiꞌ:<pb/>Grë mieti gunë alabar lë́ꞌiꞌ; guëdëꞌë rall grë hunurë.<pb/>Guëniꞌi raiꞌ llëruꞌbë na pudërë shtë më.<pb/>Labansë ni runë tucarë el quë naquëbezë lu trunë nu lu Lliꞌli parë guëdubi tiempë. 


text:
<pb/>Ra guëzá tapë ra nanabani guniꞌi raiꞌ: ―Nia Dadë. Zni gac. Ra galdë bi tapë më guaniꞌsi bëzullibi raiꞌ lu më nu bëꞌnë raiꞌ alabar el quë nanabani parë siemprë.<pb/>


text:
Iurní gunahia lu Lliꞌli. Iurë bëchéꞌziꞌ primërë sëgi, iurní binia bë shtë tubi ra tapë nanabani. Cháhiꞌ na ziquë bë shtë nguziꞌu; guníꞌiꞌ: ―Gudeꞌe të guënal. 


text:
<pb/>Gunahia tubi guay naquichi. Hia nadchiꞌbë ma nuaꞌa tubi iarcu guiaꞌa ni. Iurní bëdëꞌë raiꞌ tubi corunë nu ziáꞌaiꞌ parë gúniꞌ gan lu enemigu nu parë tsaglaꞌguë gúniꞌ gan lu rall. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Lliꞌli bëcheꞌzë segundë sëgi, binia bë shtë segundë ra nanabani; guníꞌiꞌ: ―Gudeꞌe të guënal. 


text:
<pb/>Iurní bëruꞌu stubi guay naná color llni. Hia nanadchiꞌbë ma, bëꞌnë recibir tubi spadë ruꞌbë nu pudërë parë guëdchisull paz parë ra mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu, nu parë quini ra mënë saꞌ rall. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Lliꞌli bëcheꞌzë tecërë sëgi, iurní binia chaꞌ tecërë nabani; guníꞌiꞌ: ―Gudeꞌe të guënal. Gunahia tubi guay nagasë. Hia nadchiꞌbë ma, nuaꞌa tubi lliguë ldibrë guiáꞌaiꞌ. 


text:
Binia tubi bë nabëruꞌu guëláu ra nanabani. Guníꞌiꞌ: ―Bëꞌnë dañi hashtë rduꞌ tubi kilo shtë trigu por lo quë runë nguiu gan tubi dzë; nu tsunë kilo cebadë por mizmë prëci ni. Perë adë rúnëdiꞌil dañi ra hiaguë olivo, nilë ra hiaguë uvë. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Lliꞌli bëcheꞌzë cuartë sëgi, iurní binia bë shtë cuartë nanabani; guníꞌiꞌ: ―Gudeꞌe të guënal. 


text:
<pb/>Gunahia tubi guay shlíꞌechi; hia nadchiꞌbë ma lë Galguti. Hia tëchi de ni zeꞌdë naldë el quë runë representar lugar shtë ra tëgulë. Iurní lëꞌë ni bëꞌnë recibir pudërë subrë guëzátëꞌ cuartë partë shtë mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu të gati rall lu guërru con gubini con galguidzë nu con ma dushë. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Lliꞌli bëcheꞌzë quintë sëgi, iurní gunahia guëaꞌ bëcuꞌguë ra almë naná guti purquë gualdí lduꞌu raiꞌ dizaꞌquë shtë Dios nu purquë guc raiꞌ testigu shtë më lu saꞌ raiꞌ. 


text:
Ra mënë ni guniꞌi raiꞌ fuertë: ―Dadë santu, quëhúnël cumplir promësë shtë́nël. ¿Hashtë ca iurë gac ldë́ꞌël nu gúnël cashtigu ra nagudini lëꞌë naꞌa? ra nanabani lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Iurní bëꞌnë raiꞌ recibir lari naquichi nu repi më të parë guëziꞌi lduꞌu raiꞌ stuꞌpë tiempë más, hashtë gac completë número shtë ra bëchi la saꞌ raiꞌ naná guti por dizaꞌquë shtë Cristo igual ziquë lëꞌë raiꞌ. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë Lliꞌli bëcheꞌzë sexto sëgi, binia tubi llu ruꞌbë. Lëꞌë ngubidzë bëac ziquë tubi cusë nagasë. Lëꞌë mbehu bëac ziquë rënë. 


text:
Hia ra mbelëguiꞌi lu gubeꞌe gulaguë ra hashtë lu guë́ꞌdchiliu cumë ziquë rlaguë nashi bëldaꞌu iurë lëꞌë mbë dushë rniꞌbi hiaguë ni. 


text:
Hia gubeꞌe gunitilú ziquë tubi guichi nardëá; hia grë́tëꞌ ra dani nu ra dani laꞌni nisë bëniꞌbin shlugarin. 


text:
Hia ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu bëcaꞌchilú rall laꞌni ra cuevë nu entrë ra guëꞌë ruꞌbë shtë guë́ꞌdchiliu. Zni zac bëꞌnë ra mënë narnibëꞌa, nu ra ricu, nu ra jëfë shtë militar, nu grë ra nanapë pudërë nu autoridá nu ra esclavë con ra nguiu naná librë. 


text:
Guniꞌi rall lu dani nu lu ra guëꞌë: ―Gulaguë guëc naꞌa të parë guëcaꞌchilú naꞌa lu më naquëbezë lu trunë. Gulë bëcaꞌchi lëꞌë naꞌa lu cashtigu ruꞌbë naná guësheꞌldë Lliꞌli guëc ra mënë. 


text:
<pb/>Pues hia lëꞌë iurë bëdchini, iurë shtë cashtigu ruꞌbë. ¿Chu gunë gan guëruꞌu entrë ra cusë ni?<pb/>


text:
Despuësë de ni gunahia tapë ianglë; zuldí raiꞌ guëdubi ladë shtë guë́ꞌdchiliu. Quëzudchí raiꞌ guëzá guëdapë mbë të parë adë ldáꞌadiꞌi mbë lu guë́ꞌdchiliu, nilë nisëduꞌu, nu ni tubi hiaguë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
Nu zac gunahia stubi ianglë nazeꞌdë nezë guiaꞌa. Nápiꞌ tubi sëgi shtënë Dios nanabani. Lëꞌë ianglë guniꞌi fuertë lu ra guëzá tapë ianglë naná bëꞌnë recibir pudërë parë gunë raiꞌ dañi lu guë́ꞌdchiliu nu nisëduꞌu. Guniꞌi ianglë: 


text:
<pb/>―Adë rúnëdiꞌi të dañi lu guë́ꞌdchiliu nu nilë nisëduꞌu, nilë parë lu ra hiaguë hashtë guna gan guëquëaꞌa tubi sëñi luquë́ ra muzë shtë Dios, Shtádaꞌa. 


text:
<pb/>Binia tubi número naná guc selladë, na raiꞌ ciento cuarenta y cuatro mili shtë ra më israelitë. 


text:
Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Judá. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Rubén. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Gad. 


text:
Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Aser. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Naftalí. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Manasés. 


text:
Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Simeón. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Leví. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Isacar. 


text:
Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Zabulón. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní José. Chiꞌbë chupë mili guc selladë shtë llëbní Benjamín. Zihani mënë nagacu lari naquichi 


text:
<pb/>Iurní gunahia zihani mënë nazeꞌdë de grë naciuni nu grë guëꞌdchi. Gunahia ra naruadiꞌdzë grë clasë dizë́. Zuldí raiꞌ delantë lu trunë nu delantë lu më nabërulë́ Lliꞌli. Pues cantidá raiꞌ; ni tubi adë chu gunë gan guëlabë lëꞌë raiꞌ. Nu nacu raiꞌ lari naquichi nu nanú zini guiaꞌa ra mënë ni. 


text:
Grë raiꞌ guniꞌi raiꞌ fuertë:<pb/>Nasalvar hiaꞌa por pudërë shtë Dios, Shtádaꞌa, el quë naquëbezë lu trunë,<br/>nu por pudërë shtë më nabërulë́ Lliꞌli. 


text:
Grë́tëꞌ ra ianglë naquëbezë ngaꞌli zuldí raiꞌ alrededurë trunë ni nu alrededurë ra galdë bi tapë më guaniꞌsi, nu alrededurë ra tapë më nanabani. Bëzullibi grë́tëꞌ ra mënë ni hashtë bëdchini luquë́ raiꞌ lu guiuꞌu. Delantë lu trunë bëꞌnë raiꞌ adorar Dios. 


text:
Guniꞌi raiꞌ:<pb/>Nia Dadë, lëꞌë labansë shtë mieti runë tucárël.<pb/>Guëniꞌi mieti llëruꞌbë na pudërë shtë́nël, nu rac bë́ꞌal grë cusë.<pb/>Guëneꞌe mieti graci lul nu gunë rall honrar lë́ꞌël purquë pudërë nu fuersë shtë́nël llëruꞌbë nahin.<pb/>Nal Dios shtë naꞌa por grë tiempë. Amén. 


text:
<pb/>Iurní tubi më guaniꞌsi gunaꞌbë díꞌdziꞌ lua: ―¿Chúllëtiꞌi ra ndëꞌë naquëbezë ndëꞌë, ra nanacu naquichi? ¿Ca nezë zeꞌdë raiꞌ? 


text:
<pb/>Na repia: ―Dadë lë́ꞌël nanël. Iurní guníꞌiꞌ lua: ―Lëꞌë raiꞌ na ra nagudëdë lu galërzac zi nu bëzunë́ raiꞌ almë shtë raiꞌ. Na limpi raiꞌ ziquë lari naquichi por rënë shtë nabërulë́ Lliꞌli. 


text:
Por ni quëbezë raiꞌ delantë lu trunë shtë Dios nu quëhunë raiꞌ sirvë lëꞌë më dzë la gueꞌlë laꞌni santuari shtë më. Nu lëꞌë më naquëbezë lu trunë canihapë më lëꞌë raiꞌ con pudërë shtë më. 


text:
Hia gúnëdiꞌi raiꞌ sufrir gubini, ni galërbidchi lduꞌu, nilë guëzaꞌi ngubidzë lëꞌë raiꞌ, ni por galnaꞌi adë gúnëdiꞌi rall sufrir 


text:
purquë lëꞌë më nabërulë́ Lliꞌli, el quë naná quëbezë guëláu trunë ni, quëhápiꞌ lëꞌë raiꞌ ziquë tubi vëquërë quëhápëll ra lliꞌli. Nu më rëꞌ guaꞌa lëꞌë raiꞌ catë nanú nisë narneꞌe vidë eternë. Nu Dios guëcuëꞌdchí më lu raiꞌ grë́tëꞌ nisë narruꞌu lu raiꞌ.<pb/>


text:
Iurë lëꞌë më nabërulë́ Lliꞌli bëcheꞌzë sëgi gadchi, iurní bëaꞌnë silënci lu gubeꞌe ziquë mëdi iurë. 


text:
Lueguë gunahia lu gadchi ianglë naná quëbezë zuldí delantë lu Dios; bëꞌnë raiꞌ recibir gadchi trompetë. 


text:
Despuësë de ni bëdchini stubi ianglë nanuaꞌa tubi cinsari orë. Iurní guzuldiꞌ delantë lu bëcuꞌguë. Bëdëꞌë raiꞌ zihani ialë parë gúniꞌ ofrecer gushialë lu bëcuꞌguë juntë con oraciuni shtë ra shmënë Dios. Lëꞌë bëcuꞌguë orë zugaꞌa delantë trunë. 


text:
Lëꞌë gushialë nananú guiaꞌa ianglë ni, beꞌpin hashtë lugar catë quëbezë Dios, juntë con ra oraciuni shtë ra shmënë Dios. 


text:
Iurní lëꞌë ianglë gunaꞌzi lëꞌë cinsari ni; tsadzëhin con guiꞌi guëdchi shtë catë rieꞌqui. Iurní bëquëldí ianglë guiꞌi ni lu guë́ꞌdchiliu. Gubë́ nu nalë́ ruidë guꞌ; bëdchini ray shtë nguziꞌu nu bëllú guë́ꞌdchiliu. Ra trompetë 


text:
<pb/>Iurní ra zëgadchi ianglë nanuaꞌa ra trompetë, bëꞌnë raiꞌ preparar të parë guꞌldë raiꞌ trompetë. 


text:
<pb/>Primërë ianglë biꞌldi trompetë; iurní gulaguë guiuguë́ nu guiꞌi nutsin con rënë hashtë guë́ꞌdchiliu. Güeꞌqui tecërë partë shtë guë́ꞌdchiliu nu tecërë partë shtë ra hiaguë nu tecërë partë plantë narguë́. 


text:
<pb/>Segundë ianglë biꞌldi trompetë shtë́hiꞌ nu gulaguë ziquë tubi dani ruꞌbë lu nisë. Dani ni rieꞌqui con beꞌlë, nu tecërë partë shtënë nisëduꞌu bëaquin ziquë rënë. 


text:
Hia tecërë partë shtë ra ma nananú laꞌni nisëduꞌu, guti ra. Nu tecërë partë shtë ra barcu, grë́tëꞌ gualú. 


text:
<pb/>Lëꞌë tecërë ianglë biꞌldi trompetë, iurní tubi mbelëguiꞌi ruꞌbë gulaguë dizdë gubeꞌe. Rieꞌqui mbelëguiꞌi ziquë grëaguë. Gulaguin lu tecërë partë shtë ra guëëꞌgu nu catë nanú zini. 


text:
Lëꞌë mbelëguiꞌi ni lë Naldá. Tecërë partë shtë nisë bëaquin ziquë naldá. Cantidá mënë guti purquë biiꞌ rall nisë lda. 


text:
<pb/>Lëꞌë ianglë naná cuartë, bíꞌldiꞌ trompetë; iurní tecërë partë shtë ngubidzë con tecërë partë shtë mbehu nu ra mbelëguiꞌi, gullini de manërë quë ra tecërë partë shtë rahin bëaꞌnë nacahi. Bëdë́ꞌëdiꞌi rahin llni durantë tecërë partë shtë dzë nu gueꞌlë. 


text:
<pb/>Iurní gunahia nu binia tubi ianglë nariasë lu gubeꞌe. Guníꞌiꞌ fuertë: ―Prubi grë́tëꞌ ra naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu iurë lëꞌë ra tsunë ianglë rëꞌ guꞌldë raiꞌ trompetë shtë raiꞌ.<pb/>


text:
Hia lëꞌë quintë ianglë biꞌldi trompetë; iurní gunahia tubi mbelëguiꞌi naná gulaguë dizdë lu gubeꞌe hashtë lu guë́ꞌdchiliu. Lëꞌë personë ni bëꞌnë recibir liahi shtë guëru naná guetë nu nídiꞌi fin shtë guëru ni. 


text:
Iurní bëlláꞌliꞌ guëru ni; hia ngaꞌli beꞌpi gushë cumë ziquë gushë shtë iurnë ruꞌbë. Hia lëꞌë gushë ni bëcahi lu ngubidzë nu lu gubeꞌe. 


text:
Laꞌni gushë ni bëruꞌu ra mbëchizuꞌ naná riasë nu bietë ra ma lu guë́ꞌdchiliu. Bëꞌnë ra mbëchizuꞌ recibir pudërë parë gunë ra dañi ziquë nillë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
Bëꞌnë raiꞌ recibir ordë adë gunë raiꞌ dañi lu ra plantë rguë, nilë tubi cusë narguë́, ni por ra hiaguë, sino nadë más gunë raiꞌ dañi ra mënë naná nuáꞌadiꞌi sëñi shtë Dios luquë́ raiꞌ. 


text:
Adë bëdë́ꞌëdiꞌi më sí de quë quini raiꞌ mënë sino nadë más parë gunë ra mënë sufrir dulurë durantë gaꞌi mbehu. Lëꞌë dulurë ni gaquin ziquë rac tubi mieti iurë rahuëꞌ tubi nillë lëꞌë nguiu. 


text:
Hia dzë ni ra mënë gac shtuꞌu rall gati rall perë adë gunë raiꞌ gan gati raiꞌ. Aunquë rac shtuꞌu mënë gati rall, hia lëꞌë galguti ldaguë zitu parë mënë ni. 


text:
<pb/>Ra mbëchizuꞌ rluaꞌa ziquë guay naná preparadë parë lu guërru. Hia guëc ma napë ma ziquë tubi corunë orë; hia lu ma rluaꞌa ziquë tubi nguiu. 


text:
Cuerpë shtë ra ma nacu bien con shabë ziquë guiꞌbë; hia ruidë shtë shcuaguë ma na ziquë ruidë shtë cantidá carros nanaquë́ ra guay iurë lëꞌë ra ma ziaglluꞌnë lu guërru. 


text:
Napë ma llbaꞌnë ma cumë ziquë llbaꞌnë nillë con guitsë nazubë guëquin. Hia llbaꞌnë ma napë pudërë parë gunë dañi ra mënë por gaꞌi mbehu. 


text:
Ra mbëchizuꞌ rëꞌ napë raiꞌ tubi jëfë naná mizmë ianglë shtë gabildi. Hia lëꞌë ianglë rëꞌ lë con diꞌdzë hebreo, Abadón. Nu dizë́ griego lë ma Apolión narunë cuntienë el quë narzalú. 


text:
<pb/>Hia lëꞌë sexto ianglë biꞌldi trompetë; iurní binia tubi bë nabëruꞌu entrë ra tapë cachi nanaquë́ bëcuꞌguë shtë orë. Bëcuꞌguë ni quëbezë delantë lu Dios. 


text:
Lëꞌë bë guniꞌi lu sexto ianglë nanuaꞌa trompetë: ―Bëldaꞌa ra guëzá guëdapë ra ianglë naquëdú ruaꞌ guëëꞌgu Eufrates. 


text:
<pb/>Hia iurní gulaꞌa ra guëzá ianglë ni parë quini raiꞌ tecërë partë shtë mënë. Ra ianglë guc raiꞌ preparadë parë iurë ni, dzë nu izë. 


text:
<pb/>Zni bëluaꞌalú ra guay lua. Hia ra nadchiꞌbë tëchi ma nuaꞌa raiꞌ lduꞌu raiꞌ tubi naná canihapë lduꞌu raiꞌ. Nahin color llni; nu azul, nu shlíꞌechi. Hia ra guay napë ma guëc ma ziquë guëc león; hia ruaꞌ ra ma bëruꞌu beꞌlë nu gushë nu asufre. 


text:
Ra tecërë partë shtë mënë guti ra por guëzá tsunë plaguë ni narruꞌu ruaꞌ guay: guiꞌi, gushë, nu asufre 


text:
purquë lëꞌë ra ma bëꞌnë ra gan con ruaꞌ ma, nu con llbaꞌnë ma; pues llbaꞌnë ma rluaꞌa ziquë serpientë con guëc shtë ma. Con ra guëc ra ni bëꞌnë rall dañi. 


text:
<pb/>Perë los de más mënë nagútidiꞌi por ra cashtigu ni, nunquë adë bësáꞌnëdiꞌi rall gunë rall cusë mal, nu bësáꞌnëdiꞌi rall gunë rall adorar ra espíritu mal con ra dzanë ídolo shtë orë u ra dzanë bëdchichi, u guiꞌbë shlíꞌechi u guëꞌë u hiaguë. Bësáꞌnëdiꞌi rall gunë rall adorar ra cusë ni aunquë adë ráquëdiꞌi guëná rahin, nu adë ráquëdiꞌi rall rzë rall. 


text:
Nu zac adë bësáꞌnëdiꞌi ra mënë quini saꞌ rall nu ni por galbëlliú shtë rall, nu ni por galërquënú tseꞌlë saꞌ rall, nilë por rbézëdiꞌi mënë rbaaꞌnë rall pë shtë saꞌ rall.<pb/>


text:
Iurní gunahia stubi ianglë nanapë pudërë ruꞌbë naná bëdchini de gubeꞌe. Lëꞌë ianglë nácuhiꞌ shcahi nu nanú tubi iarcu iris guë́quiꞌ. Lúhiꞌ rabtsëꞌë ziquë ngubidzë; hia guëáhiꞌ rluaꞌa ziquë tubi mbëduni shtë beꞌlë. 


text:
Nuáꞌaiꞌ guiáꞌaiꞌ tubi librë mituꞌnë naná llaꞌlë. Iurní bëzúhiꞌ guëáhiꞌ ladë ldi lu nisëduꞌu, nu guëáhiꞌ ladë rubësë bëzúhiꞌ lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
Iurë gualú ra gadchi nguziꞌu, iurní guc shtuaꞌa niaquëaꞌa perë binia tubi bë nabëdchini de gubeꞌe; guníꞌiꞌ: ―Adë rquébidiꞌil lo quë naguniꞌi ra nguziꞌu; adë rquë́ꞌëdiꞌil lo quë naguniꞌi raiꞌ. 


text:
<pb/>Lueguë lëꞌë ianglë nagunahia, zu guëáhiꞌ lu nisëduꞌu nu guë́ꞌdchiliu, bëldísiꞌ guiaꞌa ladë ldi lu gubeꞌe. 


text:
Bë́ꞌniꞌ jurar por lë më naná bëntsaꞌu gubeꞌe nu guë́ꞌdchiliu, nu nisëduꞌu nu grë ra cusë nananú lu rahin. Guniꞌi ianglë: ―Hia bëgaꞌa iurë; nádiꞌi más tiempë. 


text:
Iurë lëꞌë ianglë nagadchi guzublú guꞌldë trompetë shtë́hiꞌ, iurní hia guc cumplir lo quë nabëꞌnë Dios disponer antsë cumë ziquë guniꞌi më lu ra muzë shtë më, ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë më. 


text:
<pb/>Hia bë naná binia, bë nabëdchini de gubeꞌe, bëabrí guníꞌiꞌ lua: ―Gua iurneꞌ të guënáꞌzil librë naná llaꞌlë, librë nananú guiaꞌa ianglë naná zuldí lu nisëduꞌu nu lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Iurní guahia lu ianglë nu gunaꞌba të parë guënéꞌeiꞌ librë. Iurní guniꞌi ianglë lua: ―Gunaꞌzi librë rëꞌ; biꞌldi laꞌnin nu bëꞌnë llgabë pë runë cuntienë ra diꞌdzë. Primërë gac ra diꞌdzë ziquë dchini shtë mbeeꞌzë perë despuësë guëaquin cumë cusë naldá. 


text:
<pb/>Iurní gunaꞌzia librë rëꞌ nananú guiaꞌa ianglë. Biꞌldia laꞌnin; bëna llgabë. Primërë cusë zaꞌquë nahin perë despuësë guquin cusë naldá. 


text:
Lueguë guníꞌiꞌ: ―Napë quë guëabril stubi. Tsagníꞌil shtiꞌdzë Dios lu grë́tëꞌ ra mënë, guëꞌdchi ra, lu ra naciuni, nu lugar catë ruadiꞌdzë mënë grë clasë dizë́, nu lu ra rëy. Guëníꞌil shtiꞌdzë më.<pb/>


text:
Iurní bëneꞌe raiꞌ tubi varë narrëꞌshë guiuꞌu cuahia, nu guniꞌi raiꞌ lua: ―Guasuldí nu gunaꞌzi medidë rëꞌ; bërëꞌshë santuari shtë Dios, nu bërëꞌshë bëcuꞌguë, nu bëlabë bëldá naná quëhunë adorar lëꞌë Dadë ngaꞌli. 


text:
Perë adë rrë́ꞌshëdiꞌil lu rualdëaꞌ naná tëchi fuërë shtë iáduꞌu purquë grë́tëꞌ ni bëneꞌe Dios permisi parë më zitu guëlú rall. Grë ra mënë ni guëlú ra guëc Jerusalén durantë cuarenta y chupë mbehu. 


text:
Perë guësheꞌlda chupë testigu shtëna parë guadiꞌdzë raiꞌ shtiꞌdza durantë mili chupë gahiuꞌa sesenta dzë. Nacu raiꞌ shabë raiꞌ color nagasë. 


text:
<pb/>Lëꞌë testigu rëꞌ runë significar chupë hiaguë olivos, nu zac runë significar chupë gandelier naná quëbezë delantë lu Dadë narnibëꞌa guë́ꞌdchiliu. 


text:
Si talë chu rac shtuꞌu gunë dañi parë lëꞌë testigu ni, pues lëꞌë raiꞌ napë raiꞌ pudërë parë guëruꞌu guiꞌi ruaꞌ raiꞌ naná guëzaꞌi completamente lëꞌë contrari shtë raiꞌ. Zni gati ra grë ra narac shtuꞌu quini lëꞌë raiꞌ. 


text:
Testigu rëꞌ napë pudërë parë guësëꞌau raiꞌ gubeꞌe të parë ldáguëdiꞌi guiu durantë tiempë naguadiꞌdzë raiꞌ shtiꞌdzë Dios, nu napë raiꞌ pudërë parë gunë raiꞌ cambi nisë; gaquin rënë, nu parë guësheꞌldë raiꞌ plaguë u galguidzë tantë cumë ziquë guëniꞌi lduꞌu raiꞌ. 


text:
Perë iurë tsalú grë lo quë nagunë ra testigu ni, iurní lëꞌë ma dushë nabëruꞌu gabildi, guënaꞌzi ma lëꞌë raiꞌ nu gunë ma dushë gan lu raiꞌ hashtë gati raiꞌ. 


text:
Hia shcuerpë raiꞌ guëaꞌnin lu nezë shtë ciudá ruꞌbë catë bëquëꞌë ra mënë lëꞌë Dadë lu cruz. Stubi lë ciudá ni na Sodoma, nu zac Egipto. 


text:
Hia por tsunë dzë guëruldë, guëaꞌnë ra shcuerpë testigu ni lu nezë. Mënë shtë grë guëꞌdchi, mënë naruadiꞌdzë grë clasë dizë́, mënë nazeꞌdë de grë lugar nu naciuni, guëná rall lu ra tëgulë nu adë guëdë́ꞌëdiꞌi rall permisi parë guëgaꞌchi ra tëgulë. 


text:
Ra naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu guëquitë lduꞌu rall purquë guti ra testigu ni, nu nalë́ guëuuꞌ lduꞌu rall hashtë guësheꞌldë rall regalë lu saꞌ rall purquë guëzá guërupë nguiu ni nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios, guti raiꞌ. Bëzac zi raiꞌ ra mënë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
Perë despuësë tsunë dzë guëruldë, Dios bëcuaꞌñi lëꞌë raiꞌ parë guëbani raiꞌ stubi, nu grë ra naguná lu raiꞌ, nalë́ bëdzëbë rall iurní. 


text:
Lueguë iurní guërupë testigu ni bini raiꞌ tubi bë dizdë lu gubeꞌe naná guniꞌi: ―Gulë tsepi ndëꞌë. Iurní beꞌpi raiꞌ gubeꞌe laꞌni tubi shcahi. Hia ra contrari shtë raiꞌ guná rall. 


text:
Mizmë iurní guꞌ tubi llu ruꞌbë nu guëzá chiꞌi partë shtënë ciudá gualú nu gadchi mili mënë guti; bëꞌnë llu. Los de más mënë nabëaꞌnë, nalë́ bëdzëbë rall. Guniꞌi rall llëruꞌbë na pudërë shtë Dios. 


text:
<pb/>Lëꞌë ianglë gadchi biꞌldi trompetë shtë́niꞌ. Iurní bëdchini bë fuertë dizdë gubeꞌe. Guniꞌi bë:<pb/>Lugar catë rnibëꞌa rëy shtë guë́ꞌdchiliu, bëaquin lugar parë guënibëꞌa Dios, Shtádaꞌa nu Cristo shini më.<pb/>Lëꞌë më guënibëꞌa më ziquë rëy parë siemprë. 


text:
Iurní ra galdë bi tapë më guaniꞌsi naná quëbezë lu trunë shtë raiꞌ delantë lu Dios, bëzullibi raiꞌ hashtë bëdchini luquë́ raiꞌ lu guiuꞌu nu bëꞌnë raiꞌ adorar Dios. 


text:
Guniꞌi raiꞌ:<pb/>Dzu guëneꞌe naꞌa graci lul, Dadë.<pb/>Nápël grë pudërë; nabánil parë siemprë.<pb/>Napë quë guëdchínil parë guënibë́ꞌal;<br/>nu nal Rëy iurneꞌ.<pb/> 


text:
Ra mënë shtë grë naciuni, bëldë́ rall perë hia bëgaꞌa iurë parë gúnël cashtigu lëꞌë rall. Bëgaꞌa tiempë gúnël juzguë ra tëgulë.<pb/>Guënéꞌel premi caꞌa ra naná runë honrar lë́ꞌël, grë ra naná limpi delantë lul, nu grë ra narzuꞌbë diaguë shtíꞌdzël, grë́tëꞌ ra narnibëꞌa, nu grë́tëꞌ ra mënë nanádiꞌi mënë nalasac.<pb/>Bëgaꞌa iurë parë gúnël tsalú con grë́tëꞌ ra narzac zi saꞌ rall parë tsalú saꞌ rall. 


text:
<pb/>Iurní bëllaꞌlë santuari shtë Dios nananú gubeꞌe, nu gunahia tubi cajë shtë conveñi laꞌni iáduꞌu. Iurní gubë́ laꞌni gubeꞌe; guꞌtë guiꞌi nguziꞌu; binia ruidë dushë; bëllú guë́ꞌdchiliu nu gulaguë tubi guiuguë́ fuertë.<pb/>


text:
Iurní bëluaꞌa tubi sëñi lu gubeꞌe. Tubi naꞌa bëluaꞌalú lua; zúbiꞌ laꞌni llni shtë ngubidzë nu zubë mbehu guëáhiꞌ nu nápiꞌ guë́quiꞌ tubi corunë nanuaꞌa chiꞌbë chupë mbelëguiꞌi. 


text:
Naꞌa ni nuá shíniꞌ nu gurushtiá naꞌa con dulurë shtë nagalë shini naꞌa. Pues nalë́ rzac zi naꞌa parë guëdchini shini naꞌa guë́ꞌdchiliu. 


text:
Lueguë bëluaꞌa stubi sëñi lu gubeꞌe, tubi ma dushë dragón. Naruꞌbë ma nu na ma color llni nu napë ma gadchi guëc ma nu chiꞌi cachi, nu nanú tubi corunë cadë gadchi guëc ma. Nu nadchiꞌbë tubi corunë cadë guëc ma. 


text:
Hia con llbaꞌnë ma lëꞌë dragón bëtëá tecërë partë shtë mbelëguiꞌi nu bëquëldí ma mbelëguiꞌi hashtë lu guë́ꞌdchiliu. Dragón rëꞌ bëaꞌnë delantë lu naꞌa parë iurë lëꞌë shini naꞌa galë, të parë gau ma lëꞌë meꞌdë. 


text:
Lueguë lëꞌë naꞌa gupë tubi ngulëꞌnë naná destinadë parë guënibë́ꞌaiꞌ grë naciuni tubi manërë nadushë. Lueguë lëꞌë shini naꞌa guabsú; biaꞌa Dios lë́ꞌiꞌ hashtë trunë shtënë më lu gubeꞌe. 


text:
Hia lëꞌë naꞌa bëlluꞌnë naꞌa parë tubi lugar catë chu nádiꞌi. Lugar ni bëꞌnë Dios preparar të ngaꞌli guëquëreldë naꞌa parë guëdëꞌë mënë nagáu naꞌa por mili chupë gahiuꞌa sesenta dzë. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, guꞌ tubi guërru lu gubeꞌe. Lëꞌë ianglë ruꞌbë Miguel con sáhiꞌ, gudildinú raiꞌ con lëꞌë ma dragón nu con grë saꞌ ma. 


text:
Lëꞌë ma con ra ianglë shtë́nëll, gudildi rall perë adë bë́ꞌnëdiꞌi rall gan lu guërru; nu adë bëdzélëdiꞌi lugar parë lëꞌë rall lu gubeꞌe. 


text:
Zni bëquëldí Dios lëꞌë dragón de gubeꞌe; ma ni na mizmë serpientë nanabani dizdë más guahietë. Lëll Diablo nu lëll Satanás naná quëgsiguë́ guëdubi mënë shtë guë́ꞌdchiliu. Lë́ꞌëll con ianglë shtë́nëll, Dios bëquëldí lëꞌë rall lu guë́ꞌdchiliu. 


text:
<pb/>Iurní binia tubi bë fuertë lu gubeꞌe; guníꞌiꞌ: ―Hia bëdchini salvaciuni nu pudërë shtë Dios. Hia bëgaꞌa iurë parë guënibëꞌa më por autoridá shtë Cristo purquë hia lëꞌë contrari shtë saꞌ hiaꞌa bëquëldí Dios lë́ꞌëll lu guë́ꞌdchiliu. Pues lë́ꞌëll bëdchiꞌbë galquiá cuntrë ra shmënë Dios dzë la gueꞌlë. 


text:
Ra bëchi saꞌ hiaꞌa bëꞌnë raiꞌ gan lu enemigu por rënë shtë Lliꞌli nu bëꞌnë raiꞌ gan lu enemigu ni purquë biadiꞌdzë raiꞌ dizaꞌquë. Adë bëdzë́bëdiꞌi raiꞌ gati raiꞌ por lëꞌë më. 


text:
Gulë bëquitë lduꞌu të iurneꞌ, grë të naná quëreldë lu gubeꞌe; perë prubi ra nananú lu guë́ꞌdchiliu nu ra narzë́ lu nisëduꞌu laꞌni barcu purquë lëꞌë mëdzabë bietë catë quëreldë të nu nalë́ rldëll purquë nanëll duꞌpë tiempë runë faltë parë gunë më cashtigu lë́ꞌëll. 


text:
<pb/>Iurë lëꞌë dragón guc bëꞌa de quë Dios bëquëldiꞌ lë́ꞌëll lu guë́ꞌdchiliu, guzunáldëll lëꞌë naꞌa nanapë shíniꞌ. 


text:
Perë lëꞌë naꞌa bë́ꞌniꞌ recibir shcuáguiꞌ ziquë shcuaguë mbisiá të gac tsasë naꞌa tubi lugar lu shlatë zitu parë lu serpientë ni. Ndë lëꞌë naꞌa ni nasegurë nu bë́ꞌnëll recibir nagáu por tsunë izë guëruldë. 


text:
Con ni lëꞌë dragón nalë́ bëldëll cuntrë lëꞌë naꞌa. Iurní ziaꞌa dragón parë tsatildinull los de más ra shini naꞌa, ra narunë cumplir mandamientë shtë Dios nu naná ruadiꞌdzë dizaꞌquë shtë Jesucristo, ra naná testigu shtë më.<pb/>


text:
Iurní guasuldía ruaꞌ nisëduꞌu. Gunahia bëruꞌu laꞌni nisëduꞌu, beꞌpi tubi ma dushë nanapë gadchi guë́quëll, nu nápëll chiꞌi cachi. Cadë cachi napë tubi corunë nu cadë guë́quëll naquë́ tubi lë dzabë nabëꞌnë ofender Dios. 


text:
Lëꞌë ma rëꞌ nagunahia, rluaꞌa ziquë tigrë; napë ma ziquë guëaꞌ oso, nu ruaꞌ ma na ziquë ruaꞌ león. Lëꞌë dragón bëdëꞌë pudërë nu autoridá nu permisi parë zubë ma ni lu trunë shtë dragón parë guënibëꞌa ma. 


text:
Tubi de lëꞌë guëc ma dushë rluaꞌa ziquë nuáꞌall tubi ridë naná gudini lëꞌë ma perë ridë ni bëac. Nu guëdubi mënë shtë guë́ꞌdchiliu bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall nu guanaldë rall tëchi ma dushë. 


text:
Nu bëꞌnë mënë adorar lëꞌë dragón purquë bëdë́ꞌëll llëruꞌbë pudërë parë lëꞌë ma dushë, nu zac bëꞌnë ra mënë adorar lëꞌë ma dushë. Guniꞌi rall: ―Nídiꞌi chu stubi ziquë ma dushë rëꞌ. Adë chu gunë gan lull. 


text:
<pb/>Nu lëꞌë ma dushë bëꞌnë recibir permisi parë guëniꞌi ma diꞌdzë dzabë, cusë narunë ofender Dios. Napë ma ni pudërë parë gúnëll ra cusë dzabë durantë cuarenta y dos mbehu. 


text:
Zni bëꞌnë ma dushë; guníꞌill cuntrë Dios nu gudell guëc Dadë nu guëc santuari shtë më nu guëc ra naquëbezë lu gubeꞌe. 


text:
Nu zac lëꞌë ma dushë bë́ꞌnëll recibir permisi të tildinull con grë shmënë Dios hashtë bë́ꞌnëll gan lu raiꞌ. Nu napë ma ni autoridá subrë grë ra mënë, grë naciuni, grë guëꞌdchi, nu grë lugar catë ruadiꞌdzë mënë grë clasë dizë́. 


text:
Grë ra mënë naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu, bëꞌnë rall adorar lëꞌë ma dushë, ra mënë nanádiꞌi escritë lë rall laꞌni librë. Librë ni naescritë lë ra nanapë vidë eternë. Guc escritë ni dizdë gurështë́ guë́ꞌdchiliu. Lë librë ni na librë shtë el quë nabërulë́ Lliꞌli naná guti ziquë lliꞌli. 


text:
Grë́tëꞌ el quë naguzac zi mënë lachiguiꞌbë, mizmë lë́ꞌëll tsa lachiguiꞌbë. Nu grë ra narguini sáhiꞌ con spadë nu zac lë́ꞌëll gátill con spadë. Por ni grë́tëꞌ naná shmënë Dios rquiꞌni gapë raiꞌ pacënci nu fe. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, gunahia stubi ma dushë nabëruꞌu tubi guëru shtë guë́ꞌdchiliu. Ma ni napë chupë cachi narluaꞌa ziquë cachi shtë lliꞌli perë ruadiꞌdzë ma ziquë chaꞌ dragón. 


text:
Nu napë ma pudërë shtë primërë ma dushë nu zúbëll shlugar ma ni. Nu bëꞌnë segundë ma parë grë ra mënë shtë guë́ꞌdchiliu bëꞌnë rall adorar primërë ma dushë; ma ni bënëac ridë naná bëdëꞌë galguti parë lë́ꞌëll. 


text:
Nu zac bëꞌnë ma sëñi ruꞌbë nu milagrë hashtë bëdchini guiꞌi shtë gubeꞌe hashtë guë́ꞌdchiliu por pudërë shtë ma. Ra mënë guná rall milagrë ni. 


text:
Por medio de grë milagrë nabëꞌnë ma dushë delantë lu primërë ma dushë, bësiguë́ ma grë́tëꞌ ra naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu nu gunibëꞌa ma de quë gactsaꞌu tubi figurë shtë ma dushë nanuaꞌa ridë. Ridë ni guquin por tubi spadë perë adë gútidiꞌi ma. 


text:
Hia lëꞌë segundë ma dushë bë́ꞌnëll recibir pudërë parë guëdëꞌë ma vidë lëꞌë figurë shtë primërë ma dushë, nu zac bëdë́ꞌëll pudërë parë guadiꞌdzë figurë ni nu parë quini ma grë́tëꞌ el quë adë në́diꞌi gúnëll adorar lëꞌë ma. 


text:
Nu bëꞌnë ma parë guëquëꞌë tubi marquë guiaꞌa ladi ldi mënë u luquë́ mënë. Grë ra mënë ruꞌbë nu ra nalasáquëdiꞌi, grë ra ricu nu ra prubi, grë ra naná librë nu ra naná bajo ordë shtë saꞌ rall, bëꞌnë rall recibir marquë ni. 


text:
Ni tubi adë gáquëdiꞌi guëtuuꞌll nilë por síꞌill si talë nápëdiꞌill lë shtë ma u número shtë lë ma ni. 


text:
Rquiꞌni llni të tsasë́ mieti diꞌdzë rëꞌ. El quë naná riasë́, bëꞌnë calcular número shtë ma dushë. Lëꞌë número runë significar lë shtë tubi nguiu. Número ni na shuꞌpë gahiuꞌa sesenta con shuꞌpë.<pb/>


text:
Iurní gunahia lu Lliꞌli naná zuldí guëc tubi dani lë Sión. Con lëꞌë Lliꞌli quëbezënú tubi gahiuꞌa cuarenta con tapë mili mënë. Lë Lliꞌli naescritë luquë́ raiꞌ nu zac lë shtë Shtadë Lliꞌli naescritë luquë́ ra mënë ni. 


text:
Lueguë iurní binia tubi bë naná zeꞌdë dizdë gubeꞌe. Nahin ziquë ruidë shtënë cantidá guëëꞌgu, nu ziquë iurë rguini nguziꞌu fuertë. Bë ni na ziquë chaꞌ zihani arpa naquëuꞌldë ra mënë. 


text:
Nu quëuꞌldë raiꞌ tubi cantë cubi delantë lu trunë nu delantë lu guëzá tapë ra nanabani, nu delantë lu ra më guaniꞌsi. Perë ni tubi chu adë riasë́diꞌi cantë ni sino nadë más niáꞌasë ra ciento cuarenta y cuatro mili nanaguc salvar entrë los de más mënë shtë guë́ꞌdchiliu. 


text:
Ra mënë ni adë cuënúdiꞌi raiꞌ tseꞌlë saꞌ raiꞌ; na raiꞌ limpi, nu zianaldë raiꞌ lëꞌë Lliꞌli cualquier nezë tsáhiꞌ. Guc salvar raiꞌ entrë los de más mënë ziquë primërë grupë shtë ra naná rialdí lduꞌi shtiꞌdzë Dios. Zni guc raiꞌ ziquë ofrendë lu Dios nu lu Lliꞌli. 


text:
También ni tubi de lëꞌë raiꞌ nabíshidiꞌi sino limpi na raiꞌ delantë lu Dios catë quëbezë më. Diꞌdzë shtë tsunë ianglë 


text:
<pb/>Iurní gunahia stubi ianglë naná riasë lu gubeꞌe. Nuaꞌa ianglë ni dizaꞌquë parë guadiꞌdzënúhiꞌ dizaꞌquë lu ra mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu, ra mënë shtë naciuni, ra nabiadiꞌdzë grë clasë dizë́, ra naquëreldë lu guëdubi guë́ꞌdchiliu. Dizaꞌquë nanuaꞌa ianglë, nápëdiꞌin fin. 


text:
Guniꞌi ianglë fuertë: ―Gulë gapë respëti Dios, nu gulë bëdëꞌë labansë parë lë́ꞌiꞌ. Hia bëgaꞌa iurë gunë më juzguë lëꞌë ra mënë. Gulë bëꞌnë adorar el quë nabëntsaꞌu gubeꞌe nu guë́ꞌdchiliu, nisëduꞌu nu grë ra zini. 


text:
<pb/>Despuësë gualú shtiꞌdzë primërë ianglë, iurní guniꞌi segundë ianglë ni: ―Hia lëꞌë ciudá Babilonia ruꞌbë gunë Dios juzguë purquë ziquë tubi narzuuꞌdchi con vini, zni bëꞌnë Babilonia con los de más naciuni parë gunë rall duldë, cusë nadë rlluíꞌidiꞌi. 


text:
<pb/>Lueguë iurní tecërë ianglë guniꞌi fuertë: ―Si talë tubi gunë adorar lëꞌë ma dushë u figurë shtë́nëll, nu guëdë́ꞌëll permisi quë marquë shtë ma dushë luquë́ nguiu u guiaꞌa nguiu, 


text:
pues nguiu ni napë quë sac zill lu cashtigu dushë nazeꞌdë de Dios. Cashtigu ni na llanë shtë më nu adë nútsëdiꞌin con galërgaꞌa lduꞌu më. Nguiu ni gúnëll sufrir laꞌni guiꞌi nu asufre delantë lu ra ianglë santu shtë Dios nu delantë lu Lliꞌli. 


text:
Lëꞌë gushë shtënë cashtigu ni tsepi durantë grë ra siglo. Nídiꞌi descansë dzë, nilë gueꞌlë parë ra narunë adorar lëꞌë ma dushë nu figurë shtë ma, u ra nabëꞌnë recibir marquë shtë ma. 


text:
Por ni grë ra shmënë Dios, nu ra narzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë më, ra narianaldë bien enseñansë shtë Jesús, rquiꞌni gapë raiꞌ pacënci. 


text:
<pb/>Iurní binia tubi bë nabëruꞌu de gubeꞌe. Guniꞌi bë lua: ―Bëquëꞌë ndëꞌë: “Guëquitë lduꞌu ra tëgulë parë siemprë, ra naná shmënë Dadë Jesús”. Zni rniꞌi Espíritu. Pues guëziꞌi lduꞌu raiꞌ; napë raiꞌ descansë nu guëdëꞌë Dios premi por dchiꞌni nabëꞌnë raiꞌ. Cashtigu parë guë́ꞌdchiliu 


text:
<pb/>Iurní gunahia lu tubi shcahi naquichi. Quëbezë lu shcahi tubi më narluaꞌa ziquë Jesús. Nápiꞌ tubi corunë orë guë́quiꞌ nu nápiꞌ tubi cierrë dushë guiáꞌaiꞌ narunë significar cashtigu nazeꞌdë guëdchini. 


text:
Bëruꞌu stubi ianglë laꞌni iáduꞌu. Ianglë ni guniꞌi lu nguiu nazubë ruaꞌ shcahi: ―Iurneꞌ bëtiaꞌa cierrë shtë́nël të guëtëal cusechë purquë hia iurë bëgaꞌa parë guëdëahin. 


text:
<pb/>Iurní stubi ianglë bëruꞌu laꞌni iáduꞌu naná quëbezë gubeꞌe, nu zac lë́ꞌiꞌ nuáꞌaiꞌ tubi cierrë dushë. 


text:
Bëruꞌu stubi ianglë nanapë pudërë laꞌni santuari parë guënibë́ꞌaiꞌ guiꞌi. Gunáꞌbëiꞌ con voz fuertë lu naná nuaꞌa cierrë dushë. Guníꞌiꞌ: ―Hia bëgaꞌa iurë parë gac cashtigu ra mënë mal narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu. Gaquin ziquë tubi mënë narldaguë nashi uvë të guëruꞌu juguë shtë uvë. 


text:
<pb/>Hia lëꞌë ianglë ni bëtëꞌdë cierrë shtë́niꞌ lu guë́ꞌdchiliu nu bëtëáhiꞌ cusechë shtë uvë. Iurní bëtiáꞌaiꞌ uvë ni laꞌni catë tsutsaꞌuin të parë guëruꞌu nisë shtë uvë. Ni runë significar cashtigu dushë naná zeꞌdë guëc ra mënë mal. 


text:
Ra uvë bëruꞌu nisë shtë́niꞌ fuërë shtë ciudá; hia lugar ni bëruꞌu mënë; bëdchini rënë hashtë catë lu naná rquë frënë shtë guay. Rënë ni guc tubi guëëꞌgu de tsunë gahiuꞌa kilómetros.<pb/>


text:
Iurní gunahia lu gubeꞌe stubi sëñi ruꞌbë, cusë nadzëꞌbë; gunahia gadchi ianglë naguësëdchini gadchi plaguë. Hia con lúltimë plaguë ni gualú llanë shtë Dios. 


text:
<pb/>Nu zac gunahia tubi cusë narluaꞌa ziquë nisëduꞌu shtë vidrio nutsin con guiꞌi. Gunahia lu ra nabëꞌnë gan lu ma dushë con figurë shtë́nëll, nu bëꞌnë rall gan lu número shtë ma ni. Ra mënë ni zuldí raiꞌ culaꞌni ruaꞌ nisëduꞌu naná ziquë vidrio. Nuaꞌa raiꞌ arpa nabëdëꞌë Dios caꞌa raiꞌ. 


text:
Nu quëuꞌldë raiꞌ tubi cantë shtë Moisés, el quë nabëꞌnë sirvë lu Dios. Nu cantë ni na cantë shtë Lliꞌli naná rniꞌi zndëꞌë:<pb/>Llëruꞌbë na pudërë shtë́nël. Nalë́ nasaꞌa na lo quë nabëntsáꞌul, Dadë Dios. Lë́ꞌël rnibë́ꞌal grë́tëꞌ cusë.<pb/>Tubldí nu verdá na lo quë naquëhúnël, lë́ꞌël Rëy shtë naciuni.<pb/> 


text:
Grë mieti rdzëbë lë́ꞌël, Dadë.<pb/>Grë mieti gunë rall adorar lë́ꞌël.<pb/>Pues sulë lë́ꞌël nal santu.<pb/>Grë naciuni guëdchini delantë lul nu gunë rall adorar lë́ꞌël purquë guná rall grë lo quë nacanihúnël.<pb/>Nahin cusë zaꞌquë nu justë. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, gunahia lu gubeꞌe nu bëllaꞌlë santuari shtë iáduꞌu catë nutsaꞌu ra tablë shtë lëy. 


text:
De lëꞌë santuari ni bëruꞌu gadchi ianglë naguësëdchini ra gadchi plaguë. Nacu raiꞌ lari lino fini nu limpi; nu rabtsëꞌin. Napë raiꞌ cinturón shtë orë dëdë laguë lduꞌu raiꞌ. 


text:
Iurní tubi de tapë nanabani bëdëꞌë tubi copë orë cadë ra gadchi ianglë. Cadë copë gadzë́ con cashtigu dushë nazeꞌdë de Dios, el quë nanabani por guëdubi siglo. 


text:
Hia lëꞌë santuari gadzë́ gushë naná zeꞌdë de lugar catë quëbezë Dios. Llëruꞌbë na pudërë shtë më. Ni tubi adë chu tsutë́diꞌi ngaꞌli hashtë iurë gualú gadchi plaguë nabësëdchini ra gadchi ianglë.<pb/>


text:
Iurní binia tubi bë fuertë naná bëruꞌu de lu santuari. Voz ni guniꞌi lu gadchi ianglë: ―Gulë tsagldaꞌtë ra copë shtë cashtigu lu guë́ꞌdchiliu, ra cashtigu dushë shtë Dios. 


text:
<pb/>Primërë ianglë guagldáꞌtiꞌ copë lu guë́ꞌdchiliu. Grë́tëꞌ mënë nanapë marquë shtë ma dushë nu naná bëꞌnë adorar figurë shtë ma, ni bëruꞌu guëëꞌdzu dushë ladi rall; nalë́ nahiuꞌbë ra guëëꞌdzu. 


text:
<pb/>Segundë ianglë guagldáꞌtiꞌ copë shtë́hiꞌ lu nisëduꞌu; nu lëꞌë nisë bëaquin rënë ziquë rënë shtë tëgulë. Hia guti grë ra nanapë vidë laꞌni nisë ni. 


text:
Lueguë binia bë shtë ianglë naquëhapë nisë. Guníꞌiꞌ: ―Nazaꞌquë lo quë nabë́ꞌnël, Dadë Dios. Nal Santu. Nal principi nu lë́ꞌël nal fin. 


text:
Justë nal purquë lëꞌë mënë ni gudini rall shmë́nël; gudini rall ra nabiadiꞌdzë shtíꞌdzël. Pues iurneꞌ lë́ꞌël bë́ꞌnël parë biiꞌ rall rënë shtë guëëꞌgu nu zini purquë zni runë tucarë rall. 


text:
<pb/>Bini zaca tubi bë nabëdchini dizdë bëcuꞌguë; guníꞌiꞌ: ―Nia Dadë Dios, rnibë́ꞌal grë́tëꞌ cusë. Bë́ꞌnël juzguë con verdá nu manërë tubldí. 


text:
<pb/>Hia cuartë ianglë guagldáꞌtiꞌ copë shtë́niꞌ lu ngubidzë nu bëdë́ꞌëiꞌ pudërë lëꞌë ngubidzë parë guëzaꞌi ngubidzë ra mënë con guiꞌi. 


text:
Grë́tëꞌ mënë güeꞌqui ra, cusë nadzëꞌbë, perë adë bë́ꞌnëdiꞌi rall cambi mudë nanabani rall, nu adë guníꞌidiꞌi rall llëruꞌbë na pudërë de Dios sino guniꞌi rall cusë dzabë cuntrë lëꞌë më, el quë nanapë pudërë subrë grë́tëꞌ ra plaguë rëꞌ. 


text:
<pb/>Quintë ianglë guagldáꞌtiꞌ copë shtë́niꞌ lu trunë catë quëbezë ma dushë; iurní catë rnibë́ꞌall bëaꞌnë nacahi. Ra mënë gudáhuëꞌ rall ldudzë rall por tantë dulurë. 


text:
Nilë por ni adë bësáꞌnëdiꞌi rall parë quëhunë rall mal. Más guniꞌi rall cusë dzabë cuntrë Dios naquëbezë gubeꞌe por tantë dulurë nu guëëꞌdzu shtë rall. 


text:
<pb/>Hia lëꞌë sexto ianglë guagldaꞌtë copë shtë́hiꞌ lu nisë shtë guëëꞌgu Eufrates; hia lëꞌë nisë ni gubidchi parë gac tubi nezë, tëdë ra rëy nazeꞌdë nezë guiaꞌa. 


text:
<pb/>Iurní gunahia lu dragón nu lëꞌë ma dushë nu lëꞌë nabishi; ruaꞌ rall bëruꞌu tsunë espíritu mal naná formë shtë llaꞌu. 


text:
Ndëꞌë na ra espíritu shtë ra mëdzabë perë napë ra pudërë parë gunë rall milagrë. Bëruꞌu rall parë guëtëá rall grë́tëꞌ ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu parë lu guërru. Gaquin dzë narunë Dios disponer. Napë më grë pudërë. 


text:
“Gulë guná, na zelda sin quë adë gac ldë́ꞌëdiaꞌa, ziquë ridë tubi ngubaꞌnë. Dichusë el quë naná zu nasini iurní nu quëhápëll shábëll të parë adë së́diꞌi rall con galështú delantë lu më”. 


text:
<pb/>Hia séptimo ianglë guagldaꞌtë copë shtë́hiꞌ lu mbë. Iurní dizdë santuari laꞌni gubeꞌe, bëruꞌu tubi bë fuertë nazeꞌdë de lu trunë. Guniꞌi bë: ―Hia bëdchini fin. 


text:
<pb/>Iurní guꞌ tubi guꞌtë nguziꞌu nu guꞌ ruidë nu gudini nguziꞌu. Lëꞌë guë́ꞌdchiliu bëllú; bëchiꞌchi guë́ꞌdchiliu con tubi llu más fuertë quë grë ra llu naná bëdchini dizdë lëꞌë më bëcueꞌshtë́ më guë́ꞌdchiliu. 


text:
Lëꞌë ciudá ruꞌbë gureꞌzin tsunë partë nu grë ciudá shtë guë́ꞌdchiliu gurë́ rahin. Iurní Dios bëagná lduꞌi lëꞌë ciudá ruꞌbë Babilonia. Bësheꞌldë më cashtigu dushë guëc ra mënë shtë ciudá ni, tantë llanë napë më. 


text:
Nu zac gulaguë de gubeꞌe guiuguë́ ruꞌbë subrë guëc ra mënë. Guiuguë́ ni rzunëꞌë cuarenta kilos. Perë ra nguiu guniꞌi rall cusë dzabë cuntrë Dios por ra plaguë shtë guiuguë́. Guquin tubi cashtigu dushë nabësheꞌldë Dios.<pb/>


text:
Iurní bëdchini tubi de gadchi ianglë nanuaꞌa gadchi copë; më ni guniꞌi lua: ―Gudeꞌe të guëluáꞌahia cashtigu shtë naꞌa mal naná zúbëgaꞌa lu nisë zili; runë cuntienë rnibëꞌa naꞌa zihani mënë. 


text:
Ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu na rall ziquë mënë adulteri; bëzullibi rall lu ra dzanë ídolo; mënë narëtaꞌ lu guë́ꞌdchiliu na rall ziquë narzuuꞌdchi purquë bëꞌnë rall neguci mal con lëꞌë naꞌa ni. 


text:
<pb/>Lueguë Espíritu bëluaꞌa stubi cusë lua; lëꞌë ianglë biaꞌa na lu tubi shlatë catë nídiꞌi mënë. Gunahia tubi naꞌa nadchiꞌbë tubi ma dushë color llni; ma dushë ni napë gadchi guëc ma nu chiꞌi cachi. 


text:
Lëꞌë naꞌa rëꞌ nacu con lari color moradë nu llni; nu zutsaꞌu naꞌa con orë nu guëꞌë nalasac nu perlas. Nuáꞌall tubi copë orë narunë significar cusë dzabë nabë́ꞌnëll nu mal vidë nanabani naꞌa ni. 


text:
Nu naquë́ luquë́ naꞌa tubi lë narunë significar cusë nagaꞌchi: “Babilonia ruꞌbë naná shniꞌa ra naꞌa mal, nu de grë cusë narná tushë Dios laꞌni guë́ꞌdchiliu”. 


text:
Lueguë gunahia naꞌa ni ziquë narzuuꞌdchi purquë gudínill zihani shmënë Dios naná guti purquë gualdí lduꞌu raiꞌ shtiꞌdzë Jesús, ra nabëzunë́ Dios almë shtë raiꞌ. Iurë gunahia lu naꞌa ni, iurní nalë́ guasë́ lduaꞌa. 


text:
Iurní lëꞌë ianglë guniꞌi lua: ―¿Pëzielú rdzëguëëꞌ ldúꞌul? Guëníꞌihia lul pë runë cuntienë secretë shtë naꞌa ni nu pë runë cuntienë lëꞌë ma dushë catë dchiꞌbë naꞌa, lëꞌë ma nanapë gadchi guëc nu chiꞌi cachi. 


text:
Lëꞌë ma dushë nagunal, na tubi nagubani antsë perë nídiꞌiꞌ iurneꞌ; perë sin quë adë guëtë́ꞌdëdiꞌi, lëꞌë ma guëruꞌu de guëru guetë, nu despuësë gátill nu tsall lu gabildi catë nídiꞌi fin. Ra naquëreldë lu guë́ꞌdchiliu, ra nanádiꞌi escritë ra lë rall laꞌni librë shtë vidë dizdë lëꞌë guë́ꞌdchiliu gurështë́, ni lëꞌë rall guëdzëguëëꞌ lduꞌu rall iurë guëná rall lëꞌë ma dushë nanabani antsë perë guti ma, perë bëabrí gubani ma stubi. 


text:
<pb/>’Ndëꞌë rquiꞌni duꞌpë llni parë tsasë́ hiaꞌa. Ra gadchi guëc ma runë significar gadchi dani catë zúbëgaꞌa naꞌa ni. 


text:
Nu ra guëc ma runë significar gadchi rëy. Gaꞌi rëy ni gudëdë; gunitilú raiꞌ. Tubi de lëꞌë ra rëy ni quëgnibëꞌa iurneꞌ. Hia stúbill todavía laꞌdi guëdchínidiꞌi, perë iurë guëdchínill, adë guënibë́ꞌadiꞌill llëduni tiempë. 


text:
Lëꞌë ma dushë naná gubani antsë perë hia nídiꞌill, ni lëꞌë naná octavo rëy aunquë na rëy ni tubi de gadchi rëy. Despuësë guziaꞌa rëy ni lu galguti parë siemprë. 


text:
<pb/>’Ra chiꞌi cachi nagunal, ni runë significar chiꞌi rëy todavía adë subëlúdiꞌi guënibëꞌa rall, perë gunë rall recibir pudërë parë guënibëꞌa rall ziquë rëy por tubsë iurë juntë con lëꞌë ma dushë. 


text:
Ra chiꞌi rëy rëꞌ gac rall de acuerdë nu gunë rall intriegu pudërë nu autoridá shtë rall parë lëꞌë ma dushë. 


text:
Tildi rall cuntrë el quë nabërulë́ Lliꞌli perë lëꞌë Lliꞌli gúniꞌ gan lu rall purquë lëꞌë më napë më más pudërë quë grë ra narnibëꞌa; más pudërë napë më quë grë ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu. Ra mënë naquëbezënú lëꞌë më, gunaꞌbë më lëꞌë raiꞌ; gulë́ më lëꞌë raiꞌ; na raiꞌ shmënë më nabëꞌnë cumplir voluntá shtë më. 


text:
<pb/>Lëꞌë ianglë guniꞌi lua shcuendë nisë: ―Ra nisë zili nagunal catë zubë lëꞌë naꞌa mal, na ra guëꞌdchi, mënë, ra naruadiꞌdzë grë clasë dizë́, nu grë ra naciuni. 


text:
Ra chiꞌi cachi nagunal guëc ma dushë, na ra contrari shtë naꞌa mal. Guëná tushë rall lëꞌë naꞌa ni nu guëaꞌnë naꞌa ni sin adë chu nádiꞌi culaꞌni. Nu guëaꞌnë naꞌa sin shábiꞌ. Nu tsalú pudërë shtë́nëll; gáquëll ziquë tubi cusë narieꞌqui lu guiꞌi. 


text:
Zni gac purquë Dios bëꞌnë të gunë ra chiꞌi rëy lo quë narniꞌi lduꞌu më. Por ni bëaꞌnë rall de acuerdë nu bëdëꞌë rall pudërë shtë rall guiaꞌa ma dushë hashtë gac cumplir lo quë naguniꞌi Dios. 


text:
Despuësë de ra cusë ni, gunahia stubi ianglë naná bietë de gubeꞌe. Nápiꞌ llëruꞌbë autoridá nu pudërë. Bëzianí ianglë lu guë́ꞌdchiliu con galërabtsëꞌë shtë́hiꞌ 


text:
nu guniꞌi ianglë con bë fuertë: ―Hia gualú; hia gualú Babilonia, ciudá ruꞌbë nu bëaquin tubi lugar catë rëtaꞌ ra mëdzabë, lugar shtë espíritu mal nu lidchi ra ma dzabë nariasë, ra ma narná tushë mënë 


text:
purquë ra mënë de grë́tëꞌ naciuni, na rall ziquë narzuuꞌdchi por tantë neguci nabëꞌnë rall ciudá ni. Ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu, bëꞌnë rall adorar ra dzanë ídolo laꞌni ciudá ni. Hia ra comerciante shtë guë́ꞌdchiliu, bëac rall ricu por ra cusë chulë nabëꞌnë subrë parë ciudá ni. 


text:
<pb/>Iurní binia stubi bë naná zeꞌdë de gubeꞌe. Guníꞌiꞌ: ―Gulë bëruꞌu ciudá ni, lëꞌë të shmëna të parë gápëdiꞌi të partë juntë con duldë shtë mënë ni, nu adë guëzac zi të por plaguë nazeꞌdë guëc ra mënë ni. 


text:
Lëꞌë të ianglë, gulë bëdëꞌë mizmë pagu lo quë bëdëꞌë rall cuaꞌa saꞌ rall nu gulë quilli hashtë chupë tantë mal según lo quë nabëꞌnë rall. Gulë bëꞌnë tratë lëꞌë rall chupë vësë más dushë quë bëꞌnë rall tratë saꞌ rall. 


text:
Catë lëꞌë rall guquëreldë rall con tantë galëlujë, nu catë bëꞌnë rall nadchini, gulë bëꞌnë medir galërzac zi nu dulurë parë lëꞌë rall purquë nadchini guniꞌi rall: “Ndëꞌë zúbëgaꞌahia cumë ziquë tubi reina. Nádiaꞌa viudë nu adë sac zídiaꞌa.” 


text:
Por ni mizmë dzë guëdchini ra plaguë guëc ciudá ni. Guëdchini galguti nu galërzac zi nu gubini. Lëꞌë ciudá tsequi con beꞌlë purquë llëruꞌbë pudërë napë Dadë Dios; bëꞌnë më condenar ciudá ni. 


text:
<pb/>Ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu naná bëzullibi lu ra dzanë ídolo con mënë shtë ciudá, nu bëuuꞌ lduꞌu rall galëlujë shtë ciudá; guꞌnë rall nu cushtiá rall iurë guëná rall lu gushë shtë ciudá narieꞌqui. 


text:
Guëaꞌnë rall zitu purquë guëdzëbë rall cashtigu ni. Nu guëniꞌi rall: ―Prubi ciudá Babilonia ruꞌbë nu pudërusë. Tubsë mumëntë bëdchini cashtigu dushë guëc ciudá. 


text:
<pb/>Ra comerciante shtë guë́ꞌdchiliu nu zac lëꞌë rall guꞌnë rall nu cushtiá rall por lëꞌë ciudá ni nagualú purquë hia nídiꞌi chu siꞌi ra cusë nanuaꞌa rall. 


text:
Nuaꞌa rall orë, bëdchichi, guëꞌë nalasac, perlas, lari fini, lari sëdë nu lari color moradë nu lari color llni; nu zac nuaꞌa rall hiaguë fini naná rldiaꞌa nashi. Nuaꞌa rall cusë zaꞌquë nanactsaꞌu marfil. Nuaꞌa rall hiaguë nalasac, guiꞌbë shlíꞌechi; nuaꞌa rall guiꞌbë nalasac; nuaꞌa rall guëꞌë iarë. 


text:
Nuaꞌa rall canëlë nu cusë nanutsë ziquë naná rldiaꞌa nashi. Nuaꞌa rall gushialë, mirra, perfume, vini, sëiti, harinë fini nu trigu; nuaꞌa rall ma naruaꞌa carguë. Nuaꞌa rall lliꞌli, guay, guërredë shtë guay, nu nuaꞌa rall mënë nanápëdiꞌi libertá parë guëtuuꞌ rall mënë ni. 


text:
Guniꞌi ra comerciante ni shcuendë ciudá ni: ―Hiadë nápëdiꞌi të ra cusë narzebi lduꞌu të, cusë narëuuꞌ lduꞌu të. Iurní guniti të parë siemprë grë́tëꞌ galëricu nu galëlujë nanapë të. 


text:
<pb/>Ra comerciante, ra naná guc ricu por tantë bëtuuꞌ rall nu guziꞌi rall laꞌni ciudá ni, guëaꞌnë rall zitu por galërdzëbë shtë cashtigu ni. Guꞌnë rall nu cushtiá rall nu 


text:
guniꞌi rall: ―Prubi de lëꞌë ciudá ruꞌbë rëꞌ. Nal cumë tubi naꞌa nanacu lari zaꞌquë color moradë nu llni. Zutsáꞌul con orë nu guëꞌë nalasac nu perla 


text:
perë tubsë mumëntë gualú grë galëricu ni. Grë ra capitán shtë barcu nu ra pasajërë nu ra marinërë nu grë ra narunë dchiꞌni lu nisëduꞌu, guëaꞌnë rall zitu de ciudá ni. 


text:
Iurë lëꞌë rall guëná rall gushë shtë ciudá narieꞌqui, cushtiá rall; guëniꞌi rall: ―Adë guëdzélëdiꞌi stubi ciudá ziquë ciudá ruꞌbë rëꞌ. 


text:
<pb/>Iurní bëtiaꞌa rall guiuꞌu guëc rall; guꞌnë rall nu cushtiá rall: ―Prubi de lëꞌë ciudá ruꞌbë rëꞌ. Con galëricu shtë ciudá grë ra nanapë barcu lu nisëduꞌu, guc rall ricu; perë iurneꞌ tubsë mumëntë gualú ciudá ni. Completamente bërëhin. 


text:
<pb/>Perë gulë bëquitë lduꞌu të naquëbezë gubeꞌe, lëꞌë të poshtë shtë më, lëꞌë të naruadiꞌdzë shtiꞌdzë më, lëꞌë të nabëzunë́ Dios almë shtë të, purquë bëꞌnë më cashtigu ciudá ni. Bëꞌnë më jushtisi por manërë mal bëꞌnë mënë shtë ciudá tratë lëꞌë të. 


text:
<pb/>Iurní tubi ianglë nanapë pudërë ruꞌbë bëldísiꞌ tubi guëꞌë ziquë tubi guëꞌë naná rzua trigu; iurní bëtiaꞌa ianglë ni lëꞌë guëꞌë laꞌni nisëduꞌu nu guníꞌiꞌ: ―Zndëꞌë lëꞌë Dios guëtiaꞌa ciudá Babilonia laꞌni nisë. Nunquë jamás guëbrídiꞌi guëná mënë luhin. 


text:
Nunquë jamás guíniruꞌu mënë lu nezë shtë ciudá musiquë shtë arpa, nilë bëdchaꞌ, nilë trompetë. Adë guëdzéldëdiꞌiruꞌu ra narunë ra dchiꞌni, nu nilë tubi clasë muzë. Adë guínidiꞌiruꞌu ruidë shtë molinë. 


text:
Hiadë gabtsë́ꞌëdiꞌiruꞌu llni ladi hiuꞌu shtë ciudá, ni cërë, ni lámpara, nu jamás guínidiꞌiruꞌu të catë nanú saꞌa lidchi mënë. Zni gac aunquë antsë ra comerciante shtë́nël guc rall mënë nanapë pudërë, perë bësiguël grë́tëꞌ naciuni con galbishi. 


text:
<pb/>Pues ciudá ni na culpablë por ra galguti shtë ra shmënë Dios naruadiꞌdzë shtiꞌdzë më, grë ra nabëzunë́ Dios almë shtë raiꞌ, grë ra naguti purquë guanaldë raiꞌ shnezë Jesús.<pb/>


text:
Despuësë de ra cusë rëꞌ, binia bë fuertë shtë zihani mënë naquëbezë lu gubeꞌe. Guniꞌi raiꞌ:<pb/>Aleluya, Dios Shtádaꞌa nápiꞌ llëruꞌbë pudërë.<pb/>Sulë lëꞌë më rac runë salvar. Sulë lëꞌë më runë tucarë labansë shtë mënë,<pb/> 


text:
purquë lëꞌë më quëhunë më juzguë tubldí nu con verdá.<pb/>Pues bëꞌnë më condenar lëꞌë naꞌa mal naná bëshiꞌni guë́ꞌdchiliu con mal vidë shtë́nëll.<pb/>Lëꞌë më bëguëuꞌ galguezë por grë́tëꞌ ra cusë mal, por grë galguti shtë ra nabëꞌnë sirvë lu Dios. 


text:
<pb/>Iurní bëabrí guniꞌi ra mënë: ―Aleluya. Lugar catë rieꞌqui naꞌa ni, nunquë cuezë tsepi gushë parë siemprë. 


text:
<pb/>Hia ra galdë bi tapë më guaniꞌsi con ra tapë nanabani, bëzullibi raiꞌ lu guiuꞌu nu bëꞌnë raiꞌ adorar Dios naná quëbezë lu trunë. Guniꞌi raiꞌ: ―Nia Dadë; aleluya. 


text:
<pb/>Iurní binia tubi bë nabëruꞌu ladë trunë ni. Guníꞌiꞌ:<pb/>Gulë bëꞌnë alabar Dios shtë́naꞌa, grë́tëꞌ të naná quëhunë sirvë lu më.<pb/>Gulë gapë të respëti delantë lu më, lëꞌë të naná humildë nu lëꞌë të naná më nasac. Saꞌa shtë Lliꞌli 


text:
<pb/>Nu zac binia ziquë tubi bë shtë zihani mënë; nahin ziquë bë shtë zihani guëëꞌgu catë rzë nisë u ziquë nguziꞌu fuertë. Guniꞌi raiꞌ:<pb/>Aleluya purquë hia guzublú guënibëꞌa Dadë Dios shtë́naꞌa; napë më llëruꞌbë pudërë.<pb/> 


text:
Cha guëquitë lduꞌu hiaꞌa; cha guëdápaꞌa lëgrë laꞌni lduꞌu hiaꞌa, nu cha guëdë́ꞌnaꞌa alabar lëꞌë më purquë hia bëdchini iurë shtë saꞌa shtë Lliꞌli.<pb/>Lëꞌë tseꞌlë më na preparadë.<pb/> 


text:
Lëꞌë naꞌa ni bëdëꞌë më permisi gácuhiꞌ con lari fini nu limpi; rabtsëꞌë lari ni. Lari fini ni runë cuntienë ra vidë tubldí shtë shmënë Dios. 


text:
<pb/>Iurní guniꞌi ianglë lua: ―Bëquëꞌë diꞌdzë rëꞌ: “Dichusë na ra naná invitadë lu laní saꞌa shtë Lliꞌli”. Nu zac guniꞌi ianglë: ―Verdá nahin; diꞌdzë ni na diꞌdzë shtë Dios. 


text:
<pb/>Bëzullibia iurní delantë lu ianglë parë guna adorar lë́ꞌiꞌ, perë guniꞌi ianglë lua: ―Adë rúnëdiꞌil zniꞌi purquë nahia muzë shtë Dios cumë ziquë lë́ꞌël, ziquë los de más bë́chil naná quëhunë cumplir voluntá shtë më, ra narniꞌi dizaꞌquë shtë më. Sulë Dios bëꞌnë adorar lë́ꞌiꞌ. Ra dizaꞌquë nazeꞌdë de Jesús na mizmë diꞌdzë nardëꞌë Espírutu Santo parë ra muzë shtë më të guadiꞌidzë raiꞌ dizaꞌquë. Tubi nadchiꞌbë guay naquichi 


text:
<pb/>Iurní gunahia lu gubeꞌe bëllaꞌlë; gunahia tubi guay naquichi. El quë nadchiꞌbë tëchi ma, bërulë́ Fiel nu Verdadero purquë náhiꞌ justë iurë rnibë́ꞌaiꞌ nu tubldí quëhúniꞌ iurë tildinúhiꞌ ra mënë. 


text:
Slúhiꞌ rabtsëꞌë ziquë beꞌlë. Nuáꞌaiꞌ guë́quiꞌ zihani corunë. Nu nápiꞌ tubi lë naescritë sulamëntë lëꞌë më runguë bëꞌa lë ni. 


text:
Nu zianaldë ra zihani suldadë shtë gubeꞌe; nacu raiꞌ lari lino fini naquichi nu limpi. Nu dchiꞌbë raiꞌ tëchi guay naquichi. 


text:
De ruaꞌ më bëruꞌu tubi spadë dushë parë gunë më gan lu ra mënë shtë naciuni të guënibë́ꞌaiꞌ lëꞌë rall tubi manërë dushë. Gunë më cashtigu ziquë el quë narshiꞌi uvë con guëáhiꞌ. Gunë më të gu ra mënë vini shtë cashtigu purquë bëldë́ Dios pudërusë con lëꞌë rall. 


text:
Lu lari capë nu lu tëchi llibi më, naescritë tubi lë́hiꞌ: “Rëy nanapë pudërë subrë grë ra rëy; Señor naná rnibëꞌa grë ra Señor”. 


text:
<pb/>Lueguë gunahia lu tubi ianglë nazuldí lu ngubidzë. Guníꞌiꞌ fuertë lu grë ra maꞌñi nariasë lu gubeꞌe: ―Gulë gudeꞌe nu gulë guëtëá saꞌ të parë shtse ruꞌbë shtë Dios 


text:
të gau të belë shtë ra rëy, nu ra jëfë militari, ra nguiu valientë. Gau të belë shtë ra guay con belë shtë ra nadchiꞌbë ma; gau të belë shtë ra naná rnibëꞌa nu belë shtë ra naná bajo ordë shtë saꞌ rall nu belë ra mënë nalasac nu ra mënë nalasáquëdiꞌi. 


text:
<pb/>Iurní gunahia lu ma dushë; gunahia lu ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu con ra suldadë shtënë rall. Bëdëá ra parë tildinú rall cuntrë lëꞌë nadchiꞌbë tëchi guay naquichi con ra suldadë shtë më ni. 


text:
Hia lëꞌë ma dushë ziaꞌa prësi juntë con profetë falsë naná bëꞌnë zihani sëñi nu milagrë delantë lu ma dushë. Por milagrë nabë́ꞌnëll bësiguë́ mënë ni ra nabëdëꞌë permisi parë gac escritë sëñi shtë ma dushë, nu bëꞌnë rall adorar figurë shtë ma dushë. Lëꞌë ma dushë con profetë falsë bëquëldí Dios lëꞌë rall nabanigá rall laꞌni lugar catë rëuldë con guiꞌi nu asufre. 


text:
Hia los de más narianaldë tëchi ra mënë ni, guti rall con spadë shtë më nadchiꞌbë tëchi guay. Bëruꞌu spadë ruaꞌ mënë ni. Grë́tëꞌ ra maꞌñi bielë ra ma con belë shtë ra tëgulë ni.<pb/>


text:
Despuësë gunahia lu tubi ianglë naná zeꞌdë de gubeꞌe con tubi liahi shtë gabildi guiáꞌaiꞌ. Nu nuáꞌaiꞌ tubi cadënë ruꞌbë. 


text:
Lëꞌë ianglë ni bëldiꞌbi lëꞌë dragón, lëꞌë serpientë nanabani dizdë guahietë, mizmë mëdzabë Satanás. Iurní bëquëdú ianglë lëꞌë mëdzabë con cadënë por tubi mili izë. 


text:
Bëquëldí ianglë lëꞌë mëdzabë laꞌni gabildi; ngaꞌli bëtáꞌuiꞌ lë́ꞌëll. Nu bëquë́ꞌëiꞌ tubi sëgi ruaꞌ gabildi të parë adë guërúꞌudiꞌi Satanás nu adë guësiguë́diꞌill ra naciuni hashtë tëdë tubi mili izë. Despuësë de tubi mili izë, iurní napë quë ldaꞌa mëdzabë por duꞌpë tiempë. 


text:
<pb/>Lueguë iurní gunahia ra trunë catë zubë ra nabëꞌnë recibir pudërë parë gunë raiꞌ juzguë. Nu zac gunahia lu ra almë naná guriuguë ra guëc raiꞌ purquë biadiꞌdzë raiꞌ shtiꞌdzë Dios; guc raiꞌ testigu shtë Jesús. Lëꞌë ra mënë ni adë bë́ꞌnëdiꞌi raiꞌ adorar lëꞌë ma dushë, nilë figurë shtë ma. Nu adë bëdë́ꞌëdiꞌi raiꞌ permisi parë niac marcar luquë́ raiꞌ u guiaꞌa raiꞌ. Gunahia de quë bëabrí guëbani raiꞌ nu gunibëꞌa raiꞌ con Jesucristo durantë tubi mili izë. 


text:
Perë los de más ra tëgulë adë bëabrídiꞌi guëbani raiꞌ sino quë hashtë despuësë tubi mili izë guc cumplir. Ndëꞌë na primërë vësë guashtë́ ra tëgulë ladi ra tëgulë të gátidiꞌi raiꞌ jamás. 


text:
Guëquitë lduꞌu ra mënë ni nu guc ldaiꞌ raiꞌ por Dios, mënë nabëabrí guëbani stubi antsë ra mili izë. Nunquë jamás gati raiꞌ stubi sino na raiꞌ bëshuzi shtë Dios nu shtë Cristo. Nu guënibëꞌa raiꞌ con lëꞌë më por tubi mili izë. 


text:
Nu guërúꞌull të tsagsiguëll ra naciuni shtë guë́ꞌdchiliu. Guziáꞌall parë tsagsiguëll Gog nu Magog. Guëtëall ra suldadë shtë lugar ni parë guërru. Nalë́ zihani ra suldadë ni, ziquë iuꞌlli ruaꞌ nisëduꞌu. 


text:
Zni bërëꞌtsë rall catë naná shlatë shtë guë́ꞌdchiliu nu bëdëá rall alrededurë catë nanú ra shmënë Dios nu alrededurë ciudá narac shtuꞌu më. Perë Dios gunibë́ꞌaiꞌ të parë guëdchini guiꞌi dizdë gubeꞌe të parë guëzaꞌi guiꞌi lëꞌë rall; grë rall guti. 


text:
Lëꞌë mëdzabë naná bësiguë́ lëꞌë mënë ni, bëquëldí Dios lë́ꞌëll laꞌni beꞌlë catë rieꞌqui con asufre, mizmë lugar ni nanú ma dushë nu profetë falsë. Ngaꞌli sac zi rall dzë la gueꞌlë por guëdubi tiempë, nídiꞌi fin. Trunë naquichi catë gunë më juzguë 


text:
<pb/>Iurní gunahia tubi trunë naquichi nu gunahia lu më naquëbezë luhin. Delantë lu më gunitilú guë́ꞌdchiliu nu gubeꞌe. Iurní bëdzélëdiꞌi ni tubi lugar parë lëꞌë narná hiaꞌa iurneꞌ. 


text:
Iurní gunahia lu ra tëgulë, më ruꞌbë nu ra nalasáquëdiꞌi. Zuldí raiꞌ delantë lu Dios. Iurní bëllaꞌlë ra librë nu zac stubi librë bëllaꞌlë, librë catë naescritë ra lë shtë mënë nanapë vidë sin fin. Hia lëꞌë ra tëgulë, Dios bëꞌnë juzguë lëꞌë raiꞌ según de lo quë nabëꞌnë raiꞌ, según lo quë naná escritë laꞌni librë ni. 


text:
Lëꞌë nisëduꞌu bëꞌnë intriegu ra tëgulë naná guti lu nisë. Hia lugar shtë galguti, lugar catë bëgaꞌchi ra tëgulë, bëꞌnin intriegu ra tëgulë nananú ngaꞌli. Hia iurní Dios bëꞌnë juzguë lëꞌë raiꞌ cadë tubi raiꞌ según lo quë nabë́ꞌnëll. 


text:
Iurní galguti nu lugar catë bëgaꞌchi ra tëgulë, Dios bëquëldí lëꞌë rahin laꞌni lugar catë rieꞌqui con beꞌlë. Lugar ni nalë Galguti Segundë. 


text:
Ngaꞌli bëquëldí Dios grë́tëꞌ ra mënë nanádiꞌi escritë lë raiꞌ laꞌni librë. Librë ni rniꞌi chull napë vidë sin fin nu chu nádiꞌi salvar.<pb/>


text:
Despuësë gunahia lu tubi gubeꞌe cubi nu tubi guë́ꞌdchiliu cubi purquë lëꞌë primërë gubeꞌe nu primërë guë́ꞌdchiliu hia gunitilú. Hia nídiꞌi nisëduꞌu. 


text:
Na Juan, gunahia lu tubi lugar catë nádiꞌi maldá; lë lugar ni na Jerusalén cubi naná zeꞌdë de gubeꞌe catë quëbezë Dios. Ciudá ni nalë́ nasaꞌa ziquë tubi lliguënaꞌa nanacu shábiꞌ parë guëtsë́ꞌaiꞌ. 


text:
Nu binia tubi bë fuertë naná guniꞌi dizdë lu gubeꞌe: ―Guná, Dios quëréldënúhiꞌ con ra nguiu. Guëbaninú më lëꞌë raiꞌ; nu lëꞌë raiꞌ na ziquë guëꞌdchi shtë Dios. Cuezënú më lëꞌë raiꞌ. Na më Dios shtë raiꞌ de verdá. 


text:
Dios guëcuëꞌdchiꞌ grë́tëꞌ nisë narruꞌu lu ra mënë ni. Hia iurní jamás gati raiꞌ. Gúꞌnëdiꞌi raiꞌ; adë tsádiꞌi lduꞌu raiꞌ, nu gápëdiꞌi raiꞌ dulurë purquë grë́tëꞌ ra naguꞌ antsë hia lëꞌë ni gualú. 


text:
<pb/>Iurní el quë naná quëbezë lu trunë guniꞌi: ―Guná quëhuntsaꞌua nacubi grë́tëꞌ ra cusë. Nu zac guníꞌiꞌ lua: ―Bëquëꞌë diꞌdzë rëꞌ purquë verdá nahin nu quëhuna cumplir shtiꞌdza. 


text:
<pb/>Despuësë de ni, guniꞌi më lua: ―Hia grë́tëꞌ guc. Na nahia principi nu nahia fin ziquë lëtrë A nu Z. El quë nanapë garbidchi, na guënehia ndigá nisë gu mënë ni. Nisë ni na vidë sin fin. 


text:
El quë nagunë gan lu cusë mal, gúnëll recibir grë́tëꞌ ndëꞌë ziquë herenci. Gaca Dios shtë mënë ni nu lëꞌë raiꞌ gac raiꞌ shinia. 


text:
Perë en cuantë ra nanápëdiꞌi valurë parë guëquebi rall na rall shmëna, ra nanabani mal, ra narguini mënë, ra nabani ziquë mbecu, grë ra narunë creer galbëlliú, grë́tëꞌ ra narunë adorar cusë naruntsaꞌu guiaꞌa mënë, grë́tëꞌ nabishi ra; grë mënë ni runë tucarë tsa rall laꞌni lugar catë rieꞌqui con beꞌlë nu asufre. Ngaꞌli gati rall parë siemprë, adë nídiꞌi fin. Jerusalén cubi 


text:
<pb/>Ra gadchi ianglë ni nuaꞌa raiꞌ gadchi copë narunë significar gadchi plaguë dushë nanapë quë guëdchini. Guniꞌi tubi ianglë lua: ―Gudeꞌe të guëluáꞌahia lë́ꞌël lu naná guëtsëꞌa, lëꞌë tseꞌlë shtë më nabërulë́ Lliꞌli. 


text:
Bëꞌnë Espíritu Santo të gunahia stubi cusë. Tubi ianglë biaꞌa na guëc dani ruꞌbë. Bëluaꞌa ianglë na tubi ciudá ruꞌbë nalë Jerusalén Santu naná zeꞌdë de gubeꞌe catë quëbezë Dios. 


text:
Ciudá ni rabtsëꞌë con mizmë llni nu pudërë shtë Dios. Rabtsëꞌëin ziquë tubi guëꞌë namás lasac, ziquë guëꞌë jaspe. Rluaꞌain ziquë vidrio. 


text:
Alrededurë ciudá ni nanú tubi luꞌ ruꞌbë nu llëduni. Napë luꞌ ni chiꞌbë chupë puertë. Tubi ianglë zugaꞌa ruaꞌ cadë puertë. Lu ra puertë ni naescritë lë shtë chiꞌbë chupë grupë shtë ra mënë israelitë. 


text:
Nanú tsunë puertë nezë guiaꞌa, tsunë puertë ladë nortë, tsunë puertë ladë sur, nu tsunë puertë ladë nezë guetë. 


text:
Hia luꞌ shtë ciudá ni napin chiꞌbë chupë guëꞌë naná ziquë cimientë shtë luꞌ; hia naescritë lu guëꞌë ni ra lë shtë chiꞌbë chupë poshtë shtë Jesús, el quë nabërulë́ Lliꞌli. 


text:
<pb/>Lëꞌë ianglë naná quëadiꞌdzënú na, nuaꞌa tubi varë orë parë guërëꞌshë ciudá, ra puertë nu luꞌ shtë ciudá. 


text:
Lëꞌë ciudá nahin cuadradë; de larguë nu igual de ancho. Lëꞌë ianglë ni bërë́ꞌshiꞌ ciudá con varë nanuáꞌaiꞌ. Bërëꞌshë ianglë naná chupë mili chupë gahiuꞌa kilómetros de larguë, de alto, nu de ancho; igual na guëzá ladë shtë ciudá. 


text:
Lueguë bërëꞌshë ianglë naná luꞌ shtë ciudá; nabishin naná sesenta con tapë metros según medidë nanuaꞌa ianglë. 


text:
<pb/>Lëꞌë luꞌ ni nactsáꞌuhin de guëꞌë jaspe nu lëꞌë ciudá nactsáꞌuhin con purë orë; rluaꞌain ziquë vidrio naná limpi. 


text:
Ra chiꞌbë chupë cimientë shtë luꞌ, dzutsáꞌuhin con grë clasë guëꞌë nalasac. Primërë cimientë na guëꞌë jaspe; hia naná segundë na guëꞌë safiro; hia tecërë na guëꞌë ágata; cuartë na guëꞌë esmeralda; 


text:
Quintë na guëꞌë ónice; sexta na guëꞌë cornalina; hia séptima na guëꞌë crisólito; lëꞌë octavë na guëꞌë berilo; lëꞌë noveno na guëꞌë topacio; lëꞌë décima na guëꞌë crisoprasa; lëꞌë undécima na guëꞌë jacinto; nu duodécima na guëꞌë amatista. 


text:
Ra chiꞌbë chupë puertë shtë ciudá nactsaꞌu guëꞌë perla, cadë tubi puertë na tubsë guëꞌë perla. Lëꞌë nezë principal shtë ciudá ni nactsaꞌu de purë orë. Rluaꞌain ziquë vidrio purë. 


text:
<pb/>Adë gunádiaꞌa iáduꞌu shtë ciudá ni purquë mizmë lëꞌë Dadë Dios narnibëꞌa grë́tëꞌ cusë nu el quë nabërulë́ Lliꞌli, na raiꞌ iáduꞌu shtë ciudá ni. 


text:
Hia lëꞌë ciudá rquíꞌnidiꞌi llni shtë ngubidzë, nilë llni shtë mbehu parë guëzianí purquë mizmë llni shtë Dios nu zac llni shtë Lliꞌli quëgzianí ladi guëꞌdchi. 


text:
Ra naciuni naná guc ra salvar, së raiꞌ lu llni shtë ciudá nu ra rëy shtë guë́ꞌdchiliu gueꞌdënú raiꞌ grë pudërë nu hunurë shtë raiꞌ parë gunë raiꞌ intriegu ni lu më. 


text:
Perë nunquë adë tsutë́diꞌi cusë nanádiꞌi limpi laꞌni ciudá; adë tsutë́diꞌi el quë naná mal, nilë el quë narná tushë lu sáhiꞌ, nilë el quë narguguë́ sáhiꞌ. Sulë ra mënë tsutë́ ngaꞌli, ra nardzelë lë raiꞌ laꞌni librë narniꞌi chu gac salvar. Pues lëꞌë Lliꞌli nápiꞌ librë ni.<pb/>


text:
Iurní lëꞌë ianglë bëluáꞌaiꞌ tubi guëëꞌgu catë nanú nisë limpi. Nisë ni rneꞌe vidë sin fin. Rluaꞌain clarë ziquë vidrio, nu bëruꞌu nisë ni dizdë lu trunë catë quëbezë Dios nu catë quëbezë Lliꞌli. 


text:
Hia guëruldë nezë principal shtë ciudá nu cadë ladë shtë guëëꞌgu ni, riaruꞌbë tubi hiaguë narneꞌe vidë sin fin. Hiaguë ni bëdëꞌë tubi cusechë chiꞌbë chupë vësë tubi izë; rneꞌein nashi cadë mbehu nu ndiaguë shtë hiaguë ni rlluiꞌi parë gunëac ra mënë shtë ra naciuni. 


text:
Ndë nídiꞌi ni tubi cusë narzac zi por galëcashtigu shtë më. Lëꞌë trunë catë quëbezë më nu catë quëbezë Lliꞌli, zugaꞌa laꞌni ciudá ni; hia lëꞌë muzë shtë Dios quëhunë raiꞌ adorar lë́ꞌiꞌ. 


text:
Ngaꞌli adë tsúdiꞌiruꞌu gueꞌlë. Ra naquëreldë ngaꞌli adë rquíꞌnidiꞌi llni shtë lámpara, ni por llni shtë ngubidzë purquë mizmë Dios, Shtádaꞌa, guëzianí më lu ra mënë ni. Ndë guënibëꞌa raiꞌ por grë́tëꞌ tiempë. Hia guëlladchi iurë guëabrí Jesucristo 


text:
<pb/>Lueguë lëꞌë ianglë guniꞌi lua: ―Diꞌdzë rëꞌ na verdá nu nasegurë gunë më cumplir rahin. Lëꞌë Dadë Dios shtë ra nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë më, mizmë më ni bëshéꞌldiꞌ ianglë parë guëluáꞌaiꞌ lu muzë shtë më grë́tëꞌ lo quë nagac lueguë. Guniꞌi Jesús: 


text:
<pb/>―Guelda lueguë. Guëquitë lduꞌu el quë naná runë cuendë ra diꞌdzë naná escritë laꞌni librë rëꞌ. 


text:
<pb/>Na Juan, binia nu gunahia grë́tëꞌ ra cusë rëꞌ. Hia despuësë binia nu gunahia, iurní bëzullibia guëaꞌ ianglë, el quë nabëluaꞌa na ra cusë ni. Guc shtuaꞌa guna adorar lë́ꞌiꞌ 


text:
Perë ianglë guniꞌi lua: ―Adë rúnëdiꞌil zniꞌi purquë nahia tubi muzë shtë Dios igual ziquë lë́ꞌël, ziquë ra saꞌl narniꞌinú dizaꞌquë lu ra mënë nu ziquë ra narunë cuendë ra diꞌdzë naná escritë ndëꞌë. Bëꞌnë adorar Dios. 


text:
<pb/>Nu guniꞌi ianglë lua: ―Adë rcaꞌchi ldúꞌudiꞌil ra diꞌdzë rëꞌ naná escritë laꞌni librë rëꞌ purquë hia lëꞌë tiempë ziaglaꞌguë nagac cumplirin. 


text:
Dzë ni ra mënë naquëhunë mal, tsaglaꞌguë gunë rall mal. Ra naná më mal tsaglaꞌguë gac rall më mal; el quë naná më zaꞌquë lu Dios, tsaglaꞌguë gac rall më zaꞌquë lu më; el quë naná santu delantë lu më, tsaglaꞌguë gáquiꞌ santu. Guniꞌi Jesús: 


text:
Nahia ziquë ra letrë A nu Z; nahia principi nu nahia fin shtë grë ra cusë. Más antsë gurështë́ guë́ꞌdchiliu, nabania iurní nu despuësë tsalú guë́ꞌdchiliu todavía nabania. 


text:
<pb/>Guëquitë lduꞌu ra naquëhunë cumplir voluntá shtë më të gapë raiꞌ derechë gau raiꞌ nashi shtë hiaguë narneꞌe vidë sin fin. Zni gac parë tsutë́ mënë ni ruaꞌ puertë shtë ciudá. 


text:
Perë grë́tëꞌ ra naná mal, ra naquëgsiguë́ saꞌ rall, ra narunë galëbëlliú, ra narquënú saꞌ rall, grë́tëꞌ ra narguini mënë, grë́tëꞌ ra narunë adorar cusë naractsaꞌu guiaꞌa mënë nu grë́tëꞌ ra narëuuꞌ lduꞌu ra cusë engañi u ruadiꞌdzë rall bishi, guëaꞌnë rall fuërë ciudá. 


text:
<pb/>―Na Jesús, bësheꞌlda ianglë shtëna parë guëquébiꞌ nu guëníꞌiꞌ grë ra diꞌdzë rëꞌ lu ra grupë shtë shmënë Dios. Nahia el quë nabëdëꞌë vidë parë rëy David nu nahia llëbní shtë́hiꞌ. Nahia ziquë mbelëguiꞌi Plojë narabtsëꞌë rsili. 


text:
<pb/>Lëꞌë Espíritu Santo rniꞌi: ―Gudeꞌe. Lëꞌë tseꞌlë Lliꞌli rniꞌi: ―Gudeꞌe. El quë narquë́ diaguë shtiꞌdza rniꞌi: ―Gudeꞌe. El quë narbidchi si rac shtuꞌu gu nisë, gudeꞌe lua parë gull nisë narneꞌe vidë sin fin. Rneꞌe më nisë ni ndigá. 


text:
<pb/>Quëhuna testificar de quë cualquier mënë narini diꞌdzë naná escritë laꞌni librë rëꞌ, si talë guëtuꞌñi nguiu más cusë, Dios gúniꞌ cashtigu nguiu ni con plaguë nazeꞌdë según naescritë ndëꞌë. 


text:
Si talë chu tubi nguiu guëdchisull tubi diꞌdzë shtë Dios naná escritë laꞌni librë rëꞌ, Dios guëtiꞌi lë nguiu ni laꞌni librë narniꞌi chu na salvar. Guëdchisú më derechë parë adë tsutë́diꞌi nguiu ni laꞌni ciudá santu con grë ra bendición naná escritë laꞌni librë rëꞌ. 


text:
<pb/>Na Juan, rniaꞌa lu të; rac shtuaꞌa gunë ldaiꞌ Dadë Jesucristo lëꞌë të nu cuezënúhiꞌ lëꞌë të. Amén.<pb/>


text:
Na Pablo, nahia muzë shtë Jesucristo. Dios gulë́ na; gunaꞌbë më na cumë ziquë poshtë shtë́niꞌ. Bësheꞌldë më na especial parë tsagniaꞌa dizaꞌquë nazeꞌdë de Dios. 


text:
Dios bëluáꞌaiꞌ ziquë promësë dizaꞌquë rëꞌ dizdë guahietë por medio de profetë iurë bëquëꞌë raiꞌ Sagradas Escrituras. 


text:
Dizaꞌquë nabëquëꞌë raiꞌ runë tratë shcuendë Jesucristo Shlámaꞌa; náhiꞌ shini Dios. Bidë Jesucristo; guc më nguiu; na më llëbní shtë rëy David. 


text:
Manërë cubi bëluaꞌa Dios con llëruꞌbë pudërë nu milagrë de quë Jesucristo na shini më. Por Espíritu shtë Jesucristo naná santu, bëluaꞌa Dios Jesucristo na shini më purquë guashtë́ më ladi ra tëgulë. 


text:
Por Jesucristo bëdë́ꞌnaꞌa recibir llëruꞌbë favurë; bësheꞌldë më lëꞌë naꞌa, ra poshtë shtë më, parë tsagniꞌi naꞌa dizaꞌquë shtë më entrë grë ra naciuni të guëzuꞌbë diaguë mënë shtíꞌdziꞌ nu gunë rall honrar lëꞌë më. 


text:
<pb/>Quëquëaꞌa lu të naquëreldë ciudá Roma. Rac shtuꞌu Dios lëꞌë të nu gulë́ më lëꞌë të parë gac të shmënë më narunë cumplir voluntá shtë më. Gulë bëꞌnë recibir bendición shtë më. Gulë cuedchí lduꞌu të por Dios Shtádaꞌa nu por Jesucristo Shlámaꞌa. Rac shtuꞌu Pablo tsaguëꞌnë visitar mënë rumanë 


text:
<pb/>Quëgniaꞌa primërë, por Jesucristo quëgnehia graci lu Dadë Dios por lëꞌë të purquë grë ladë shtë guë́ꞌdchiliu, cagniꞌi ra mënë mudë rrëꞌtsë shtiꞌdzë Dios entrë lëꞌë të. 


text:
Quëhuna sirvë Dios con guëdubinú lduaꞌa; quëadiꞌdza dizaꞌquë shtë shini më, nu na më testigu de quë siemprë rnaꞌba lu më por lëꞌë të. 


text:
Rnaꞌba lu më de quë si talë nahin voluntá shtë më, guëneꞌe më permisi gueldë guënahia lëꞌë të tubi visitë. Si na voluntá shtë më, iurneꞌ guna gan gueldë guënahia lëꞌë të. 


text:
Rac shtuaꞌa iurë guënahia lëꞌë të, guësëdchinia tubi don narzëlaaꞌdchi Dios por medio de Espíritu Santo të gac të más firmë lu shnezë më. 


text:
Quiere decir, tantë lëꞌë të nu lëꞌë na guëdë́ꞌnaꞌa recibir bendición shtë Dios parë bien shtë hiaꞌa. 


text:
<pb/>Bëchi, rac shtuaꞌa de quë gac bëꞌa të, zihani vueltë guc shtuaꞌa gueldë guënahia lëꞌë të perë hashtë neꞌ laꞌdi gúnëdiaꞌa gan. Rac shtuaꞌa gueldë guënahia lëꞌë të parë guadiꞌdza lu mënë shtiꞌdzë Dios parë tsaldí lduꞌu rall shtiꞌdzë më. Rac shtuaꞌa gac të mënë narianaldë tëchi Espíritu Santo. Zni bëna stubi lugar entrë los de más mënë nanádiꞌi më israelitë. 


text:
Napë quë quilla lo quë narzeꞌbia; guadiꞌdza lu grë mënë shtë guë́ꞌdchiliu, ra mënë griego nu ra mënë naquëreldë zitu lu nacahi, nu mënë nabësëꞌdë tantë nu nabësë́ꞌdëdiꞌi. 


text:
Zni por partë shtëna nalë́ rac shtuaꞌa guadiꞌdza dizaꞌquë lu të naquëreldë ciudá Roma. Pudërë shtë dizaꞌquë 


text:
<pb/>Adë rtúdiꞌi lua dizaꞌquë purquë nahin pudërë shtë Dios parë gac salvar grë́tëꞌ narialdí lduꞌi shtiꞌdzë më. Primërë bëdchini dizaꞌquë ni lu ra më israelitë; despuësë bëdchinin lu ra më nanádiꞌi më israelitë. 


text:
Por mizmë dizaꞌquë rluaꞌa lla mudë gunë Dios perdunë ra pecadurë, perë mizmë tiempë gunë më lo quë naná tubldí. Iurneꞌ nu parë siemprë na salváraꞌa sulë purquë rialdí lduꞌu hiaꞌa shtiꞌdzë më. Zni rniꞌi Sagradas Escrituras: “Tubldí na shcuendë nguiu lu Dios si talë rialdí lduꞌi de verdá. Nguiu ni guëbánill parë siemprë.” Faltë nanapë mënë lu Dios 


text:
<pb/>Rac bëꞌa hiaꞌa de quë cashtigu shtë Dios zeꞌdë guëdchini. Dios naquëbezë gubeꞌe gúniꞌ cashtigu grë ra narunë mal con grë ra nadë nápëdiꞌi rëspëti parë lëꞌë më. Zni gaquin con ra mënë naquëreldë lu duldë perë mizmë tiempë rdëꞌë rall cuendë nanú Dios verdadërë. 


text:
Adë chu gáquëdiꞌi guná lu Dios, perë rac bëꞌa hiaꞌa pudërë shtë më; riasë́ hiaꞌa por lo quë nabëntsaꞌu më. Dizdë bëcueꞌshtë́ më guë́ꞌdchiliu, clarë rluaꞌa pudërë shtë më nu de quë nápëdiꞌi më fin. Por ni grë mieti na culpablë delantë lu më. 


text:
Aunquë nilë nanë́ mënë nanú Dadë gullanë, adë bë́ꞌnëdiꞌi rall honrar lëꞌë më ziquë runë tucarë, nu adë bëdë́ꞌëdiꞌi rall graci lu më por lo quë nabëꞌnë më. Al contrari, guanaldë rall tëchi ra llgabë shtë nguiu, llgabë adë lasáquëdiꞌi. Zni bëaꞌnë rall lu nacahi con duldë laꞌni lduꞌu rall. 


text:
Aunquë rniꞌi rall na rall mënë narac bëꞌa, perë mizmë lëꞌë rall bësaꞌnë rall guëdchini nacahi laꞌni lduꞌu rall; bëac rall tuntë. 


text:
Adë bë́ꞌnëdiꞌi rall adorar Dios nanápëdiꞌi fin, sino mejurë bëꞌnë rall adorar ra figurë ziquë mënë narati. Bëꞌnë rall adorar figurë shtë ma shcuaguë nu ra serpientë; hashtë ma natapë guëáhiꞌ, bëꞌnë rall adorar. 


text:
<pb/>Por ni Dios bësaꞌnë lëꞌë rall gunë rall cumplir cualquier mal nananú laꞌni lduꞌu rall. Quëhunë rall cumplir cusë dzabë narac shtuꞌu cuerpë shtë rall. Quëhunënú rall duldë fier entrë mizmë saꞌ rall. 


text:
Voluntariamente quëhunë nadzëꞌë rall verdá shtë Dios por bishi. Rzullibi rall lu ra cusë nabëntsaꞌu Dios. Más quëhunë rall adorar lo quë naguctsaꞌu, lë́dëdiꞌi Dios nanabani, el quë narunë tucarë gunë mieti alabar parë siemprë. Amén. 


text:
<pb/>Por grë cusë ni Dios bësaꞌnë grë́tëꞌ rall lu deseo mal nananú laꞌni lduꞌu rall, cusë shtu ra, hashtë ra naꞌa bëꞌnë rall cambi; adë rac shtúꞌudiꞌi guëtsëꞌa rall con nguiu ziquë na nezë zaꞌquë, sino rac shtuꞌu rall mizmë saꞌ naꞌa. 


text:
Mizmë manërë ra nguiu, adë guc shtúꞌudiꞌi rall naꞌa cumë na vidë zaꞌquë sino nalë́ guc shtuꞌu rall mizmë saꞌ nguiu rall. Na rall mamflor. Bëꞌnë rall recibir laꞌni mizmë cuerpë shtë rall cashtigu narunë tucarë lëꞌë rall por mal vidë nanapë rall. 


text:
<pb/>Hia bëquë́ guiaꞌa rall Dios, por ni Dios bësaꞌnë lëꞌë rall parë tsanaldë rall llgabë dzabë shtë rall. Nu rúnëruꞌu rall cusë mal naná demasiadë fier. 


text:
Nalë́ gadzë́ grë cusë dzabë laꞌni lduꞌu rall. Ra nguiu rquënú rall stubi naꞌa; ra naꞌa rquënú rall stubi nguiu. Runë rall cusë dzabë nadë rlluíꞌidiꞌi. Rzebi lduꞌu rall pë shtë mënë. Quëhunë rall grë clasë maldá. Nagubini rall. Rguini saꞌ rall. Nadishiꞌbi rall. Rguguë́ saꞌ rall. Nachismë rall. 


text:
Nagaꞌchi ruadiꞌdzë rall cuntrë saꞌ rall. Rna tushë rall cusë shtë Dios. Rushtiá rall guëc saꞌ rall. Nadchini rall. Rguili lduꞌu rall cusë mal. Nápëdiꞌi rall rëspëti lu shtadë rall. 


text:
Në́diꞌi rall tsasë́ rall. Adë rúnëdiꞌi rall cumplir shtiꞌdzë rall. Nápëdiꞌi rall cariñi. Rac shtuꞌu rall gunë rall vengar. Adë rgáꞌadiꞌi lduꞌu rall saꞌ rall. 


text:
Lëꞌë ra mënë ni, nanë́ rall gunë më juzguë lëꞌë rall. Nanë́ rall el quë naquëhunë ra cusë ni, runë tucarë gati rall; perë mizmë lëꞌë rall tsaglaꞌguë quëhunë rall ra duldë ni nu rsini rall saꞌ rall lu duldë. Iurní rquitë lduꞌu rall.<pb/>


text:
Por ni rniaꞌa lu të, nápël faltë lë́ꞌël narunë juzguë saꞌl, cualquier de lëꞌë të. Quëhúnël juzguë stubi saꞌl por lo quë narunë saꞌl, perë quëhúnël condenar mizmë lë́ꞌël purquë quëhúnël mizmë cusë. 


text:
Pues nanë́ hiaꞌa de quë Dios quëhunë më juzguë tubldí tubldí iurë quëhunë më condenar ra naquëhunë ra duldë. 


text:
Lë́ꞌël quëhúnël juzguë stubi saꞌl perë quëhúnël ra cusë mal igual cumë runë saꞌl. ¿Pë rúnël llgabë zúnël gan guëcaꞌchilul lu condenación shtë Dios? 


text:
¿Gu rúnël desprëci de quë quëhunë më zihani favurë parë lë́ꞌël, de quë na më pacënci? ¿Pë adë rdë́ꞌëdiꞌil cuendë de quë adë quëhunë më juzguë lë́ꞌël lueguë lueguë? të parë gunë nadzë́ꞌël mudë nanabánil. 


text:
Perë lë́ꞌël naguëdchi ldúꞌul, adë në́diꞌil guëabrí ldúꞌul con Dios. Por ni quëgdchíꞌbël guë́quël más cashtigu dushë parë mizmë lë́ꞌël iurë gunë më juzguë grë mieti lu juici. Dzë ni gunë më juzguë tubldí parë guëluaꞌa mieti na më justë; runë më juzguë manërë tubldí. 


text:
Guëneꞌe më vidë sin fin parë ra naná pacënci nu rianaldë rall tëchi cusë zaꞌquë, ra naquëreldë sulë parë gunë rall honrar lëꞌë më, ra narianaldë tëchi cusë narialúdiꞌi. 


text:
Perë parë ra narunë cumplir deseo mal nananú laꞌni lduꞌu rall, ra nanë́diꞌi guëzuꞌbë diaguë shtiꞌdzë më, sino más rëuuꞌ lduꞌu rall maldá, gunë më cashtigu lëꞌë mënë ni; guëdchiꞌbë më cusë dushë guëc rall. 


text:
Runë tucarë sufrimientë dushë nu galriá lduꞌu parë grë ra natsaglaꞌguë quëhunë duldë, primërë lugar parë ra më israelitë, nu zac parë ra më nanádiꞌi më israelitë. 


text:
Perë gunë më honrar; gunë më alabar; cuedchí lduꞌu grë ra narianaldë tëchi ra cusë zaꞌquë, primërë lugar parë ra më israelitë nu zac parë ra mënë nanádiꞌi më israelitë. 


text:
Grë́tëꞌ ra naquëhunë duldë aunquë guënë́diꞌi rall lëy shtë Moisés, grë́tëꞌ ra mënë ni gac condenar rall sin quë rúnëdiꞌi cuendë lo quë rniꞌi lëy. Perë grë ra nananë́ lëy shtë Moisés nu runë ra mënë ni duldë, gac rall juzguë según narniꞌi mizmë lëy. 


text:
¿Chu nazaꞌquë lu Dios? Pues sulë el quë narunë cumplir lo quë narniꞌi shtiꞌdzë më, lë́dëdiꞌi el quë narini shtiꞌdzë më perë rúnëdiꞌill cumplirin. 


text:
Hashtë ra nanádiꞌi më israelitë, nápëdiꞌi rall lëy shtë Moisés, perë quëhunë rall cumplir lo quë narniꞌi lëy sulë purquë laꞌni lduꞌu rall nanú tubi lëy nazeꞌdë de Dios; lëy ni rluaꞌa pë na mal nu pë na zaꞌquë. Por ni napë ra mënë ni tubi lëy narunë juzguë lëꞌë rall; mizmë lëꞌë rall napë rall lëy narniꞌi naná zaꞌquë u lo quë naná mal. 


text:
Mizmë mënë ni rluaꞌa por conductë shtë rall, lëꞌë lëy naná escritë laꞌni lduꞌu rall. Prupi shgabë rall na testigu na verdá ndëꞌë. Mizmë shgabë rall quëhunë acusar lëꞌë rall u guëlahin lëꞌë rall. 


text:
Dzë nagunë Dios juzguë grë cusë naquëhunë mënë nagaꞌchi, gunë mëhin por Jesucristo tal ziquë ruadiꞌdza dizaꞌquë lu ra mënë. Ra më israelitë nu lëy nabëquëꞌë Moisés 


text:
<pb/>Perë lë́ꞌël rníꞌil nal më israelitë, nu rniꞌi ldúꞌul tubldí na shcuéndël lu Dios purquë nápël lëy shtë Moisés, nu runë nadchínil de quë nal shmënë Dios. 


text:
Rialdí ldúꞌul ráquël guëluáꞌal tubi nariasë́diꞌi shnezë Dios. Rniꞌi ldúꞌul nal tubi llni parë ra naquëreldë lu nacahi. 


text:
Rniꞌi ldúꞌul nal mësë, de quë ráquël guëluáꞌal ra narac bë́ꞌadiꞌi nu ra naguënë́diꞌi shtiꞌdzë Dios. Zni rníꞌil purquë nápël lëy naná zaꞌquë; nahin tubi muestrë grë verdá shtë Dios. 


text:
Si talë lë́ꞌël quëgluáꞌal stubi mënë ¿pëzielú adë rluáꞌadiꞌil el mizmë lë́ꞌël? Si talë rluáꞌal saꞌl adë nazaꞌquë cuánëll ¿pëzielú rbaaꞌnël? 


text:
Si talë mizmë lë́ꞌël rluáꞌal saꞌl adë quënúdiꞌi tseꞌlë saꞌll ¿pëzielú rquënul tseꞌlë mënë? Si talë mizmë lë́ꞌël rna túshël lu ra figurë naruntsaꞌu mënë të gunë rall adorar ¿pëzielú rbaaꞌnël lo quë nanú laꞌni iáduꞌu? 


text:
Nalë́ nadchínil por lëy shtë Dios. Rníꞌil nal më zaꞌquë purquë nápël lëy, perë quëhúnëruꞌul desprëci Dios purquë adë quëhúnëdiꞌil cumplir lo quë narniꞌi lëy. 


text:
Por causë shtënë të, ra mënë nanádiꞌi më israelitë, cagniꞌi rall cuntrë Dios. Zni naescritë laꞌni Sagradas Escrituras. 


