# verses

text:
<pb/>Jises kaxi ulea tenen, “Aweisal ti Haeu neini seilon tin masin ie. Tel hehin i waxi teik kokole ist ape i talini hani he palawa. Kalak teik ist kokol, i haxiwa palawa hatehu.” Jises kaxi haxewa menge peteta ma kango 


text:
<pb/>Jises lawe kaxi meng ti hanaui teka seilon sale nenein ti Haeu. Ti lawe i kakane laha i hapuasa meng. 


text:
I aile ukek lehe i hapoponowi hawane waliko ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen. I ukek,<pb/>“Nga kaxi meng na nga kakane laha. Nga kakane laha waliko ti laha tai tioi hutuima ti Haeu tanomi lawe waliko.” <n>(Ps 78:2)</n> 


text:
<pb/>Ti Jises saliliwa teka laha apupuha, i soh hani leili ing ape tesol kahikahin kamei i, “Kaxi hanima amite salangawe menge kango ti leili tesol kin.” 


text:
Tel seilon i seini kango ien se Satan. Ngain ti tahiwiai ane peteta i kikilami tapoi lawe xux itan ie. Teka unaui tel tame kin se teka engel, spirit solian ti Haeu. 


text:
Nga tel Nati Seilon, nga talo teka unauak engel apuhiniai teka seilon laha aile haputa teka liai ma teka laha aile saun lialun. 


text:
Ape lato towi laha hani tehot ah lalap. Tesol ien laha tang lialu ape atalahi nisulaha nake pate moloan. 


text:
Ape teka seilon ti Haeu laha kamakam hanowi alon he tesol tone Haeu. Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hongoa! Menge waliko tenen pate tuah wanen 


text:
<pb/>“Aweisal ti Haeu neini seilon tin masin tel seilon tihini muneni waliko pate tuah leili hepekeun. Ape tel liai tahiwi tunahi. Pate i amuam hawane ape i tihini aliake. I nahih hangaini hatapo soxian ape i kahui teik hepekeun ien. 


text:
<pb/>“Aweisal ti Haeu neini seilon masin teka seilon towi tehu ka hani itax ape lato tike kilan xixi tenen tenen. 


text:
Ape laha towi seilon lialun hani tehot ah lalap. Tesol ien laha tang lialu ma atalahi nisulaha nake pate moloan.” Nauna haun ma wasan 


text:
<pb/>Jises kamei tesol kahikahin, “Amuto xewan waliko ti nga kakak?” Lato ukek, “Se, amite xewawen.” 


text:
<pb/>Ape i ukek, “Teteka hanaui nauna ti Moses lato hong usi ma hanau nauna ti Haeu ti imat ma aope, lato masin tame tehu ing. I pon hapuasai waliko haun ma wasan he tesol tone auniai soxi.” Teka Nasaret watakai hongoi kakai Jises 


text:
I alia hani tesol puki tonan ti Nasaret. I nahih soh hani synagog ape i hanau teka seilon. Teka laha hongohong laha ongake hawane waliko ti i kakak ape laha ukek, “I kekema anesoan ia? Alahan i pon aile hasohotui waliko tenen poh ti seilon kum pon ailean? 


text:
Aile ape laha watakai hongoi kakaian. Jises hone laha, “Nga masin tel kuluiai kakai Haeu. Ti toan liai seilon sameni i tuahe ti puki tonan wanen laha watakai hongoi kakaian.” 


text:
I kakane teka masiwi laha pupuas hahitakan, “Ie se Jon Baptis i moih aliawen. Aile ape i hina poh ti ailei waliko tenen lalap ti seilon kum pon.” 


text:
Ti imat, Herod talo teka unauan xinoti kalabusiai Jon. Herod tel i xuina Herodias, axoi tel ukalan Pilip. 


text:
<pb/>Tehu ngain ti nameniai telao Herod takah, tel nati Herodias hehin denis hani teka seilon laha apupuha ti angiain. I hamuamua hawane Herod. 


text:
Namili Herod sihikuk hawane tuahe i kak tuoha haniwen tel hehin ti puli lawe seilon ka i hani i waliko tenen na pahan. 


text:
Imuh tesol kahikahi Jon nahima. Lato waxi mewenae tupuan ape tihini auni. Muhin lato nahih hone Jises. Jises axi ani 5,000 seilon 


text:
<pb/>Tataen ti Jises hong tunahiwa waliko ti i sohot hani Jon, i ku he tea koap ape i salili tesol ien hani tesol tahain. Teka seilon leili taon hongoa, laha nahih usi i. 


text:
Ti Jises mosua he tea koap, i ningahi kilan wanen seilon. I tahane hawane laha ape i haewia teka tinun. 


text:
<pb/>Ti ape alohah, tesol kahikahi Jises nahih hani kapin, lato hone i, “Pate ape alohah a tap toan ie. Taloa teka seilon hani toan lehe laha kahui analaha.” 


text:
I hone teka seilon to haniai he pahoah. I waxi tepanim bret ma huok xixi. I pax hani patul, i kak kemulik hani Haeu ape i wiki. I hani tesol kahikahin ape lato sei hani teka seilon. 


text:
Laha hatesol ang ahoi hawane. Ape huopanim huohu po moxe an tutuen ti tesol kahikahi Jises apuhiniwa. 


text:
Mongohe seilon laha angiang sai 5,000, tai wexe teka hehin ma akaik. Jises nanahih patul he kanitax 


text:
<pb/>Muhin Jises hone tesol kahikahin langai imat tetan hani liai tepaun ti kanitax Galili he koap. Ape i talo aliake teka kilai seilon. 


text:
Ti tesol kahikahin ningahiwa i nanahih patul he kanitax, lato mamata hawane ape lato tilol ausisini, “Tel manu!” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nahima!” Pita mos he tea koap ape i hutui nahih patul he kanitax hani kapi Jises. 


text:
Tuahe ti i ilameniwa kuiai aupol, i mamata ape lehe i taxix. I tilol ausini, “Tel masiwi, hualima nga!” 


text:
<pb/>Kiliwan wanen Jises tuliniwa minan, i akeni Pita ape i ukek, “Nake lahan namilom wakul alia tetak?” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin he tea koap lokuha hani Jises. Lato ukek, “Salan wanen o tel Nati Haeu!” Jises haewia teka tinun ti texux xux Genesaret 


text:
Ti teka seilon ti tesol ien paxai tioiwa Jises, laha sawateni kakain hani teka seilon leili lawe toan. Kilan seilon hakahita teka tinun hani kapin. 


text:
Lokon ien teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses laha nahima Jerusalem hani kapi Jises. Laha kamei i, 


text:
<pb/>Jises hone lato ukek, “A alahan amuto kum hong usi nauna ti Haeu ape amuto usi puki saun ti amuto? 


text:
Haeu ukek, ‘Hong tamaniwa kakai tamam ma tinam ape aile hasolia haniwa lalu. Na o kak halialu tamam ma tinam, o laha telei.’ <n>(Exod 20:12, 21:17)</n> 


text:
Tuahe amuto ukek se ewi na seilon kum huali tamalaha ma tinalaha na teik huhual ti hualialalu laha haniwen Haeu. 


text:
Amuto hanau ukek ien ape seilon kum huali tamalaha ma tinalaha. Ti amuto aile ukek ien, kumahe amuto usiusi kakai Haeu, amuto hakoutama saun tenen puki ti amuto. 


text:
Amuto seilon tenen lehomuto huoka! Aisaia tel kuluiai kakai Haeu, kakaian sawisawin ti i kakak amuto. I ukek,<pb/> 


text:
Kumahe salan laha lolotui nga. Laha hanau waliko ti puki seilon namiloi tanomi.’ ” <n>(Isa 29:13)</n> Waliko tenen i haloloa seilon 


text:
Waliko ti i soh nonoa he awamuto, i kum haloloa amuto. Mewenae waliko tenen na i ahutama he awamuto, i haloloa amuto.” 


text:
<pb/>Imuh tesol kahikahin nahih hani kapin. Lato kakane i ukek, “O tioi ka waliko ti o kakak i hakawata tiai teka Parisi?” 


text:
Aile ape maluhewa lato! Lato masin seilon tenen pulaxa neiniai teka pulaxa. Na masin tel pulaxa neini tel pulaxa liai, ati lalu put hani leili wal.” 


text:
Nakon amuto kum tioi ka waliko tenen i soh nonoa he awamuto i tamus hani he puhuamuto? Imuh ape i ahuta hani melal. 


text:
Waliko lialun ti i ahutama leilomuto se tetesol: namil lialun, na ulini ape telei seilon, xuinai axoi seilon liai, saun lialun ti wawan hehin, xuxuina, puputa ma kak halialui seilon liai. 


text:
Tesol waliko ien lawe i haloloa seilon. Tuahe na seilon kum nuhi min ape i ang, Haeu kum namiloi ukek ka tenen ien i haloloa seilon.” Jises huali tel hehin kumahe Ju 


text:
Tel hehin i kumahe Ju toto ien. I nahih hani kapi Jises ape i kamei eliel ukek, “Tel Masiwi kahi nati David, tahanema nga! Spirit lialun kapiti halialuen tel natuk hehin.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises tai kak pahoi i na tenen. Ape tesol kahikahin kamei i ukek, “Talo aliakewa tel hehin nake i kak hakatole kako.” 


text:
<pb/>Jises hone tel hehin ukek, “Tel Tamak Haeu taloma nga ti hualiai teka Ju nake laha masin teka sipsip tap ngahatalaha, a o kumahe Ju.” 


text:
<pb/>Tuahe i kakane tel hehin ukek, “Kumahe solian na tel i waxi ani natun ape towi hani ani sinen.” 


text:
<pb/>A tel hehin ukek, “Salan wanen, tel masiwi. Tuahe sinen ani peni tamalaha na i put hani itan.” 


text:
<pb/>Jises kakane tel hehin ukek, “Namilom salan xoxoan wanen tetak! Nga aile usi waliko tenen paham.” Ape tel natun i ewi huluta tataen ien. Jises haewia kilan seilon 


text:
<pb/>Jises nahih salili tewau toan ien ape i nahih xohi hani kanitax Galili. I nahih hani patul he tehu maunten ape i to ien. 


text:
Kilan wanen seilon hakahita hani kapin teka laha nahih tawen, teka pulaxa, teka waxosi, teka laha wix tawen ma kilan teka liai. Laha hana teka tinun hani kapi ae Jises ape i haewia laha. 


text:
Teka seilon ongake hawane ti laha ningahiwa teka laha wix tawen ape laha kak uke, teka waxosi laha ewi, teka laha nahih tawen laha nahih uke ape teka pulaxa laha paxapax. Ape laha sameni Haeu ti Israel. Jises axi ani seilon laha akulai 4,000 


text:
<pb/>Jises tiloi tesol kahikahin ape i ukek, “Nga tahane hawane teka seilon ie nake laha kapik kewen ngain toluhu a laha tap an. Nga kum talo aliake laha hetekie hitolo, uke laha akimatu he aweisal.” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin kamei i, “Ti he lohong ie, kako kema an ia ti axiai ani teka lawalawai seilon?” 


text:
<pb/>Ape Jises kamei lato, “Hil bret toi amuto?” Lato ukek, “Tepanim huaik ma tok palai xixi kokol.” 


text:
I waxi tesol tepanim huaik bret ma tok palai xixi ape i kak kemulik hani Haeu. I wiki, i hani tesol kahikahin ape lato hani tesol kilai seilon. 


text:
<pb/>Laha hatesol ang ahoi hawane. Muhin, ti tesol kahikahi Jises apuhiniwa moxe an, i sohotua po tepanim huohu. 


text:
Teka Parisi ma teka Sadusi nahih hani kapi Jises ape pahalaha hauhe i. Laha ukek, “Kola hanima amite pohem lehe amite tioi ka Haeu taloma o.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises pahoi lato ukek, “Na amuto paxai loloi al maun kakan, amuto ukek letu se hunawi ape salan. 


text:
Ape na amuto paxai maun kakan ma polun ti pate letu, amuto ukek tetelao hunaxa. Salan amuto tioi hunan na amuto paxai maun tuahe amuto kum tioi salangawe waliko ti i sosohot aope, waliko ti nga ailele. 


text:
Teka seilon ti aope ie pate lialun ma xauxaun ti Haeu. Nga kum kola hani amuto kolakol ti poh. Mewenae kolakol ti Haeu kola hani amuto se waliko ti i sohot haniwen Jona tel kuluiai kakai Haeu!” Ape Jises nahih salili laha. Ist ti Parisi ma Sadusi 


text:
<pb/>Tataen tesol kahikahi Jises lang haniwa liai tepaun ti kanitax Galili, lato upia tunahi ka lato maluhewen analato bret. 


text:
<pb/>Jises tioi waliko ti lato kakak, aile ape i kamei lato, “Alahan amuto kakak ka tap anamuto bret? Namilomuto kumahe xoxoan tetak. 


text:
Tin amuto tai xeu? Amuto kum nameni ti nga waxi tepanim bret hani ani teka seilon laha akulai 5,000? Amuto kum nameni hil po moxe an ti amuto apuhini? 


text:
Ape ti tepanim huaik bret ti nga hani ani teka seilon laha akulai 4,000? Amuto kum nameni hil po moxe an ti amuto apuhini? 


text:
Ala amuto tioiwa kumahe nga kakak sale bret. Kakaiak nga ukek amuto lepeta hawanewa ist ti teka Parisi ma teka Sadusi.” 


text:
<pb/>Tataen ien tesol kahikahin tioi ka kumahe i kakak kanipetiai ist ti ailei bret, tuahe i kakak lato kanipetiwa teka Parisi ma Sadusi nake laha hanau puluti seilon. Pita tioi ka Jises i Krais 


text:
<pb/>Jises nahih hani toan leili Sisaria Pilipai ape i kamei tesol kahikahin, “Teka seilon laha ukek nga tel Nati Seilon, aita wanen?” 


text:
<pb/>Lato ukek, “Teka laha ukek o Jon Baptis. Teka liai ukek o Elaija ape teka liai ulea ukek o Jeremaia ma na tel liai ti teka kuluiai kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Saimon tel nati Jona, tanusik o nake tap tel seilon kakane o nga aita. Tel Tamak Haeu hani o teik namil ien. 


text:
Pita, o masin teik hepekeun ailan. Masin ti tel seilon atai ingan patul he hepekeun ailan, hetekie huhual tetam nga aile hasohotu teka seilon kahikahik hahitake axak. Ape tap tenen waliko i xoini laha, kalak pohe Satan. 


text:
Nga hana o tel neiniai teka seilon hani Haeu lehe laha sohot kahikahik. Waliko tenen o halini ti itan ie, Haeu tin i halini. Waliko tenen o waheni teka kahikahik aile ti itan ie, Haeu tin i waheni.” 


text:
Ape Jises hone tesol kahikahin kum kaakane teka seilon liai ka i Krais, tel Haeu taloma. Jises kak kilami matean 


text:
<pb/>Lokon ien Jises hutui kakane tesol kahikahin ukek, “Nga nahih hani Jerusalem. Ti ien teka masiwi ti teka Ju, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, laha axi nga kawatan ma moloan lalap. Laha telei nga tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” 


text:
<pb/>Pita waxi siaini Jises ape kahiloloi i. I ukek, “O kum kak ukekek ien. Waliko ien kum sosohot wanen hani o!” 


text:
<pb/>Jises tohea paxai tesol kahikahin ape i kak kahiloloi Pita, “Tahawa! O kak hanowi Satan! O tiehi aweisaluk. Namilom kumahe i ahuma ti Haeu, i ahuma ti seilon.” 


text:
<pb/>Ape Jises hone tesol kahikahin, “Na seilon pahan sohot kahikahik, laha kum namiloi wawaxi mewenae laha. Laha kaua kawatan masin ti nga kakau. Ien i kola ka laha kahikahik wanen. 


text:
Nga kakane amuto tetenen nake nga tel Nati Seilon alia hetekiema poh ma xewai tel Tamak Haeu ma teka engel, spirit solian tetan. Tataen ien nga kahui hapoponowi hani teka seilon tenen tenen ti laha ailewen. 


text:
Nga kakane hawane amuto, teka ti amuto ie, amuto kum matemu atengi tataen amuto ningahi nga tel Nati Seilon neini teka seilon.”<pb/>


text:
Muhi ngain tepanim tehu tamusua, Jises hakahita tolu kahikahin Pita ma hahutalin Jeims ma Jon hani he tehu maunten patul ti mewenae lato. 


text:
Ti lato ien, tanome Jises i sohia. Kawan kamakam hawane hanowi alon a puxuaun paxaxu talepalep hawane. 


text:
<pb/>Ape Pita hone Jises ukek, “Tel masiwi, pate ewi ti kako ie! Na o waheni, nga atai toluhu houha, tehu tetam, tehu ti Moses ma tehu ti Elaija.” 


text:
<pb/>Ti Pita kakak, teik maun tenen xewan wanen man atuhi lato. Ape kakai Haeu i ahuma he maun ien, i ukek, “Tel seilon ie se Natuk pate nga waheni. Nga amuke hawane i. Hong usiwa kakaian!” 


text:
<pb/>Ti lato momosua he tehu maunten, Jises kakane eliel lato i ukek, “Kum kakaxi hani tel na seilon waliko ti amuto ningahiwen atengi tataen nga tel Nati Seilon xahat alia ti mateak.” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin kamei i ukek, “Nake lahan teka hanaui nauna ti Moses ukek ka Elaija i sohotumu imat ti Krais?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Salan wanen, tel masin Elaija i sohotumu apeseniai teka seilon imat ti Krais sohot. 


text:
Tuahe nga hone amuto, tel masin Elaija i sohotuen, tuahe teka seilon kum paxai tioi. Laha aile halialu i. Tin masin kawatan ma moloan ti na laha aile hani nga tel Nati Seilon.” 


text:
Tataen ien tesol kahikahin hong tioi ka i kakak Jon Baptis, tel i sohotuma imat ti Krais. Jises haewia tel akaik wawan spirit lialun kapiti hahalialu 


text:
<pb/>Ti lato tahia haniwa itan, kilan seilon apupuha ien. Tel seilon nahih hani kapi Jises ape i lokuha hani kapi aen. 


text:
I ukek, “Tel masiwi, tahanema tel natuk! Pate i lamani moloan ape i taxitaxia. Hina lawe i put hani leili kan ma he ah. 


text:
<pb/>Jises ukek, “Amuto teka seilon ti aope ie tap namil xoxoan ti Haeu ma saun ti amuto pate lialun. Nga to kapimuto ma hanau kueiniwen amuto. Kaie kuehuan ia pahamuto nga to kapimuto lehe namilomuto xox tetak? Ati hanima nga tel akaik!” 


text:
<pb/>Muhin ien tesol kahikahi Jises nahih hani kapin ti tesol mewenae i ape lato kamei, “Nake lahan amite kum xaxaweni uke spirit lialun ti tel akaik?” 


text:
<pb/>Jises pahoi lato ukek, “Nake amuto tap namil xoxoan ti Haeu. Nga kakane hawane amuto, kalak na xoxoi namilomuto ti Haeu lapan waki lilieu, amuto pon kak naxiai tehu maunten ie ape i naxia. I pon amuto aile lawe waliko!” 


text:
Ape Jises tili kakaian, “Spirit lialun tenen ien mewenae na amuto halini an hualiai lotu i pon xaxawenian.” Jises kak ulea sale matean 


text:
<pb/>Ti tesol kahikahi Jises apuha haniwa Galili, Jises hone lato, “Nga tel Nati Seilon, imuh laha hana hani mini teka seilon laha watakai hawane nga. 


text:
Laha telei nga ape muhi ngain toluhu nga xahat alia.” Tesol kahikahin lolato tel hawane. Towiai moni hani Ingi Haeu 


text:
<pb/>Ti Jises ma tesol kahikahin nahih haniwa Kapenaum, teka waxiai moni ti ailei puasain leili Ingi Haeu, laha nahih hani kapi Pita ape kamei i, “Jises, tel masiwi ti amuto, i totowi moni hani Ingi Haeu?” 


text:
<pb/>Pita pahoi lato “Se, i axiaxi.” Ape i nahih hani leili tehu ing Jises toto. Jises kak suei non i, “Saimon o namiloi ukek ia? Ti teka masiwi waxi moni, laha waxi ti teka akikilaha ka ti teka liai?” 


text:
<pb/>Pita pahoi i ukek, “Teka seilon liai.” Ape Jises ukek, “Na masin ien, teka akikilaha kum towi moni. 


text:
Tuahe kumahe pahakalu aile halengealaha. Nahih haniwa peixux ape towiwa tehu kapetum haniwa itax. Tok xixi uli o ahetiwa, heiwa awan ape o tunahi tehu moni. Waxiwa ape kau haniwa Ingi Haeu, ati ti kalu.”<pb/>


text:
Ape i ukek, “Nga kakane hawane amuto, na amuto kum towiahu ti lialui woumuto ape sohot hanowi akaik kokol, amuto kum tuai uke teka seilon ti Haeu neneini. 


text:
Aile ape na tel seilon i teheni i hanowi tel akaik ie, i tel pate tuah leili teka seilon ti Haeu neneini. 


text:
Tuahe na tel i aile haputa tel seilon kalak i seilon naun ma namilon kumahe xoxoan tetak, pamu ewian na laha xinoti tehu mes lalap he kinawen ape hataxixi hani ilam. 


text:
<pb/>“Pate lialun wanen ti teka seilon, nake kilan waliko lialun i tohongi haputa laha. Tesol waliko ien liai i sohot, tuahe pamu lialuan ti teka seilon laha aile haputa seilon liai. 


text:
Na amuto hapuasa tepaun minamuto ma na aemuto ailei saun lialun, koti xaxaweniwa. Pamu ewian na amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan ti minamuto ma na aemuto tepaunue. I se pamu ewian ti na Haeu towi amuto hetekie minamuto ma na aemuto hupaun hani tesol ti tehot ah xekean tap tahi pehoan. 


text:
Na amuto hapuasa tepaun pulamuto ailei saun lialun, axixi xaxaweniwa. Pamu ewian na amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan ti pulamuto tepaunue. Ien se pamu ewian ti na Haeu towi amuto hetekie pulamuto hupaun hani leili tehot ah, tetesol ti kawatan tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>“Amuto kum paxai wawasi seilon tenen teka liai ukek laha kaliap. Nga hone amuto, teka engel ngahatialaha pon kaxialaha hani tel Tamak Haeu, tuahe na telao.” Menge tok sipsip i nahih mitaxia 


text:
<pb/>Jises kakane tesol kahikahin, “Nga tel Nati Seilon sohotuma neiniai teka seilon hani Haeu, teteka laha xauxaun tetan nake ti lialui woulaha. 


text:
Amuto namiloi ukek ia? Na masin tel seilon i hina 100 sipsip ape tok i nahih mitaxia, hoi liai i nahih salili tesol 99 ape i nahih upia tok i mitaxiawen. 


text:
Na masin i tunahiwa, nga kakane hawane amuto, i amuke hawane i akulai amukei tesol 99 lato tai mitaxia. 


text:
Tin masin tel Tamak Haeu watakai wanen kalak tel seilon naun ti teka seilon tetan nahih mitaxia ape i selaia tetan.” Na tel i aile saun lialun 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Na tel kahikahik aile saun lialun hani tel ti amuto, nahih haniwa kapin ti mewenae amulu ape kak nexi haniwa i saun lialun ti i aile. Na masin i hong waheni kakaiam, o aile hasoliawen wasolamulu. 


text:
Tuahe na i hong watakai kakaiam, waxiwa tel ma na hua seilon liai lehe tel ma na hua hong paxai kakaiamulu. 


text:
Ape na i kum hong, kakanewa teka kahikahik liai. Na tin i kum hong teka kahikahik liai, ien, paxai tioiwa ka i masin tel i kum soh ti Haeu ma tel ti woun lialun wanen. 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto tesol kahikahik, waliko tenen amuto halini ti itan ie, Haeu tin i halini. Waliko tenen amuto waheni seilon aile ti itan ie, Haeu tin i waheni. 


text:
<pb/>“Ape nga kakane aheke amuto, na masin hua ti amuto kamei Haeu tenen na waliko hetekie namil teikawe, tel Tamak Haeu i aile hani amulu. 


text:
Ape na hua ma na tolu lato apuha hetekie nake lato kahikahik, nga kapi lato.” Saun ti oxoxiai seilon ti kawatan ti waliko lialun laha aile 


text:
<pb/>Imuh Pita nahih kamei Jises, “Tel masiwi, na tel seilon aile saun lialun hani nga, mongohun ia nga oxoxi i ti kawatan ti lialui woun? Tepanim huohu?” 


text:
<pb/>“Nga kaxi tenen meng haxewaiam. Aweisal ti Haeu neini seilon masin tel masiwi ti pahan waxi aliakei moniun ti teka unauan. 


text:
Imat wanen laha ati hani i tel seilon i tua kemu moniun lalap wanen, i pon kahi tel seilon na i pupuas ti ahang kilan. 


text:
Tuahe i tap moni ti hamatean. Aile ape tel masiwi hone teka unauan, ‘Hangainiwa tel seilon ien, tel axoan ma tesol natun hetekie hatesol soxian lehe nga uke aliake moniuk.’ 


text:
<pb/>“Tel unauan lokuha hani kapi aen ape kamei eliel i, ‘Tahanema nga! Atengiwa pake nga hamate hatapo monium.’ 


text:
<pb/>“Ape tel seilon ien nahih. I tunahi tel puas akatan, tel i tua kemu moniun pate kokol. Kakanua i pohi isihi kinawe tel puas akatan ape lungei i ukek, ‘Hamate hatapoa moniuk!’ 


text:
<pb/>“Tel puas akatan lokuha hani kapi aen ape kamei eliel i, ‘Tahanema nga! Atengiwa pake nga hamate hatapo monium.’ 


text:
Tuahe i watakai. Kakanua i hana tel puas akatan hani he kalabus atengi tataen na i hamate hatapo moniun. 


text:
<pb/>“Ti teka puas akatan liai hongoa, lolaha lialu. Ape laha nahih hone tel masiwi waliko tenen i sohotuen. 


text:
Tel masiwi hongoa, i tiloi tel unauan kemuk i oxoxi ti kawatan tetan. I hone i, ‘O pate seilon lialun wanen! Nga oxoxiwen o ti kawatan tetam ape nga honewen o ka kum hahamate moniuk nake o kamei eliel nga. 


text:
Tel masiwi lon lialu hawane ape i hana tel seilon ien hani he kalabus atengi tataen i hamate hatapo moni ti i kewen.” 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Tel Tamak Haeu tin i aile hani amuto ukek ien na amuto kum oxoxi teka seilon liai ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amuto. Haeu pahan amuto aile hawanewa ti leili atemuto.”<pb/>


text:
<pb/>Teka Parisi nahih kamei tohongi Jises, “Nakon ewi na tel wawan i lioi tel axoan ti tuahe na tenen?” 


text:
<pb/>Ape Jises pahoi lato ukek, “Nakon amuto kum tioi kakain leili pepai Haeu ka ti hutuan wanen Haeu tanomi wawan hetekie hehin? 


text:
Haeu ukek, ‘Aile ape tel wawan i salili tel taman ma tel tinan ape i hukuma hani kapi tel axoan. Ape lalu sohot hanowi seilon tel.’ <n>(Gen 2:24)</n> 


text:
<pb/>Ape teka Parisi kamei i, “A alahan Moses kakawen ka ewi na tel wawan tai teik kakain ti sale lioiai tel axoan?” 


text:
<pb/>I kakane lato, “Moses sowini hani amuto sale lioiai axoamuto hehin nake hanauamuto pate ailan. Tuahe ti hutuan wanen Haeu hahalini. 


text:
Nga kakane amuto, na tel wawan lioi tel axoan ti tel axoan tai aile saun lialun ti wawan hehin ape i waxi axoan tel hehin liai, tel wawan ien i ailewen saun lialun ti wawan hehin.” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin hone i, “Na sale tone hahunatun pate ailan masin ien, pamu ewian kaha kum sal!” 


text:
Salangawan tenen tenen teka na laha kum sal. Hina seilon laha kum sal nake soxi tinulaha ti tanomiai akaik lialun ti laha takahama. Teka laha kum sal nake seilon liai aile halialu soxi tinulaha ti tanomiai akaik. Ape teka liai laha kum sal nake laha hani hatapo laha ailei puase Haeu. Tel na i hong xeu teik kakaiak, i hong waheni.” Jises lotu huali akaik kokol 


text:
<pb/>Lokon ien teka seilon hakahita teka akaik kokol hani Jises. Pahalaha i hanawa minan he teka akaik ti lotu hualialato. Tuahe tesol kahikahin kahiloloi teka seilon. 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Tiliwen teka akaik nahih hani kapik, kum talo xaaxaweni lato. Seilon teka laha sohot hanowi teka akaik ie, Haeu neini aweisalulaha ape laha natun wanen.” 


text:
Jises hana minan he teka akaik ti lotu hualialato ape i nahih salili tesol ien. Tel seilon uluha kilan soxi 


text:
<pb/>Tel seilon nahih hani kapi Jises ape i ukek, “Tel masiwi, nga aile waliko la tenen solian lehe nga uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan?” 


text:
<pb/>Ape Jises kamei i ukek, “Nake lahan o kamei nga sale saun tenen solian? Na masin o kamei nga, namiloi paxaiwa nake mewenae Haeu solian ma i tioi waliko tenen solian. Na paham o uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, hong usiwa nauna tetan.” 


text:
<pb/>I kamea, “Nauna la?” Jises pahoi i, “Haeu ukek, ‘Kum tetelei seilon, kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum xuuxuina, kum kau puputini kakain. 


text:
Hongoa kakai tamam tinam ma aile hasolia haniwa lalu ma waheniwa seilon liai hanowi ti o waheni aliake o.’ ” <n>(Exod 20:12-16; Lev 19:18)</n> 


text:
<pb/>Jises hone i, “Na paham Haeu namiloi ukek o seilon sawisawin wanen, nahih hangaini hatapoa soxiam ape moni haniwa teka seilon tap soxi lehe imuh o uke kahum ti tone Haeu. Ape nahih kahitima nga lehe o sohot kahikahik.” 


text:
Tel seilon uluha hongoa, i nahih alia hetekie tatahan, nake soxian pate kilan ape i watakai na i hangaini. 


text:
<pb/>Jises hone tesol kahikahin, “Nga kakane hawane amuto, seilon tenen kilan soxi, pate ailan wanen ti usiai aweisal ti Haeu neneini. 


text:
Nga kakane ulei amuto, ailan wanen ti tok kamel na i soh non he tewau aweing laha axai nil ti sawitiai maia tuahe pamu ailaian ti seilon tenen kilan soxi ti usiai aweisal ti Haeu neneini.” 


text:
<pb/>Ti tesol kahikahin hongoa, lato ongake hawane, lato ukek, “Lehe ape aita pon usiai aweisal ti Haeu neneini?” 


text:
<pb/>Jises paxai lato ape i ukek, “Ti mewenae kui seilon i kum pon. Tuahe hetekie huhual ti Haeu, seilon pon.” 


text:
<pb/>Pita ukek, “Paxaiwa, amite tesol kahikahim salili hatapoen waliko ti amite ape amite kakahiti o. Kaie amite uke waliko la?” 


text:
<pb/>Jises kakane lato i ukek, “Nga kaxi haxewa hani amuto, taen ti Haeu aile sohi hasolia hatapo lawe waliko, nga tel Nati Seilon nga uke tesol tonain ti neiniai seilon hetekie poh ma xewai Haeu. Ape amuto tesol kahikahik, amuto uke tesol tonain ti kolongeniai saun ti teka seilon ti Haeu. 


text:
Ape hatesol teka laha salili tonalaha, ukalalaha, tualaha, tamalaha, tinalaha, natulaha ma na kinelaha nake laha kahikahik, laha uke pamu mongohuan, hetekie tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Tuahe kilan teka axalaha lalap ti aope ie, Haeu paxai ukek laha seilon tenen tap axalaha ape seilon ti tap axalaha ti aope ie, Haeu paxai ukek laha seilon tenen axalaha lalap.”<pb/>


text:
“Aweisal ti Haeu neini seilon masin ie. Letuan tehu tel seilon nahih ngah seilon na laha puas he kinen. 


text:
Ti i tunahawa, i hone laha ka i hani laha moni kahi puasain ti ngain tehu. Ape i talo laha puas he kin. 


text:
I hone lato, ‘Amuto tin nahih puas haniwa he kinek. Ape nga hani amuto moni kahi puasain ti na amuto aile.’ 


text:
Ape laha nahih puas. I nahih ulea ti lape ngain ape tehu ti al paihua teik, i aile waliko tin tetenen. 


text:
<pb/>“Ti sai alohah i nahih ulea hani tone apuhain ape i ningahi hina seilon tua tutu ien. I kamei laha, ‘Alahan amuto tua tutu ie ngain hatehu, tap tenen waliko na amuto aile?’ 


text:
<pb/>“Laha ukek, ‘Tap tel seilon axiwen amite puasain.’ “Ape i hone laha, ‘Na masin ien, amuto nahih puas haniwa he kinek.’ 


text:
<pb/>“Ti pate alohah, tel tame tesol kin hone tel unauan, ‘Tiloima teka laha pupuas ape haniwa laha kahi puasalaha. Hutuiwa teteka nga hapuasa laha tapeinan.’ 


text:
Teka laha hutui puasain imat nahima. Laha sokok kahulaha pamu lapan ti teka liai tuahe tin i hani laha kahi puasain ti ngain tehu. 


text:
‘Teka laha nahima puas tapeinan laha puasawen teik kukunan. Amite puas eliliel ngain hatehu he kekei alon tuahe kahumite tekewe.’ 


text:
<pb/>“Tel tame tesol kin kak pahoi laha, ‘Oie, kumahe nga aile puluti amuto. Puki amuto waheni nga hani amuto kahi puasain ti ngain tehu. 


text:
Ie, waxiwa kahumuto ape nahih alia haniwa tonamuto. Teka nga hapuasa tapeinan nga hani laha moni mongohun tekewe masin ti nga hani amuto nake pahak nga aile ukek ien. 


text:
Nakon lialun na nga hapuasa moniuk usi tenen ti pahak? Nakon amuto lengeini nga nake nga ongawi hani teka seilon liai ape nga hani laha pamu i akulai lapan ti namilomuto?’ ” 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Kilan teka laha namiloi ukek laha seilon pate tuah ti aope ie, Haeu namiloi ukek laha seilon pate naun. Ape teka laha namiloi ukek laha seilon pate naun, Haeu namiloi ukek laha seilon pate tuah.” Jises kak ulea sale matean 


text:
<pb/>Ti Jises nahih hahaniwa Jerusalem, i kaxi hani tesol huopanim hua kahikahin waliko ti na i sohot hani i ien. I ukek, 


text:
“Hongoa! Ti na ape kako Jerusalem laha hana nga tel Nati Seilon hani mini teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses. Lato noseni teleiak. 


text:
Lato hangaini nga hani mini teka seilon ti Rom. Laha soxeni nga, heti nga ma tahi hakea nga hani he kros ape nga mat. Tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” Katekate ti tel tini Jeims ma Jon 


text:
<pb/>Tel axoi Sebedi nahih hani kapi Jises hetekie hua natun wawan. I lokuha hani mateiwaun lehe i katei i tenen. 


text:
Jises kamei i, “Paham waliko la?” Tel hehin ukek, “Tataen o sohotua tel Masiwi ti neiniai hatesol seilon, pahak o hanawa huhua natuk ie kapim, tel tepaun manau, tel tepaun kalamau lehe lalu sohot masiwi ti neiniai seilon.” 


text:
<pb/>Jises hone hua natun, “Amulu kum tioi waliko tenen amulu kakamei. Nakon amulu lang pahoi uke laman ti ape nga lang pahoi?” Lalu ukek, “Amili pon.” 


text:
<pb/>Jises hone lalu, “Salan imuh amulu lang pahoi laman ti nga lang pahoi. Tuahe kumahe nga tel kilamiai seilon ti tone minak manau ma na kalamau ti neiniai seilon. Tonain ien Haeu tel Tamak hani teka i kilamiwen.” 


text:
Jises tiloi apuhini lato hatesol ape i ukek, “Amuto tioi ka kewi teka masiwi ti he tehu pon ie, lato neini halialu teka seilon hahitakalato ape lato lungei laha ka tua hongoa lato. 


text:
Tuahe saun tenen ien kewak i kum sosohot leilomuto. Na tel ti amuto pahan ax lalap, i sohot hawanewa tel ti hualiai seilon. 


text:
Tataen nga tel Nati Seilon, kumahe nga toma lehe seilon to unauak, nga toma unaui seilon. Ape nga mat ti ukei kahi lialui woi seilon.” Jises haewia hua pulaxa 


text:
Lokon ien, hua seilon pulaxa toto pape aweisal. Lalu hong ka Jises nanahima ape lalu tilol eliel, “Tel Masiwi, tel kahi nati David, tahanema amili!” 


text:
<pb/>Teka seilon tumei hapangisu lalu. Tuahe lalu tilol eliel ahe, “Tel Masiwi, tel kahi nati David, tahanema amili!” 


text:
Jises tahane hawane lalu ape i akeni soti pulalalu. Tataen ien wanen pulalalu ewi ape lalu nahih kahiti i.<pb/>


text:
Ti Jises ma tesol kahikahin nahih xohi haniwa Betfage, pape tehu Maunt Oliv, ti kane Jerusalem, i talo hua kahikahin imat tetan. 


text:
Ape i hone lalu, “Amulu nahih haniwa tewau toan mateiwaukako. Amulu ningahi tok donki hehin hetekie tok natun ien, xinotan. Amulu upatiwa ape hakahitama. 


text:
Na tel seilon kamei amulu kalahai amulu upati, honewa i ka tel Masiwi pahan pake i atoheni aliake koseni.” 


text:
“Honewa teka seilon ti Jerusalem, ‘Paxaiwa, tel Masiwi ti amuto i luluainima<br/>kumahe masin seilon ti hile, i toto patul he tok donki, tok donki uluha.’ ” <n>(Zech 9:9)</n> 


text:
Lalu hakahita tok donki hetekie tok natun. Lalu axaheni puxuaulalu he tehiti tok donki uluha ape Jises to. 


text:
Teka seilon nanahiwa mateiwaun ma teka nanahima muhin, hatesol tilol ausini eliliel ukek,<pb/>“Kako sameniwa ma amukewa tel kahi nati David, tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu!<pb/>Kako sameniwa Haeu tel pohen tapein!” <n>(Ps 118:25-26, 148:1)</n> 


text:
<pb/>Ti Jises tahiawa Jerusalem, hatesol seilon laha wiliwilia ape laha he kamekam, “Aita tel seilon ie?” 


text:
Teka seilon kakahiti Jises laha ukek, “Ie se Jises, tel kuluiai kakai Haeu. I ti Nasaret leili Galili.” Jises usi xaxaweni teka laha hangaini soxi​ ​ mate Ingi Haeu 


text:
<pb/>Muhin Jises nahih hani mate Ingi Haeu. Kilan seilon hahangaini soxi ma manihuh ien. Hangainiai waliko ti laha pate lialun. Ti Jises ningahiwa, i usi xaxaweni laha. I aka suoteni tesol sau ti sohiai moni ma tesol sau ti teka seilon hahangaini pux. 


text:
Ape i kakane nau laha, “Kakai Haeu ukek, ‘Tehu ingak ing ti lotu.’ ” <n>(Isa 56:7)</n> Jises kak tatale, “Tuahe amuto aile hanowi ka ing ti tone munai teka xuxuina!” <n>(Jer 7:11)</n> 


text:
Tuahe teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses leng hawane ti laha ningahiwa waliko tenen i aile ti kui poh ma ti laha hongoa teka akaik tilol eliel hawane mate Ingi Haeu, “Kako sameni ma amuke tel kahi nati David!” 


text:
<pb/>Teka masiwi kamei Jises, “O hongohong waliko ti tesol akaik titilol?” Jises ukek, “Nga hongohong. Nakon amuto kum tioi waliko ti Haeu kaakane tel Natun? I ukek, ‘Taen teka akaik ma teteka pate kokol laha sameni o.’ ” <n>(Ps 8:2)</n> 


text:
<pb/>Ape Jises nahih salili laha ti Jerusalem. I nahih hani Betani ape i to ipong tehu ien. Tea pata axan fig tap huan 


text:
<pb/>Pate letu ti ngain liai telao, ti Jises ma tesol kahikahin nahih alia hahaniwa Jerusalem, i hitol. 


text:
Ape i ningahi tea pata axan fig pape aweisal. I nahih paxai na masin hina huan, tuahe tap. Mewenae kaun. Kakanua i hone tea pata, “O kum hua lian tehue!” Tataen ien wanen tea pata mat. 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nga kakane hawane amuto, na namilomuto xox hawane ti Haeu, tap kakapax, amuto pon ailei waliko masin ti nga aile haniwen tea pata ie. Kumahe mewenae tenen ien, tin amuto pon kakanei tehu maunten ie, ‘Hutawa tesol ien towia haniwa itax,’ ape i sohot ukek ien. 


text:
Na amuto soh hawane ti Haeu, waliko tenen tenen na amuto kamei i, i aile hani amuto.” Aita sowini hani Jises puasain ti i aile? 


text:
<pb/>Ti Jises hahanau teka seilon mate Ingi Haeu, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai nahih hani kapin ape kamei i, “Aita hone o ailei waliko ti o ailele? Aita sowini hani o?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nga kameimu amuto tenen kamekame. Na amuto pahoi hani nga, nga kaxi hani amuto tetel i sowini hani nga. 


text:
Kaxi hanima nga, aita sowini hani Jon baptaisiai seilon, Haeu ka seilon?” Ape lato kakak wasolalato, “Kaie kako kak ukek ia? Na kako ukek Haeu sowini hani Jon, i kamei kako, ‘Na masin ien, alahan amuto kum soh Jon?’ 


text:
Tuahe na kako ukek seilon sowini hani i, kaie waliko la i sohot? Kako lepetawa nake kilan seilon ukek Jon se tel kuluiai kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Aile ape lato hone Jises, “Amite kum tioi aita sowini hani Jon.” Jises kakane lato ukek, “Nga tin nga kum kaxi hani amuto aita hone nga ailei waliko ti nga ailele.” Menge hatotaman 


text:
<pb/>Jises hone teka masiwi ti teka Ju ukek, “Hongoa, nga kaxi hani amuto tenen meng. Tel seilon ma hua natun wawan. Tel tamalalu hone tel natun pamu i ukek, ‘O nahih puas haniwa he kin tetelao!’ 


text:
<pb/>“Tel tamalalu hone ulea tel natun liai waliko tin tetenen. Tel natun ukek, ‘Ewi, nga nahih puas.’ Tuahe i tai nahih.” 


text:
<pb/>Ape Jises kamei lato, “Aita tel ti lalu i hong usi kakai tel taman?” Lato ukek, “Tel pamu.” Jises ukek, “Nga kakane hawane amuto, teka seilon ti saun lialun masin teka waxiai moni hani tel masiwi ti Rom ma teka hehin laha eng akati wawan ukei moni, laha hong usi Haeu i xoini amuto. 


text:
Ti Jon Baptis kola hahani amuto aweisal sawisawin, amuto kum soh kakaian. Tuahe teka waxiai moni ma teka hehin ailei saun lialun, laha soh. Kalak amuto ningahi laha hong usi kakaian, amuto kum towiahu ti lialui woumuto hani Haeu ma amuto kum soh tetan.” Menge teka ngahatiai tesol kin 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nga kaxi ulei tenen meng liai. Tel seilon seini tesol lalape kin ape i tiehi kalini. I tahiwi tewau wal, tone pisihi waxiai kani huai pata ape i atai tehu kokole ing patul totone teka peteniai tesol kin. Ape i hani teka seilon puas ngahati tesol kin lehe tin i uke aliake hina huai pata. Ape i ku hani texux xux xauxaun. 


text:
Tuahe teka ngahatiai tesol kin pohi teka unauan. Tel lato xai, tel lato telei ape tel lato hokai pot. 


text:
<pb/>“Ti teka ngahatiai kin ningahiwa tel natun, lato kakak alia puki lato, ‘Tel natun wanen nanahima. Kako telei i lehe tesol kin ape ti kako.’ 


text:
<pb/>Ape Jises kamei teka laha hongohong tenen mengon, “Ti tel tame kin aliawa, i aile waliko la hani teka ngahatiai kin? Amuto ukek i aile la?” 


text:
<pb/>Teka masiwi ti teka Ju ukek, “I telei tesol seilon lialun ien ape tesol kin i hani he mini teka seilon ti laha axi aliake i hina huai pata.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Ala amuto tioi teik kakain ie:<pb/>“ ‘Tehu kuku teka ataiai ing hilisa, Haeu aile ape i sohot kuku tehu pamu tuah ti kuku liai.<pb/>Haeu aile ape kako amuam hawane.’ <n>(Ps 118:22-23)</n> 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto, Haeu kum neini amuto nake amuto kum hong usi kakaian. Haeu neini teka seilon laha hong kakaian ape laha aile waliko tenen pahan. 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka Parisi ti lato hongoa kakai Jises, lato tioi i kak nanami lato. 


text:
Lato upiup tewau aweisal ti xotian tuahe lato mamata nake kilan seilon ukek Jises se tel kuluiai kakai Haeu.<pb/>


text:
“Aweisal ti Haeu neini seilon masin na tel masiwi hone teka unauan apeseniai tehu angiain lalap ti salai tel natun wawan. 


text:
I talo tesol unauan nahih honei teka seilon i ilowiwen ti nahih haniai tehu angiain ti sala. Tuahe laha watakai. 


text:
<pb/>“Ape i talo ulei tesol unauan liai hetekie kakaian. Lato ukek, ‘An ti sala i apeasawen. Laha teleiwen hina bulmakau tenen xuxu solian ma lawe waliko i apeasawen. Nahih hanima tehu angiain lalap.’ 


text:
<pb/>“Tuahe teka seilon ti tel masiwi ilowiwen, laha kum hong waxi kakaialato. Laha aile waliko ti pahalaha. Teka laha nahih hani he kinelaha, teka liai nahih hani puasalaha ti hangainiai soxi. 


text:
Ape teka liai akeni pohi tesol unaui tel masiwi. Laha aile halialu hawane lato ape teka laha telei. 


text:
Tel masiwi leng hawane. I talo tesol unauan ti hile teleiai teka seilon laha telei tesol unauan ape i hone lato luiai tehu taon ti laha. 


text:
<pb/>“I tiloi tesol unauan liai ape i hone lato, ‘Angiain ti sala i apeasawen, tuahe teka seilon ti nga ilolowi, laha kumahe solian ti i tapai laha to ti tehu angiain ti sala. 


text:
Tesol unauan nahih hani he aweisal ape lato ilowi hatapo seilon ti lato tunahi, teka seilon sawisawin ma teka seilon lialun. Lato hakahita hatesol hani leili ing ti sala ape tehu ing xuh hawane. 


text:
<pb/>“Ti tel masiwi nahih soh paxai teka seilon lato hakahitama, i ningahi tunahi tel seilon kumahe i sosoi maia tenen ti angiain ti sala. 


text:
Ape i hone i, ‘Oie, o ala kumahe ie. O tap maia tenen ti angiain ti sala.’ Tuahe tel seilon kum tunah pahoan. 


text:
<pb/>“Tel masiwi hone tesol unauan, ‘Xiotiwa minan ma aen ape towi xoini haniwa i melal he tilokoan, tetesol tonain laha kau kawatan ma tangike moloan.’ ” 


text:
<pb/>Jises kak tili kakaian, “Haeu ilowi kilan seilon lehe i neini laha tuahe teka palai Haeu kilami.” Moni hani Sisa tel masiwi tapein ti Rom 


text:
<pb/>Teka Parisi apuha ape laha sakal aweisal lehe Jises kak tunahi waliko tenen na i sului aliake i. 


text:
Lato talo hani kapin teka kahikahi lato ma teka tepaun ti Herod. Lato ukek, “Tel masiwi, amite tioi o seilon sawisawin. Ti o hanau seilon saun ti Haeu, kakain tenen salan. Woum o aile hani teka masiwi ma teka seilon naun lawe tekewe. 


text:
<pb/>Jises tioi ka lato pisi totohongi i ape i hone lato, “Lehomuto huoka. Alahan amuto kamei pisi nga? 


text:
<pb/>Lato ukek, “Ti Sisa.” Ape Jises hone lato, “Ien, waliko ti Sisa haniwa Sisa, waliko ti Haeu haniwa Haeu.” 


text:
<pb/>Ti lato hongoa pahoan tetan, lato ong hawane ape lato nahih salili i. Na seilon mat nakon i xahat alia? 


text:
Lato ukek, “Tel masiwi, Moses tai hanawen na masin tel wawan i mat a i tap natun, tel ukalan kewa axoan tel hehin ien lehe lalu tan natulalu ape tesol akaik nati tel i matewen. 


text:
Hongoa mengomite. Telao hatotalin lato tepanim hua. Tel pamu i sal ape i mat, tap natun. Tel ukalan usian waxi axoan tel hehin. 


text:
Tel usiai tel pamu tin i mat tap natulalu ape tel usialalu uke axoan tel hehin. Waliko tin tetenen sohot hani lato hatesol. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato, “Namilomuto kumahe salan ka seilon maten kum moih alia nake amuto kum tioi kakai Haeu ma pohe Haeu. 


text:
Taen teka maten moih alia, ape tapein tenen hahunatun. Ti tone Haeu, seilon kum sal masin teka engel. 


text:
Nga kaxi haxewa hani amuto sale xahatai seilon maten. Amuto tioi waliko ti pepai Haeu kakak. I kakaxi waliko ti Haeu kakak muhin ti Abraham, Aisak ma Jekop matewa. I ukek, 


text:
‘Nga Haeu tetel ti Abraham, Aisak ma Jekop lolotui.’ ” <n>(Exod 3:6)</n> Ape Jises ukek, “I Haeu ti teka seilon moihin nake teka seilon tetan laha matewen, laha kumahe salan maten.” 


text:
<pb/>Ti teka kilai seilon hongoa kakai Jises, laha ongaini hawane sale hanauan tetan. Nauna tuah tapein ti Haeu 


text:
<pb/>Ti tesol Parisi hongoa ka Jises kak hatahunosoen tesol Sadusi, lato apuha ape lato nahih hani kapin. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi i, “ ‘Waheni hawanewa Haeu tel Masiwi ti amuto, xoiniwa ti amuto waheni teka seilon liai. Amukewa Haeu ti leili tiamuto, namiloi eliel hawanewa i ma aile hatapoa puasan ti hatesol kuimuto.’ <n>(Deut 6:5)</n> 


text:
Tenen nauna usian i masin, ‘Waheniwa seilon liai hanowi ti amuto waheni aliake puki amuto.’ <n>(Lev 19:18)</n> 


text:
Huonen nauna ien se salangawe lawe nauna ti Moses ma hatesol waliko ti teka kuluiai kakai Haeu hanauen.” Kahi nati aita tel Krais? 


text:
“Kaie amuto namiloi ukek ia? Krais, tel seilon Haeu taloma, i kahi nati aita?” Lato hone i, “Kahi nati David.” 


text:
<pb/>Jises kamei lato, “Na masin ien, alahan David axai i tel Masiwi tetan? Puki Holi Spirit hanamiloa David kak kewak,<pb/> 


text:
“ ‘Haeu kakane tel Masiwi tetak, toma papak tepaun manau ti neiniai seilon atengi tataen nga hanawa teka seilon laha pahoxai o hani hahitakam.’ <n>(Ps 110:1)</n> 


text:
“Teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi lato kukului puase Moses ti lato hanau seilon nauna tetan. 


text:
Tenen na lato hone amuto, amuto puas usiwa. Tuahe amuto kum puas usiusi woulato nake puki lato kum puas usi kakaialato. 


text:
Lato lungei teka seilon usiai kilai nauna ailan ti puki ti lato, tuahe lato kum solonga ti usiai tesol nauna ien ma kum hana minalato hualiai teka liai. 


text:
<pb/>“Lawe waliko lato aile se lehe seilon paxai sameni lato. Teik waliko teka Ju uke lohiai kakai Haeu ape laha xinoti he kawalaha ma huipaulaha sai kalamau, lato aile halapa. Hinaloik maia teka Ju hakea he ngixi puxuaulaha ti kolakol ka laha ailele puase Haeu, lato aile hawelu aheke lehe seilon ningahi. 


text:
Pahalato seilon namiloi kewak lato tuah ti puli lawe seilon ma pahalato seilon axaiwa lato ‘masiwi tuah.’ 


text:
<pb/>“Tuahe amuto, kum hahani laha axai amuto ‘masiwi tuah’ nake amuto hatesol tekewe masin talin ma tuan. Telawe Masiwi ti amuto. 


text:
Na tel i sameni aliake i, Haeu teheni i. Ape na tel i teheni aliake i, Haeu aile i seilon tuah. Jises kak hokai teka hanaui nauna ti Moses​ ma teka Parisi 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Waliko ti amuto hahanau i tiehi teka seilon ti Haeu neneini laha. Puki amuto, Haeu kum neini amuto ape amuto hasele teka ti pahalaha Haeu neini laha. 


text:
<pb/>Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Amuto pisi teka hehin axoalaha matewen lehe amuto seseke soxialaha ma ingalaha. Ape amuto aile lotu weluwelun lehe teka seilon namiloi kewak amuto sawisawin. Hui tesol waliko ien, kawatan ti amuto pamu sean. 


text:
<pb/>“Salan, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Amuto lang koti kanitax ma amuto hasunga hani kilan xux ti waxainiai seilon tel hani Haeu lehe i soh tetan hanowi ti amuto. Ti amuto waxainiwa, amuto aile tel seilon ien i sohot lialu hawane, pamu lialuan ti amuto. 


text:
<pb/>“Amuto masin teka pulaxa neiniai teka seilon. Haeu axi hawane amuto kawatan. Amuto kakaxi ka na tel kak kuinakei tehu Ingi Haeu, ewi na i kum aile usi, tuahe na tel kak kuinakei teik waliko tuah leili Ingi Haeu masin gol, amuto ukek i aile usiwa. 


text:
Amuto masin pulaxa a taxitaxia! Tenen ia pamu tuah, gol ka tehu Ingi Haeu? Pake i aile ape gol tuah. 


text:
Tin amuto hanau seilon, tap tenen na tel kak kuinakei tesol tone waliko teka seilon kau hani Haeu leili Ingan. Tuahe na i kak kuinakei waliko teka seilon kau hani Haeu, amuto ukek i aile usiwa. 


text:
Amuto masin teka pulaxa. Tenen ia pamu tuah, waliko tenen teka seilon kau hani Haeu ka tesol tone waliko laha kau hani Haeu? Pake i aile ape teik waliko tuah. 


text:
Na amuto kak kuinakei tesol tone waliko teka seilon hani Haeu, amuto kuinake hehetekie hatesol waliko ti laha hahana ien. 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Amuto hani Haeu tenen ti huopanim soxiamuto masin kai pata ti hanamui an. Tuahe amuto kum usi tesol nauna tuah ti Moses masin ailei saun sawisawin hani seilon, tahanei seilon ma puas usiai waliko ti Haeu pahan. Solian amuto hani Haeu tenen ti huopanim soxiamuto tuahe tin amuto usi hetekiewa tesol nauna ien. 


text:
Amuto masin teka pulaxa neiniai teka seilon. Pate amuto haeliel usiai nauna kokol masin na amuto xaxaweni lang he unumamuto uke amuto haleke, tuahe amuto kum usi nauna tuah ti Haeu. Ien masin ka amuto haleke tunahi tok pou! 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Pate amuto haeliel nuhiai melal ti kap ma pelet tuahe waliko ti leilon, amuto kema ti pipis ma halepelep. 


text:
Teka Parisi, amuto masin teka pulaxa! Nuhi haunimua leilomuto. Haunimua namilomuto ma atemuto lehe waliko amuto aile ma kak mewenae solian. 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Amuto masin wanen amal tenen melal tetan haun ma paxaian solian, tuahe namilomuto ma atemuto masin leili amal xuhai kui seilon maten ma waliko kohan. 


text:
Amuto woinakon ka seilon sawisawin tuahe salan wanen amuto xuhai saun lialun a amuto putini ka amuto ailele puase Haeu. Jises kak kilami hani lato kawatan 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Lehomuto huoka! Amuto tanomi hasolia hahawane amali teka kuluiai kakai Haeu ma teka seilon sawisawin liai a amuto kum usi kakaialato. 


text:
Ape amuto ukek na masin amuto ien lokon ti teka tamamuto ti matahaun, amuto tai huali laha teleiai teka kuluiai kakai Haeu. 


text:
Puki kakaiamuto sului aliake amuto ka amuto kahi nati teka kuewen laha telei teka kuluiai kakai Haeu. 


text:
Nga kakane amuto, nga talo hani amuto teka kuluiai kakai Haeu, teka seilon aneso ma teka hanaui saun ti Haeu. Amuto telei teka, amuto tahi hakea teka he kros, teka amuto heti leili synagog ape teka amuto usi haoxa hani toan tewau tewau. 


text:
Aile ape amuto uke kawatan ti teleiai teka seilon sawisawin, hutui ti teleiai Abel hani tataen ti teleiai Sakaraia tel nati Barakaia, tetel laha telei wasole Ingi Haeu ma tone waliko ti haniai Haeu. 


text:
Nga kaxi hawane hani amuto, kawatan ti tesol matemate ien, kauan teka seilon ti aope ie.” Wawahen ti Jises hani Jerusalem 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Teka seilon ti Jerusalem, amuto telei teka kuluiai kakai Haeu ma amuto hokai teka liai pot, teteka Haeu talo hani amuto. Mongohuan pahak nga apuhini aumi amuto masin mom hehin poni natun hahitake paun, tuahe amuto watakai. 


text:
Nga kakane amuto, amuto kum ningahi ulea nga atengi tataen amuto ukek, ‘Kako amukewa tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu.’ ” <n>(Ps 118:26)</n><pb/>


text:
Ti lehe Jises nahih salili tehu Ingi Haeu, tesol kahikahin kakane i sale tesol ing ti i tanomi tehu Ingi Haeu. 


text:
Ape Jises ukek, “Amuto sasameni tesol ing ie. Nga kakane hawane amuto, imuh laha toi hamanana ape tesol pot ti tesol ing i put silahota.” Jises ukek kilan kawatan i sohot 


text:
<pb/>Ti Jises toto he tehu Maunt Oliv, tesol kahikahin nahih hani kapin ti mewenae lato. Lato kamei i, “Kaxi hanima amite lokon wanen ape waliko ien sohot? Kaie kikilam la i sohot imat ti aliaiam ma tapoi tehu pon ie?” 


text:
Ti amuto hong hilehile sosohot xohixohin ma xauxaun, amuto kum maamata. Waliko masin hoi liai i sohot tuahe kumahe ape tapoi tehu pon ie. 


text:
Hilehile i sohot wasole xux, toan tewau hilei toan liai. Hitolo lalap i sohot ma hepekeun i nuea eliel ti xux tesol tesol. 


text:
<pb/>“Tataen ien amuto laha pohi. Laha aile lehe amuto kau moloan ma laha telei amuto. Kilan seilon ti lawe xux laha watakai hawane amuto nake amuto kahikahik. 


text:
Kilan seilon laha soh tetak laha kapaxe aliake. Laha he wawatak alia laha ma laha he hahangain alia laha. 


text:
Tuahe teka na laha tu matuha kahikahik atengi taun ti kawatan tapo, Haeu waxi auni laha lian tehue. 


text:
Ape teka kahikahik kaxi ahuti meng solian ti Haeu neini seilon hani hatesol xux. Taen ien tehu pon ie i tapo. 


text:
<pb/>“Amuto hong matainiwa. Ngain tehu i luluainima amuto ningahi waliko ti Daniel tel kuluiai kakai Haeu kak kilamiwen. Amuto ningahi waliko pate lialun wanen ti seilon tanomi, i tetesol ti Haeu hahalini. 


text:
Tin masin na tel i he kin, liai i kum alilia hani leili ingan waxi palahiai puxuaun. Tin i kiliwawa. 


text:
Kameiwa Haeu lehe taun ien i kum sohot leili taun ti waiwain ma na telao Sabat nake ngain tehu ien hahalin ti puasain ma kiliwain. 


text:
<pb/>“Taun tehu ien, na tel hone amuto, ‘Paxaiwa, Krais ie,’ ma na i ukek, ‘Paxaiwa, Krais io,’ kum hong sohosoh. 


text:
Hina seilon puputa sohotuma ukek ka laha Krais ma teka ukek laha kuluiai kakai Haeu. Laha aile hasohotu waliko lalap tenen tenen ape laha tohongi pulutiai teka seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>“Na laha hone amuto, ‘Paxaiwa, Krais io, he lohong,’ amuto kum nanahiwa. Tin masin na laha hone amuto, ‘Krais ie, leili tehu ing,’ kum sohosoh. 


text:
Amuto tioi xixi tetesol na amuto ningahi taliah. Tin masin amuto tioi aliaiak ape i xohiwen taen ti amuto ningahi waliko ti nga kakanewen amuto. Aliai Jises ma tapoi tehu pon ie 


text:
<pb/>“Muhi kawatan ien,<pb/>“ ‘al i kum kam, pangapang i kum xeu, kohot ti he maun i put, hatesol waliko ti he maun i nuea.’ <n>(Isa 13:10, 34:4)</n> 


text:
Tataen ien, kolakol ti aliaiak tel Nati Seilon i sohot he maun. Teka seilon ti lawe xux laha tang mamata. Ape laha ningahi nga tel Nati Seilon mosulih patul he maun hetekie lalape poh ma soliai talepai xewaiak. 


text:
Tataen ien nga talo tesol engel, spirit solian ti Haeu. Lato kuini suhusuh ape lato waxi apuhini teka seilon Haeu kilamiwen tetan ti tesol tesol, ti sai ahang, angiha, haiup ma tola. Paxai kilami haniwa talil 


text:
Tin masin, taen amuto ningahi tesol waliko nga kakanewen amuto ape i sohot, amuto tioi kewak aliaiak ape i xohi hawanewen. 


text:
<pb/>“Tap tel tioi ngain tetehu ma lokon wanen tesol waliko ien i sohot. Teka engel, spirit solian ti Haeu, kum tioi ma puki nga tel Natun, tin nga kum tioi, mewenae tel Tamak Haeu tioi. 


text:
Lokon ien, imat ti Haeu hasomu mat atuhi lawe xux, teka seilon laha ang, un ma sal amuam atengi tataen ti Noa soh hani leili tea waian. 


text:
Laha amuam luh ape laha kum tioi waliko ti lehe i sohot. Ape ti mat somule i soheni hatapo laha. Tin masin wanen aliaiak tel Nati Seilon, i haonga seilon. 


text:
Amuto hong matainiwa, na masin tel tame tehu ing i tioiwen lokon tel seilon ti xuxuina nahima, ala i ah peteni lehe tel seilon kum soh hani leili ingan. 


text:
Aile ape amuto kum luhuluh nake amuto kum tioi lokon wanen nga tel Nati Seilon aliama.” Hanowiwa tel seilon puasan solian 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Amuto hanowiwa tel unaui tel tame tehu ing, lawe i aile aluini puasan. Tel tame tehu ing hani tel unauan ngahatiai teka unauan liai ma axiai analaha ti taun ti angiain. 


text:
Na tel tame tehu ing aliama ape i paxai tunahi ka tel unauan aile aluluini pupuasan, i axi aluini kahun. 


text:
I axi hawane tel unauan ien kawatan. I towi i hani tesol ti teka laha woinakon ka ailei puase Haeu ape i tang atalahi nisun nake ti lalape moloan.”<pb/>


text:
Jises kak ulea ukek, “Aweisal ti Haeu neini seilon masin tesol huopanim hehin uluha. Lato waxi tesol kamaialato ape lato nahih tengeni tel seilon i sal. 


text:
<pb/>“Ti luhui ipong lato hong tel seilon titilol ukek, ‘Tel seilon i sal ape i nanahima. Amuto nahih tengeniwa i.’ 


text:
Ape tesol hehin tap namilolato katei tesol hehin liai, lato ukek, ‘Tihi axima amite teik welaumuto nake kamaiamite ape lehe i peh.’ 


text:
<pb/>“Tuahe tesol hehin hina namilolato ukek, ‘Tap. I kum pon ti ati kamaiakako. Amuto nahih kahui ngahawa.’ 


text:
<pb/>“Taen ti lato nahiwa, tel seilon i sal tahiama. Tesol hehin lato apeasawen, lato soh akati i hani leili ing ti tehu angiain lalap ti sala. Ape teka seilon kongini aweing. 


text:
Muhin ien tesol hehin uluha liai aliama ape lato titilol, ‘Tel masiwi, tel masiwi, hei hanima amite kahip.’ 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Aile ape amuto pax petawa ma apeasawa nake amuto kum tioi lokon wanen aliaiak.” Menge tesol seilon ngahatiai moni 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Aweisal ti Haeu neini seilon tin masin na tel seilon lehe i nahih salili tesol tonan hani tesol xauxaun. I tiloi tesol unauan ape i hani lato soxian lehe lato auni. 


text:
I namiloi anesoalato ti ngahatiai moni ape i sei moni hani lato. Tel i hani tepanim tomi moni, tel tom huohu, tel tom tehu. Ape i nahih. 


text:
Tel unauan i waxi tom tepanim, i hapuasa hulutini tesol moni ien ape kiliwan wanen i hasohotu tom tepanim liai. 


text:
<pb/>“I kuewa tel tame tesol moni i aliama. I tiloi tesol unauan lehe i upia paxai sale ngahatiai moni ti lato aunini. 


text:
Ape tel unauan i waxi tom tepanim ukek, ‘Tel masiwi, o hani nga tepanim tomi moni. Nga hapuasa ape nga hasohotuen tom tepanim liai.’ 


text:
<pb/>“Tel tame moni ukek, ‘Puasam solian. O unauak solian, o auni aluini moniuk. O ngahati aluini waliko kokol, aile ape nga hani o ngahatiai waliko pamu tuah. Amuam akatima nga.’ 


text:
<pb/>“Imuh tel unauan i waxi tom huohu ukek, ‘Tel masiwi, o hani nga huohu tomi moni. Nga hapuasa ape nga hasohotuen tom huohu liai.’ 


text:
<pb/>“Ape tel unauan i waxi tom tehu ukek, ‘Tel masiwi, nga tioi o seilon ahian. O waxi an ti kumahe o seini. Paham o waxi moni ti seilon liai hasohotu. 


text:
<pb/>“Tuahe tel tame moni ukek, ‘O seilon lialun ma nunuxa. O sokok nga seilon ahian, nga waxi an ti kumahe nga seini ma pahak nga waxi moni ti seilon liai hasohotu. 


text:
<pb/>“Ape tel tame moni hone teka unauan liai, ‘Waxiwa tesol moni toi i ape haniwa tel unauak i hina huopanim tomi moni. 


text:
Tel na i aile aluini puasak, nga axi palahi waliko ti i auni ape i uke akulai kahun. Tuahe tel i kum puas alua, nga waxi aliake teik kokolean toi i. 


text:
Aile ape towiwa tel unauak puasan lialun haniwa tesol ti i tang atalahi nisun nake ti lalape moloan.’ ” Jises hiniti seilon 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Taun ti nga tel Nati Seilon alia hetekiema hatesol engel ti Haeu, nga to Masiwi ti tesol tonain neiniai seilon hetekie poh ma xewai Haeu. 


text:
Seilon ti lawe xux apuha hani kapik. Ape nga sei laha uke hupaun masin tel ngahat i selai teka sipsip ti teka meme. 


text:
<pb/>“Ape nga hone teka seilon minak sai manau, ‘Amuto se seilon teka tel Tamak Haeu aile hasolia hani amuto. Nahima lehe Haeu neini amuto hani leili tesol tonain i apeseni haniwen amuto hutui ti tanoi tehu pon ie. 


text:
Ti nga hitol, amuto axi anak, ti pahak nga un, amuto axi unumak. Ti nga tel soliwa ti xuxumuto, amuto ilowi nga hani leili ing. 


text:
Ti nga tap sosok, amuto axi sosok. Ti nga tinun, amuto ngahati nga. Ti nga kakalabus, amuto nahih paxai nga.’ 


text:
<pb/>“Ape tesol seilon sawisawin ukek, ‘Tel Masiwi, lokon amite ningahi o hitol ape amite axi anam? Lokon paham o un ape amite axi unumam? 


text:
Lokon telao amite ningahi o soliwa ape amite ilowi o hani leili ingamite? Lokon amite ningahi o tap sosom ape amite axi sosom? 


text:
<pb/>“Ape nga pahoi lato ukek, ‘Nga kakane hawane amuto, waliko ti amuto aile haniwen tel na seilon, kalak na i tap wanen axan, tin masin ka amuto aile hahani nga.’ 


text:
<pb/>“Ape nga hone teka sai kalamau tetak, ‘Amuto xaxaua kapik. Amuto teteka seilon amuto uke kawatan ti tel Tamak Haeu hani amuto. I towi amuto hani he tehot ah tap tahi pehoan i apeseni haniwen Satan ma teka spirit lialun tetan. 


text:
Ti nga tel soliwa ti xuxumuto, amuto tai ilowi nga hani leili ingamuto. Ti nga tap sosok, amuto tai axi sosok. Ti nga tinun ma he kalabus amuto tai nahih paxai nga.’ 


text:
<pb/>“Ape lato pahoi nga ukek, ‘Tel Masiwi, lokon wanen amite ningahi o hitol, paham kan, tel soliwa, tap sosom, tinun, he kalabus ape amite tai huali o?’ 


text:
<pb/>“Ape nga pahoi lato ukek, ‘Nga kakane hawane amuto, waliko ti amuto tai aile hani tel na seilon, kalak na i tap wanen axan, tin masin ka amuto tai aile hani nga.’ 


text:
<pb/>“Ape tel Tamak Haeu i towi lato hani tesol kaui kawatan tap tahi tapoan ape teka seilon sawisawin i waxi hani tetesol ti lato to kapin lian tehue.”<pb/>


text:
“Amuto tioi ka Pasova, tehu angiain lalap ti laha telei sipsip wawan uluha, i hutui muhi ngain huohu. Tataen ien laha hangaini nga hani laha telei. Laha tahi hakea nga tel Nati Seilon hani he kros.” 


text:
<pb/>Lokon ien teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai, laha apuha hani leili ingi Kaiapas, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
Tuahe laha ukek, “Kako kum aile ti leili Pasova uke teka seilon paxaiwa ape laha hutui hile wasolalaha.” Tel hehin tihi sanda he pati Jises 


text:
Ti lato to angiang, tel hehin kauma tehu sanda kahun pate lalap ma poun pate solian ape i tihi hani he pati Jises. 


text:
Teka seilon tap soxi laha lawe kapimuto, amuto pon hualialaha telao ti na pahamuto. Tuahe nga kumahe lawe kapimuto. 


text:
Nga kakane hawane amuto, tesol tesol ti laha kaxi meng solian ti Haeu, tin laha kaxi waliko ti tel hehin aile hahani nga lehe seilon nameni i.” Judas pahan i hangaini Jises 


text:
<pb/>Imuh, tel ti tesol huopanim hua kahikahin axan Judas Iskariot, i nahih hani kapi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
I kamei lato, “Na nga hangaini Jises hani amuto, hil moni amuto hani nga?” Ape lato hani i 30 moni silva. 


text:
<pb/>Ngain tehu hutuiai angiain lalap ti teka Ju ani bret tenen i tai xiu, tesol kahikahi Jises nahih hani kapin ape kamei i, “Paham amite apeseni tehu angiain ti Pasova hani ia?” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Nahih haniwa Jerusalem kapi tel seilon nga kakanewen amuto ape honewa i, ‘Tel masiwi ukek ka taun tetan ti Haeu kikilami ape i xohiwen. I ma tesol kahikahin ang tehu angiain ti Pasova leili ingam.’ ” 


text:
Tesol kahikahin aile usi waliko ti Jises hohone lato ape lato apeseni an ti Pasova ien. Jises ang tehu angiain ti Pasova kapi tesol kahikahin 


text:
Ti lato angiang, Jises ukek, “Nga kakane amuto, tel ti amuto hangaini nga hani mini teka laha watakai hawane nga.” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Tel na i xomi anan hani leili tehu tone an kapik, i tetel i hangaini nga. 


text:
Nga tel Nati Seilon imuh nga mat, masin ti kakai Haeu kakawen. Tuahe kawatan lalap tunahi tel seilon i hangaini nga hani laha telei. Pamu ewian na i tai takah!” 


text:
<pb/>Judas, tel hangainian tin i kamea, “Tel masiwi, kaie kumahe o kakak nga?” Jises pahoi i ukek, “Masin ti puki o kakawen.” 


text:
<pb/>Leilon ti lato angiang, Jises waxi bret, i kak kemulik hani Haeu ape i wiki sei hani tesol kahikahin. I ukek, “Waxi aniwa, se tupuak.” 


text:
<pb/>I waxi tehu kap waen, i kak kemulik hani Haeu ape i hani tesol kahikahin. I ukek, “Amuto hatesol unumiwa. 


text:
Ie se kakauk i xiweu ti kolakol ka Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha na laha hana namil xoxoan hani i. Mateak kola hapoponowi ka Haeu xinoti tenen namil haun kapi seilon. 


text:
Nga kakane hawane amuto, nga kum un ulea waen atengi tataen ti kako amuam leili tone Haeu tel Tamak.” 


text:
<pb/>Muhin ien lato pakui tenen pak hani Haeu ape lato nahih ahuta hani Maunt Oliv. Jises kak kilami ka Pita ase 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Ti ipong tetehu amuto hatesol kiliwau salili nga, masin ti kakai Haeu kakawen, i ukek,<pb/>“ ‘Nga telei tel ngahatiai sipsip ape teka sipsip kiliwau silahota!’ ” <n>(Zech 13:7)</n> 


text:
Ape Jises ukek, “Tuahe muhin ti Haeu xahateni aliakewa nga ti mateak, nga nahih hani Galili imat ti amuto.” 


text:
<pb/>Jises hone Pita, “Nga kakane hawane o, imat ti tok mom wawan kokoini ipong tetehu, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.” 


text:
<pb/>Tuahe Pita ukek, “Nga kum kak wanen ukek ien, kalak na nga mat ohoi o!” Ape hatesol kahikahin tin lato kak ukek ien. Jises kakak kapi tel Taman Haeu he Getsemani 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin tahia hani tesol kin axan Getsemani. I hone lato, “Amuto tiliwen ie ti nga kakak kapi tel Tamak Haeu.” 


text:
<pb/>I nahih ahewa teik kokol ape i eng kalunga hani hepekeun. I kamei eliel Haeu ukek, “Tel Tamak Haeu, na i pon, xaxaweniwa kawatan ti matemate ti lehe i tunahi nga! Tuahe pahak nga usi namilom.” 


text:
Jises nahih alia hani kapi tolu kahikahin ape i ningahi lato mamatih. I kakane Pita, “Alahan pate amuto kum ah? 


text:
Ah kapitawa ma lotu tatalewa lehe amuto xoini totohong ti Satan na i tunahi amuto. Pahamuto ailean tuahe tupuamuto pate kawatan.” 


text:
<pb/>Jises nahih ape i kakak ulea kapi tel Taman Haeu. I ukek, “Tel Tamak Haeu, na kumahe paham xaxaweniai kawatan ti matemate, nga usi namilom.” 


text:
Ti i nahih alia haniwa kapi tesol kahikahin i hone lato, “Amuto matih hahanau tutuen? Hongoa! Ape i meiwen taun ti nga tel Nati Seilon, laha hani he mini teka seilon lialun. 


text:
<pb/>Jises kakak tutuen ti Judas tel ti tesol huopanim huhua kahikahin tahiawa. Kilan wanen seilon kakahiti i, laha akekeni ngol weluwelun ma pata ti hile. Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai taloa laha. 


text:
Judas hani peleiwen laha tenen kolakol, i ukek, “Seilon tel nga asoi taliopan se tetel ien. Amuto pohiwa!” 


text:
Judas nahih sawi hani kapi Jises ape i ukek, “Tel masiwi, amuam ti Haeu hani o.” Ape i asoi taliope Jises. 


text:
<pb/>Jises hone i, “Tel lohuk, aile koseniwa waliko ti lehe o aile.” Laha pohi i ape akeni kongini. 


text:
Tel ti tesol kahikahi Jises waxi tea ngol weluwelun ape i tai koti haputa taxingi tel unaui tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
<pb/>Jises hone i, “Hana aliakewa tea ngol haniwa he ingan. Seilon teka laha hil ani ngol, laha mat alia ti ngol. 


text:
Oheak o kum tioi ka nga pon kameiai huhual ti tel Tamak Haeu ape i pon hamosu hanima nga lawalawai teka engel ti hile? 


text:
<pb/>Jises hone teka seilon, “Amuto nahih hetekiema paumuto ti hile waxiak hanowi ka nga seilon lengean. Lawe ngain nga to hahanau teka seilon leili Ingi Haeu tuahe amuto tai pohi nga lokon ien. 


text:
Tesol waliko ie i sohot hapoponowiai kakain ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen.” Lokon ien hatesol kahikahin kiliwau salili i. Teka masiwi ti teka Ju sului Jises 


text:
<pb/>Teka seilon laha akeni kongini Jises, laha ati i hani tehu ingi Kaiapas, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai hoi laha apupuha ien. 


text:
Pita nahih otioti Jises tamus hani mate ingi Kaiapas. I to akati tesol peteniai Ingi Haeu. Pahan i paxai waliko tenen na i sohot hani Jises. 


text:
<pb/>Kaiapas ma teka masiwi liai ti teka Ju, laha upiup teka seilon na laha aile kakain puputa ti suluiai Jises lehe waxi laha telei. 


text:
Kilan seilon laha nahima tuahe kakaialaha i kum pon suluiai Jises. Tapeinan hua seilon nahima ape lalu ukek, 


text:
Tuahe Jises tai wix pahoi. Ape Kaiapas hone ulei i ukek, “O tuohawa ti puli Haeu na masin o Krais tel Nati Haeu.” 


text:
<pb/>Jises kakane i, “Masin ti o kakawen. Nga kaxi hani amuto hatesol, imuh amuto ningahi nga tel Nati Seilon toto he tepaun min manau ti Haeu tel pohen wanen, neiniai seilon kapin ma ti nga luainima he maun.” 


text:
<pb/>Ti Kaiapas hongoa, i leng lexi tehu puxuaun ape i ukek, “Kako kum ngah ulea seilon suluian. Amuto hongoen i ukek i tel Nati Haeu. 


text:
Amuto namiloi kako aile ukek ia?” Laha pahoi ukek, “I aile hawane kakain lialun. I kak hahataehu Haeu. Pon hawane telei i.” 


text:
<pb/>Ape laha pukeini kawan ma xai i. Teka uke maia talini puxui pulan, teka laha tapahi i ape ukek, 


text:
<pb/>Pita toto tutuen mate ingi Kaiapas ti tel hehin unaui Kaiapas nahima ape i ukek, “O tin tel kapi Jises ti Galili!” 


text:
<pb/>Ape i nahih hani onote aweing ti melal. Tel hehin liai unaui Kaiapas ningahi i ape hone teka seilon ien, i ukek, “Tel seilon ie i tin kapi Jises ti Nasaret.” 


text:
<pb/>Tai kue, teka seilon laha tutu ien nahih hani kapi Pita ape laha ukek, “Salan wanen o tel ti lato, kinaxom kaxi ka o ti Galili.” 


text:
<pb/>Ape Pita ukek, “Nga tuoha hawane. Na nga puputa, Haeu axi nga kawatan. Nga kum tioi wanen tel seilon ien!” Tataen ien wanen tok mom wawan kokoini. 


text:
<pb/>Ape Pita nameni kakai Jises ti i ukek, “Imat ti mom wawan kokoini, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.” Pita nahih salili laha ape i tang tahane hawane.<pb/>


text:
Ti pate letu wanen teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai ti teka Ju, lato aile ngah namil ti sale teleiai Jises. 


text:
Lato hone teka unaualato xinotian ape laha ati i hani kapi Pailat, tel ti teka masiwi ti Rom. Sale matei Judas 


text:
<pb/>Ti Judas, tel i hangaini Jises, upia tunahiwa ka teka masiwi ti teka Ju sului Jises waxi laha telei, i towiahu namilon ape i kau atoheni aliake tesol 30 moni silva hani laha. 


text:
Ape i ukek, “Nga aile hawane saun lialun nake nga hangaini tel seilon tenen tap teik waliko lialun na i ailewen ape lehe amuto telei.” Lato pahoi i ukek, “Kalahai lehe amite nam waxi? Ien soxiam.” 


text:
Tesol masiwi waxiwa tesol moni ien ape lato ukek, “Ie se moni ti i kahuiwen teleiai tel seilon. Lialun na kako hana hani kapi moni ti Ingi Haeu.” 


text:
Imuh lato xinoti tenen namil ukek lato hapuasa teik moni ien kahuiai teik pekeun ti teka seilon laha tanomi salek. Tesol ien lato hani tihiniai seilon ti xux liai. 


text:
Aile ape waliko ti Jeremaia tel kuluiai kakai Haeu kakawen sale Jises i sohot poponowi. I ukek,<pb/>“Laha uke tesol 30 moni silva, lapan ti teka seilon ti Israel kolongeniwen kahi teleian.<pb/> 


text:
Ape laha hapuasa tesol moni ien kahuiai teik pekeun ti teka seilon laha tanomi salek, masin ti tel Masiwi honewen nga.” <n>(Jer 32:6-9)</n> Jises tu mate Pailat 


text:
<pb/>Jises tutu mate Pailat ape Pailat kamei i ukek, “Nakon o se tel masiwi tapein ti teka Ju?” Ape Jises pahoi i ukek, “Se, masin ti o kakawen.” 


text:
<pb/>Tuahe ti teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai ti teka Ju kak hohokai i, Jises tai wix pahoi. 


text:
<pb/>Leili taun ti Pasova, tehu angiain lalap ti nameniai ngain ti Haeu waxi aliake teka Ju ti Igip, saun ti tel masiwi Pailat i ahuti tel ti teka kalabus, tel ti na teka seilon pahalaha. 


text:
Ti teka kilai seilon apuhawa, Pailat kamei laha, “Pahamuto nga ahuti hani amuto Barabas ka Jises, tel laha ukek Krais?” 


text:
Puki i tioi hawane ka teka masiwi ti teka Ju atoheni Jises hani kapin nake lato watakai kilan seilon sameni i. 


text:
<pb/>Lokon ti Pailat hong papaxai kakain, tel axoan hakau hani i teik kakain i ukek, “Kum aile hahalialu tel seilon ien. Tap tenen waliko lialun na i ailewen. Ipong tehu tamusuen, nga tunahi paxangongo tenen lialun wanen sale tel seilon ien.” 


text:
<pb/>Tin lokon ien, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi liai ti teka Ju hahika teka seilon kameiai Pailat ti ahutiai Barabas ma teleiai Jises. 


text:
Tuahe Pailat kamei ulei teka seilon, “Pahamuto nga ahuti hani amuto aita?” Ape laha pahoi i ukek, “Barabas!” 


text:
<pb/>Pailat kamei laha, “Ape nga aile la hani Jises tel laha ukek Krais?” Laha hatesol pahoi i ukek, “Teleiwa i! Tahi hakeawa i he kros!” 


text:
<pb/>Ape Pailat kamei laha i ukek, “Nake lahan? Waliko la lialun na i ailewen?” Tuahe laha tilol eliel hawane ukek, “Tahi hakeawa i he kros!” 


text:
<pb/>Ti Pailat paxaiwa ka laha kum hong waxi i, ma tehu lape hile uke i sohot wasole teka seilon, i waxi kan ape nuhi minan he pulalaha. I ukek, “Tap teik kawatan tetak ti sale matei tel seilon ie, ien se waliko ti amuto!” 


text:
<pb/>Ape salan, Pailat ahuti hani laha Barabas ape i hone teka unauan hetiai Jises. Imuh i hani laha tahi hakeai Jises he kros. Teka seilon ti hile soxeni Jises 


text:
<pb/>Imuh teka unaui Pailat ti hile ati Jises hani leili tehu ingi Pailat ape lato tiloi tesol tuaulato. 


text:
Lato alingini ngaxe au ape nihini hana hani he patun. Lato waxi teik pata ape hana hani he tepaun minan manau aile hanowi i tel masiwi. Lato lokuha hanowi ka lato lotui i. Lato ukek, “Tel masiwi tapein ti teka Ju tap tahi mateam!” 


text:
Ti lato heisawa soxenian, lato naxi xaxaweni tehu puxux weluwelun ape puxui aliake i puxuaun. Lato ati i hani tesol ti lehe lato tahi hakea i hani he kros. Tahi hakeai Jises he kros pata 


text:
<pb/>Ti lato nanahiwa, lato apatuini tel seilon ti Sairini axan Saimon ape teka seilon ti hile lungei i kaui teik kros ti Jises kakau. 


text:
Lato tahia hani tesol axan <n>Golgota</n>. Teik kakain ien ukek, “Tetesol tanoman masin kui pati seilon.” 


text:
Ti ien lato axi unumi Jises waen tenen maxaian ti hamongai moloan. Ti i namihini laliwa ape i kum unumi. 


text:
<pb/>Lato tahi hakea i hani he teik kros pata ape lato halokeni satu ti upiai tetel i uke tetenen ia ti tesol sose Jises. 


text:
Teik kakain ti suluian lato tahi hahakea onote patun i kak ukek, <n>“Ie se Jises, tel Masiwi Tapein ti teka Ju.”</n> 


text:
<pb/>Imuh lato tahi hakea hua seilon lialun xohixohin kapi Jises, tel papan sai manau ape tel sai kalamau. 


text:
“O ukek o toi hamanana tehu Ingi Haeu ape o atai aliake leili ngain toluhu! Na masin o tel Nati Haeu, huali aliakewa o ape mosulih ti he teik kros ien!” 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai ti teka Ju, tin laha kak soxeni i ukek, 


text:
“I huali seilon liai tuahe i kum pon huali aliakean! Nakon i tel masiwi tapein ti teka Israel? Na masin i mos ti he teik kros aope, kako soh tetan! 


text:
Ti 3 kilok alohah, Jises tilol eliel hawane, <n>“Eloi, Eloi, lama sabatani?”</n> Teik kakain ien i ukek, “Haeu tetak, Haeu tetak, nakon lahan o lioi hawane nga?” <n>(Ps 22:1)</n> 


text:
<pb/>Tel ti lato kiliwawa ape waxi teik maia. I xomi hani waen wangingian ape i hana hani tumi teik pata. I tulini hani he awe Jises lehe waxi i sumuxi. 


text:
<pb/>Tataen ien wanen Haeu lexi teik maia i akeak leili tehu Ingi Haeu, ti patul hani taen itan. Xux nuea ape pot lalap takel. 


text:
Laha salili amal ape muhin ti Jises xahat aliawa ti matean, laha soh hani Jerusalem ape kilan seilon ningahi laha. 


text:
<pb/>Lokon ien, tel masiwi ti teka seilon ti hile ma tesol unauan to paxai pepeteni Jises. Ti lato ningahiwa xux i nuea ma hatesol waliko ti i sosohot, lato mamata hawane ape lato ukek, “Salan wanen i Nati Haeu!” 


text:
Leilolato se Mary Magdalen, Mary tel tini Jeims ma Joses ma tel tini Jeims ma Jon tetel axoi Sebedi. Tihiniai Jises 


text:
<pb/>Ti ape alohah, Josep tel seilon kilan wanen soxi, i nahih hani kapi Pailat. I ti tehu taon axan Arimatea ma tel ti teka kahikahi Jises. 


text:
I hana tupui Jises hani leili tehu amal, kemuk teka unauan tanomi he pot patul ti hepekeun. Muhin i hulini tehu pot lalap tiehiai tewau wal ti tesol amal ape i nahih. 


text:
Mary Magdalen ma tel Mary liai, lalu toto onote tesol amal papaxai waliko ti i sosohot. Teka unaui Pailat peteni amal 


text:
<pb/>Ti ngain liai telao, tehu ngain ti Sabat, teka Parisi ma teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato apuha hani kapi Pailat. 


text:
Ape lato ukek, “Amite nameni ka ti lokon tel seilon ti puputa i moihin tutuen i kak ukek, ‘Nga xahat alia muhi ngain toluhu.’ 


text:
Amite kamei o honei teka unauam ti peteni aluiniai amali Jises leili ngain toluhu, lehe teka kahikahin kum pon xuinai tupuan ape lato kum hone teka seilon ka i xahat aliawen. Tehu puputa ie i pamu lialuan, i xoini tehu imat ti i ukek i Krais.” 


text:
Ape salan, lato nahih hana ngah kikilam he tehu pot lehe lato tioi na hina seilon tohongi lali laha soh. Ape teka unaui Pailat to paxai peteni.<pb/>


text:
<pb/>Hepekeun i nuea eliel hahutuia hawane. Tel engel ti Haeu mosulih ape i hulini xaxaweni tehu pot laha uke siponiai amali Jises ape i to patul he tehu pot. 


text:
<pb/>Tel engel hone huhua hehin, “Kum maamata. Nga tioi ka amulu paxai sasakal Jises, tel laha teleiwen. 


text:
Ape nahih koseawa honei tesol kahikahin ka Haeu xahateni aliakewen i ti matean. Jises nahih imat ti amuto hani Galili ape amuto ningahi i ien. Nameniwa waliko ti nga kaakane amulu.” 


text:
<pb/>Talowian wanen lalu nahih salili amali Jises. Pate lalu mamata hetekie amuam ape lalu uke ani kikiliu honei tesol kahikahin. 


text:
Ti he aweisal, Jises sohot hahutuia hani kapi lalu ape i ukek, “Amuam lalap haniwa amulu!” Lalu kiliwau lokuha akeni aen ape lalu lotui i. 


text:
Jises hone lalu, “Kum maamata! Honewa tesol kahikahik lawak lato nahih haniwa Galili lehe lato ningahi nga ien.” Puputa ti teka peteniai amali Jises 


text:
<pb/>Ti hua hehin nanahiwa he aweisal, teka peteniai amal alia hani Jerusalem kakanei teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon waliko ti i sosohot. 


text:
Ti lato hongoa, lato apuhini hatapo teka masiwi liai ape lato taneni apeseni kakain. Lato hani teka peteniai amali Jises moni lalap wanen. 


text:
Teka peteniai amali Jises waxi moni ape lato puas usi waliko ti teka masiwi kakanewen lato. Ape kakaialato i sawat hatapo hani teka Ju hanima tataen tetelao. Jises talo tesol kahikahin hani lawe xux 


text:
<pb/>Tesol huopanim tel kahikahi Jises nahih hani he tehu maunten leili Galili, tetesol Jises hone lato atengian. 


text:
<pb/>Jises xohi hani kapi lato ape i hone lato ukek, “Haeu hanawen nga Masiwi ti lawe waliko ti patul ma tehu pon ie. 


text:
Aile ape nahih haniwa lawe xux ape aile hasohotua teka seilon kahikahik. Baptaisiwa laha hahitake axe tel Tamak Haeu, nga tel Natun ma Holi Spirit. 


text:
Ape hanaua laha usi hatapoi waliko ti nga honewen amuto. Nga kakane hawane amuto, nga kapimuto lian tehue.”<pb/>


text:
Leili pepai Aisaia, Haeu kakane tel Natun ukek,<pb/>“Nga talo tel ahutiai kakaiak imat tetam ti apeseniai seilon ti sohotuam.<pb/> 


text:
I titilol he lohong,<pb/>‘Towiahua ti lialui woumuto lehe tel Masiwi neini amuto taen i tahiama.’ ” <n>(Isa 40:3)</n> 


text:
Ape salan, ti Jon Baptis tahia haniwa he lohong, i hone teka seilon nahima lehe i baptaisi laha. Teteka laha uke baptais, i kola ka laha towiahuen ti lialui woulaha hani Haeu lehe i oxoxi laha ti kawatan ti saun lialun. 


text:
Lokon ien kilan wanen seilon ti Jerusalem ma ti Judia laha nahih hong kakai Jon. Teteka seilon laha kaxi ahuti lialui woulaha, Jon baptaisi laha leili tehu kan Jodan. 


text:
Jon, soson ma puxuaun tuahe uli kamel, teik tahan tin tuahe uli manihuh a anan kukunalel ma xuni awe nini. 


text:
I kakane teka seilon ukek, “Tetel i luluainima muhik i pamu masiwian tetak. Masiwiaian ala i kum pon nga unauan. 


text:
Nga baptaisi amuto ani kan tuahe taen i baptaisi amuto, i hani amuto Holi Spirit ti kapitiamuto.” Jon baptaisi Jises 


text:
40 ngain Jises he lohong kapi teka manihuh lengean ape Satan tohongi haputaian. Ti ien teka engel, spirit solian ti Haeu, mosulih ape ngahati i. Jises tike waxaini hinalo seilon hani kahikahin 


text:
<pb/>Muhin ti Herod Antipas hanawa Jon leili kalabus, Jises nahih hani Galili ape i kaxi ahuti tenen meng solian ti Haeu. 


text:
I ukek, “Taun ti nenein ti Haeu ape i xohiwen. Towiahua ti saun lialun ti amuto ape hong sohoa tenen meng solian ie!” 


text:
<pb/>Ti Jises nanahih peixux ti Galili, i ningahi hua seilon ti tikei xixi, Saimon ma tel ukalan Andru. Lalu totowi upen puliai xixi. 


text:
<pb/>Jises tai nahih xau ape i ningahi hahutalin Jeims ma Jon, nati Sebedi. Lalu xoxoi upen leili koap. 


text:
Jises hone lalu kahitian. Lalu nahih salili tel tamalalu ma teka seilon laha pupuas ti lato ape lalu nahih usi Jises. Jises xaxaweni spirit lialun 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin nahih hani tehu taon Kapenaum. Telao Sabat, i nahih hani leili synagog, tehu ing ti apuhai teka Ju, ape i hanau teka seilon. 


text:
Ti teka seilon hongoa pate laha ongake sale kakaian nake i kumahe masin teka hanaui nauna ti Moses. Kakaian masin ka i tel pamu masiwian ti lato. 


text:
I ukek, “Jises ti Nasaret, paham la ti amite? Nakon o ie ti halialuamite? Nga tioi o tel seilon sawisawin Haeu taloma!” 


text:
<pb/>Teka seilon ongake hawane ape he kakak alia laha, “Nakon waliko la tetenen? Tetel seilon ie i ahuti kakain tenen haun. Kakaian masin tel seilon masiwi wanen. I tumei spirit lialun ape laha hong usi kakaian!” 


text:
<pb/>Ti Jises ma tesol kahikahin sohotua leili synagog, i hetekie Jeims ma Jon lato nahih sawi hani ingi Saimon ma Andru. 


text:
I nahih haniwa kapi tel hehin, i akeni minan ape xahateni. Kiliwan wanen tinun xo ewiwa ape i apeseni analato. 


text:
<pb/>Ti al loloa, laha hakahita hani Jises kilan seilon tinun ma teka ti spirit lialun kapiti hahalialu. 


text:
Jises haewia kilan teka tinun ti nax tenen tenen ma i xaxaweni kilan spirit lialun leili teka seilon. Teka spirit lialun tioi ka Jises se Nati Haeu, aile ape i halini na lato kaxi. Jises kaxi meng solian leili Galili 


text:
<pb/>Pate letu ti teik tilokoan tutuen, Jises xahat nahih ahuta ti taon hani tesol ti tap seilon ape i kakak kapi tel Taman Haeu. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Kako tin hina kane toan liai lehe nga kaxi ulei meng solian ti Haeu. Pake nga ie ti ailei teik puasain ien.” 


text:
Ape Jises nahih kakalini Galili ti kaxi ahutiai kakai Haeu leili synagog ma i xaxaweni spirit lialun leili kilan seilon. Jises haewia tel seilon naxe tinun hakaliape i 


text:
<pb/>Telao tel seilon hina nax lialun he tinun nahih hani kapi Jises ape i lokuha hani kapi aen. I kamei eliel Jises ukek, “Na o waheni, xaxaweniwa naxe tinuk lehe nga hau alia!” 


text:
“Kum kaxi hahani teka seilon liai. Nahih sawi haniwa kapi tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lehe i paxai kalisi tinum. Kau hetekiewa huok manixux ti haniai Haeu masin ti Moses kakawen. Ien kola haniai teka seilon ka o ewiwen ape pon o hukuma hani kapi laha.” 


text:
Tuahe ti tel seilon nahiwa, i kaxi sawateni ka tinun ape i ewiwen. Aile ape Jises kum nahih hani taon ti leili seilon kilan. I tua nanahih melal ti taon tuahe seilon nahih tatale hani kapin.<pb/>


text:
Ti Jises kakaxi kakai Haeu hani laha, hinalo seilon tahia haniwa ien. Lato kakau tel seilon tupuan maten. 


text:
Lato kum tapauake uke i hani kapi Jises nake pate kilan seilon. Lato haneke i hani hongin onotan ti Jises tutu. Lato hawawai ape halahe i hetekie enepan hani kapi Jises. 


text:
Ti Jises ningahiwa xoxoi namilolato, i hone tel tinun, “Tel natuk, nga oxoxi o ti kawatan ti saun lialun ti o ailewen.” 


text:
“Kalahai i kak ukek? I kak hanowi i Haeu! Aita pon oxoxiakako ti kawatan ti saun lialun? Mewenae Haeu!” 


text:
Nga aile kola lehe amuto tioi ka nga tel Nati Seilon, he tehu pon ie nga hina poh oxoxiai seilon ti kawatan ti saun lialun ti laha.” Ape i hone tel seilon tupuan maten, 


text:
<pb/>Ti puli lawe seilon i xahat, i waxi enepan ape i nahih. Laha paxai ongake hawane ape laha ukek, “Amite tai niningah waliko tetenen i sohot ukek!” Ape laha kak kemulik hani Haeu. Matiu Livai sohot kahikahi Jises 


text:
<pb/>Liai telao ulea Jises tau nanahih peixux ti kanitax Galili. Kilan seilon nahih hani kapin ape i hanau laha kakai Haeu. 


text:
Ti i nanahih i ningahi Matiu Livai, tel nati Alapeus, i to wawaxi moni ti teka seilon. Pupuasan waxiai moni ti teka Ju hani teka masiwi ti Rom. Jises hone i ukek, “Kahitima nga! Pahak o kahikahik.” Livai tule ape kahiti i. 


text:
<pb/>Imuh Jises to angiang kapi Livai leili ingan. Kilan seilon pupuasalaha masin puase Livai, hetekie teka seilon woulaha lialun, laha angiang kapi Jises ma tesol kahikahin. Kilan seilon tenen tenen kakahiti Jises lawe ngain. 


text:
Ti teteka Parisi hanaui nauna ti Moses, ningahiwa Jises angiang kapi teka woulaha lialun, lato hone tesol kahikahin, “Kalahai i ang akati seilon tetenen?” 


text:
<pb/>Jises hong lato kakak ape i ukek, “Dokta kum puasake seilon huliwi, mewenae teka tinun. Kumahe ka nga he tehu pon ie upiai kahikahik seilon tenen laha sokok laha sawisawin. Nga tahiama upiai kahikahik seilon tenen laha tioi ka woulaha lialun.” Nauna wasan ma nauna haun kum he paho 


text:
<pb/>Hina ngain taun ti tesol kahikahi Jon Baptis ma tesol Parisi halini an ti hualiai lotu ti lato. Teka seilon nahih hani kapi Jises ape kamei i, “Nakon lahan tesol kahikahim lato kum halini an ti hualiai lotu ti lato hanowi tesol kahikahi Jon Baptis ma tesol kahikahi teka Parisi?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Na tel seilon i sal i kapi tesol seilon ti laha ilowi ti angiain ti salasala, kaie lato kum ang? Kumahe! Lato ang akati i. 


text:
Tuahe ngain tehu i luluainima, laha waxi xaxaweni tel seilon i sal ti lato. Tataen ien lato halini an. 


text:
<pb/>“Seilon kum lohi hahakila patula wel hani tehu po wasan nake na i lauti, tehu po i watat ape patula tapulol. Pamu ewian na i lohi hani he tehu po haun lehe ati lalu kum lialu.” Jises i Masiwi ti Sabat 


text:
<pb/>Telao ngain Sabat Jises nahih kokotiwa tesol kini kon hetekie tesol kahikahin. Ape tesol kahikahin asahi ani huai kon. 


text:
Tesol Parisi kakane Jises, “Paxaiwa! Nakon lahan lato aile saun tenen hahalin ti telao ngain Sabat?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Amuto se teka hanaui kakai Haeu. Ala amuto tioi waliko ti tel masiwi David ma tesol seilon hahitakan aile ti pate lato hitol. 


text:
Lokon ti Abiata tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, David nahih soh hani Ingi Haeu ape i waxi bret, kalak hahalin. Ape i ma teka kapin lato ani.” 


text:
<pb/>Jises kakane lato ukek, “Haeu tanomi Sabat ti hualiakaha seilon, kumahe i tanomi kaha seilon hualiai Sabat. 


text:
Ape nga tel Nati Seilon, nga se Masiwi ti Sabat. Nga tel sowini haniai seilon waliko tenen i pon ma na i kum pon laha aile telao ngain Sabat.”<pb/>


text:
Hina seilon ien laha sasakal aweisal ti suluiai Jises. Aile ape laha paxai otioti na i aile haewia tel seilon lehe laha sului i ti ailei saun tenen hahalin telao Sabat. 


text:
<pb/>Ape i kamei teka seilon, “Nakon saun la ewi na kako aile telao Sabat? Saun ti hasoliai seilon ka halialualaha? Saun ti hualiai seilon ka hamangealaha?” Tuahe laha tai wix pahoi i. 


text:
<pb/>Jises pax kakalini laha ape lon lialu hawane nake laha kum tahane tel seilon. Ape Jises hone i ukek, “Hokahiwa minam!” I hokahiwa tepaun minan ape i ewi. 


text:
Tesol Parisi nahih sohot ti synagog ape nahih apuha hani kapi tesol tepaun ti Herod. Lato aile namil ti sale teleiai Jises. Kilan seilon kahiti Jises 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin nahih salili teka seilon lehe lato nahih hani kanitax Galili. Kilan seilon kahitiwa lato. 


text:
Ti laha hongoa waliko tenen kuin ti i ailele, kilan ti laha nahih hani kapin. Laha ti Galili, Judia, Jerusalem, Idumea, pape kan Jodan sai liai tepaun ma kakalini toan ti Taia ma Saidon. 


text:
Seilon pate kilan kasia, aile ape Jises hone tesol kahikahin apeseniai tea koap lehe seilon kum tu pisipis hani kapin. 


text:
I haewia kilan seilon, aile ape teka seilon tinun nahih tatale hani kapin. Pahalaha wanen laha soti i. 


text:
Lawe seilon ti spirit lialun kapiti hahalialu, laha ningahiwa Jises, laha put hani mateiwaun ape tilol ausisini ukek, “O se tel Nati Haeu!” 


text:
Tuahe Jises halini laha ti kaxi haniai teka seilon liai ka i tel Nati Haeu. Jises kilami huopanim hua aposel 


text:
<pb/>Imuh Jises han hani he tehu maunten ape i tiloi teka seilon lehe i kilami teteka ti pahan. Ape laha hatesol nahih hani kapin. 


text:
I kilami huopanim hua aposel, tetesol lato lawe kapin. I hone lato ukek, “Nga kilami amuto hamalum kapitama kapik. Tin nga talo amuto kaxi ahutiai kakai Haeu. 


text:
Andru, Pilip, Batolomiu, Matiu, Tomas, Jeims tel nati Alapeus, Tadeus, Saimon tenen axan liai Selot, 


text:
ma Judas Iskariot, tetel seilon imuh i hangaini Jises hani laha telei. Pohe Satan ma pohe Holi Spirit 


text:
<pb/>Ti Jises nahih alia haniwa tehu ing ti i heheuta, kilan seilon apuha uleawa ape Jises ma tesol kahikahin kum ang uke. 


text:
<pb/>Teka hanaui nauna ti Moses nahima ti Jerusalem lato ukek, “Jises spirit lialun kapiti halialuawen! Satan axi i poh ti xaxaweniai spirit lialun.” 


text:
<pb/>Jises tiloi lato hani kapin ape i kakane lato, “Satan i xaxaweni ukek ia Satan?” Ape i kak kolongeni hani lato i ukek, 


text:
Satan masin tel seilon kuin. Tap tel seilon soh uke hani ingi tel seilon kuin ape waxi waliko ti leili ing, halik na i xioti konginimu tel seilon kuin. Mewenae na i pamu kuiaian, i pon xoiniai tel seilon kuin. Se tin masin nga xoini Satan ape nga xaxaweni spirit lialun tetan leili teka seilon. 


text:
<pb/>“Nga kakane amuto waliko salan. Haeu i oxoxi seilon ti kawatan ti hatesol lialui woulaha hetekie ti na tel seilon kak halialu tel liai. 


text:
Tuahe na tel i kak halialu Holi Spirit, tap wanen Haeu po oxoxi i ti kawatan ien nake i aile saun lialun ti kawatan tetan tap tahi tapoan.” 


text:
Jises kak ukek ien nake teka seilon kakaxi ka spirit lialun kapiti hahalialu i. Tinan ma ukalan wanen 


text:
<pb/>Muhin ien tel tinan ma tesol ukalan tahia hani tehu ing ti Jises hahanau teka seilon. Lato tua tutu melal ape hakouta hani i kakain. 


text:
Kilan seilon to kakalini Jises ape tel ti laha hone i, “Paxaiwa, tel tinam ma tesol ukalam atetengi o melal.” 


text:
Liai telao Jises kak hahanau teka seilon pape kanitax Galili. Pate kilan seilon apuha kakalini i, aile ape i ku to hani he tea koap. Teka seilon tutu peixux. 


text:
<pb/>Ti ape mewenae Jises, tesol huopanim huhua kahikahin ma teka liai kamei i salangawe tenen meng i kakaxi. 


text:
I kakane lato ukek, “Pahak nga kaxi haxewa hani amuto waliko tenen amuto kum xeu sale nenein ti Haeu, tuahe teka laha kum soh ti Haeu, nga hapuasa meng ti nga hahanau laha ape laha kum hong tioi aluini. 


text:
Masin ti leili pepai Aisaia i ukek,<pb/>“ ‘Laha papaxai he tange pulalaha waliko ti Haeu ailele tuahe laha kum ningahi, laha hongohong kakai Haeu tuahe laha kum xeu.<pb/>Na masin ala laha hong tioila kakai Haeu, laha towiahu haniwen i ape i oxoxiwen laha ti kawatan ti lialui woulaha.’ ” <n>(Isa 6:9-10)</n> Jises kaxi haxewa meng ti hepekeun tenen tenen 


text:
<pb/>Jises kakane tesol kahikahin ukek, “Na amuto kum xeu ti tenen menge hepekeun, tin amuto kum xeu ti meng liai. 


text:
Seilon hina masin aweisal ti waki maia put to, laha hong kakai Haeu tuahe malimun wanen na Satan xaxaweni kakain ien ti leilolaha. 


text:
Tuahe i kum wahai aluini ape i kum xex kue. Taen kawatan ma totohong tunahiwa laha ti usiai kakai Haeu, xoxoi namilolaha ti Haeu pate i put kosea. 


text:
Tuahe laha namiloi kasini waliko ti itan ie. Pahalaha soxialaha kilan ma laha nahaini waliko ti seilon liai. Namil tenen ien kokongini kakai Haeu ape laha kum hua. 


text:
Tuahe teka liai masin hepekeun solian. Laha hong auni kakai Haeu ape laha hua. Teka laha hua 30, teka 60 ma teka liai 100 akulaiwen ti uli seinian.” Kakai Haeu haxewa namili seilon 


text:
<pb/>Ape Jises kamei tesol kahikahin ukek, “Na amuto hakama tehu kamaiamuto, kaie amuto hana hahitake po ma na sau? Kumahe, amuto hakea hani patul koukean lehe i haxewa leili ing. 


text:
Waliko ti i mumuna aope, i kouke. Waliko tenen amuto kum xeu ti kakai Haeu aope ie, Haeu haxewa hani amuto imuh. 


text:
<pb/>Jises hone lato ukek, “Kakain ti amuto hongohong, hong matainiwa lehe amuto xeu! Saun ti amuto aile hani seilon liai, tin Haeu hani aliake amuto tuahe tetan pamu sean. 


text:
Na tel seilon i hong usi kakaiak, Haeu axi aheke anesoan tuahe na tel seilon kum hong usi kakaiak, anesoan Haeu waxi aliake.” Meng ti seiniai waki komem 


text:
Kalak tel seilon kum tioi i sohot ukek ia, supuli komem i xex ipong ma ngain, ti tel seilon mamatih ma na i tau nanahih. 


text:
Tataen huai komem pamua, tel tame tesol kin uke ngol kotian nake an he kin i apeasawen.” Menge waki lilieu 


text:
Kalak i pate kokol, i xex lap ape i sohot tea pata lapalap wanen. Ngaxon lap hawane ape manixux atai ingalaha ien.” 


text:
<pb/>Kilan meng Jises hapuasa hanaui seilon. I kak kolongeni kakai Haeu hani tenen ti lehe seilon hong tioi kakaian. 


text:
Ti i kaxi kakai Haeu hani seilon liai, lawe i hapuasa meng, tuahe taen mewenae i ma tesol kahikahin, i kaxi haxewa hawane hani lato. Jises hatapo tehu ahon 


text:
Tesol kahikahin ku haniwa he tea koap ti Jises toto ape lato lang salili teka kilai seilon apupuha. Tin hina koap liai ien. 


text:
Tai kue ahon tunahi lato. Aupol kuin ma laman lalap tenen i hu mamatit, hin i matit hani leili koap. Sikole wanen lato kaxox. 


text:
Jises matih lululung he teik lulungan muhiwai tea koap. Kakanua lato hangoni i ape lato ukek, “Tel masiwi, nakon o kum nam waxi na kako kaxox ape kako mat?” 


text:
<pb/>Pate lato mamata ape lato he kamekam alia puki lato, “Seilon tenen lahan ka aupol ma laman hong usi kakaian?”<pb/>


text:
Ti Jises mosua he tea koap, tel seilon sohotuma he amal ape kiliwau pahoi i. Tel seilon ien spirit lialun kapiti halialua. 


text:
Laha xioti hakilawen minan ma aen. Laha uke sen tuahe lawe i xaputi. I pate kuin wanen, tap tel kongini uke i. 


text:
Tel spirit lialun tilol eliel ukek, “Jises, tel Nati Haeu pate tuah! Lehe o aile la hani nga? Nga kamei hawane o ti puli Haeu, o kum aile hahalialu nga!” 


text:
Jises sowini hani lato. Tesol spirit lialun ahuta ti leili tel seilon ape lato soh hani leili tesol pou. Mongohe tesol pou 2,000. Lato kiliwau hanahi hani he sahikek, lato put hani itax ape lato waut mat. 


text:
<pb/>Tesol ngahatiai pou kiliwau kaxi hani teka seilon leili taon ma tesol tesol. Ti teka seilon hongoa, laha nahih paxai waliko ti i sosohot. 


text:
Ti laha nahih haniwa kapi Jises, laha ningahi tel seilon kemuk kilan spirit lialun kapiti hahalialu. I hina puxux ma namilon tin ape solian. Ape laha mamata. 


text:
Tesol seilon lato ningahiwen waliko ien, lato kaxi hani laha waliko ti i sohot haniwen tel seilon ma tesol pou. 


text:
<pb/>Ti Jises ku haniwa he tea koap, tel seilon kemuk spirit lialun kapiti hahalialu, kamea eliliel na i kahiti Jises. 


text:
Jises ukek, “Kumahe, alia haniwa tonam kapi tesol akikim ape kaxiwa waliko solian tel Masiwi aile haniwen o nake ti lalape tatahan tetan.” 


text:
Ape salan, i nahih hani tesol huopanim taon axalato Dekapolis. I kaxi hani laha waliko ti Jises aile haniwen i. Laha hatesol ongake hawane. Tel nati Jairus ma tel hehin tinun 


text:
<pb/>Muhin ien, Jises lang alia hani liai tepaun ti kanitax Galili. Kilan wanen seilon apuha kalini i peixux. 


text:
Lokon ien Jairus tahiama. I tel ti tesol masiwi ti synagog. Ti i ningahiwa Jises, i lokuha hani itan kapi aen. 


text:
I kamei eliel Jises, “Tel natuk hehin pate tinun sikole i mat. O nati kahitima nga ape hanawa minam patul tetan lehe i ewi!” 


text:
Ti tel hehin hongoa ka Jises nahih tamusuen, i nahih usiwa muhin ape ti leili teka seilon i akeni soti puxuaun. 


text:
<pb/>Taen ien Jises ilameni ka pohen i puasawen. I toheawa ape i kamei teka seilon, “Aita tel i soti puxuauk?” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin kakane i, “O ningahi ka seilon pate laha pisipis, nake lahan o kamea tetel i soti o?” 


text:
Tel hehin ilameni tioi i ewiwen ape i mamata xexex lokuha hani itan kapi ae Jises. I kaxi waliko tenen i sohot haniwen i. 


text:
Jises kakane i ukek, “Tel natuk, xoxoi namilom tetak i aile tinum ewi. Nahih hetekiewa amuam he tiam. Naxe tinum ape i tapoen.” 


text:
<pb/>Leilon ti Jises kakak, teka seilon leili ingi Jairus hakauma kakain hani Jairus ukek, “Tel natum i matewen, kum hakalakala nanahiai tel masiwi.” 


text:
<pb/>Kalak Jises hongoen waliko ti lato kakak, i hone Jairus, “Kum namiloi hahalapa, o kewa hina namil xoxoan tetak.” 


text:
<pb/>Jises hone teka seilon ka laha kum kakahiti i ape i hakahita mewenae Pita, Jeims ma tel ukalan Jon, tesol kahikahin. 


text:
Jises soh haniwa leili ing ape i hone laha, “Alahan pate amuto tang ausisini? Tel akaik kumahe maten, i tua mamatih.” 


text:
<pb/>Tuahe laha mal soxeni i. Jises talo hasohotu laha. I waxi tel tame tel akaik, tel tinan ma tolu kahikahin ape lato soh hani tesol laha hahanopi tel akaik. 


text:
Jises akeni mini tel akaik ape kakane i, “Talita kum!” Teik kakain ien i ukek, “Tel kokole akaik, xahatale!” 


text:
Taen ien wanen i xahat ape i tau nanahih. Teka seilon ongake hawane ka i moih aliawen. Ahangi tel akaik hehin ien huopanim huohu. 


text:
Jises kakane eliel lato, “Axiwa ani tel akaik. Ape kum kaxi sasawateni hani seilon liai waliko ti nga ailewen.”<pb/>


text:
Telao Sabat i hutui hanaui teka seilon leili synagog. Kilan seilon ti ien laha hongoa kakai Jises, laha ongaini hawane ape kumahe laha amuam. Laha kamea, “I kema ia kakain tenen masin? Anesoin tenen lahan i hina? I aile ukek ia poh tenen ti seilon kum aile uke? 


text:
I tel tuahe ataiai ing. I tel nati Mary, ukale Jeims, Josep, Judas ma Saimon. Nakon tesol tuan kumahe tin lato toto ie?” Ape laha watakai hongoi kakaian. 


text:
<pb/>Jises kakane laha ukek, “Nga masin teka kuluiai kakai Haeu. Ti toan liai seilon sameni laha tuahe ti puki tonalaha wanen seilon watakai hongoi kakaialaha.” 


text:
Aile ape, nake laha kum soh ti Jises, i tai aile hakila puasain ti poh hani laha. Pate palai teka seilon tinun i haewia. I hana minan patul ti laha ape laha ewiwen. 


text:
I tiloi apuhini tesol huopanim hua kahikahin ape i talo lato uke hua hua. I hani lato poh ti xaxaweniai spirit lialun. 


text:
Ape i kakane ulei lato, “Na amuto tahia haniwa tewau toan, heutawa ing tehue atengi tataen amuto nahih salili tewau toan ien. 


text:
Na hina toan kum amuke amuto ma kum hong amuto, tapahiwa anele aemuto ape nahih saliliwa toan ien. I kola ka teka seilon ien puki laha aile axi laha kawatan nake laha kum hong kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Muhi kakai Jises tesol huopanim huhua kahikahin nahih kaxi ahuti meng solian ti Haeu hani teka seilon lehe laha towiahu ti lialui woulaha. 


text:
Lato xaxaweni spirit lialun ti leili kilan seilon ma ahui wel he kawe kilan teka tinun ape laha ewi. Matei Jon Baptis 


text:
<pb/>Herod tel masiwi ti Galili i hong ka axe Jises sawat hani tesol tesol. Hina seilon laha soh ukek Jon Baptis moih aliawen nake laha paxai ka Jises hina poh tenen seilon kum pon hasohotuan. 


text:
<pb/>Seilon teka laha ukek, “I Elaija.” Ape teka liai ukek, “I tel kuluiai kakai Haeu masin teka kuluiai kakai Haeu ti kuewen.” 


text:
Imat ti Herod kalabusi i, Jon Baptis to kaakane Herod, “Nakon o sokok saun solian ti o uke axoi tel ukalam?” 


text:
Herod mamata aile halialui Jon nake i tioi ka Jon seilon sawisawin, lawe i usiusi nauna ti Haeu. Aile ape Herod awai i ti Herodias. Kalak kakai Jon tuhuke halialu i, Herod hong waheni kakaian. 


text:
<pb/>Telao Herod hone laha ailei tehu angiain lalap ti nameniai tehu ngain i takah. I ilowi teka masiwi laha pupuas hahitakan, masiwi ti hile ma masiwi ti toan tewau tewau ti Galili. Tel axoan Herodias namiloi ukek, “Taun tetak ie ti teik waliko nga to nanamiloi.” 


text:
<pb/>Ti tel hehin nati Herodias dedenisama, i hamuamua hawane Herod ma teka seilon kapin. Ape Herod hone i, “Waliko tenen na paham, nga hani o.” 


text:
I kakane tel hehin ien ti puli lawe seilon, “Na o kamei nga tuahe na tenen, tataen tepaun soxi ti nga ngangahati, nga hani o.” 


text:
<pb/>Ape tel hehin nahih kamei tel tinan, “Kaie nga kamei i waliko la?” Herodias ukek, “Pati Jon Baptis.” 


text:
<pb/>Kiliwan wanen tel hehin nahih alia hani kapi Herod ape i ukek, “Pahak aope ie o hanima nga pati Jon Baptis. Hana haniwa leili tehu kapi ape kau hanima nga.” 


text:
Namili Herod sihikuk hawane tuahe i kum kapitini uke nake i kak tuohawen ti puli teka seilon kapin ka i hani tel hehin waliko ti na i kamea. 


text:
<pb/>Tesol huopanim huhua aposel tahia alia hani kapi Jises ape kaxi hani i waliko ti lato ailewen ma hanauen seilon. 


text:
Lokon ien kilan wanen seilon nahiwa nahima. Aile ape Jises ma tesol kahikahin kum ang uke. Jises hone lato, “Kako nahih hani tesol ti mewenae kako lehe amuto hanawamu teik.” 


text:
Tuahe kilan seilon ningahi ti lato ku ape seilon ti lawe toan laha kiliwau tahiamu imat ti Jises ma tesol kahikahin. 


text:
Ti Jises mosua he koap, i ningahi teka kilai seilon ape lon i tel. I tahane laha nake laha masin teka sipsip tap ngahatalaha. Ape i hutui hanau laha kilan waliko ti saun ti Haeu. 


text:
<pb/>Al ape sikole i lol. Tesol kahikahin nahih hani kapin, lato ukek, “Pate ape alohah a tap toan ie. 


text:
<pb/>Tuahe Jises ukek, “Puki amuto axiwa analaha.” Lato namiloi ukek, “Malehe kilai seilon, kaie amite pon? I tapai ti kahi tel seilon na i puas ti pangapang tepanim toluhu! Nakon paham amite towi halapa moni ti kahuiai bret ape hani teka kilai seilon ie?” 


text:
<pb/>Jises kamei lato, “Hil bret toi amuto? Nahih paxaimua.” Ti lato tioiwa, lato ukek, “Tepanimawe bret ma huok xixi.” 


text:
Ti laha toa, Jises akeni tepanim bret ma huok xixi. I pax hani patul ape i kak kemulik hani Haeu. I wiki bret uke teik teik hetekie xixi ape i hani tesol kahikahin sei haniai teka seilon. 


text:
Mongohe seilon ti Jises axi analaha 5,000, tai wexe teka hehin ma akaik. Jises nanahih patul he kanitax 


text:
<pb/>Muhin Jises hone tesol kahikahin nahih haniwa he tea koap ape lalangawa imat hani Betsaida. Ape i talo aliake teka kilai seilon. 


text:
I paxai tesol kahikahin pate lato makeh xoxeiai tea koap nake lato xoxei papahoi aupol. Pate letu ti teik tilokoan tutuen, i nahih patul he kanitax hani kapi lato. Sikole i nahih akulai lato. 


text:
Kalak lato ningahiwen ti Jises axi ani kilai seilon i akulai 5,000, namilolato tai xeu tutuen Jises i seilon tetenen. Jises haewia teka tinun ti Genesaret 


text:
Tataen teka seilon ti lawe toan hongoa ka Jises tahiawen, laha kau talowike hawane teka seilon tinun hani kapin. 


text:
Tesol tesol ti i nahiwa, toan lalap ma kokol, teka seilon kaua teka tinun hani tesol tone apuhain. Ape laha kamei eliel Jises na laha tua soti puxuaun. Teka laha soti, laha ewi.<pb/>


text:
Tesol Parisi ma teka Ju liai, laha kum ang na laha tai nuhi minalaha ti usiai saun ti teka matahaun. 


text:
Na laha aliama ti tesol tone hangainiai waliko, laha kum ang atengi laha ailemu saun ti nuhi haunialaha. Kilan saun tutuen, masin sale nuhiai kap, salek ma pelet. 


text:
<pb/>Ape tesol Parisi ma tesol hanaui nauna ti Moses kamei Jises, “Alahan tesol kahikahim kum aile usi nauna ti teka matahaun? Ti lato ang, lato tai nuhi minalato.” 


text:
<pb/>I kak pahoi lato ukek, “Amuto seilon tenen lehomuto huoka! Kakai Haeu ti Aisaia taiwen pate salan ti i kak kilami woumuto. Haeu kakane Aisaia ukek,<pb/>“ ‘Teka seilon sameni nga ti tuahe awalaha a namilolaha pate xauxaun tetak.<pb/> 


text:
Kumahe salan laha lolotui nga. Laha hanau waliko ti puki seilon namiloi tanomi.’ ” <n>(Isa 29:13)</n> 


text:
<pb/>“Amuto pate aneso wanen nexi haselei nauna ti Haeu lehe amuto akeni kongini saun tenen puki ti amuto. 


text:
Ala amuto tioi waliko ti Moses hahanau seilon. I ukek, ‘Hong tamaniwa kakai tamam ma tinam ape aile hasolia haniwa lalu. Na o kak halialu tamam ma tinam, o laha telei.’ <n>(Exod 20:12, 21:17)</n> 


text:
Ti amuto aile ukek ien, kumahe amuto usiusi kakai Haeu, amuto hakoutama saun tenen puki ti amuto. Kilan waliko liai tenen masin ien amuto ailele.” Waliko tenen i haloloa seilon 


text:
<pb/>Muhin ien Jises tiloi teka lawalawai seilon hani kapin ape i ukek, “Amuto hatesol, heiwa taxingamuto lehe amuto hong tioi kakaiak. 


text:
Waliko ti i soh nonoa he awe seilon i kum haloloa i. Mewenae waliko tenen na i ahutama he awe seilon i haloloa i. 


text:
I kamei lato, “Tin amuto kum xeu? Nakon amuto tai titioi ka tap waliko ti melal i soh hani leili seilon i haloloa i? 


text:
Kumahe i soh hani leili aten, i soh hani leili puhuan. Imuh i ahuta.” Ape Jises kakane lato ka Haeu namiloi ukek hatesol an haun. 


text:
Waliko lialun ti i ahutama leili seilon se tetesol: namil lialun, saun lialun ti wawan hehin, xuxuina, na ulini ape telei seilon, xuinai axoi seilon liai, 


text:
saun ti halepean, saun ti halialui seilon liai, puputa, tap saun ti hienain, wiwilik, mimisah, hanasanas ma tua aile lalolal waliko. 


text:
Haeu ukek tesol waliko lialun ien i ahutama leili seilon ape aile haloloa i.” Jises huali tel hehin kumahe Ju 


text:
<pb/>Jises salili tesol ien ape i nahih hani tesol toan xohixohin Taia. I nahih soh hani tehu ing. Kumahe pahan seilon ningahi i tuahe i kum muna uke. 


text:
Tel hehin spirit lialun kapiti hahalialu tel natun hehin, hong tunahi sale puase Jises. Aile ape i nahih kosea hani kapi Jises ape i lokuha hani kapi aen. 


text:
Tel hehin ien i kumahe Ju, i hehin Grik, i takah Penisia taon ti Siria. Pahan wanen Jises xaxaweniwa spirit lialun ti leili tel natun. 


text:
<pb/>Jises kakane tel hehin ien ukek, “Kumahe solian na tel i waxi ani natun ape towi hani ani sinen. Ala nga hualimu teka Ju.” 


text:
<pb/>Tel hehin i hong tioi waliko ti Jises kakak ape i ukek, “Salan wanen, tel masiwi, tuahe sinen ani peni ani akaik na i put hani itan.” 


text:
<pb/>Jises kakane i, “Pahoan tetam pate solian. Nahih hetekiewa amuam nake nga xaxaweniwen spirit lialun ti tel natum.” 


text:
Ape salan, tel hehin nahih alia hani leili ingan. I ningahi ka tel natun engeeng he sau ape i ewiwen. Spirit lialun saliliwen i. Jises haewia tel seilon taxingan sutu ma i kum kak alua uke 


text:
<pb/>Jises nahih salili tesol toan xohixohin Taia. I nahih sahi Saidon ma Dekapolis ape i tamus hani kanitax Galili. 


text:
Teka seilon hakahita hani i tel seilon taxingan sutu ma i kum kak alua uke. Laha kamei eliel Jises na i hana minan patul tetan. 


text:
<pb/>Jises aka waxi tel seilon hani kapin. I soti leili taxingan ma i pukeini ngaxe minan ape i soti lehe tel seilon. 


text:
<pb/>Jises hone laha, “Kum kakaxi wanen hani teka seilon liai.” Tuahe laha kum puluhini uke, laha kaxi tatale. 


text:
<pb/>Ti teka liai hongoa, laha ongake hawane. Laha ukek, “Kalak taxing sutu ma seilon kum kak uke, i pon haewian. Waliko ti i aile, se hatesol solian.”<pb/>


text:
Tai kue kilan ulea seilon nahih hani kapi Jises. Ti laha apupuha ien, analaha tapo. Jises tiloi tesol kahikahin hani kapin. 


text:
<pb/>Tesol kahikahin kamei i, “Ti he lohong ie kako kema an ia ti axiai ani teka lawalawai seilon?” 


text:
<pb/>I hone hatesol seilon ka to haniwa itan. I waxi tepanim huaik bret ape i kak kemulik hani Haeu. I wiki ape i hani tesol kahikahin sei hani teka seilon ape tesol kahikahin aile usi. 


text:
Tin hina palaiai kokole xixi. Jises kak kemulik hani Haeu ape i hani tesol kahikahin sei ulea hani teka seilon. 


text:
<pb/>Hatesol seilon ang ahoi hawane. Ti tesol kahikahin apuhiniwa moxe an i sohotua po tepanim huohu. 


text:
I ma tesol kahikahin nahih ku hani he tea koap ape lato lang hani texux xux Dalmanuta. Tesol Parisi kamea kolakol ti poh 


text:
<pb/>Ti tesol Parisi hongoa Jises tahiawen, pahalato lato kamei tohongi i. Lato nahih hani kapin ape lato lungei i ukek, “Kola hanima amite pohem lehe amite tioi ka salan Haeu taloma o.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises tioi waliko ti lato nanamiloi ape i ukek, “Alahan lawe pahamuto nga aile kolawa pohek? Nga kaxi hawane hani amuto, nga kum kola hani teka seilon ti aope ie kolakol ti Haeu.” 


text:
Muhin ien Jises nahih salili lato. I ku hani he tea koap ape i lang hani liai tepaun ti kanitax Galili. Teka Parisi ma Herod masin ist nake lato neini hakalala seilon 


text:
<pb/>Jises tioi waliko ti lato kakak ape i hone lato, “Alahan amuto to kak hahakila ka amuto tap bret? Amuto tai titioi? Amuto kum xeu? Patumuto nakon pate ailan ukean? 


text:
Ti nga wiki tepanim bret waxeniai teka seilon laha akulai 5,000, hil po moxe an amuto waxi?” Lato ukek, “Huopanim huohu.” 


text:
<pb/>“Ape ti nga wiki tepanim huaik bret waxeniai teka seilon kilaialaha 4,000, hil po moxe an amuto waxi?” Lato ukek, “Tepanim huohu.” 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin tahia hani Betsaida. Hina seilon ati tel pulaxa hani kapi Jises ape laha kamei eliel i ti akeni sotiai tel seilon ien. 


text:
Jises akeni mini tel pulaxa ape ati hani melal ti toan. Muhin ti i pusuiniwa pulan, i hana minan he puli tel seilon ape kamei i, “O ningahi uke waliko?” 


text:
<pb/>Jises hana ulea minan hani he puli tel pulaxa. Tataen ien pulan xeu hawane ape i paxapax alua. 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin nahih hani toan ti kapi Sisaria Pilipai. Ti lato nanahiwa aweisal, Jises kamei lato, “Kaxi hanima nga, teka seilon laha ukek nga aita?” 


text:
<pb/>Lato pahoi ukek, “Teka laha ukek o Jon Baptis, teka laha ukek Elaija ape teka liai ukek o tel kuluiai kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Jises kamei lato, “A amuto? Amuto ukek nga aita?” Pita pahoi ukek, “O Krais, tel Haeu taloma.” 


text:
<pb/>Muhin Jises hutui hanau tesol kahikahin, i ukek, “Nga tel Nati Seilon, nga tunahi lalape kawatan ma moloan ape teka masiwi ti teka Ju, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, laha watakai hawane nga. Laha telei nga tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” 


text:
I kaxi haxewa hawane haniwa lato ape Pita waxi tahaini Jises hani kapin ape kahiloloi i nake i kum ukek waliko ien i sohot hani Jises. 


text:
<pb/>Jises tohea paxai tesol kahikahin liai ape i kahiloloi Pita, “Tahawa! O kak hanowi Satan! Namilom kumahe i ahuma ti Haeu, i ahuma ti seilon.” 


text:
<pb/>Ape Jises tiloi teka kilai seilon ma tesol kahikahin hani kapin. I ukek, “Na seilon pahan sohot kahikahik, laha kum namiloi wawaxi mewenae laha. Laha kaua kawatan masin ti nga kakau lehe i kola laha kahikahik wanen. 


text:
Seilon teka pahalaha laha akeni kongini totonalaha ti itan ie, laha kum tunahi tonain kapi Haeu. Tuahe teka laha to kahikahik kalak na masin laha lioi totonalaha ti itan ie nake ti usiai kakai Haeu, laha tunahi tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Na tel seilon hapono hatapo i waliko ti itan ie tuahe i lioi tonain kapi Haeu, solian la i uke? Tap. 


text:
Na tel seilon hiena puluhini nga ma kakaiak aope ie, leili taun ti teka seilon to ailele saun lialun, nga tel Nati Seilon tin nga hiena puluhini i taen ti nga alia hetekiema poh ma xewai tel Tamak Haeu ma tesol engel, spirit solian tetan.”<pb/>


text:
Jises kak tatale ukek, “Nga kaxi hawane hani amuto, teka ti amuto ie, imat ti amuto mat, amuto ningahi nenein ti Haeu sohot hetekiema lalape kui pohen.” Tanome Jises sohia hawane 


text:
<pb/>Ngain tepanim tehu tamusua Jises hakahita Pita, Jeims ma Jon hani he tehu maunten patul, mewenae lato. Ti lato ien, tanome Jises sohia hawane. 


text:
<pb/>Pita kakane Jises, “Tel masiwi, pate ewi ti kako ie. Amite atai toluhu houha, tehu tetam, tehu ti Moses ma tehu ti Elaija.” 


text:
<pb/>Lokon ien, teik lihui maun atuhi lato ape tenen kinax i wixima he maun ien i ukek, “Tel seilon ie se Natuk pate nga waheni. Hongoa i.” 


text:
<pb/>Ti lato nahih momosua he maunten Jises kakane lato ukek, “Kum kakaxi hani seilon liai waliko ti amuto ningahiwen. Atengiwa tataen ti nga tel Nati Seilon xahat ti mateak.” 


text:
Lato hong tamani kakaian. Tuahe ti puki lato, lato to kakak tutuen salangawe teik kakain “xahat ti matemate” ti Jises kakak. 


text:
<pb/>Ape lato kamei Jises, “Nake lahan teka hanaui nauna ti Moses ukek ka Elaija i sohotumu imat ti Krais?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Salan wanen tel masin Elaija i sohotumu apeseniai teka seilon imat ti Krais sohot. Tuahe nake lahan kakai Haeu i ukek ka tel Nati Seilon i tunahi kawatan ma moloan lapalap wanen ma laha watakai hawane i? 


text:
Nga kaxi hani amuto, Jon Baptis, tel masin Elaija, i sohotuen tuahe laha aile hani i waliko ti pahalaha. Laha aile halialu i masin ti kakai Haeu kaxiwen leili pepaun.” Jises haewia tel akaik spirit lialun kapiti hahalialu 


text:
<pb/>Ti Jises ma tolu kahikahin nahih aliawa he maunten, lato ningahi kilan seilon kapi tesol kahikahin liai. Teka hanaui nauna ti Moses lato kak he lungelung kapi tesol kahikahin ien. 


text:
<pb/>Tel seilon ti leilolaha ukek, “Tel masiwi, nga nahike hanima o tel natuk wawan. Spirit lialun kapiti halialu ape i kum kak uke. 


text:
Lawe na spirit soh haniwa tel natuk, i haputa i hani he hepekeun. Pok sal he awan, i hahakiki nisun ape tupuan tua wakowako. Nga kamei tesol kahikahim ti xaxaweniai spirit lialun tuahe lato kum pon.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nakon lahan amuto seilon ti aope ie pate tap namil xoxoan? Nga to kapimuto ma tin nga hanau kueiniwen amuto. Kaie kuehuan ia pahamuto nga to kapimuto lehe namilomuto i xox tetak? Ati hanima nga tel akaik!” 


text:
Ape lato hakahita i hani Jises. Ti spirit lialun ningahiwa Jises, i aile hahaxexe tel akaik. Tel akaik put huhulil he hepekeun ape pok sal ulea he awan. 


text:
<pb/>Jises kamei tel taman, “Lokon wanen tenen waliko ie tunahi i?” Tel taman ukek, “Lilian ti kokolen. 


text:
Spirit lialun lawe i tohongi lalali teleian. I haputa i hani he ah ma leili kan. Tahanema amili. Na o pon, hualima amili!” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Na nga pon? Alahan o ukek na nga pon? Tel na i hina namil xoxoan ti Haeu, lawe waliko i pon.” 


text:
<pb/>Tel tame tel akaik tilol eliel ukek, “Teik kokole namilok xoxoan tuahe i kum tapai. Hualima nga lehe nga uke aheke!” 


text:
<pb/>Ti Jises ningahiwa ka teka seilon to kila aheahema, i tumei spirit lialun ti hasutui taxing ma siponiai au, i ukek, “Nga hone o, ahutawa ti tel akaik. O taha xaxau hawanewa! Kum soh ulelea hani i.” 


text:
<pb/>Spirit lialun ausisini. I hahaxexe tel akaik ape i sohot ahuta tetan. Lawe seilon sokok tel akaik mat tamusuen nake tanoman masin ka maten. 


text:
<pb/>Muhin ien Jises ma tesol kahikahin alia hani tonalato ape ti mewenae lato wanen, lato kamei i, “Nake lahan amite kum pon xaxaweniai tenen spirit lialun ien?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Spirit lialun tenen ien mewenae na amuto lotu eliel kamei poh ti Haeu, i pon xaxawenian.” Jises kakak ulea sale matean 


text:
<pb/>Imuh Jises ma tesol kahikahin nahih tamus hani Galili. Kumahe pahan teka seilon liai tioi lato tetesol. 


text:
Pahan i hanau tesol kahikahin. I ukek, “Nga tel Nati Seilon, laha hangaini hani teka seilon ape laha telei. Tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin nahih tahia hani tehu taon Kapenaum. Ti lato leili ing Jises kamei lato, “Ti kako nanahima aweisal, amuto kak lungelung waliko la?” 


text:
<pb/>Jises to ape i kakane huopanim huhua kahikahin ukek, “Na pahamuto amuto to masiwi, teheniwa amuto ape hualiwa seilon liai.” 


text:
“Na tel i waxi auni akaik masin ie nake nga, se i aunini nga. Ape tel i waxi auni nga, i waheni tel Tamak Haeu, tetel i taloma nga.” Seilon teteka tepaun ti Jises 


text:
<pb/>Jon tel kahikahi Jises ukek, “Tel masiwi, amite ningahi tel seilon i xaxaweni spirit lialun leili teka seilon hahitake axam. Tuahe i kumahe tel ti kako ape amite honewen i ka kum ailele.” 


text:
<pb/>Jises hone tesol kahikahin ukek, “Kum hahalini i. Na tel seilon aile hasohotu waliko tenen lalap hahitake axak, i kum pon kak halialuak. 


text:
Nga kakane hawane amuto, na tel seilon axi amuto kalak tuahe na kaniup nake amuto tetak, i uke kahun ti Haeu.” Nauna ti sale saun lialun 


text:
<pb/>Jises hahanau tutuen lato ukek, “Pate lialun wanen ti tel seilon na i aile haputa tel seilon liai kalak i seilon naun ma namilon kumahe xoxoan tetak. Pamu ewian laha xioti tehu mes lalap hani he kinawen ape hataxixi hani ilam. 


text:
Na o hapuasa tepaun minam ti ailei saun lialun, koti xaxaweniwa. Pamu ewi na o uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan minam tepaunue. Ien se pamu ewian ti na o sohot hani tesol ti kawatan tap tahi tapoan hetekie minam hupaun. 


text:
Na o hapuasa tepaun aem ti ailei saun lialun, koti xaxaweniwa. Pamu ewi na o uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan kalak o mangei. Ien se pamu ewian ti na laha towi o hani tesol ti kawatan tap tahi tapoan hetekie aem hupaun. 


text:
Na o hapuasa tepaun pulam ti ailei saun lialun, xaxusi xaxaweniwa. Pamu ewi na o sohot hani tone Haeu pulam tepaunue. Ien se pamu ewian ti na laha towi o hani leili tesol ti kawatan tap tahi tapoan hetekie pulam hupaun. 


text:
<pb/>“Totohong ma kawatan masin ah na i lui amuto. Tuahe na amuto waxaini, amuto masin sol ti hanamui an. 


text:
Sol solian tuahe na namun tapo, o aile ukek ia aliakei namun? Amuto hanowiwa sol uke tap pupuasamuto ti Haeu. Tin haeliel hawanewa lehe waxi wasolamuto tel tel mewenae solian.”<pb/>


text:
Imuh Jises nahih salili Kapenaum ape i nahih hani texux xux Judia. I kolia hani pape kan Jodan. Kilan seilon nahih apuha hani kapin ape i hanau laha kakai Haeu hanowi ti lawe i to ailele. 


text:
<pb/>Teka Parisi nahih hani kapi Jises ape kamei tohongi i ukek, “Nakon ewi na tel wawan lioi tel axoan?” 


text:
I kak pahoi lato ukek, “Na tel wawan i lioi tel axoan ape i waxi axoan tel hehin liai, i ailewen saun lialun ti wawan hehin. 


text:
Tin masin na tel hehin i lioi tel axoan ape i waxi axoan tel wawan liai, tin i ailewen saun lialun ti wawan hehin.” Jises lotu huali akaik kokol 


text:
<pb/>Telao teka seilon hakahita teka akaik kokol hani kapi Jises lehe i lotu huali lato tuahe tesol kahikahin kahiloloi laha. 


text:
Ti Jises paxaiwa, lon i lialu ape i hone tesol kahikahin, “Tiliwen teka akaik nahih hani kapik, kum talo xaaxaweni lato. Teteka seilon laha sohot hanowi teka akaik ie, Haeu neini aweisalulaha. 


text:
Nga kakane hawane amuto, Haeu neini mewenae teteka laha hana xoxoi namilolaha hani i masin teka akaik laha hana xoxoi namilolaha hani tamalaha ma tinalaha.” 


text:
I akeni aumi akaik tel tel ape i hana minan patul ti lato ti lotu hualialato. Tel seilon uluha kilan soxi 


text:
<pb/>Ti Jises hutui i nahih, tel seilon kiliwama ape i put lokuha hani itan kapi ae Jises, i ukek, “Tel masiwi solian, nga aile la lehe nga uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan?” 


text:
<pb/>Jises kamei i, “Nake lahan o ukek nga solian? Na masin o ukek nga solian, namiloi paxaiwa nake mewenae Haeu solian. 


text:
O tioi nauna tetan: ‘Kum tetelei seilon, kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum xuuxuina, kum kau puputini kakain, kum aile pipisi seilon liai ma hongoa kakai tamam tinam ape aile hasolia haniwa lalu.’ ” <n>(Exod 20:12-16)</n> 


text:
<pb/>Jises paxai tioi namili tel seilon ien. Ape hetekie tatahan i ukek, “O tai aile teik waliko. Nahih hangainiwa hatesol soxiam ape haniwa teka seilon tap soxi lehe imuh o uke kahum ti tone Haeu. Ape o nahih kahitima nga lehe o sohot kahikahik.” 


text:
<pb/>Ti tel seilon hongoa kakai Jises, tian kawat hawane ape i nahih alia hetekie tatahan nake soxian pate kilan. 


text:
<pb/>Jises paxai aliake tesol kahikahin ape i kakane lato, “Seilon tenen kilan soxi, pate ailan wanen ti usiai aweisal ti Haeu neneini!” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin ongaini hawane kakaian. Tuahe Jises kak tuhi ulea, “Tesol natuk, pate ailan wanen ti seilon tenen laha hana soxi mateiwa ti laha ti usiai aweisal ti Haeu neneini. 


text:
Kumahe malimun ti tok kamel na i soh non he tewau aweing laha axai nil ti sawitiai maia. Tuahe pamu ailaian ti seilon tenen kilan soxi ti usiai aweisal ti Haeu neneini.” 


text:
<pb/>Jises paxai lato ape i ukek, “Ti mewenae kui seilon i kum pon. Tuahe hetekie huhual ti Haeu, lawe waliko i pon.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Nga kakane hawane amuto. Tel na i salili tonan, ukalan, tuan, tinan, taman, natun ma na soxian nake ti usiai kakai Haeu, i uke waliko pamu kilaian. 


text:
Ti aope ie, i kilan ukalan, tuan, tinan, akaik, soxi ma na tonan. Tuahe tin i tunahi kawatan ma moloan. Ape ngain ti luluainima, i uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Tuahe kilan teka axalaha lalap ti aope ie, Haeu paxai ukek laha seilon tenen tap axalaha ape seilon ti tap axalaha ti aope ie, Haeu paxai ukek laha seilon tenen axalaha lalap.” Jises kakak ulea sale matean 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin nahih hahaniwa Jerusalem. Jises nanahiwa imat. Tesol kahikahin ilameni ox tuhi lato. Teteka laha nahih usiusi lato, laha mamata waliko tetenen na i sohot Jerusalem. Jises waxi selai tesol huopanim huhua kahikahin hani tesol mewenae lato ape i kaxi hani lato waliko tetenen na i sohot hani i. 


text:
Jises hone lato ukek, “Kako ape nahih hahaniwa Jerusalem. Ti ien, nga tel Nati Seilon, laha hangaini nga hani mini teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses. Lato noseni teleiak ape lato hangaini nga hani mini teka seilon ti Rom. 


text:
Laha soxeni, pukeini, heti ma telei nga tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” Katekate ti Jeims ma Jon 


text:
<pb/>Muhin ien Jeims ma Jon, hua nati Sebedi, nahih hani kapi Jises. Lalu ukek, “Tel masiwi, pahamili o aile hanima amili teik waliko.” 


text:
<pb/>Lalu hone Jises, “Tataen o sohotua tel Masiwi ti neiniai hatesol seilon, pahamili o hatonama amili kapim, tel tepaun manau, tel tepaun kalamau lehe tin amili sohot masiwi ti neiniai seilon.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Amulu kum tioi waliko tetenen amulu kakamei. Nakon amulu lang pahoi uke laman ti ape nga lang pahoi? Nakon amulu pon kaui kawatan ti nga kau kalak na amulu mat?” 


text:
<pb/>Lalu pahoi ukek, “Amili pon.” Jises hone lalu, “Salan imuh amulu lang pahoi laman ti nga lang pahoi. 


text:
Tuahe kumahe nga tetel kilamiai seilon ti tone minak manau ma na kalamau ti neiniai seilon. Tonain ien Haeu hani teka i kilamiwen.” 


text:
Jises apuhini lato hatesol ape i ukek, “Amuto tioi ka kewi teka masiwi ti he tehu pon ie lato neini halialu teka seilon hahitakalato ape lato lungei laha ka tua hongoa lato. 


text:
Tuahe kumahe pahak i sohot ukek ien leilomuto. Na tel ti amuto pahan ax lalap, i kola hawanewa ka i tel ti hualiai seilon. 


text:
Tataen nga tel Nati Seilon, kumahe nga toma lehe seilon to unauak, nga toma unaualaha. Ape nga mat ti ukei kahi lialui woi seilon.” Jises haewia Batimeus tel seilon pulaxa 


text:
<pb/>Ti lato nahih sasaliliwa Jeriko hani Jerusalem, Jises ma tesol kahikahin hetekie kilai seilon, lato apatuini tel seilon pulaxa axan Batimeus, nati Timeus. Lawe i toto ngixi aweisal kameiai huhual. 


text:
<pb/>Kilan seilon tumei i ka minginiwa awan. Tuahe i tilol eliel ahe, “Tel kahi nati David, tahanema nga!” 


text:
<pb/>Jises tu hamalum ape i ukek, “Taloma i.” Ape laha tilol hone tel seilon pulaxa, “Amuamua! Tua! Jises titiloi o!” 


text:
<pb/>Jises kamei i, “Paham nga aile hani o waliko la?” Tel pulaxa ukek, “Tel masiwi, pahak o haewiama pulak.” 


text:
<pb/>Jises hone i, “Nahiwa, xoxoi namilom ti Haeu aile haewiawen o.” Tataen ien wanen, pulan ewi ape i nahih kahiti Jises.<pb/>


text:
Jises ma tesol kahikahin nahih hani huowau toan Betfage ma Betani, pape tehu Maunt Oliv, xohixohin Jerusalem. I kilami hua ti lato ti ailei tenen puasain. 


text:
I hone lalu ukek, “Nahih haniwa tewau toan mateiwaukako. Na amulu tahiawa, amulu tunahi tok donki uluha xinotan ien. Tap tel seilon kikiliwakewen i. Upatiwa ape hakahitama. 


text:
Na tel seilon kamei amulu, ‘Kalahai amulu upati tok donki?’ honewa i, ‘Tel Masiwi pahan pake i atoheni aliake koseni.’ ” 


text:
Lalu hakahita tok donki hani kapi Jises ape lalu axaheni puxuaulalu he tehiton. Jises to patul ape tok donki kiliwake i. 


text:
<pb/>Kilan seilon axaheni puxuaulaha he aweisal ti i luluainiwa. Ape teka liai axaheni kai hatoh ti laha kotima he kin. 


text:
Teka seilon nanahiwa mateiwai Jises ma teka nanahima muhin, hatesol tilol ausisini ukek,<pb/>“Kako haxawawa axe Haeu. Kako amukewa tel kahi nati David, tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu!<pb/> 


text:
Tel seilon ie lehe i neini kako masin ti tel masiwi David neiniwen!<pb/>Kako sameniwa Haeu tel pohen tapein!” <n>(Ps 118:25-26, 148:1)</n> 


text:
<pb/>Ti Jises tahiawa Jerusalem, i nahih soh hani tehu Ingi Haeu. I paxai kalini hatapo lawe waliko ape i nahih ahuta alia hani Betani hetekie huopanim huhua kahikahin nake pate ape alohah. Jises usi xaxaweni teka laha hangaini soxi mate Ingi Haeu 


text:
Ti i pax haniwa mateiwa, i ningahi tea pata axan fig hina kaun. I nahih paxai na hina huan. Ti i tahiawa i tunahi ka tap huan, mewenae kaun nake kumahe taun ti huai fig. 


text:
<pb/>Ti lato tahiawa Jerusalem, lato nahih hani mate Ingi Haeu. Kilan seilon hahangaini soxi ma manihuh ien. Hangainiai waliko ti laha pate lialun. Ti Jises ningahiwa, i usi xaxaweni laha. I aka suoteni sau ti sohiai moni ma sau ti teka seilon laha hahangaini pux. 


text:
Ape i kakane nau laha, “Kakai Haeu ukek,<pb/>“ ‘Tehu ingak ing ti lotu ti lawe seilon.’ ” <n>(Isa 56:7)</n> Ape Jises ukek, “Tuahe amuto aile hanowi ka ing ti tone munai teka xuxuina.” <n>(Jer 7:11)</n> 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, lato hongoa waliko ti Jises ailewen ape lato upiup aweisal ti teleian. Lato mamata i nake kilan seilon sameni waliko ti i hahanau laha. 


text:
<pb/>Pate letu ti liai telao, ti lato tau nanahih aweisal, lato ningahi ulea tea pata axan fig. I ape maten, mat tamus haniwen taen puolan. 


text:
Pita nameni aliake kakai Jises ape i ukek, “Tel masiwi, paxaiwa! Tea pata ti o kakane ka i kum huhua ape i matewen! Alahan pate i mat kosea?” 


text:
Nga kaxi hawane hani amuto, na tel seilon hina namil xoxoan, tap kakapax, ape i kakane tehu maunten ie, ‘Hutawa ie ape towia haniwa itax,’ hoi liai i sohot. 


text:
Nga kakane hawane amuto, na amuto kamei Haeu tenen na waliko ape amuto soh hawane ka Haeu hani amuto, amuto uke tetenen ti amuto kamekam. 


text:
Ti na amuto lotu, hasawimua lialui lomuto ti seilon liai lehe tel Tamamuto Haeu i oxoxi amuto ti kawatan ti saun lialun ti amuto. 


text:
Tuahe na amuto kum hasawi lialui lomuto ti seilon liai, tel Tamamuto Haeu kum oxoxi amuto ti kawatan ti saun lialun ti amuto. Aita sowini hani Jises puasain ti i ailele? 


text:
<pb/>Muhin ien lato ape alia haniwen Jerusalem. Ti Jises tau nanahih mate Ingi Haeu, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai ti teka Ju, lato nahih hani kapin. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato, “Nga kameimu amuto tenen kamekame. Amuto pahoimuma nga ape nga kaxi hani amuto tetel i sowini hani nga. 


text:
<pb/>Lato kak namiloi papaxai puki lato, “Kaie kako kak ukek ia? Na kako ukek Haeu sowini hani Jon, i kak ukek, ‘A alahan amuto kum soh Jon?’ 


text:
Tuahe na kako ukek seilon sowini hani i, kaie waliko la i sohot?” Lato mamata uke lato halenge teka kilai seilon laha namiloi ukek Jon i tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
Aile ape lato kak pahoi Jises ukek, “Amite kum tioi aita sowini hani Jon.” Jises ukek, “Nga tin nga kum kaxi hani amuto aita hone nga ailei waliko ti nga ailele.”<pb/>


text:
Muhin ien Jises hutui kakaian hanaui teka seilon. I kaxi tenen meng i ukek, “Tel seilon seini tesol lalape kin ape i tiehi kalini. I tahiwi tewau wal, tone pisihi waxiai kani huai pata ape i atai tehu kokole ing patul, totone teka peteniai tesol kin. I hani teka seilon puas ngahati tesol kin lehe tin i uke aliake hina huai pata. Ape i ku hani texux xux xauxaun. 


text:
Tel masiwi ti tesol kin talo ulei tel unauan liai hani kapi lato. Tuahe lato xai patun ma aile halialu i. 


text:
Tel masiwi ti tesol kin talo ulei tel unauan liai ape tetel ien lato telei. I talo uleiwa teka muhin, teka lato xai, teka lato telei. 


text:
<pb/>“Tuahe teka ngahatiai kin he kakak alia puki lato ukek, ‘Tetel ie se tel natun wanen. Ien, kako telei i lehe tesol kin ape ti kako.’ 


text:
<pb/>Ape Jises kamei teka laha hongohong tenen mengon, “Tel masiwi ti tesol kin kaie ape i aile waliko la? Nga kakane hawane amuto, na i tahiawa, i telei lato ape tesol kin ien i hani he mini teka seilon liai. 


text:
Ala amuto tioi teik kakain ie:<pb/>“ ‘Tehu kuku teka ataiai ing hilisa, Haeu aile ape i sohot kuku tehu pamu tuah ti kuku liai.<pb/> 


text:
<pb/>Tesol masiwi ti teka Ju lato tioi ka meng ti Jises kakaxi i kak nanami lato. Aile ape lato upiup aweisal ti pohian tuahe lato mamata teka kilai seilon kapin ape lato nahih salili i. Moni ti hani Sisa tel masiwi tapein ti Rom 


text:
<pb/>Muhin teka masiwi ti teka Ju talo teka Parisi ma teka kahikahi Herod hani kapi Jises ape lato kamei tohongi i. Lato sasakal na Jises kak tunahi waliko tenen na i sului aliake i. 


text:
Lato ukek, “Tel masiwi, amite tioi ka kakaiam mewenae salan. Woum o aile hani teka seilon masiwi ma teka seilon naun lawe tekewe. Ti o hanau seilon kakai Haeu, kakain tenen salan, tap puputa leilon. Kaxi hanima amite, ewi na kako hani Sisa teik moni pahan? 


text:
Kaie kako hani?” Tuahe Jises tioiwen namilolato. Ape i kamei aliake lato ukek, “Alahan amuto kamei tohongi nga? Kau hanima nga tehu puli moni lehe nga paxai.” 


text:
Lato hani i tehu ape i kamei lato, “Kawe aita ma axe aita he tehu puli moni?” Lato ukek, “Ti Sisa.” 


text:
<pb/>Jises hone lato ukek, “Waliko ti Sisa haniwa Sisa, waliko ti Haeu haniwa Haeu.” Pate lato ongaini sale pahoan tetan. Na seilon mat, nakon i xahat alia? 


text:
“Tel masiwi, Moses tai hanawen na tel wawan mat salili tel axoan a tap natulalu, tel ukalan kewa axoan tel hehin ien. Ape na lalu tan akaik, tesol akaik ien nati tel i matewen. 


text:
Hongoa mengomite. Telao hatotalin lato tepanim hua. Tel pamu i sal ape i mat salili tel axoan, tap natulalu. 


text:
Tel usiai tel pamu uke tel hehin ape tin i mat, tin tap natulalu. Tin masin tel usiai tel i matewen, tin i mat. 


text:
Taen Haeu xahateni aliake lawe seilon laha matewen, ape tapein tenen hahunatun. Ti tone Haeu, seilon kum sal masin teka engel. 


text:
Nga kaxi haxewa hani amuto sale xahatai seilon maten. Amuto tioi meng ti Moses taiwen. I kakaxi waliko ti Haeu kakanewen i ti leili teik sisihan ti ah xekexek. Haeu hone i ukek, ‘Nga Haeu tetel ti Abraham, Aisak ma Jekop lolotui.’ <n>(Exod 3:6)</n> 


text:
I Haeu ti teka seilon moihin nake teka seilon tetan laha matewen laha kumahe salan maten. Namilomuto kumahe salan ka seilon maten i kum moih alia.” Nauna tuah tapein ti Haeu 


text:
<pb/>Muhin ien tel hanaui nauna ti Moses nahih hani kapi lato. I hong ka Jises kak pahoi hapoponowi hawane tesol Sadusi ape i kamei Jises, “Ti lawe nauna ti Haeu, lahe nauna tuah tapein?” 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Nauna tuah tapein tenen ie, ‘Amuto teka Israel hongoa! Telawe Haeu i Masiwi ti kaha, tap tel tutuen. 


text:
Waheni hawanewa Haeu tel Masiwi ti amuto, xoiniwa ti amuto waheni teka seilon liai. Amukewa Haeu ti leili tiamuto, namiloi eliel hawanewa i ma aile hatapoa puasan ti hatesol kuimuto.’ <n>(Deut 6:5)</n> 


text:
Tenen nauna usian masin: ‘Waheniwa teka seilon liai hanowi ti amuto waheni aliake amuto.’ <n>(Lev 19:18)</n> Tap nauna liai i pamu tuah ti huhuonen.” 


text:
<pb/>Tel seilon ukek, “Tel masiwi, kakaiam pate sawisawin. Salan ti o ukek Haeu i telawe, tap tel tutuen. 


text:
Salan ti o ukek kaha amukewa Haeu ti leili tiakaha, namiloi eliel hawanewa i, aile hatapoa puasan ti hatesol kuikaha ape waheniwa teka seilon liai hanowi ti kaha waheni aliake kaha. Saun masin ien i xoini na kaha kau soxi ma manixux hani Haeu ape i xoini na kaha lelei manixux hani i.” 


text:
<pb/>Jises hong tioi ka kakaian pate sawisawin. Ape i ukek, “O pate xohixohin kapi Haeu tel neiniam.” Muhin tap tel seilon pahan i kamei ulei Jises tenen na kamekame. Krais kahi nati aita? 


text:
<pb/>Ti Jises to hahanau teka seilon mate Ingi Haeu, i kamei laha ukek, “Nake lahan tesol hanaui nauna ti Moses ukek ka Krais, tel Haeu taloma, i kahi nati David? 


text:
Puki Holi Spirit hanamiloa David ape i kak ukek,<pb/>“ ‘Haeu kakane tel Masiwi tetak, “Toma papak tepaun manau ti neiniai seilon atengi tataen nga hanawa teka laha pahoxai o hani hahitakam.” ’ <n>(Ps 110:1)</n> 


text:
Paxaiwa, puki David axai Krais Masiwi tetan. Na masin ien, i kumahe tuahe kahi natun.” Teka laha hongohong kakai Jises pate laha hong amuke. Kanipetiwa teka hanaui nauna ti Moses 


text:
<pb/>Jises kakane teka seilon ien i ukek, “Amuto lepetawa. Kum usiusi saun ti teka hanaui nauna ti Moses. Lato hana puxux weluwelun ape tau nanahih ti puli lawe seilon lehe laha paxai tioi ka lato seilon tuah. Ape pahalato hatesol seilon kak sameniwa lato. 


text:
Lato pisi teka hehin axoalaha matewen lehe lato seseke soxialaha ma ingalaha. Lato aile lotu weluwelun lehe teka seilon paxai sameni. Teka hanaui nauna ti Moses ien, Haeu hani lato kawatan lalap wanen.” Moni kokol i sohot moni pamu lapan 


text:
<pb/>Muhin ien Jises toto onote tehu lohe moni ti Ingi Haeu. I ningahi kilan seilon kau lolohi moniulaha. Teka seilon moniulaha kilan, laha hana halapa moni. 


text:
<pb/>Jises ilowi apuhini tesol kahikahin ape i hone lato ukek, “Nga kakane hawane amuto, tel hehin ie i hana moni pamu lapan ti teka liai. 


text:
Teka laha hana hahalapa, moniulaha pate kilan tutuen, tuahe tel hehin ie moniun pate kokol wanen, i hana hatapoen ti i hina.”<pb/>


text:
Ti Jises nahih salili Ingi Haeu, tel ti tesol kahikahin hone i ukek, “Oie! Tel masiwi, paxaimua lalape pot ti tesol Ingi Haeu! Laha atai hasolia hawane tanoman.” 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Salan i pate solian tuahe imuh laha toi hamanana ape tesol pot ie put silahota.” 


text:
<pb/>Muhin ien Jises han to hani he tehu Maunt Oliv onote Ingi Haeu. Pita, Jeims, Jon ma Andru kamei i ti ape mewenae lato, 


text:
“Kaxi hanima amite lokon wanen tesol waliko ti o kakaxi sohot? Kaie kikilam la i sohot imat ti tesol waliko ien?” 


text:
Na amuto hong hilehile i sosohot, amuto kum maamata. Tesol waliko ien hoi i sohot tuahe i tai meiwa ti tapoi tehu pon ie. 


text:
Seilon ti xux texux texux hilei seilon ti xux liai. Seilon ti toan tewau hilei seilon ti toan liai. Xux ti tesol tesol i nuea ape kilan seilon laha mat ti hitolo. Tesol waliko ien tuahe hutuiai kawatan imat ti tapoi tehu pon ie. 


text:
<pb/>“Amuto lepetawa! Amuto laha hana hani mini teka masiwi ti toan ape laha xai amuto leili synagog. Laha sului amuto hani teka masiwi ti puasain tenen tenen nake amuto kahikahik. Ien se aweisal ti amuto kaxi nga hani laha. 


text:
Ape imat ti tapoi tehu pon ie, teka kahikahik kaxi ahutimu meng solian ti Haeu hani seilon ti lawe xux. 


text:
Na laha xoti ma sului amuto, kum hahakila namilomuto waliko tenen ti na amuto kak. Pake Holi Spirit hanamiloa amuto kakain. 


text:
<pb/>“Taun tehu ien kumahe solian. Hahutalin, tel i hangaini tel hani laha telei. Tin masin hahutaman, tel taman i hangaini tel natun hani laha telei. Teka akaik hangaini tamalaha ma tinalaha hani seilon telei. 


text:
Kilan seilon watakai hawane amuto nake amuto kahikahik. Tuahe na amuto tu matuha atengi tataen kawatan tapo, Haeu waxi auni amuto lian tehue. 


text:
<pb/>“Tuah wanen na amuto xeu waliko ti nga kakak. Na amuto ningahi waliko tenen lialun wanen ti seilon aile tanomi i tetesol ti Haeu hahalini, amuto teka toto Judia kiliwau muna haniwa he maunten. 


text:
Tin masin tel na i pupuas he kinen, i kum tohea alilia hani leili ingan waxi palahiai puxuaun, tin i kiliwawa. 


text:
<pb/>“Taun tehu ien, na tel hone amuto ukek, ‘Paxaiwa, Krais ie,’ ma na i ukek, ‘Paxaiwa, Krais io,’ kum hong sohosoh. 


text:
Hina seilon ti puputa sohotuma ukek ka laha Krais ma teka ukek laha kuluiai kakai Haeu. Laha aile hasohotu waliko lalap tenen tenen ape laha tohongi pulutiai teka seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>“Taen ien hatesol seilon ningahi nga tel Nati Seilon mosulih patul he maun hetekie lalape poh ma soliai talepai xewaiak. 


text:
Ape nga talo tesol engel, spirit solian tetak waxi apuhiniai teka seilon nga kilamiwen tetak ti tesol tesol, ti sai ahang, angiha, haiup ma tola. 


text:
Tin masin, taen amuto ningahi tesol waliko nga kakanewen amuto i sohot, amuto tioi kewak aliaiak ape i xohi hawanewen. 


text:
<pb/>“Tap tel tioi ngain tetehu ma lokon wanen tesol waliko ien i sohot. Teka engel ti Haeu kum tioi ma puki nga tel Natun tin nga kum tioi, mewenae tel Tamak Haeu tioi. 


text:
<pb/>“Pate masin na tel seilon nahih salili tesol tonan ape i nahih hani tewau toan xauxaun. Tehu ingan i hani he mini tesol unauan ape i axi puasalato. I hone tel ngahatiai ing, ‘O peteniwa aliaiak.’ 


text:
Tin amuto pax petawa nake amuto kum tioi loke aliai tel masiwi ti tehu ing. Uke na alohah ka luhui ipong ka ti mom wawan kokoini ma na ti i ninitinile. 


text:
Lawe ahang teka Ju aile angiain lalap ti nameniai ngain ti lokon Haeu waxi aliake teka tamalaha ti matahaun leili Igip. Ngain tehu hutuan laha ani sipsip wawan uluha, tenen angiain ien laha axai Pasova. Ape tesol ngain muhin laha ani bret tenen i tai xiu. Ngain huohu imat ti Pasova, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, lato sasakal aweisal ti seilon kum tioi lehe lato xoti Jises ape hakahita hani teka teleian. 


text:
<pb/>Lokon ien Jises tewau toan ti Betani, leili ingi Saimon, tetel kemuk tinun hina nax lialun. Ti lato to angiang, tel hehin kauma tehu sanda kahun pate lalap ma poun tin pate solian. I hei tehu peti sanda ape i tihi hani pati Jises. 


text:
<pb/>Ti teka seilon ien paxaiwa, lolaha lialu ape laha he kakak alia puki laha, “Kalahai i tua tihi xoini tehu sanda? 


text:
Ti i tihi sanda hani patuk, se i apepeseni nga ti tehu tihiniak. I aile hani nga waliko tenen ti i pon. 


text:
Nga kakane hawane amuto, tesol tesol ti laha kaxi meng solian ti Haeu tin laha kaxi waliko ti tel hehin aile hahani nga lehe seilon nameni i.” Judas sakal aweisal ti hangainiai Jises 


text:
<pb/>Taen ien Judas Iskariot, tel ti tesol huopanim hua kahikahi Jises, i nahih hani kapi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ape hone lato ka pahan i hangaini Jises hani minalato. 


text:
Ti lato hongoa, pate lato amuam hawane. Ape lato kakane Judas ka lato axi i moni. Ien, Judas ape i sakal tehu taun solian ti na i hangaini Jises hani minalato. Apeseniai an ti Pasova 


text:
<pb/>Ngain tehu hutuiai angiain lalap ti laha telei sipsip wawan uluha, tesol kahikahi Jises kamei i, “Paham amite apeseni tonain ti tehu angiain lalap hani ia?” 


text:
<pb/>Ape Jises talo hua kahikahin i ukek, “Amulu nahih haniwa leili Jerusalem. Ti ien, amulu apatuini tel wawan kakau tehu peti kan. Kahitiwa i. 


text:
Na i soh hani leili ing, soh usiwa ape honewa tel tame tehu ing kewak, ‘Tel masiwi kamekam tetesol na i ma tesol kahikahin lato to ang tehu angiain ti Pasova.’ 


text:
<pb/>Ti huhua kahikahin nahih haniwa leili taon, lalu tunahi lawe waliko masin ti Jises kakawen. Ape lalu apeseni an ti nameniai lokon ti Haeu waxi ahuti tesol tamalaha teka Ju ti Igip. Jises ang tehu angiain ti Pasova kapi tesol kahikahin 


text:
Ti lato angiang, Jises hone lato, “Nga kakane hawane amuto, tel ti amuto hangaini nga, kalak i to angiang kapik.” 


text:
<pb/>I hone lato, “Se tel ti amuto tesol huopanim huhua kahikahik. I tetel i xomi anan hani leili tehu tone an kapik. 


text:
Nga tel Nati Seilon, imuh nga mat masin ti leili pepai Haeu kakawen. Tuahe kawatan lalap tunahi tel seilon i hangaini nga hani laha telei. Pamu ewian na i tai takah.” 


text:
<pb/>Leilon ti lato angiang, Jises waxi teik bret, i kak kemulik hani Haeu ape i wiki sei hani tesol kahikahin. I ukek, “Waxi aniwa, se tupuak.” 


text:
I kakane lato, “Ie se kakauk i xiweu ti kolakol ka Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha na laha hana namil xoxoan hani i. Mateak kola hapoponowi ka Haeu xinoti tenen namil haun kapi seilon. 


text:
<pb/>Jises kakane tesol kahikahin ukek, “Amuto hatesol kiliwau salili nga masin ti leili pepai Haeu kakawen,<pb/>“ ‘Nga telei tel ngahatiai sipsip ape teka sipsip kiliwau silahota.’ <n>(Zech 13:7)</n> 


text:
<pb/>Jises hone Pita, “Nga kakane hawane o, imat ti tok mom wawan kokoini uke he huohu ipong tetehu, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.” 


text:
<pb/>Tuahe Pita kak eliel ahe ukek, “Kalak na nga mat ohoi o, nga kum kak wanen ka nga kum tioi o.” Ape hatesol kahikahin tin lato kak ukek ien. Getsemani 


text:
<pb/>Imuh lato tahia hani tesol kin axan Getsemani. Jises hone teka ti tesol kahikahin ukek, “Amuto tiliwen ie, nga kaakamu kapi tel Tamak Haeu.” 


text:
Ape i waxi Pita, Jeims ma Jon kahitian. I ilameni kawatan lalap wanen ape i mamata xexex, mapuke hetekie. 


text:
I hone lato, “Lalape tatahan tetak ma matauak i nisohi hawane hanawaiak. Amuto tiliwen ie ape pax petawa.” 


text:
<pb/>I nahih ahewa teik ape i eng kalunga hani hepekeun. I kamei eliel Haeu na masin i xaxaweni kawatan ti matemate. 


text:
I ukek, “Tel Tamak Haeu, o pon ailei lawe waliko. Xaxaweniwa kawatan ti matemate ti lehe i tunahi nga. Tuahe pahak nga usi namilom.” 


text:
<pb/>Jises nahih alia hani kapi tesol kahikahin ape i tunahi ka lato mamatih. I hone Pita, “Saimon, amuto mamatih! Alahan pate amuto kum ah? 


text:
Ti i nahih alia haniwa kapi tesol kahikahin, i tunahi lato mamatih ulea. Pulalato pate lihian. Lato kum tioi waliko tenen na lato kak. 


text:
<pb/>Ti aliaian kewa he toluhu, i hone lato, “Tin amuto mamatih tutuen! Tapan matihu! Hongoa! Ape i meiwen taun ti nga tel Nati Seilon, laha hani he mini teka seilon lialun. 


text:
<pb/>Ti Jises kakak tutuen, Judas tahiawa. I tel ti tesol huopanim huhua kahikahin. I kakahiti kilan seilon liai hetekie ngol weluwelun ma pata ti hile. Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai taloma laha. 


text:
<pb/>Judas hani peleiwen laha tenen kolakol, i ukek, “Seilon tel na nga asoi taliopan se tetel ien. Pohi hakahitawa ma peteniwa.” 


text:
Tuahe tel seilon leilolato waxi tea ngol weluwelun ape i tai koti haputa taxingi tel unaui tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
Lawe ngain nga to hahanau seilon leili Ingi Haeu a amuto tai pohi nga. Tuahe kakai Haeu i sohot poponowi hani nga.” 


text:
<pb/>Leilolaha tel seilon uluha, i soosoi teik maia ti matihu. I nahih kakahiti Jises ape lehe teka seilon pohi hetekie i. 


text:
<pb/>Laha hakahita Jises hani kapi Kaiapas tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ape hatesol masiwi liai ti teka Ju apuha hani kapin. 


text:
Pita nahih otioti Jises tamus hani mate ingi Kaiapas. I to akakati tesol peteniai Ingi Haeu ma hahahia tinun pape ahilato. 


text:
Laha ukek, “Amite hong i kak ukek, ‘Nga toi hamanana tehu Ingi Haeu ape leili ngain toluhu nga hatuhi tehu Ingi Haeu liai, kumahe ing tenen mini seilon atai.’ ” 


text:
<pb/>Tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon tule ape hone Jises, “Teka seilon ie laha susului o. Hina kakaiam?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Se nga. Imuh amuto ningahi nga tel Nati Seilon toto he tepaun mini Haeu sai manau neiniai seilon kapin ma tin amuto ningahi nga luainima he maun.” 


text:
Amuto hongoen i ukek i tel Nati Haeu. Kaie kako aile ukek ia?” Lato hatesol xinoti namil tenenawe ti teleiai Jises. 


text:
<pb/>Teka seilon pukeini i ape uke maia talini puxuiai pulan. Lato taputui i ma kak soxeni i ukek, “Na o Krais, tilawa aita xai o!” Ape tesol peteniai Ingi Haeu xai halialu i. Pita ukek i kum tioi Jises 


text:
<pb/>Lokon ien Pita toto tutuen kapi teka seilon mate ingi Kaiapas ape tel hehin unaui tel masiwi nahima. 


text:
Ti i ningahiwa Pita toto pape ah, i ila mataini ape i ukek, “O tel ti teka lawe kapi Jises ti Nasaret.” 


text:
<pb/>Tel hehin ningahi ulei i ape kakane tesol seilon lato tutu kapin ukek, “I tel ti teka kahikahi Jises.” 


text:
Tuahe Pita ase ulea. Tai kue, teka seilon tutu xohixohin kapi Pita ukek, “Salan, o tel ti lato nake o ti Galili.” 


text:
<pb/>Tataen ien tok mom wawan kokoini uke he huohu. Ape Pita nameni aliake kakain ti Jises kaakane i ka imat ti tok mom wawan kokoini uke he huohu, i kak uke he toluhu ka i kum tioi Jises. Pita nameniwa ape i tang tahane hawane.<pb/>


text:
Pate letu wanen, hatesol masiwi ti teka Ju apuha ailei namil ti waliko tenen na lato aile hani Jises. Lato xioti i ape hakahita hani kapi Pailat, tel ti teka masiwi ti Rom kiliwakei Judia. 


text:
<pb/>Pailat kamei Jises, “Nakon o tel masiwi tapein ti teka Ju?” Jises kak pahoi ukek, “Masin ti o kakawen.” 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon lato kak susului Jises hani Pailat ti kilan waliko tenen puputa. 


text:
<pb/>Leili taun ti angiain lalap ti nameniai ngain ti Haeu waxi aliake teka Ju ti Igip, saun ti Pailat i ahuti tel ti teka kalabus, tetel na teka seilon pahalaha. 


text:
Ti lokon ien tel seilon axan Barabas i kakalabus kapi teka seilon tuaun nake lato hil pahoi teka masiwi ti kiliwakei xuxulaha. Ti leili hilehile lato teleiwen hina seilon. 


text:
Pailat pate i tioi ka teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon hangaini Jises hani i tuahe ti wawatak nake kilan seilon sameni i. 


text:
Tuahe teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon kak hahika teka seilon ti laha apupuha ien kameiai Pailat ti ahuti hanialaha Barabas, kumahe Jises. 


text:
<pb/>Pailat kamei ulei laha, “Pahamuto ape nga aile waliko la wanen hani tetel seilon amuto ukek i tel masiwi tapein ti teka Ju?” 


text:
<pb/>Pailat kamei laha, “Nake lahan? Waliko la pate lialun i aile talesiwen?” Laha tilol ausini aheke, “Tahi hakeawa i he kros!” 


text:
<pb/>Pailat pahan i hamuamua teka seilon. Aile ape i ahuti Barabas. I hani tesol unauan ti hile heti Jises ape hakahita lehe waxi lato tahi hakea i hani he kros. Teka unaui Pailat ti hile soxeni Jises 


text:
<pb/>Tesol unaui Pailat ti hile ati hasoho Jises hani tehu ing lalap, ingi Pailat, ape lato tiloi tesol tuaulato. 


text:
Lato waxi teik maia tenen kakai ati polun ape sosoi hani Jises. Lato alingini ngaxe au ape nihini hana hani he patun. 


text:
Lato uke teik pata xai tuhituhi patun ape lato pukeini i. Lato lokuha hanowi ka lato lotu sameni i. 


text:
Ti lato heisawa soxenian, lato naxi xaxaweni teik maia. Lato sosoi aliake i teik puki soson ape ati i lehe lato tahi hakea i hani he kros. Laha tahi hakea Jises he kros pata 


text:
<pb/>Ti lato hakahitawa Jises, lato apatuini tel seilon axan Saimon nahih hahaniwa taon. Teka unaui Pailat ti hile lungei i kaui teik kros ti Jises kakau. Saimon akiki tehu taon lalap axan Sairini, tame Aleksanda ma Rupus. 


text:
Lato hakahita Jises hani tesol axan <n>Golgota</n>. Teik kakain ien i ukek, “Tetesol tanoman masin kui pati seilon.” 


text:
Lato tahi hakea Jises he teik kros pata ape lato sei puxuaun wasolalato. Lato halokeni satu ti upiai tetel i uke tetenen ia ti tesol sose Jises. 


text:
Teik kakain ti suluian lato tahi hahakea onote patun i kak ukek, <n>“Tel Masiwi Tapein ti teka Ju.”</n> 


text:
Kakai Haeu i poponowi hawane ti i ukek, “Laha aile hanowi i seilon tenen woun pate lialun.” <n>(Isa 53:12)</n> 


text:
<pb/>Teka seilon ti laha nahih sahiwa Jises, laha tohutoh ape kak soxeni ma kak halialu i ukek, “Se o tel seilon o ukek o toi tehu Ingi Haeu ape muhi ngain toluhu o hatuhi aliake! 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, tin lato tutu ien papaxai Jises ape lato he kakak ukek, “I huali uke seilon liai tuahe i kum pon huali aliakean. 


text:
Na kako paxai ka tel Krais ie, tetel masiwi tapein ti Israel, i mosulih he teik kros, kako soh tetan.” Huhua lalu akeak kapi Jises tin lalu kak halialu i. Matei Jises 


text:
Ti 3 kilok alohah, Jises tilol eliel hawane, <n>“Eloi Eloi, lama sabatani?”</n> Ien i ukek, “Haeu tetak, Haeu tetak, nakon lahan o lioi hawane nga?” <n>(Ps 22:1)</n> 


text:
<pb/>Tel i kiliwau waxi teik maia, i xomi hani he waen tenen wangingian ape i hana hani tumi teik pata. I tulini hani he awe Jises lehe waxi i sumuxi. I ukek, “Nutomu, kako paxaimu na Elaija mosulih ape hamosu i he teik kros.” 


text:
Tel ti teka unaui Pailat ti hile tutu mate Jises. I paxai otioti sale matei Jises ape i ukek, “Salan wanen tel seilon ie Nati Haeu!” 


text:
<pb/>Teka hehin tu siasia paxaiai Jises. Leilolato Mary Magdalen, Salome ma Mary, tel tini Joses ma Jeims tel uluha. 


text:
Lokon ti Jises tutuen Galili tesol hehin ien lawe lato kakahiti ma huhuali i. Kilan hehin liai laha kahitima Jises hani Jerusalem, laha tin ien. Sale tihiniai Jises 


text:
Josep ti Arimatea i nahih hani kapi Pailat ape i matut kamean na i waxi auni tupui Jises. Josep i tel ti tesol masiwi ti teka Ju. I to mon atetengi ngain ti Haeu neini lawe seilon. 


text:
Pailat pate i kum amemene ti i hongoa kiliwai matei Jises. I tiloi tel unauan ti hile ape kamei i na salan Jises matewen. 


text:
Josep kahui teik maia ti auniai seilon maten. I hamosu Jises hani itan ape i puxui talini tupuan. I hana auni hani leili amal tenen laha tanomi he pot patul ti hepekeun. Muhin i hulini tehu pot lalap siponiai tehu amal. 


text:
Mary Magdalen ma Mary tel tini Joses ma Jeims, lalu niningahi tesol ti Josep hahana tupui Jises.<pb/>


text:
Ti Sabat tapoa, Mary Magdalen, Salome ma Mary tel tini Joses ma Jeims, lato kahui sanda tenen poun solian lehe lato ahui hani tupui Jises. 


text:
Lato he kamekam alia puki lato, “Kaie aita tel na i hulini xaxaweni hani kako tehu pot lalap he aweingi amal?” 


text:
Lato sohoa ape lato ningahi tel seilon uluha i toto sai manau, puxuaun weluwelun a papaxaxun. Ape lato mamata hawane. 


text:
<pb/>I hone lato, “Kum maamata! Nga tioi ka amuto upiup Jises ti Nasaret, tetel laha telei. I kumahe ie, i moih aliawen! Paxaiwa, i tap tetesol laha hahana i. 


text:
Aope ie amuto nahih kaxi haniwa Pita ma tesol kahikahin liai ka Jises nahiwen imat ti amuto hani Galili. Amuto ningahi i ien masin ti i kakanewen amuto.” 


text:
<pb/>Tesol hehin nahih ahutawa ape lato kiliwau salili tesol ien. Lato tataxini hetekie ox tuhi tinulato ma lato xexex. Lato tai kakane tel na seilon nake pate lato mamata. Jises take hani teka kahikahin 


text:
<pb/>Muhin ti Jises moih aliawa ti Sande pate letu, i take hani Mary Magdalen, tetel imat Jises xaxaweni tepanim hua spirit lialun leilon. 


text:
Mary Magdalen nahih hani kapi tesol kahikahi Jises lawan. Lato hatesol tang tahane hawane matei Jises. Ape i kakane lato waliko ti i sohot hani i. 


text:
<pb/>Imuh Jises take hani kapi huhua kahikahin lalu nanahih ti Jerusalem hani tesol tahain. Pala lalu kum ila tioi i nake tanoman sohiawen. 


text:
<pb/>Tapeinan Jises take hani kapi huopanim tel kahikahin ti lato angiang. Jises tumei lato nake lato kapaxe i ma lato kum hong soh teka laha ningahiwen ka i moih aliawen. Jises talo tesol kahikahin ape Haeu waxi i ​ ​hani tesol tonan 


text:
<pb/>Jises kakane tesol kahikahin ukek, “Lua tapaiwa lawe xux ti itan ie ape kaxi sawateniwa meng solian ti Haeu haniwa lawe seilon. 


text:
Na tel seilon i soh tetak ti amuto kakaxi tenen meng solian ien ape amuto baptaisi i, tel seilon ien i to kapi Haeu lian tehue. Tuahe na tel seilon i kum soh, Haeu selai xaxaweni i kapin lian tehue. 


text:
Teka laha hong soh, nga hani laha poh ti ailei tesol waliko ie. Ti hahitake axak laha xaxaweni spirit lialun leili seilon. I pon laha kak kakain ti kumahe kakaialaha. 


text:
Na laha akeni weiko tenen i hamange seilon ma unumi unum tenen hina suhasuh, i kum halialu laha. Ape na laha lotu hana minalaha patul ti teka tinun, laha ewi.” 


text:
<pb/>Muhin ti Jises kak kewa kapi tesol kahikahin, Haeu waxi i hani patul ti tesol tonan ape i to sai tepaun mini Haeu manau ti neiniai lawe seilon. 


text:
Tesol kahikahin lato kaxi sawateni meng solian tetan hani tesol tesol. Pohe Haeu pupuas hualialato. Haeu haxoxo tenen meng ti lato kakaxi ape i kola ka kakaian salan wanen, usiwa waliko tenen lato ailele ti kui pohen.<pb/>


text:
Teik pas ie tataiak nga Pol, tel nga kakalabusake ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais. Amuam ti amili Timoti, tel akikikako ti Krais haniwa Pilemon, tel i puas akakati amili pate amili waheni. 


text:
Tin amili hakau amuam haniwa Apia i masin tel tuamili, hetekie Akipus tel i haeliel hawane kaxiai meng solian ti Jises ma tin haniwa teka kahikahi Jises liai, teteka lawe laha apupuha leili ingam ti ailei lotu. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi lehe lalu aile kola lalape soliaialalu hani amuto ma hatona hasolia tiamuto. Pol lotu huali Pilemon 


text:
Pilemon, tapai na nga lotu huali o, nga kak kemulik hani Haeu tel Masiwi tetak nake nga to hongohong xoxoi namilom ti Jises tel Masiwi ma wawahen tetam hani hatesol seilon ti Haeu. 


text:
Nga kamei Haeu hualiam lehe o hukuma eliel ahe kapi teka laha soh ti Jises hanowi o ma waxi o paxai tioi hawane hatesol waliko solian ti Haeu haniwen kako teka kahikahi Krais. 


text:
Tel ukalak, wawahen tetam hamuamua hawane nga ma i hakui nga nake o hewi hawane tiai teka seilon ti Haeu. Kamekame ti Pol hani Pilemon 


text:
<pb/>Aile ape nga matut kameiam ailei waliko tenen solian. Se sawisawin wanen ti na o aile. Ala i pon nga tua hone o ailean nake nga kakak hahitake axe Krais. 


text:
Tuahe pahak nga kamei eliel o nake ti soliai lohuloh ti kalu ma wawahen ti kalu hani seilon liai. Hongoa kamekame tetak nga Pol, tel salaimat. Aope ie nga leili kalabus nake ti ailei puase Jises Krais. 


text:
<pb/>Nga kamei o ti aile aluini haniwa Onesimus, tel unauam. I masin natuk nake i sohot kahikahi Jises lokon ti nga kaxi hahani i meng solian ti Jises ti nga leili kalabus ie. 


text:
Ti imat Onesimus pupuasan tetam kumahe pate tuah, tuahe ti aope ie pate hina pupuasan ti kalu hauhua. 


text:
<pb/>Pahak wanen nga akeni kongini i kapik lehe i uke totonam hualiak ti nga kakalabusake kaxiai meng solian ti Jises Krais. 


text:
Tuahe nga tai aile nake nga kum tioi ka o sowini. Kumahe pahak o aile waliko solian hani nga ti lungelungeak, mewenae na puki paham. 


text:
I ape kumahe tuahe unauam, i masin tel ukalam wanen. I pate tuah tetak, tuahe haniwa o i pamu tuah. I ape tel akikim ti Krais ma tin tel unauam. 


text:
Ie puki minak wanen nga Pol tatai ka nga hasawi hani o. Tuahe kum mamaluhe ka ti huhual tetak o sohot kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Tel ukalak, aile ape nga kamei eliel o, hamuamuawa nga ti ailean nake ati kalu kahikahi Krais. 


text:
Nga tatai teik pas ie ti kameiam nake nga soh hawane ka o aile tenen waliko ien ma tin pamu o aile akulai waliko ti nga kakamei o. 


text:
<pb/>Tin nga kamei hetekie o ti apeseni hanima nga tesol ti na nga to nake namilok i eliel hahawane ka Haeu i hong kamekame ti amuto teka kahikahi Krais ma nga sohot paxai ulea amuto. Tiliai kakai Pol 


text:
<pb/>Epapras, tel i kalabus akakati nga nake ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises, i hakau hani o amuam tetan. 


text:
Teik pas ie ti Pol ma Timoti hua unaui Jises Krais hani amuto hatesol teka kahikahi Jises Krais ti Pilipai hetekie teka masiwi ti amuto ma teka hualialato. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi lehe lalu aile kola lalape soliaialalu hani amuto ma hatona hasolia tiamuto. Pol lotu huali teka Pilipai 


text:
Lawe lotu tetak ti hualiamuto hatesol, nga lotu hehetekie amuam nake huhual ti amuto hahani nga ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais se lilian ti amuto hong sohoa tenen meng ien hanima taen aope ie. 


text:
Ape nga soh hawane ka Haeu, tel i hutuiwen puasain solian leilomuto, i aile tatale atengi tilian, tataen ti Jises Krais aliama. 


text:
<pb/>Nga to nanamiloi amuto ukek ien nake amuto tone atek wanen. Amuto tin masin nga, amuto ukewen solian ti Haeu ti nga leili kalabus ie ma ti nga melal kak papahoi teka laha kak wawatakai meng solian ti Jises Krais. Ape nga kaxi haxewa hani laha ka tenen meng ien se salan wanen. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu lehe wawahen ti wasolamuto i lap ahe tatale hetekie anesoamuto ti Haeu ma lehe paxai tioi aluiniai waliko. 


text:
Na i sohot ukek ien, amuto tioi hawane waliko tenen tuah ma waliko tenen solian ti na amuto aile, ape amuto sohot seilon sawisawin ma tap tel i pon tieniamuto atengi tataen ti aliai Krais. 


text:
Ape hetekie huhual ti Jises Krais amuto pon hasohotui kilan saun solian ti hasoliai axe Haeu ma samenian. Pol amuam ti laha kaxi ahuti meng solian ti Jises 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, pahak amuto tioiwa, waliko tenen i sohot hahani nga pate i huali sawateniai meng solian ti Jises Krais. 


text:
Aile ape hatesol seilon ie hetekie teka peteniai ingi teka masiwi ti Rom laha tioi ka nga kakalabus ie nake nga ailele puase Krais. 


text:
Nake ti xoxoi namilok ti Haeu kalak nga kakalabus, kilan teka kahikahi Krais kaxi mamatuke menge Haeu, tap laha mamata. 


text:
<pb/>Salan teka laha kakaxi meng solian ti Jises nake pahalaha laha pamu tuah tetak ma xoiniak. Tuahe teka liai laha ailele ti soliai namilolaha. 


text:
Teteka ien laha kakaxi meng solian ti Jises Krais nake laha waheni hawane nga ma laha tioi ka nga kakalabus ie nake ti kak pahoiai teka laha kak wawatakai tenen meng ien. 


text:
Tuahe teka liai laha kakaxi menge Krais kumahe ti soliai namilolaha. Pahalaha seilon tua hong usiwa ma sameniwa laha. Laha sokok puasalaha ien i axi palahi aheheke nga kawatan ti nga leili kalabus. 


text:
Tuahe nga kum namiloi waxi tesol waliko ien. I kum kongini uke kaxiai meng solian ti Krais. Nga amuam ti laha kaxi ahuhuti puase Krais na laha ailele ti soliai namilolaha ma na kumahe. Salan wanen nga amuam tatale. 


text:
Nga tioi ka Haeu awai nga ti waliko lialun nake amuto lotu huhuali nga ma Spirit ti Jises Krais lawe i hahakui nga. Pol se unaui Krais wanen 


text:
<pb/>Ti xoxoi namilok nga tohongi eliel hawane nga kum aile waliko tenen i hahiena nga. Pahak wanen nga kaxi matuke tatale puase Krais lehe hatesol waliko nga aile ti nga moihin tutuen i haxawa axan ape kalak na nga mat, sale mateak tin i haxawa axan. 


text:
Solian ti nga moihin nake nga se unaui Krais tuahe pamu soliaian ti na nga mat nake ape nga to hawane kapin. 


text:
Na nga to welu ahe he tehu pon ie, nga aile hakila puasain solian ti Krais. Nga kum tioi tetenen pamu nga waheni, tiliwen nga moihin ka na nga mat. 


text:
Namilok i uke huonen. Pahak wanen nga salili tehu pon ie lehe nga to hawane kapi Krais nake se pamu solian tetak. 


text:
<pb/>Namilok xoxoan wanen nga tiliwen. Pate solian ti nga puas tatale wasolamuto ti hualiamuto lehe amuto hina amuam nake xoxoi namilomuto ti Krais i kui ahe. 


text:
Na masin nga tahia alia haniwa kapimuto, amuto sameni hawane Jises Krais ti lawe waliko i aile haniwen nga. Pol hakui teka Pilipai ti tu xox tatalewa ti Krais 


text:
<pb/>Ape waliko tuah tetenen, sale woumuto kewak ka i usi hahawane waliko ti meng solian ti Krais hahanau nake amuto seilon ti Haeu. Na amuto aile ukek ien, kalak na nga kapimuto ma na nga tua hongohong sale pupuasamuto, nga tioi ka amuto hukuma hetekie hani Jises Krais ti namil teikawe ma amuto haeliel pahoiai teka laha wawatakai meng solian tetan. 


text:
Amuto kum maamata teka laha hil pahoi amuto. Na amuto tu xox eliel ti Krais, ien se kolakol ka imuh Haeu axi laha kawatan ape i hani amuto tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
Tuahe Haeu hapohea amuto kumahe mewenae lehe amuto soh ti Krais, tin lehe amuto kau hetekie moloan ma kawatan nake amuto kahikahin. 


text:
Kawatan ti ape amuto tutunahi se masin ti imat i tutunahi nga. Ape amuto tioi ka aope ie nga kakau tutuen tenen kawatan ien.<pb/>


text:
Ti amuto hukuma hetekie hani kapi Krais, kaie i hakui amuto? Kaie wawahen tetan i hamatua amuto? Kaie amuto pakata hahani Holi Spirit? Kaie Krais kola hani amuto soliai tatahan tetan? 


text:
Na masin ien, kewa namilomuto teikawe, amuto he wawahenawa ma puas hetekiewa ti namil tenenawe. Na amuto aile tesol waliko ien, i hamuamua hawane nga. 


text:
<pb/>Kum namiloi aliliake mewenae amuto ma kum ailele waliko ti lehe seilon sameni amuto. Kum haxawa aliliake amuto, namiloi kewak seilon liai pamu tuah ti amuto. 


text:
I aka lioi soliai totone Haeu ape i teheni i hanowi tel tuahe unaui seilon lokon ti i sohotuma seilon.<pb/> 


text:
Ti i he tehu pon ie, i teheni hawane i ti hong usiai namili tel Taman Haeu hani taen ti matean he kros hanowi seilon tenen woun lialun.<pb/> 


text:
Haeu aile ukek ien lehe teka patul he tonan, teka ti itan ie ma teka maten laha hatesol lokuha hani Jises Krais ti samenian.<pb/> 


text:
Ape lawe seilon kaxi hei ka Jises Krais i tel Masiwi tapein. Ti laha aile ukek ien, se laha hahaxawa axe Haeu tel Taman. Kako masin xewan ti haxewai seilon 


text:
<pb/>Tesol soliai akikik ti Krais, nga tioi lawe amuto hong usi Haeu. Aile ape amuto puas aka matainiwa ti ailei hatesol waliko solian hanowi seilon tenen Haeu awawai ti kawatan ti lialui woulaha. Amuto aile tatalewa kumahe mewenae na nga kapimuto, puas eliel ahewa kalak na nga tap. 


text:
Ti lawe waliko na amuto aile, hanowiwa ti teka seilon sawisawin lehe tap tel pon tieniamuto ti tenen na waliko. Amuto se nati Haeu, aile ape nahih alua hawanewa wasole teka seilon woulaha pate lialun lehe amuto masin xewan ti haxewaialaha hanowi kamai kohot i haxewa maun. 


text:
Soh elieliwa ma kaxi haniwa seilon liai meng ti sale ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan lehe nga amuam hawane tataen ti Krais aliama nake puasak ti nga ailele wasolamuto i tai xoina. 


text:
Ape nga amuam akati amuto, kalak na nga mat ti kaui kawatan nake ti kaxiai meng solian ti Jises masin ti amuto kau kawatan nake ti hong sohoi tenen meng ien. Nga amuam nake kawatan ti nga kakau se hualiamuto. 


text:
<pb/>Na masin Jises tel Masiwi pahan, kumahe kuen ape nga talo Timoti hani kapimuto. Ti na i aliama i hamuamua nga na i kaxi hani nga waliko solian ti i sosohot wasolamuto. 


text:
Tuahe amuto tioi ka Timoti kola hawanewen ka i tel unaui Krais wanen. I pupuas kapik kaxiai meng solian ti Jises. I huali nga hanowi tel akaik huali tel taman. 


text:
Namilok wanen hakaui Timoti hani kapimuto tataen na nga tioiwa waliko tenen na i sohot hani nga ie. 


text:
Nga soh hawane ka tel Masiwi tin pahan nga sohot paxai amuto. Kumahe kuen ape nga sohotua. Pol hakau aliake Epaprodaitus hani kapi teka Pilipai 


text:
<pb/>Tuahe nga nanamiloi na imat nga hakau aliake hanimu amuto Epaprodaitus, tetel amuto taloma hualiak ti tenen na nga tae. I tel akikik ti Krais, i puas pakata hahawane kapik ma i huhuali nga ti kak pahoiai teka laha kak wawatakai meng solian ti Jises Krais. 


text:
Pahan wanen i alia hani tesol puki tonan ti paxaiamuto. Tian kawat hawane nake amuto hongoen ka i tinun. 


text:
Salan wanen i tinun, sikole i mat. Tuahe Haeu kola hani i tatahan tetan ma tin hetekie hani nga nake na i mat haselawen i palahi aheke kawatan tetak. 


text:
<pb/>Aile ape namilok wanen ti hakau aliakean lehe amuto amuam alia na amuto paxaiwa i. Tenen ien i hapau lalape namilok ti amuto. 


text:
Waxi auniwa i hetekie amuam nake i tel akikimuto ti Krais. Aile hasolia haniwa i ma teteka seilon laha masin i. 


text:
I hani hatapo tupuan ailei puase Krais kalak kilan kawatan ape sikole i mat ti i huhuali nga waliko ti amuto kum aile uke nake amuto xauxaun tetak.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, amuamua nake amuto pakata hehetekie hani Jises tel Masiwi. Nga kum waxi na nga to kaxi tuhi hahani amuto waliko ti imat nga kaxiwen. Nga ailele ti solian ti amuto. 


text:
<pb/>Lepeta hawanewa teka seilon laha lungei amuto ti ailei teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto ti usiai saun ti teka Ju. Puasalaha pate lialun, i kum kau anan. Laha masin teka pahalaha koti xaxaweniai soxi tini seilon. Kumahe salan laha soh hawane ti Jises Krais. 


text:
Se kako teteka seilon ti Haeu wanen, kumahe lato. Kako teteka ti Holi Spirit kakapiti ti lotuiai Haeu. Kumahe ka kako sameni aliake kako ti soliai puasakako. Kako kum kak ukekek kako sawisawin na kako aile saun solian. Kako se sameniai Jises Krais ti waliko i aile haniwen kako. 


text:
Nga tel akiki Ju wanen, tel ti teka Israel. Nga nakuama ti Benjamin tel nati Jekop. Muhi ngain tepanim toluhu ti takahak, laha aile hani nga teik kikilam ti kotiai uli walikouk ti usiai saun ti teka Ju. Tamak tinak lalu Ju wanen ma nga se tin Ju wanen. Ti imat nga usi hatapo hahawane hatesol nauna ma saun ti teka Ju nake nga tel Parisi. 


text:
Namilok i eliel hawane ti ailei puase Haeu. Ti xoxoi namilok ien nga aile halialu teka kahikahi Krais nake nga sokok i hamuamua Haeu. Tap tel pon tieniak ti tenen na waliko nake nga usi hatapo hahawane hatesol nauna ma saun ti teka Ju. 


text:
<pb/>Tuahe tesol waliko kemuk nga sokok pate tuah tetak, aope ie ape nga tioiwen ka tap pupuasan nake waliko ti Jises Krais aile i pamu tuah. 


text:
Salan, lawe waliko tap pupuasan na nga kolongeni hani solian ti tioiai Jises Krais tel Masiwi tetak. Nga paxai ukek waliko ien tuahe masin masiap. Nake ti Jises Krais, nga lioi hatapo tesol waliko ien lehe nga sohot hawane seilon tetan ape nga pakata xox hawane hani kapin. 


text:
Haeu namiloi ukek nga seilon sawisawin kumahe nake nga usi hahatapo nauna ma saun ti teka Ju tuahe nake ti xoxoi namilok ti Krais. Haeu namiloi ukek wasolakako hani kapin i sawi mewenae na kako soh hawane ti Krais. 


text:
Pahak wanen nga tioi hawane Krais. Pahak tenen pohe Haeu ti i hamoiha aliake Krais i puas hawane leilok ma tin nga tuai hawane Jises ti kaui kawatan hani tataen ti mateak. 


text:
Ti aweisal tewau ien nga soh ka Haeu xahateni aliake nga ti mateak. Tu xox tatalewa lehe kako sohot seilon tenen Krais pahan 


text:
<pb/>Kumahe nga ukek nga waxainiwen ailei tesol waliko ien ma na nga hoi liai seilon tenen sawisawin wanen. Tuahe nga eliel hawane lehe nga sohot seilon tenen ti Jises Krais pahan nake i kilami nga seilon tetan. 


text:
Tesol akikik ti Krais, nga kum namiloi ukek ka nga waxainiwen. Tuahe nga hana hatapo hawane kuik ti ailei waliko tetenen, nga kum namiloi waxi waliko ti i tamusuen, nga hana hatapo tupuak hani ailei waliko ti tutuen nga tai aile. 


text:
Aile ape nga puas eliel tatale atengi tataen Haeu hani nga kahuk, ti i waxi nga hani tesol tonan nake nga pakata xox kapi Jises Krais. 


text:
<pb/>Kako teteka kahikahi Jises wanen, kako hana hatapoa namilokako ti usiai waliko ti nga kakak. Na teka ti amuto laha namiloi watakai kakaiak, pake Haeu haxewa namilolaha. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, amuto hatesol aile usiwa pupuasak ma tin paxai ukenewa saun ti teka laha aile usiusi woumite. 


text:
Tuahe kilan teka woulaha kola ka laha watakai meng ti matei Jises Krais he kros. Nga kaxi hakila haniwen amuto tenen ien ti imat ape nga kaxi ulei hani amuto hetekie lalape tatahan tetak. 


text:
Pahalaha mewenae hamuamui tupualaha. Laha sameni aliake laha ti ailei waliko tenen ala laha hienake. Namilolaha mewenae toi waliko ti tehu pon ie. Laha pake kane tesol ti kaui kawatan tap tahi tapoan. Tetesol ien Haeu aile halialu tamusuke laha. 


text:
Tuahe hanima kako, totonakako wanen se tesol tone Haeu. Ape kako mon atetengi aliai Jises Krais tel Masiwi i toto ien. I tetel awaiakako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
I hina poh ti hana hatapoi lawe waliko hani hahitakan. Ape i hapuasa tenen poh ien ti sohiai tupuakako tenen aneso i lialu lehe kako uke tupuakako haun tenen tap tahi lialuan masin alia puki tupuan ti Haeu xahateni aliake i ti matean.<pb/>


text:
Tesol soliai akikik ti Krais, tu xox tatalewa usiai Jises tel Masiwi. Nga waheni amuto ma pahak wanen paxaiamuto. Nga sameni ma amuke hawane amuto nake soliai puasamuto i kola ani pupuasak. Nauna ti Pol 


text:
<pb/>Eudia ma Sintike, nga kamei eliel amulu ti hasawiai wasolamulu ma puas hetekie hanowiwa tuan solian nake ati amulu ti Krais tel Masiwi. 


text:
Ape nga kamei o, tel puas akatak wanen, hualiwa lalu nake lalu puas eliel hahawane kapik ti kaxiai meng solian ti Jises Krais. Tin lalu puas akatiwen Klemen ma teka tuauk liai, teteka Haeu hana konginiwen axalaha ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Kum namiloi hahakila tenen na waliko, tuahe leili lotu ti amuto, kameiwa Haeu waliko tenen ti amuto tae ma kak kemulik haniwa i ti lawe waliko. 


text:
Na amuto aile ukek ien, Haeu hatona hasolia tiamuto. Ien se tuah wanen, soliaian seilon kum pon namiloi usian. Na masin kawatan tunahi amuto, i hakui namilomuto ma tiamuto nake amuto seilon ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, pahak amuto hana hatapoa namilomuto ti tesol waliko ie, waliko tenen salan, sawisawin ma solian, waliko tenen Haeu paxai ukek tuah ma saun tenen pate solian ti seilon paxai waheni ma sameni. 


text:
Ape aile usiwa waliko ti nga hahanau amuto ti lawe kakaiak ma pupuasak. Na amuto aile ukek ien, Haeu, tel hatona hasoliai tiakako, i lawe kapimuto. Pol kak kemulik hani teka Pilipai 


text:
<pb/>Nga amuam hawane ma nga haxawa axe Jises tel Masiwi ti huhual ti amuto. I kola ka amuto nanamiloi tutuen nga. Nga tioi ka lawe amuto nanameni nga tuahe ti imat amuto kum tunah tehu taun ti hualiak. 


text:
Kumahe nga kak ukek ien nake nga tae ti tenen na waliko. Nga ape maloan, kalak solian ma na lialun tunahi nga, nga amuam tatale. 


text:
Hahuonen i tunahiwen nga, hina taun ti nga kilan soxi ma hina nga tae. Nga hanauen sale aweisal ti nga to amuam tatale, kalak nga hina an, soxi ma na tap. 


text:
<pb/>Masin ti amuto teka Pilipai tioi, lokon ti uli amuto hongoa meng solian ti Jises ti nga lua salili Masedonia texux xuxumuto, tap teka kahikahi Jises liai hualiwen nga. Mewenae amuto huhuali nga. 


text:
Ape ti nga tutuen Tesalonika, imat ti nga lua salili Masedonia, kumahe tehue huhual amuto hakau hanima nga. 


text:
Kumahe nga kak ukek lehe amuto axi nga waliko. Pahak wanen Haeu aile hasolia haniwa amuto ti soliai puasamuto. 


text:
<pb/>Ti aope ie nga tapan wanen lawe waliko. Nga kewen huhual ti amuto hanima Epaprodaitus haniak ape i akulaiwen waliko ti pahak. Haeu amuke hawane saun ti amuto aile hahani nga. Ien masin waliko tenen poun pate solian ti teka seilon kau hani Haeu. 


text:
Ape Haeu tel Masiwi tetak tin i hapono hatapo amuto kilan waliko solian tetan nake amuto papakata kapi Jises Krais. 


text:
<pb/>Amuam tetak haniwa hatesol kahikahi Jises Krais ti Pilipai. Tesol akikikako ti Krais kapik tin lato hakaua amuam ti lato. 


text:
Ape hatesol kahikahi Jises liai tin laha hakaua amuam ti laha, kasinan teka laha pupuas leili ingi Sisa tel masiwi tapein ti Rom. 


text:
<pb/>Ti tiliai kakaiak nga kamei tel Masiwi Jises Krais ti aile hasolia hawane haniamuto hatesol.<pb/>


text:
Haeu hatakei hani Jises Krais waliko ti he teik pepa ie lehe i kola hani teka laha soh tetan waliko ti lehe i sohot. Aile ape i talo tel engelaun kola haniak nga Jon, tel unauan. 


text:
Ape nga kakaxi hatesol waliko ti nga ningahiwen. Tesol waliko ien salan kakai Haeu kola haniakako sale Jises Krais. 


text:
<pb/>Haeu aile hasolia hani teka laha ridai ma hong auni tesol kakain i ahuma tetan ti nga tatai ie nake taun ti sohotui tesol waliko ie ape i xohiwen. Amuam ti Jon haniwa teka kahikahi Jises ti tepanim huohu taon 


text:
<pb/>Nga tai hahani teka kahikahi Jises Krais laha leili tepanim huohu taon ti texux xux Asia. Nga kamei Haeu, Holi Spirit ma Jises Krais kola haniamuto lalape soliaialato ma hatona hasoliai tiamuto. Haeu hoi liai ti imat, aope ma tin i luluainima tutuen ma Holi Spirit liai lawe kapin, tetel neiniai lawe waliko. 


text:
Jises Krais i tetel Haeu hamoihamu imat. Waliko ti i kakak sale Haeu mewenae salan ma i tin pamu masiwian ti lawe masiwi ti tehu pon ie. Jises Krais waheni hawane kaha ape i mat ti awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha. 


text:
I aile ape kako sohot seilon ti hahitake nenein tetan, teteka ti lawe kako aile waliko ti Haeu tel Taman kilami haniwen kako. Aweisalukako hani Haeu mewenae hean. Kako haxawawa axe Jises Krais lian tehue, tetel pohen hetekie soliaian pate lalap. Salan wanen.<pb/> 


text:
Hongoa! I luama he maun ape hatesol seilon ningahi i hetekie tataen teka teleian.<pb/>Tataen ien seilon ti lawe xux tang hawane nake ti lialui woulaha. Salan wanen. 


text:
<pb/>Haeu tel Masiwi ukek, “Nga se Alfa ma Omega, tetel ti hutuiai ma tiliai lawe waliko. Nga hoi liai ti imat, aope ma tin nga luluainima tutuen. Nga tel poh tapein.” Holi Spirit hanamiloa Jon ti ningahiai Jises Krais 


text:
<pb/>Nga Jon tel akikimuto ti Krais, nga tel tuaumuto ti ailei puase Haeu hahitake nenein tetan. Tin masin amuto, nga kau lungei tatale kawatan nake nga kahikahi Jises Krais. Laha hakau xaxaweni nga hani texux xux kokol axan Patmos nake nga kaxi ahuti kakai Haeu ma lawe waliko tenen salan ti puase Jises. 


text:
Tehu ngain ti kako teka kahikahi Krais nameni xahatai Jises, Holi Spirit hanamiloa nga ape nga hong lalape kinax tenen masin tangiai suhusuh i wixima sai tehitok. 


text:
I ukek, “Waliko ti ape o ningahi, tai konginiwa ape hakau haniwa teka kahikahi Krais leili tepanim huohu taon ie: Epesus, Simirna, Pergamum, Tiatira, Sadis, Piladelpia ma Laodisia.” 


text:
Wasolalato tel seilon i pupuxui tehu puxux weluwelun, teik tah gol he patanawan. Tanoman masin ka i tel Nati Seilon. 


text:
I akekeni tepanim huohu kohot he tepaun minan manau ma tea ngol hahupaun angian sohotuma he awan. A kawan i kamakam hanowi alon ti lalape ngain. 


text:
<pb/>Ti nga paxaiwa i, nga haputa lioi nga hani he titi aen masin tel seilon maten. Tuahe i hana tepaun minan manau patul tetak ape i ukek, “Kum maamata. Nga tetel ti hutuiai ma tiliai lawe waliko. 


text:
Nga tetel lawe moihin. Nga matewen tuahe nga ape moihin lian tehue. Nga tel masiwi ti akeniai matemate ma ti teka laha matewen. 


text:
Tesol tepanim huohu tutuhi lul ani gol o ningahiwen, i kikilami teka kahikahi Krais leili tepanim huohu taon ape tesol tepanim huohu kohot he tepaun minak manau i kikilami tesol engel lato ngangahati teka kahikahi Krais ien.”<pb/>


text:
Ape imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Epesus kewak. Ie se kakai tetel i akekeni tepanim huohu kohot he minan manau ma i tau nanahih wasole tesol tepanim huohu tutuhi lul ani gol. 


text:
“Nga tioi waliko ti amuto ailele. Nga paxai tioi lalape puasamuto ti amuto to aile kakapitini kalak kawatan tenen tenen tutunahi amuto. Nga tioi amuto kum tua paxai lioi saun lialun ti seilon ma amuto tohongi paxai teka laha ukek laha aposel ti Krais ape amuto upia tunahiwen ka laha tuahe woinakon. 


text:
Saka amuto kau lungei tatale kawatan tenen tenen ti seilon hani amuto nake amuto kahikahik. Saka amuto kum aka lioi puasamuto. 


text:
Namiloi kapitiniwa xoxoi wawahen ti amuto ti ape i wakulewen. Sohiwa woumuto ape aile aliakewa waliko ti amuto ailele imat. Na tap, nga luama xaxaweniai tehu tutuhi lul ape amuto silahota tautamus, amuto kum hukuma uke hanowi teka kahikahik. Nga kum aile ukek ien mewenae na amuto towiahu. 


text:
Tuahe hina waliko ti nga waheni leilomuto. Amuto watakai hawane lialui puase teka Nikolaitan hanowi ti nga watakai. 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, amuto hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane hatesol kahikahik. Tel na i waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun, nga hani i aniai huai pata ti i xexex he kini Haeu ti tesol soliai tonan. Teteka laha ani huai pata ien, laha to kapi Haeu lian tehue.” Kakain hani teka kahikahi Krais ti Simirna 


text:
<pb/>Ape imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Simirna kewak. Ie se kakai tetel ti hutuiai ma tiliai lawe waliko, tetel i mat ape i moih aliawen. 


text:
“Nga tioi kawatan tenen tenen ti laha hahani amuto ma tin ti amuto tap soxi. Tuahe amuto xuhai waliko ti Haeu. Nga tioi hina seilon laha kaxi sawateni kakain puputa sale puasamuto. Tin laha ukek laha se Ju teka seilon ti Haeu tuahe salan tetan laha seilon ti Satan. 


text:
Kum maamata tesol kawatan lehe ape i tunahi amuto. Hongoa! Satan hanamiloa teka seilon ti kalabusiamuto ti tohongiai xoxoi namilomuto tetak. Amuto kau kawatan ien ti teik taun kukunun. Amuto tu xox tatalewa tetak kalak na laha telei amuto. Ape nga hani kahumuto tonain tuah kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, amuto hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane teka kahikahik. Tel na i waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun, i kum uke tehu kawatan imuh ti tap tahi tapoan.” Kakain hani teka kahikahi Krais ti Pergamum 


text:
<pb/>Imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Pergamum kewak. Ie se kakai tetel tea ngolun hahupaun angian. 


text:
“Nga tioi amuto toto leili taun ti Satan neini hahawane kilan seilon. Tuahe saka amuto hamalum tatale kahikahik wanen ma amuto tai aka lioi xoxoi namilomuto tetak. Kalak ti lokon laha telei tel unauak pate solian axan Antipas leili tehu taon ti amuto, amuto tu xoxox tutuen tetak. 


text:
“Tuahe hina palaiai waliko nga kum amuke leilomuto. Teka ti amuto usiusi waliko ti Balam hahanau. I itini namili tel masiwi Balak ti aleheteniai teka Israel ti aniai an tenen laha ailewen pali hani haeu tenen kumahe salan ma ailei saun lialun ti wawan hehin. 


text:
Aile ape towiahua ti tesol waliko ien. Na tap, kum kue nga luama ti hil pahoxaiamuto tea ngol he awak i se kakai Haeu pate tuah. 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, amuto hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane teka kahikahik. Tel na i waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun, nga axi i an tuah ti Haeu alolomeni hani kahun. Tin nga hani i tehu hat papaxaxun hina tenen ax haun ti Haeu taiwen. Tap tel seilon tioi tenen ax ien, mewenae tetel ukei tehu hat.” Kakain hani teka kahikahi Krais ti Tiatira 


text:
<pb/>Imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Tiatira kewak. Ie se kakai tel Nati Haeu, tetel pulan i kamakam hanowi xekei ah ma titi aen i talepalep hanowi samen tenen laha lui hauniwen. 


text:
“Nga tioi waliko ti amuto ailele. Nga tioi wawahen ti amuto, xoxoi namilomuto tetak, soliai pupuasamuto ma ti amuto tu xox tatale kalak ti kawatan tutunahi amuto. Solian ti amuto ailele aope ie, i xoiniwen ti imat. 


text:
“Tuahe hina waliko nga kum amuke leilomuto. Teka ti amuto paxai lioi saun lialun leilomuto, tetenen ti tel hehin ti imat axan Jesebel ailele, tetel i putini ukek ka i tel kuluiai kakai Haeu. Teka ti amuto usiusi tutuen lialui woun ape i neini hasele teka unauak ailei saun lialun ti wawan hehin ma aniai an ti laha ailewen pali hani waliko tenen kumahe salan Haeu. 


text:
“Aile ape teteka ti amuto to ailele saun lialun ti wawan hehin masin ti Jesebel hahanau, nga hatinu halialu amuto ape nga axi amuto kawatan tenen lalap, halik na amuto towiahu ti lialui woumuto. 


text:
Nga telei xaxaweni teteka laha usiusi saun tenen ti Jesebel hahanau. Ape teka kahikahik paxai tioi ka nga tetel nga tioi hatapo namil hetekie isiai pahe seilon. Nga kahui hapoponowi hani amuto usiwa waliko ti amuto ailele. 


text:
“Tin hina kakaiak hani amuto teka liai leili Tiatira, teteka ti kumahe amuto usiusi tenen saun ien ma waliko ti laha ukek kakain tuah ti Satan hatakei hani teka unauan. Nga kum hakawata aheke amuto na tenen. 


text:
“Teteka laha waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun ma laha aile usi nauna tetak atengi taen matealaha, nga hani laha neiniai teka seilon ti xux tenen tenen.<pb/> 


text:
‘Nga hani lato poh ti neiniai seilon masin ti nga kema ti Haeu tel Tamak.<pb/>Nenein ti lato ahian wanen kane teka seilon laha tahi kakai Haeu.<pb/>Lato aile halialu teka ien hanowi patula kalas ti i put ape i takel wikawika.’ <n>(Ps 2:8-9)</n> 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane hatesol kahikahik.”<pb/>


text:
Imuh tel masiwi kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Sadis kewak. Ie se kakai tetel i akekeni tesol tepanim huohu kohot ma i xuhai Holi Spirit. “Nga tioi waliko ti amuto ailele. Seilon sokok namilomuto xoxoan tetak tuahe salan wanen, xoxoi namilomuto tetak i tapoen. 


text:
Kanipetiwa sale woumuto. Waliko solian ti amuto ailele imat, i tapo kakalutawa. Haxoxo aliakewa nake nga kum namiloi ukek puasamuto pate sawisawin usiwa namili Haeu. 


text:
Aile ape nameni aliakewa kakai Haeu ti amuto hongoen. Towiahua ti lialui woumuto ape puas usiwa tenen kakain ien. Na amuto kum towiahu, nga lua hanowima tel seilon xuxuina, amuto kum tioi hawane loke tahiaiak. 


text:
“Tuahe hina teka ti amuto ti Sadis, amuto kum ailele saun tenen i halolo amuto. Amuto uke puxux tenen papaxaxun ma amuto xohixohin wanen kapik nake ti soliai woumuto. 


text:
Hatesol seilon laha waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun, puxuaulaha tin papaxaxun. Nga kum susuni wanen axalaha ti Haeu tai konginiwen ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan. Ti puli Haeu tel Tamak ma teka engelaun nga kaxi ahuti ka teka seilon ien se tetak. 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane hatesol kahikahik.” Kakain hani teka kahikahi Krais ti Piladelpia 


text:
<pb/>Imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Piladelpia kewak. Ie se kakai tetel i sawisawin tapein ma lawe salan. I tel Masiwi tapein. Masin ti lokon tel masiwi David neini teka Ju, i tetel neiniai lawe seilon. Na i sowini tenen na waliko, tap tel pon halinian. Na i halini tenen, tap tel pon sowinian. 


text:
“Nga tioi waliko ti amuto ailele. Nga tioi ka ti puli teka seilon liai axamuto kumahe lalap. Tuahe amuto akeni kokongini tutuen nauna tetak ma amuto tai puluhini ka amuto tetak. Nga hei haniwen amuto tewau aweisal ti tap tel pon konginian. 


text:
A teka laha putini laha seilon ti lotuiai Haeu, tuahe salan tetan laha seilon ti Satan, nga aile lehe laha lokuha lakua hani aemuto ape laha hatesol paxai tioi ka nga waheni amuto. 


text:
“Masin ti nga honewen amuto, saka amuto tu xox tatale tetak kalak kumahe malimun ti usian. Aile ape nga awai amuto ti tehu kawatan i luluainima ti lehe Haeu tohongi paxai woi lawe seilon. 


text:
Luaiak hani kapimuto xohiwen. Aile kapitiniwa soliai puasamuto ma tu xoxoa ti namilomuto tetak lehe amuto kum lioi soliai kahumuto ti Haeu apeseniwen. 


text:
Teteka na laha waxaini saliniai totohong ma lawe waliko lialun, nga aile laha sohot hanowi kuku tuah ti leili Ingi Haeu. Laha hamalum hawane kapi Haeu. Ape nga tai axe Haeu tel Tamak he kawalaha kolaian ka laha ti Haeu. Nga tai hetekie axe tehu taon ti Haeu axan Jerusalem haun i ahuma ti tonan, kolaian ka laha to tehu taon ien lian tehue. Tin nga tai hetekie tenen axak haun, kolaian ka laha pakata xoxoen kapik. 


text:
“Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kaakane hatesol kahikahik.” Kakain hani teka kahikahi Krais ti Laodisia 


text:
<pb/>Imuh i kakane nga ukek, “Tai haniwa tel engel ngahatiai teka kahikahik ti Laodisia kewak. Ie se kakai tetel i lawe salan. I tel unaui Haeu wanen ma waliko ti i kakak sale Haeu mewenae salan. Nake ti i, Haeu tanomi lawe waliko. 


text:
“Nga tioi waliko ti amuto ailele. Nga tioi ka amuto kumahe ahian ma na wawaxixin ti ailei lawe puasak. Nami amuto kewa tenen ti lalu. 


text:
Tuahe amuto kumahe ahian ma na wawaxixin, amuto tuahe patalal. Amuto woinakon ailei lawe puasak. Tap wanen anan. Aile ape nga tale tehitok hani amuto. 


text:
Amuto ukek ka amuto tapai hawanewen ti lawe waliko. Tuahe amuto kum paxai tioi ka amuto tae hawane waliko ti Haeu pahan. Amuto seilon tenen tap wanen amuam. Amuto masin teka pulaxa ma makahul. Ala amuto hienake aliakewa woumuto. 


text:
Na pahamuto wanen lehe amuto tapai hawane, haelieliwa usiak ti haxoxoi namilomuto ti Haeu. Ien se pate tuah masin gol laha lui hauniwen. Amuto usiwa soliai wouk lehe amuto sosoi maia papaxaxun i kola ka amuto ape haun hanowi seilon tenen i sosoi maia atuhian ti i makahul. Hong matainiwa kakaiak lehe amuto xeu hawane ti lawe waliko salan hanowi seilon tenen i hana marasin hani he pulan lehe i paxapax alua. 


text:
“Teteka nga waheni, nga tumei ma nau hasawi ti laha tahi kakaiak. Towiahua ti lialui woumuto ape hahiawa ailei puasak. 


text:
“Hongoa! Lawe nga tu kiikini kahip ti aweingamuto. Na amuto hong kinaxok ape hei aweing, nga soh ape kako to ang he lawalau. 


text:
“Teka laha waxaini saliniai totohong ma saun lialun, nga hani laha to kapik ti neiniai seilon masin ti nga waxainiwen ape nga kapi Haeu tel Tamak neiniai seilon. 


text:
Muhi tesol waliko ien, Holi Spirit hanamiloa ulea nga ape nga ningahi tewau aweing hean ti tone Haeu. Tin nga hong ulea lalape tenen kinax masin tangiai suhusuh. I wix ukek, “Lua hanima kapik patul lehe nga kola hani o waliko ti na i sohot muhin.” 


text:
Tuhan tehue Holi Spirit kapiti namilok ape nga ningahi tehu totoan pate tuah ti tone Haeu ti tel seilon toto. 


text:
Tanome tel seilon ien i talepalep hanowi waliko tenen pate i kamakam. Kakalini tehu totoan ien tehu poto, lalape xewaian masin leili sup ti i tai unauna na alon hokai hatalepalepa. 


text:
Tin 24 totoan tuah liai kakalini i hetekie 24 masiwi toto ien. Puxuaulato papaxaxun ma patulato hin tah tenen ani gol. 


text:
Ahuma he tehu totoan tuah xepai usil ma tangiai kuhuh. Mateiwaun tepanim huohu lul kamakam. Lato kikilami Holi Spirit, tetel pate pohen. 


text:
Mateiwaun tin masin kanitax tenen na pate tanenan ma xewan. Hinalo seilon tutu kapi tehu totoan ien, hua papan tepaun ape hua liai tepaun. Kilan pulalato, sai matalato ma tehitolato. 


text:
Tel ti lato tanoman masin tok pusi lalap axan laion, tel liai masin tok bulmakau, tel ulea kawan masin kawe seilon ma tel tapeinan masin tok keihat paun holaian. 


text:
Lato tel tel hina paulato masin pai manixux tuahe paulato tepanim tehu. Kilan pulalato he paulato, patul ma hahitakan. Ngain ma ipong lato to kakak ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi i sawisawin tapein ma tel poh tapein. I hoi liai ti imat, aope ma tin i luluainima tutuen!” 


text:
Tapai na tesol hinalo seilon ien kak kemulik ma haxawa axe tetel i toto he tehu totoan tuah, tesol 24 masiwi lawe lato lokuha lakua mateiwaun ape lotui i, tetel tap tahi matean. Tesol tah he patulato ti kolai masiwialato, lato hana xaxaweni hani mateiwai tehu totoan pate tuah. Ape lato ukek,<pb/> 


text:
“Haeu tel Masiwi ti amite, tapai hawane amite haxawa axam<br/>ma sameni lalape pohem nake o tetel tanomiai lawe waliko.<pb/>Lawe waliko ti o tanomiwen i ahuma ti puki namilom.”<pb/>


text:
Muhin nga ningahi teik pepa tuah luminan he min manau ti tetel i toto he tehu totoan tuah. Taian papan hahupaun a pakatan, tepanim huohu papakat uke konginian. 


text:
Ape nga ningahi tel engel pate pohen i tilol kamekam, “Aita tel i sawisawin ti puli Haeu i tapai tosei tesol papakat ma heiai teik pepa ie?” 


text:
Tuahe tap tel seilon ti tone Haeu, tehu pon ie ma na hahitakan i tapai heiai teik pepa tuah ien ma paxaian. 


text:
Ape tel ti tetesol masiwi i hone nga ukek, “Kum tangitang! Hongoa! Tetel masiwi pate pohen i nakuama ti teka Juda ti tel masiwi David, i waxaini xoiniai lawe waliko lialun. I tapai hawane tosei tesol papakat ti teik pepa tuah ien ma paxaian.” 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi tok sipsip uluha tanoman masin ka totok laha teleimu. I tutu kapi tehu totoan tuah, kakalini i tetesol hinalo seilon ma tetesol 24 masiwi. He patun tepanim huohu sulaun ma tepanim huohu pulan lato kikilami Holi Spirit tel pate pohen ti Haeu talo hani hatesol xux he tehu pon ie. 


text:
Ti i akeniwa, tetesol hinalo seilon ma tetesol 24 masiwi lato lokuha lakua mateiwai tok sipsip uluha ien. Tel tel ti lato akekeni tehu harp, waliko ti wexoiai tangiai pak. Tin lato akekeni hetekie kapi ani gol. Leilon sanda tenen poun pate solian i kikilami lotu ti teka seilon ti Haeu. 


text:
Lato pakui tenen pak haun ukek,<pb/>“O tapai hawane waxiai teik pepa tuah ma tosei papakat ti heian nake laha telei o ape ti mateam o uke kahi lialui woi seilon.<pb/>O aile ukek ien lehe teka seilon ti lawe xux ma nenex, kakaialaha tenen tenen, laha sohot unaui Haeu wanen.<pb/> 


text:
O aile ape laha sohot seilon ti hahitake nenein ti Haeu, teteka laha aile hatapo waliko ti i kilami haniwen laha ma aweisalulaha hani i mewenae hean. Ape laha neini teka seilon ti tehu pon ie.” 


text:
<pb/>Ti nga to paxapax nga hong kinaxe teka kilai engel, mongohualaha kaha kum pon wanen wexean. Laha tu kakalini tehu totoan tuah, tetesol hinalo seilon ma tetesol 24 masiwi. 


text:
Laha pak ausisini ukek,<pb/>“Tok sipsip uluha ie se totok laha teleimu. I tapai hawane kako sameni lalape pohen, anesoan ma kuin.<pb/>I pono wanen ti lawe waliko. Kako haxawawa axan.” 


text:
Ape nga hong lawe seilon ma manihuh ti tone Haeu, he tehu pon ie ma hahitakan hetekie ti itax, laha pak ukek,<pb/>“Kako sameniwa lalape pohe tetel i toto he tehu totoan tuah hetekie tok sipsip uluha. Kako haxawawa axalalu lian tehue.” 


text:
<pb/>Tetesol hinalo seilon kak ukek, “Salan wanen!” Ape tesol 24 masiwi lokuha lakua lotuialalu.<pb/>


text:
Muhin nga ningahi tok sipsip uluha ien i tose tehu ti tesol tepanim huohu papakat ti he teik pepa tuah. Ape nga hong tel ti tetesol hinalo seilon i tilol hanowi tangiai kuhuh ukek, “Kiliwama!” 


text:
Ti nga paxawa, nga ningahi tok hos papaxaxun tutu matak. Tel seilon i toto patul tetan i akekeni tehu ponar. Ape Haeu hana teik tah tuah he patun kolaian ka i masiwi. Ti i kiliwawa, i waxaini kilan hilehile atengi tataen i xoiniwa lawe waliko lialun. 


text:
<pb/>Ti tok sipsip uluha tosewa tehu papakat liai, nga hong tel liai ti tetesol hinalo seilon ukek, “Kiliwama!” 


text:
Ape tok hos kakan wanen kiliwama. Tel seilon patul tetan, Haeu sowini hani i hatanoi wasol lehe teka seilon he teletel. Aile ape Haeu hani i tea ngol weluwelun ti hile. 


text:
<pb/>Ti tok sipsip uluha tosewa tehu papakat liai, nga hong tel liai ti tetesol hinalo seilon ukek, “Kiliwama!” Ti nga paxawa, nga ningahi tok hos polupolun tutu matak. Tel seilon patul tetan akekeni waliko ti kolongeniai kawate an. 


text:
Ape nga hong tenen kinax i ahuma ti tetesol hinalo seilon i ukek, “Kilo tewaok suka ma kilo tehu komem kahun pate lalap. Hapuasa aluiniwa wel ma waen uke i tae.” 


text:
<pb/>Ti tok sipsip uluha tosewa tehu papakat liai, nga hong tel tapeinan ti tetesol hinalo seilon i ukek, “Kiliwama!” 


text:
Ti nga paxawa, nga ningahi tok hos tutu matak. I papaxaxui nalenalen, tanoman i tinun. Tel kiliwakean axan Matemate ma tel liai kapin axan Hades i kikilami tesol tone teka maten. Haeu sowini hani lalu teleiai teka seilon laha toto tenon ti tehu pon ie. Lalu hapuasa ngol weluwelun ma manihuh tenen tumun kalimen hetekie lalu hahitolo ma hatinu seilon. 


text:
<pb/>Ti tok sipsip uluha tosewa tehu papakat liai, nga ningahi tesol tone waliko ti seilon kau hani Haeu. Hahitakan nga ningahi teteka seilon ti kemuk teka liai telei nake lato kaxi ahuti kakai Haeu ma lato tu xox ti kakain salan tetan. 


text:
Lato tilol eliel hawane ukek, “Haeu tel Masiwi tapein, tel sawisawin tapein ma salan wanen, malehe ape kuehuan ia na o paxai kolongeni woi lawe seilon ti tehu pon ie ape o kahui aliake hani teka laha telei amite?” 


text:
Ape tel tel ti lato uke tehu puxux papaxaxun a weluwelun. Muhin Haeu hone lato ka nutomu atengi tataen ti teleiai teka akikilato ti Krais, teka tuaulato ailei puase Haeu mongohualato i meiwa ti Haeu kilamiwen. 


text:
<pb/>Imuh nga ningahi tok sipsip uluha ien tose tehu papakat liai ti teik pepa tuah. Ti i tosewa, xux nuea eliel hawane. Alon i kum kam ape i tilok hawane. Pangapang sohia hahutuia hani kakan masin wanen kaka. 


text:
<pb/>Ape teka masiwi tenen tenen ti tehu pon ie hetekie teka masiwi ti hile, teka seilon kilan soxi, teka axalaha lalap, teka laha unaui seilon ma teka laha kumahe unaui seilon, laha hatesol muna hani wal ti he pot ma wasole pot he maunten. 


text:
Laha tiloi eliel hahani maunten ma pot ukek, “Put atuhi munenima amite ti puli tetel i toto he tehu totoan tuah ma ti lengei tok sipsip uluha kapin. 


text:
Muhin nga ningahi hinalo engel lato tu tapaiwen hinalosumun ti tehu pon ie. Lato kokongini hinalosol ahoi aupol lehe i kum ah hani xux, kanitax ma tea na pata. 


text:
Haeu hani lato poh ti aile halialui xux ma kanitax. Tuahe tel engel liai i sohotuma sai angiha. I akekeni waliko ti hanai kikilam ti Haeu tel tap tahi matean. I tilol eliel hani tesol hinalo engel ukek, 


text:
“Kum aile hahalialumu xux, kanitax ma na pata atengiwa taen amite hana kewa kikilam ti Haeu he kawe teka unauan.” 


text:
<pb/>Ape nga hong ka mongohe teteka seilon laha hina kikilam ti Haeu 144,000 seilon ti lawe nenex ti Israel. 


text:
Tehu nenex ti Sebulun 12,000 seilon, tehu ti Josep 12,000 ma tehu ti Benjamin 12,000. Teka kilai seilon puxuaulaha papaxaxun a weluwelun 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi teka kilai seilon mongohualaha kaha kum pon wexean. Laha ti lawe xux, nenex tehu tehu ma kakaialaha tenen tenen. Laha tutu mateiwai tetel Masiwi i toto he tehu totoan tuah ma totok sipsip uluha kapin. Puxuaulaha papaxaxun a weluwelun ma laha akekeni kai hatoh. 


text:
Ape laha tilol eliel ukek,<pb/>“Haeu tel Tamakaha, tetel i toto he tehu totoan tuah ma totok sipsip uluha kapin, lalu se awaiakaha.” 


text:
<pb/>Hatesol engel laha tu kakalini tehu totoan tuah, tetesol 24 masiwi ma tetesol hinalo seilon. Laha lokuha lakua hani itan mateiwai tehu totoan tuah ien ape laha lotu sameni Haeu. 


text:
Laha ukek,<pb/>“Salan wanen. Kako sameniwa lalape pohe Haeu, anesoan ma kuin.<pb/>Kako haxawawa axan ma kak kemulik haniwa i lian tehue. Salan wanen.” 


text:
<pb/>Ape tel ti tesol 24 masiwi kamei nga, “Aita tesol seilon ie puxuaulaha papaxaxun a weluwelun? Laha ahuma ia?” 


text:
<pb/>Nga pahoi ukek, “Tel masiwi, nga kum tioi, puki o tioi.” Ape i kakane nga, “Teteka seilon ie laha waxainiwen kaui kawatan lalap. Puxuaulaha papaxaxun nake ti matei tok sipsip uluha i nuhi hauniwen laha ti lialui woulaha.<pb/> 


text:
“Aile ape laha hahamalum kapi Haeu mate tehu totoan tuah tetan ape ngain ma ipong laha ailele puasan leili tehu Ingan.<pb/>Ape ngangahat tetan i kalauhi laha.<pb/> 


text:
Tap hitolo ti tenen na waliko tunahi ulei laha. Kekei alon ma na waliko liai tin i kum keti laha.<pb/> 


text:
I sohot ukek ien nake totok sipsip uluha kapi Haeu i ngangahati ma neneini laha hani Haeu<br/>masin ti na kinawe seilon pate paxepaxen ape tel i neini laha hani tehu kan.<pb/>Ape tatahan kum hatangi ulei laha nake Haeu xaxaweni hatapo lawe kawatan.”<pb/>


text:
Ti tok sipsip uluha ien tosewa tehu papakat tapeinan, sai leili aua tewaok tap wanen tangiai tenen na waliko ti tone Haeu. 


text:
<pb/>Muhin tel engel liai nahih tu mateiwai tehu totoan tuah kapi tesol tone waliko ti haniai Haeu. I akekeni tehu kapi ani gol ti lohiai sanda tenen poun solian. I uke kilan tenen sanda ien lehe i hani Haeu hetekie lotu ti teka seilon tetan, patul ti tesol tone hanian waliko. Tesol tone waliko ien ani gol. 


text:
Ti sanda ien lulua, axuan i hok sawile he tehu kapi ti tel engel akekeni hani Haeu hetekie lotu ti teka seilon tetan. 


text:
Muhin tel engel waxi nawal xoan he tesol tone waliko ti haniai Haeu, i lohi hani tehu kapi ape i towi hani tehu pon itan. Ti i towiwa, i hatano lalape tonui kuhuh, xepai usil ma xux i nuea eliel. Tepanim huhua engel ma tepanim huohu suhusuh 


text:
<pb/>Ti tel engel imat kuiniwa tehu suhusuhaun, lalape puli akah tenen pate waiwain ma ah hetekie kaka, i put hani tehu pon itan. I lui tenon ti tehu pon itan hetekie tenon ti pata ma hatesol pahoah. 


text:
<pb/>Ti tel engel usian kuiniwa suhusuhaun, tenen waliko masin maunten lalap i xek towia hani itax. Tenon ti kanitax kolita hani kaka. 


text:
<pb/>Ti tel engel liai kuiniwa tehu suhusuhaun, tehu kohot lalap i xekexek hanowi lul, i putalih he maun hani tenon ti kan ti unum he tehu pon itan. 


text:
<pb/>Ti tel engel liai kuiniwa tehu suhusuhaun, tenen waliko i aile halialu tenon ti alon, pangapang ma kohot. Aile ape al tai kam tenon ti ngain tehu ma pangapang hetekie kohot tin i tai kam tenon ti ipong tehu. 


text:
<pb/>Ti nga to paxapax, nga hong tok keihat ngongong he maun patul, i tilol eliel ukek, “Taun pate lialun i luluainima. Sikole wanen tolu engel liai kuini suhusuhaulato ape kawatan pate lalap tunahi teka seilon ti tehu pon itan.”<pb/>


text:
Ti tel engel liai kuiniwa tehu suhusuhaun, nga ningahi tehu kohot kemuk patul he maun ape i put haniwen he tehu pon ie. I moih hanowi seilon. Haeu sowini hani i heiai mate tewau wal pate walawalan wanen. 


text:
Ti i heiwa, axuan kilakilan wanen ahutale masin na kaha lui kai pata moihin. Lalape axuan ien i hatiloko kamai al ape xux i tilok. 


text:
<pb/>Ti leili axuan ien kilan wanen kukunalel ahuta hani tehu pon ie. Laha pon wasi halialui seilon hanowi mini anepapap. 


text:
Haeu halini laha ti aile halialui pahoah, pata tenen tenen ma lawe waliko ti i xexex he hepekeun. Laha aile halialu mewenae teteka seilon tap kikilam ti Haeu he kawalaha. 


text:
Haeu kum sowini hani laha teleiai teka seilon ien tuahe ti axialato moloan lalap ti leili pangapang tepanim. Moloan ti lato lalamani masin na mini anepapap wasi seilon. 


text:
Leili tesol ngain ien, lato aile ngah aweisal lehe lato mat tuahe lato kum mat uke. Pahalato wanen lato mat xaxau tuahe matemate kum tunahi lato. 


text:
<pb/>Paxaiai teka kukunalel ien masin teka hos seilon apeseniwen ti hile. He patulaha tah tenen ani gol a kawalaha masin kawe seilon. 


text:
He patanawalaha hina titieh ti hile ani samen ma tangiai paulaha masin tonui kilai hos kikiliwau ti hilehile. 


text:
Kolohelaha masin ti anepapap hina minun ape laha hapuasa ti halialui teka seilon leili pangapang tepanim. 


text:
Tel masiwi neinialaha i tetel engel ngahatiai tewau wal walawalan wanen. Ti kakai Hibru axan <n>Abadon</n> ma ti kakai Grik axan <n>Apolion.</n> Salangawe tenen ax ien i ukek, “Tetel halialui waliko.” 


text:
<pb/>Ti tel engel liai kuiniwa tehu suhusuhaun, nga hong tenen kinax i ahuma hinalosumun ti tesol tone waliko ti haniai Haeu. Tesol ien se ani gol i tutu mate Haeu. 


text:
Tenen kinax ien kakane tetel i kukuini tehu suhusuh ukek, “Oxoxi lioiwa tetesol hinalo engel xinotan he tehu kan lalap axan Epratis.” 


text:
Tesol engel ien hoi liai Haeu apeseniwen lehe i hapuasa ti tehu ngain ie. Ape tel engel oxoxi lioi lato ti teleiai tenon ti teka seilon ti tehu pon ie. 


text:
Tetesol hinalo engel lato neiniai teka seilon ti hile he hos. Nga hong ka kilaialaha sai 200 milion. 


text:
<pb/>Ti paxapaxa tetak, titieh ti he patanawe teteka seilon ti hile kakan masin xekei ah, ati polui axaxawan ma tin angoangoi ati polun. Tanome pati teka hos masin pati laion manihuh tenen tumun pate kalimen. Ah ma axuan ahutama he awalaha hetekie salfa, waliko tenen na i lua poun telei seilon. 


text:
Totolunen waliko i ahutama he awe hos se pate lialun wanen, i telei tenon ti teka seilon ti tehu pon ie. 


text:
Pohelaha ti halialui seilon i ahuma he awalaha ma kolohelaha. Tanome kolohelaha masin weiko tenen ti atalahi hamangei seilon. 


text:
<pb/>Teteka seilon ti tolunen waliko ien tai telei laha, tin laha tai totowiahu ti lialui woulaha. Laha lotui kakapitini spirit lialun ma waliko tenen laha tua tanomi ani gol, silva, brons, pot ma pata. Tesol waliko ien kum pon i paxapax, hong ma tin kum nahih uke tuahe laha lotui hanowi ka Haeu. 


text:
Tin laha tai aile lilioi teleiai seilon, apelaha ti hilihil, saun lialun ti wawan hehin ma saun ti xuxuina.<pb/>


text:
Muhin nga ningahi tel engel liai pate pohen i momosulih tesol tone Haeu. I puxupuxua leili maun hetekie tehu poto onote patun. Kawan kamakam hanowi xame alon a aen masin kuku na i xekexek. 


text:
I akekeni teik pepa tuah luminan a ape holaian he minan. I hatuhi tepaun aen manau hani itax ape tepaun kalamau ixux. 


text:
I tilol eliel hawane. Lalape kinaxon masin uhuhai laion, manihuh tenen tumun kalimen. Ti i tiloa, tepanim huohu kuhuh wixile. 


text:
<pb/>Pahak nga tai waliko tenen ti kuhuh kakak tuahe tenen kinax i ahuma ti tone Haeu i ukek, “Kum tatai. I tai meiwa taun ti kaxi hatakeiai waliko ien.” 


text:
<pb/>Muhin tetel engel nga ningahi i tutu itax ma ixux, i tulini tepaun minan manau hani tone Haeu. 


text:
Ape i kak kuinake ti axe Haeu tel i moihin lian tehue, tel i tanomi maun aheah, tehu pon ie, kanitax ma hatesol waliko heihon. I ukek, “Haeu kum hatalia aheke waliko ti i namiloiwen. 


text:
Taen ti na tel engel tapeinan kuiniwa tehu suhusuhaun, hatesol waliko ti Haeu tai hatakei hani seilon ape i sohot poponowi masin ti i kakanewen teka unauan ti kuluiai kakaian.” 


text:
<pb/>Ape tenen kinax ahuma ti tone Haeu kakane ulea nga i ukek, “Waxiwa teik pepa tuah he mini tel engel i tutu itax ma ixux.” 


text:
<pb/>Nga nahih haniwa kapi tel engel ape nga kamei na i hani nga teik pepa tuah. I hone nga ukek, “Waxiwa ape aniwa. I aile hamaxaia leili tiam tuahe namun ti he awam paoaian suka.” 


text:
Nga waxiwa teik pepa tuah he minan ape nga ani. Namun ti he awak paoaian wanen suka tuahe ti nga tolomiwa i hamaxaia hawane leili tiak. 


text:
Ape i hone nga ukek, “Kaxi ahuti tatalewa kakai Haeu. Kaxi hatakeiwa waliko na i sohot hani teka seilon tenen tenen ti xux tesol tesol, kakaialaha tenen tenen hetekie teka masiwi ti laha.”<pb/>


text:
Muhin nga uke teik pata ti kolongeniai welui waliko ape Jises hone nga ukek, “Nahih kolongeniwa tehu Ingi Haeu ma tesol tone hanai waliko ti hanian ape wexewa mongohe seilon laha lolotu ien. 


text:
Tuahe kum kokolongeni soxi tini Ingi Haeu sai melal nake ien Haeu haniwen teka laha kum tioi i. Imuh, leili 42 pangapang, laha aile halialu teka seilon ti Jerusalem tehu taon pate tuah ti Haeu. 


text:
Ape nga hapohea hua seilon kaxiai menge Haeu lehe lalu kului kakaian leili 1,260 ngain. Telok ien lalu puxui puxux tetenen i kola lalape tatahan.” 


text:
<pb/>Huhua seilon ien lalu masin hua pata tenen oliv ma huohu tutuhi lul ti i tutu mateiwai Haeu tel Masiwi ti tehu pon ie. 


text:
Na tel tohongi hamangealalu, xekei ah i pusuama he awalalu teleian. Teka laha watakai lalu ma aile halialu lalu, laha mat ti xekei ah ien. 


text:
Lalu hina poh ti konginiai maun lehe akah kum ux leili taun ti lalu kukului kakai Haeu. Tin lalu pon kolitiniai lawe kan hani kaka ma hatanoi kawatan tenen tenen hani tehu pon ie tuahe telao ti na pahalalu. 


text:
<pb/>Tataen na lalu tiliwa kaxi ahutiai kakai Haeu, tel spirit lialun tanoman masin manihuh tenen tumun pate kalimen i sohotule he tetewau wal walawalan wanen. I pamu kuiaian ape i telei lalu. 


text:
Ti ngain toluhu tewaok tupualalu tua engeeng maten he aweisali tetehu taon lalap ti laha telei Jises tel Masiwi ti lalu. Tehu taon ien laha kolongeni hani Sodom ma Igip. 


text:
Leili taun ien, seilon ti lawe xux ma nenex, kakaialaha tenen tenen laha paxai kakapitini tupualalu ma laha halini tihinialalu. 


text:
Teka seilon ti tehu pon ie laha amuke hawane matealalu. Ti amuamuaialaha laha aile angiain lalap ma laha he axiax soxi. Laha amuam hawane nake huhua kuluiai kakai Haeu ti axialaha kawatan, lalu ape maten. 


text:
<pb/>Tuahe muhi ngain toluhu tewaok, hanawai Haeu soh hani leilolalu ape i hamoiha aliake lalu. Ti lalu tule, hatesol seilon ox tuhi hawane laha ti waliko laha papaxai. 


text:
Muhin lalu hong tenen kinax tiloma tesol tone Haeu, “Lua hanima patul.” Ape teteka seilon watakaialalu laha papaxai ti lalu luluainiwa he teik maun hani tesol tone Haeu. 


text:
<pb/>Tataen ien wanen, xux nuea eliel. Teik ti huopanim ti lawe waliko leili tehu taon lalap i manan ape 7,000 seilon mat. Teteka laha kuosel ti tenen kawatan ien, ti mataualaha laha haxawa axe Haeu tel pate tuah. 


text:
<pb/>Kawatan huonen ape i tamusuen. Tenen kawatan i luluainima tutuen, sikole ape i tahia. Tehu suhusuh tapeinan 


text:
<pb/>Ti tel engel tapeinan kuiniwa tehu suhusuhaun, kilan kinax tiloma tesol tone Haeu, laha ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi ti kaha ma Krais tetel i taloma, lalu sohot Masiwi tapein ti tehu pon ie ape lalu neini lawe seilon lian tehue.” 


text:
<pb/>Taen ien tetesol 24 masiwi lato toto he tesol totoan tuah mateiwai Haeu, lato lokuha lakua hani itan ape lotui Haeu. 


text:
Lato ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi tel pohen tapein, tetel ti imat ma aope ie,<br/>amite kak kemulik hani o nake ti lalape pohem o hutuiwen neiniai lawe waliko.<pb/> 


text:
Teteka seilon laha kum lotui o, laha lengeini o tuahe taun ti o leng pahoi lato ape i tahiawen.<pb/>Aope ie se taun ti o paxai kolongeni woi lawe seilon ti laha matewen.<pb/>Ape o kahui hasolia teka unauam ti kuluiai kakaiam,<br/>teteka laha haxawa axam ma hatesol seilon tetam kalak axalaha lalap ma na kumahe.<pb/>Ape o aile halialu tamusuke teteka laha aile hahalialu lawe waliko ti tehu pon ie.” 


text:
<pb/>Muhin tehu Ingi Haeu ti tesol tonan i hea ape lawe seilon pon ningahiai tehu lohe kakain tuah ti Haeu xinotiwen kapi teka seilon tetan. Ape usil xepaxep, kuhuh tonuton, xux nuea eliliel ma puli akah lalap tenen pate waiwain i put hahani itan.<pb/>


text:
Imuh tenen waliko pate lalap ma hahataxin wanen sohotuma tesol tone Haeu. Nga ningahi tel hehin alon pupuxui i ma tehu pangapang hahitake aen. Teik tahe patun se huopanim huohu kohot. 


text:
<pb/>Muhin tenen waliko liai tin pate lalap sohotuma tesol tone Haeu. Nga ningahi tok loloma kakan pate lalap wanen tepanim huohu patun. Tesol patun hina tah ani gol ma huopanim sula. 


text:
I xai wakoteni kolohen ape i haputa tenon ti kohot he maun hani itan. I tu mate tel hehin apepeas halekei tel akaik tataen ti na i ahutama. 


text:
<pb/>Ape tel hehin hatakaha tel akaik wawan. Tuahe ti lehe tok loloma lalap tapei tel akaik, laha taxaxeiti i hani Haeu, kapi tehu totoan tuah tetan. Tel akaik ien imuh i tel neiniai lawe seilon ti xux texux texux ma tap tel pon hil pahoian. 


text:
<pb/>Tehu hilehile sohot hahutuia ti tesol tone Haeu. Maikel tel engel ma tesol engel hahitakan lato hilei tok loloma lalap ien ape tok loloma ma tesol tuaun hil pahoi. 


text:
Tuahe laha kum pon waxainiai Maikel ma tesol engel hahitakan ape lato usi xaxaweni laha ti tesol tone Haeu. 


text:
Tok loloma lalap ien i se Satan, tetel hoi i pupuas ti imat wanen, lokon ti i tanoma hanowi weiko. Lawe i neini hakalala seilon ti ailei saun lialun. Ape muhi tehu hilehile, laha towi ahuti i ma tesol tuaun hani tehu pon itan ie. 


text:
<pb/>Muhin nga hong tenen kinax lalap ti tone Haeu ukek,<pb/>“Taun ape i tahiawen ti Haeu awai seilon ti lawe waliko lialun.<pb/>I kola lalape pohen ma soliai nenein tetan. Ape Krais, tetel i taloma, i tel Masiwi ti lawe waliko.<pb/>Satan ape laha towi ahutiwen ti tone Haeu. I tel kemuk i tutu mate Haeu suluiai teka kahikahi Krais lawe ngain ma ipong.<pb/> 


text:
Lato waxaini Satan nake Jises Krais mat ukei kawatan ti lialui woulato. Tin lato waxaini i ti lato kaxi ahuhuti kakai Haeu.<pb/>Ape lato kum nomuhini matealato ti kolai xoxoi namilolato ti Jises Krais.<pb/> 


text:
Aile ape amuto tetesol toto ti tone Haeu, amuamua! Tuahe lehe ape lialui lawe waliko ti tehu pon itan ma kanitax nake Satan ape i mos haniwen ien.<pb/>Lon pate lialun nake i tioi ka ngainun pate ape kukunun.” 


text:
<pb/>Ti tok loloma lalap tioiwa ka i laha towi xoini haniwen he tehu pon itan, i usi nimai tetel hehin i hatakaha tel akaik wawan. 


text:
Tuahe tel hehin uke hupaun pai houn ape i ngong hani he lohong, tetesol Haeu apeseni haniwen i. Ti tesol ien i auna ti ahang toluhu tewaok ape tok loloma lalap kum pon aile halialuan. 


text:
Tuahe hepekeun huali tel hehin. I kelaia ape kan ti tok loloma pusuiniwa i xiweu hatapo hani leilon. 


text:
Tok loloma lalap lon lialu hawane ti tel hehin. Ape i lua hilei tetesol laha nakuama ti tel hehin. Laha teteka laha hong usiusi nauna ti Haeu ma tu xoxox ti Jises Krais. 


text:
Muhin nga ningahi tok manihuh tenen tumun pate kalimen i ahuhutama itax. Patun tepanim huohu ma huopanim sulaun. Patul he tesol sulaun tah ani gol. Ti he patun tehu tehu hina ax tenen i sosoxeni Haeu. 


text:
Tanome tok manihuh ien masin tok lepet tuahe anele aen masin anele ae ber a awan masin awe laion. Tok loloma lalap axi i poh ma hana i tel masiwi. 


text:
<pb/>Tehu ti pati tok manihuh tehu mahe naxon lalap ti ala i mat tuahe i mahuen. Teka seilon ongake hawane ape kilan ti laha sameni ma hong usi tok manihuh ien. 


text:
Laha lotui tok loloma lalap nake i hanawen tok manihuh tel masiwi ape tin laha lotui tok manihuh ien. Laha ukek, “Tap tel ulea kuin i akulai tok manihuh ie. Tap tel po tike i.” 


text:
<pb/>Haeu paxai lioi ti i to tel masiwi leili 42 pangapang. Ape tok manihuh kak hanasanas ma i ukek ka i se Haeu. 


text:
I kak saxuti Haeu ma halialu hetekie axan. Tin i kak halialu hetekie tesol tonan ma teka laha toto ien. 


text:
I uke poh ti hil tikei seilon ti Haeu. Ape i to tel masiwi ti teka seilon ti lawe xux ma lawe nenex, kakaialaha tenen tenen. 


text:
Kilan wanen seilon lotui i, tuahe teka seilon ti Haeu kum aile ukek ien. Laha teteka Haeu tai konginiwen axalaha imat ti i tanomi lawe waliko lehe laha uke tonain kapin ti tap tahi tapoan. Laha uke tenen tonain ien nake ti laha telei tok sipsip uluha, i mat ukei kawatan ti lialui woi seilon.<pb/> 


text:
Teteka seilon ti Haeu namiloiwen kane kalabus, laha xoti ma kalabusi lato.<pb/>Teteka seilon ti Haeu namiloiwen lato mat nake ti usiai nauna tetan, laha telei lato. Aile ape, tu xoxoa kahikahi Krais kalak kawatan tunahi amuto. Tok manihuh tumun kalimen sohotule hepekeun 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi tok manihuh liai tin tumun pate kalimen i sohotule leili hepekeun. Huohu sulaun he patun masin ti tok sipsip uluha tuahe sale kakaian masin ti tok loloma lalap. 


text:
I sohot masiwi hanowi totok ti i ahuma itax. I puas hahitake axe tok ien. I lungei teka seilon lotuiai tok manihuh naxonaun mahuen. 


text:
I aile hasohotu waliko tenen lalap tataen hamosui ah ti he maun patul hanima tehu pon ie ti puli lawe seilon. 


text:
Lokon ti i aile tesol waliko lalap ien ti hahitake axe totok manihuh i ahutama itax, i neini hakalala teka seilon. Ape i lungei laha tanomiai tok manihuh hanowi tanome totok i ahutama itax, totok laha hamange ani ngol tuahe i moihin tutuen. 


text:
Tok manihuh i sohotule leili hepekeun, i uke poh ti axiai hanawain hani hosai tok manihuh i ahutama itax lehe i kak uke. Ape tel na i watakai lotuiai hosaun, i hani laha telei. 


text:
<pb/>Totok manihuh i sohotule leili hepekeun i lungei teka seilon ukei teik kikilam ti he minalaha manau ma na kawalaha. I lungei seilon tenen tenen, teteka axalaha lalap ma teka tap axalaha, teteka kilan soxi ma teka tap, teteka unaui seilon ma teka kumahe unaui seilon. 


text:
Tap tel pon hangaini ma kahui tenen na waliko, mewenae na i hina teik kikilam ien. Teik kikilam ien se axe totok manihuh i ahutama itax ma tin wexewex ti i kilami axan. 


text:
Mewenae seilon aneso i xeu tetenen ie. Teteka namilolaha xewan, kewak laha nam nexi tenen wexewex ien nake i kikilami axe tel seilon. Wexewex ti kilamiai totok manihuh i ahutama itax se 666.<pb/>


text:
Ti nga to paxapax nga ningahi tok sipsip uluha tutu patul he Maunt Saion kapi tesol 144,000 seilon. Hina axe tok sipsip uluha ma axe tel Taman Haeu taian he kawalato. 


text:
Ape nga hong tenen kinax ti tone Haeu masin tangiai tainiai mau ma tonui kuhuh. Tangian masin wanen na kilan seilon xaxai harp. 


text:
<pb/>Tesol 144,000 seilon ien lato tu papakui tenen pak haun mateiwai tehu totoan tuah ti Haeu ma tetesol hinalo seilon hetekie tetesol 24 masiwi. Tap tel seilon liai pon pakuian, mewenae tesol 144,000 ien, tetesol Haeu awaiwen lehe lato sohot seilon tetan ti leili teka seilon ti tehu pon ie. 


text:
Lato tetesol lato hani hatapo tupualato usiai nauna ti Haeu ma aile hawanei pupuasan. Haeu kahui ahutiwen lato ti lialui woulato leili teka seilon liai ti tehu pon ie. Lato masin waliko tenen solian tapein ti pahalaha hani Haeu ma tok sipsip uluha. Lato halini puki lato ti ailei tuahe tenen na waliko lialun ape alomeni tupualato ailei lawe waliko ti Haeu pahan. Lato kahiti tok sipsip uluha tesol tesol na i neini lato. 


text:
<pb/>Imuh nga ningahi tel engel liai ngongong patul he maun. I kaxi ahuhuti meng solian ti Haeu tenen tap tahi sohiaian hani teka seilon ti lawe xux ma nenex, kakaialaha tenen tenen ti tehu pon ie. 


text:
I kak eliel ukek, “Kolawa lomuto haniwa Haeu ma haxawawa axan nake taun i xohiwen ti i paxai kolongeni woi lawe seilon ma i axi kawatan hani teka seilon lialun. Lotu sameniwa i, tel i tanomi maun aheah, tehu pon itan, kanitax ma lawe kan ti tehu pon ie.” 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi tel engel usian. I kak ukek, “Babilon, tehu taon lalap i manan lialuen. Lehe ape lialui teka seilon ti Babilon! Laha neini hakalala seilon ti xux texux texux ti husele lialui woulaha.” 


text:
Muhin nga ningahi ulea tel engel liai i kak eliel ukek, “Teka laha lolotui totok manihuh tumun kalimen i ahutama itax hetekie tok hosaun ma laha uke kikilam tetan he min manau ma na he kawalaha, ti lialui loi Haeu i lengeini laha ape i axi laha kawatan. Laha ilameni moloan pate lalap nake laha lua leili ah ti hina salfa, waliko tenen poun i telei seilon. Tenen ien i sohot ti puli teka engel ti Haeu ma tok sipsip uluha. 


text:
Tehot ah ti luialaha tap tahi pehoan. Tap wanen hahei moloan hani teteka laha lolotui tok manihuh ien hetekie tok hosaun ma laha uke kikilam tetan.” 


text:
Aile ape, teteka ti amuto hong usiusi nauna ti Haeu, tu xoxoa kahikahi Krais kalak kawatan tenen tenen tunahi amuto. 


text:
<pb/>Imuh nga hong tenen kinax ti tone Haeu i kak ukek, “Tai kewak, tataen ie ahua, tanusik teteka seilon laha mat ti laha unaui Haeu tel Masiwi.” Ape Holi Spirit kak ukek, “Salan wanen. Pake laha uke hanawain solian kahi puasain ma kawatan ti laha kau. Haeu paxai tioi soliai pupuasalaha.” Sale hinitiai seilon ti ngain tapeinan 


text:
<pb/>Imuh nga ningahi tel seilon toto he teik maun papaxaxun. Tanoman masin ka i tel Nati Seilon. He patun teik tah ani gol ma i akekeni tea pole pate angian. 


text:
<pb/>Muhin tel engel liai sohotuma he tehu Ingi Haeu ti tesol tonan ape i tilol eliel hani tetel i toto he teik maun. I ukek, “Hapuasawa tea pole ape apuhiniwa lawe an ti liai apesenan he tehu pon itan.” 


text:
Ape tetel i toto he teik maun i wakoti nami tehu pon ie tea pole ape lawe an ti liai apesenan i apuha. 


text:
Ape tel engel liai ulea i ahutama he tesol tone waliko ti haniai Haeu. I tel masiwi ngahatiai tehot ah. I tilol eliel hani tetel i akekeni tea pole pate angian, i ukek, “Hapuasawa tea pole koti saluhiai tenen pata greip he tehu pon itan ape apuhiniwa huan nake ape i pamuen.” 


text:
Tel engel wakoti tehu pon itan tea pole ti koti apuhiniai huai greip ape i towi greip hani leili tesol tone pisihiai huai pata. Hunuiai kani greip i kilami lalape lengei Haeu. 


text:
Laha pexi hunui huai greip ien melal ti taon lalap. Ape ti laha pepexi, kaka xiweu ahutama. I som hanowi somui mat sai huohu mita ma welui xiwewean sai 320 kilomita.<pb/>


text:
Imuh tenen waliko pate lalap ma tuah wanen sohotuma tesol tone Haeu. Nga ningahi tepanim hua engel ti axiai tepanim huohu kawatan tiliai lengei Haeu. 


text:
Muhin nga ningahi tenen waliko paxaian hanowi kanitax tenen masin kalas i talepalep hanowi xekei ah. Hina seilon tutu ngixi kanitax ien. Lato tetesol lato waxainiwen tok manihuh tumun kalimen i ahutama itax ma tok hosaun ma lato tai uke kikilam tetan. Lato akekeni tesol harp ti Haeu haniwen lato wexoiai tangiai pak. 


text:
Ape lato papakui tenen paki Moses tel unaui Haeu ma tok sipsip uluha i ukek,<pb/>“Tel Masiwi Haeu tel pohen tapein, soliai lalape pupuasam.<pb/>Tel Masiwi ti hatesol seilon, woum, kakaiam ma pupuasam lawe sawisawin ma salan.<pb/> 


text:
Lehe aita tel na tap lon tetam? Lehe aita tel na kum haxawa axam? Mewenae o tetel sawisawin tapein.<pb/>Hatesol seilon lotu sameni o nake laha ningahiwen sawisawiai pupuasam.” Tepanim huohu kapi hetekie tepanim huohu kawatan 


text:
Tesol tepanim hua engel ti axiai tepanim huohu kawatan lato sohotuma leili Ingi Haeu. Puxuaulato papaxaxun ma i talehaleh. Patanawalato tahaian teik tah ani gol. 


text:
Kakanua, tel ti tetesol hinalo seilon ien hani tesol tepanim huhua engel tepanim huohu kapi ani gol. Waliko ti leilon i kikilami lengei Haeu, tel tap tahi matean. 


text:
Ape axuan i xuh tesol Pate Tuah ti leili Ingi Haeu. I kola ka Haeu tel pate pohen ma axan lalap. Tap tel i soh uke hani ien atengi tataen tepanim huhua engel axi hatapoa tesol tepanim huohu kawatan.<pb/>


text:
Muhin nga hong tenen kinax lalap ahuma tehu Ingi Haeu, i kakane tesol tepanim huhua engel ukek, “Lua tihiwa lialui loi Haeu he tesol tepanim huohu kapi haniwa tehu pon itan.” 


text:
<pb/>Ti tel engel imat lua tihiwa lohe tehu kapieun haniwa tehu pon itan, naxon tenen pate lialun ma moloan i tan hani tetesol lato hina kikilam ti tok manihuh tumun kalimen ma lolotui hosaun. 


text:
<pb/>Ti tel engel usian tihiwa lohe tehu kapieun haniwa itax, kanitax kolita hani kaka tenen ati polun a patoto ape lawe waliko moihin leili kanitax laha mat. 


text:
<pb/>Ti tel engel liai tihiwa lohe tehu kapieun haniwa lawe kan ti unum ti tehu pon itan, lawe kan kolita hani kaka. 


text:
Ape nga hong tel engel masiwi ngahatiai lawe kan ti tehu pon itan ukek,<pb/>“Haeu, tel sawisawin tapein, o hoi liai ti imat ma aope. Haniai tesol kawatan ie se sawisawin nake paxai kolongenian tetam ti woi seilon se sawisawin.<pb/> 


text:
Teka seilon lialun teleiwen tesol kuluiai kakaiam ma seilon tetam liai.<pb/>Ti matealato kakaulato kukumim hawane, aile ape Haeu hamakaka lawe kan ti unum kahi tesol teletele ien.” 


text:
Lokon ien nga hong tenen kinax wixima tesol tone waliko ti haniai Haeu, i ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi tel pohen tapein, salan wanen ka paxai kolongenian tetam ti woi seilon se sawisawin. Aile ape tesol kawatan o hahani ie se sawisawin.” 


text:
<pb/>Muhin tel engel liai tihi lohe tehu kapieun hani he puli al ti hakekeaian lehe i mani hawane seilon ti kuiai kekeaian. 


text:
Ti laha lulua he kekei alon, laha to kak sasaxuti Haeu, tel Masiwi haniai tesol kawatan ien. Tin laha kum towiahu ti lialui woulaha ma laha kum haxawa lalape axan. 


text:
<pb/>Ti tel engel liai tihiwa lohe tehu kapieun haniwa tehu totoan tuah ti tok manihuh tumun kalimen i ahuma itax, tilokoan atuhi hahutuia i ma teka seilon i neneini ape ti lalape moloan laha atalahi hamekimeki nisulaha. 


text:
Laha kak saxuti tatale Haeu tel Masiwi nake ti lalape moloi naxon he tinulaha. Tuahe tin laha kum nam tahane lialui woulaha ma laha tale tutuen tehitolaha hani Haeu. 


text:
<pb/>Ti tel engel liai tihiwa lohe tehu kapieun haniwa tehu kan axan Epratis, i nun paxe apeseniai aweisali tesol masiwi ti angiha. 


text:
Muhin nga ningahi tolu spirit lialun lato tanome kek tenen lalap. Lato tit ahuhutama he awe tok loloma lalap, tok manihuh tumun kalimen ma tok unauan pupuas hahitakan, totok i sohotule leili hepekeun. 


text:
Tetesol spirit ien lawe lato ailele waliko tenen lalap ti neini hakalalai seilon ape lato lua hani tesol tesol apuhiniai teka masiwi ti lawe xux ti tehu hilehile. I sohot ti ngain lalap ti Haeu tel pohen tapein ti i hiniti lawe seilon. 


text:
Tataen ien Jises tel Masiwi kak ukek, “Hong matainiwa! Tahiaiak seilon kum amemene masin tel seilon ti xuxuina! Amuam hani teteka lawe taun laha mon atetengi tahiaiak. Laha masin tel seilon tenen puxuaun mewenae apesenan lehe i kum tunahi hienain ti uke na laha paxai i makahul.” 


text:
<pb/>Ape tetesol spirit lialun apuhini teka masiwi kane tehu hilehile hani tesol ti kakai Hibru laha axai <n>Amagedon.</n> 


text:
<pb/>Ti tel engel tapeinan tihiwa lohe tehu kapieun haniwa he maun, tenen kinax lalap wixima ti tehu totoan tuah ti Haeu leili Ingan. I ukek, “Ape i tilawen.” 


text:
Tataen ien usil xepaxep, muhuhui kuhuh i tonuton hahawane ma xux nuea eliliel. Lalape tehu nueai xux ien i tai sosohot lilian ti uli seilon nakuama. 


text:
Teka taon ti lawe xux manan. Babilon tehu taon lalap, i kelaia uke he tolunon. Haeu tai maluhe lialui woi teka Babilon ape i hani laha an wakin ti kolai lalape lengean. 


text:
Lalape puli akah putalih he maun tuhuke pexi teka seilon. Tesol puli akah ien pate waiwain a kawate tehu tehu i mei kewa sai 50 kilo. Ape ti lalape lialui kawatan ien, teka seilon to kak sasaxuti Haeu.<pb/>


text:
Imuh, tel ti tepanim huhua engel lato tihi tepanim huohu kapi, i nahih hani kapik ape i ukek, “Kahitima nga. Nga kola hani o sale Haeu axi kawatan hani tel hehin axan lalap ti ailei saun lialun i tu kikilami tehu taon lalap xohixohin kapi tesol kan tenen i kikiliwau. 


text:
Teka masiwi ti xux texux texux laha akati tel hehin ien ailei lawe waliko ti Haeu watakai. Ape teka seilon liai ti tehu pon ie laha hana hatapo tupualaha ailei saun lialun ien nake ti xoxoi isiai pahalaha.” 


text:
<pb/>Muhin tel engel kapiti namilok lehe nga ningahi waliko ti i sosohot he lohong. Ti ien tel hehin heihoi tok manihuh kakan tumun kalimen, totok i ahutama itax. Patun tepanim huohu ma huopanim sulaun. Hatehu tupuan hina ax taian tenen i sosoxeni Haeu. 


text:
Tel hehin pupuxui puxux tenen kakai xewan ma kakai ati polun. Paxaian solian wanen. He tinun hina pis ani gol ma hat tenen pate tuah. I akekeni tehu kapi ani gol tuahe leilon xuhai waliko pate lialun masin waliko tenen kohan. I kola lalape lialui woi tel hehin ien. 


text:
He kawan hina kakain i kikilami lialui pupuasan, i ukek, “Nga se Babilon tehu taon lalap. Nga tel tini teka weli ailei saun lialun ma lawe waliko ti Haeu watakai hawane seilon aile.” 


text:
Tel hehin ien amuke hawane ti laha telei teka seilon ti Haeu, teteka lato tu xoxox ti usiai woi Jises. Paxaiai tel hehin masin tel seilon ti i un taxitaxiawen. Nga ong mamata hawane ti nga ningahiwa saun tenen ien. 


text:
<pb/>Tel engel kakane nga ukek, “Kum nam tataxini. Nga kaxi haxewa hani o sale pupuase tel hehin ma tok manihuh i heihon, totok patun tepanim huohu a huopanim sulaun. 


text:
Tok manihuh tumun kalimen ien ti o niningahi, i kumahe moihin aope ie. Ti imat i moihin ape imuh tin i moih alia. I sohotule leili tewau wal pate walawalan wanen. Tuahe ti tapeinan Haeu telei tamusuke i. Kilan seilon laha ongake hawane taen ti laha paxaiwa tok manihuh ien. Laha se teteka seilon Haeu kum tai kongini axalaha lilian ti tanomiai lawe waliko lehe laha kum uke tonain kapin ti tap tahi tapoan. Laha ongake hawane nake kemuk tok manihuh ien moihin, muhin i mat ape i moih alia uleawen. 


text:
<pb/>“Mewenae seilon aneso i xeu sale tetenen ie. Tesol tepanim huohu pati tok manihuh ien i kikilami tepanim huohu maunten ti tehu taon lalap, tetesol ti tel hehin neneini seilon. Tetesol patun tin i kikilami tepanim hua masiwi. 


text:
Tepanim ti lato laha hatapoen ti masiwi, tel toto tutuen masiwi ma tel ulea i po sohot masiwi tuahe nenein tetan teik kukunun. 


text:
Totok manihuh kemuk i moihin tuahe aope i maten, i tin se masiwi masin tepanim huhua liai ape imuh i to ulea masiwi. Tuahe ti tapeinan Haeu telei tamusuke i. 


text:
Tesol huopanim sulaun o niningahi, i kikilami huopanim masiwi tuahe lato tai hutui nenein ti lato. Taen ti lato ukewa tonain ti masiwi, nenein ti lato kapi tok manihuh tumun kalimen tuahe ti teik taun kukunun. 


text:
Lato hil pahoi tok sipsip uluha tuahe tok sipsip hetekie teka seilon tetan, teteka unauan wanen ti i kilamiwen, lato waxaini tetesol masiwi ien ma tok manihuh tumun kalimen. Lato waxaini tehu hile nake tok sipsip uluha i se Masiwi ti lawe masiwi, i Masiwi tapein ti neiniai lawe masiwi.” 


text:
<pb/>Tin tel engel kakane nga ukek, “Tetesol kan ti tel hehin ailei saun lialun toto, i kikilami seilon ti lawe xux kakaialaha tenen tenen. 


text:
Tok manihuh tumun kalimen ma tetesol masiwi ti teka sula tu kikilami, imuh lato watakai ma pahoxai tel hehin ailei saun lialun. Lato waxi lungei hatapo soxian ape i makahul wanen ti lawe waliko. Lato aile halialu tamusuke i masin na oha nimai anan. Ape lato towi i hani he ah. 


text:
I sohot ukek usiwa namili Haeu. I hani tok manihuh tumun kalimen to masiwi atengi tataen hatesol kakaian sohot ponowiwa. 


text:
Tel hehin o niningahi i tu kikilami teteka ti tehu taon lalap laha neneini teka masiwi ti tehu pon ie.”<pb/>


text:
Muhin nga ningahi tel engel liai momosulih tone Haeu. I pate pohen ma lalape xewaian haxewa hawane tehu pon itan ie. 


text:
I ausini eliel hawane,<pb/>“Babilon tehu taon lalap i manan lialuen. Malehe ape lialui teka seilon ti Babilon!<pb/>Tehu taon ien sohot tetesol ti kilai spirit lialun ma manixux tupuxa tetenen hahalin ti seilon ani ingai.<pb/> 


text:
Teka Babilon neini hakalala seilon ti xux texux texux usiai kilai lialui woulato.<pb/>Ape laha hani hatapo tupualaha ailei saun lialun ien nake ti xoxoi isiai pahalaha.<pb/>Teka masiwi ti xux texux texux laha akati teka Babilon ailei lawe waliko ti Haeu watakai.<pb/>Ape teka hangainiai soxi uke hakila hawane moni ti hamasamas ti teka Babilon.” 


text:
Muhin nga hong tenen kinax liai luainima tone Haeu, i ukek,<pb/>“Teka seilon ti Haeu, ahuta saliliwa Babilon lehe amuto kum tuai lato ailei saun lialun ma amuto kum uke kawatan ti lehe Haeu axi lato.<pb/> 


text:
Haeu, o aliake haniwa lato masin ti lato aile haniwen teka seilon liai.<pb/>Haniwa lato kawatan uke he huohu ti waliko lialun lato aile haniwen laha.<pb/>Haniwa lato an wakin tenen poxan i xoini ti lato haniwen seilon liai.<pb/> 


text:
Axiwa lato moloan lalap ma aile hatahaneawa lato lapan masin wanen ti lato sameni aliake lato<br/>ma amumuke soliai totonalato. Lato hanasanas ukek ka lato to masiwi<br/>ma tatahan kum tunahi lato hanowi teka seilon axoalaha matewen.<pb/> 


text:
Aile ape Haeu axi hulutini lato kawatan, tenen masin matemate, tatahan ma hitolo.<pb/>Ape Babilon i lua he ah atengi tataen tuahe palong. I sohot ukek nake Haeu tel sulualato se Masiwi tapein.” 


text:
<pb/>“Tetesol masiwi ti pon itan ie lato tuai teka Babilon ailei saun lialun ma amumuke soliai totonalato, lato tang tahane Babilon ti lato ningahi axui ah tule ti i lulua. 


text:
Lato tu siasia nake sale lalape moloan ti teka Babilon uke, i hamatau lato. Lato eseini ukek,<pb/>“ ‘Malehe ape lialui teka Babilon! I tehu taon axan lalap tuahe ti teik taun pate kukunun ape lato kewen kawatan.’ 


text:
Tap wanen seilon kahuiai waliko tenen masin gol, silva, hat tuah, maia pate solian wexoan tenen tenen, pata tuah tenen poun solian ma waliko tenen laha tanomi ani nisi elefen, samen, pata tenen kahun lalap, brons ma pot tenen pate solian. 


text:
Kemuk lato hahangaini waliko ti hanamui an, tesol waliko poun solian masin sanda, mer ma frankinsens, waen, wel, palawa ti an, komem, bulmakau, sipsip, hos ma karis. Lato hangaini hehetekie tataen seilon. 


text:
<pb/>“Aope ie laha kakane teka Babilon, ‘Hatesol waliko solian ti lomuto al ape i tapo tamusuen. Lawe kilai soxiamuto tenen tuah ma kahun lalap ape i tapo kalutawen. Amuto kum pon uke aliakean.’ 


text:
<pb/>“Ape teteka seilon totonalato soli ti hangainiai soxi hani teka Babilon, lato tu siasia nake sale lalape kawatan ti teka Babilon i hamatau lato. Lato tang tahane ukek,<pb/> 


text:
“ ‘Malehe ape lialui teka Babilon! Kemuk i tehu taon axan lalap.<pb/>Soliai tanoman masin tel hehin i pupuxui maia wexowexon tenen kahun lalap ma pis tenen i kamakam ma hat pate tuah.<pb/> 


text:
Tuahe ti teik taun pate kukunun laha hamanana hatapo kilai soxiamuto!’ “Hatesol huniwai waian, teka maho, teka kukuoxi laha ma teka laha waxeni totonalaha puasain ti itax, tin laha tu siasia. 


text:
Ti laha ningahiwa axui ah tule ti Babilon lulua, laha kak tang eliliel ukek, ‘Tap tehu taon soliaian tetehu ie lilian ti imat hanima aope.’ 


text:
Laha towi pekeun hani he patulaha kolai lalape tatahan. Laha tang kakak tutuen ukek,<pb/>“ ‘Malehe ape lialui teka Babilon! Kemuk i tehu taon axan lalap.<pb/>Teka huniwai waian lawe uke halapa moni ti hangaini hanialato soxi.<pb/>Tuahe ti teik taun kukunun laha hamanana kalutini hatehu taon.’ ” 


text:
Ape tenen kinax ti tone Haeu kak tatale ukek,<pb/>“Amuto teka ti tone Haeu, amuamua. Teka kuluiai kakaian, teka aposel<br/>ma teka seilon ti Haeu liai, amukewa waliko tetenen ien.<pb/>Haeu ape i kahui aliake hani teka Babilon lawe waliko lialun lato aile haniwen amuto.” 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi tel engel pate pohen akeni lauti tehu pot lalap pate kawatan. I hok towi hani itax ape i ukek,<pb/>“Xoxoi tehu hokahoka ie pate masin ti Haeu hamanana hawane Babilon ape kaha kum ningahi ulea tehu taon ien.<pb/> 


text:
Tap kaha po hong ulea tangiai kita, kawakau, suhusuh ma seilon pakupak.<pb/>Puasain ti tanomiai waliko ma apeseniai an, tin tap i po sohot ulea.<pb/> 


text:
Hatehu Babilon to leili tilokoan nake tap tenen i hahaxewa leilon.<pb/>Tap amuamu tenen masin ti salasala i po sohot ulea ien.<pb/>Haeu hani tesol kawatan ien nake teka hangainiai soxi leili Babilon laha uke ax lalap ti mongohe hamasamas ti teka seilon ti Babilon.<pb/>Tin kilan teka Babilon lato ailele saun ti pipis ape lato neini hakalala teka seilon ti xux texux texux.<pb/> 


text:
Teka Babilon kau kawatan tenen ien nake lato sa ti teleiai teka kuluiai kakai Haeu ma teka seilon ti Haeu liai ti xux texux texux.”<pb/>


text:
Muhin nga hong masin kinaxe seilon kilan ti tesol tone Haeu lato kak eliliel ukek,<pb/>“Kako haxawawa axe Haeu!<pb/>I tel Masiwi ti kaha, tel awaiakaha pate pohen ma solian tapein.<pb/> 


text:
Paxai kolongenian tetan ti woi seilon se salan ma sawisawin.<pb/>I axi hawane kawatan hani Babilon nake laha masin tel hehin weli ailei saun lialun.<pb/>Laha neini hakalala kilan seilon ti ailei waliko ti Haeu watakai.<pb/>I kahui aliake hani laha nake laha telei teka unauan.” 


text:
Lato tilol tuhituhi ukek,<pb/>“Kako sameniwa Haeu! Babilon i lulua nake ti lialui woulaha. Kawatan ien tap tahi tapoan.” 


text:
<pb/>Tetesol 24 masiwi ma tetesol hinalo seilon, lato lokuha lakua hani itan lotuiai Haeu ti i toto he tehu tonain tuah. Lato kak eliel ukek,<pb/>“Salan wanen. Kako haxawawa axe Haeu!” 


text:
<pb/>Ape tenen kinax ahuma ti tehu tonain tuah ti tone Haeu, i ukek,<pb/>“Hatesol unaui Haeu, teteka axamuto lalap ma teteka tap axamuto, amuto teteka hina lomuto ti Haeu, sameniwa i.” 


text:
<pb/>Muhin nga hong ulea masin kinaxe seilon kilan. Tangian masin tangiai tainiai mau ma tonui kuhuh. Lato tilol eliel ukek,<pb/>“Kako haxawawa Haeu! I tel Masiwi ti kako pohen tapein, i neini lawe waliko.<pb/> 


text:
Kako mal amuam hawanewa ma haxawawa lalape axan!<pb/>Tehu ngain lalap ti salai tok sipsip uluha i tahiawen.<pb/>Ape tel hehin lehe i uke axoan apeas tengeniwen i. Tel hehin ien tu kikilami hatesol seilon laha soh ti Jises Krais.<pb/> 


text:
I pupuxui maia solian tenen pate papaxaxun ma i talehaleh.” Puxuaun ien i kikilami soliai woi seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>Ape tel engel kakane nga, “Taiwa tetenen, ‘Haeu amumuke teka i ilowi hani tehu angiain lalap ti salai tok sipsip uluha.’ ” Tin i ukek, “Tesol kakain ien se kakain salan i ahuma ti Haeu.” 


text:
<pb/>Ti nga hongoa, nga lokuha lakua hani itan lotuian tuahe i kakane nga, “Kum ailele ukek ien! Haeu tetel ala o lotui. Nga tuahe unaui Haeu masin o ma teka akikikalu ti Krais, teteka laha tu xoxox usiai kakain salan tetan. Na seilon hong auni tenen kakain ien, lawe waliko ti laha kaxi ahuhuti se kakain salan i ahuma ti Haeu.” Tel seilon kiliwakei tok hos papaxaxun 


text:
<pb/>Muhin maun aheah i hea ape nga ningahi tok hos papaxaxun ti tone Haeu. Tel kiliwakean axan Namil Xoxoan ma Salan. Paxai kolongenian tetan ti woi seilon ma hilehile tetan pahoiai teka watakaian, se sawisawin. 


text:
Pulan kamakam hanowi xekei ah ma kilan tah ani gol he patun. Tenen ax taian he tinun tuahe tap tel i tioi salangawan, mewenae i. 


text:
Teka seilon ti hile ti tone Haeu kakahiti i. Tin lato kikiliwake hos papaxaxun. Lato pupuxui maia solian pate papaxaxun tenen i talehaleh. 


text:
He awe tel neinialato tea ngol ahutama pate angian i uke ti lehe i waxaini teka watakaian. Nenein tetan hani laha pate ahian. Ti kolai lalape lengei Haeu i aile halialu laha masin tel i towi huai greip hani leili teik pipisih ape pexi hunui kanun. 


text:
He tehu puxuaun ma he kasope aen tenen taian ukek: Tel Masiwi ti lawe masiwi. Tel Masiwi tapein neiniai lawe masiwi. 


text:
<pb/>Ape nga ningahi tel engel tutu he alon. I tilol hani teka manixux tenen analaha xixioi teka maten, i ukek, “Ngong apuhama ti tehu angiain lalap ti Haeu apepeseni. 


text:
Ngongoma ani xixioi masiwi ti xux, masiwi ti teka seilon ti hile, teka hahitakalaha, xixioi hos ma teka kiliwakealaha ma xixioi lawe seilon, teka unaui seilon ma teka kumahe unaui seilon, teka axalaha lalap ma teka tap axalaha.” 


text:
<pb/>Ape nga ningahi tok manihuh tenen tumun pate kalimen i ahutawen ti itax ma teka masiwi ti xux hetekie teka seilon ti hile laha apupuha ti hileiai tel seilon kiliwakei tok hos ma teka seilon tetan ti hile. 


text:
Tuahe tel seilon ien pohi kongini tok manihuh ien hetekie tok manihuh i sohotule leili hepekeun, totok kemuk i aile hasohotu waliko tenen lalap hahitake axe totok manihuh i ahutama itax. Tesol waliko lalap ien i aile ti neini hakalalai seilon, teteka laha uke teik kikilam ti tok manihuh i ahutama itax ma laha lolotui hosaun. Ape ati lalu laha towi hahamoiha hani he ah ti hina salfa, waliko tenen poun i telei seilon. 


text:
Hatesol seilon ti lalu ti hile, tel kiliwakei hos uke tea ngol weluwelun i ahutama he awan telei hatapoalato. Ape teka manixux ang xuh hawane xixiolaha.<pb/>


text:
Imuh nga ningahi tel engel mosulih ti tone Haeu, tetel Haeu sowini haniwen i heiai mate tewau wal pate walawalan wanen. I akekeni teik sen samen. 


text:
Ape i pohi xinoti tok loloma lalap. I se Satan, tetel hoi i pupuas ti imat wanen, lokon ti i tanoma hanowi weiko. 


text:
Tel engel towi xoini i hani leili tewau wal pate walawalan lehe i kum pon puluti ulea teka seilon. Tel engel matai kongini tewau wal ape i hana teik papakat ti kolaian ka tap tel seilon pon heian. Satan to leilon ahang 1,000 ape muhin tel engel oxoxi i ti teik taun kukunun. 


text:
<pb/>Ape nga ningahi tesol totoan tuah. Teka seilon toto ien Haeu hana lato masiwi ti hinitiai seilon. Nga paxai tioi ka lato tetesol kemuk laha telei nake lato tu xoxox kahikahi Krais ma kaxi ahuhuti kakai Haeu. Lato tai lotui totok manihuh i ahutama itax ma na hosaun. Tin lato tai uke kikilam tetan he kawalato ma na he minalato. Lato moih alia ape lato sohot masiwi neiniai seilon kapi Krais ti 1,000 ahang. 


text:
Amuam lalap hani tetesol unaui Haeu lato moih aliamu imat. Tenen kawatan ti luai leili ah ti tap tahi pehoan i kum tunahi lato. Lato aile hatapo waliko ti Haeu ma Krais kilami haniwen lato ma aweisalulato hani Haeu mewenae hean. Ape lato neini seilon kapi Krais ti 1,000 ahang. Tapoi Satan 


text:
Ape Satan puluti tatale teka seilon ti lawe xux. Laha axai teka seilon ien Gog ma Magog. I apuhini apeseni laha ti tehu hilehile lalap. Kilaialaha masin puli hepekeun, kaha kum wexe uke. 


text:
Laha luama tesol tesol kaliniai tehu taon Haeu waheni, tetehu ti teka seilon tetan toto. Tuahe ah ahulih ti tone Haeu ape i lui telei laha. 


text:
<pb/>Ape laha towi xoini Satan tel pulutiai seilon hani leili ah ti hina salfa, waliko tenen poun i telei seilon. Ien tetesol ti laha towiwen totok manihuh i ahutama itax ma totok manihuh i sohotule leili hepekeun. Ape lawe ngain ma ipong lato lamani moloan tenen tap tahi tapoan. Taun ti Haeu hiniti seilon 


text:
<pb/>Muhin nga ningahi Haeu toto he tehu totoan pate tuah a papaxaxun. Ti lehe i hiniti seilon, ape tehu pon itan ma maun aheah i man kaluta huluta lian tehue. 


text:
Nga ningahi teka laha matewen, teteka axalaha lalap ma teka tap axalaha, laha tutu mateiwai tehu totoan tuah. Ape teka engel hei tesol pepa hina woi hatesol seilon. Muhin lato hei teik pepa liai hina axe teka seilon ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Ape Haeu hiniti hatesol seilon usiwa saun ti laha ailewen, taian leili tesol pepa ien. 


text:
Hatesol seilon ti laha matewen, laha tu hahitake hinitian ti Haeu, teteka laha mat ti itax, teka ti leili amal ma teteka ti tesol Hades, tetesol tone teka maten. Tel tel ti laha Haeu paxai kolongeni woulaha ape axi kahulaha usiwa waliko ti laha ailewen. 


text:
Ape Haeu aile halialu tamusuke pohe matemate ma tesol tone teka maten. Teka ti Haeu paxai ukek laha seilon pate lialun, laha kau kawatan leili ah ti tap tahi pehoan. 


text:
Hatesol seilon ti tap axalaha leili teik pepa ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, i towi laha hani tehot ah ien.<pb/>


text:
Muhi Haeu hiniti kewa seilon, nga ningahi maun aheah ma tehu pon itan haun nake ti imat ati lalu kalutawen hetekie lawe kanitax. 


text:
Ape nga ningahi tehu taon ti Haeu, i ape tehu Jerusalem haun. I mosulih ti tone Haeu. Soliai tanoman masin tel hehin i apepeas ti tehu salaian. 


text:
<pb/>Ape tenen kinax ahuma ti tehu totoan tuah ti tone Haeu, i kak eliel ukek, “Hongoa! Tataen ie ahua, Haeu aile tonan kapi teka seilon tetan ape i to hamalum kapi laha. I neini laha ape laha pakata xox kapin. 


text:
Ape tatahan kum hatangi ulei laha nake Haeu xaxaweni hatapo lawe kawatan. Tap matemate, tap tatahan, tap tangitangi ma tap moloan ulea nake sale totone seilon ti imat ape i tamusuen.” 


text:
<pb/>Ape tetel i toto he tehu totoan tuah ukek, “Nga aile sohi hauni hahatapo lawe waliko.” I kakane nga, “Taiwa tesol kakain ien nake se salan ma pon hawane ti seilon soh.” 


text:
<pb/>Tin i kakane nga ukek, “Ape i tilawen. Nga se Alfa ma Omega, tetel imat ma tetel tapeinan, tetel ti hutuiai ma tiliai lawe waliko. Tel na pahan is hawane nga tel ngahatian, ti soliai ongak nga aile hasolia totonan. Ien masin na tel seilon kinawen paxepaxen ti tel seilon liai neini axi hakila unuman kan ape tinun i xux. 


text:
Tesol soliai waliko ien ukean teka laha waxaini saliniai totohong ma saun lialun. Teteka seilon ien, nga ngahati hahawane ape laha sohot natuk wanen. 


text:
<pb/>“Tuahe teka laha mamata ailei pupuasak, teka laha tale tehitolaha hani nga, teka laha to ailele waliko tenen ti hahien, teka teleiai seilon, teka ailei saun lialun ti wawan hehin, teka laha hapuasa apelaha hiliai seilon, teka laha lotui waliko liai kumahe Haeu ma teka seilon ti puputa, laha hatesol kane ah ti hina salfa, waliko tenen poun i telei seilon. Pate tap tahi tapoi kaui kawatan ien.” 


text:
<pb/>Muhin tel ti tesol tepanim huhua engel lato hina tepanim huohu kapi xuhai tepanim huohu tapeini kawatan, i kakane nga ukek, “Kahitima nga lehe nga kola hani o tehu Jerusalem haun, i kikilami tel hehin i apepeas ti sal hani tok sipsip uluha.” 


text:
<pb/>Tataen ien Holi Spirit kapiti namilok ape tel engel neini nga hani he tehu maunten patul wanen. I kola hani nga Jerusalem, tehu taon ti Haeu, i mosulih tesol tonan. 


text:
I hina titieh pate xawaxawan ma tiatian ani pot hetekie huopanim huowau aweing. Ti tewau tewau, tel engel petenian. He kahip ti tesol aweing ien hina axe huopanim huosol nenex ti teka seilon ti Israel. 


text:
Titieh ti tehu taon, laha atai patul he huopanim huohu pot lalap. Tehu tehu pot hina axe tel tel ti tesol aposel ti tok sipsip uluha. 


text:
<pb/>Tel engel i kaakane nga i akekeni teik pata ani gol ti kolongeniai lape tehu taon, tehu tiehan ma aweingun. 


text:
Hahinalopaun ti tehu taon welualato se tenenawe. Weluan tin masin tiaun. Ti tel engel kolongeniwa lapan, i tunahi ka weluan sai 2,220 kilomita. Tiaun ma xawaian lapan tin masin weluan. 


text:
Tin i kolongeni lape tehu tiehan ape i tunahi ka xawaian sai 66 mita. I usi aliake sale kolongenian ti teka seilon ti lokon ien. 


text:
<pb/>Tehu tiehan laha uke ataian tenen pot tuah axan jaspa ma hatehu taon laha uke ataian ma tanomian gol tenen pate xewan masin malewai kalas haun. 


text:
Tesol huopanim huohu pot lalap tutuhi tehu titieh ti tehu taon, ti hasoliai tanome tehu tehu laha uke pot tuah tenen tenen. Axe tesol pot tuah ien se jaspa, sapaia, agate, emerald, 


text:
<pb/>Tesol huopanim huowau aweingi tehu taon laha uke tanomian hat tenen pate tuah a lalap. Lalape tehu ti tesol hat ien i pon tanomiai tewau ti tesol aweing. Hatesol aweisal leili tehu taon se ani gol, xewaian masin malewai kalas haun. 


text:
<pb/>Nga tai ningah tunah tehu na ingi lotu leili tehu taon ien nake Haeu tel Masiwi pohen tapein ma tok sipsip uluha lalu se ien ti lehe seilon lotui. 


text:
Leili taon tap pupuase alon ma pangapang haxewaian nake xewai Haeu i haxewa hawane ien ma tok sipsip uluha se masin xewai alon i haxewa lawe waliko. 


text:
Teka seilon ti xux texux texux laha waxa ti xewaialalu ma teka masiwi tenen tenen laha kau kilan soliai soxialaha hani leili tehu taon ma sameni hahawane Haeu. 


text:
Hatesol seilon ti tehu pon itan tin laha kau kilan soliai soxialaha ma laha haxawa axe Haeu ma tehu taon tetan. 


text:
Hatesol waliko lialun se hahalin leili tehu taon ien. Tap tel ailei waliko tenen ti hahien ma puputa pon soh hani leilon, mewenae teteka seilon axalaha taian leili teik pepai tok sipsip uluha ti ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.<pb/>


text:
Imuh tel engel kola hani nga tehu kan i xiwewema ti tehu totoan tuah ti Haeu ma tok sipsip uluha. I pate xewan ma i talepalep. I se tehu kan tuah i kikilami tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
I kikiliwau patalal ti tewau aweisal lalap ti tehu taon ti Haeu. Pape tehu kan hahupaun hina pata tenen i waxeni haweluwelu totone seilon. Lawe i hua tapai pangapang tehu tehu, a kaun haewia seilon hanowi ti marasin. 


text:
<pb/>Tap tenen na waliko ti Haeu watakai i po to leili tehu taon. Tehu totoan tuah ti Haeu ma tok sipsip uluha ien ape teka unaui Haeu lotu sasameni i. 


text:
Tap wanen ipong leili tehu taon. Lato kum hapuasa tenen na kamaialato. Tin tap pupuase kamai alon nake puki Haeu tel Masiwi se haxewaialato. Ape nenein ti lato tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Muhin tel engel kakane nga ukek, “Hatesol kakain ie salan wanen. Pon hawane lawe seilon soh. Haeu tel Masiwi, tel i hanamiloa teka kuluiai kakaian, i taloma tel engel tetan kaxi haniai teka unauan waliko ti lehe i sohot.” Jises tahiaian ape i xohiwen 


text:
Jises ukek, “Hongoa! Tahiaiak kapimuto i xohi hawanewen. Haeu amuke teteka laha hong tamani kakain taian leili teik pepa ie ti i kakaxi waliko ti i sohot imuh.” 


text:
<pb/>Nga Jon, nga hong ma ningahi tesol waliko ien. Ti nga hong ma paxai kewa, nga lokuha lakua hani itan lotuiai tel engel i kola hani nga tesol waliko ien. 


text:
Tuahe i kakane nga, “Kum ailele ukek ien. Haeu tetel ala o lotui. Nga tuahe unauan masin o hetekie teka tuaum kuluiai kakaian ma teka laha hong tamani kakain taian leili teik pepa ie.” 


text:
<pb/>Ape i kak ulea ukek, “Kum pupuluhini meng ti he teik pepa ie nake taun ape i xohiwen ti lawe waliko ti i kakaxi i sohot. 


text:
Imat ti tahiai Jises, teka seilon woulaha lialun laha aile aheheke saun lialun. Teteka ailei waliko ti hahien laha sohot lialu hawane. Teka seilon solian laha soli aheahewa. Ape teka laha hana hatapo tupualaha ailei puase Haeu laha xox ahe tatale.” 


text:
Jises ukek, “Hongoa! Tahiaiak kapimuto i xohi hawanewen. Nga kahui hapoponowi hani amuto usiwa waliko ti amuto ailewen. 


text:
<pb/>Haeu amuke teka seilon laha hong tamani nauna tetan. Teteka ien Haeu sowini hani laha soh hani leili taon tetan ma aniai huai pata tenen i waxeni haweluwelu totonalaha. 


text:
Melal ti tehu taon ti Haeu, teka seilon pate lialun wanen, teteka laha hapuasa apelaha hiliai seilon, teka ailei saun lialun ti wawan hehin, teka teleiai seilon, teka laha lotui waliko ti kumahe Haeu ma teka laha wangiti saun ti puputa. 


text:
Ape Jises kak ulea ukek, “Nga talo tel engel hahitake axak kaxi ahutiai tesol waliko leili teik pepa ie lehe hatesol kahikahik laha tioi hawane. Nga kahi nati David tel Masiwi, nga nakuama tetan. Nga masin tehu kohot towisaian pate xewan.” 


text:
<pb/>Ape Holi Spirit ma teka seilon ti Haeu ukek, “Nahima!” Lawe seilon laha hong soh kakain leili teik pepa ie, tin laha ukek, “Nahima!” Tel na pahan is hawane Haeu tel ngahatian, nahima ape ti soliai ongan i aile hasolia totone tel seilon ien. Ien masin na tel seilon kinawen paxepaxen ti tel seilon liai neini axi hakila unuman kan ape tinun xux. 


text:
Nga Jon, nga hahongo hawane tel tel ti teka laha ridai kakain taian leili teik pepa ie. Na tel i hasea meng liai tenen ti leili teik pepa ie, tin Haeu axi hasea i kawatan ti teik pepa ie kakaxi. 


text:
Ape tel na i hatae tuahe tenen na meng leili teik pepa ie, Haeu kapitini tetan lawe waliko solian ti teik pepa ie kakaxi. Na masin ien, Haeu kum sowini hani i soh hani leili tehu taon tetan ma aniai huai pata tenen i waxeni haweluwelu totone seilon. 


text:
<pb/>Jises, tel i ukek ka hatesol kakain leili teik pepa ie se salan, i kak ukek, “Salan, tahiaiak pate ape i xohiwen!” Jises tel Masiwi, lua hanima kapimite! 


text:
Nga Pol tel unaui Jises Krais. Haeu kilami nga aposel. I talaheni nga hani kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais ti i ahuma tetan. 


text:
Tenen meng solian ien i kakak tel Nati Haeu. Ti i sohot seilon hanowi kaha, i nakuama ti tel masiwi David. 


text:
I seilon sawisawin tapein. Ti lalape kui poh, Haeu hamoiha i ti matean ape i kola hawane ka i se Natun. I Jises Krais tetel Masiwi ti kako. 


text:
Ti lalape soliaian i kilami nga aposel nake pahan kilan seilon haxawai axan. Haeu talo nga hani teka kumahe Ju lehe laha hong soh meng solian ti Jises Krais ma usi nauna tetan. 


text:
<pb/>Aile ape nga tai hani amuto hatesol teka Rom ti Haeu waheni, teteka i kilami seilon tetan ape amuto hani hahatapo i tupuamuto. Nga kamei Haeu tel Tamakako ma tel Masiwi Jises Krais kolai lalape soliaialalu ma hatona hasoliai tiamuto. Pol nanamiloi ti lua paxaiai teka Rom 


text:
<pb/>Hutuiai kakaiak nga kak kemulik hani Haeu tel Masiwi ti kako ti lawe waliko Jises Krais aile haniwen amuto. Nga kak kemulik nake ti tesol tesol seilon kakaxi sale xoxoi namilomuto ti Jises Krais. 


text:
Haeu, tetel nga hani hahatapo i tupuak kaxiai meng solian ti tel Natun, i tioi ka nga nameni kakapitini amuto. 


text:
<pb/>Tapai na nga lotu, nga lotu huhuali amuto. Aope ie nga kamei Haeu na ape i nati hei hanimu nga tewau aweisal ti lua hani kapimuto na masin pahan. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, pahak amuto tioi kewak, nga tohongi hakilawen lehe nga lua paxai amuto tuahe hina waliko lawe i kongini nga hanima tataen. Sohotuak hani kapimuto lehe pupuasak wasolamuto i kau anan masin ti i sohotuen leili teka kumahe Ju liai ti nga kapi laha. 


text:
Tinuk ilameni ka se ape pupuasak wanen kaxiai meng solian ti Jises Krais hani hatesol seilon, teka Grik ma teka kumahe Grik, teka seilon aneso ma teka tap titioalaha. 


text:
<pb/>I kum hahiena nga kaxiai meng solian ti Jises Krais nake taen seilon hong soh, ti kui pohe Haeu i awai laha hatesol ti kawatan ti lialui woulaha. I awaimu teka Ju nake laha hongoi imat ape imuh teka kumahe Ju. 


text:
Se tenen meng solian ien i nexi kola aweisal ti hasawiai wasolakaha hani Haeu. Tap tewau aweisal tutuen, mewenae na kaha hana hatapo xoxoi namilokaha hani Jises Krais kaha sohot seilon sawisawin ti puli Haeu. Masin ti tel kuluiai kakai Haeu tai kueiniwen, i ukek, “Teka seilon sawisawin, xoxoi namilolaha ti Haeu neneini laha ape laha to lian tehue kapin.” <n>(Hab 2:4)</n> Lialui woi seilon 


text:
<pb/>Haeu tel Masiwi tapein kola ka i lengeini teka seilon laha kum nam waxi i ma teka laha aile hahakila saun tenen pate lialun ape i kahui aliake hani laha. Ti lialui woulaha i tipahi muneni waliko tenen salan sale Haeu ti ala teka seilon tioi. 


text:
Salan kaha kum niningahi i tuahe kaha papaxai waliko ti i aile lilian ti i tanomiwa tehu pon ie. I kola hawanewen lalape kui pohen ti tap tahi tapoan. Aile ape ala kaha tioiwa ka i se Haeu wanen. Nake ti tetenen ala tap tel ukek i tap titioan ti Haeu. 


text:
<pb/>Ape kalak teteka laha kum nam waxi Haeu hina titioalaha tetan, laha kum sameni i ma kum kak kemulik ti lawe waliko i aile. Teka seilon ien tap solian ti namilolaha ape ti takalahui patulaha laha kum paxai tioi waliko tenen lialun ma solian. 


text:
Laha kum paxai tioi lalape xewai Haeu ma pohen tel tap tahi matean. Laha lotui waxi waliko ti laha tua tanomi hanowi seilon, kalak i aneso mat. Tin laha tanomi manihuh, manixux hetekie tataen loloma lehe waxi laha lotui. 


text:
<pb/>Aile ape Haeu hani lioi laha usi isiai pahalaha ti ailei waliko tenen i haloloa leilolaha. Ape laha teheni hahalialu tupualaha nake ti ailei saun lialun ti wawan hehin. 


text:
Ti ala laha soh waliko salan sale Haeu, laha soh non waliko tenen putain. Laha lotui waliko ti tatanomiai Haeu ti ala laha lotui ma sameni non Haeu tetel i tanomi lawe waliko. I se tetel ala kaha seilon haxawa kapitiniwa axan lian tehue. Salan wanen ala masin ien. 


text:
<pb/>Nake ti tenen ien Haeu hani lioi laha hongeni isiai pahalaha ti ailei saun tenen pate hienain. Aile ape hehin teka, kumahe laha usiusi saun ti wawan hehin tenen ti i onoteni namili Haeu, laha eng akati non hehin liai. 


text:
Tin masin hina wawan laha lioi aweisal sawisawin ti wawan hehin ape laha is eliel eng akatiai wawan liai. Ape laha aile saun tenen ti pate hienain alia hani laha tel tel. Ti lialui woulaha ien laha uke hapoponowi kahulaha. 


text:
<pb/>Teka seilon laha kum nam waxi Haeu, laha ukek ka tap solian tetan ti tioiai Haeu. Aile ape i hani laha usi lialui namilolaha ti ailei waliko tenen ala i kum alune. 


text:
Laha xuhai saun lialun tenen tenen ma kumahe sawisawin. Namilolaha xoxoan ti ailei waliko tenen lialun hani seilon liai. Laha watakai na seilon liai xoini laha ma laha tin halepean. Laha seilon ti hatanoi wasol, pulutiai teka liai ma teleiai seilon. Laha misahi ma nam halialu seilon liai. 


text:
Teka laha kakak tehiti seilon, laha watakai Haeu, laha paxai teheni seilon liai, laha itini laha ma weli hanasanas. Laha aneso hawane namiloiai aweisal ti ailei saun lialun ma tin laha tahi kakain ti tamalaha ma tinalaha. 


text:
Laha kum hapuasa namilolaha ma kum aile usi kakaialaha. Laha tin tap wawahen ma tatahan leili tialaha. 


text:
Kalak laha tioi ka ti sawisawiai Haeu i namiloi ukek ka teteka laha aile tenen saun lialun ien, kahulaha mewenae matemate, laha aile tatale tesol waliko ien kasinan ti ape laha hongeni hetekie teteka laha ailele saun tenen lialun ien.<pb/>


text:
Aile ape Haeu kahui aliake lialui woi lawe seilon teteka laha aile saun lialun. Amuto teteka ti na amuto howini halialu woi seilon liai, puki amuto hahani Haeu kahui aliake lialui woumuto nake amuto tin amuto ailele saun lialun. 


text:
Kako tioi hawane ka paxai kolongenian ti Haeu pate sawisawin wanen. Lawe i kahui hapoponowi kaha ti lialui woukaha. 


text:
Aile ape amuto teteka na amuto howini halialu woi seilon liai a tin amuto ailele saun lialun, kaie amuto pon saliniai kawatan ti na Haeu hani amuto? 


text:
Paxaiwa lalape ewiai Haeu i kola hahani amuto. I kum sasaxoh kahuiamuto ti lialui woumuto, lawe i tani waxi kapitini amuto. Nakon pate amuto kum paxai tioi ka soliai Haeu ien i nexi hani amuto aweisal ti na amuto towiahu ti saun lialun ti amuto? 


text:
<pb/>Tuahe tap amuto nam waxi. Ailai patumuto halenge aheheke Haeu hani tataen ti hinitiai lawe seilon ti i axi kawatan hani teka ailei saun lialun, usiwa sawisawiai paxai kolongenian tetan. 


text:
Seilon teka, laha kum lioi wanen ailei waliko tenen solian. Ien i kola ka tuah wanen ti laha na Haeu sameni amuke laha ma hani laha hanawain ti tap tahi tapoan. Seilon teteka ien, Haeu hani laha to kapin lian tehue. 


text:
A seilon teka, laha namiloi wawaxi mewenae laha. Laha kum usi waliko tenen salan, laha usi waliko tenen ti i pahoxai namili Haeu. Seilon teteka ien, ti lengei Haeu i axi hawane laha kawatan. 


text:
Teteka laha aile kakapitini waliko lialun, laha kau moloan lalap ma tialaha i kawat hawane. I sohot hanimu teka Ju ape tin hetekie hani teka kumahe Ju. 


text:
A teteka laha aile kakapitini waliko solian, Haeu sameni amuke laha ma i hatona hasolia tialaha. I aile non hanimu teka Ju ape tin hetekie hani teka kumahe Ju. 


text:
<pb/>Kalak teka kumahe Ju laha kumahe hahitake tesol nauna ti Haeu hahaniai Moses, laha lialu tamus na laha to aile tatale saun lialun. Ape teka laha hoi hahitake tesol nauna ien, na laha to aile tatale saun lialun, Haeu kahui aliake hani laha usiwa titioalaha ti tesol nauna ien. 


text:
Se sawisawin na laha uke kawatan nake kumahe ka tuahe ti hongoi tesol nauna ien Haeu paxai ukek laha seilon sawisawin, mewenae na laha aile usi waliko ti tesol nauna ien kakak. 


text:
Teka kumahe Ju, kalak tap titioalaha ti tesol nauna Haeu hahaniai Moses, laha pon aile usiai waliko ti tesol nauna ien kakak. Puki laha ilameni tioi waliko tenen ewi ma na lialun. Aile ape i pon na nanahialaha i pahowi hani tesol nauna ien kalak laha tai hong ti taxingalaha. 


text:
Saun ti laha kola ka waliko ti tesol nauna hahanau hoi liai leilolaha. Puki namilolaha tin i kola ukek ien. Hina i tieni laha, hina i namiloi amuke laha. 


text:
Taun ti hinitiai lawe seilon, Haeu hani Jises Krais paxai kolongeniai woulaha kalak tataen waliko ti laha aile mumuneni. Ti nga kakaxi meng solian ti Jises Krais se nga kakak tesol waliko ie. Nauna ti Moses ma teka Ju 


text:
<pb/>Amuto teteka Ju amuto amasake hawane ka amuto se akiki Ju ma tin seilon ti Haeu kilamiwen tetan, amuto hana hahatapo xoxoi namilomuto hani nauna ti Moses. Amuto sokok ka usiai tesol nauna ien i hasawi wasolamuto kapi Haeu. 


text:
Se amuto tioi waliko tetenen Haeu pahan amuto ailewa. Amuto paxai tioi waliko tenen sawisawin tapein nake laha hanauen amuto nauna ti Moses. 


text:
Amuto soh hawane ka amuto pon neiniai teka kumahe Ju hani Haeu masin na tel seilon neini tel pulaxa. Amuto ukek amuto pon kola haxewai Haeu hani seilon masin xewan i haxewa seilon he tilokoan. 


text:
Namilomuto pate i eliliel ka amuto pon nau hasawiai teka tap titioalaha ma hanaui teteka laha masin akaik kokol laha kum tioi Haeu nake amuto tioi hatapoen nauna ti Moses ti hina anesoin ma waliko salan. 


text:
<pb/>Amuto hahanau seilon liai usiai nauna ien. Alahan amuto kum hanau aliakemu amuto? Amuto hohone seilon ka kum xuuxuina tuahe puki alia amuto hina amuto xuxuina. 


text:
Amuto ukek kum ailele saun lialun ti wawan hehin a puki alia amuto ailele. Amuto watakai hawane seilon lotui waliko tenen kumahe Haeu a hina amuto aile waliko tenen i teheni halialu tetel i salan Haeu. 


text:
Pate amuto hanasanasake nauna ti Moses tuahe amuto kola tapoi lomuto hani Haeu ti amuto xaputi nauna ien. 


text:
Aile ape ala kako kum tataxini ti pepai Haeu kak ukek, “Teka kumahe Ju laha kak saxuti Haeu nake ti woi teka Ju.” <n>(Isa 52:5)</n> 


text:
<pb/>Amuto teka Ju amuto kewen teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto ti kolakol ka amuto seilon ti Haeu. Tuahe teik kikilam ien i tuah mewenae na amuto usi nauna ti Haeu hani Moses. Na amuto tahi tesol nauna ien, kikilam ti amuto tap pupuasan ape amuto masin seilon ti laha kum tioi Haeu. 


text:
Ape teka kumahe Ju laha tap kikilam tenen ien, Haeu paxai ukek laha seilon tetan na laha aile usi waliko ti nauna tetan kakak. 


text:
Na masin teka tap teik kikilam ien laha aile usiusi nauna ti Haeu hani Moses, i kola ka sawisawin wanen na Haeu axi kawatan hani teka Ju laha xaputi tesol nauna ien kalak laha kewen teik kikilam ien ma nauna ti Haeu tataiai Moses toi laha. 


text:
<pb/>Kumahe teka laha tua aile usiusi saun ti teka Ju laha ape seilon ti Haeu. Tin masin kikilam ti laha kewen ti kolakol ka laha seilon ti Haeu, i kum aile Haeu paxai ukek laha seilon tetan wanen. 


text:
Seilon ti Haeu wanen se teteka laha hani Haeu hauni leilolaha. Ukei kikilam ti uli walikoi seilon ma tuahe usiai nauna ti Moses, i kum towiahu hasolia seilon. Mewenae na kaha hani Holi Spirit kapitiakaha i aile kaha sohot seilon haun. Na masin ien, kalak seilon kum sameni kaha, Haeu tetel sameniakaha.<pb/>


text:
Uke hina ti amuto laha kamea, lahe aweisal lehe kako teka Ju xoini teka kumahe Ju? Ewian la tel Ju uke ti teik kikilam ti kotiai uli walikoun? 


text:
Kilan solian tetan na tel seilon i nakuama ti teka Ju. Solian tenen ti pate tuah ie. Se kako teka Ju Haeu hanimu kakaian lehe kako usi ma kaxi sawateni. 


text:
<pb/>Salan hina teka laha xaputi namil ti Haeu xinotiwen kapi laha. Tuahe kalak na masin ien, nakon Haeu kum hamalumini tewaok tetan? 


text:
Nga kum ukek! Kalak na tap wanen seilon aile usi waliko ti i kakawen, Haeu lawe i aile usi hawane waliko ti i kakawen. Masin ti leili pepai Haeu tel masiwi David ukek, ti i kaakane Haeu,<pb/>“Lawe seilon paxai tioiwa ka kakaiam mewenae salan. Na tel seilon ukek paxai kolongenian tetam kumahe sawisawin, i kum pon waxainiai suluam nake lawe o kola ka o mewenae sawisawin.” <n>(Ps 51:4)</n> 


text:
<pb/>Uke teka ti amuto namiloi ukek, na masin lialui woukako i kola hawane ka Haeu se pate sawisawin, kaie i poponowi na i kahui kako ti lialui woukako? Nga tua kak hahanowi paxapaxa ti seilon. 


text:
Kum nanamiloi ukek ien. Na masin kumahe sawisawin ti Haeu kahui kako ti lialui woukako, ala kumahe i poponowi ti i axi kawatan hani tuahe na seilon ti tehu pon ie. 


text:
Teka ti amuto uke laha kak pahoi nga ukek, na masin putai xoxoi namil ti usiai aweisali Haeu i kola hawane soliai sawisawiaian ma i aile seilon haxawa hawane axan, kum pon ti na i tieni kaha ti saun lialun. 


text:
Hina seilon laha kak putini ka amite tesol aposel hahanau ka ewi na seilon aile saun lialun lehe teka liai paxai tioi soliai Haeu. Seilon teka ien, Haeu hani hapoponowi hawane laha kawatan. Tap tel seilon sawisawin ti puli Haeu 


text:
<pb/>Kaie kako namiloi ukek ia? Nakon kako teka Ju pamu ewian ti teka liai? Tap wanen! Amite kolawen ka lawe seilon, teka Ju ma teka kumahe Ju, kaha hatesol aile saun lialun. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Tap tel seilon sawisawin ti puli Haeu. Tap tel na seilon i kum aile saun lialun. Tap wanen.<pb/> 


text:
Hatesol seilon talewen tehitolaha hani Haeu, laha hatesol talesawen.<pb/>Tap tel i aile waliko tenen i hasolia seilon. Tap tuahe na tel.” <n>(Ps 14:1-3, 53:1-3)</n><pb/> 


text:
“Awalaha mewenae kohan. Laha seilon ti weli pipis.<pb/>Kakaialaha sisiaian wauni puliweu.” <n>(Ps 5:9, 140:3)</n> 


text:
<pb/>Taen ie ala amuto paxai tioi ka tap tel i sawisawin ti puli Haeu, kasinan kako teka Ju nake Moses haniwen kako nauna ti Haeu ti usian. Aile ape kaha hatesol, teka Ju hetekie lawe seilon ti tehu pon ie kaha kum pon awaiakaha ti na Haeu tieni kaha ti saun lialun. 


text:
Ti tenen ien kako paxai tioiwa ka Haeu kum ukek kaha seilon sawisawin ti usiai nauna tetan ti hahaniai Moses. Nauna ien i kola haxewa ka kaha hina saun lialun. Sale hasawiai wasolakaha hani kapi Haeu 


text:
<pb/>Aope ie Haeu kola haniwen kaha aweisal ti hasawiai wasolakaha hani kapin, aweisal liai tenen ti usiai nauna ti hahaniai Moses. Puki Moses ma teka kuluiai kakai Haeu lato taiwen leili pepai Haeu sale tenen ien. 


text:
Haeu namiloi ukek wasole seilon hani kapin i sawi na namilokaha xoxoan ti Jises Krais. Haeu hei tewau aweisal ien hani hatesol teka laha soh ti Jises Krais, teka Ju ma teka kumahe Ju. I kum nam nenexi na tel. 


text:
Ti lalape soliai Haeu i aile wasolakaha hani kapin i sawi, kumahe ti soliai pupuasakaha. I aile ukek ti Jises Krais mat kahuiai saun lialun ti kaha. 


text:
Haeu talo Jises Krais mat ukei kawatan ti lialui woukaha lehe ape i hatapo lengean. Kaha kum uke kawatan ti saun lialun na kaha soh hawane ka Jises mat ti ukei totonakaha. Haeu aile ukek ien lehe waxi i kola ka waliko ti i ailele se sawisawin. Imat ti tahiai Krais, i kum kahui aliake lialui woi teka seilon, i tani waxi kapitini laha. 


text:
Aope ie saun lialun ti kaha ape kahuian. I kola hawane ka waliko ti Haeu aile se pate sawisawin. I kola ka puki i se pate sawisawin ma i aile kaha teka hina namil xoxoan ti Jises Krais wasolakaha kapin i sawi. 


text:
<pb/>Nameniwa, kumahe ka ti usiai nauna ti Moses i hasawi wasolakaha hani kapi Haeu. Aile ape i kum pon wanen kaha sameni aliake kaha. Ti xoxoi namilokaha hani Jises Krais i aile wasolakaha kapi Haeu i soli. 


text:
Ape amuto papaxai? Mewenae ti xoxoi namilokaha hani Jises Krais wasolakaha hani kapi Haeu i sawi, kumahe ti ailei waliko ti nauna ti Moses hahanau nake seilon kum pon usi hawanean. 


text:
Pate amuto tioi ka Haeu se telawe ape tin aweisal tewawawe ti hasawiai wasolakaha hani kapin. Aile ape mewenae ti xoxoi namil ti Jises Krais wasolakaha hani kapi Haeu i sawi, kako teka hina kikilam ti kotiai uli walikoukako ma teka kumahe Ju laha tap kikilam tenen ien. 


text:
Uke amuto namiloi ukek ka ape tap pupuase nauna ti Moses nake kaha hina namil xoxoan ti Jises Krais. Kumahe wanen masin ien. Xoxoi namilokaha ti Jises Krais i kola ka nauna ti Moses hina tupunan.<pb/>


text:
Namiloi paxaiwa Abraham tel tamakako teka Ju ti matahaun. Ti lahe aweisal wasolan hani kapi Haeu i sawi? 


text:
Na masin i sawi ti soliai pupuasan, ala i pon sameni aliakean hani seilon. Tuahe tap salangawan na i sameni aliake i hani Haeu. 


text:
Ala amuto tioi waliko ti leili pepai Haeu i ukek, “Abraham soh hawane Haeu ape ti xoxoi namilon ien Haeu paxai ukek ka i tel seilon sawisawin.” <n>(Gen 15:6)</n> 


text:
<pb/>Nga kaxi haxewa aheke ukek. Tel na i puas hahitake seilon liai, i uke kahun ti tenen puasain i aile. I kum namiloi ukek tuahe ti soliai tel kahuian i tua axi i moni. Ien se liai kahi puasain. 


text:
Tuahe soliai wasolakaha hani kapi Haeu kumahe ka kahi pupuasakaha. Ien se ani xoxoi namilokaha ti Jises Krais. Kaha soh ka Haeu i pon aile teka seilon laha xauxaun tetan, wasolalaha hani kapin i sawi. 


text:
<pb/>Tel masiwi David kakawen tetenen ti i kakaxi lalape amuamui teteka seilon ti Haeu namiloi ukek wasolalaha hani kapin se sawisawin kumahe nake ti pupuasalaha. I ukek,<pb/> 


text:
“Amuamui teteka seilon ti Haeu oxoxi laha ti kawatan ti lialui woulaha. Lialui saun ti laha ape susunian.<pb/> 


text:
Amuamui teka seilon ien. Tap Haeu tel Masiwi po hapeti lialui woulaha he namilon.” <n>(Ps 32:1-2)</n> 


text:
<pb/>Nakon amuamu tetenen mewenae ti kako teteka Ju hina kikilam ti uli walikoukako ka hetekie teka tap kikilam tenen ien? Salan wanen ti kako kakaxi ka Haeu namiloi ukek wasole Abraham hani kapin se sawisawin nake ti xoxoi namili Abraham hani i. 


text:
Namiloi paxaiwa. Lokon wanen wasolalalu i soli? Nakon i sohot muhin ti Abraham uke kikilam tenen ien ka imat? Kumahe muhin, wasolalalu i soli imat ti ukei kikilam ien. 


text:
<pb/>Tenen kikilam ien ti Abraham uke se kolakol ka hoi liai namilon xoxoan ti Haeu ma tin i sawisawin ti puli Haeu imat ti i aile tenen saun ien. Aile ape Abraham i sohot tame hatesol seilon laha soh ti Haeu hanowi i, kalak laha tap kikilam tenen ien. Wasolalaha hani kapi Haeu i sawi nake ti xoxoi namilolaha tetan. 


text:
Tin masin Abraham se tamakako teka Ju, kumahe mewenae teteka kako hina kikilam ti uli walikoukako tuahe hetekie nanahiakako i ukene xoxoi namili Abraham ti Haeu, imat ti i uke tenen kikilam ien. 


text:
<pb/>Kumahe nake ti usiai nauna ti hahaniai Moses, Haeu kakane Abraham ka i ma teka nakuama tetan laha sohot tame lawe waliko ti tehu pon ie. Haeu aile nake i namiloi ukek Abraham se seilon sawisawin. I ahuma ti xoxoi namili Abraham hani i. 


text:
Na masin kako uke waliko ti Haeu kakawen i hani nake ti usiai nauna ti Moses, tap pupuase xoxoi namilokaha hani Haeu. Ape tin tap kaha po uke waliko ti Haeu kakawen i hani nake kaha kum pon usi hatapoi nauna ien. 


text:
Aile ape i halenge Haeu nake lawe kaha xaputi tunahi. Mewenae na liai Haeu tai hani kaha nauna ien, kaha kum xaputi. 


text:
<pb/>Aile ape waliko solian ti hahaniai Haeu, kaha uke ahuma ti xoxoi namilokaha tetan. Ti lalape soliaian i hani kaha, kumahe ti soliai pupuasakaha. Hatesol teteka nakuama ti Abraham, hoi liai kaha uke na kaha hina namil xoxoan ti Haeu masin ti Abraham, kumahe mewenae na kaha teka kahikahi Jises Krais aile usi saun ti teka Ju. Abraham se tamakaha hatesol teteka kaha soh ti Jises Krais. 


text:
Masin ti leili pepaun Haeu kakane Abraham ukek, “Nga aile o sohot tame kilan seilon ti tesol tesol ti tehu pon itan.” <n>(Gen 17:5) </n>I sohot ukek nake namili Abraham xoxoan ti Haeu, tetel i hamoiha aliake teka maten ma i tua kak hasohotu waliko ti liai tap. 


text:
<pb/>Kalak tap salangawe monomon tetan ka i sohot tame tel na akaik, ti xoxoi namilon ti Haeu, Abraham mon atengi tatale ape se i sohot tame kilan seilon ti tehu pon ie. Masin ti Haeu kakanewen i ukek, “Kilan wanen teteka laha nakuama tetam.” <n>(Gen 15:5)</n> 


text:
Xoxoi namilon ti Haeu tap wanen i tataelih kalak i tioi ka i salaimat kasiawen ti na i sohot tame tel na akaik ti ahangun ape sai 100 ma tel axoan Sara se tin lieheh. 


text:
<pb/>Abraham tap tahi kapaxei waliko ti Haeu kakawen i aile, xoxoi namilon ti Haeu i xox aheahele. Xoxoi tutuhan i haxawa hawane axe Haeu. 


text:
Leili pepai Haeu i kaxiwen ka nake xoxoi namili Abraham ti Haeu, Haeu namiloi ukek i se seilon sawisawin. 


text:
Kaha tin Haeu namiloi ukek seilon sawisawin na namilokaha xoxoan tetan, tetel i hamoiha aliake Jises tel Masiwi ti kaha. 


text:
Haeu hani lioi Jises mat nake ti lialui woukaha ape i xahateni aliake Jises ti matean lehe wasolakaha hani kapi Haeu pon i sawi.<pb/>


text:
Haeu namiloi ukek kako ape sawisawin nake kako hina namil xoxoan ti Jises Krais. Aile ape wasolakako hani kapi Haeu solian, usiwa waliko ti Jises Krais tel Masiwi ti kako ailewen. 


text:
Nake ti xoxoi namilokako ti Jises Krais i hei hani kako aweisal ti ukei lalape solian ti Haeu ape aope kako to ilalameni tutuen. Ape kako amuam hawane ti kako mon atetengi taen ti kako tuai Haeu ti hatesol waliko solian tetan. 


text:
<pb/>Kumahe mewenae ien, tin kako amuam taun ti kawatan nake kako tioi i hanau kako kau lungeiai waliko. 


text:
Ti na kako nohui kawatan, kako uke he kuin ape Haeu amuke kako. Ti i amuke kako, monomon ti kako xox hawane. 


text:
Ape tenen monomon ti kako ien i kum hatahunoso kako nake Haeu waheni hawane kako. Se Holi Spirit ti Haeu haniwen kako i aile kako paxai tioi lalape wawahen ti Haeu. 


text:
<pb/>Taun tetehu ti Haeu kilamiwen, ti kako tap wanen huhual, Jises mat hualiakaha teka seilon ailei saun lialun. 


text:
Hanima kaha, kalak tel seilon solian, kumahe malimun ti mat hualian, kalak teka uke laha kum nomuha. 


text:
Tuahe Haeu kola hawanewen lalape wawahen tetan hani kaha ti Krais mat ukei totonakaha lokon ti kaha seilon lialun tutuen. 


text:
<pb/>Nake ti matei Jises Krais, kako teka hina namil xoxoan hani i, wasolakako ma Haeu ape i soli. Aile ape kako soh hawane Jises Krais awai kako ti lengei Haeu taen ti i axi kawatan hani teka seilon ailei saun lialun. 


text:
Lokon ti kako papahoxai tutuen Haeu, i aile kako pakata hani kapin nake ti matei tel Natun. Aile ape i pon hawane kako soh ka Jises Krais awai kako ti kawatan tenen tap tahi tapoan nake i moihin ma i pupuas leilokako. 


text:
Kumahe mewenae tenen ien. Tin i pon kako amuke hawane Haeu usiwa waliko ti Jises Krais ailewen ti i pakateni kako hani kapi Haeu. Sale pupuase Adam ma Krais 


text:
<pb/>Adam, tetel kaha nakuama tetan, i hasohotu saun lialun hani tehu pon ie. Tetenen ien i hutui matemate. Ape i sohot hani lawe seilon nake kaha hatesol aile saun lialun. 


text:
Imat ti nauna ti Haeu hahaniai Moses, saun lialun hoi liai ien. Haeu kum tieni seilon ti xaputiai nauna ien nake lokon ien tap nauna. 


text:
Tuahe lokon ti Adam hanima taen ti Moses, matemate i kakalauhi hatesol seilon, tataen teka laha aile saun lialun tetenen kumahe ti xaputiai nauna hanowi ti Adam. Tahitah ti Adam, i aile halialu hatesol seilon a waliko ti Jises Krais aile i hasolia kaha hatesol. 


text:
<pb/>Soliai Haeu hani kaha, soliaian i xoini wanen lialuan ti tahitah ti Adam hasohotu. Matemate i tunahi kaha seilon nake ti lialui woi seilon tel. Tuahe xuhai solian kilan seilon uke nake ti lalape soliai seilon tel, Jises Krais. 


text:
Lalape soliai Haeu hani kaha, anan liai tenen wanen ti ani lialui woi seilon tel. Saun lialun ti Adam i hutui halenge Haeu ti tieniakaha ti lialui woukaha. Tuahe kalak pate kilan saun lialun ti kaha, wasolakaha hani kapi Haeu pon i sawi nake ti waliko ti Jises Krais ailewen ti awaiakaha. 


text:
Saun lialun ti seilon tel aile matemate tinoi kongini kaha. Tuahe kaha teteka kaha uke lalape soliai Haeu ma kaha ilameni tioi ka wasolakaha hani kapi Haeu sawiwen, kaha to wawaxaini lawe waliko lian tehue nake ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Aile ape nake ti seilon tel tahi kakai Haeu, kaha hatesol tunahi lengelenge ti Haeu ti lialui woukaha. Tuahe tin seilon tel, Jises Krais, i aile waliko sawisawin ti i hong tamani Haeu. I hei aweisal hani kaha hatesol lehe wasolakaha hani kapi Haeu i sawi ape kaha sohot seilon haun ti usian. 


text:
Nake ti tahitah ti seilon tel, Adam, saun lialun kalauhi kaha kilan. Tin masin nake ti hong tamaniai kakain ti seilon tel, Jises Krais, wasole kilan seilon i sawi kapi Haeu. 


text:
<pb/>Nauna ti Haeu hahaniai Moses i soholih lehe waxi seilon paxai tioi uke lialui woulaha. Tuahe ti seilon to aile ahehekele saun lialun, lalape solian ti Haeu hani kaha i lap aheahele. 


text:
Masin ti saun lialun tinoi kokongini seilon hani aweisal ti matemate, lalape soliai Haeu hani kaha i oxoxi kaha hani aweisal ti hasawiai wasolakaha hani kapi Haeu lehe kaha uke tonain kapin ti tap tahi tapoan nake ti waliko ti Jises Krais tel Masiwi ti kaha ailewen.<pb/>


text:
Ape lehe kako kak ukek ia? Kaie kako to aile tatale saun lialun lehe lalape solian ti Haeu hani kako to lap ahe tatalele? 


text:
Tap wanen. Kako kongini uke isiai pahakako ti ailei saun lialun. Kako masin tel seilon maten, i kum pon hongeniai totohong. 


text:
Nakon amuto maluhewen ka hatesol teteka kako kewen baptais ti kolakol ka kako pakatawen kapi Jises Krais, ien masin ka kako mat ohoiwen i? 


text:
Aile ape ti kako kewen baptais, ien masin ka kako mat ape tihina usiwen i. Tuahe Jises Krais i xahat alia ti matean ti kui pohe tel Taman. Ape kako tin masin ka kako xahat alia lehe kako ape seilon haun ti usiai Haeu. 


text:
<pb/>Kako pakata haniwen kapi Jises Krais ti kako selai kako ti aweisal lialun ti kako to usiusi. Ien masin ka kako mat ohoi i. Tin masin kako pakata hani kapin ti kako sohot seilon ti usiai aweisali Haeu. Ien masin ka kako moih alia usi Jises Krais. 


text:
Kako tioi ka ti laha tahi hakea Krais he kros masin ka laha tahi hakea hetekiewen lialui nanahiakako ti imat. Ien lehe kako pon tahiai isiakako ti ailei saun lialun ape kako kum hani lioi saun lialun kapiti kakapitini kako. 


text:
Kako tioi hawane ka salan nake Krais xahat alia ti matemate ape tap i po mat ulea. I kuoselewen ti pohe matemate. 


text:
Aile ape amuto namiloi kewak, amuto masin seilon maten i kum pon hongeniai totohong ti ailei saun lialun. Pakataiamuto kapi Jises Krais, i kola hawanewa ka nanahiamuto i hahaxawa Haeu. 


text:
Kum hani lilioi tuahe tesol ti tupuamuto i alali ailei saun lialun. Imat amuto xauxaun wanen ti Haeu. Tuahe aope ie amuto seilon haun. Aile ape hani hatapoa Haeu tupuamuto. Tesol tesol ti tupuamuto hapuasa usiwa namili Haeu ti ailei saun solian. 


text:
Kum hani lilioi lialui isiaiamuto kapiti amuto. Amuto kumahe hahitake nauna ti Moses ti i kum kongini uke amuto ti ailei saun lialun. Amuto ape hahitake lalape soliai nenein ti Haeu. Teka kahikahi Krais seilon ti ailei waliko sawisawin 


text:
<pb/>Kaie lahan? Ti kako ape hahitake lalape soliai nenein ti Haeu, kaie kako aile tatale saun lialun pake kako kumahe hahitake nauna ti Moses? Tap wanen. 


text:
Nakon amuto kum tioi ka amuto sohot unaui tel ti na amuto hong usi? Na amuto usi lialui isiaiamuto, amuto se hahitake saun lialun ti i neini amuto hani aweisali matemate. Tuahe na lawe amuto hong tamani Haeu, i amuke hawane nanahiamuto. 


text:
Kemuk saun lialun kakapiti amuto. Tuahe kemulik wanen Haeu nake ti leili atemuto ape amuto hong usiwen kakaian ti amuto hongoen. 


text:
<pb/>Nga hapuasa kakain tetenen ti nexi hani amuto nake pamu malimun ti amuto xeu. Kemuk lawe amuto hapuasa tupuamuto ailei saun lialun ma ti xaputiai nauna ti Haeu. Tuahe aope ie, hani hatapoa tupuamuto ailei saun solian lehe lawe amuto hani hatapo Haeu leilomuto ma lawe amuto aile usi namilon. 


text:
Waliko la solian amuto kewen ti lialui woumuto tenen ti aope ie amuto hihienake? Waliko ien i tua neini amuto hani aweisali matemate. 


text:
Tuahe amuto taha hawanewen ti saun lialun ape amuto sohot unaui Haeu. Ani tenen ien, Haeu huali amuto lehe amuto hani hatapo i tupuamuto ma amuto uke tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
Nameniwa ka kahi saun lialun se matemate. Tuahe teteka kako pakata hahawane kapi Jises Krais tel Masiwi ti kako, ti lalape soliai Haeu i hani kako tonain kapin ti tap tahi tapoan.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, amuto tioi hawanewen nauna ti Moses. Amuto tioi ka nauna ien kakalauhi seilon mewenae ti i moihin tutuen. 


text:
Nga kak kola ukek. Na tel hehin hina axoan, nauna ti Moses kongini hahamalumini i kapi tel axoan ti i moihin tutuen. Tuahe na tel axoan mat, i koukewen ti tehu salaian ien. 


text:
Aile ape na i uke tel wawan liai ti tel axoan moihin tutuen, seilon axai i hehin ti tua hani lalolal tupuan. Tuahe na tel axoan matewen, nauna ti Moses kum kongini i, ape na i sal ulea, laha kum axai i ukek ien. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, tutuhi kakaiak masin. Nauna ti Moses kum xinoti kongini amuto. Amuto ape seilon haun nake amuto pakata hahawane kapi Krais, tetel ti Haeu hamoiha aliakewen. Masin ti tel hehin, i ape hahitake ngangahat ti tel axoan haun, amuto ape hahitake ngangahat ti Krais lehe ani puasamuto se solian hani Haeu. 


text:
Kemuk, lokon ti kako tua aile usiusi isiai tupuakako, kako is eliel ahe ailei waliko ti Haeu hahalini. Lialui isiaiakako i pupuas leilokako ape lialui pupuasakako neini kako hani aweisali matemate. 


text:
Tuahe aope ie kako selaiawen ti lialui nanahiakako ti imat hani hahitake Jises Krais. Aile ape kako tahawen ti hahitake nauna ti Moses lehe Holi Spirit tetel ape kapitiakako ti ailei puase Haeu, kumahe tuahe usiai teik teik ti nauna masin ti imat. Nauna ti Moses i kola hatakei saun lialun ti kaha 


text:
<pb/>Kaie kako ukek nauna ti Moses hina lialun tetan? Tap wanen. Nake ti nauna ien kako tioi waliko tenen lialun. Teik ti tesol nauna i ukek, “Kum hohongeni lialui isiaiam.” <n>(Exod 20:17)</n> Na masin tap teik nauna ien, nga kum tioi ka saun tenen ien kumahe sawisawin. 


text:
Tuahe na kaha tua usiusi isiai tupuakaha, titioakaha ti teik nauna ien i tua hahika kaha ti xaputian. Lialui isiai seilon ti ailei saun lialun kumahe pate xoxoan na masin tap nauna. 


text:
<pb/>Lokon ti kako kumahe xewan ti nauna, tap kako to nanamiloi waliko ti kako ailele. Tuahe ti kako xewawa waliko ti nauna hahanau, kako paxai tioi ka kako seilon ti ailei saun lialun ma kako se he aweisal ti matemate. 


text:
Nga sokok tesol nauna ien ala ti kola haniakako tonain kapi Haeu tuahe i kola towiahu ka kako se xauxaun wanen tetan. 


text:
Lialui isiaiakako i puluti aliake kako ka leilon ti kako ailele saun lialun i pon kako usi nauna ti Haeu. Tuahe salan tetan, kako xau ahe ti Haeu. 


text:
Ti tesol waliko ien nga kak ukek, nauna ti Haeu hahaniai Moses se tuah wanen nake i ahuma ti Haeu. I hahanau waliko ti pahan ma i huhuali kaha. 


text:
<pb/>Kaie kako ukek nauna solian ien haxau kako ti Haeu? Tap wanen. Tuahe i kola hawane hani kako lialui woukako ape kako tioi kako se xauxaun ti Haeu ti kako xaputi nauna solian ien. Aile ape kako paxai tioi hawane lialui saun lialun. Hilehile ti leilokaha 


text:
<pb/>Tap lialun ti nauna ti Moses. Kako tioi ka i ahuma ti Haeu. Lialun non kaha seilon nake kaha hongeni lialui isiaiakaha kapiti kaha. 


text:
Kewi kaha nam tataxini aliake kaha. Pahakaha ailei waliko solian tuahe kaha kum aile. Hina kaha aile non waliko lialun ti kaha watakai. 


text:
Na kaha aile waliko lialun ti kumahe pahakaha ailean, namilokaha i kola hani kaha ka salan nauna ti Haeu se solian. 


text:
<pb/>Tap waliko solian leilokaha usiwa isiai tupuakaha. Kaha namiloi eliel ailei waliko solian tuahe kaha kum aile usi. 


text:
Ape kaha kum aile waliko solian ti pahakaha ailean. Kaha aile tatale waliko lialun ti kumahe pahakaha. 


text:
Na kaha aile waliko tenen kumahe pahakaha ailean, ien i kola ka kumahe kaha tua aile. Isiai tupuakaha lulungei kaha ailean. 


text:
<pb/>Tunahan tetak masin. Kewi lawe i sohot ukek. Na pahakaha aile waliko solian, waliko lialun leilokaha i neini hakalala kaha. 


text:
Tuahe lialun ti leilokaha i hilei namil solian ti kaha ape i tipahi kongini kaha hahitake nenein ti lialui isiaiakaha ti i pupuas leilokaha. 


text:
Hatahan wanen kaha! Kaie aita pon oxoxi hatahakaha ti lialun ti leilokaha ti i itini hahaniwa kaha aweisali matemate? 


text:
Nga tunahi ka salan wanen tenen ie. Ti aweisal tepaun, leili namilokaha kaha paxai tioi soliai nauna ti Haeu ape pahakaha wanen usian. Tuahe ti liai tepaun, lialui isiaiakaha i neini hakalala kaha hani ailei saun lialun. Aile ape kemulik haniwa Haeu ti Jises Krais tel Masiwi ti kaha, tetel i huali kaha ti xoiniai lialun ti leilokaha.<pb/>


text:
Ala ape amuto tioi. Teteka kaha pakata xox hahawane kapi Jises Krais, tap Haeu po tieni halialu kaha. 


text:
I sohot ukek ien nake kako teka kahikahi Krais, Holi Spirit tel i neneini kako ma i hahasawi nanahiakako, i oxoxi kako ti hahitake nenein ti isiaiakako ailei saun lialun ti lawe i kapiti kako hani aweisali matemate. 


text:
Usiai nauna ti Haeu hahaniai Moses, i kum aile kaha lioi saun lialun nake lialui isiaiakaha pamu xoxoaian. Aile ape Haeu namiloi aweisal liai tenen. I taloma tel Natun Jises Krais i sohot hanowi kaha seilon. Haeu hani i, tetel tap nami na teik saun lialun, kaui kawatan ti lialui woukaha lehe kaha taha uke hahitake nenein ti lialui isiaiakaha. 


text:
Haeu aile ukek ien lehe waxi kako teka kahikahi Krais kako pon ailei waliko ti nauna tetan hahanau. I puas na kako kum usi lialui isiai tupuakako tuahe kako usi nenein ti Holi Spirit. 


text:
<pb/>Teka laha tua puas usiusi lialui isiaialaha, namilolaha mewenae toi waliko ti hamuamui tupualaha. A teteka laha puas usiusi nenein ti Holi Spirit, namilolaha toi waliko ti Holi Spirit amuke. 


text:
Na seilon hani lioi lialui isiaialaha neini namilolaha, laha tunahi aweisali matemate ti i haxau laha kapi Haeu. A teka laha hani Holi Spirit kapiti namilolaha, Haeu hatona hasolia tialaha ma laha tunahi tonain tuah kapin. 


text:
Teteka seilon lialui namilolaha kakapiti laha, lawe laha pahoxai Haeu. Laha kum hong tamani nauna tetan. Salan wanen hoi liai laha kum pon usian. 


text:
<pb/>Tuahe amuto teka kahikahi Krais, kumahe amuto usiusi isiai tupuamuto. Se Holi Spirit tetel i neneini amuto na salan amuto hahani i puas leilomuto. Nameniwa ka seilon teka Holi Spirit kumahe i pupuas leilolaha, laha kum pakata wanen kapi Krais. 


text:
Na amuto pakata kakapita kapi Krais, kalak na imuh amuto mat nake ti lialui woukaha seilon, Haeu hani amuto hanawain ti i moih kapita nake wasolamuto hani kapin ape sawisawin. 


text:
Haeu xahateni aliake Jises Krais ti matean. Aile ape na Holi Spirit tetan pupuas leilomuto, kalak na tupuamuto mat, Haeu hamoiha aliake amuto ti pohe tel Spirit ien. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, ala Holi Spirit tetel neiniakako. Aile ape kako kum hohongeni wanen isiai tupuakako. Kako kum ailele waliko ti isiai tupuakako ititini kako ailean. 


text:
Na amuto tua to hohongeni lialui isiaiamuto, i selai haxau tamusuke amuto ti Haeu. Tuahe na ti kui pohe Holi Spirit amuto tahi waxaini lialui isiaiamuto ti ailei saun lialun, amuto tunahi tonain tuah kapi Haeu. 


text:
<pb/>Aile ape amuto kum sosohot seilon tenen weli maamata hanowi ti lokon amuto tutuen hahitake nenein ti lialui isiaiamuto. Aope ie amuto se nati Haeu nake amuto hahitake nenein ti Holi Spirit. Ti tenen ien, i pon hawane kako kakane Haeu ukek, “O se Tamamite.” 


text:
Na masin ien, kako uke waliko solian ti Haeu hahani tel Natun Jises Krais. Tuahe na pahakako tuai Haeu ti hatesol waliko solian tetan, tin kako kau lungeiwa kawatan hanowi ti Jises Krais kauen. Waliko solian tapein ti imuh teka kahikahi Krais uke 


text:
<pb/>Nga soh hawane ka kawatan ti i tutunahi kako aope ie, i kum xohima wanen kapi kilai waliko solian ti kako uke ti Haeu imuh. 


text:
Haeu namiloiwen ka lawe waliko ti i tanomi, i lialu ma tapo ahuahulih kalak na kumahe pahalaha i sohot ukek ien. 


text:
Tuahe lawe waliko mon atetengi tutuen ngain tapeinan ti Haeu kola lalape soliaian ti i aile lehe waxi tap laha po lialu tamus masin ti i aile hani teka natun. 


text:
<pb/>Kako tioi ka waliko tenen tenen ti Haeu tanomi laha ahahatake kaui kawatan lilian ti imat hanima aope. Moloi kawatan ien masin ti hehin na i hatakaha akaik. 


text:
Tin hetekie taen kako, kalak Holi Spirit tel i pupuas leilokako i aile kako ilameni tioi ka kilan waliko solian ti na i luluainima imuh, tin kako ahatake moloan ma kawatan ti i tutunahi kako. Tuahe kako mon atetengi taen kako uke hatapo lawe waliko solian ti Haeu nake kako natun. Taun tehu ien i hani kako tupuakako haun masin ti i kakawen. 


text:
Lilian ti Haeu awaiwa kako ti kaui kawatan ti lialui woukako, kako mon atetengi ukei tesol waliko ien. Tap tel i mon atengi waliko tenen hoi liai i kewen. 


text:
Tuahe na kako mon atetengi waliko tenen ti kako tai waxi, kako soh hawanewa ka kako uke ma kako kum mon lilioa. 


text:
<pb/>Ape na kuikako uke he tap, Holi Spirit tetel hualiakako. Kalak tataen ti kako kum lotu uke, puki Holi Spirit lotu huhuali kako. I lotu ahahatake hawane ti i kum pon kaha kaxi kolongeni. 


text:
Haeu, tetel i paxai kalisi leili lawe seilon, i tioi waliko ti Holi Spirit kakak ti i tutuke awakako nake lotu tetan onoteni namili Haeu. 


text:
Ape kako tioi ka lawe waliko ti i sosohot, Haeu hatano solian ti teka laha waheni i. Teteka ien Haeu kilamiwen puas usiai namilon. 


text:
Seilon teka ien Haeu hoi liai i tioiwen ka laha seilon tetan ape i kilamiwen laha sohot hanowi tel Natun. Ti tenen ien kako ape masin talin ape tel Nati Haeu i tetel pamu ti kako. 


text:
Ti Haeu kilamiwa kako, i ilowi kako ti usian ma i aile wasolakako kapin i sawi. Ape kako uke tuai i waliko solian tetan ti i kakawen. Tap tenen waliko kongini uke wawahen ti Haeu 


text:
<pb/>Lehe ape kako kak ukek ia ti lalape soliai Haeu ien? Na Haeu tepaun ti kako, aita pon xoiniakako? 


text:
Haeu tai hasalia tel puki Natun ti kaui kawatan tuahe i hani lioi i mat ti hualiakako. Na masin ien, i pon hawane kako soh ka ti lalape soliaian tin i hani kako lawe waliko ti hualiai nanahiakako. 


text:
<pb/>Na tel i sului kako teka Haeu kilamiwen tetan, nakon Haeu hong waxi i? Tap. Puki ailelei Haeu wasolakako kapin i sawi. 


text:
Aita tel pon xoiniakako na laha sului kako? Tap. Jises Krais tel Masiwi tapein, i toto mini Haeu sai manau, i tukei awakako hani Haeu. I tel i mat ma i xahat aliawen ape i huhuali kako. 


text:
<pb/>Waliko la pon konginiai wawahen ti Krais hani kako? Na kako tunahi kawatan tenen tenen, kumahe ka ape tap wawahen ti Krais hani kako. Kalak na taun ti kako kum tioi tenen waliko na kako aile, na seilon axi kako kawatan nake ti usiai Krais, na kako lamani moloan, na kako tae hawane soxi, leili taun ti hitolo, leili taun ti moxe matein masin ti na lehe laha telei kako, tap tenen na waliko kongini uke wawahen ti Krais hani kako. 


text:
Waliko ien masin ti leili pepai Haeu tel masiwi David kaakane i ukek,<pb/>“Nake amite seilon tetam, lawe ngain amite moxemoxe matein.<pb/>Tap seilon aile nanamiloi amite, hanowi sipsip ti na laha telei.” <n>(Ps 44:22)</n> 


text:
Tuahe kalak kako to ilalameni kawatan tenen tenen, kako waxaini hahamahuli nake Krais tel i waheni kako, i hahakui kako. 


text:
<pb/>Nga soh hawane ka tap tenen na waliko kongini uke wawahen ti Haeu hani kako. Na kako moihin ma na kako maten tin i hahamalum. Teka engel, teka spirit lialun ma na poh tenen tenen, laha kum tiehi uke wawahen ti Haeu. Tin masin lawe waliko ti i sosohot aope ie ma na imuh. 


text:
Waliko ti pate patul wanen ma itan wanen hetekie lawe waliko ti Haeu tanomiwen, tap tenen ti lato i pon konginiai wawahen ti Haeu hani kako. A se Jises Krais tel Masiwi ti kako i kokola lalape wawahen ti Haeu ien.<pb/>


text:
Nga kaxi hahawane kakain salan. Nga se kahikahi Krais, nga kum puluti wanen amuto. Namilok xoxoan wanen ka waliko ti nga kakak salan nake Holi Spirit pupuas leilok. 


text:
Nga tahane hawane teka Israel. Laha se teka akikik Ju. Na ala i tapai laha soh ti Jises Krais, nga kum nomuha na Haeu kak sai nga ape nga selaia ti Krais. 


text:
Se teteka Israel, Haeu kilami seilon tetan ma i paxai ukek laha se natun. I lawe kapi laha lokon ti teik xewai maun neneini laha he lohong. I xinoti kakain kapi laha ma hani laha nauna ti usian. I kola hani laha sale usiai saun ti lotuian ma laha se tin teteka Haeu kakawen i hani laha kilan waliko solian. 


text:
Abraham, Aisak ma Jekob lato se teka matahaun ti laha a Krais i tin tel Ju ti i sohot seilon hanowi kaha. I se Haeu, Masiwi ti lawe waliko. Hoi liai kaha haxawa hawanewa axan lian tehue. Salan wanen. Haeu pon aile usiai tenen ti pahan 


text:
<pb/>Tuahe kilan teka Ju laha kum soh ti Jises Krais. Kalak masin ien, kumahe ka waliko solian ti Haeu kakawen i aile hani Abraham ma teka nakuama tetan i kum sohot poponowi. Salangawan masin. Kumahe hatesol teka laha nakuama ti Abraham laha nati Haeu wanen. 


text:
Tin masin kumahe hatesol teka kahi nati Abraham Haeu namiloi ukek laha se nati Abraham. Ien se salan nake Haeu kakanewen Abraham ka mewenae teka laha nakuama ti tel natun Aisak se nati Abraham wanen. 


text:
Haxewa ahekean masin. Kumahe ka seilon se nati Haeu nake i kahi nati Abraham. Mewenae teteka kahi natun ti Haeu kakawen ka liai laha takah, i namiloi ukek laha nati Abraham wanen. 


text:
Kako tioi ka Haeu kakane Abraham ukek, “Ahang tehu toma, taun tin tetehu, Sara hatakaha tel akaik wawan usiwa namilok.” <n>(Gen 18:10)</n> 


text:
<pb/>Tel akaik ien i se Aisak tel matahaun ti kako. I axoan Rebeka tetel i hanatuale huhua akaik wawan sangasang, Jekop ma Iso. 


text:
Imat ti lalu takah, hoi liai Haeu kakanewen Rebeka ukek, “Tel pamu i hahitake tel komuh.” <n>(Gen 25:23)</n> I aile ukek ien ti puki namilon kumahe ti paxai kolongeniai woulalu. Namilon ti i aile kumahe i ahuma ti soliai puasalalu. I kola ka Haeu kilami seilon ti na pahan i kilami. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek, “Nga kilami Jekop. Teka seilon tetak nakua ahuma tetan. Kumahe pahak Iso.” <n>(Mal 1:2-3)</n> 


text:
<pb/>Kaie kako kak ukek ia? Nakon kolongenian ti Haeu kumahe sawisawin ti kilamiai seilon? Tap wanen. 


text:
Masin ti Haeu kakanewen Moses i ukek,<pb/>“Nga aile kola lalape soliaiak hani tuahe tel ti na pahak nga kola.<pb/>Nga kola tatahan tetak hani teka seilon ti na pahak nga kola.” <n>(Exod 33:19)</n> 


text:
Aile ape Haeu kilami seilon kumahe nake ti isiai pahalaha ma na haelielialaha ailei puasain. I aile ti lalape soliaian hani teka ti na pahan i aile. 


text:
<pb/>Namiloiwa waliko ti Haeu kakak leili pepaun. I kakane Fero, tel masiwi ti Igip ukek, “Nga aile o sohot tel masiwi lehe waxi nga kola kui pohek ti na nga puas ahuxai pupuasam ma tin seilon ti pon hatehu ie laha paxai tioi lalape axak.” <n>(Exod 9:16)</n> 


text:
Ape kako paxaiwen ka Haeu aile kola soliaian hani teka ti na pahan i kola ma i aile hailaia pati teka ti na pahan i hailaia, seilon tetenen masin Fero. 


text:
<pb/>Tuahe teka ti amuto uke laha ukek, “Na masin ien, alahan ka Haeu tieni kaha? Na Haeu pahan ailei tenen na waliko, aita tel pon konginian?” 


text:
Kum kak ukekek ien. Amuto aita lehe amuto kak papahoi Haeu? Kaie waliko ti i tanomawen kamei tel tanomian ukek, “Alahan o tanomi nga ukek ie?” <n>(Isa 29:16, 45:9)</n> 


text:
<pb/>Tin masin Haeu, pon hawane i kola lengean ma pohen hani teka laha pahoxai i, ma tin pon hawane i kola tatahan ti i paxai lilioi lialui woi seilon teteka ala i tapai hawane Haeu tua halialu tamusuke laha. 


text:
Tin pon hawane Haeu aile hasolia hani teka seilon ti pahan i kola lalape soliaian hani laha, teteka hoi i kilami peleiwen ka laha to kapin lian tehue. 


text:
Teka ien se tin kako, teka ti Haeu kilamiwen usiai aweisalun, kumahe mewenae teka Ju, tin hetekie teka kumahe Ju. 


text:
<pb/>Masin ti Hosea tai kaxiwen ka Haeu ukek,<pb/>“Teka seilon kumahe tetak, nga paxai ukek laha ape tetak.<pb/>Nga waheni teteka ti imat nga kum amuke.” <n>(Hos 2:23)</n> 


text:
Tin i tai kakaxi,<pb/>“Ti imat Haeu kakawen ka laha kumahe seilon tetan. Tuahe aope ie Haeu ukek,<pb/>‘Nga tel pate pohen nga paxai tioi ka laha se natuk.’ ” <n>(Hos 1:10)</n> 


text:
Aisaia, tel kuluiai kakai Haeu kak eliel sale teka Israel ukek,<pb/>“Kalak teka seilon ti Israel kilaialaha mongohuan puli hepekeun ti peixux, pate palai teteka Haeu awai.<pb/> 


text:
I sohot ukek ien nake Haeu tel Masiwi liai i kahui koseni seilon ti tehu pon ie ti lialui woulaha masin ti i kakawen ka i aile.” <n>(Isa 10:22-23)</n> 


text:
Tin masin ti Aisaia kakawen imat i ukek,<pb/>“Na Haeu tel Masiwi pate pohen tai hasalia palaiakaha teka ti kaui kawatan, ala kaha lialu tamus hanowi ti Haeu aile hani seilon ti Sodom ma Gomora.” <n>(Isa 1:9)</n> Teka Ju kum soh ka Jises se Krais 


text:
<pb/>Kaie ape kako namiloi ukek ia? Teka kumahe Ju, wasolalaha hani kapi Haeu i sawi nake ti xoxoi namilolaha ti Jises Krais, kalak laha tai puas eliel ti hasawian. 


text:
Tuahe teka Ju, kalak laha haeliel hawane ti usiai lawe saun ti laha, wasolalaha hani kapi Haeu i tai sawi. 


text:
Kaie lahan tenen ien? I tai sawi nake namilolaha xoxoan ti soliai pupuasalaha kumahe ti tenen aweisal Haeu haniwen laha. Laha ukek pate hienain na Krais mat he kros, aile ape laha kum soh ti Jises. Masin ka laha tanga he tehu kuku. 


text:
Masin ti pepai Haeu kakawen sale Jises Krais i ukek,<pb/>“Nga hatuhi tehu kuku pate tuah leili Jerusalem. Tehu kuku ien laha tanga put.<pb/>Tuahe teka seilon laha soh tetan tap wanen laha po namiloi tahane aliake.” <n>(Isa 8:14, 28:16)</n><pb/>


text:
Tesol akikik ti Jises Krais, leili tiak i tangitang hawane. Ti xoxoi isiai pahak nga kamei Haeu lehe waxi i awai teka Ju ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Pon nga kaxi hani amuto nake nga tioi ka laha haeliel hawane hani hatapoi Haeu tupualaha tuahe titioalaha ti sale pupuase Haeu i tae. 


text:
Nga kak ukek nake laha kum paxai waxi aweisal ti Haeu aile haniwen hasawiai wasole seilon hani kapin ape laha akeni haxo puki aweisalulaha ti hasawialaha. Laha kum hongeni usiai aweisali Haeu. 


text:
Teka Ju eliliel tutuen usiai nauna ti Moses lehe waxi Haeu paxai ukek laha sawisawin. Tuahe Jises Krais hatapo tamusukewen tenen aweisal ien. Ape hatesol teka namilolaha xoxoan tetan, wasolalaha hani kapi Haeu i sawi. Xoxoi namili seilon ti Jises Krais wasolalaha kapi Haeu i sawi 


text:
<pb/>Sale hasawiai wasole seilon hani kapi Haeu ti usiai nauna ti Haeu hahaniai Moses, Moses tai kaxiwen ukek, “Tel na i usi hatapo lawe waliko ti nauna ien hahanau, i to kapi Haeu lian tehue.” <n>(Lev 18:5)</n> 


text:
Tuahe teka wasolalaha hani kapi Haeu sawiwen nake ti xoxoi namilolaha ti Jises Krais, pon laha kak hanowi ti leili pepai Haeu i ukek, “Kalahai lehe kaha ku hani tone Haeu?” <n>(Deut 30:13)</n> Teik kakain ien kaxi ka tap pupuase namil ti waxi hamosui Krais lehe i huali tuhi kaha. 


text:
Tin masin kaha kum namiloi ukekek, “Hoi tel mos haniwa tone teka maten.” <n>(Deut 30:13)</n> Ien ti xahateniai Krais lehe i huali kaha. 


text:
Tenen ien salan wanen nake teteka namilokaha xoxoan ti Jises Krais, pon kaha kak hanowi ti leili pepai Haeu i ukek, “Malimun wanen ti tioiai kakai Haeu sale hasawiai wasole seilon hani kapin. I pon kaha hana hani leili atekaha wanen ma tau kakaxi.” <n>(Deut 30:14)</n> Ien se meng ti amite teka aposel kaxi sasawateni lehe waxi teka seilon soh ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Aile ape tel na i kak matuha ka Jises se tel Masiwi tapein ma i soh hawane ka Haeu xahateniwen i ti matean, Haeu awai i ti kawatan ti lialui woun. 


text:
Se salan wanen nake wasolakaha hani kapi Haeu i sawi na kaha soh hawane ti Jises Krais. Ape ti xoxoi namil ien, na kaha kak matuha ka i se tel Masiwi tapein, Haeu awai kaha ti kawatan ti lialui woukaha. 


text:
Tenen ien i puas leili teka Ju ma teka kumahe Ju. Laha hatesol, Masiwi ti laha telawe Jises Krais, tetel i aile hasolia hawane hani hatesol teka na laha kamei i huhual. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu, Joel tel kuluiai kakaian tai kaxiwen ukek, “Hatesol teka laha paxai tioi Haeu tel Masiwi ma laha kamei i huhual leili taun ti kawatan, i tel awaialaha.” <n>(Joel 2:32)</n> 


text:
<pb/>Tuahe laha kum kamea huhual ti tel na masin laha kum soh tetan. Ape laha kum soh ti tel na masin laha tai hongohong sale tel seilon ien. Ape tin laha kum hong uke na masin tap tel kaxi hanialaha. 


text:
Ape tap tel kaxi hani laha na masin tap tel taloi tel seilon ti kaxian. Ti leili pepai Haeu, Aisaia tai kaxiwen ukek, “Teka laha kakaxi meng solian ti Haeu, tahiaialaha se pate solian.” <n>(Isa 52:7)</n> 


text:
<pb/>Tuahe kumahe hatesol teka Ju laha hong waxi meng solian ti Jises Krais. Laha masin teteka ti Aisaia tai kaxiwen ukek, “Haeu tel Masiwi, palaiai teteka laha hong soh mengom ti amite kakaxi.” <n>(Isa 53:1)</n> 


text:
Aile ape xoxoi namilokaha ti Jises Krais i nonoma ti hongoi meng solian tetan. Ape meng solian ti Jises Krais, kaha hong ahuma ti tel kaxian. 


text:
<pb/>A teka Ju? Nakon laha tai hong menge Haeu? Hoi liai laha hongoen. Ti kuewen wanen David tel masiwi kaxi ukek,<pb/>“Waliko ti i kola sale Haeu i mei haniwen seilon ti tesol tesol he tehu pon ie.” <n>(Ps 19:4)</n> 


text:
Nga kameamu, nakon teka Ju tai xewaxeu meng solian ti Jises Krais? Laha xewan tuahe laha kum nam waxi. Masin ti Haeu kakawen lokon ti Moses. I ukek,<pb/>“Nga aile hasolia hani teka seilon liai ape amuto namiloi watakai nake amuto paxai ukek laha kumahe seilon tetak hanowi amuto.<pb/>Amuto lengeke nake nga aile hahani teteka amuto ukek tap titioalaha tetak.” <n>(Deut 32:21)</n> 


text:
Nameni aliakewa kakai Haeu ti Aisaia kak mamatuke. I ukek,<pb/>“Teteka tap namilolaha ti tioiak laha paxai tioi nga.<pb/>Nga kola haxewa nga hani teteka tap laha kamekam sale tioiak.” <n>(Isa 65:1)</n> 


text:
Tuahe ti sale teka Ju i kak ukek,<pb/>“Ngain tehu ma tehu nga to mon atengi hahawane na teka seilon tetak towiahu alia hani kapik tuahe laha pate seilon ti pahopah ma tahitah.” <n>(Isa 65:2)</n><pb/>


text:
Teka ti amuto uke ape laha namiloi ka Haeu tale tehiton hani teka seilon tetan. Tap wanen. Paxaiwa, puki nga se tel Ju, kahi nati Abraham. Nga nakua ahuma ti Benjamin. 


text:
<pb/>Haeu kum tale tehiton hani teteka uli i kilamiwa seilon tetan. Tap wanen. Ala amuto tioi teik kakain leili pepai Haeu ti i kakak lokon ti Elaija kaxi ahuti lialui lon ti teka Ju hani Haeu. I ukek, 


text:
“Haeu tel Masiwi, laha telei hatapoen teka kuluiai kakaiam ma laha hamananawen tesol tone waliko ti seilon kauma haniam. Mewenae nga moxen ape tin laha tohongi lalali teleiak.” <n>(1 Kgs 19:10, 14)</n> 


text:
<pb/>Amuto nameni waliko ti Haeu kakane i. Haeu kak pahoi ukek, “Kumahe mewenae o tutuham xoxoan tutuen tetak. 7,000 seilon tutuen laha tai lolotui Baal tetel kumahe Haeu wanen.” <n>(1 Kgs 19:18)</n> 


text:
<pb/>Tin masin ti aope, kumahe hatesol teka Ju laha talewen tehitolaha hani Haeu. Saka palaiai teka tutuen, teteka namilokako xoxoan ti Jises Krais. Teka ien hoi liai Haeu kilamiwen tetan ti lalape soliaian. 


text:
Na masin ien, kumahe Haeu kilami kaha nake ti soliai pupuasakaha. Na i ailela ukek ien, kumahe ape i kola hahawane lalape soliaian. 


text:
<pb/>Ape kako kak ukek ia? Kalak kewi ti teka Ju laha haeliel hawane ti hasawiai wasolalaha hani kapi Haeu, laha tai wawaxaini. Mewenae teka ti Haeu kilamiwen tetan, teteka namilolaha xoxoan ti Jises Krais, wasolalaha hani kapi Haeu i sawi. Tuahe teka liai, ailai patulaha ti tioiai aweisal tenen sawisawin, Haeu tua halali lioi. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Haeu aile hakaluta namilolaha. Hanima taen aope laha masin ka pulaxa, taxingalaha tin masin ka sutu.” <n>(Deut 29:4; Isa 29:10)</n> 


text:
Tin i hanamena nga kakai David tel masiwi, lokon ti i kamei Haeu axiai kawatan hani teka laha pahoxai i. I kak ukek,<pb/>“Tiliwen laha sokok tap waliko lialun po tunahi laha hanowi teka laha ang amuam luhuluh.<pb/>Laha kum amemene ka waliko tenen lialun sohot hani laha. Masin manihuh ti na i sahea he nokonok.<pb/>Tiliwen laha nahih naketa ape laha uke kawatan ti lialui woulaha.<pb/> 


text:
Aile kolongeniwa pulalaha uke he titiloko, kolongeniwa ka laha to kau haweluwelu kawatan masin teka laha kakau waliko tenen pate kawatan he wahelaha, tap tahi kau lioian.” <n>(Ps 69:22-23)</n> 


text:
<pb/>Teteka Ju laha kum soh ti Jises Krais, ien se saun lialun. Kaie laha selaia tamus hawane ti Haeu ape i kum pon laha aliama? Tap wanen. Ti namili Haeu i pahan teka kumahe Ju laha sohoa ti Jises Krais lehe waxi i awai laha ti kawatan ti lialui woulaha. Ti aweisal tenen ien teka Ju paxai tioi solian tetan ape tin pahalaha ukean. 


text:
Ti teka Ju tale tehitolaha hani Jises Krais, Haeu aile hasolia hani teka kumahe Ju, ti i hei hani laha aweisal ti awaialaha ti kawatan ti saun lialun. Na masin ien, i lap ahewa solian ti i aile hani seilon ti tehu pon ie, na teka Ju hana hatapo namil xoxoan hani Jises Krais. 


text:
Tenen puasak ie nga paxai ukek i pate tuah wanen nake pahak wanen upiai aweisal lehe teka akikik Ju paxai tioi waliko ti amuto kewen ape i haisi laha ukean. Nga puas tanomi ukek lehe Haeu awai hina ti laha ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Solian tapein wanen ti na laha sohot kahikahi Krais. Ti Haeu tale tehiton hani laha, i hei aweisal hani seilon ti tehu pon ie ti hasawiai wasolalaha hani kapin. Tuahe ti Haeu waxi aliakewa laha nake ti xoxoi namilolaha ti Jises Krais, se pate solian wanen, masin ka tel seilon maten i moih alia. 


text:
Na Abraham ma teka matahaun ti kako teka Ju, lato se seilon ti Haeu, kako teka nakuama ti lato se tin seilon ti Haeu. Masin ti na tel seilon i talini palawa ti ailei bret ape i hani Haeu teik ti uli i hamaloa, palawa hatehu ti i apeseniwen se ti Haeu. Tin masin na wahe tea pata i ti Haeu, hatesol ngaxon ma huan se ti Haeu. 


text:
<pb/>Teteka Ju Haeu tale tehiton hani laha, laha masin ngaxe tea pata ani sein ti i taxax tosa he tea patan. A amuto teka kumahe Ju, teteka amuto soh ti Jises Krais, amuto masin ngaxe pata tenen puki xexean laha pakateni hani tea pata ngaxon taxaxawen. I tin i momoih ti tea pata ien. Tin masin amuto ukeke solian ti Haeu kakawen i hani Abraham ma teka nakuale tetan. 


text:
Tuahe kum teteheni teka Ju ti Haeu tale tehiton hani laha. Kum hanasanas ka amuto ukeke waliko solian ti Haeu. Amuto tuahe masin ngaxe pata, kumahe wahan moih nonoma tetan, i moih nonoma ti wahan. 


text:
<pb/>Teka ti amuto uke laha namiloi ka Haeu tale tehiton hani teka Ju lehe i hataha amuto ti pakatai kapin. Masin ngaxe pata ti laha hataxaxa xaxaweni lehe laha hana pakateni ngaxe pata liai. 


text:
Salan, tuahe nameniwa ka Haeu tale tehiton hani laha nake laha kum soh ti Jises Krais ape pakataiamuto hani kapi Haeu nake ti amuto soh. Kum hahaxawa amuto. Kanipetiwa uke tin i sohot hani amuto. 


text:
Haeu tai kola tatahan hani teka Ju ien, teteka laha masin ngaxe pata ti hoi liai i ngaxoima he tea pata ani sein. Ape nakon lehe i kola hani amuto na amuto tap xoxoi namilomuto ti Jises Krais? 


text:
<pb/>Ape kako paxai tioiwen ka Haeu aile hasolia hani seilon a tin pate i hahia hani seilon. I pate ahian kane teka Ju laha talewen tehitolaha hani i tuahe i kola soliaian hani amuto na amuto tu xox hamalum tetan. Na tap, i tale tehiton hani amuto. 


text:
A teka Ju, na laha towiahu ape laha soh ti Jises Krais, Haeu waxi amuke laha. I pon pakateni aliake laha hani kapin. Laha masin ngaxe tea pata ani sein ti i taxax, Haeu pakateni aliake. 


text:
<pb/>Amuto teka kumahe Ju, kemuk amuto seselaia ti Haeu tuahe aope Haeu waxi amuke amuto masin ngaxe tea pata ti puki xexean laha koti waxi ape pakateni hani tea pata ani sein. Waliko tenen ien seilon koi ailele. Na masin ien, kaie amuto kum ukek ka pamu Haeu waxi amuke teka Ju laha towiahu alia hani kapin? Ien masin ka Haeu pakateni aliake ngaxe pata ti hoi liai i ngaxoima he tea pata ani sein. Haeu kola tatahan tetan hani hatesol seilon 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, pahak amuto xeu aluawa waliko ti Haeu kola hatakeiwen sale teka Ju lehe tap amuto namiloi ka amuto pamu tuah ti laha. Ti ailai patulaha laha kum soh ti Jises Krais tuahe i kum hamalum ukek ien. Laha kum soh atengi tataen hatesol teteka kumahe Ju Haeu kilamiwen tetan laha sohoa ti Jises Krais. 


text:
Aile ape hatesol teka Ju laha soh ti Jises Krais, Haeu awai ti kawatan ti lialui woulaha. Masin ti Aisaia tai kaxiwen leili pepai Haeu ukek,<pb/>“Tel awaiakaha i ahuma ti Jerusalem ape i neini tahaini teka Ju ti saun lialun.<pb/> 


text:
Haeu ukek, ‘Nga usi kakapitini tenen namil ti nga xinoti kapi teka seilon tetak ape nga oxoxi laha ti lialui woulaha.’ ” <n>(Isa 59:20-21; 27:9)</n> 


text:
<pb/>Kilan teka Ju laha hil pahoi meng solian ti Jises Krais ape ti tenen saun ien amuto teka kumahe Ju, Haeu aile hasolia hani amuto. Tuahe teka Ju se kikilamiai Haeu, laha seilon tetan tutuen ti pate i waheni nake laha nakuama ti Abraham, Aisak ma Jekop, tetesol seilon Haeu xinotimu kakain kapi lato. 


text:
Amuto teka kumahe Ju, imat amuto pahoxai Haeu, tuahe ti teka Ju tahi Haeu, i kola non tatahan tetan hani amuto. 


text:
Tin masin aope ie teka Ju papahoxai Haeu tuahe tin i kola tatahan hani laha na laha towiahu, masin ti i aile haniwen amuto. 


text:
Nake ti tahitah ti kaha hatesol, masin ka Haeu hahamalumini kaha hahitake saun ti tahitah lehe i kola hawane tatahan hani kaha hatesol, teka Ju ma teka kumahe Ju. Sameniai Haeu<pb/> 


text:
Malehe lalape soliai Haeu ma anesoan. Ti lalape titioan, waliko ti i aile mewenae sawisawin.<pb/>Tap tel pon nexi haxewai namilon. Kaha kum xeu wanen sale pupuasan.<pb/> 


text:
Ien se pate salan nake i tetel tanomiai lawe waliko ape i hamalumini kapitini laha lehe lawe waliko ien i kola lalape axan. Kaha haxawawa Haeu lian tehue. Salan wanen.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, namiloi paxaiwa lalape soliai Haeu ti i haniwen amuto. Aile ape nga kamei hawane amuto ti hani hatapoi Haeu tupuamuto. Ti leili atemuto wanen hani hatapoa amuto ailei puase Haeu. Amuto se moihin, kumahe masin manihuh tenen maten laha telei ti haniai Haeu. Na masin ien, nanahiamuto kola hawanewa ka amuto se unaui Haeu wanen. Saun tenen ien Haeu amuke hawane. 


text:
Kum aile usiusi saun ti teka seilon laha kum tioi Haeu. Hani lioiwa Holi Spirit kapiti namilomuto lehe i towiahu amuto hani seilon haun usiai Haeu. Aweisal tenen ien amuto tioi aluini waliko ti Haeu pahan amuto ailewa. Amuto paxai tioi waliko tenen ewi, waliko tenen Haeu amuke ma amuto pon usi hapoponowiai namilon. 


text:
<pb/>Ti lalape soliai Haeu i aile nga tel aposel ape nga kaakane amuto hatesol ukek. Kum haneke kakasini amuto, hapuasawa patumuto namiloi aliakeamuto. Paxai kolongeni aliakewa amuto haniwa kuimuto ti Haeu haniwen amuto. I hani amuto nake namilomuto xoxoan tetan. 


text:
Pate amuto tioi, tupui seilon tehue tuahe kilan soxi tinun. Hatesol hina puasan tuahe puasalato tenen tenen. 


text:
Tin masin kako teka kahikahi Krais, kalak kako kilan, kako pakata hetekiewen nake ti pakataiakako hani kapi Krais. Tel tel ti kako se huhual ti hani tel liai, aile ape kako puas hukumawa. 


text:
<pb/>Ti soliai Haeu i hapohea kako tel tel ti ailei waliko tenen tenen. Na tel ti kako Haeu hapohea i ti kaxi kuluiai kakaian, i kaxi hawanewa kakain ti i soh ka Haeu hatakei hani i. 


text:
Na tel tetan ti hualiai seilon, i huali aluiniwa. Na tel tetan ti hanaui seilon, i hanau aka matainiwa. 


text:
Na tel tetan ti hakuiai seilon liai, i hakui aluiniwa. Na tel tetan ti waxeniai teteka seilon laha tae soxi, i axi hawanewa ti wiai ongan. Na tel tetan ti neiniai seilon, i hani hatapoa tupuan ti neini aluinialaha. Ape na tel tetan ti kolai tatahan hani seilon, i aile kola hetekiewa amuam. Kola kapitawa wawahen 


text:
<pb/>Wawahen hawanewa ti leili atemuto. Watakaiwa hatesol waliko lialun. Haelieliwa ti waliko tenen solian. 


text:
Amuto pakata hetekiewen hahitake Krais. Amuto he wawahen hawanewa ma lawe kolawa lomuto haniwa tel tel. 


text:
<pb/>Amuamua ti amuto mon atetengi waliko solian ti Haeu kakawen i aile hani amuto. Leili taun ti kawatan, tu xox kapitawa ma tin kum lotu lilioa. 


text:
Na tel ti teka kahikahi Krais tae ti tenen na waliko, amuto kewa hean ti hualian ma lawe waxi auniwa teka soliwa. 


text:
<pb/>Na teka seilon aile halialu amuto nake amuto kahikahi Krais, kum sai hahalialu laha. Kolawa wawahen ma tin kameiwa Haeu ti aile hasolia haniwa laha. 


text:
Namilomuto elieliwa ka seilon liai uke waliko solian masin ti na pahamuto ukean. Kum halepelep ukei totoan tenen tuah lehe seilon haxawa axamuto. Amuto kewa hean ti hukuma hani teteka ti seilon liai paxai teheni ma ti ailei puasain tenen seilon paxai wasi. Kum hahanasake ka anesoamuto pate lalap. 


text:
<pb/>Na tel i aile waliko lialun hani amuto, kum aile kahui aliliake. Kolongeni kewak ka waliko ti amuto aile mewenae sawisawin ti puli lawe seilon. 


text:
Ti hatesol kuimuto ma anesoamuto, haeliel hawanewa lehe waxi wasolamuto hani kapi seilon mewenae solian. 


text:
<pb/>Tesol soliai akikik ti Krais, amuto kum he kahukah saun lialun. Hani lioiwa he mini Haeu. Masin ti leili pepaun i ukek,<pb/>“Nga tel Masiwi nga kak ukek, nga kahui aliakei saun lialun.<pb/>Nga tetel axiai kawatan hani teka laha aile halialu amuto.” <n>(Deut 32:35)</n> 


text:
Amuto aile nonoa waliko ti pepai Haeu kakak ie,<pb/>“Na teka laha papahoxai amuto laha hitol, amuto axiwa analaha.<pb/>Na kinawelaha paxepaxen, axiwa unumalaha. Na amuto aile ukek ien,<br/>laha hienake saun ti laha aile haniwen amuto ape uke laha towiahu.” <n>(Prov 25:21-22)</n> 


text:
Kum tua hahani lialun xoini amuto, aile nonoa waliko solian hani seilon lehe amuto xoini lawe waliko lialun.<pb/>


text:
Amuto teka kahikahi Krais, tanoa lomuto hani teka masiwi ti nahikei xux nake na Haeu tai sowini, ala laha tai uke tesol tonain ien. Lawe masiwi laha uke tonain ien usiwa namili Haeu. 


text:
Aile ape na seilon pahoxai teka masiwi, se tin laha papahoxai namili Haeu ape laha kum salia ti kaui kawatan. 


text:
Seilon teka laha aile waliko tenen sawisawin, laha kum mamata teka masiwi, mewenae teka laha ailele saun tenen lialun. Na pahamuto lehe amuto kum mamata, lawe ailewa waliko tenen sawisawin ape teka masiwi sameni amuto. 


text:
Ti namili Haeu hatesol masiwi se unauan lehe ti pupuasalaha amuto uke solian tetan. Tuahe na amuto tahi laha, pon amuto mamata nake ti masiwialaha i tapai laha axi kawatan ti lialui woi seilon. Pon laha aile ukek ien nake laha puas kikilami waliko ti ala Haeu aile ti lengean hani teteka laha aile waliko tenen lialun. 


text:
Aile ape amuto hong tamaniwa teka masiwi, kumahe mewenae ti matauamuto ti ukei kawatan tuahe amuto paxai tioiwa waliko tenen ewi ma na lialun ti puki leili namilomuto. 


text:
<pb/>Nake se tin ti tenen ie, amuto hani moni ti laha kilamiwen haniai teka masiwi ti nahikei xux. Teka masiwi ien laha pupuas ti Haeu na laha aile aluini puasalaha. 


text:
Haniwa seilon waliko ti hoi liai ala amuto hani laha. Moni ti teka masiwi kilamiwen ka amuto haniwa laha ti waliko tenen tenen, liai amuto haniwa. Kolawa lalape lomuto haniwa teka masiwi ti amuto. Saun ti wawahen ma sale nanahiai teka kahikahi Krais 


text:
<pb/>Lawe hamate aliakewa waliko ti amuto ukewen. Tuahe saun ti wawahen tap tiliai hamatean, aile ape kako he wawahen kapitawa. Tel na i waheni seilon liai i usi hahawane waliko ti nauna ti Haeu hahanau. 


text:
Nauna ti Haeu ukek, “Kum tetelei seilon, kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum xuuxuina, kum tua isiis waliko ti seilon liai.” <n>(Exod 20:13-15, 17)</n> Tesol nauna ien ma hina nauna liai, hatesol lohiama leili teik nauna ti Haeu ie, “Waheniwa seilon liai hanowi ti amuto waheni aliake amuto.” <n>(Lev 19:18)</n> 


text:
Tel na hina saun ti wawahen i kum aile halialu seilon liai. Kolai wawahen se usi hawanei waliko ti nauna ti Haeu kakak. 


text:
<pb/>Aile usiwa waliko ti nga kaakane amuto. Nameniwa ka aliai Jises Krais pate ape i xohiwen. Kum luhuluh. Taun ti aliai Jises Krais tel awaiakako ti lawe waliko lialun ti tehu pon ie, i ape pamu xohian, kumahe masin ti uli kako sohotua kahikahin. 


text:
Taun ti kako he tehu pon ie sikole i tapo ape taun ti awaiakako i xohiwen. Aile ape kako lioi xaxaweniwa saun lialun. Lialui nanahiakako masin ka kako toto tutuen leili tilokoan. Masin seilon ti i nanahih he xewan, kako elieliwa ailei saun tenen solian. Ien se paukako ti hil pahoxaiai waliko lialun. 


text:
<pb/>Lawe kako ailewa waliko tenen i alune ti kako aile hanowi ka kako leili xewan. Kako kum hukuma he akakat ti apuhain tenen lialun ma un taxitaxia. Kako kum ailele sikisiki tenen tenen ti lialun. Kako kum aile hahatano wasol ma kum namiloi hahalialu seilon liai na laha xoini kako. 


text:
Kako namiloi non kewak. Nanahiakako i kola hawanewa woi Jises Krais ma kako tahi xaxaweniwa namilokako ti hongeniai lialui isiaiakako.<pb/>


text:
Teteka namilolaha hani Jises Krais kumahe pate xoxoan, waxi amukewa laha hani leilomuto ma kum kak wawatakai namilolaha ti sale waliko. 


text:
Seilon teka laha soh ka ewi na laha ani an tenen tenen tuahe teka liai namilolaha ukek ka hahalin ti aniai xixioi lawe manihuh. 


text:
Teka laha aniani an tenen tenen laha kum paxai teteheni teka laha kum aniani lawe an. Tin masin teka laha kum aniani lawe an, laha kum howini hahalialu teka laha aniani an tenen tenen nake puki Haeu paxai ukek laha se kahikahi Krais. 


text:
Amuto aita lehe amuto howini halialu seilon ti unaui Haeu? Hani lioiwa Haeu tel Masiwi ti kaha paxai kolongeniai waliko ti laha ailele, na masin sawisawin ma na kumahe. I pon hualialaha ti ailei waliko tenen sawisawin lehe laha tu xox hawane tetan. 


text:
<pb/>Tin masin, seilon teka laha namiloi ukek ka ngain hina pamu tuah ti ngain liai tuahe teka laha ukek ka tenenawe. Kaha tel tel soh hawanewa ti puki namilon wanen waliko tenen ewi ma na lialun ti na i aile. 


text:
Teteka laha namiloi ukek ka ngain tehu i pamu tuah ti lotuiai Haeu, laha lolotu tehu ngain ien ti haxawai axan. Tin masin teteka laha aniani an tenen tenen, laha hahaxawa axe Haeu nake laha kak kemulik hani i ti an ien. Ape teka laha hahalini an hina, laha aile ti kolai lolaha hani Haeu ma tin laha kak kemulik hani Haeu ti an tenen laha aniani. 


text:
Kako kumahe puki masiwi ti kako, kumahe kako he tehu pon ie tuahe ti hamuamuaiakako. Tin kumahe kako mat usi namilokako. 


text:
Ti kako moihin tutuen, nanahiakako kewa i kola ka kako haxawa axe Haeu. Ape mateakako, kako mat usi namili Haeu. Aile ape, kako moihin ma na maten, kako hahitake tel Masiwi Haeu. 


text:
Nga kak ukek nake Krais mat ape i moih alia lehe i to tel Masiwi ti kaha hatesol, teka moihin tutuen ma teka laha matewen. 


text:
<pb/>Kalahai lehe ape amuto howini halialu ma na paxai teheni teka kahikahi Krais liai? Nameniwa ka ngain tehu kaha hatesol tu mate Haeu tetel i paxai kolongeni woukaha. 


text:
Masin ti Aisaia tai kaxiwen ti Haeu kak ukek,<pb/>“Nga tel Masiwi nga kak kuinake ti puki axak ka lawe seilon laha lokuha lotui nga.<pb/>Ape lawe seilon paxai tioi ka nga salan Haeu tel Masiwi.” <n>(Isa 45:23)</n> 


text:
Pate ape xewan ka kaha tel tel tuke hatesol woukaha hani mate Haeu tetel i paxai kolongeni nanahiai lawe seilon. 


text:
Aile ape kako kum he hohowin halialu aliake kako. Kako kolongeni non kewak, nanahiakako i kum neini hakalala teka kahikahi Krais liai ma tin i kum haputa laha ti ailei waliko lialun. 


text:
<pb/>Ti hahitake axe Jises Krais nga tioi ma soh hawane ka tap tenen an i haloloa leilokaha ti puli Haeu. Tuahe na tel i namiloi ukek ka hina an i haloloa kaha, halik puki i, kumahe sawisawin na i ani. 


text:
Na amuto talesi namili tel akikimuto ti Krais nake ti waliko ti amuto ani, ien kumahe amuto kokola saun ti wawahen. Na amuto aile ukek ien, amuto aile hahalialu wasolan hani kapi Haeu. Nameniwa ka tel seilon ien tin Krais mat ukei totonan. 


text:
Na amuto aile waliko tenen amuto ukek ka ewi, a teka liai ukek lialun, ien amuto aile tunahi ka laha kak halialu axamuto. 


text:
<pb/>Hongoa, Haeu ti i neini seilon, kumahe tuah tetan waliko ti kaha ani ma unumi. Pahan masin, hetekie huhual ti Holi Spirit kaha ailewa waliko tenen ti i paxai ukek sawisawin, kaha hasolia kapitiniwa wasolakaha kapi teka liai ma tin hina amuam leili tiakaha. 


text:
Na kako aile pupuase Krais usi tesol waliko ien, Haeu paxai amuke kako ape seilon tin laha paxai waheni kako. 


text:
<pb/>Aile ape hani hatapoa namilokako ailei waliko tenen i hasolia wasolakako ma i hakui kako tel tel ti usiai aweisali Haeu. 


text:
Kum aile hahalialu puase Haeu leili teka kahikahi Krais liai nake ti sale aniai an. Salan ka lawe an Haeu ukek ewi ti ani, tuahe kumahe lawe taun ewi aniai an tetenen ti seilon liai ukek hahalin nake i haputa laha ailei waliko tenen laha ukek kumahe sawisawin. 


text:
Aile ape kum aniani xixioi manihuh, kum ununumi unum ailan ma kum ailele tuahe na tenen waliko ti uke i haputa tel akikimuto ti Krais ailei waliko ti i ukek lialun. 


text:
<pb/>Salan Haeu sowini hani amuto ailei waliko hina. Tuahe kum sasameni xoxoi namilomuto ti sale ngain, an ma unum ma kum lulungei teka liai ti usiamuto. Haeu amuke teka laha aile waliko ti xoxoi namilolaha halik na sale ailei tenen waliko ien i tieni aliake laha. 


text:
Tuahe na tel kahikahi Krais namilon i uke he huaik ti aniai tenen na an, i kum aniani nake na i ani, kumahe i aile ti xoxoi namilon ape i ilameni tioi ka i ailewen waliko lialun. Nameniwa, na kaha aile waliko kumahe ti xoxoi namilokaha, ien se kaha ailele waliko lialun.<pb/>


text:
Kako teteka kako aile waliko ti xoxoi namilokako, kako tani waxiwa hualiai teka namilolaha kumahe xoxoan ma i uke he huaik ti na laha aile waliko. Kako kum ailele waliko tuahe ti hamuamuaiakako. 


text:
Kako tel tel ailewa waliko tenen i hewi tel liai lehe i uke solian tetan ma hakui xoxoi namilon ti Jises Krais. 


text:
Tataen puki Jises Krais i tai aile waliko ti tuahe hamuamuaian. Masin ti leili pepai Haeu, Jises kakane tel Taman ukek, “Teka laha kak halialu o, laha kak halialu hehetekie nga.” <n>(Ps 69:9)</n> 


text:
Nameniwa ka lawe kakain laha taiwen leili pepai Haeu laha tai ti hanauakaha. I huali kaha ti tu xox leili taun ti kawatan ma hakui pakataiakaha kapi Krais lehe waxi kaha pon atengiai waliko solian ti Haeu kakawen i aile hani kaha. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel lawe i haxoxo kakapitini kako ti hualiamuto lehe waxi amuto pakata soli hani kapi tel tel hetekie namil teikawe, ti amuto usiusi saun ti Jises Krais hahanau kaha. 


text:
<pb/>Aile ape waxi amukewa tel tel ti amuto masin ti Krais waxi amuke amuto hani kahikahin. Saun tenen ien i kola ka amuto haxawa axe Haeu. 


text:
Pahak amuto nameniwa ka ti pupuase Krais i huali kako teka Ju lehe waxi seilon paxai tioi ka waliko ti Haeu kakanewen teka matahaun ti kako se salan ma i sohot poponowi. 


text:
Ape tin lehe teka kumahe Ju sameni Haeu ti lalape tatahan tetan nake i huali hetekie laha. Tenen ien i hapoponowi waliko ti leili pepai Haeu kakawen. David kakane Haeu ukek,<pb/>“Nga haxawa o kapi teka kumahe Ju. Nga pak sameni axam.” <n>(2 Sam 22:50; Ps 18:49)</n> 


text:
Ti leili pepai Haeu tin i ukek,<pb/>“Teka kumahe Ju, amuam tuaiwa teka Ju seilon ti Haeu.” <n>(Deut 32:43)</n> 


text:
Tin i kak ulea ukek,<pb/>“Hatesol teka kumahe Ju, haxawawa axe Haeu tel Masiwi. Lawe seilon pak sameniwa axan.” <n>(Ps 117:1)</n> 


text:
Ape Aisaia tin i kak ukek,<pb/>“Tel seilon i nakuama ti tehu kahi nati Jesi tel tame David, i sohot tel masiwi ti nahikei teka kumahe Ju ape laha hana hatapo namilolaha hani i.” <n>(Isa 11:10)</n> 


text:
<pb/>Haeu tetel salangawe monomon ti kako. Nga kamei i ti axiamuto amuam ma hatona hasoliai tiamuto usiwa xoxoi namilomuto tetan lehe ti pohe Holi Spirit amuto mon eliel hawane atengiai waliko solian ti Haeu kakawen i aile hani amuto. Pol nenexi sale pupuasan ti i ailele leili teka kumahe Ju 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga soh hawane ka amuto xuhai saun solian tenen tenen. Amuto tioi aluini aweisali Krais ma amuto pon hanaui seilon liai. 


text:
Nga hanau amuto ukek ien nake ti lalape soliai Haeu nga se unaui Jises Krais ti ailei puasain leili teka kumahe Ju. Haeu kilami nga kaxiai meng solian ti Jises Krais. Puasak masin puase teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon. Masin ti laha lelei manihuh hani Haeu lehe Haeu waxi amuke, nga neini teka kumahe Ju hani Haeu lehe waxi laha xox ahe tatale seilon ti Haeu ti kui pohe Holi Spirit ti i pupuas leilolaha ape Haeu waxi amuke laha. 


text:
Tap tenen waliko liai nga po sameni, mewenae waliko ti Krais ailele ti leili pupuasak. Kakaiak ma nanahiak i neini teka kumahe Ju ti hong tamaniai Haeu. 


text:
Nga itini waxaini laha ti kilan kolakol lalap nga aile ti pohe Holi Spirit. Ti nga aile pupuasak ien, nga lua hani kilan taon hutui Jerusalem hani tataen texux xux Ilirikum. Ti ien, nga kaxi hatapoen meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Lawe nga eliliel kaxiai meng solian ti Jises Krais hani teteka seilon laha tai hongohong. Kumahe pahak nga tua puas kului puasain ti teka liai hutuiwen masin tel seilon i tua atai hahuna tehu ing ti huhutuiai tel liai. 


text:
Nga aile usiusi waliko ti Aisaia tai kaxiwen leili pepai Haeu ti i ukek,<pb/>“Teka pate tap hohongoalaha tetan, laha po tioi i.<pb/>Teka laha tai hongohong mengon, laha po xeu kakaian.” <n>(Isa 52:15)</n> 


text:
<pb/>Pate kilan ahang pahak wanen nga lua paxai amuto. Tuahe nga po kokoukewa aope, nga tinami hatapoen puasak leili xux ti ie. 


text:
Nga nanamiloi kane texux xux Spein. Ti aweisaluk hani ien, nga sotamu Rom ti paxaiamuto. Pahak nga to amuamumu teik kapimuto ape muhin amuto hualima nga ti tehu luaiak ien. 


text:
Teka kahikahi Krais ti xux Masedonia ma Akaia, lato apuhini moni ti hualiai teteka kahikahi Krais ti Jerusalem totonalaha lialun. Lato aile ukek ien ti leili atelato wanen. 


text:
Lato amuam hawane ailean. Salan tetan, lato ilameni ukek ka i pon hawane lato kahui aliake solian ti lato kewen, ti teka Ju kahikahi Krais kaxi meng solian hani lato teka kumahe Ju. Lato namiloi ukek ka waliko ti lato hani, i kum ponoa na lato kolongeni hani waliko ti teka Ju aile haniwen lato. 


text:
Nga kolongeni ka teka Jerusalem uke hahamahuli teik moni ien. Muhin ti nga aile kewa teik puasak ie, nga sota paxai amuto imat ti nga tapau hani Spein. 


text:
Pate nga soh ka ti lalape soliai Krais, i hapuasa nga lehe waxi amuto uke kilan solian tetan ti nga kapimuto. 


text:
<pb/>Ati kako pakata hehetekie hani kapi Jises Krais tel Masiwi ti kako ma kako hina wawahen ti hahaniai Holi Spirit. Aile ape nga kamei hawane amuto lehe amuto eliel lotu sekuiak ti ailei pupuase Haeu. 


text:
Lotu kameiwa Haeu lehe i awai nga ti teka Ju ti Judia laha kum soh ti Jises Krais ma tin lehe teka kahikahi Krais ti Jerusalem amuke pupuasak wasolalato. 


text:
Lotu elieliwa lehe waxi na Haeu pahan nga tahia kapimuto. Ape na nga luawa, nga tahia hetekiewa amuam he tiak ape kako he sekusek alia kako. 


text:
Fibi tel akikikako ti Krais, tai kue i sohot paxai amuto. I tel hehin masiwi leili teka kahikahi Krais ti tehu taon Kenkeria. Nga sameni hawane i. 


text:
I unaui Jises tel Masiwi masin kako. Amuto waxi auniwa i usiwa saun ti kako teka seilon ti Haeu. I huali hakilawen seilon hetekie puki nga ape tin amuto hualiwa i ti tenen na i tae. 


text:
Amuam tetak haniwa Prisila ma tel axoan wawan Akila. Lalu puas tutuai nga ti ailei puase Jises Krais. 


text:
Lalu kum nomuhini kalak pate sikole lalu mat nake ti awaiak ti matemate. Nga ma teka kahikahi Krais laha kumahe Ju ti tesol tesol kak kemulik lalap wanen hani lalu. 


text:
Amuam haniwa teka kahikahi Krais lawe lato apuha leili ingalalu. Amuam haniwa Epenetus tel pate nga waheni. Leili texux xux Asia, i tetel i sohot kahikahi Jises Krais imat ti teka liai. 


text:
Amuam haniwa Andronikus ma tel hehin Junias huhua akikik Ju lalu kalabus tuaiwen nga. Lalu sohot kahikahi Krais imat tetak ape teka seilon sameni hawane huhua aposel ien. 


text:
Amuam haniwa Apeles tetel nanahian kola i unaui Krais wanen, ma Aristobulus hetekiewa teka akikin lohe ingan. 


text:
Amuam haniwa Herodion tel akikik Ju, ma Nasisus hetekie teteka akikin lohe ingan lato kahikahi Krais. 


text:
Amuam haniwa Trifena ma Trifosa huhua hehin lalu eliel hahawane ailei puase Jises tel Masiwi, ma tel hehin Persis pate nga amuke. Tin i eliel hahawane ailei puasain ien. 


text:
Amuam haniwa Rupus tel unaui Krais pate solian, ma tel tinan tetel lawe i aile hani nga hanowi natun wanen. 


text:
Amuam tetak tin haniwa Filologus, Julia, Olimpas, Nereus, tel tuan ma hatesol kahikahi Krais kapi lato. 


text:
Ti amuto apuha hetekie, pohi amukewa tel tel ti kolai wawahen. Hatesol teka kahikahi Krais ti tesol tesol laha hakaua amuam ti laha hani amuto. Tiliai nauna ti Pol 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, nga kamei eliel amuto, kanipetiwa teteka laha neini hasele amuto ti aweisali Krais ma laha aile axi amuto wasol nake waliko ti laha hahanau i pahoxai waliko salan ti amuto hongoen. Amuto kum papakata kapi laha. 


text:
Seilon tenen ien, laha kumahe unaui Krais tel Masiwi ti kako, laha tua usiusi isiai tupualaha. Malimun ti laha pulutiai teka seilon soholakawi nake laha anesoke hawane towi hapaui kakain ti itiniai namili seilon. 


text:
Teka kahikahi Krais tesol tesol, laha hongoen xoxoi tutuhamuto ti Krais ape nga amuke hawane. Tin pahak amuto paxai tioi hawanewa waliko tenen sawisawin ma kum nanakaxua ti waliko lialun. 


text:
<pb/>Soh hawanewa ka Haeu, tetel i hatona hasolia tiakako ma wasolakako tel tel, i halialu tamusuke koseni pohe Satan tetel lawe i pupuas ti halialui wasolamuto. Nga kamei Haeu lehe Jises tel Masiwi ti kako aile kola lalape soliaian hani amuto. 


text:
<pb/>Timoti tel tuauk ti ailei puase Krais, hetekie Lusius, Jason ma Sosipater tesol akikik Ju, lato hakau amuam ti lato haniwa amuto. 


text:
<pb/>Minak nga Tertius, tel akikimuto ti Krais tel Masiwi, nga tai teik pasi Pol ie. Nga tin nga hakau amuam tetak haniwa amuto. 


text:
<pb/>Gaius tin i hakau amuam tetan haniwa amuto. I tel nga toto leili ingan, ing tetehu lawe teka kahikahi Krais apuha. Erastus tel auniai moni ti tehu taon ie, ma Kuortus tel akikikako ti Krais, tin lalu hakau amuam haniwa amuto. 


text:
Haeu i pon hakuiai xoxoi namilomuto tetan, usiwa meng solian ti Jises Krais ti nga kakaxi, tetenen ti Haeu po hahatakewa aope. 


text:
Ape i pon hawane seilon tioi. Teka kuluiai kakai Haeu laha tai kaxi kilamiwen sale Jises Krais ape Haeu tetel tap tahi tapoan, i talo kako teka unauan ti kaxi sawateniai meng solian ti Jises Krais hani lawe seilon ti tesol tesol lehe waxi laha soh tetan ma hong usi kakaian. 


text:
Mewenae i se salan Haeu ma anesoan lalap tapein. Kako haxawawa axan lian tehue nake ti Jises Krais. Salan wanen.<pb/>


text:
Teik pas ie tataiak nga Pol tel unaui Haeu ma tin tel ti tesol aposel ti Jises Krais. Haeu kilami nga haxoxoi namili teka seilon i kilamiwen tetan. Nga hanau laha lawe waliko salan ti hahanaui Jises Krais lehe laha sohot seilon sawisawin tenen Haeu pahan. 


text:
Na namilolaha xoxoan ti Haeu ma laha hong usi nauna ti Jises, pon laha mon ti atengiai tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Masin ti Haeu kaxi haniwen teka seilon tetan ti kuewen wanen. Kako tioi ka salan nake Haeu malang puputa. 


text:
Haeu tel awaiakako hoi i kilamiwen tehu taun ti teka seilon hong tioi kakaian. Aile ape i unau nga kaxiai meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Nga tai hahani o Taitus. O masin natuk wanen nake nga huali o soh ti Jises Krais usiwa xoxoi namilokako teka kahikahin. Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel awaiakako aile kola haniam lalape soliaialalu ma hatona hasoliai tiam. Nauna ti Pol hani Taitus sale kilamiai masiwi ti teka kahikahi Jises Krais 


text:
<pb/>Nga hana hamalumini o texux xux Krit lehe o aile tinami puasain leili teka kahikahi Jises Krais ti ien. Kilami ngahoa teka masiwi ti neinialaha leili taon tehu tehu ti Krit masin ti nga nauen o. 


text:
Nameniwa, tel tel masiwi ti kahikahi Jises Krais, i kewa seilon sawisawin ti tap tel pon suluan. I kewa seilon tenen lawe i hahamalum kapi tel axoan. Natun tin kewa namilolaha xoxoan ti Jises Krais lehe seilon liai paxai tioi laha akaik tenen malang pikipik ma malang tahiai kakai taman tinan. 


text:
Tel tel masiwi ti kahikahi Jises i kewa seilon sawisawin nake Haeu hani i ailei puasain tenen pate tuah. I kewa kumahe seilon ti hanasanas ma lengean kosenan. I kewa kumahe seilon ti unumiai unum ailan ma hileiai seilon liai. I kewa malang pisiai seilon liai ti ukei soxialaha. 


text:
<pb/>I ke nonoa seilon tenen i waxi amuke auni seilon liai hani leili ingan ma i waheni saun solian. Namilon kewa xewan ma lawe i aile saun sawisawin hani seilon liai. I elieliwa usiai nauna ti Haeu ma tahiai isian ti ailei saun lialun. 


text:
Teka masiwi ti kahikahi Jises o kilami, lato tu xoxoa ti meng solian ti Jises Krais masin ti lato hongoen nake i salan wanen. Na lato aile ukek ien lato pon hawane hualiai seilon liai lehe laha usi hawane nauna tenen sawisawin. Ape teka laha kak wawatakai nauna sawisawin ti Jises, lato pon nexi hasawi hanialaha ka kakaialaha kumahe salan. Pol kakak sale teka laha hahanau seilon waliko tenen puputa 


text:
<pb/>Nga kak ukek ie nake kilan seilon ien tale tehitolaha hani nauna tenen sawisawin. Lato hahanau seilon waliko tenen kumahe tuah ma tap pupuasan tuahe ti pulutialaha lehe laha soh kakaialato. Lato ukek ka hatesol kahikahi Jises puas usiwa saun ti teka Ju ailei kikilam ti kotiai uli walikoulaha lehe i kola ka laha seilon ti Haeu. 


text:
Haliniwa lato hanaui teka kahikahi Jises nake hanauan ti lato i halialu xoxoi namili kilan seilon ti Jises Krais. Hatesol seilon ti ing tehu tehu namilolaha ti Jises Krais i put. Lato hanau puluti teka seilon tuahe ti waxiai moni. 


text:
Masin ti tel seilon anesoan lalap i toto Krit ti kuewen kakak sale teka akikin ti Krit i ukek, “Teka seilon ti Krit weli puputa ma seilon tenen tap wanen lolaha. Tin pate nunuxa tuahe weli angiang.” 


text:
Teik kakai tel seilon ien salan wanen. Aile ape hasawi elieliwa teka kahikahi Krais lehe lato tu xox ti nauna tetan. 


text:
Lato kum hong sohosoh meng ti teka Ju tua aile tanomi ma nauna ti teka laha watakai waliko tenen salan ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Teka seilon sawisawin laha usi hahatapo kakai Haeu, tap tenen waliko laha aile i pon nakaxui haloloa laha. Tuahe teka seilon pate lialun laha kum soh ti Jises Krais, lawe waliko laha aile i nakaxui haloloa laha. Laha seilon tenen namilolaha mewenae lialun ma laha kum tioi waliko tenen ewi ma na lialun. 


text:
Laha ukek laha tioi Haeu tuahe puasalaha ma woulaha kola ka laha kum nam waxi i. Laha tahi kakai Haeu, tap tenen waliko laha aile solian. Aile ape Haeu nam watakai hawane laha.<pb/>


text:
Naua teka wawan salaimat ailei saun solian lehe teka seilon hong kakaialaha. Namilolaha kewa xewan ma lawe laha tahiwa isialaha ti ailei saun lialun. Namilolaha kewa xoxoan ti Haeu, laha waheniwa seilon liai ti leili atelaha ape kalak laha tunahi kawatan tenen tenen, laha tu xoxoa usiai Jises Krais. 


text:
<pb/>Tin masin naua teka hehin salaimat ailei saun tenen i kola ka laha puas usi ma sameni Haeu. Laha kum misahi puputini seilon liai ma kum pupuhei unum ailan. Laha ke nonoa hanaui seilon liai ailei saun solian. 


text:
Na laha sohot hehin tenen ien, laha pon hanaui teka hehin uluha ti waheniai teka axoalato ma natulato. 


text:
Tin laha pon hanaualato sale tahiai isialato ti ailei saun lialun lehe lato aile hawane saun solian wanen. Na i sohot ukek, teka hehin uluha soli hawane ti ngahatiai tonalato, lato hong usi kakai axoalato ma aile hasolia hani seilon liai. Na lato puas usi hatapo tesol nauna ie, tap tel seilon i pon kak teheniai kakai Haeu. 


text:
Taitus, puki o ailewa saun solian ti lawe waliko o aile lehe seilon liai paxai ukene. Ti na o hanau teka kahikahi Jises, hanau hawanewa laha ti leili atem wanen kumahe tuahe ti ukei kahum. Hanau aluiniwa seilon lehe laha hong mataini kakaiam. 


text:
Lawe hapuasawa kakain salan lehe laha kum howini halialu kakaiam. Na o aile ukek ien, teka laha hil wawatakai puasakako laha tahunos nake laha kum pon tunahiai lialun ti kako teka kahikahi Jises. 


text:
<pb/>Hanaua teka unaui seilon sale hong usi hatapoi kakai teka masiwi ti lato. Lato puas elieliwa lehe teka masiwi amuke lato. Lato kum ailele tenen kak pahopah. 


text:
Lato kum xuuxuina soxiai teka masiwi ti lato, lato kolawa ka lato malang pipis lehe teka seilon liai paxai waheni saun solian ti lato ape pahalaha is eliel hongoi meng solian ti Haeu tel awaiakako. 


text:
<pb/>Nga hone o hanaui seilon ukek ien nake Haeu kola haniwen lawe seilon wawahen tetan ti i awai kaha ti kawatan ti lialui woukaha. I awai kaha nake ti lalape soliaian, kumahe nake ti soliai puasakaha. 


text:
Ti soliaian Haeu hanau kaha ka kum ailele saun tenen i watakai ma kum hahaxoxo namilokaha ti ailei waliko tenen lialun. Tuahe ti kaha tutuen he tehu pon ie, kaha tahiwa isiakaha ti ailei saun lialun ape ailewa saun tenen sawisawin ti Haeu amuke. 


text:
Ti kaha puas usiusi nauna ien, kaha mon amumuke aliai Jises Krais hetekie lalape xewaian ma pohen. I Haeu tel Masiwi ti kaha ma awaiakaha. 


text:
Jises Krais mat oxoxiakaha ti hahitake nenein ti saun lialun ma nuhi hauniai leilokaha lehe kaha sohot seilon tetan, teteka pate isian ailei saun solian ti Haeu pahan. 


text:
<pb/>Taitus, pahak o hanaua teka kahikahi Jises Krais hatesol waliko ien. Hualiwa laha ti tu xox usiai nauna ti Haeu ma hasawi elieliwa teka laha kum puas usi waliko ti o hahanau. Aile kewak ien nake o masiwi ti laha. Aile ape kum hahalali tel na seilon kak teheni kakaiam.<pb/>


text:
Hanamena kapitiniwa teka kahikahi Jises ti Krit paxai tioiai nenein ti teka masiwi nahikei xux ma taon tehu tehu ma hong usialaha. Lato kewa hahawian ti aile hasolia haniai seilon liai. 


text:
Naua lato kum misahi puputini ma kum hihilei seilon liai, lato namiloi hetekiewa laha ma paxai tioiwa laha pate seilon tuah. 


text:
<pb/>Nameniwa ka imat ti kako sohot kahikahi Jises kako tap namilokako. Kako tahi kakai Haeu ma hina seilon laha neini hasele kako ti Haeu. Kako ateini ailei saun lialun, pahakako amukean ma ailean. Namilokako lialun hani teka seilon nake laha hina waliko tenen kako tap ma kako aile halialu seilon liai. Lawe laha tumui hawane kako ma kako tumui hawane laha. 


text:
I awai kako ti kawatan ti lialui woukako kumahe nake kako aile saun sawisawin tuahe nake i tahane kako. I haniwen kako Holi Spirit ti nuhi hauniai leilokako lehe kako lioi saun lialun. Aile ape aope ie kako seilon haun, kako sohotuen seilon ti Haeu. 


text:
Nake Jises Krais mat awaiakako ti kawatan ti lialui woukako, Haeu hani halapa kako Holi Spirit ti kapitiakako. 


text:
Ti lalape soliaian Haeu hasawi wasolakako kapin. I aile ukek ien lehe kako sohot natun ape kako mon ti ukei tonain kapin leili tonan ti tap tahi tapoan. 


text:
Kakain ti nga kaakane o salan wanen. Aile ape hanau matuhiniwa teka kahikahi Jises tesol nauna ien lehe lato hani hatapo lato ailei saun solian. Tesol nauna nga hahanau o, puasan pate solian ti lawe seilon. 


text:
<pb/>Siawa ti teka lawe laha heheitoh lalolal, kakak kasia sale nenex ti matahaun ma laha kak hapatapat sale nauna ti Moses. Saun tenen ien kumahe solian ma tap pupuasan. 


text:
Na hina seilon i hatano wasolamuto tesol kahikahi Jises, kakane hasawiwa lato. Na lato kum hong, halini tuhiwa lato. Muhin ien na lato kum hong ulea, kum huhukuma kapi lato. 


text:
<pb/>Ti na nga taloa tel ti Atemas ma na Tikikus haniwa kapim saitiam, eliel ngahoa nonoam hanima kapik ti tehu taon Nikopolis. Nga ailewen namilok ka nga to ien ti taun ti waiwain. 


text:
Apolos ma tel seilon anesoan lalap ti nauna ti teka Rom axan Senas, na lalu tahiawa Krit, elieliwa hualialalu. Na lalu lua ulea, potongeniwa lalu waliko tenen ti lalu tap. 


text:
Tiliai kakaiak, hanaua teka kahikahi Jises ti hani hatapoi tupualato ailei saun solian lehe lato pon hualiai teka laha kamekam huhual. Na lato aile ukek ien, soliai nanahialato i kau anan. 


text:
<pb/>Nga ma teka kahikahi Jises kapik, amite ukek ngain solian haniwa amuto. Amuam ti amite haniwa tesol kahikahi Jises ti Krit lato waheni amite. Solian ti Haeu kapimuto hatesol.<pb/>


