# verses

text:
<pb/>Lawe lotu tatale haniwa Haeu masin ti Holi Spirit kakapiti amuto. Kameiwa Haeu hualiamuto ti lawe waliko. Na amuto lotu, hana hatapoa namilomuto haniwa Haeu. Lotu hualiwa hatesol seilon ti Haeu ma kum lotu lilioa. 


text:
<pb/>Ape tin lotu hualima nga lehe Haeu hani nga kakain tenen ti na nga kak taen nga kaxi matuke haxewai meng solian ti Jises Krais hani teka seilon. Ti imat laha tai xeu tenen meng ien. 


text:
Haeu kilamiwen nga kaxiai meng solian ti Jises ape nga kalabusake tenen ien. Aile ape lotu hualima nga lehe Haeu hakui nga kaxi matuke tatalei meng solian ien masin ti i pahan. Tiliai kakai Pol 


text:
<pb/>Tikikus tel soliai akikikako ti Krais, i kaxi hani amuto sale puasak lehe amuto tioi lawe waliko ti nga ailele. I tin i hani hahatapo tupuan ailei puase Krais. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Tamakako ma tel Masiwi Jises Krais lehe lalu hatona hasolia tiamuto ma hakui saun ti wawahen hetekie haxoxoi namilomuto ti Haeu. 


text:
Nga kamei hetekie Haeu aile hasolia hawane haniwa hatesol teka laha waheni Jises Krais tel Masiwi ti kako, wawahen ti tap tahi tapoan.<pb/>


text:
Teik pas ie tataiak nga Pol tel aposel. Kumahe seilon kilami nga aposel ma na seilon talo nga. Puki Jises Krais ma tel Tamak Haeu kilami nga ailei teik puasain ien, tetel i xahateni Jises ti matean. 


text:
Nga ma hatesol teka akikikako ti Krais kapik, amite hakau amuam ti amite hani amuto teka kahikahi Jises Krais ti Galasia. 


text:
<pb/>Amite kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti kako ti kola haniamuto lalape soliaialalu ma hatona hasoliai tiamuto. 


text:
Jises mat ti ukei kahi saun lialun ti kako lehe i awai kako ti saun ma namil lialun ti seilon ti aope ie. I onoteni hawane namili tel Tamakako Haeu. 


text:
<pb/>Ti lalape wawahen ti Krais ma soliaian, Haeu aile hasohotu amuto seilon tetan. Nga kum amemene wanen kiliwaian ka amuto talewen tehitomuto hani Haeu ape amuto hong soh kakain liai tenen ti meng solian ti Jises Krais. 


text:
Tuahe kakain ien kumahe wanen salan. Hina seilon laha hulo towiahu meng solian ti Jises Krais ape i hahataxina namilomuto. 


text:
<pb/>Tenen meng solian ti Jises amite kaxi haniwen amuto se salan wanen. Aile ape kalak na tel ti amite ma na engel ti Haeu kaxi hani amuto meng liai tenen, amite kamei Haeu ti axi hawanean kawatan. 


text:
Nga kaxiwen ape nga kaxi ulea. Aope amuto hong waxiwen meng solian ti Jises ti amite kaxi ahuti haniwen amuto. Na tel seilon kaxi hani amuto meng liai tenen, amite kamei Haeu ti axi hawanean kawatan. 


text:
<pb/>Kumahe nga kakane amuto ukek lehe seilon amuke nga. Pahak wanen Haeu amukeak. Na nga tua ailele ti hamuamui seilon, nga kumahe unaui Krais. Sale Pol ti i sohot tel aposel 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, pahak amuto tioiwa, tenen meng solian ti nga kaxi haniwen amuto kumahe seilon tua aile tanomi. 


text:
<pb/>Amuto hongoen wouk ti imat, lokon ti nga usiusi saun ti lotu ti teka Ju. Nga eliel hawane axiai kawatan hani teka kahikahi Jises Krais ma tohongi lalali ti halialu tamusukealaha. 


text:
Lokon ien nga xoini kilan teka lokok ti usiai saun ti lotu ti teka Ju ma tutuhak xoxoan ti usiai hatesol saun ti teka matahaun. 


text:
Tuahe Haeu hina puasain tuah tetak. Hoi i kilamiwen nga lokon ti nga tai takah. Kumahe i aile ukek ien nake ti soliai puasak tuahe ti lalape soliaian. 


text:
Ape i kola hatake hani nga tel Natun lehe nga kaxi tenen meng solian tetan hani teka kumahe Ju. Nga tai kamei paxai namili tel na seilon. 


text:
Tin nga tai lua hani Jerusalem ti paxaiai tesol lato tomu aposel imat tetak. Nga lua sawi hani texux xux Arabia. Ape muhin nga alia hani tehu taon Damaskas. 


text:
<pb/>Muhi ahang toluhu tamusua, nga lua hani Jerusalem lehe nga kakak kapi Pita. Puasain huohu nga to kapin. 


text:
Lato tua hongohong meng ti seilon liai kakaxi, “Tetel seilon kemuk i to aile hahalialu kako ma tohongi lalali haputai xoxoi namilokako ti Jises Krais, aope ie i kakaxi meng solian tetan.” 


text:
Ahang huopanim hinalo tamusua nga lua alia hani Jerusalem. Nga ilowi hetekie Banabas ma Taitus kahitiak. 


text:
Haeu hanamiloa nga ti lua hani ien. Ape ti nga Jerusalem nga kakak mewenae kapi teka masiwi ti ingi lotu ape nga nexi haxewa hani lato waliko ti nga kaxi hahani teka kumahe Ju sale meng solian ti Jises Krais. Nga watakai na puasak ti imat ma ti aope ie i tua xoina. 


text:
Saka lato hong waheni kakaiak. Kalak Taitus, tetel kapik i tel Grik, lato tai hone lungei i ailei teik kikilam ti kotiai uli walikoun usiai saun ti teka Ju. 


text:
<pb/>Tuahe hina seilon ien laha woinakon kahikahi Jises Krais. Laha paxai otioti saun tetenen Jises Krais haniwen kako. Laha tohongi lali haputai xoxoi namil ti kako hina ka mewenae Jises Krais i awai kako ti kawatan ti lialui woukako. Tesol seilon ien pahalaha lungeakako ti aile usiai hatesol saun ma nauna ti lotu ti teka Ju. 


text:
Tuahe amite tai hongeni namilolaha. Pahamite amuto soh tatalewa tenen meng solian ti Jises Krais ti amite kaxi ahuti haniwen amuto nake i salan wanen. 


text:
<pb/>Tetesol masiwi ti ingi lotu ti Jerusalem lato tai hone lungei nga sohiai waliko ti nga hahanau teka seilon. Lato pate seilon tuah tuahe kalak na lato seilon tuah ma na kumahe tuah, i kum sohi sale pupuasak. Haeu kumahe i paxai wawaxi lape axe seilon ti i paxai kolongeni woulaha. 


text:
Tesol masiwi ien paxai tioi ka nga kikilamiai Haeu kaxiai meng solian ti Jises hani teka kumahe Ju, masin ti i kilami Pita kaxiai tenen meng ien hani teka Ju. 


text:
Ti pohe Haeu i aile Pita sohot tel aposel tetan ailei puasan leili teka Ju. Tin masin i hana nga tel aposel tetan ailei puasan leili teka kumahe Ju. 


text:
<pb/>Jeims, Pita ma Jon, tesol masiwi tapein ti teka kahikahi Jises, lato paxai tioi ka Haeu hani nga teik puasain tuah ien. Lato teini minamili Banabas, kolakol ka amite ailele puasain tenenawe. Ape amite aile tenen namil masin, amili aile puasain ien leili teka kumahe Ju ape lato puas tatale kapi teka Ju. 


text:
Tin lato kamei amili hualiai teka kahikahi Jises laha tap soxi. Saun tenen ien hoi pahak wanen ailean. Pol tumei Pita ti tehu taon Antiok 


text:
<pb/>Ti Pita lua hanima Antiok, nga tumei i ti puli teka seilon nake waliko ti i ailele kumahe wanen sawisawin. 


text:
Imat Pita ang akakati teka kumahe Ju. Tuahe ti tesol Ju kapi Jeims luama ape i kum lawai ma ang akati teka kumahe Ju nake i mamata teka Ju namiloi halialu i. 


text:
Tin masin teka Ju liai laha aile usiusi saun tenen kumahe sawisawin ti Pita ailele. Ape laha itini hetekie taen Banabas. 


text:
<pb/>Ti nga paxaiwa ka kumahe salan laha usiusi meng solian ti Jises, nga kakane hawane Pita ti pulalaha hatesol. Nga ukek, “O tel Ju, a o xaputiwen hina nauna ti kako teka Ju lokon ti o hukuma hetekie hani kapi teka kumahe Ju. Aile ape alahan o lungei teka kumahe Ju usiai saun ti kako teka Ju? 


text:
Kalu nakuama ti teka Ju ape kalu lap hetekiema saun ti teka Ju, kumahe masin teteka kumahe Ju laha kum usi kakai Haeu. 


text:
Tuahe kako teka Ju kahikahi Jises kako tioi ka seilon kum pon hasawiai wasolalaha kapi Haeu ti usiai nauna ti kako teka Ju, mewenae na namilolaha xoxoan ti Jises Krais. Aile ape kako soh hawane ti Jises Krais lehe Haeu namiloi ukek kako seilon sawisawin, kumahe nake kako usiusi nauna ti kako teka Ju tuahe nake namilokako xoxoan ti Jises Krais. 


text:
<pb/>“Tesol ti teka Ju laha sokok kumahe kako usiusi kakai Haeu nake kako kum usi nauna ti kako teka Ju lehe wasolakako kapi Haeu i sawi. Na kako hana hatapo namilokako hani Krais lehe Haeu namiloi ukek kako seilon sawisawin, kaie Krais hanamiloa kako xaputiai nauna ti Haeu? Tap wanen! 


text:
Tuahe na nga usi aliakewen hatesol nauna ti kako teka Ju lehe Haeu namiloi ukek nga seilon sawisawin, ien salan nga ailele waliko ti ala nga kum aile. 


text:
Kemuk nga hahitake nauna ti kako teka Ju tuahe Jises Krais oxoxi nga ti hahitake tesol nauna ien lehe nga to hawane tel unaui Haeu. 


text:
Ien masin ka nga mat ohoiwen Krais he kros. Kumahe ape nga usiusi wouk ti imat. Puki Krais pupuas leilok. Aope ie nga hana hatapo xoxoi namilok hani tel Nati Haeu, tetel i waheni hawane nga ape i mat ti ukei totonak. 


text:
Nga kum tale uke tehitok hani lalape solian ti Haeu. Ti wawahen tetan i awai kako ti kawatan ti lialui woukako kumahe nake ti soliai puasakako. Na masin usiai nauna ti kako teka Ju i pon hasawiakako hani Haeu, Krais tua mat xoina.”<pb/>


text:
Amuto teka kahikahi Krais ti Galasia, amuto tap wanen patumuto. Nga kaxi haxewa hawane haniwen amuto sale matei Jises Krais he kros. Tuahe pate amuto hongeni ti seilon neini hakalala namilomuto. 


text:
Nga kameimu amuto tetenen, amuto uke ukek ia Holi Spirit? Ti sale usiai nauna ma saun ti lotu ti kako teka Ju? Kumahe, Haeu hani amuto Holi Spirit nake amuto hong soh meng solian ti Jises Krais. 


text:
Amuto taxitaxiawen! Ti amuto hutui kahitiai Krais, amuto hong usi Holi Spirit. Tuahe aope ie, amuto ailele ti puki kuimuto wanen. 


text:
Amuto kau hakilawen kawatan nake ti kahitiai Krais. Lehe tesol kawatan ien tua xoina? Nga kum ukek! 


text:
Nga kakane ulea amuto, kumahe Haeu hani amuto Holi Spirit ma i aile kolakol tenen lalap wasolamuto nake amuto usiusi nauna ma saun ti lotu ti kako teka Ju, tuahe nake amuto soh meng solian ti Jises Krais ti amuto hongoen. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa Abraham. “I soh hawane Haeu ape ti xoxoi namilon ien Haeu ukek i seilon sawisawin.” <n>(Gen 15:6)</n> 


text:
Pepai Haeu hoi kak kilamiwen ka Haeu namiloi ukek teka kumahe Ju laha seilon sawisawin na namilolaha xoxoan tetan. Hoi liai ti imat Haeu kaxi peleiwen hani Abraham tenen meng solian ti i ukek, “Nga aile hasolia hakila hani seilon ti lawe xux na laha soh hawane tetak hanowi o.” <n>(Gen 12:3)</n> 


text:
Aile ape teka laha hina namil xoxoan ti Haeu, i aile hasolia hani laha masin ti i aile haniwen Abraham. 


text:
<pb/>Tuahe teka laha haeliel usiai nauna ma saun ti lotu ti kako teka Ju lehe laha sohot seilon sawisawin, laha toto hahitake lengei Haeu. Masin ti pepai Haeu kakawen i ukek, “Tel na i kum aile usi hatapo lawe nauna ti Moses leili pepai Haeu, i hahitake lengei Haeu.” <n>(Deut 27:26)</n> 


text:
Tap tel seilon pon usi hatapoi hatesol nauna ien. Tap tel seilon Haeu namiloi ukek i sawisawin nake ti usiai nauna ma saun ti lotu ti kako teka Ju. Masin ti pepai Haeu kakawen i ukek, “Tel seilon sawisawin i uke tonain kapi Haeu nake i hina namil xoxoan hani i.” <n>(Hab 2:4)</n> 


text:
Usiai hatesol nauna ien i liai tenen wanen ti xoxoi namili seilon ti Haeu. Masin ti pepai Haeu kaxiwen, “Na tel pahan i uke tonain kapi Haeu nake ti usiai nauna ti Moses, i usi hatapo hawanemua hatesol nauna ien.” <n>(Lev 18:5)</n> 


text:
<pb/>Jises Krais oxoxi kako ti lengei Haeu. I uke totonakako ape puki i kau kawatan ien. Masin ti pepai Haeu kakawen, “Tel na laha tahi hakea telei hani he pata, i hahitake lengei Haeu.” <n>(Deut 21:23)</n> 


text:
Aile ape nake ti pupuase Jises Krais, Haeu aile hasolia hani teka kumahe Ju masin ti i aile haniwen Abraham. Jises mat ukei totonakako lehe na kako hina namil xoxoan hani i, kako uke Holi Spirit ti Haeu kakawen i hani kako. Nauna ti Moses kum xaputi tenen namil ti Haeu xinoti haniwen Abraham 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, haxewaiamuto nga kaxi hani amuto tenen saun ti kaha seilon. Na masin hua seilon lalu xinoti tenen namil wasolalalu, tap tel i pon xaputian ma na sohian. 


text:
Tin masin ti Haeu xinoti tenen namil hani Abraham. I kakane Abraham ka i aile hasolia hani i ma tel i nakuama tetan. Haeu kumahe i kakak seilon kilan, i kakak seilon telawe, namilon i kakak Krais. 


text:
Salangawe kakaiak masin, Haeu xinotimu tenen namil hani Abraham imat. Aile ape tesol nauna ti i hani Moses haniakako teka Ju 430 ahang imuh, i kum pon xaxaweniai tetenen namili Haeu. Aile ape nauna ti Moses i kum pon xaputiai waliko ti hoi Haeu kakanewen Abraham. 


text:
Haeu aile hasolia hani Abraham nake i kakawen i aile. Tin masin i aile hasolia hani seilon, kumahe nake laha usiusi nauna ti Moses tuahe nake hoi i xinotiwen kakain kapi Abraham. 


text:
<pb/>Na masin ien, lehe nauna ti Moses ailei la? Haeu hani kako nake kaha seilon to ailele saun lialun. Tesol nauna ien kola haxewa hani seilon lialui woulaha. I puas atengi tataen ti Krais, tel seilon i nakuama ti Abraham, tetel ti Haeu aile hasolia hani i nake i xinotiwen kakain kapi Abraham. Tesol nauna ien Haeu hani teka engel haniai Moses, tetel wasole seilon ma Haeu. 


text:
Kako tioi na masin hua seilon lalu xinoti tenen namil, lalu uke tel seilon to wasolalalu. Tuahe Haeu, mewenae i xinoti tenen namil hani Abraham, tap tel seilon toen wasolalalu. 


text:
<pb/>Ti Haeu hani Moses tesol nauna ien kaie i xaputi kakain ti i xinotiwen kapi Abraham? Kumahe! Na masin ti usiai nauna ien i pon haniakaha tonain kapi Haeu, kaien ti usiai tesol nauna ien i pon hasawiai wasolakaha ma Haeu. 


text:
Tuahe ti he pepai Haeu i ukek ka hatesol seilon laha unaui saun lialun. Aile ape seilon uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan na laha hana xoxoi namilolaha hani Jises Krais. 


text:
<pb/>Imat ti Haeu hani kako Krais, kako hahitake tesol nauna ien masin tel seilon leili kalabus i hahitake tel petenian. Tuahe Haeu kola hani kako aweisal ti oxoxiakako na kako hana hatapo xoxoi namilokako hani Jises Krais. Xoxoi namilokako ti Krais kako sohot nati Haeu 


text:
<pb/>Aile ape tesol nauna ien pupuas ti neiniakako hani Jises Krais lehe wasolakako hani Haeu i sawi na kako soh hawane ti Jises Krais. 


text:
Lokon ti amuto uke baptais hahitake axe Krais, amuto hutui usiai woi Krais. Amuto usi saun tenen haun masin na tel seilon i puxui tehu puxux haun. 


text:
Nake ti xoxoi namilokako ti Krais, kako pakata hawane hahitake Krais, kako masin ka seilon telawe. Aile ape tap tel i pamu tuah ti liai tel, Ju ma na kumahe Ju, wawan ma na hehin, unaui seilon ma na kumahe. 


text:
Na amuto seilon ti Krais, amuto salan wanen kahi nati Abraham ape amuto uke waliko ti Haeu kakawen i hani Abraham.<pb/>


text:
Nga kaxi haxewa aheke hanimu amuto. Na tel seilon mat salili kilai soxian, ti teka natun kokol tutuen lato masin tuahe unauan kalak lato hoi tame tesol soxi ien. 


text:
Lato tua hong usiusi tutuen tel ngahatialato atengi ngain tetehu tel tamalato kilamiwen ti lato hapuasa tesol soxi ien. 


text:
<pb/>Kako tin masin. Imat ti Haeu hani kako Krais, kako unaui nauna ma saun tenen ti teka seilon ti tehu pon ie usiusi. 


text:
Tuahe ti i meiwa tehu ngain Haeu kilamiwen, i taloma tel Natun i takahama ti tel hehin. I takahama tel Ju hahitake nauna ti Moses. 


text:
Nake kako se natun, Haeu taloma Spirit ti tel Natun hani leilokako. Ape i hanamiloa kako lotu axaiai Haeu “Tamamite.” 


text:
Amuto ape kumahe unaui nauna ma saun tenen ti teka seilon ti tehu pon ie usiusi, amuto se nati Haeu wanen. Aile ape Haeu hani amuto lawe waliko ti i kakawen i hani teka natun. Pol to nanamiloi teka Galasia 


text:
Tuahe aope ie amuto tioi Haeu. Pamu ewian na nga ukek Haeu tioi amuto. Aile ape kalahai lehe amuto usi aliake nauna ma saun ti lotu tenen i kum huali uke amuto? Pahamuto sohot ulea unaualato? 


text:
Nakon amuto sokok ka amuto hamuamua Haeu ti amuto usi hatapo saun ti lotu tenen ti teka Ju usiusi leili ahang tehu tehu? 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga kamei eliel amuto, oxoxiwa amuto ti hahitake nauna ma saun ti lotu ti teka Ju hanowiwa nga ti ape nga oxoxa hanowiwen amuto ti imat. Amuto tai hong watakai kakaiak lokon ti nga kapimuto. 


text:
Lialui naxe tinuk i tohongi lali amuto ti hong watakaiai kakaiak ma paxai teheniak. Tuahe amuto tai aile. Amuto waxi auni nga hanowi ka nga tel engel ti Haeu ma na puki alia Jises Krais. 


text:
Hatesol amuam ti amuto ien ape ia? Nga soh hawane ka ti lalape wawahen ti amuto tetak, ala amuto xaxusi hatasohu haniwen nga pulamuto na amuto pon. 


text:
<pb/>Tesol seilon ti hakalalai meng solian ti Jises, laha puas eliel itiniai namilomuto. Tuahe kumahe laha ailele ti solian ti amuto. Pahalaha amuto siawa tetak lehe amuto hong usi nonoa laha. 


text:
Solian na amuto hong usi hawane seilon tuahe mewenae na kakaialaha sawisawin. Kakain sawisawin tetak amuto usiwa lawe ngain, kumahe mewenae na nga kapimuto. 


text:
<pb/>Tesol natuk, lalape kawatan he tiak masin wanen moloi takahe akaik. Kawatan ien i kum tapo atengi tataen amuto sohot hanowi hawane Jises Krais. 


text:
Pahak wanen nga kapimuto aope ie lehe nga tioi aluini sale kakaneamuto. Nga kum tioi hawane ape nga hanau ukek ia amuto? Hua nati Abraham 


text:
<pb/>Amuto teka pahamuto to hahitake nauna ti Moses, kaxi hanima nga, kaie amuto xeu hawane salangawe tesol nauna ien? 


text:
Pepai Haeu kakaxi ka Abraham natun wawan hua. Haga tel unaui tel axoan hatakaha tel ape Sara tel axoan i kumahe unaui seilon, i hatakaha tel liai. 


text:
Ismael, tel nati Haga, i takah usiwa tuahe isiai namili seilon a Aisak, tel nati Sara, i takah usiwa namili Haeu ti i kakanewen Abraham. 


text:
<pb/>Nga kak kolongeni huhua hehin ien hani tenen waliko liai. Haga i tu kikilami kakain ti Haeu xinotiwen kapi teka Ju ti Maunt Sainai. Akaik ti nakuama ti Haga hoi laha sohot unaui seilon. Tin masin teka Ju laha sohot hanowi unaui tesol nauna ti Haeu hani Moses hanialaha ti Maunt Sainai. 


text:
Aile ape Haga tu kikilami Maunt Sainai leili Arabia ma tin i tu kikilami teka seilon ti Jerusalem ti aope ie nake laha hahitake nauna ti Moses masin ka unaui tesol nauna ien. 


text:
Tuahe Sara i kumahe unaui seilon, i tu kikilami teka ti Jerusalem haun. I masin tinakako teka kako soh ti Jises Krais. Akaik ti nakuama ti Sara, laha kumahe unaui seilon. Tin masin teka laha soh ti Jises Krais laha kumahe unaui tesol nauna ien. 


text:
Masin ti Aisaia tel kuluiai kakai Haeu kakawen, i ukek,<pb/>“Tel hehin lieheh, amuamua. Pak amuamua kalak o tai pet akaik.<pb/>O tel ti imat o kum tan akaik tuahe aope ie kilai natum i xoini nati teka hehin liai.” <n>(Isa 54:1)</n> 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, amuto masin Aisak. Ati amuto takah usima kakain ti Haeu xixinoti kapi Abraham. 


text:
Tuahe Ismael tel i takah usiwa isiai namili seilon, i axi kawatan hani Aisak tel i takah ti pohe Holi Spirit. Tin masin aope ie, teka laha unaui nauna ti Moses, laha axi kawatan hani teka laha hana hatapo xoxoi namilolaha hani Krais. 


text:
<pb/>Tuahe teik kakain ti leili pepai Haeu i ukek, “Usi xaxaweniwa tel hehin unaui seilon ma tel natun nake tel natun tap wanen i po uke waliko ti tel taman, ukean tetel akaik tinan kumahe unaui seilon.” <n>(Gen 21:10)</n> 


text:
Tesol akikik ti Krais, aile ape kako kumahe kahi nati tel hehin unaui seilon, teteka hahitake nauna ti Moses masin ka unaui tesol nauna ien. Kako kahi nati tel hehin kumahe unaui seilon. Kako hana hahatapo xoxoi namilokako hani Jises Krais.<pb/>


text:
Jises Krais oxoxiwen kako ti hahitake nauna ti Moses. Aile ape akeni kongini tatalewa xoxoi namilomuto ti Krais, kum ailele ka amuto sohot ulea unaui tesol nauna ien. 


text:
<pb/>Amuto hongoa. Nga Pol kakane amuto, na amuto sowini hani laha aile haniamuto teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto usiai saun ti teka Ju, kaien puase Krais hani amuto i tua xoina. 


text:
Nga kakane hakui ulea amuto tel tel, na amuto sowini hani laha aile hani amuto saun tenen ien, ala amuto aile usi hatapoen hatesol nauna ma saun ti lotu ti teka Ju. 


text:
Amuto teteka amuto usiusi nauna ti Moses ti hasawiai wasolamuto ma Haeu, amuto selai xaxaweniwen amuto ti Krais. Amuto talewen tehitomuto hani lalape soliai Haeu ti awaiamuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
<pb/>Tuahe teteka kako hani Holi Spirit kapitiakako, kako mon hahawane ka wasolakako ma Haeu i sawi na kako hana hatapo xoxoi namilokako hani Jises Krais. 


text:
Haeu kum namiloi ukek ka seilon sawisawin na laha usi tetenen saun ti kikilam ti kotiai uli walikoulaha ma na kumahe. Waliko lalap ti Haeu na seilon soh hawane ti Krais ma kola xoxoi namilolaha ien ti saun ti wawahen. 


text:
Kum ukekek ka Haeu, nake i pahan amuto hamalumua oxoxain ti hahitake nauna ma saun ti lotu ti teka Ju. 


text:
Kalak seilon tel, i pon pulutiai kilan seilon masin teik kokole ist seilon hana leili palawa i haxiwa palawa hateik. 


text:
Tuahe nake ati kako kahikahi Jises Krais, nga soh ka amuto kum usi kakain tenen ti kumahe nga hahanau amuto. Haeu axi kawatan hani tuahe tel na seilon kakaian i hahataxina amuto. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, teka laha ukek ka nga hone seilon usiai saun ti kikilam ti kotiai uli walikoulaha. Na masin salan, teka Ju tai aile halialu nga tuahe laha aile hahalialu nga nake nga kaxi haxewa salangawe matei Jises Krais he kros. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, Haeu pahan amuto hamalumua oxoxain ti hahitake nauna ti Moses. Tuahe kumahe ka amuto oxoxain lehe amuto tua aile saun lialun. Amuto he huhualawa lehe i kola ka amuto ailele saun ti wawahen. 


text:
Tenen nauna ti waheniai seilon liai hanowi ti kaha waheni aliake puki kaha, i salangawe hatesol nauna ti Haeu. 


text:
Tuahe na amuto hanowi sinen tenen tumun kalimen, amuto he hilehil ma hamange aliliake amuto, lepetawa uke amuto halialu tamusuke amuto. Kewa Holi Spirit neiniakako 


text:
<pb/>Nga kakane amuto, usiwa aweisal ti Holi Spirit neneini amuto lehe amuto kum usi isiai pahamuto ti ailei saun lialun. 


text:
Isiai pahakaha ti ailei saun lialun i pahoxai waliko ti Holi Spirit pahan kaha ailewa. Namili Holi Spirit i kum onoteni wanen namilokaha ti ailei waliko tenen lialun. Mewenae lalu hil, lalu kum he paho. Aile ape kumahe ka lawe kaha aile waliko ti pahakaha. 


text:
<pb/>Na kaha usi isiai pahakaha ti ailei waliko tenen lialun, kaha aile kilan saun lialun. Kaha aile saun lialun ti wawan hehin, sale sikisiki ti kaha pate hienain wanen ma kaha kum kongini uke isiai namilokaha ti sik. 


text:
Kaha lotui waliko tenen kumahe Haeu. Kaha hina apekaha ti hiliai seilon. Kaha watakai teka liai ma kaha seilon tenen weli hilehil. Kaha lohaini teka liai. Kaha lengeini halialu seilon. Kaha lawe halepean. Kaha aile axi wasole seilon ma hukuma hani mewenae kapi teka namilolaha onoteni kaha. 


text:
Lawe kaha un taxitaxia ape kaha amuke ailei saun tenen tenen ti pate lialun. Tin kaha aile saun lialun liai masin tesol ien. Nga kakane hawane amuto masin ti nga honewen amuto imat, teka seilon laha to ailele tesol saun ien, Haeu kum hani laha waliko ti i apeseni haniwen teka natun ma tin laha kum uke tonain kapin. 


text:
<pb/>Tuahe na Holi Spirit kakapiti kaha seilon, kaha aile kilan saun solian. Kaha waheni Haeu ma seilon liai. Kaha hina amuam leili tiakaha. Lawe kaha eliel hasawiai wasole seilon. Ailan lengeakaha ma kaha kum aile lioi puasakaha kalak kawatan tunahi kaha. Lawe kaha huali seilon liai ma aile hasolia hani laha. Seilon liai hina namil xoxoan ti kaha. 


text:
Lawe kaha aile aluini hani seilon liai ma kaha waxaini tahiai isiai pahakaha ti ailei saun lialun. Na seilon usi tesol saun ien, tap tenen nauna i po tieni halialu laha. 


text:
<pb/>Teteka kako hana hatapoen kako hani Jises Krais, kako talewen tehitokako hani saun lialun. Ien masin ka isiai pahakako ti ailei saun lialun i mat ohoiwen Krais he kros. 


text:
Kako kum hanasanas, kum hahahele seilon liai ma kako kum namiloi wawatakai laha na laha xoini kako ti tuahe na tenen.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, na tel seilon ti leilomuto i aile tenen na saun lialun, amuto teteka amuto tu xoxox ti usiai aweisali Haeu, hasawi aka matainiwa i. Tuahe lepetawa uke puki amuto put ti saun lialun. 


text:
Amuto he huhualawa ti kaui kawatan. Aweisal tewau ien amuto usi hahawane nauna ti Moses nake amuto aile usiusi saun tenen Krais pahan. 


text:
Na tel ti amuto namiloi ukek i seilon pate tuah tuahe i kumahe wanen masin ien, i puluti aliliake i. 


text:
<pb/>Kum paxai kokolongeni amuto hani seilon liai. Paxai aliakewa puki woumuto lehe amuto amuke waliko solian ti amuto ailewen. 


text:
<pb/>Teka laha kaxi hahanau amuto sale puase Krais, amuto hualiwa laha waliko solian ti amuto hina. 


text:
<pb/>Kum puluti aliliake amuto. Tap tel i halokeni tohongi uke Haeu. Waliko ti amuto aile, amuto uke hapoponowi kahun. 


text:
Na amuto usi isiai pahamuto ti ailei saun lialun, kahun amuto uke pate lialun. Na amuto aile usi aweisal ti Holi Spirit kapiti amuto, amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Kako kum nuunuxa ti ailei saun solian. Na kako kum aile lioi, Haeu kahui hasolia kako tetehu taun ti i kilamiwen. 


text:
Aile ape na kako hina aweisal ti huhual, kako hualiwa lawe seilon. Tuahe kako huali poloseniwa teka akikikako ti Krais. Tiliai nauna ti Pol 


text:
<pb/>Teteka pahalaha teka Ju liai paxai amukewa laha, laha lungei amuto ti ailei saun ti kikilam ti kotiai uli walikoumuto. Laha aile ukek ien nake pahalaha saliniai kawatan ti teka Ju liai axi teteka laha hahanau seilon ka Jises Krais mat he kros ti awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha. 


text:
Teteka laha usiusi ailei saun tenen ien kumahe laha usi hahatapo lawe nauna ti Moses. Pahalaha amuto usiwa tenen saun ien lehe laha sameni aliake laha ti puli teka Ju liai ka amuto hong usiwen kakaialaha. 


text:
<pb/>Tuahe ti puki nga, nga kum sameni tenen na waliko, mewenae ti Jises Krais tel Masiwi mat he kros ti ukei totonakako. Nake ti tenen ien, nga aile lioiwen saun tenen teka laha kum soh ti Krais ailele. Aile ape laha kum namiloi waxi waliko ti nga ukek pate tuah. 


text:
Haeu kum namiloi ukek seilon sawisawin na laha usi tenen saun ti kikilam ti kotiai uli walikoulaha ma na kumahe. Waliko lalap ti Haeu, kaha sohot hawanewa seilon haun ti usian. 


text:
Teteka laha aile ukek ien, Haeu tahane ma huali laha ape i hatona hasolia tialaha. Teteka seilon ien laha salan seilon tetan wanen. 


text:
<pb/>Tiliai kakaiak, seilon kum axiaxi ulea nga kawatan pake mongohe mahe naxon he tinuk i kola ka nga tel unaui Jises wanen. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga kamei Jises Krais tel Masiwi ti kako ti aile hasolia hawane haniamuto. Salan wanen.<pb/>


text:
Ti kuewen Haeu hapuasa teka kuluiai kakaian kakanei teka matahaun ti kaha. Taun telok telok lato hapuasa aweisal tenen tenen kakanealaha. 


text:
Tuahe tetelok ti ngain tapeinan ti tehu pon itan ie, i hapuasa tel Natun kakaneakaha. Haeu kilami i tame lawe waliko. I hapuasa tel Natun tanomiai tehu pon ie ma lawe waliko ti heihon. 


text:
Puki alia Jises hina lalape pohe Haeu ma soliaian. Lawe namilon, woun ma pupuasan kola hawane ka puki i se Haeu. Lawe waliko i soli hahamalum ti tuahe pohe kakaian. I tetel i mat awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha lehe kaha sohot seilon haun ti usiai nauna ti Haeu. Muhin i to sai manau ti Haeu tel pate pohen, tetesol totone Masiwi. Jises Krais pamu masiwian ti teka engel 


text:
<pb/>Aile ape Haeu hana i pamu masiwian ti teka engel. I hani Jises ax tenen pamu lapan ti axalato. 


text:
Haeu tai kaakane tel na engel ukek, “O se Natuk. Nga kilamiwen o ailei puasain tuah.” <n>(Ps 2:7)</n> Tin Haeu tai kaakane tel na engel ukek,<pb/>“Nga tel Tamam a o tel Natuk.” <n>(2 Sam 7:14)</n> 


text:
Lokon ti Haeu taloma tel Natun pate tuah hani tehu pon ie i ukek,<pb/>“Hatesol engel tetak haxawawa axan.” <n>(Deut 32:43)</n> 


text:
Ti Haeu kakak sale teka engel i ukek,<pb/>“Nga tanomi teka engel unauak. Nga hapuasa lato hanowi ti nga hapuasa aupol ma ah ailei waliko ti pahak.” <n>(Ps 104:4)</n> 


text:
Tuahe ti Haeu kakane tel Natun i ukek,<pb/>“O se Haeu, o tel Masiwi tapein lian tehue. Nenein tetam lawe pate sawisawin.<pb/> 


text:
O waheni lawe waliko solian ma watakai hatesol waliko lialun.<pb/>Aile ape o tunahi amuam lalap ti nga tel Haeu tetam kilami o pamu masiwian ti teka tuaum.” <n>(Ps 45:6-7)</n> 


text:
Tin i ukek,<pb/>“Tel Masiwi, ti hutuiai lawe waliko o tanomi tehu pon itan<br/>ape ti puki minam wanen o tanomi hatesol waliko patul.<pb/> 


text:
O sohi laha hanowi na tel seilon sohi tehu puxuaun watata.<pb/>Tuahe o tap tahi sohiaiam ma tap tahi mateam.” <n>(Ps 102:25-27)</n> 


text:
Haeu tai kaakane tel na engel ukek,<pb/>“Toma papak tepaun manau ti neiniai seilon atengi tataen nga hanawa teka seilon laha pahoxai o hani hahitakam.” <n>(Ps 110:1)</n> 


text:
Teka engel se tuahe unaui Haeu. Laha se spirit solian Haeu talo hualiai teka seilon tetan, teteka Jises awai ti lawe waliko lialun lehe laha to kapi Haeu lian tehue.<pb/>


text:
Aile ape kako tu xoxoa ti kakain salan kako hongoen, uke kako hanowi waian na i sel he aweisal ape i oh manan. 


text:
Kako tioi ka kakain ti teka engel kaxiwen se kakai Haeu wanen. Tel na i kum hong tamani kakaialato ma i xaputi tenen na nauna, liai Haeu axiwen i kawatan. 


text:
Ape lehe amuto ukek kako pon saliniai kawatan ti kako kum nam waxi soliai puase Jises Krais tel awaiakako? Puki i kakawen sale Haeu awai seilon ti kawatan ti lialui woulaha ape teteka laha hong, laha kaxi hakouta hani kaha. 


text:
Haeu kola hawanewen ka kakain ien se salan. Ti haxoxoan i aile kilan kolakol ma waliko tenen lalap ti pohen. Tin i hani hetekie Holi Spirit lehe i hapohea seilon tetan ti ailei puasain tenen tenen usiai namilon. Jises sohot seilon hanowi kaha 


text:
<pb/>Tuai tesol waliko ien, tehu pon itan ti imuh ti kako teka kahikahi Krais kakak, kumahe ka teka engel Haeu hana masiwi ti tehu pon ien. 


text:
Masin ti David kakak leili pepai Haeu,<pb/>“Haeu, seilon waliko la lehe o to nanamiloi? Seilon pate naun tuahe o to ngangahati.<pb/> 


text:
Kalak leili teik taun kukunun o teheni i hani pamu itan ti teka engel,<br/>muhin o hana i seilon tuah ma hani i ax lalap. 


text:
Ape o hana lawe waliko hahitakan.” <n>(Ps 8:4-6)</n> Tap tenen waliko kumahe i ngangahati. A aope ie kaha tai ningahi na i ngahati lawe waliko. 


text:
Tuahe kako paxai tioi sale masiwiai Jises. Kalak leili taun kukunun i pamu itan ti teka engel, Haeu hana i pate tuah ma hani i ax lalap nake i mat hualiai seilon. Ti soliai Haeu hani kaha, i hani lioi Jises kau kawatan ape i mat ukei kahi lialui woi lawe seilon. 


text:
Tenen waliko ti Haeu ailewen ien, liai pate sawisawin wanen. I tetel i tanomi lawe waliko tetan ma hasolia hahamalumini. Ti Jises uke kawatan ti kaha, i sohot tel Masiwi pate solian neiniai kilan seilon hani Haeu lehe laha soh hawane tetan ma laha uke tonain tuah ti tesol tonan. 


text:
<pb/>I aile hasawi laha lehe laha sohot seilon tenen Haeu amuke hawane. Ape Jises ma teka seilon ien Tamalato telawe. Aile ape i kum nomuha na i axai lato talin. 


text:
Masin ti i kakanewen tel Taman leili pepaun,<pb/>“Nga kaxi sameni soliaiam hani teteka amite talin. Nga haxawa axam ti amite apuha hetekie.” <n>(Ps 22:22)</n> 


text:
Tin i ukek,<pb/>“Namilok pate xoxoan ti Haeu.” <n>(Isa 8:17)</n> Ape tin i kak ulea ukek,<pb/>“Hongoa! Nga ma teka ti Haeu hana hani hahitake ngangahat tetak masin natuk wanen, ati amite aile usiusi namilon.” <n>(Isa 8:18)</n> 


text:
<pb/>Nake kako teka nati Haeu se seilon, Jises tin i takah hanowi kaha seilon lehe pon i mat ukei totonakaha. Ti matean i halialu tamusuke Satan, tetel nenein tetan mewenae kane matemate. 


text:
Ti aweisal tewau ien Jises oxoxi teka laha mamata hawane na laha mat ape mataualaha to titinoi laha ti hatehu totonalaha. 


text:
<pb/>Kako hatesol tioi ka kumahe Jises luama ti hualiai teka engel. I luama hualiai teka kahi nati Abraham. 


text:
Aile ape tap tewau aweisal liai. Jises sohot hawane seilon hanowi kako, teteka masin ka ukalan ma tuan wanen lehe i sohot masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. I masiwi tenen i ilameni tioi kawatan ti seilon ma i tahane hawane kaha. I hana hatapo tupuan ailei lawe waliko ti Haeu kilamiwen i ailean. I tetel i mat ukei kahi lialui woukaha. 


text:
I pon hualiai seilon ti Satan tohongi haputa xoxoi namilolaha ti Haeu nake puki i tunahiwen kawatan ti totohong tenen ien.<pb/>


text:
Tesol soliai akikik ti Krais, Haeu kilamiwen amuto puas usiai aweisalun ma tonai kapin lian tehue. Nam paxai aluiniwa sale Jises. Kako soh ma kakaxi ka i se tel aposel tuah ti Haeu ma tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
I aile matuhini puasain ti Haeu kilamiwen i ailean. Tin masin Moses i aile matuhini puasain ti Haeu haniwen i ti hualiai teka seilon tetan, laha masin ingi Haeu. 


text:
Tuahe Jises axan pamu lapan ti Moses, pate masin tel seilon ataiai tehu ing. Sawisawin na seilon sameni i akulai tehu ing meinan. 


text:
<pb/>Moses ngahati hasolia hawane teka seilon ti Haeu a i tuahe unauan. Pupuasan kola waliko tenen ti na Haeu kaxi haxewa imuh. 


text:
Tuahe Jises Krais i se Natun wanen ma masiwi ti hatesol seilon ti Haeu hetekie i aile lawe waliko ti Haeu pahan. Kako teka kahikahi Krais kako se ingi Haeu na kako aka kongini xoxoi namilokako tetan ma ti angiamataiakako kako kola kakapitini pakataiakako hani Krais hetekie tin kako mon atetengi lawe waliko solian Haeu kakawen i hani kako. Kakain ti lepeteniai kakapax 


text:
<pb/>Aile ape kako hong matainiwa waliko ti Holi Spirit kakaxi leili pepai Haeu. I ukek,<pb/>“Aope ie Haeu kaakane amuto. Hong tamaniwa kakaian.<pb/> 


text:
Kum hahailaia patumuto hanowi ti teka matahaun ti amuto.<pb/>Laha pahoxai nenein ti Haeu leili taun ti totohong ti laha luluawa he lohong.<pb/> 


text:
Kalak ti leili ahang 40 Haeu to ailele kilan waliko lalap ti pohen ti laha ningahiwen, laha hahele hawane i ti lialui woulaha.<pb/> 


text:
Aile ape lon lialun wanen ti tesol seilon ien nake namilolaha lawe i kalal sel ti usiai namilon. Laha kum nahih matuha aweisal ti i neneini.<pb/> 


text:
Tesol akikik ti Krais, kolongeni kewak ka tap tel ti amuto hina namil lialun ti kakapax tenen i kapiti hasele amuto ti Haeu tetel lawe i to papaxai woukaha. 


text:
Haxoxoa tel tel ti amuto lawe ngain ti amuto hina taun tutuen lehe saun lialun kum neini hakalala amuto ti waliko salan ape amuto pahoxai namili Haeu. 


text:
Na namilokako xoxoan ti Haeu hani tataen kako mat hanowi ti uli kako sohotua seilon tetan, kako uke tuai Krais lawe waliko. 


text:
Aile ape nameni konginiwa teik kakain ti leili pepai Haeu,<pb/>“Aope ie Haeu kaakane amuto. Hong tamaniwa kakaian.<pb/>Kum hahailaia patumuto hanowi ti teka matahaun ti amuto lokon ti laha pahoxai nenein ti Haeu.” <n>(Ps 95:7-8)</n> 


text:
<pb/>Kaie amuto ukek aita tesol seilon laha hongoen kakai Haeu ape laha pahoxai nenein tetan? Se tetesol Moses neini ahutima ti Igip! 


text:
Kaie Haeu lelengeini aita leili ahang 40? Se tetesol laha to ailele saun lialun ape laha mat ti laha tutuen he lohong. 


text:
Kaie Haeu tuoha hahani aita ka tap laha po uke tonain ti hanawain wanen kapin? Se tetesol laha tahi nauna tetan. 


text:
Aope ie Haeu ilolowi tutuen kako ukei tonain ti hanawain wanen kapin. Tuahe kanipeti aluiniwa woukako uke Haeu halini kako ukean. 


text:
Kako tin kako hongoen meng solian ti Haeu hanowi teka seilon lokon ti Moses. Tuahe i kum aile uke tenen na solian hani laha nake laha kapaxe Haeu. 


text:
Mewenae teka namilolaha xoxoan ti Haeu laha uke tonain kapin ti i hatona hanawai hawane seilon. Tuahe teka laha kapaxe i, liai teik pepaun kakawen i ukek,<pb/>“Ti lengei Haeu i tuoha ka tap laha po uke tonain ti hanawain wanen kapin.” <n>(Ps 95:11)</n> I kak ukek kalak tonain ien liai hoi apesenan lokon ti Haeu tanomi tehu pon ie. 


text:
Kako tioi ka tesol ti he pepai Haeu i kak sasati sale hanawai Haeu ti i ukek, “Telao ngain tepanim huohu i hanau ti puasain ti tanomiai waliko.” <n>(Gen 2:2)</n> 


text:
Teka seilon lokon ti Moses laha kum uke tonain ien nake laha tahi kakai Haeu. Tuahe hina seilon laha pon ukean. 


text:
Aile ape Haeu axi tatale taun hani seilon lehe waxi kaha uke tonain ien. Masin ti David tel masiwi kakaxi leili pepai Haeu, kuewa muhin ti Josua neiniwa teka Israel hani texux xux ti Haeu hani laha. I ukek,<pb/>“Aope ie Haeu kaakane amuto. Hong tamaniwa kakaian.<pb/>Kum hahailaia patumuto.” <n>(Ps 95:7-8)</n> 


text:
Texux xux ti Josua neini haniwen teka Israel, kumahe tetesol ti laha tunahi tonain tenen ti i kakaxi ie, tetenen tonain ti hanawain wanen kapi Haeu. Na masin laha tunahiwen, Haeu tai ukek ka hina taun tutuen ti seilon uke tenen tonain ien. 


text:
Teka seilon ti Haeu hatona hanawai hawane laha, tesol seilon ien se ape laha hanau hawane nake laha ailewen lawe waliko ti Haeu pahan, masin ti Haeu hanau telao ngain tepanim huohu muhin ti i tanomiwa lawe waliko. 


text:
Aile ape kako haelieliwa lehe Haeu hatona hanawai hawane kako. Na tap, namilokako ti Haeu i put hanowi teka matahaun ti kako lokon ti Moses, teteka laha tahi kakai Haeu. 


text:
<pb/>Kakai Haeu hina poh ma pupuasan. I akulai puase ngol tenen hahupaun pate angian i koti hawalohu uke tupui manixux ma kelai hetekie tataen wekin ma kuin. Tin masin kakai Haeu i soh taponga hawane hani leili namilokaha ti kola hatakeiai isiai pahakaha ma woukaha. 


text:
Tap tenen waliko likohenan ti Haeu, lawe waliko takean ti he pulan. I tioi hawane lawe waliko ti seilon ailele. I tetel imuh kako tel tel tuke woukako hani i. Jises tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon 


text:
<pb/>Aile ape kako aka kongini haxoxoa namilokako ti Jises Krais tel Nati Haeu. I tel masiwi tapein ti hukuminiakako Haeu, tetel ape i tahia kewen tone Haeu. Tap tel ulea pamu masiwi. 


text:
Tel masiwi ti kako ien, i ilameni tioi lawe waliko tenen kako tae ti usiai namili Haeu nake puki i tunahiwen totohong hanowi kako, tetenen ti haputai seilon hani saun lialun. Tuahe i tai hongeni ailei tenen na waliko lialun. 


text:
Aile ape ti pakataiakako kapi Jises Krais, hamatuawa kako kakanei Haeu. Ti lalape soliaian i huali kako na kako tae ti tenen na waliko. Na kako aile waliko tenen lialun, kako kameiwa i oxoxiakako ti kawatan ti saun tenen ien ape i kola hani kako tatahan tetan.<pb/>


text:
Lawe masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lato se seilon masin kaha. Haeu kilami lato ailei puasain wasolan ma seilon. Ti teka seilon kau hani Ingi Haeu waliko tenen i kahui lialui woulaha, lato tuke awalaha hani Haeu. 


text:
Lato pon aile hamalehu hani teka seilon laha talesi usiai nauna ti Haeu nake puki lato se seilon masin kaha ape tin lato tunahi totohong. 


text:
Aile ape tin lato kau hani Haeu waliko tenen i kahui puki lialui woulato, kumahe mewenae ti teka seilon liai. 


text:
<pb/>Tap tel i tua sohot masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ti xoxoi isiai pahan. Puki Haeu kilami i ailei tenen puasain tuah ien masin ti lokon i kilami Aron. 


text:
Tin masin Jises Krais, kumahe i soxosox ukei tehu tonain pate tuah ti masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Puki Haeu kilami Jises lokon ti i kakane i ukek, “O se Natuk. Nga kilamiwen o ailei puasain tuah.” <n>(Ps 2:7)</n> 


text:
Masin ti Haeu kakawen ti tesol liai leili teik pepaun, i ukek,<pb/>“O to lian tehue masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, tetel ti Melkisedek tu kikilami.” <n>(Ps 110:4)</n> 


text:
<pb/>Lokon ti Jises toto he tehu pon ie, lawe i lotu hani Haeu. Ti lehe ape i kau kawatan lalap, i lotu eliel hani Haeu ti leili tangitangi ma kawate tian. I lotu eliel hani tetel i pon awaian ti tehu matemate. Nake ti Jises hong tamani kakai Haeu, Haeu hong waxi lotu tetan a i aile hapoponowi puki namilon. 


text:
Kalak Jises i tel Nati Haeu, i soh leili kaui kawatan ape kawatan ien hanau i hong tamaniai namili tel Taman. 


text:
Aile ape Haeu paxai ukek i tel seilon sawisawin tapein ape i sohot tel awaiai tetesol seilon ti kawatan ti lialui woulaha ti laha hong tamani nauna tetan. Ape laha to kapi Haeu lian tehue. 


text:
Haeu hatona hakouke Jises tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon hanowi Melkisedek. Teka seilon ti Haeu titioalaha ma xoxoi namilolaha tetan ala i lap ahe 


text:
<pb/>Kilan waliko tutuen kakaneamuto sale meng ie tuahe ailan ti nexi haniamuto nake amuto seilon tenen pate kuen tioiai aweisali Haeu. 


text:
Amuto sohot kuewen kahikahi Krais, aope ie ala amuto hahanau teka seilon liai. Tuahe tin tapai tutuen seilon liai hanau amuto waliko ti laha hahanau teka seilon sale Haeu ti uli laha sohotua kahikahi Krais. Amuto masin akaik pate kokol i susus tutuen ma kum ani uke an tenen ailan. 


text:
An tenen ailan, kumahe akaik kokol anian. Tin masin mewenae teka seilon titioalaha sale Haeu ma xoxoi namilolaha tetan lap aheahele, laha puas eliel ukei anesoin ti waliko tenen solian ma waliko lialun ape laha aile usi waliko tenen sawisawin.<pb/>


text:
Kako kum hamalum hahanowi ka uli kako huhutuiwa. Ti kako sohotua kahikahi Krais, kako towiahuen ti saun lialun ti i seselai kako ti Haeu ape kako hutui soh tetan. Tuahe aope ie kako haxexe ahekewa anesoakako ma xoxoi namilokako ti Haeu lehe kako sohot seilon tenen usiai woi Krais. 


text:
Hoi kako kewen nauna ti sale baptais, sale hanai min patul ti seilon kameiai huhual ti Holi Spirit, sale xahatai seilon ti matemate ma ti Haeu axi teka seilon lialun kawatan ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Teka seilon laha tale tamusuke tehitolaha hani Krais ma nauna tetan, i kum pon na laha soh ulea ti Krais. Teka seilon ien, kemuk laha tioiwen kakain salan ti Haeu. Laha ilameniwen lalape soliai Haeu ma puase Holi Spirit. 


text:
Tin laha paxai tioiwen soliai kakai Haeu. Laha ilameniwen waliko tenen lalap Haeu aile ti pohen. Poh tenen ien tin i hapuasa telok ti i luluainima. 


text:
Tuahe tin laha tale tamusuke tehitolaha hani Krais. Seilon tenen ien i kum pon na laha hana ulea namilolaha hani tel Nati Haeu nake masin ka puki laha tahi hakea ulei i hani he kros ma soxeni hawane i ti puli lawe seilon. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa huonen hepekeun. Hepekeun tenen i uke hakila kani akah, i haxexe hakila an solian hani teka seinian. Haeu aile hasolia hani tesol hepekeun ien. 


text:
Tuahe hepekeun tenen, kalak i uke hakila akah, i haxexe xon ma pahoah lialun, tap solian tetan. Teka seilon paxai ukek ka tap pupuasan ape laha lui lioi. 


text:
<pb/>Tesol soliai akikik ti Krais, kalak nga kakane amuto sale tesol hepekeun lialun, nga kum ukek amuto masin ien. Nga soh ka amuto se seilon tenen soliai woumuto kokola ka amuto se teteka ti Krais awaiwen ti kawatan ti saun lialun. 


text:
Haeu lawe i aile waliko sawisawin. I kum pax akulai soliai puasamuto ma wawahen ti amuto kola hahani i, hetekie huhual ti amuto hahani teka kahikahi Krais liai. 


text:
Pahak wanen tel tel ti amuto hik hawanewa usiai saun solian atengi tataen mateamuto lehe lawe waliko solian ti Haeu, i sohot hani amuto masin ti amuto mon atetengi. 


text:
Nga watakai amuto sohot seilon tenen nunuxa ti usiai aweisali Haeu. Aile ape hanowiwa teteka seilon laha uke tesol waliko solian ien ti Haeu kakawen i hani nake laha hina namil xoxoan hani i ma tap wanen kakapax ti ukean. Waliko ti Haeu ukek i aile, liai i sohot 


text:
<pb/>Ti Haeu kakanewa Abraham waliko solian i aile hani i, i tuoha alia ti puki axan. I kum tuoha ti axe tel liai nake tap tel pamu masiwi.<pb/> 


text:
I ukek, “Nga kak kuinake ka nga aile hasolia hawane hani o ape o lupini hakila teka laha nakuama tetam.” <n>(Gen 22:17)</n> 


text:
<pb/>Seilon kak kuinake ti axe teka pamu tuah ti laha. Laha aile ukek ien lehe i hakui ka waliko ti laha kakawen se salan, tap kakapax ma he lungelung. 


text:
Tin masin na Haeu ukek i aile waliko solian hani teka seilon tetan, i kak kuinake ti puki axan lehe i kola hawane ka salan i sohot nake Haeu kum sohi waliko ti i namiloiwen. 


text:
Kako tioi ka Haeu malang wanen puputa. Ti i ukek i aile tenen waliko ape i kak kuinake ti puki axan, huonen waliko ie kola hani kako ka kakaian se salan. Tenen ien haxoxo kako ti upiai huhual tetan ma mon atengi hawanei waliko ti i kakawen i aile. 


text:
Masin ti teik xuot, i hapeti kongini tea wa lehe waxi i kum man, tin masin na kako mon atengi hawane waliko ti Haeu kakawen i aile, i haxoxo namilokako tetan ma kako pakata hamalum kapin. I neini kako hani tesol Tuah Tapein ti Haeu ti kako soh nonoa he teik maia. 


text:
Jises hoi i sohoen imat ti huali hasohoakako nake i tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lian tehue. I tetel Melkisedek tu kikilami.<pb/>


text:
Melkisedek tel ti imat. I masiwi ti Salem tehu taon lalap ma tin masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. I ailele puase Haeu tel axan lalap tapein. Ti Abraham aliliama ti hile, muhin ti i xoiniwa tesol hinalo masiwi lato neneini lawalawai seilon, Melkisedek nahih tengeni i ape kamei Haeu aile hasolia hanian. 


text:
Abraham hani i tehu ti huopanim ti hatesol waliko i waxi ti i waxainiwa hilehile. Melkisedek, salangawe axan se “tel masiwi pate sawisawin.” Tin i ukek, “tel masiwi ti hatona hasoliai seilon” nake salangawe tenen ax Salem se masin, “hatona hasoliai seilon.” 


text:
Tap tel tioi taman tinan ma sale nenex tetan. Tin laha kum tioi loke takahan ma matean. Tap tel tai konginiwen lokon ti i tapo pupuasan ti hukuminiai Haeu ma seilon, aile ape masin ti tel Nati Haeu, i to masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lian tehue. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa lalape axe Melkisedek. Tataen Abraham, tel matahaun ti kako Haeu namiloi ukek pate tuah, tin i hani Melkisedek tehu ti huopanim ti hatesol waliko i waxi ti i waxainiwa hilehile. 


text:
Teteka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lato nakuama ti Livai, lato waxi apuhini tehu ti huopanim ti hatesol waliko ti teka seilon. Kalak laha hatesol nakuama ti Abraham, tin lato aile saun tetenen usiai nauna ti Moses. 


text:
Melkisedek kumahe i nakuama ti Livai, tuahe tin i uke tehu ti huopanim ti hatesol waliko ti Abraham kalak Abraham se tel matahaun ti kako pate tuah ukei lawe waliko solian ti Haeu tuohawen. Ape Melkisedek tin i kamei Haeu ti aile hasolia hanian. 


text:
A kako tioi ka tetel Haeu hani i poh ti aile hasolia haniai tel seilon liai, i se pamu masiwian ti tetel seilon ukei tesol waliko ien. 


text:
<pb/>Teteka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lato nakuama ti Livai, lato kum akeni haweluwelu tenen puasain ien nake aneso lato mat. Tuahe Melkisedek tu kikilami seilon tetel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lian tehue. 


text:
Tuai tesol waliko ien, i pon kaha ukek ka lokon ti Abraham hani Melkisedek tehu ti huopanim ti lawe waliko, hanowi ka puki Livai ailele. 


text:
I sohot ukek nake kalak Livai tai takah lokon ien, Abraham lupinima i. Jises tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon 


text:
<pb/>Lokon ti Moses hani teka seilon nauna ti Haeu, i kilami Aron ma teka laha nakuama tetan masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon. Lato paxai kolongeni ka seilon usiusi tesol nauna ien. Tuahe pupuasalato i kum pon aile hasawiai seilon lehe laha sohot seilon sawisawin tapein. Aile ape Haeu kilami tel seilon liai ti hukuminiai seilon hani kapin masin Melkisedek, kumahe masin Aron tetel i nakuama ti Livai. 


text:
<pb/>Nake Haeu kilami tel seilon liai ti hukuminiai seilon hani kapin, tesol nauna ti sale neini hasawiai seilon tin i sohia. 


text:
Jises se tetel liai Haeu kilami ti hukuminiai seilon hani kapin. Teka Ju lawe laha kilami teteka seilon ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato ahuma ti Livai. Tuahe Jises, kumahe i nakuama ti Livai. 


text:
Kako tioi ka Jises tel Masiwi ti kako i nakuama ti Juda. A Moses tai kilami tuahe na tel ti i nakuama ti Juda akeniai puasain ti hukuminiai Haeu ma seilon. Tap tel ti lato i ailelewen puasain ti haniai Haeu waliko tenen i kahui lialui woi seilon. 


text:
<pb/>Ti Haeu kilamiwa Jises ti hukuminiai seilon hani kapin masin Melkisedek, i kola haxewa ka tesol nauna ti sale neini hasawiai seilon tin i sohia. 


text:
Jises sohot masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon kumahe ti usiai nauna ti sale kilamialato ka lato ahuma mewenae tehu nenex ti Livai. I uke tesol tonain ien ti lalape poh, tetenen ti i aile Jises moihin lian tehue. Aile ape puasan ti hukuminiai Haeu ma seilon tap i po tapo. 


text:
Masin ti Haeu kakanewen tel Natun leili teik pepaun, i ukek,<pb/>“O to lian tehue masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, tetel ti Melkisedek tu kikilami.” <n>(Ps 110:4)</n> 


text:
Salan wanen. Haeu talaheniwen tewau aweisal ti hukuminiai seilon hani kapin hahitake nauna ti Moses nake pate i kum puas ti hasawi tamusukei seilon. 


text:
Aile ape Haeu hei tenen aweisal liai ti hukuminiai seilon hani kapin. Na kaha hani namilokaha usiai tenen aweisal ien kaha pakata hawane kapin. 


text:
<pb/>Ti Haeu kilamiwa Jises Krais masiwi ti hukuminiai seilon hani kapin, i kak kuinake ti puki axan ka salan i sohot hawane. I tai kak kuinake ti teka liai sohot masiwi ti hukuminiai seilon hani kapin. 


text:
Jises Krais sohot masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon usiai tutuoh ti Haeu. Haeu kakanewen i leili teik pepaun, i ukek,<pb/>“Nga tel Masiwi ti lawe waliko, nga kak kuinake ka o to masiwi tapein ti hukuminiai seilon hani kapik lian tehue. Namil ti nga ailewen ie tap nga po sohi.” <n>(Ps 110:4)</n> 


text:
Ti Haeu kak kuinake ka Jises Krais sohot masiwi tapein ti hukuminiai seilon hani kapin, i xinoti namil haun kapi teka seilon. Hahitakan, Jises Krais sohot tel seilon ti tuhai wasolakaha ma Haeu. Ape tenen aweisal ti hukuminiai Haeu ma seilon ien, i xoini hawane tenen aweisal ti hahitake nauna ti Moses. 


text:
<pb/>Ti laha usiusi tenen aweisal ti hahitake nauna ti Moses, laha to kilami sosohi teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon nake lawe lato mat ape tel liai saiti lato. 


text:
Aile ape i tel awai hatapoi teteka seilon laha hana i neinialaha hani Haeu. I awai laha ti kawatan ti lialui woulaha lehe waxi laha to kapi Haeu lian tehue nake i moihin lian tehue ape lawe i lotu huhuali teka seilon ien. 


text:
<pb/>Jises tapai hawane ailei puasain ti hukuminiakaha hani Haeu nake i tel sawisawin tapein. Woun solian tapein, i selaia ti ailei hatesol saun lialun ape i hana hatapo tupuan ti ailei pupuase Haeu. Aile ape Haeu hani i tonain pate tuah tapein ti tesol tonan. 


text:
I kumahe masin teka liai, teteka masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Lawe ngain lato hani Haeu waliko tenen i kahuimu puki lialui woulato ape muhin ti teka seilon liai. Tuahe Jises Krais kahui lialui woi seilon tehue wanen lokon ti i mat ukei totonakaha. 


text:
Teteka masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lato pupuas hahitake nauna ti Moses, lato kumahe sawisawin tapein. Lato tuahe seilon masin kaha, hina waliko tenen lato tae ti usiai namili Haeu. Tuahe kuewa muhin ti Moses ukewa tesol nauna ien, Haeu kilami puki tel Natun masiwi tapein ti hukuminiai seilon hani kapin. Ti i kilami Jises Krais ukei tenen tonain ien, i kak kuinake ka i sohot hawane. Jises Krais liai tenen wanen ti lato. I se tel sawisawin tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon lian tehue.<pb/>


text:
Tuah wanen ti tesol kakain ie i ukek ka Jises Krais se tel masiwi tapein ti hukuminiakaha hani Haeu, tetel i toto ti tesol tonain pate tuah ti tone Haeu neiniai teka seilon. 


text:
Ti ien se tehu Ingi Haeu wanen, kumahe atataiai seilon, puki meini Haeu tel Masiwi. Tetesol ien Jises Krais ailele tenen puasain ti hukuminiakaha hani Haeu. 


text:
<pb/>Lawe masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ti laha kilami he tehu pon ie, lato lelei manihuh ti teka seilon kauma haniai Haeu ti kahuiai lialui woulaha. Aile ape Jises Krais tel masiwi tapein ti hukuminiakaha hani Haeu tin i axi Haeu waliko. 


text:
Na masin i tutuen tehu pon itan ie, i kum uke tenen tonain ti masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon. Hoi hina seilon ailele puasain ti haniai Haeu waliko lehe i kahui lialui woi seilon usiai nauna ti Moses. 


text:
Lato pupuas leili tetehu Ingi Haeu i tua ukeke totone tehu Ingi Haeu wanen ti tesol tonan. Aile ape lokon ti Moses apepeas tanomiai tehu ing sosoxope ti Haeu masin kolakol ka Haeu kapi teka seilon tetan, Haeu kakane Moses ukek, “Aile tanomiwa lawe waliko masin ti nga kola haniwen o he Maunt Sainai.” <n>(Exod 25:40)</n> 


text:
<pb/>Tuahe puase Jises Krais ti hukuminiai Haeu ma seilon i xoini hawane pupuase teteka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lato pupuas hahitake nauna ti Moses. Jises Krais sohot tel seilon ti tuhai wasolakaha ma Haeu usiai tenen namil haun ti Haeu xinotiwen kapi teka seilon. Pate i xoini tenen namil ti i xinotimu nake lokon ti i xixinoti tenen namil haun, i ukek ka i aile waliko tenen pamu soliaian hani teka seilon tetan. 


text:
Tuahe tahitah ti teka seilon, laha xaputi tenen namil ien. Aile ape Haeu tieni hawane laha. Masin ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen leili pepaun,<pb/>“Haeu tel Masiwi ukek, ‘Taun i luluainima ti nga xinoti tenen namil haun kapi teka seilon tetak, teka Israel ma teka Juda.<pb/> 


text:
I kumahe masin tenen namil nga xinotimu kapi teka matahaun ti lato lokon ti nga neini ahuti lato ti texux xux Igip.<pb/>Tahitah ti lato, lato xaputi tenen namil ien ape nga tale tehitok hani lato.<pb/> 


text:
Tuahe imuh nga xinoti tenen namil haun kapi teka seilon tetak.<pb/>Nga hana kongini nauna tetak leili namilolato, nga aile tesol nauna tetak i sohot tone atelato wanen.<pb/>Ape nga sohot hawane Masiwi ti lato ma lato sohot hawane seilon tetak.<pb/> 


text:
Tap tel i po nau tuahe na tel ti teka seilon tetak sale tioiak nake ti pakataialato kapik lato tioi hawanewen nga, hutuima teka naun hani teka axalaha lalap.<pb/> 


text:
Tap wanen nga po tumui laha ti waliko lialun laha aile. Nga oxoxi laha ti kawatan ti lialui woulaha.’ ” <n>(Jer 31:31-34)</n> 


text:
Puki Haeu kaxi haxoxo tenen namil haun ti i xinoti kapi teka seilon tetan. Aile ape i hatapo tamusuke tenen namil ti i xinotimu imat nake i kum puas. Masin waliko tenen puasan ape i puputalih, imuh i tapo tamus.<pb/>


text:
Hahitake tenen namil ti Haeu xinotimu imat kapi teka Israel, i hani lato nauna ti sale lotuian. Tesol tone lotuian he tehu pon ie tatanomiai seilon. 


text:
Tesol ien se tehu ing sosoxope ti Haeu masin kolakol ka i kapi seilon tetan. I selaia uke he huaok. Tewaok ti leilon tehu tutuhi lul tuah ma tehu sau hetekie bret tenen ti laha kilamiwen haniai Haeu. Tetesol ien laha axai Pate Tuah ti Haeu. 


text:
Tesol tone luiai sanda hani Haeu ti laha tanomiwen ani gol, i tutu sai melal, tuahe pupuasan i pakata hani tesol Tuah Tapein ti Haeu. Leilon tehu lohe kakain tuah ti Haeu xinotiwen kapi teka seilon tetan. Tehu lohe kakain tuah ien laha pakati atuhi hatehu ani gol. Leilon tehu patula ani gol hetekie tenen an axan mana ma teik kuai Aron i tanomu kaun hetekie huaik pot tenen mamanahan ti Haeu tatai huopanim nauna tetan. 


text:
Patul ti tehu lohe kakain tuah ti Haeu, hua engel axalalu Kerubim laha tanomi ani gol ti kolakol ka Haeu kapi teka seilon tetan. Paulalu i kakalauhi matan, tetesol tone sapoxiai kake manihuh ti kolakol ka Haeu oxoxi teka seilon ti kawatan ti lialui woulaha. Aope ie nga kum nexi aheke tesol waliko ien. 


text:
<pb/>Ti laha apeseni kewa lawe waliko ien, teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon, lawe ngain lato soh hani tesol Pate Tuah ti Haeu ailei puasalato. 


text:
Tuahe mewenae tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon i soh hani tesol Tuah Tapein ti Haeu. I soh hani ien tehue ti leili ahang tehu hetekie kake manihuh ti i telei. I sapoxi kaka ien hani he mate tehu lohe kakain tuah ti Haeu lehe Haeu oxoxi i ma hatesol seilon liai ti kawatan ti tetenen saun lialun ti laha ailewen a tap titioalaha ka lialun. 


text:
Ti sale usiai saun tesol ien, Holi Spirit haxewa hani kaha ka hahalin ti teka seilon soh hani tesol Tuah Tapein ti Haeu nake laha tutuen hahitake tenen aweisal ti hukuminiai seilon hani Haeu usiai nauna ti Moses. A tehu ing sosoxope ti Haeu i tu kikilami tenen aweisal ien. 


text:
<pb/>Holi Spirit hahanau kaha ie waliko tenen pate tuah. Sale hukuminiai Haeu ma seilon hahitake nauna ti Moses i kum tapai. Waliko ti teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon hahani Haeu ti kahuiai lialui woi seilon i kum pon hauni hawanei leilolaha lehe namilolaha heh ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Masin ti tesol saun ti nuhi hauniai seilon, i tuahe saun ti hauniai melal ti tupui seilon. Tesol nauna ti Moses sale an ma unum tin masin ien. Tesol saun ien laha aile atengi taen ti Haeu haniwa tenen aweisal haun ti hukuminiai seilon hani kapin. Aweisal haun ti hukuminiai seilon hani Haeu 


text:
<pb/>Ti Haeu haniwa kaha tenen aweisal haun ien, Jises Krais sohot tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Nake ti pupuasan, kako teka kahikahin kako uke waliko tenen pamu soliaian. Jises soh hani tetesol Tuah Tapein ti Haeu ti tesol tonan kumahe tetehu meini seilon ti laha tanomi he tehu pon itan ie. 


text:
Ti Jises soh hani tesol ien, kumahe i hapuasa kake meme ma bulmakau ti haniai Haeu. I hani puki kakaun wanen ti i mat kahuiai lialui woi seilon lehe waxi laha pon ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. I aile ukek ien tehue wanen. 


text:
<pb/>Hahitake tenen aweisal ti hukuminiai seilon hani Haeu ti hahitake nauna ti Moses, kake meme ma bulmakau hetekie palonge bulmakau uluha luian, i tapai nuhi hauniai melal ti tupui seilon. 


text:
Tuahe kake Jises Krais i xoini tesol waliko ien. Ti pohe Holi Spirit tel tap tahi matean, Jises tel sawisawin tapein i hani lioi i mat ukei totonakako. I nuhi hauni hawane leilokako ape i hahe namilokako ti saun tenen lialun ti i neini kako hani matemate. I aile ukek lehe kako sohot seilon ti ailei waliko ti Haeu tel Masiwi tapein ti kako pahan. 


text:
Aile ape hahitake tenen namil haun ti Haeu xinoti kapi teka seilon, Jises Krais se tel tuhai wasolakaha ma Haeu. Jises Krais mat ti kahuiai lialui woi lawe seilon ma oxoxialaha ti hahitake saun lialun, tin hetekie teteka laha ailewen saun lialun lokon ti laha tutuen hahitake tenen namil ti Haeu xinotimu imat. Aile ape hatesol seilon teteka laha sohot nati Haeu, laha uke lian tehue lawe waliko ti Haeu kakawen i hani. 


text:
I tamai hatesol soxi mewenae na tel taman mat. I kum pon tamaiai hatesol soxi ien ti tel taman moihin tutuen. 


text:
<pb/>Tin masin tenen namil ti Haeu xinotimu imat kapi teka seilon, ala i kum puas na tap kaka ti kolai ka tehu matemate sohotuen. 


text:
Muhin ti Moses haniwa teka seilon hatesol nauna ti Haeu, i waxi kake bulmakau ma meme hetekie kan. Ape i hapuasa ngaxe tenen pata axan hisop ma ole sipsip tenen laha wexoi hakakaiwen ti sapoxiai teik pepa hina nauna ti Haeu ma hatesol seilon kapin. 


text:
Ti i aile tenen ien, i ukek, “Tesol kaka ie i kola ka Haeu xinotiwen tenen namil kapimuto ape pahan amuto aile usiwa.” <n>(Exod 24:8)</n> 


text:
Tin i waxi kaka sapoxiai tehu ing sosoxope ti Haeu hetekie lawe waliko leilon ti laha hapuasa ailei lotu. 


text:
Ti salan wanen, hahitake nauna ti Moses sikole ka lawe waliko laha uke sapoxi nuhi haunian kaka. Na tap matemate ma kaka ti haniai Haeu, i kum oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>Aile ape laha waxi kake manihuh ti nuhi hauniai tesol waliko ien. Tuahe lato tua ukekene tesol waliko ti tone Haeu. Kaha kum uke lawe waliko solian ti Haeu na Jises Krais tai mat ti nuhi hauniakaha ti lialui woukaha. Kake Jises Krais xoini hawane kake manihuh. 


text:
<pb/>Kumahe Jises soh to hani tehu ingi Haeu meini seilon ti i tua ukekene tetehu ti tone Haeu. I soh to hani tesol tuah ti Haeu ti tesol tonan ape i tuke kaha hani Haeu. 


text:
I kumahe masin tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, lawe ahang i soh hani tesol Tuah Tapein ti Haeu leili tehu Ingan ti he tehu pon ie ti haniai Haeu kake manihuh ti kahuiai lialui woi seilon. Kumahe i soh tuhituhi hani tesol Tuah Tapein ti Haeu ti tesol tonan haniai Haeu kakaun ti kahuiai lialui woukaha. 


text:
Na hina huan ti aile ukek ien, kaie ala i mat hakilawen lilian ti tanomiai tehu pon ie. Tuahe aope, imat ti tapoi tehu pon ie, Jises luama ape i mat ti oxoxiakaha ti hahitake saun lialun tehue wanen. 


text:
Tin masin Jises Krais matean tehue. I mat ti ukei totone seilon ti kaui kawatan ti lialui woulaha. Ti aliaian i kum mat ulea ti kahuiai saun lialun ti kaha. Tataen ien teteka seilon laha mon atetengi i, laha uke lawe waliko solian ti Haeu ape laha to kapin lian tehue.<pb/>


text:
Nauna ti Moses i tuahe kolakol ti waliko solian ti ape Jises Krais aile haniwen kako. Ahang tehu ma tehu teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon laha to aile hahani Haeu waliko ti xaxaweniai kawatan ti saun lialun ti teka seilon. Tuahe tesol waliko ien i kum pon hasawiai teka laha nahima lotuiai Haeu lehe laha sohot seilon sawisawin tapein ti pulan. 


text:
Na masin i pon, kaie laha kum aile tuhituhi. Na waliko ti teka hukuminiai Haeu ma seilon aile hahani Haeu i nuhi hauni tamusukewen leili tiai teka seilon, ala laha kum namiloi hienake tutuen saun lialun ti laha ailewen. 


text:
<pb/>Waliko ti teka hukuminiai Haeu ma seilon ailele ahang tehu tehu, lawe i tua hanamena teka seilon saun lialun ti laha ailewen. 


text:
Aile ape imat ti Krais lua hanima tehu pon ie, i kakane tel Taman Haeu ukek,<pb/>“Waliko ti laha to aile hahani o, i kum hewi tiam. Aile ape o aile hasohotu tupuak lehe nga hani hatapo o.<pb/> 


text:
Aile ape nga kakane o, ‘Nga ie ti ailei waliko ti paham. Masin ti laha tai kaxiwen nga ti leili pepaum.’ ” <n>(Ps 40:6-8)</n> 


text:
Namiloi paxaiwa. Ti imat Jises Krais ukek, “I kum hewi uke o ti laha hani o manihuh luian ma na kakaun ti xaxaweniai lialui woulaha.” I kak ukek ien kalak tesol waliko ien i usima nauna ti Moses. 


text:
Muhin Jises Krais ukek, “Nga ie ti ailei waliko ti paham.” Ien i kola ka Haeu hatapo tamusukewen aweisal ti hukuminian ma seilon ti hahitake nauna ti Moses ape i aile aweisal haun. 


text:
Ie se waliko ti namili Haeu. Jises Krais nuhi hauni leilokako ti i mat ukei kawatan ti lialui woukako. Matean tehue wanen ti kaui kawatan ien. I tua ponoa tehu matean ien. 


text:
<pb/>Ti hahitake nauna ti Moses, ngain tehu ma tehu teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon laha aile pupuasalaha. Laha to hani tuhituhi Haeu waliko lehe i xaxaweni kawatan ti lialui woi seilon. Tuahe i kum pon hawane. 


text:
Tuahe Jises Krais i se tel masiwi tapein wanen ti hukuminiai Haeu ma seilon. I mat tehue ti xaxaweniai kawatan ti lialui woi teka seilon. Tiliai puasan i to hani sai manau ti Haeu ti neiniai seilon. 


text:
Kaui kawatan ti Jises Krais ti ukei totonakako tehue wanen ien, i hasawi hawanewen kako, teteka kako hani Haeu tupuakako. Soliai tenen puasain ti Jises ien, i kum tapo lian tehue. 


text:
<pb/>Puki Holi Spirit kola ka waliko ien salan. Ti kuewen i hanamiloa Jeremaia tel kuluiai kakai Haeu i ukek,<pb/> 


text:
“Haeu tel Masiwi ukek, ‘Imuh nga xinoti tenen namil haun kapi teka seilon tetak.<pb/>Nga aile tesol nauna tetak i sohot tone atelato wanen. Nga hana kongini nauna tetak leili namilolato.’ ” <n>(Jer 31:33)</n> 


text:
Ape imuh i ukek,<pb/>“Tap wanen nga po tumui lato ti lialui woulato ma saun tenen i pahoxai nauna tetak.” <n>(Jer 31:34)</n> 


text:
Haeu oxoxiwen kako ti kawatan ti saun lialun ti kako. Aile ape tap pupuase waliko ti kako hani Haeu ti hasawiai lialui woukako. Tu xoxoa ti Jises Krais kalak na hina kawatan 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, se ape kako tioi ka kako pon tonai kapi Haeu ti tesol Tuah Tapein leili tonan nake Jises Krais mat ti ukei kawatan ti lialui woukako. 


text:
I hei hani kako tewau aweisal haun ti hani Haeu. Ti matei Jises Krais teik maia leili Ingi Haeu ti i ak titiehi aweisali seilon hani Haeu, i lexa. Lexai teik maia ien i kola ka ape i pon seilon to kapi Haeu. Aile ape kako uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Jises Krais se tel masiwi tapein wanen ti hukuminiakako Haeu, tel i neneini hatesol seilon tetan. 


text:
Aile ape kako xohi haniwa kapi Haeu ti he atekako wanen ma hana hatapoa namilokako haniwa i. Kako aile kewak ien nake Jises Krais xaxaweniwen hienaiakako ti i nuhi hauni kako ti lialui woukako. Ien masin na tel i nuhi hauni tupui tel liai ani kan tenen haun wanen. 


text:
<pb/>Ti xoxoi namilokako ti Krais kako mon eliel tatalewa ukei waliko ti lehe Haeu hani kako nake lawe i aile waliko ti i kakawen. 


text:
Kako namiloi eliel hawanewa sale hualiai tel tel. Kako he hahikahikawa aile kolai saun ti wawahen ma aile hasolia haniwa seilon liai. 


text:
Kako kum aile lilioi saun tenen ti hukuma hetekie, hanowi ti teka laha aile lioiwen. Kako haeliel ahewa hakuiai tel tel ti hukuma hetekie nake ngain ti aliai Jises Krais tel Masiwi i xohiwen. 


text:
<pb/>Kako teteka kako hong sohoen puase Jises Krais. Tuahe na kako tale tehitokako hani Krais ma to aile tatale saun lialun, tap tewau aweisal tutuen i pon xaxaweniai kawatan ti lialui woukako. 


text:
Na masin ien, mewenae liai kako tunahi mamata lalap nake hoi Haeu hani kako kawatan. Teka laha hil pahoi Haeu, i towi laha hani tesol ti kaui kawatan ti tap tahi tapoan. Ti ien laha ilameni moloan lalap masin na seilon lua he ah. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa teka laha hahitake nauna ti Moses. Na tel i tale tehiton hani tesol nauna ien, laha telei i na masin hua ma na tolu lato ukek ka salan. Tap wanen tatahan ti teleian. 


text:
Na masin ien, kawatan tenen pamu lapan i tunahi teka na laha tale tehitolaha hani tel Nati Haeu. Teka seilon ien laha aile hanowi ka matei Jises Krais tuahe waliko naun, kumahe tuah kalak i se tewau aweisal haun Haeu haniwen kako lehe kako sohot seilon sawisawin ti pulan. Lialui woulaha ien i teheni hawane Holi Spirit, tetel lawe i aile hasolia hakila hani kako. 


text:
Kako tioi ka Haeu kakawen ukek,<pb/>“Nga tetel axiai kawatan hani seilon. Nga kahui aliake saun lialun ti laha.” <n>(Deut 32:35)</n> Ti he pepai Haeu tin i ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi paxai kolongeni woi teka seilon tetan.” <n>(Deut 32:36)</n> 


text:
<pb/>Nameniwa lokon ti uli amuto sohoa ti Jises Krais. Amuto tunahi taun lialun ma kau hakilawen kawatan tuahe amuto uke he kuin. 


text:
Taun hina, seilon kak soxeni halialu amuto ma axi amuto kawatan. Hina, amuto huali teka laha kakau kawatan tenen ien. 


text:
Amuto hina tatahan ti teka laha kakalabus. Amuto xuhai amuam, kalak seilon tua waxi soxiamuto. Amuto tioi ka hina waliko pamu tuah i atetengi amuto tone Haeu, waliko tenen pamu soliaian, tap tahi lialuan. 


text:
<pb/>Aile ape amuto kum aka lilioi xoxoi namilomuto ti Jises Krais. Na amuto tu xox tatale, amuto uke soliai kahumuto. 


text:
Akeni kongini tatalewa aweisal ti Krais kola haniwen amuto kalak na hina kawatan. Na amuto aile hatapo waliko ti Haeu pahan, amuto uke waliko ti i kakawen i hani. 


text:
Leili pepai Haeu i kak ukek,<pb/>“Tetel ti Haeu ukek i luainima, kum kue i tahiama. Tap i talitalia.<pb/> 


text:
Teka seilon ti Haeu laha aile waliko ti pahan, xoxoi namilolaha i kapiti nanahialaha.<pb/>Tuahe na laha tale tehitolaha hani Haeu, i kum amuke laha.” <n>(Hab 2:3-4)</n> 


text:
A kako kumahe masin teteka laha tale tehitolaha hani Haeu. Teka seilon ien laha kane tesol ti kaui kawatan ti tap tahi tapoan. Kako teteka namilokako xoxoan ti Haeu, kako kane tesol tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.<pb/>


text:
Na namilokako xoxoan wanen ti Haeu, kako tioi ka i hani kako waliko ti kako to monomon. Na masin ien, kako soh hawane ka waliko ti kako tai ningahi liai i sohot. 


text:
<pb/>Xoxoi namilokako ti Haeu kako tioi ka i tanomi hatesol waliko ti tuahe kakain. I hapuasa waliko ti kaha kum pon ningahian tanomiai waliko ti kaha niningahi. 


text:
<pb/>Sale xoxoi namili Abel ti Haeu, waliko ti i hani Haeu pamu Haeu amuke ti tesol waliko Kein hani i. Aile ape Haeu paxai ukek Abel seilon sawisawin. Abel matewen tuahe xoxoi namilon ti Haeu i hahanau tutuen kaha. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Enok ti Haeu, Haeu waxi hasawi i hani tesol tonan ti i moihin tutuen. I tai tunahi matemate. I tua kaluta hahutuia. Imat ti Haeu waxi i, Haeu amuke hawane i ti pupuasan. 


text:
Tap tel i po aile hamuamua Haeu na i tap namil xoxoan hani i. Tel na pahan i xohi hawane hani kapi Haeu i soh hawanewa tetan ma tin i sohoa ka Haeu kahui hasolia teka laha hani hatapo i tupualaha. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Noa ti Haeu, i hong usi kakaian ape i aile tea waian lalap lehe i, axoan ma natun lato kum lialu taun ti kan hutomi lawe xux. I soh ka i sohot kalak i tai sosohot ti imat. Ti aweisal tewau ien i kola lialui woi teka seilon ti tehu pon ie nake laha tahi kakai Haeu ape laha lialu tamus. Haeu paxai ukek Noa seilon sawisawin nake namilon xoxoan tetan. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Abraham ti Haeu, i hong usi kakaian ape i nahih salili texux xuxun wanen hani tesol ti Haeu kakawen i hani tetan. I aile usi kalak i tai tioi tutuen ka lehe i nahih hani ia. 


text:
Ti i tahiawa tetesol Haeu kakawen i hani i, xoxoi namilon ti Haeu i to ien kalak i kumahe akiki teka ien, i tua to akeak. I ingangai ing tenen ti sosoxope masin ti imuh Aisak ma tel natun Jekop ailele. Waliko ti Haeu kakawen i hani Abraham tin i hani lalu. 


text:
Abraham aile ukek ien nake i mon atetengi tesol tonain leili tehu taon puki atataiai Haeu. Tehu taon ien i tu hamalum lian tehue. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Abraham ma Sara ti Haeu, lalu tan tel akaik kalak lalu salaimat kasiawen a Sara i hehin tenen lieheh. Abraham soh hawane ka Haeu aile hapoponowi waliko ti i kakawen. 


text:
Aile ape kalak i salaimat kasiawen ti hatanoi akaik, kilan seilon laha nakuama tetan. Kilaialaha mongohuan kohot ti he maun ma puli hepekeun ti peixux. 


text:
<pb/>Abraham, Aisak ma Jekop xoxoi namilolato ti Haeu hahamalum atengi lato mat. Tuahe lato tai uke waliko ti Haeu kakawen i hani lato. Lato tioi ka pake lato uke ma lato amuam. Lato to hahaxe ngain tetehu ti ukean. Lato ilameni ukek tehu pon ie kumahe tonalato wanen. Lato kum to latuha uke. 


text:
Seilon teka laha aile ukek ien, i kola ka namilolaha i eliel hahawane ti ukei tesol totonalaha wanen. 


text:
Tuahe namilolato i eliel hahawane ti ukei tesol totonalato ti pamu soliaian, tetesol kapi Haeu. Aile ape Haeu amuke ti lato namiloi ukek i Haeu Masiwi ti lato. Ape i apeseni hani lato tesol tonain tuah kapin leili tehu taon tetan. 


text:
<pb/>Abraham namilon xoxoan wanen ti Haeu, lokon ti Haeu tohongi lali i. Ti Haeu hone i hanian tel natun hanowi manihuh ti laha telei ape hani i, Abraham apeas hahawane. Kalak i se tel seilon Haeu kakawen ti hanian waliko solian, tin lehe i telei tel natun ape hani Haeu. Natun se telawe ien. 


text:
I kum nomuha ailean kalak Haeu kakanewen i ukek, “Teka nakuan tetam laha ahuma ti Aisak.” <n>(Gen 21:12)</n> 


text:
Abraham tioi ka Haeu pon hamoihai teka maten. I namiloi ukek na Haeu pahan, i hamoiha aliake Aisak. Lokon ti Haeu hakongu i ti teleiai Aisak, masin ka Abraham waxi aliake i ti matean. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Aisak ti Haeu, i kakane hua natun Jekop ma Iso waliko solian ti Haeu aile hani lalu imuh. 


text:
<pb/>Xoxoi namili Jekop ti Haeu, i kamei Haeu ti aile hasolia haniai hua nati Josep wawan. Ape i lotu sameni Haeu. I pate ape salaimat, sikole i mat. Ti i lolotu ien i tua sesekua he teik kuaian. 


text:
<pb/>Ti ape i xohiwa taun ti matei Josep, xoxoi namilon ti Haeu, i kakak ka Haeu oxoxi teka Ju ti Igip ma i hone laha kau hetekiewa kuin nake i soh ka Haeu neini ahuti lato ti Igip. 


text:
<pb/>Tel tame Moses ma tel tinan, xoxoi namilolalu ti Haeu, lalu muneni tel natulalu pangapang toluhu muhi takahan. Lalu kum mamata waliko ti na Fero tel masiwi ti Igip aile hani lalu. Lalu paxai tioi ka i akaik tuah. 


text:
<pb/>Ti Moses lapawa, xoxoi namilon ti Haeu i noseni ka laha kum aile hahani i hanowi ka i tel seilon tuah kalak i ape nati tel hehin nati Fero. 


text:
Aile ape i namiloi ka pamu ewian na i kau kawatan kapi teka seilon ti Haeu. Kumahe pahan tuahe hamuamui tupuan i ahuma ti ailei saun lialun. Tenen amuam ien tuahe ti teik taun kukunun. 


text:
I hana hatapo namilon hani kahun ti i luluainima imuh. I xoini hatesol waliko solian ti Igip. Aile ape i namiloi ukek, pamu ewian na i kau kawatan ti laha teheni halialu i. Tenen saun ien tin laha aile hani Krais imuh. 


text:
Xoxoi namilon ti Haeu Moses kum mamata lengei Fero tel masiwi ti i salili Igip. I uke he angiamat ape i kum lioi namil ti i ailewen nake i hana haxoxo hawane namilon hani Haeu. I soh ka Haeu kakapiti i kalak tap tel ningahiwen Haeu. 


text:
Xoxoi namili Moses ka Haeu oxoxi teka seilon tetan ti Igip, i hone laha teleiai tok sipsip wawan uluha ma sapoxiai kakaun hani he aweing ti ingalaha. I aile ukek ien lehe tel engel ti teletele Haeu taloma, i kum telei teka akaik wawan pamu ti teka Israel, teteka seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>Xoxoi namili teka Ju ti Haeu, laha hong usi kakai Moses ape laha nahih koti Kanitax Kakan hani sai liai tepaun he tewau aweisal Haeu aile ti i tikele kanitax. Ti teka seilon ti Igip tohongi lali tewau aweisal ien, kanitax atuhi lato ape hatesol waut mat. 


text:
<pb/>Xoxoi namili teka Ju ti Haeu, laha hong usi kakai Josua ape laha nahih kakalini titieh pot ti tehu taon Jeriko leili ngain tepanim huohu. Muhi tesol ngain ien, titieh tua put manan. 


text:
<pb/>Rahab tel hehin ti aweisal, xoxoi namilon ti Haeu, i auni muneni hua seilon Josua taloa ti palini paxaiai xux ti kakalini Jeriko. I tai mat tuai teka laha tahi kakai Haeu. 


text:
<pb/>Pate ape kilan meng nga kaxi haniwen amuto sale teka seilon hina namil xoxoan ti Haeu. Laha tin pate kilan tutuen masin Gidion, Barak, Samson, Jepta, David, Samuel ma teka kuluiai kakai Haeu. Pate kilan kasia na nga to kaxi hatapo. 


text:
Xoxoi namilolato ti Haeu lato aile waliko tenen tenen. Teka lato waxaini ti lato hil waxi xux. Teka lato masiwi ti seilon neinialaha ailei waliko sawisawin ape lato uke waliko ti Haeu kakawen i hani lato. Teka lato kongini laion ti hamangei seilon. 


text:
Teka ti lato pon tipehiai ah ti i xek lengeleng ape i kum pon hamangealato. Lato kuosel hakilawen ti teka seilon tohongi lali teleialato. Lokon ti tap kuilato, Haeu aile hakui lato. Lato uke he kuin ti hilehile ape teka seilon ti hile ti xux liai nomuha lato. 


text:
Teka hehin lato hana namilolato hani Haeu, i hamoiha aliake teka akikilato. Tuahe teka ti lato, seilon liai hani lato moloan lalap. Ala i pon lato salia na masin lato ukek lato kum soh ti Haeu. Lato tai aile ukek ien nake lato mon atetengi tonain pamu soliaian ti Haeu hani lato. 


text:
Teka lato kau kawatan ti seilon kak soxeni ma heti hamange lato ape teka ti lato laha xinoti ani sen ape kalabusi. 


text:
Teka ti lato, seilon liai hokai telei ani pot, teka laha koti tupualato uke huaok ma teka laha telei ani ngol weluwelun. Teka lato sos ahuahu hani tesol tesol, lato sosoi tale uli sipsip ma meme nake lato pate tap soxi. Teka seilon laha kum soh ti Haeu laha aile halialu lato ma axi lato kawatan tenen tenen. 


text:
Ti husele soliai woulato, i kum tapai hawane na laha to akati lato. Lato tua to sosoxope he lohong, he maunten, he wawe pot ma leili wal ti he hepekeun. 


text:
<pb/>Haeu amuke lato hatesol nake lato soh tetan. Tuahe lokon ti lato tutuen he tehu pon ie, tap tel ti lato kewen waliko ti Haeu kakawen i hani lato. 


text:
Haeu namiloi peleiwen ka waliko ti i hani lato ma kako imuh pamu soliaian. Aile ape i tai hani hulutini lato. Pahan ati kako hatesol sohot seilon tenen sawisawin tapein.<pb/>


text:
Kilan wanen seilon laha kola haniwen kako xoxoi namilolaha ti Haeu. Laha masin teka seilon ti matamata ti hakuiai teka lato lokolok wa. Masin ti lato hana hatapo tupualato hani tehu lokoloko ien, kako hana hatapoa tupuakako hani usiai Haeu. Aile ape kako lioi xaxaweni hatapoa waliko tenen i kokongini kako. Kako aile lioiwa saun lialun ti i titiehi kako ailei saun ti Haeu pahan. 


text:
Kako hana hatapoa namilokako haniwa Jises. Nake i, kako soh ti Haeu ma xoxoi namilokako ti Haeu i lap ahe tatale. I kau kawatan he teik kros nake ti amuam i uke imuh. I kum nam waxi hienain ti sale matean he kros. Aope ape i toto tesol tonain pate tuah kapi Haeu. 


text:
Namiloi paxaiwa Jises Krais. I kau hakila kawatan ti teka seilon lialun aile halialu i. Tuahe i tu eliel tatale. Amuto hanowiwa tetan lehe waxi namilomuto kum put ma tin amuto kum aka lioi puase Haeu. 


text:
<pb/>Amuto hahaeliel hileiai saun lialun tuahe amuto tai mei kewa pahoiai saun lialun ti na laha telei amuto. 


text:
Kaie amuto maluhe teik kakain leili pepai Haeu ti i kak hakui amuto teka natun? I ukek,<pb/>“Tesol natuk, hong aka matainiwa na nga tel Masiwi kola hani amuto waliko tenen kumahe sawisawin amuto ailele. Amuto kui kewa na nga nau hasawi amuto.<pb/> 


text:
Nga nau hasawi teka ti nga waheni. Nga axi kawatan hani teka natuk ti na lato tahi kakaiak.” <n>(Prov 3:11-12)</n> 


text:
Haeu aile hani kako hanowi ka natun wanen. Aile ape tu xoxoa leili taun ti kawatan nake i hanau hahasolia kako. Tame akaik tenen lahan na i kum nau natun? 


text:
Haeu lawe i nau hasawi teka natun. Teteka na i kum nau, kumahe salan natun. Laha masin tuahe nati aweisal. 


text:
Kako hina lokako hani tamakako ti lato nanau kako. Ala pamu kako hani hatapoa tel Tamakako Haeu tupuakako, tetel i hani kaha hanawain. Na kako aile ukek ien kako to kapin lian tehue. 


text:
<pb/>Teka tamakaha nau kaha ti kaha tutuen hahitakalaha. Laha haeliel hawane ti nau hasawiakaha. Tuahe nauan ti Haeu mewenae i hasolia kako lehe kako sohot seilon tenen i kola hawane woun i Haeu. 


text:
Ti Haeu nau hahasawi kako, kako kum amuke, tiakako i kawat. Tuahe hina solian tetan. Na kako nam waxi hasawian ti Haeu, kako sohot seilon tenen i usiusi saun ti i pahan ape tiakako i eng soli. 


text:
Aile hasawiwa nanahiamuto lehe teka namilolaha kumahe xoxoan ti Haeu, pupuasakako i hakui aliake laha. Ape namilolaha i kum put hanowi seilon tenen waxosi putaian pate malimun. Kako hong usiwa kakai Haeu 


text:
<pb/>Haelieliwa ka wasolamuto kapi hatesol seilon lawe solian ma hani hatapoa Haeu tupuamuto nake tap tel po ningahi Haeu na i kum hani hatapo i tupuan. 


text:
Lepetawa uke amuto sel ti waliko solian ti Haeu. Kanipetiwa nanahiamuto uke i hakawata aliake amuto ma i haputa halialu kilan seilon. Ien hanowi mahe, pata tenen maxaian na i xexex leilomuto. 


text:
Kolongeniwa ka tap tel ti amuto i put ti ailei saun lialun hanowi ti Iso. I kum nam waxi Haeu ape i aka lioi waliko ti ala i tel pamu ukean tuahe ti angiain tehu. 


text:
Masin ti amuto tioi, imuh pahan i uke waliko solian ti i aka lioiwen tuahe tel taman kapitini. Kalak i tang tahane soliai tesol waliko ien, tap aliakean. Tap aweisal ti i pon ukean. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa sale xohiamuto hani Haeu. Liai tenen ti teka matahaun ti amuto. Laha nahih hani tehu Maunt Sainai ti i kum pon laha soti. Ti ien laha ningahi maunten hatehu i xekexek. Axuan pate lalap kakalini i. Aupol pate kuin hetekie akah. Maun hatehu i tilok. 


text:
Laha hong lalape tangiai waliko masin suhusuh ape Haeu kakak kapi laha. Ti laha hongoa, laha kamei eliel i ka kum kak ukekek ien. 


text:
Laha kum pon hawane. Pate laha mamata ti Haeu kak ukek, “Kalak na tuahe manihuh i nahih hani he tehu maunten ie, amuto hokai teleiwa ani pot.” <n>(Exod 19:12-13)</n> 


text:
Waliko ti i sosohot Maunt Sainai, hamatau hawane seilon. Puki alia Moses i ukek, “Nga mamata xexex hawane.” <n>(Deut 9:19)</n> 


text:
<pb/>Tuahe amuto, sale xohiamuto hani Haeu pate liai tenen wanen. Amuto hanowi ka amuto nahih hani tehu Maunt Saion, tehu Jerusalem haun, tetehu taon ti Haeu tel pate pohen. Ien masin ka amuto kapi Haeu ti tesol tonan. Ti ien kilan kilan wanen engel lawe lato apuha amuam. 


text:
Amuto ape soh akatiwen teka kahikahi Krais. Amuto ape nati Haeu ukei waliko ti i kakawen i hani teka natun. Haeu tai konginiwen axamuto ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan. Amuto seilon ti Haeu tel paxai kolongeniai woi lawe seilon. Amuto tuai teka seilon ti imat laha hani hatapo Haeu tupualaha ape laha sohot seilon tenen i paxai ukek laha sawisawin. 


text:
Amuto hahitake Jises Krais tetel tuhai wasolakako hani Haeu, ti Haeu xinoti tenen namil haun ti hukuminiai seilon hani kapin. Amuto soh hawane ka Krais mat he kros ti awaiamuto ti kawatan ti lialui woumuto. Ie pamu tuah ti na Abel mat nake muhin ti Kein teleiwa i, Haeu axi Kein kawatan. 


text:
<pb/>Haeu lawe i kakak kapimuto. Kolongeniwa ka amuto kum hong watakai kakaian. Teka ti matahaun ti kako laha tahi kakai Haeu ti teka seilon tetan kaxi hahani laha hanowi ti Moses. Laha kum salini uke kawatan. Na masin ien, teteka kaha tale tehitokaha hani Haeu, tetel ape i kak sawi hani kaha, pamu lapan kawatan i axi kaha. 


text:
Lokon Haeu kaakane teka matahaun ti kako ti laha kapi Maunt Sainai, lalape kinaxon i nuei tehu pon ie. Tuahe imuh i ukek, “Tuen tehu kumahe nga nuei mewenae tehu pon itan, hetekie maun ti patul.” <n>(Hag 2:6)</n> 


text:
Teik kakain ien salangawan masin, hatesol waliko ti Haeu tanomi, i nuei xaxaweni tenen ti i kum to kue. I hamalumini mewenae waliko tenen i to lian tehue. 


text:
<pb/>Aile ape, nake kako ukeke tehu tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, kako kak kemulik haniwa i tel neiniakako. Kako sameniwa ma haxawawa axan ti aweisal tenen i amuke. Kola hawanewa lomuto haniwa i ma kanipetiwa nanahiamuto uke amuto aile waliko ti i watakai. 


text:
Aile kapitiniwa saun ti waxi auniai seilon ti xux liai laha lua hani kapimuto. Hina seilon laha waxi auniwen teka engel hani leili ingalaha a laha kum tioi. 


text:
Nameniwa hualiai teka leili kalabus. Aile haniwa laha hanowi na amuto kapi laha. Tin masin nameniwa teka laha kakau kawatan. Aile haniwa laha hanowi ka tin amuto kakau kawatan. 


text:
<pb/>Hua na lalu sal, lalu hamalum kapitawa lalu. Paxai kewak ka pate tuah. Haeu axi kawatan hani teka laha xuina axoi seilon liai ma teka laha ailele saun lialun ti wawan hehin. 


text:
<pb/>Kum halepelep ti ngahoi moni. Amukewa waliko ti amuto hina. Haeu kakawen i ukek,<pb/>“Tap wanen nga po salili amuto. Tap wanen nga paxai lioi amuto.” <n>(Deut 31:6)</n> 


text:
Aile ape i pon kako kak hawane ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi i se hualiak. Nga kum mamata ti tenen na seilon aile hani nga.” <n>(Ps 118:6)</n> 


text:
<pb/>Nameni aliakemua teka masiwi ti amuto, teka laha kaxi hahani amuto kakai Haeu. Paxaiwa ani pupuasalaha ape puas usiwa xoxoi namilolaha ti Haeu. 


text:
Kum hahani tel na seilon neini hakalala amuto ti Haeu ti laha hahanau waliko tenen haun ti i hahataxina seilon. Usiai nauna tenen tenen ti sale an i kum huali kaha. Teka laha usiusi nauna ti an tenen ewi kaha ani ma na kumahe, laha kum uke tenen na solian tetan. Haxoxoa namilokako ti lalape soliai Haeu nake tenen ien i hakui hawane kako. 


text:
Kako nameniwa soliai tehu matei Jises Krais ti oxoxiakako ti kawatan ti lialui woukako. Teka laha usi kakapitini saun tenen ti laha lelei manihuh hani Haeu nake laha sokok i hasawi laha hani kapin, laha kum pon ukei solian ti matei Krais. 


text:
<pb/>Usiai saun ti teka Ju, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon i kau kake manihuh hani tesol Tuah Tapein ti haniai Haeu kahuiai lialui woi seilon. Tuahe tupui manihuh ien laha lui hani melal ti toan. 


text:
Jises tin i kau kawatan ape i mat melal ti tehu taon Jerusalem. Puki i mat ti kahuiai lialui woukaha lehe kaha hani hatapo Haeu tupuakaha. 


text:
Aile ape kako hana hatapoa xoxoi namilokako haniwa Krais tel awaiakako ti kawatan ti lialui woukako. Kako kum nonomuha ti ukei hienain hanowi ti Krais kauen. 


text:
Nameniwa ka he tehu pon ie kumahe tonakako lian tehue. Kako mon atetengi tehu tonain kapi Haeu i luluainima imuh. 


text:
<pb/>Aile ape nake ti puase Jises Krais, lawe kako sameniwa Haeu. Ie se waliko ti kako hani i, tetel kako ukek Masiwi ti kako. 


text:
Kum aka lilioi ailei waliko solian ma hualiwa teka tonalaha lialun. Saun tenen ien i hamuamua Haeu. Ie se waliko ti Haeu pahan kako aile haniwa i. 


text:
<pb/>Hong usiwa teka masiwi ti amuto laha neneini amuto ti aweisali Haeu. Ailewa waliko ti laha kakane amuto ailean. Nameniwa ka imuh Haeu paxai kolongeni puasalaha ti ngahatiamuto. Hong tamaniwa kakaialaha lehe laha aile amuke puasalaha. Na tap, i hakawata tialaha ape amuto kum tunahi solian tetan. 


text:
<pb/>Lotu hualima amite teka kaxi ahutiai meng solian ti Jises. Namilomite i eliel hahawane ka Haeu kum paxai watakai amite. Amite is hawane ti puas leili atemite lehe waxi nanahiamite lawe i hamuamua Haeu. 


text:
<pb/>Jises Krais i masin tel ngahatiai sipsip solian. I waxeni, i awai ma i neini kako. Haeu tel i hatona hasolia tiakako, i hamoiha Jises tel Masiwi ti kako ti tehu matean he kros. Ti aweisal tewau ien, i hapoponowi tenen namil haun ti i xinotiwen kapi kako lian tehue. 


text:
Aile ape nga kamei Haeu ti haniamuto hatesol waliko solian ti i huali amuto ailei waliko tenen i pahan. Nga kamei hetekie i ti puas tatalei leilokako teka hahitake Jises Krais lehe kako sohot hawane seilon tenen i amuke. Kako haxawawa axe Jises Krais lian tehue. Salan wanen. 


text:
<pb/>Tesol soliai akikik ti Krais, nga kamei eliel amuto ti hong auniai kakain ie ti hualiamuto pake teik pasuk kumahe pate weluwelun. 


text:
<pb/>Pahak amuto tioiwa ka Timoti tel akikikako ti Krais i ahutawen ti kalabus. Na i tapau tunahima pala aope, nga uke i kahitiak na nga lua paxai amuto. 


text:
<pb/>Amuam tetak haniwa hatesol teka masiwi ti amuto ma hatesol teka kahikahi Krais. Teka kahikahi Krais ti texux xux Itali, tin lato hakaua amuam hani amuto. 


text:
Teik pas ie tataiak nga Jeims tel unaui Haeu ma Jises Krais tel Masiwi. Amuam tetak haniwa amuto teka kahikahi Jises, amuto to sisilahota tesol tesol ti tehu pon itan ie. Haxoxoa namil hani Haeu leili taun ti totohong ma kawatan 


text:
Amuto tioi kewak, na amuto waxaini hatesol totohong ma kawatan ien hetekie amuam he tiamuto, i hakui aheke xoxoi namilomuto ti Haeu. 


text:
Aile ape xoini tatalewa tesol waliko ien lehe namilomuto i xox eliel hawane ti Haeu ape amuto sohot seilon sawisawin wanen haponowiai namilon. 


text:
<pb/>Na tel ti amuto tap anesoan ti aweisali Haeu ma i kum tioi sale xoiniai totohong ma kawatan na i tunahi i, kameiwa Haeu, i kum kahilol. Lawe i amuam ti haniamuto. 


text:
Ti na o kamei Haeu, namilom kewa xoxoan, tap namil ti kakapax. Seilon tenen ti kakapax i masin topang tua usiusi tuhi aupol. 


text:
<pb/>Amuto teteka kahikahi Jises tap soxi teka seilon liai paxai wasi amuto, amuamua. Haeu namiloi ukek amuto seilon tuah nake amuto tetan. 


text:
Ape amuto teka kahikahi Jises Krais kilan soxi, amuamua ti Haeu teheni amuto ti amuto hanasanasake kilai soxi ien. Pake amuto tapo masin palawai pata ti i aiol. 


text:
Ti alon kekewa i mani haiole teik palawa. Solian tetan i tapo ape i put. Tin masin tel seilon ti kilan soxi, i to puas luhuluh ti i mat salili hatapo hatesol soxian. 


text:
<pb/>Amuamua na amuto angiamat ti kaui kawatan ma totohong nake i kola hani Haeu ka namilomuto xoxoan tetan. Ape Haeu hatona amuto kapin lian tehue. Ien se kahi teka laha waheni i. 


text:
<pb/>Na tel seilon pahan ailei waliko tenen lialun, i kum ukekek Haeu totohongi i. Haeu kumahe pahan ailei saun lialun ma tin i kum tohongi haputai seilon ti ailei saun lialun. 


text:
Lialui namilokaha i neini kaha ape na kaha to ailele saun lialun, i selai xaxaweni kaha ti nenein ma wawahen ti Haeu. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, kum halali hahani teka liai puluti amuto ka Haeu totohongi amuto ailei saun lialun. 


text:
Haeu pate sawisawin wanen, aile ape hatesol waliko solian wanen i ahuma tetan. Haeu tel i tanomi lawe waliko xewan he maun. Hatesol xewan ien i sohisohia tuahe Haeu i kum sosohia. 


text:
Ti soliai namilon i hani kako kakain salan lehe kako sohot natun masin ti hehin hatakaha natun. Ti lawe waliko Haeu tanomiwen, kako se teka i kilamiwen tetan lehe kako hana hatapo kako hahitake nenein tetan. Hong matainiai kakai Haeu ma puas usian 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, nameni konginiwa. Lawe hong aluawa seilon liai. Namiloi matainimua imat ti o kak. Kum leng kokosea. 


text:
Aile ape lioiwa saun tenen lialun ma hahien. Saun tenen ien pate kilan he tehu pon ie. Puas usiwa kakai Haeu ti i hanawen leilom. Na o aile ukek ien, kakai Haeu awai o ti kawatan ti lialui woum. 


text:
<pb/>Kum tua hong lilioi kakai Haeu, puas usiwa. Tel na i hong kakai Haeu a kum puas usi, i tua puluti aliliake i. 


text:
Tel seilon na i hong kakai Haeu ape i kum aile usi, i masin tel seilon i paxai hosaun he kalas tuahe i kum aile na tenen hasoliai tanoman. 


text:
Tuahe tel seilon na i paxai aluini kakai Haeu, kakain ien hei aweisal ti usiai namili Haeu. Na tel seilon aile tatale ukek ien, tap tahi maluhei kakai Haeu ape i puas usi, Haeu aile hasolia hani i. 


text:
<pb/>Na tel ukek i seilon ti lotuiai Haeu tuahe i kum kapiti uke lehon ailei kakain solian, i tua puluti aliliake i nake lotu tetan kumahe salan. 


text:
Na tel i ngahati hasolia teka akaik tap taman tinan ma hehin ti axoan matewen ma i huali laha kaui kawatan ape i kum aile saun lialun hanowi teka laha tahi kakai Haeu, tel seilon ien salan wanen i lolotui Haeu. Ape tel Tamakako Haeu namiloi ukek i seilon tuah ma lotu tetan pate salan.<pb/>


text:
Teka akikik ti Krais, amuto se kahikahi tel pate tuah tapein, tel Masiwi ti kako Jises Krais. Aile ape kum nenexi seilon ti na amuto aile hasolia hani laha. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa na o aile tehu apuhain ape hua seilon nahima. Tel seilon kilan soxi puxuaun pate solian ma tel i tap soxi puxuaun pate lialun. 


text:
Lalu, pamu o aile aluini hani tel puxuaun pamu solian. O ukek, “Toa he tehu totoan tuah.” A o hone tel puxuaun lialun ukek, “O tu talewa sai io.” Ma na o ukek, “Toa itan kapi aek.” 


text:
Na amuto aile saun tenen ien i axi wasolamuto. Ti lialui namilomuto amuto namiloi ukek ka seilon teka, laha pamu tuah ti teka liai. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, hong matainiwa! Teteka seilon tap soxi teka liai paxai wasi laha, Haeu kilami laha lehe namilolaha xox tetan. Teka seilon ien Haeu neneini laha masin ti i kakanewen teka laha waheni i. 


text:
Tuahe amuto kum aile aluini hani laha, amuto aile aluini mewenae hani teka kilan soxi. A teteka seilon ien aile halialu amuto. Laha lungei xoti amuto ape sului amuto hani teka masiwi ti axiamuto kawatan. 


text:
<pb/>Sawisawin wanen na amuto puas usi tenen nauna pate tuah ti Haeu tel Masiwi ti i ukek, “Waheniwa seilon liai hanowi ti o waheni aliake o.” <n>(Lev 19:18)</n> 


text:
Tuahe na amuto aile hasolia hani teka seilon kilan soxi i xoini ti amuto aile hani teka liai, amuto ailewen saun lialun nake amuto xaputi tenen nauna ien. 


text:
<pb/>Na tel seilon i hong usi nauna ti Haeu tuahe i xaputi tenen, Haeu nam paxai ukek i masin tel i xaputiwen hatesol nauna. 


text:
Haeu tel i ukek, “Kum ailele saun lialun ti wawan hehin” ape tin i ukek, “Kum tetelei seilon.” <n>(Exod 20:13-14)</n> Kalak amuto tai aile saun lialun ti wawan hehin tuahe na amuto ulini ape telei seilon, amuto sohotuen tel ti xaputiai hatesol nauna ti Haeu. 


text:
<pb/>Nameniwa, na kakaiamuto ma puasamuto i kola tatahan hani seilon liai, Haeu tin i kola tatahan tetan ti i nam kolongeni saun ti amuto. Na amuto aile ukek ien, Haeu kum axi amuto kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Tuahe na amuto kum kola tatahan hani seilon liai, Haeu tin i kum kola tatahan tetan ti i nam kolongeni saun ti amuto ape i axi amuto kawatan ti lialui woumuto. Tatahan i xoini nam kolongeniai saun ti seilon, aile ape teka laha kola tatahan hani teka liai laha kum mamata taen Haeu nam kolongeni woulaha. Xoxoi namil hani Haeu ma puasain solian 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, na teka seilon ukek namilolaha xoxoan ti Jises Krais tuahe pupuasalaha i kum kola, teik namilolaha i kum huali laha. Haeu kum awai seilon tenen ien ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Na masin o hone i ukek, “Haeu kapim ma i axi o puxux ma an,” tuahe o kum huali i, tap waliko solian o ailewen. 


text:
Tin masin na namilom xoxoan ti Jises Krais tuahe pupuasam i kum kola, namil ti o hina tap pupuasan masin seilon maten. 


text:
<pb/>Tuahe teka ti amuto uke amuto namiloi ukek, “Seilon teka namilolaha xoxoan ti Jises Krais ape seilon teka puasalaha solian.” Nga kak pahoi ukek ka nga kum paxai tioi xoxoi namilomuto na amuto tap puasain solian. Tuahe nga kola uke hani amuto xoxoi namilok ti pupuasak. 


text:
<pb/>Amuto soh ka Haeu i telawe, kewak? Salan wanen. Tuahe teka spirit lialun tin laha soh ma laha mamata xexex Haeu. 


text:
Tap patumuto na masin amuto kum paxai tioi ka namilomuto ti Haeu tap pupuasan na puasamuto kum kola. Nga kola hani amuto ka namilomuto kumahe salan. 


text:
<pb/>Ala amuto tioi ka Abraham, tel tamakako ti matahaun, Haeu namiloi ukek i tel seilon sawisawin nake ti waliko ti i aile lokon ti i hani Haeu tel natun Aisak ape lehe i telei hani Haeu. 


text:
Aile ape paxai tioiwa ka xoxoi namili Abraham hani Haeu ma waliko ti i aile, lalu puas hukuma. Ti sale pupuasan i kola ka xoxoi namilon ti Haeu i poponowi hawane. 


text:
Ien se i kola ka kakain he pepai Haeu pate salan wanen ti i ukek, “Haeu namiloi ukek Abraham seilon sawisawin nake namilon xoxoan tetan.” <n>(Gen 15:6)</n> Ape ti leili pepai Haeu tin laha axai i lohi Haeu. 


text:
Ape amuto tioiwen ka Haeu namiloi ukek kaha seilon sawisawin na kaha kola hani i xoxoi namilokaha hetekie pupuasakaha. 


text:
<pb/>Tin ala amuto tioi ka kalak Rahab tel hehin ti aweisal, Haeu namiloi ukek i sawisawin nake i muneni teka unaui Josua ti awaialato uke laha telei. I kola hani lato aweisal ti lehe lato alia mamahul. 


text:
Aile ape masin tupuakaha tap hanawaian na kaha mat, xoxoi namilokaha ti Jises se masin seilon maten tap pupuasan na tap puasain solian.<pb/>


text:
Teka akikik ti Krais, amuto tioi ka Haeu nam kolongeni woi teka hanaui seilon i xoini ti i nam kolongeni woi teka liai. Aile ape amuto kum soxosox teka ti hanaui seilon. 


text:
Kaha hatesol hina kaha sel ti saun tenen Haeu pahan. Tuahe na tel seilon i pon kapiti hasoliai kakaian, tin i pon kapiti hasoliai hatesol woun. 


text:
Ape lehokaha tin masin, i pon kapitiai kakain. Kalak i pate kokol i pon aile halialui seilon na kaha kak kakain lialun. Masin teik kokole nawal xoan i pon luiai lemaux hatehu. 


text:
<pb/>Lehokaha tin masin ah. Masin ti ah pon lui halialui hatehu lemaux, lehokaha i pon ailei kakain ti halialui seilon. Masin teik kokole nawal xoan pon i aile tehot ah lalap ape i lui hatehu lemaux, tin masin Satan hahika lehokaha ailei kakain lialun ape i kapiti halialu hatapo namilokaha ma pupuasakaha. 


text:
Tuahe tap tel seilon i pon hamaloinai lehon halik na Haeu huali i. Seilon kum lioi uke kakain lialun na Haeu kum huali laha. Masin suhasuh i pon aile halialui seilon, kakain lialun tin i pon aile halialualaha. 


text:
Hina kaha hapuasa lehokaha sameniai tel Masiwi Tamakaha ape hina kaha hapuasa ti sai halialui seilon liai kalak Haeu tanomi seilon hetekie waliko ti leilokaha puki masin alia ti leilon. 


text:
Aile ape sameniai Haeu ma sai halialui seilon i ahutama he au tehue. Teka akikik ti Krais, tenen saun ien kumahe wanen ewi. 


text:
Tea pau kum hahuama laku ape tea maia kum hahuama ul. Tin masin kanitax i kum hasohotu uke kan ti unum. Aile ape hapuasawa lehokaha ti ailei kakain solian ti hualiai seilon. Namil tenen xewan salan i ahuma ti Haeu 


text:
<pb/>Na amuto ukek namilomuto xewan ma amuto seilon aneso, amuto kolawa ti pupuasamuto. Na amuto kum hanasanasake waliko ti amuto ailele, salan wanen namilomuto xewan. 


text:
Tuahe na amuto lohaini seilon liai ma lawe amuto halepelep alia amuto, kum hanasanas ka namilomuto xewan nake woumuto kola puputa ti amuto. 


text:
Saun ti halepelep ma loloha, Haeu kum namiloi ukek i ahuma ti namil xewan. Seilon teka laha usi lialui namilolaha lawe laha aile saun tenen ien. Laha namiloi ma aile waliko masin wanen ti spirit lialun. 


text:
<pb/>Tuahe teteka laha hani Haeu kapiti namilolaha, i namiloi ukek namilolaha xewan ma laha seilon sawisawin wanen. Lawe laha aile hasolia wasole seilon, laha namiloi waximu seilon liai, laha hean ti lawe seilon, laha tahane seilon liai ma aile aluini hani laha, laha kum aile nenexi seilon ma aile pipisi. 


text:
Seilon teka laha aile hasolia wasole seilon, laha sawateni saun tenen ien ape ti sale puasalaha kilan seilon aile saun solian.<pb/>


text:
Hilehile ma kakain ti hapatapat wasolamuto i sohotuma ia? I sohotuma ti lialui isiai pahamuto. Tesol waliko ien i he hilehil leili namilomuto ma i ahuxai namili Haeu. 


text:
Lawe amuto nahaini waliko tuahe amuto kum waxi uke, aile ape amuto telei teka laha titiehi amuto. Pahamuto isian wanen waliko ti seilon liai hina tuahe amuto kum waxi uke, aile ape amuto kak hapatapat ma amuto hil. Amuto kum uke nake amuto kum kamei Haeu. 


text:
<pb/>Amuto teka amuto kum usi haeliel saun ti Haeu pahan, ala amuto tioiwa ka teteka seilon laha waheni ailei saun lialun laha watakai hawane Haeu. Aile ape na tel ti amuto namiloi eliel usiai saun lialun i tin tel i watakai hawane Haeu. 


text:
Kum nanamiloi ka kakai Haeu ti he pepaun tap salangawan ti i ukek ka Haeu pahan wanen kaha hana hatapoa namilokaha ma kuikaha hani hahitake nenein tetan. 


text:
Teka Haeu neini laha, i huali laha ti usi hawanei saun tenen i pahan. Aile ape ti he pepai Haeu i kak ukek,<pb/>“Haeu namiloi watakai teka seilon ti hanasanas, ape i huali eliel teka laha teheni aliake laha ti usiai namilon.” <n>(Prov 3:34)</n> 


text:
<pb/>Aile ape hana hatapoa amuto hani Haeu. Tu eliel hawanewa pahoiai Satan lehe i aile lioi haputaiamuto ti ailei saun lialun. 


text:
Towiahua ti lialui woumuto ape hong usiwa nauna ti Haeu lehe i sohot tel ngahatiamuto. Kum ailele saun lialun ti amuto ailele. Tu matuhawa ti Haeu, amuto teteka namilomuto uke huaik ti usian. 


text:
Tang tahanewa nake ti lialui woumuto. Kum tua amumuke waliko ti tehu pon ie tuahe towiahua ti lialui woumuto ape usiwa Haeu. 


text:
Teheniwa amuto lehe amuto usi hawane aweisali Haeu tel Masiwi ti kako ape i namiloi ukek amuto seilon tuah. Kumahe pupuasakako nam kolongeniai woi seilon 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, kum kak hahalialu tel tel ti amuto. Na tel ti amuto howini halialu tel akikin ahuma ti Krais, ien se i papahoxai nauna ti Haeu ma i namiloi ukek ka ewi na kaha kum usi nauna tetan. Na amuto ukek ka ewi na amuto kum aile waliko ti Haeu hahanau kaha, kumahe amuto hong usiusi Haeu ma amuto hana amuto nam kolongeniai woi seilon liai. 


text:
Haeu se tetel haniakaha nauna ti usian ma nam kolongeniai woukaha. I pon awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha ma axiakaha kawatan. Aile ape kumahe pupuasamuto nam kolongeniai woi seilon liai. Kum hanasanas 


text:
<pb/>Hongoa! Teka ti amuto kak hanasanas ukek, “Letu nga ku hani tehu taon lalap ape nga to ien ahang tehu lehe nga puas hasohotu hakila moni.” 


text:
Kalahai o kak ukek ien? O kum tioi waliko ti i luluainima letu ma tin o kum tioi welui totonam ti tehu pon ie. Welui totonam masin axi ah. 


text:
Amuto kak kewak, “Na Haeu pahan, nga to ahemu he tehu pon ie lehe nga aile tetenen ma na tenen io.” 


text:
Hongoa! Seilon teka kilan soxi a laha kum nam waxi nauna ti Haeu, laha tang mamatawa nake kawatan lalap tunahi laha. 


text:
Moniulaha kake samen puxitai. Tesol kake samen ien sului aliake laha nake i kola ka laha apuhini kueiniwen soxi ti laha halepelep. Masin ti ah lui hatapo waliko, tin Haeu axi laha kawatan. Kalak ape sikole Haeu kahui laha ti lialui woulaha, laha apuhini tatale soxialaha. 


text:
Laha tai kahui teka puase leili kinelaha. Tangiai teka seilon ien ti upiai huhual i meiwen kapi Haeu, tel Masiwi tapein. 


text:
<pb/>Totonalaha ti tehu pon ie xuhai waliko tenen tenen tuahe ti hamuamuaialaha. Masin pou ang haxuxu i, a i kum tioi ka imuh seilon telei i, tin masin laha apuhini hakila soxi a laha kum paxai tioi ka imuh Haeu axi laha kawatan. 


text:
Laha sului teka seilon ti tap huan hani teka masiwi. Ape sulusulu ti laha aile hina seilon sawisawin mat kalak teka seilon ien kum hil pahoi laha. Kalak kawatan tunahi o, haxoxo tatalewa namilom ti Haeu 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, kalak amuto tunahi kawatan, tu xox tatalewa atengi aliai tel Masiwi Jises Krais. Namiloi paxaiwa tel seilon seiniai an. I to atetengi taun ti ahang lehe akah ux haxexei an he kinen. 


text:
Amuto tin masin, atengi tatalewa ape hana hatapoa amuto hani Jises tel Masiwi nake aliaian ape i xohiwen. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, kum he wiwilik alia amuto lehe Jises tel Masiwi kum axi amuto kawatan. I tetel nam kolongeniai woi seilon ape sikole i aliama. 


text:
<pb/>Nameniwa teka kuluiai kakai Haeu. Lato kakaxi waliko hahitake axe Haeu tel Masiwi. Kilan seilon aile halialu lato tuahe lato tu xox tatale usiai namili Haeu. Hanowiwa ti lato! 


text:
Amuto tioi ka Haeu amuke teka laha tu xox kalak kawatan tunahi laha. Amuto hongoen sale Job. Kalak i tunahi kawatan tenen tenen, xoxoi namilon ti Haeu i kum tapo ape imuh Haeu axi i waliko solian. Tetesol waliko ien i kola ka Haeu tahane hawane kaha seilon ma i se tel hualiakaha. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, tuai tesol waliko nga kakawen, nga kaxi haxewa hani amuto sale tuohain. Na amuto tuoha, kum kak ukekek kuinakei Haeu ma na kuinakei tamamuto tinamuto ma waliko liai. Lawe kakawa kakain salan. Ti na amuto namiloi ukek “se,” tua kakawa “se,” ma na amuto namiloi ukek “kumahe,” tua kakawa “kumahe.” Na amuto kum aile usi, Haeu axi amuto kawatan. Haeu hong teka namilolaha xoxoan tetan 


text:
Na amuto tinun, ilowiwa teka masiwi ti amuto lehe laha lotu huali amuto. Ape ti hahitake axe Krais hoi liai laha ahui amuto wel. 


text:
Kameiwa Haeu hetekiewa xoxoi namilomuto ti Krais ape amuto ewi. Jises tel Masiwi haewia amuto. Na amuto tinu ti puki lialui woumuto, kola haniwa Haeu ka amuto watakai hawanewen tenen saun ien. Na amuto aile ukek ien Haeu oxoxi amuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
<pb/>Aile ape na amuto aile saun lialun ma talesi wasolamuto, amuto kak hasawi hetekiewa tatahan he tiamuto. Ape amuto lotu he huhualawa. Na amuto aile ukek ien, Haeu haewia leilomuto hetekie tupuamuto. Haeu hong teka laha aile usi saun tenen pahan na laha lotu kamei i huhual. 


text:
Masin Elaija. I tuahe seilon masin kaha. Ti i lotu kamei eliel Haeu konginiai akah, i sohot usi kamekame tetan. Haeu kongini akah ti leili ahang toluhu tewaok. 


text:
Imuh i lotu kamea hauxai akah ape salan akah ux. Taen ien hatesol an ti kin hua. Neini aliakema tetel i tale tehiton hani Haeu 


text:
Teka akikik ti Krais, namiloi paxaiwa na tel tale tehiton hani Haeu. Amuto tioi kewak, na tel ti amuto neini aliake i, ti sale pupuasan tel seilon ien i kum selaia ti Haeu lian tehue ape Haeu oxoxi i ti kawatan ti mongohe lialui woun.<pb/>


text:
<pb/>Haeu hapuasa i ti tanomiai lawe waliko. Na Haeu kum hapuasa i, tap wanen tenen waliko tanomawen. 


text:
Tetel i Kakain i to kapi Haeu lian tehue ape i tetel haniai seilon tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. I masin xewai alon. I haxewa hani seilon lawe waliko. 


text:
Tetel masin xewai alon i tahia hanima hatehu pon itan ie lehe i haxewa hawane lawe waliko salan ti Haeu. 


text:
<pb/>I hoi lawe kapi Haeu ape Haeu hapuasa i tanomiai tehu pon itan ie tuahe ti i tahiama, teka seilon kum paxai tioi i. 


text:
Kumahe laha sohot nati Haeu ti sale nenex, ti namili seilon ma na isiai wawan ti hatanoan. Puki Haeu aile, ape laha sohot natun. 


text:
<pb/>Tetel i Kakain i sohot seilon hanowi kaha ape i luama to kapi kaha ti tehu pon itan ie. Kaha ningahi lalape pohen ma soliaian, tel pate tuah wanen i luama ti Haeu tel Taman. Tap tel soliaian masin tetan. Ti soliaian i kola lalape wawahen ti Haeu hani kaha ape i kola hatakei lawe waliko salan ti Haeu. 


text:
<pb/>Jon kaxi hani seilon sale tetel i Kakain ti i ukek, “Tel seilon ien i tetel nga kakaxi ti nga ukek, ‘Tel na i luainima muhik i pamu masiwian tetak nake i hoi imat tetak.’ ” 


text:
Moses hani kaha nauna ti Haeu tuahe Jises Krais aile kola lalape wawahen ti Haeu hani kaha ma lawe waliko salan ti Haeu. 


text:
Tap tel ningahiwen Haeu. Tuahe telawe Natun i kola haxewa hani kaha seilon. Tel Natun se he aten wanen ma i se Haeu. Jon Baptis aita wanen? 


text:
<pb/>Telao teka masiwi ti teka Ju leili Jerusalem talo teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka puase leili Ingi Haeu hani kapi Jon Baptis lehe laha kamei i, “O aita? Nakon o Krais?” 


text:
<pb/>Laha kamea ulea, “A o aita wanen? Nakon o Elaija?” Jon pahoi ukek, “Nga kumahe Elaija.” Laha kamea ulea, “Nakon o tel kuluiai kakai Haeu masin Moses?” Jon pahoi laha ukek, “Kumahe.” 


text:
<pb/>Laha kamea ulea, “A o lahe seilon? Haxewa hanima amite lehe amite tioi hahongoi teka laha taloma amite.” 


text:
<pb/>Ape Jon tua uke teik kakai Aisaia tel kuluiai kakai Haeu i ukek,<pb/>“Nga tel i titilol hani seilon he lohong, ‘Towiahua ti lialui woumuto lehe tel Masiwi neini amuto taen i tahiama!’ ” <n>(Isa 40:3)</n> 


text:
“Kalahai o baptaisi seilon na o kumahe Krais, kumahe Elaija, ma tin kumahe tel kuluiai kakai Haeu masin Moses?” 


text:
<pb/>Jon pahoi ukek, “Haeu sowini hani nga baptaisiai seilon ani kan tuahe ti wasolamuto tel seilon tuah amuto kum paxai tioi. 


text:
<pb/>Hatesol waliko ie i sosohot leili tewau toan Betani ti sai angiha pape kan Jodan, tetesol Jon baptaisi teka seilon. Jises masin sipsip uluha teka Ju telei hani Haeu 


text:
<pb/>Ngain liai telao Jon ningahi Jises nahih hahanima kapin ape i ukek, “Ie se tetel Haeu taloma lehe i mat hanowi sipsip uluha ti laha telei hani Haeu. I aile ape Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Seilon tetel nga kakak ti nga ukek, ‘Tel seilon na i luainima muhik, i pamu masiwian tetak nake i hoi imat tetak.’ 


text:
Imat nga kum paxai tioi i tuahe nga luama baptaisiai teka seilon ani kan lehe teka seilon ti Israel laha paxai tioi hawane i. 


text:
Ape nga tioi i tetel nake Haeu, tel i taloma nga baptaisiai seilon ani kan, i kaxi hani nga ukek, ‘Tetel o ningahi Holi Spirit mos hanilih kapin i se tetel i hani seilon Holi Spirit ti kapitialaha.’ 


text:
Salan wanen, nga ningahi waliko ien i sohotuen ape nga kaxi hani amuto ka tel seilon ie se tel Nati Haeu.” Teka uli laha sohotua kahikahi Jises 


text:
Ti Jises nahih tatamusua, Jon pax sawi hani i ape i ukek, “Paxaiwa, ie tetel Haeu taloma lehe i mat hanowi sipsip uluha ti laha telei hani Haeu.” 


text:
<pb/>Jises tohea paxai tunahi ka lalu kakahitima i ape i kamei lalu, “Pahamulu waliko la? Lalu pahoi i ukek, “Tel masiwi, o toto ia?” 


text:
<pb/>I pahoi lalu ukek, “Nahima paxai.” Lokon ien sai 4 kilok alohah. Ape lalu nahih kahiti i hani tonan. Lalu heuta kapin alohah hatehu. 


text:
Kiliwan wanen Andru upia tel ukalan ape kakane i, “Amite paxaiwen Mesaia.” Tenen kakain “Mesaia” i ukek, “Krais.” 


text:
<pb/>Muhin ien Andru hakahita Saimon hani kapi Jises. Jises paxaiwa i ape i ukek, “Axam Saimon, tetel nati Jon, tuahe nga axai axam Kepas.” (Tenen kakain “Kepas” i ukek, “Pita” ma tin “tehu pot.”) 


text:
<pb/>Ngain liai telao Jises nahih hani Galili. I apatuini Pilip ape hone i ukek, “Kahitima nga lehe o sohot kahikahik!” 


text:
<pb/>Pilip nahih upia Nataniel ape hone i, “Amite paxaiwen tel seilon ti Moses ma teka kuluiai kakai Haeu tai kakaxi. I Jises tel nati Josep ti Nasaret.” 


text:
<pb/>Nataniel kamei i, “Kaie hina waliko solian ti Nasaret?” Ape Pilip ukek, “Kahitima nga lehe o paxai.” 


text:
<pb/>Ti Jises paxaiwa Nataniel nahih hahanima kapin, i ukek, “I tel seilon wanen ti Israel, i malang pulutiai seilon.” 


text:
<pb/>Nataniel kamei i, “O tioi nga ukek ia?” Jises pahoi i ukek, “Imat ti Pilip tunahi o, nga tioiwen ka o to nanamiloi kakai Haeu hahitake tea pata fig.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nakon o soh tetak nake nga tioi ka o to nanamiloi kakai Haeu hahitake tea pata fig? Imuh o ningahi nga aile waliko tenen pamu lapan.” 


text:
Ape i hone lato, “Nga kakane hawane amuto, imuh amuto paxai tioi ka nga tel Nati Seilon se aweisal ti hukuminiai Haeu ma seilon masin ti Haeu kolawen ti leili paxangoi Jekop ti i ningahi teka engel han haniwa tone Haeu ma mos hanima itan.”<pb/>


text:
Muhi ngain huohu, tehu salasala i sohot leili tewau toan Kana ti Galili. Leili teka seilon laha ilowi tel tini Jises hetekie Jises ma tesol kahikahin. 


text:
<pb/>Tepanim tehu peti kan ani pot hoi tutu ien, tehu tehu ti lato i akeni akulai 100 lita. Lawe teka Ju hapuasa ti nuhiai lawe waliko usiai saun ti haunialaha ti puli Haeu. 


text:
<pb/>Jises hone teka unaui tehu ing, “Utuhi tihiwa kan hani tesol peti kan ie.” Ape lato utuhi tihi atengi i xuh. 


text:
<pb/>Ti tel ngahatiai sala namihiniwa, kumahe ape kan nake Jises kolitini haniwen waen. I kum tioi lato kema tetesol, tuahe tesol utuhiai kan lato tioi. I tiloi tel seilon i sal ape i ukek, 


text:
“Tel masiwi ti sala lawe i hanimu imat waen tenen pate solian ape imuh taen ti laha un ahoiwa, i hani waen ti kumahe pate solian. Tuahe o alolomeni waen tenen pate solian hani tapeinan.” 


text:
<pb/>Teik kolakol ien ti Jises aile leili Kana ti Galili i kola hutui ka i pate tuah wanen hetekie lalape pohen. Ape tesol kahikahin lato soh tetan. 


text:
<pb/>Muhin ien Jises ma tel tinan, tesol ukalan ma tesol kahikahin nahih hani tehu taon Kapenaum ape lato to teik ien. Jises usi xaxaweni teka laha hangaini soxi mate Ingi Haeu 


text:
<pb/>Lawe ahang teka Ju aile angiain lalap ti nameniai ngain ti lokon Haeu waxi aliake teka tamalaha ti matahaun ti Igip. Laha axai Pasova. Taun ti Pasova i xohiwen ape Jises nahih hani Jerusalem. 


text:
Mate Ingi Haeu i ningahi hina seilon hahangaini bulmakau, sipsip ma pux ti seilon kahui ti haniai Haeu. I ningahi hetekie teka laha toto pape sau sohi he kolikol moni kahuiai soxi. 


text:
Ti Jises paxaiwa, i aile teik wakowak ani tal. I hape xaxaweni lawe manihuh, i towi silahoteni hatesol moni ape i aka suoteni tesol sau. 


text:
I hone teka laha hahangaini pux, “Kau xaxaweniwa tesol waliko ie ape kum hahapuasa Ingi tel Tamak hanowi tone hangainiai soxi.” 


text:
<pb/>Lokon ien wanen tesol kahikahin nameni kakain ti he pepai Haeu ti i ukek, “Wawahen tetak hani Ingi Haeu pate xoxoan wanen. Aile ape laha telei nga.” <n>(Ps 69:9)</n> 


text:
<pb/>Ti teka Ju ningahiwa ma hongoa, laha ukek, “Aita sowini hani o ailei tesol waliko ien? Kola hanima amite tenen kolakol lehe amite soh ka Haeu taloma o.” 


text:
<pb/>Ape teka Ju eseini hawane ukek, “Nakon o sokok o waxaini hatuhi aliakean ti leili ngain toluhue? 46 ahang hatuhiai tesol Ingi Haeu ie.” 


text:
Imuh, taen ti Jises moih aliawa ti matean, tesol kahikahin nameni aliakema teik kakaian ien ape lato soh Jises ma kakain ti leili pepai Haeu. 


text:
<pb/>Aope ie, ti i Jerusalem, kilan seilon soh hawane tetan ti laha ningahiwa kolakol lalap ti i aile leili Pasova. 


text:
Ipong tehu i nahih hani kapi Jises ape i ukek, “Tel masiwi, amite tioi ka Haeu taloma o hanaui seilon. Tap tel seilon pon ailei kolakol lalap ti lawe o ailele, mewenae na i hina pohe Haeu.” 


text:
<pb/>Jises hone i ukek, “Nga kakane o kakain salan, Haeu kum neini wanen seilon, mewenae na i takah ulea.” 


text:
<pb/>Nikodimus ong hawane ape i kamei Jises, “Seilon tenen hoi liai salaimat i takah ulea ukek ia? Seilon tenen i takahawen i kum pon soh alia hani tiai tinan lehe i takah ulea.” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Nga kakane hawane o, tap tel seilon Haeu po neini, mewenae na i takah ulea ti i sohot seilon haun ti pohe Holi Spirit. 


text:
Aupol ah hani tesol tesol ti pahan. Seilon hong tangian tuahe i kum tioi tetesol ti aupol ahoma ma tetesol i ahua. Tin masin seilon kum xeu sale Holi Spirit ti i towiahu laha hani nati Haeu.” 


text:
Nga kakane hawane o, nga ma tesol kahikahik amite kakaxi waliko ti amite tioi ma ningahiwen tuahe pahamuto kum is hong waxiai kakaiamite. 


text:
Amuto kum soh nga ti nga kakane amuto waliko ti tehu pon ie ape lehe amuto soh nga ukek ia na nga kakane amuto waliko ti tone Haeu? 


text:
Nga kakane amuto, masin ti he lohong, Moses tulini hana tok weiko samen patul he pata ti awaiai teka Ju, tin masin laha hakea nga tel Nati Seilon hani patul he kros lehe teka laha soh tetak, laha uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>“Ti lalape wawahen ti Haeu hani hatesol seilon, i taloma telawe Natun lehe teka laha soh tetan laha kum selaia ti Haeu lian tehue. Laha uke non tonain tuah kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
Kumahe Haeu taloma tel Natun howiniai seilon ma axialaha kawatan ti lialui woulaha. Haeu taloma i awaiai seilon ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>“Teka namilolaha xoxoan ti tel Natun, Haeu kum axi kawatan hani laha ti lialui woulaha a teka tap namil xoxoan hani i, hoi Haeu namiloiwen ka laha uke kawatan. 


text:
Ie se huan ti Haeu axi kawatan hani seilon. Tetel masin xewai alon i tahiawen tehu pon itan ie tuahe seilon pamu laha waheni tilokoan ti xewan nake laha waheni ailei saun lialun. 


text:
Teka seilon ailei saun lialun laha watakai xewan ma laha sia ti xewan nake kumahe pahalaha seilon liai ningahi lialui woulaha. 


text:
A teka seilon laha hong usi kakai Haeu, laha waheni xewan ma laha kum namiloi na seilon liai ningahi waliko ti laha ailele nake laha ailele saun tenen Haeu pahan.” Jises ma Jon Baptis 


text:
<pb/>Muhin ien Jises ma tesol kahikahin nahih salili Jerusalem ape lato lua hani toan ti Judia. Leili taun ti i kapi lato ien, i baptaisi teka seilon. 


text:
Lokon ien Jon Baptis tin i baptaisi seilon he kan Enon xohixohin kapi tehu taon Salim. Tesol ien kilan kan ape teka seilon to nahih hahaniwa kapin lehe i baptaisi laha. 


text:
Ngain telao tesol kahikahi Jon kak hapatapat kapi tel Ju liai sale baptaisiai seilon. Laha kak hapatapat ka saun tenen ia salan ti na seilon aile usi lehe Haeu namiloi ukek laha sawisawin. 


text:
Ape lato nahih hani kapi Jon Baptis. Lato kakane i ukek, “Tel masiwi, tetel seilon kemuk i kapim sai angiha ti tehu kan Jodan, tetel lawe o to kakaxi, kilan seilon nahih hahaniwa kapin ape i baptaisi laha.” 


text:
<pb/>Jon pahoi lato ukek, “Kum nanamiloi. Tap tel i tua aile puase Haeu halik na Haeu kilami i ailean. 


text:
Puki amuto hongoen kakaiak ka nga kumahe Krais, tetel Haeu taloma. Nga tuahe tel apeseniai seilon ti tahiaian. 


text:
Masin ti tel lohi tel seilon i sal, i to hong atetengi na tel seilon i sal hukuma hani kapi tel axoan. Ape i amuke hawane ti i sohot. Tin masin lalape amuam tetak tetelao nake salan i sohotuen, kilan seilon nahih hani kapi Jises hongoi kakaian. 


text:
<pb/>“Tel i luama tone Haeu i Masiwi ti lawe waliko. Seilon ti tehu pon ie, i kakaxi waliko ti tehu pon ie. Aile ape Krais, tel i luama tone Haeu, i pamu tuah ti hatesol seilon. 


text:
Tel na namilon xoxoan ti tel Nati Haeu, i uke tonain kapin ti tap tahi tapoan. Tuahe tel na i tale tehiton hani tel Nati Haeu, tap wanen i uke tonain ien. I hamalum hahitake lengei Haeu.”<pb/>


text:
Teka Parisi hong ka Jises baptaisiwen ma i itini waxainiwen seilon hani kahikahin pamu kilaian ti Jon. 


text:
Tehu kan wal ti Jekop ien ape ti lape ngain Jises to hahanau papan nake nawan pusoan ti welui nanahian. 


text:
<pb/>Tai kue tel hehin ti Samaria nahima utuhiai kan. Jises kamei i, “Ewi na o axi unumak teik kan?” 


text:
<pb/>Tel hehin ong hawane nake teka Ju ma teka Samaria laha kum hukuma hehetekie. Ape i ukek, “Nga hehin ti Samaria. Alahan o tel Ju kamei nga utuhi axiai unumam kan?” 


text:
<pb/>Jises pahoi i, “O kum paxai tioi waliko ti Haeu pahan i hani o ma tin o kum paxai tioi nga. Na o tioila, o katewen ape ala nga axiwen o tenen kan wanen.” 


text:
<pb/>Tel hehin ukek, “Tel masiwi, o tap ututuh a tehu kan wal se pate walawalan. O kema tenen kan wanen ia? 


text:
Jekop tel tamamite ti matahaun hani amite tehu kan wal ie. Imat tesol natun ma tupun manihuh lawe lato unun ie. Nakon o pamu masiwian ti Jekop? Nakon o hina kan tenen pamu soliaian?” 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Tehu kan ie na seilon un i kum ahoi laha lian tehue. Teteka laha unuen, pahalaha un ulea. 


text:
Tuahe tehu kan nga hani seilon, i ahoi laha lian tehue nake i sohot hanowi kan tenen tap tahi lil mongaian leilolaha. Tehu kan ien kan wanen, i aile ape seilon to kapi Haeu lian tehue.” 


text:
<pb/>Tel hehin kamea, “Tel masiwi, axima nga kan tenen ien lehe pahak kum is ulea ape nga kum aliama utuhiai kan.” 


text:
Kaien kaxi hanima nga, alahan amuto teka Ju ukek lotuiai Haeu tesoloe leili Jerusalem? Teka matahaun ti amite lawe laha lotui Haeu ie patul he tehu maunten Gerisim.” 


text:
<pb/>Jises hone i, “Hong sohoma nga, taun i luluainima ape ewi na seilon lotui Haeu tuahe na tesol, kumahe mewenae he tehu maunten ie ma leili Jerusalem. 


text:
Amuto teka Samaria amuto lolotui Haeu tuahe amuto kum tioi aluini i. Amite teka Ju amite tioi hawane Haeu tel amite lolotui nake i haxewa hani amite sale awaiai seilon ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Tehu taun ti i luluainima se liai ape ie ti seilon lotu sameni tel Tamalaha Haeu ti leili atelaha nake Holi Spirit neini lotu ti laha. Saun ti lotu tenen ien Haeu pahan. 


text:
Haeu kumahe tuahe seilon, i Spirit ape teka na laha lotu sameni i, pahan Holi Spirit neini lotu ti laha lehe laha lotui i ti leili atelaha wanen.” 


text:
<pb/>Tel hehin ukek, “Nga tioi ka Mesaia tel laha axai Krais, i luluainima. Na i tahiama, i kaxi nexi hatapo lawe waliko hani amite.” 


text:
<pb/>Lokon ien wanen tesol kahikahi Jises aliama ape lato kuaini hawane ka Jises kakak kapi tel hehin. Tuahe tap tel ti lato kamei Jises waliko tenen i pahan ti tel hehin ma nake lahan i kakak kapin. 


text:
<pb/>Tel hehin hana lioiwa tehu peti kan ape i kiliwau alia hani leili taon. I kakane teka seilon ukek, 


text:
“Nahima paxai tel seilon i kaxi hatakei hani nga lawe waliko ti nga ailewen! I uke Krais, tetel Haeu taloma.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Ti nga aile waliko ti Haeu pahan, ien se masin ka anak. Ape ti na nga aile hatapo puasain tenen ti Haeu taloma nga ailean, se masin ka anak. 


text:
Amuto ukek hina pangapang tutuen imat ti amuto hutui apuhiniai an ti he kin. Tuahe amuto paxapax aluawa lehe amuto ningahi ka kilan seilon laha apeasawen ti Haeu neini laha ape laha masin an ti i apeasawen ti waxi apuhini. 


text:
Ti aope ie hina seilon laha neneini seilon ien hani Haeu ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan. Ape Haeu hani laha kahi puasalaha. Amuto tioi teik kakain i ukek, ‘Hina seilon ti seiniai kin ma hina seilon ti apuhiniai an.’ Se pate salan. Tin masin puase Haeu, hina seilon laha kaxi ahuti kakai Haeu ape hina seilon laha neini seilon hani Haeu. Ti waliko ien sohot, teka ti kaxi ahutiai kakai Haeu ma teka ti neiniai seilon hani kapin laha amuam hetekie. 


text:
Nga talo amuto ti neiniai seilon hani Haeu. Teka imat hoi liai laha puas eliel hahawane ape ti aope amuto puas kului puasain ti hoi laha ailewen. Kilan teka Samaria soh ti Jises 


text:
<pb/>Kilan teka Samaria ti leili tehu taon ien soh hawane ti Jises nake tel hehin kaxi haniwen laha ukek, “Tel seilon ien i kaxi hatakei hani nga lawe waliko ti nga ailewen.” 


text:
Ti laha nahih haniwa kapi Jises laha kamei eliel i na i tomu teik kapi laha. Se ape i to ngain huohu. 


text:
<pb/>Laha kakane tel hehin, “Amite soh hawane tetan nake puki amite hong hawanewen kakaian kumahe mewenae nake ti o kaxi hani amite. Ape amite tioi hawanewen ka i se tetel i awai lawe seilon ti kawatan ti lialui woulaha!” Jises haewia nati tel masiwi 


text:
Ti imat, teka seilon ti puki tonan laha hong watakai kakai Jises. Lokon ien i ukek, “Ti toan liai seilon sameni tel kuluiai kakai Haeu tuahe ti puki tonan wanen laha watakai hongoi kakaian.” 


text:
Ape aope ie ti Jises tahia haniwa Galili, pate laha amuke i nake ti laha Jerusalem lokon ti Pasova, laha ningahiwen waliko tenen pate lalap i aile. 


text:
<pb/>Ti Jises Galili, i alia hani tehu taon Kana, tetesol kemuk i kolitini kan hani waen. Xohixohin ien, leili tehu taon Kapenaum, tel akaik wawan pate tinun. I nati tel masiwi hahitake tel masiwi Herod. 


text:
Ti tel seilon ien hongoa ka Jises luawen ien ti Judia, i lua kamei eliel Jises haewiai tel natun sikole i mat. 


text:
<pb/>Jises kakane tel seilon, “Alahan pahamuto paxaimu puase poh ti nga ailele lehe amuto soh tetak?” 


text:
<pb/>Ape Jises hone i, “Nahih aliawa, tel natum i ewi.” Tel seilon soh kakai Jises ape i nahih alia hani tonan. 


text:
Ti i kameiwa lato lokon wanen tel natun ewi, lato ukek, “Tihah alohah sai 1 kilok, lul ti tel natum i tapo hahutuia.” 


text:
<pb/>Ape tel tame tel akaik paxai tioi ka i sohot hawane lokon Jises kaakane i ka tel natun i ewi. Aile ape tel seilon ien ma hatesol seilon leili ingan laha soh hawane ti Jises. 


text:
Leili Jerusalem tehu kanipet axan <n>Betesda</n> ti kakai Arameik, tepanim ing tenen saxawaxawan tu kakalini. I xohixohin kapi tewau kahip ti taon, axan Sipsip. 


text:
Kilan wanen seilon tinun lawe laha engeeng tesol ien. Leilolaha teka pulaxa, teka laha nahih tawen ma teka tupualaha maten. 


text:
Hina taun tel engel ti Haeu mos hapixe tehu kan ape na tel tinun i soh hani he tehu kan ti i pixepix tutuen, tetel ien i ewi. 


text:
Ti Jises paxaiwa tel seilon engeeng ien, i paxai tioi ka i tinu kuewen. Ape Jises kamei i, “Paham o ewi?” 


text:
<pb/>Tel tinun wix pahoi i, “Tel masiwi, nga kum nahih uke. Tap seilon hualiak hani he tehu kan ti i pixepix tutuen. Nga to totohongi tuahe seilon liai lawe imat tetak.” 


text:
<pb/>Taen ien wanen tel seilon ewi. I lumi kau enepan ape i hutui i nahih. Tetelao ien ngain Sabat ti Jises haewia tel seilon ien. 


text:
Aile ape teka masiwi ti teka Ju kumahe laha amuam. Ape laha hone tel seilon ukek, “Tetelao se Sabat, hahalin na o kakau enepam telao ngain Sabat.” 


text:
<pb/>Tuahe i kak pahoi laha ukek, “Tetel seilon i aile haewia nga, i hone nga lumi kaui enepak ape tau nahiwa.” 


text:
<pb/>Tuahe tel seilon kum tioi. I tai tioi Jises tetel nake lokon ti i ewiwa Jises hoi i nanahih leili lawalawai seilon. 


text:
Muhin ien, Jises apatuini tel seilon ien leili Ingi Haeu ape Jises hone i, “O ape ewi tuahe kum aile ulelea saun lialun uke kawatan pamu lapan tunahi o.” 


text:
Ti tel seilon nahih saliliwa Jises, i nahih kakane teka masiwi ti teka Ju ka Jises tetel aile haewia i. Jises ukek i tel Nati Haeu 


text:
<pb/>Ape teka masiwi ti teka Ju aile saun tenen lialun hani Jises nake i aile haewia seilon telao ngain Sabat. 


text:
Ti teka masiwi hongoa, pahalaha is eliel hawane teleiai Jises, kumahe mewenae nake i xaputi nauna ti sale Sabat tuahe hetekie ti i ukek Haeu se Taman wanen. Nake ti tenen ien lato ukek Jises namiloi ka i Haeu. 


text:
<pb/>Jises hone teka masiwi ti teka Ju ukek, “Nga kakane hawane amuto, nga Nati tel Tamak Haeu, puki nga kum pon ailei tenen na waliko halik na nga ningahimu tel Tamak aile. Lawe waliko tel Tamak aile, nga tel Natun tin nga aile. 


text:
I sohot ukek nake tel Tamak waheni hawane nga tel Natun ma i kola hani nga waliko ti i aile. Imuh tin i hani nga puasake waliko tenen pamu lapan. Ape amuto ongaini hawane waliko ti na nga aile. 


text:
Masin ti tel Tamak Haeu hamoiha seilon maten ape axi laha tonain ti tap tahi tapoan kapin, tin masin nga tel Natun aile hani teka ti pahak. 


text:
I aile ukek lehe lawe seilon hong ma sameni nga tel Natun masin ti laha hong ma sameni tel Tamak Haeu. Tel na i watakai nga tel Natun, liai hoi i watakai tel Tamak Haeu, tetel i taloma nga. 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto, tel na i hong usi kakaiak ma namilon xoxoan ti Haeu tetel i taloma nga, tel seilon ien liai hoi i to hutuiwen kapi Haeu. Haeu kum axi i kawatan ti lialui woun. Kemuk ti i tai hong usi kakaiak, woun haxau i ti Haeu ape aope ie i pakata xoxox kapi Haeu lian tehue. 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto, tehu taun ti i luluainima se liai ape ie ti teka woulaha haxau laha ti Haeu, hong kakaiak tuahe mewenae teteka laha hong tamani laha to kapi Haeu lian tehue. 


text:
Pon i sohot ukek ien nake masin ti Haeu i hina poh ti axiai seilon tonain kapin ti tap tahi tapoan, i hani nga tel Natun poh tenen ien. 


text:
Ape laha xahat alia he amal. Lawe seilon laha ailewen saun tenen Haeu pahan, laha uke tonain kapin ti tap tahi tapoan ape teka laha ailewen saun lialun, laha uke kahulaha ti lialui woulaha. 


text:
Nga kum tua aile waliko ti puki namilok. Nga paxai kolongeni woi seilon hanowi ti tel Tamak Haeu kaakane nga. Ti nga paxai kolongeni woi seilon, nga aile usi namili Haeu, tetel i taloma nga, kumahe puki namilok. Aile ape kolongenian tetak sawisawin wanen.” Jises salan tel Nati Haeu 


text:
Tuahe tin tel seilon liai, tel Tamak Haeu i kakaxi nga ape nga tioi ka waliko ti i kakak nga se salan wanen. 


text:
Tuahe kumahe nga upia seilon lehe laha kak hawane ka nga tel Nati Haeu. Nga hanamena amuto kakai Jon lehe amuto soh tetak ape Haeu awai amuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Kakai Jon masin xewan i haxewa hani amuto waliko tenen salan ti i kakak nga ape hina taun ti amuto amuke kakaian. 


text:
<pb/>Tuahe pupuasak ti Haeu hani nga aile hatapoan, ien pamu i haxewa ka tel Tamak Haeu taloma nga. 


text:
Tuahe kakai Haeu amuto kum uke hanowi waliko tenen tone atemuto wanen nake amuto kum hong soh nga, tetel Haeu taloma. 


text:
<pb/>“Lawe ngain amuto ridai upia eliliel salangawe kakain leili pepai Haeu nake amuto sokok i hani amuto tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Tuahe amuto sel hawane nake leili pepai Haeu i kakaxi nga tel Haeu taloma. 


text:
Tel Tamak Haeu taloma nga hahitake axan a amuto kum hong kakaiak. Tuahe na seilon kakak puki hahitake axan amuto hong usi kakaian. 


text:
Amuto aile ukek nake amuto he sasamen alia amuto. A amuto kum namiloi waxi lehe telawe Haeu namiloi ukek amuto seilon tuah. 


text:
<pb/>“Tuahe kum namiloi ukekek ka nga tetel suluiamuto hani tel Tamak Haeu. Moses tel suluiamuto, nauna tetan ti amuto monomon ka i huali amuto. 


text:
Na amuto hong sohola kakai Moses, tin ala amuto hong soh kakaiak nake waliko ti Moses tai kakaxi, se i kakak nga. 


text:
Muhin ien Jises ma tesol kahikahin lang kolia hani liai tepaun ti kanitax Galili. Tesol kanitax ien axan liai tenen Taibirias. 


text:
<pb/>Jises paxawa, i ningahi teka kilai seilon nahih hahanima kapin ape i kamei tel kahikahin Pilip, “Kako kahui an ia lehe i pon waxeniai tesol mongohe seilon ie?” 


text:
<pb/>Pilip hone pahoi, “Mongohualaha! Kahi tel seilon na i puas ti pangapang tepanim toluhu i kum pon tutuen kahuiai an lehe lawe seilon pon ukei tuahe na teik.” 


text:
“Tel akaik wawan ie hina tepanim bret ma huok xixi. Tuahe i kum pon wanen waxeniai lawalawai seilon!” 


text:
<pb/>Jises hone tesol kahikahin, “Hatonawa teka seilon.” Hina pahoah ien i tapai ti hatesol seilon to hani itan. Mongohe seilon i akulai 5,000. 


text:
Jises waxi tesol bret ape i kak kemulik hani Haeu. Muhin i sei hani teka seilon. Tin masin i sei huok xixi atengi tataen an ahoi laha hatesol. 


text:
<pb/>Tataen an ahoiwa lawe seilon, Jises hone tesol kahikahin, “Waxi apuhini hatapoa moxe an lehe i kum tua xoina.” 


text:
<pb/>Ti teka seilon ningahiwa waliko tenen lalap Jises aile ti kui pohen, laha he kakak, “I liai tel kuluiai kakai Haeu, tetel kako teka Ju mon atetengi.” 


text:
Jises paxai tioi ka uke laha lungei i sohot tel masiwi ti nahikei xuxulaha. Aile ape i nahih hani patul he maunten ti tesol mewenae i. Jises nanahih patul he kanitax 


text:
Muhi lolohan Jises tai tahia hani kapi lato ape lato ku hani he tea koap. Lato lang hani tehu taon Kapenaum liai tepaun ti kanitax Galili. 


text:
Tataen tesol kahikahin xoxei haxaua tea koap xawaian sai masin tepanim kilomita, lato ningahi tel seilon nanahih patul he kanitax. I to nahih xohi hahaniwa kapi tea koap ape lato mamata. 


text:
Ape lato amuam hakuhi i hani he koap. Tataen ien wanen tea koap takana hani tesol ti pahalato. Jises se an wanen ti tone Haeu 


text:
<pb/>Ngain liai telao teka kilai seilon laha apupuha tetesol pape kanitax ti tesol kahikahi Jises ahuta sasaliliwa. Lato hapuasa teawe koap ien. Teka seilon tioi ka Jises tai kuoxi lato ape laha to atetengi i tetesol ien. 


text:
Lokon ien hina koap ti tehu taon Taibirias tahia hani kapi laha, tetesol ti Jises axiaxi ani teka kilai seilon muhin ti i kak kemulik haniwa Haeu. 


text:
Ti laha paxai tioiwa ka Jises tin tap, laha ku hani he tesol koap ien ape laha lang hani Kapenaum pax upiaian. 


text:
Ti laha tunahiwa i liai tepaun ti kanitax, laha kamei i, “Tel masiwi, saka o non ukek ia hanima ie?” 


text:
<pb/>Tuahe Jises kak ukek, “Nga kakane hawane amuto, amuto upiup nga kumahe nake amuto xeu ti hui waliko ti nga aile ti kui pohek tuahe nake nga axi ahoi hawane amuto an. 


text:
Amuto kum puas eliliel upiai an tetenen aneso i tapo. Puas upia elieliwa an tetenen i kum tapo. Haelieliwa ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan ti nga tel Nati Seilon pon haniamuto. Tel Tamak Haeu hani nga ailei teik puasain ien.” 


text:
<pb/>Laha ukek, “Aile kola hanima amite kolakol tenen lalap lehe amite soh o. Kaie o kola hani amite waliko la? 


text:
Teka matahaun ti kako, Haeu kola hani laha tenen kolakol ti i hapuasa Moses hani laha ani mana ti he lohong. I sohot poponowi usima kakai Haeu ti i kakawen, ‘Moses hani laha ani bret ti i ahuma tone Haeu.’ ” <n>(Exod 16:4)</n> 


text:
<pb/>Jises hone ulei laha, “Nga kakane hawane amuto, kumahe Moses tetel i hani laha bret ti tone Haeu. Se hahaniai tel Tamak Haeu. I se tetel axiamuto an wanen. 


text:
A an wanen ti Haeu se tetel i tahia hanima tehu pon ie ti axiai seilon tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi laha, “Nga se an wanen ti haniai seilon tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Tap tel i hitol ulea ma pahan is ulea i un na namilon xoxoan tetak. 


text:
Kumahe nga tahiama ti tone Haeu ailei waliko ti puki namilok. Haeu taloma nga ailei waliko ti pahan nga ailewa. 


text:
Teka seilon ti i haniwen nga, teteka laha sohot kahikahik, Haeu pahan nga ngahati aluiniwa laha hatesol nake i pahan nga xahateniwa laha ti matealaha ngain tetehu ti hinitiai lawe seilon. 


text:
Ie namili tel Tamak Haeu ka lawe seilon paxai tioiwa ka nga se tel Natun ma tin laha soh hawanewa tetak lehe laha uke tonain kapin ti tap tahi tapoan ape nga hamoiha aliake laha ti ngain tetehu ti hinitiai lawe seilon.” 


text:
Laha he kakak alia puki laha, “I tuahe tel nati Josep! Kako tioi taman ma tinan. Ape lahan i ukek i luama ti tone Haeu?” 


text:
Tap tel i tua sohot kahikahik halik na tel Tamak Haeu, tetel i taloma nga, i towiahu namilon ti soh tetak. Na i sohot ukek ien, nga xahateni aliake i ngain tehu ti hinitiai lawe seilon. 


text:
Masin ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen, ‘Haeu i hanau teka seilon.’ <n>(Isa 54:13)</n> Ape teka laha hong usi kakai Haeu, laha sohot kahikahik. 


text:
Tuahe kumahe nga ukek ka tel na seilon ningahiwen tel Tamak Haeu, mewenae nga, tetel ahuma ti Haeu, ningahiwen i. 


text:
Nga tetel an wanen ti tone Haeu se ape kapimuto. Hatesol teteka laha ani, laha to kapi Haeu lian tehue. Tenen an wanen ien se tupuak nga hani ti nga mat lehe seilon uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.” 


text:
<pb/>Ti teka seilon hongoa, laha kak he lungelung alia puki laha ape laha he kamekam, “I hani kako ani tupuan ukek ia?” 


text:
<pb/>Tuahe Jises ukek, “Nga kakane hawane amuto, amuto kum uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, halik na amuto ani tupuak ma unumi kakauk tel Nati Seilon. 


text:
Tuahe na amuto ani tupuak ma unumi kakauk, hoi liai amuto to kapi Haeu lian tehue ape nga xahateni aliake amuto tehu ngain ti hinitiai lawe seilon. 


text:
Masin ti tel Tamak Haeu taloma nga, i aile lehe nga moih lian tehue, tin masin na amuto to hawane kahikahik wanen, nga aile lehe amuto moih lian tehue. 


text:
Nga se an wanen ti tone Haeu. Teka matahaun ti amuto laha ani mana, tin laha mat. Tuahe tel na i ani an wanen ti tone Haeu i kum mat.” 


text:
Jises hahanau teka seilon leili tehu synagog ti tehu taon Kapenaum ti i kakaxi tesol kakain ien. Kilan kahikahi Jises laha salili tamusuke i 


text:
<pb/>Tesol kahikahi Jises hongoa ape kilan ti lato ukek, “Kakaiam pate ailan ti amite ukean ma usian.” 


text:
<pb/>Jises paxai tioi ka tesol kahikahin kak mumum ape i kamea, “Nakon teik kakaiak pate i hahataxina halialu namilomuto? 


text:
Holi Spirit ti Haeu i tetel axiai seilon tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Ti puki kui seilon i kum pon ailean. Kakain ti nga kakane amuto i ahuma ti Holi Spirit ape i axi seilon tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan na laha soh tetak. 


text:
Tuahe teka ti amuto laha kum hong soh nga.” Jises kak ukek ien nake hoi i tioiwen teteka laha soh tetan. Tin i tioi seilon tetel imuh i hangaini i hani mini teka seilon teleian. 


text:
Ape Jises ukek, “Teka ti amuto kum soh tetak nake masin ti nga kakanewen amuto, tap tel i tua sohot kahikahik halik na tel Tamak Haeu towiahu namilon ti soh tetak.” 


text:
<pb/>Saimon Pita kak pahoi, “Tel masiwi, lehe amite kahiti ulea aita? O tel hanauamite kakai Haeu ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Jises kakane tesol huopanim huhua kahikahin, “Nga kilami amuto aposel tetak tuahe tel ti leilomuto, Satan kapiti ma hapuasa i.” 


text:
Jises kakak Judas, nati Saimon Iskariot. Imuh i hangaini Jises hani teka seilon ti teleian, kalak i tel ti tesol huopanim huhua aposel.<pb/>


text:
Muhin ien Jises hanau tatale teka seilon leili Galili. Kumahe pahan i nahih hani Judia nake teka Ju ien hina namil ti teleian. 


text:
Taun ti angiain lalap ti teka Ju atai ingalaha houha i xohiwen. Laha aile ukek ien ti nameniai lokon teka matahaun ti laha he lohong. 


text:
Ape tesol ukale Jises kak soxeni i, “Nahih saliliwa ie haniwa Jerusalem lehe teka kahikahim paxai waliko tenen lalap na o aile. 


text:
Na paham lawe seilon tioi o, kum mumuneni puasam. Na o pon ailei waliko tenen lalap ti kui pohem, aile kolawa lehe lawe seilon sameni o.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Taun ti lawe seilon tioi nga i tai meima. Ti amuto, lawe taun se solian ti ailei waliko. 


text:
<pb/>Muhi tesol ukalan nahih haniwa Jerusalem, Jises tin i nahih tuahe kumahe i nahih tatake nake kumahe pahan teka seilon ila tioi i. 


text:
Lokon ien leili Jerusalem teka masiwi ti teka Ju to pax upiup Jises. Laha he kamekam, “Jises tel hatanoi wasol ia?” 


text:
<pb/>Kilan seilon laha kak hahakokol sale Jises wasolalaha. Teka laha ukek, “I se seilon solian.” Teka liai ukek, “I neini puluti teka seilon.” 


text:
<pb/>Patalal ti taun ti nameniai lokon teka matahaun ti teka Ju he lohong, Jises nahih hani Ingi Haeu ape i hutui hanau teka seilon. 


text:
Teka masiwi ti teka Ju kuaini hawane ape laha ukek, “Tel seilon ie i tai sukul, saka anesoan ti kakai Haeu i ukema ia?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Tetenen ti nga hahanau amuto kumahe puki namilok, i ahuma ti Haeu tetel i taloma nga. 


text:
Tel na i aile usiusi namili Haeu i tioi ka waliko ti nga hahanau seilon i ahuma ti Haeu kumahe puki namilok. 


text:
Tel na i kakak puki hahitake axan i aile ukek ien lehe seilon sameni i. Tuahe tel i puas eliliel lehe seilon sameni tetel i taloma i, kakaian salan ape i malang pulutiai seilon. 


text:
Moses hani amuto nauna ti Haeu, kewak? Tuahe tap tel ti amuto puas usiusi. Ape kalahai amuto tohongi teleiak?” 


text:
<pb/>Jises kak ukek, “Nga aile haewiawen tel seilon telao ngain Sabat ape amuto hatesol ong lengeke. 


text:
Tuahe puki amuto pupuas telao ngain Sabat ti amuto aile teik kikilam ti kotiai uli walikoi natumuto wawan usiai nauna ti Moses. Tenen saun ien hoi imat ti Moses, lokon ti Abraham tel matahaun ti kako. 


text:
Na tenen saun ien i onoteni telao ngain Sabat, amuto aile haseleni lehe amuto kum xaputi nauna ti Moses. Ape lahan amuto lengeini nga ti nga haewia tel seilon ti telao ngain Sabat? 


text:
Kum paxai kokolongeni saun ti seilon ti puki namilomuto, tuahe ti namili Haeu.” Nakon Jises se Krais? 


text:
<pb/>Hina seilon leili Jerusalem laha ukek, “Nakon i seilon tetel teka masiwi ti kako pahalaha teleian? 


text:
Paxaiwa! I leili teka seilon, i hanau ulelea laha tuahe tap tel hakume i. Sohin laha paxai tioi ka i Krais. 


text:
<pb/>Aile ape ti Jises hahanau tutuen teka seilon mate Ingi Haeu, i kak eliel hani laha, “Amuto sokok amuto tioi nga ma tetesol ti nga ahuma. Tuahe kumahe nga luama ti puki namilok, tel liai taloma nga. I se tel Haeu salan tuahe amuto kum tioi i. 


text:
Ti teka masiwi ti teka Ju hongoa, laha tohongi xotiai Jises tuahe tap tel aka pohiwen i nake i tai meiwa taun tetan. 


text:
<pb/>Tuahe kilan seilon soh tetan ape laha ukek, “I aile hahakila waliko tenen lalap ti kui pohen. I se Krais nake soliai puasan masin ti Krais.” 


text:
<pb/>Teka Parisi hong ka kilai seilon kak wixiwix sale puase Jises ape lato ma tesol masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato talo tesol peteniai Ingi Haeu ti xotiai Jises. 


text:
Jises kak ulea ukek, “Nga kapimuto hatesol teik taun kukunun ape nga alia hani kapi tetel i taloma nga. 


text:
Ape taen ien amuto pax upia nga ti huhual tuahe amuto kum pon tunahiak. Tin amuto kum lua uke hani tetesol ti nga ien.” 


text:
<pb/>Teka masiwi ti teka Ju he kakak alia laha, “Kaie i nahih kelak lehe kako kum pon tunahian? Nakon i nanamiloi na i nahih salili xuxukako hani kapi teka akikikako Ju kakaialaha Grik? Sohin uke pahan i hanau teka Grik. 


text:
Salangawe kakaian ukek ia ti i kakak ka kako pax upia i tuahe kako kum pon tunahian? A i ukek ia ti i kakak ka kako kum lua uke hani tetesol ti na i lua to?” Jises kakak sale unum wanen 


text:
<pb/>Ti ape tehu ngain tapeinan ti taun ti nameniai lokon teka matahaun ti teka Ju he lohong. Ngain tehu ien Jises tu ape i kak eliel ukek, “Tel na pahan is i un, soh hawanewa tetak ape nga hani i unum wanen. 


text:
Tel na i soh tetak, i un lian tehue. Masin ti pepai Haeu kakaxi, ‘Tenen unum wanen i masin kan tenen i lilil tap mongaian ti leili tel na i soh.’ ” 


text:
Kakai Jises ti i kakak ien i kakaxi sale Holi Spirit, tetel Haeu hani teka laha soh ti Jises. Hanima tataen, Haeu tai axi Holi Spirit hani teka kahikahi Jises nake Haeu tai kola hatakei hatesol pohe Jises. Teka seilon kak he hapatapat sale Jises 


text:
<pb/>Ti teka kilai seilon hongoa kakai Jises, teka ti laha ukek, “Tel seilon ie, salan wanen i tetel kuluiai kakai Haeu ti kako teka Ju to monomon.” 


text:
<pb/>Teka liai ukek, “I se Krais.” Tuahe teka liai ulea ukek, “Tap wanen nake i se seilon ti Galili. 


text:
A kakain ti leili pepai Haeu i ukek Krais, tel ti kaha to monomon, i nakuama ti tel masiwi David ma i takah Betlehem, tetewau toan ti kemuk David toto.” 


text:
<pb/>Ti teka peteniai Ingi Haeu nahih alia haniwa kapi teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka Parisi, tesol masiwi ien kamei lato ukek, “Alahan amuto kum xoti Jises ape hakahita hanima kapimite?” 


text:
<pb/>Lato pahoi ukek, “Tel seilon ien kak hanowi ka i tel masiwi tapein. Tap tel kaakawen masin tel seilon ien!” 


text:
Mewenae teka seilon ie tap namilolaha laha soh tetan nake laha kum tioi aluini kakai Haeu ape Haeu hani laha kaui kawatan.” 


text:
“Nauna ti Moses halini kako tieniai tel seilon na kako tai hong ma upia mataini waliko ti i ailewen.” 


text:
<pb/>Ape lato pahoi i, “Sale kakaiam masin ka o tin ti Galili ma o saupa ti Jises. Nihehi paxaiwa pepai Haeu lehe o tioi ka tap tel kuluiai kakai Haeu i ahuma ti Galili.” 


text:
Uli letu ti ngain liai telao Jises nahih alia hani Ingi Haeu. Kilan seilon apuha kalini i. Jises to hani itan ape i hutui hanau laha. 


text:
Lokon ien tesol hanaui nauna ti Moses ma tesol Parisi ati tel hehin lato tunahi i eng akakati tel wawan kumahe axoan. Ape lato hatuhi i mate teka kilai seilon ien. 


text:
<pb/>Lato kakane Jises, “Tel masiwi, tel hehin ie amite atima nake i eng akakati tel wawan kumahe axoan. 


text:
Nauna ti Moses kak eliliel ka hehin tenen masin ie mewenae ti hokai teleiwa ani pot. Kaie o kak ukek ia?” 


text:
<pb/>Lato kamei Jises tenen ien nake pahalato i kakawa waliko tenen i pon na lato sului i. Tuahe Jises tuole ape i tai kakain he pekeun ani ngaxe minan. 


text:
Ti lato to kakamei Jises, i tu hokahale ape i kakane laha hatesol, “Tel ti amuto na i tai aile saun lialun, kewa i imat ti hokaiai tel hehin pot.” 


text:
<pb/>Ti laha hongoa kakai Jises, laha nahih salili i uke tel tel, nahiai imat teteka salaimat. Mewenae Jises tutuen kapi tel hehin. 


text:
Jises tu hokahale ape i kamei tel hehin, “Teka suluiam ia? Nakon teka lehe laha aile halialu o, laha ox nahiwen?” 


text:
<pb/>Tel hehin kakane Jises, “Tel masiwi, tap tel tutuen ie.” Ape Jises ukek, “Ien, nga tin nga kum aile hani o na tenen. Ewi na o nahih tuahe kum ailele ulei saun lialun.” Jises ukek i masin xewai alon 


text:
<pb/>Jises kakane ulei teka kilai seilon, “Nga masin xewai alon. Nga kola aweisal tenen sawisawin hani seilon. Tel na i sohot kahikahik, tap i po to ti tilokoan ailei saun lialun nake nga tel neinian lehe i to kapi Haeu lian tehue.” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Kalak mewenae nga kakak alia nga, kakaiak se salan nake nga tioi tetesol ti nga ahuma ma tetesol ti nga alia. Tuahe amuto kum tioi tenen ien. 


text:
Ti na nga paxai kolongeni woi seilon, kolongenian tetak se sawisawin nake kumahe nga ailele ti puki namilok. Tel Tamak Haeu tetel i taloma nga, i lawe kapik. 


text:
<pb/>Lato kamei Jises, “Tel tamam ia?” Jises kak pahoi lato, “Amuto kum tioi nga ma tel Tamak. Na amuto tioila nga, ala tin amuto tioi tel Tamak.” 


text:
Jises kakak ien ti i hahanau teka seilon mate Ingi Haeu, xohixohin tesol hanai moni ti ailei puase Haeu. Laha tai xoti i nake taun tetan i tai meiwa. Jises kaxi haxewa hani teka laha tai soh tutuen tetan 


text:
<pb/>Jises hone ulei teka seilon, “Kum kue ape nga salili tamusuke amuto. Amuto pax upia nga ti huhual tuahe amuto kum tunahi ape amuto mat hetekie lialui woumuto. Amuto kum lua uke hani tesol ti nga luawa.” 


text:
<pb/>Teka masiwi ti teka Ju ukek, “Salangawe kakaian i ukek ia? Kaie i telei aliake i? Alahan i ukek kako kum lua uke hani tesol ti na i luawa?” 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Amuto se ti tehu pon itan ie. Namilomuto ma pupuasamuto tuahe ti seilon. A nga se ti tone Haeu patul, pupuasak nga aile usiusi namili Haeu. 


text:
Nga kakawen ka amuto mat hetekie lialui woumuto. Na amuto kum soh ka nga se tetel ti nga kakaxi, salan i sohot hani amuto.” 


text:
Pate tutuen kakaiak salemuto ape kilai lialui woumuto i pon na nga sului amuto. Tuahe nga kakane teka seilon ti tehu pon ie mewenae waliko ti nga hong ti tel i taloma nga, tetel i salan wanen.” 


text:
<pb/>Ape Jises hone lato, “Tataen amuto tahi hakea nga tel Nati Seilon patul he kros, Haeu hatakei hani amuto ka nga se tetel ti nga kakaxi. Nga kum aile tenen na waliko ti puki namilok. Masin ti tel Tamak hahanau nga, tin nga kaxi hani teka seilon. 


text:
<pb/>Ape Jises kakane teteka Ju laha soh tetan, “Na amuto puas usi matuhini waliko ti nga hahanau, amuto kahikahik wanen. 


text:
Na masin ien, amuto tioi aluini waliko tenen salan sale Haeu ape amuto kumahe unaui saun lialun ulea, amuto ape oxoxain.” 


text:
<pb/>Seilon teka kak pahoi Jises, “Amite kahi nati Abraham ma tap wanen amite po to unaui tenen na waliko. Kalahai o kak ukek ien?” 


text:
<pb/>Jises hone laha, “Nga kakane amuto kakain salan. Tel na i aile tatale saun lialun i se unauan. 


text:
Nga tioi amuto kahi nati Abraham tuahe teka ti amuto tohongi teleiak nake amuto kum hong auni kakaiak. 


text:
Nga kakak waliko tetenen tel Tamak kola haniwen nga tuahe amuto ailele waliko tetenen tel tamamuto hohone amuto.” 


text:
<pb/>Laha kak pahoi Jises, “Abraham se tamamite.” Jises ukek, “Na amuto nati Abraham, amuto puas usiwen waliko ti i ailele. 


text:
Nga kaxi hahani amuto kakain salan ti nga hongoma ti Haeu tuahe amuto totohongi tutuen teleiak. Abraham tai ailele saun tetenen. 


text:
Amuto aile waliko tenen tel tamamuto ailele.” Laha kak pahoi Jises, “Amite kumahe tuahe nati aweisal. Amite se nati Haeu wanen.” 


text:
<pb/>Jises hone laha, “Na Haeu se salan wanen tamamuto, amuto waheniwen nga nake nga luama ti Haeu. Kumahe nga luama ti puki namilok, i taloma nga. 


text:
Ien se nake amuto nati tel tamamuto Satan ma pahamuto wanen puas usiai namilon. Ti pate uli hutuan, i tel halialu tamusukei seilon ma i kum xeisa waxi waliko tenen salan nake tap wanen i kakak waliko tenen salan. Ti i kak puputa, i aile ti puki saun tetan nake i weli puputa ma i se tel tame puputa. 


text:
Nakon aita ti amuto pon sehatuhini ka nga ailewen saun lialun? Ape lahan amuto kum soh nga kalak kakaiak salan? 


text:
Tel seilon na i ti Haeu, i hong usi kakai Haeu. Tuahe amuto kum hong usi kakaian nake amuto kumahe tetan.” Jises se pamu tuah ti Abraham 


text:
<pb/>Teka Ju kak lengeleng, “Salan wanen ti amite ukek ka o tel Samaria ma spirit lialun kapiti hahalialu o.” 


text:
<pb/>Teka seilon kak eliel hawane, “Ape amite tioi hawane ka spirit lialun kapiti halialuen o! Abraham matewen ma teka kuluiai kakai Haeu tin laha matewen a o ukek tel na i puas usi kakaiam i kum mat. 


text:
Kaie o pamu tuah ti Abraham tel tamamite? Abraham i mat ma teka kuluiai kakai Haeu tin laha mat. Nakon o sokok o aita?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi laha, “Na puki nga sameni nga, tap solian tetan. Se puki tel Tamak i hana nga seilon pate tuah. I se tetel amuto ukek i Haeu ti amuto. 


text:
Tuahe amuto kum tioi i. Nga tioi hawane i. Na masin nga ukek nga kum tioi i, nga puputawen, hanowi ti amuto. Tuahe nga tioi i ape nga puas usiusi kakaian. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi laha, “Nga kakane hawane amuto, imat ti Abraham takah, nga se liai ien, tetel ti nga kakaxi.” 


text:
Tataen ien wanen, laha waxi pot ti hokaiai Jises tuahe i kuosel ti laha ape i nahih salili Ingi Haeu.<pb/>


text:
Tesol kahikahi Jises kamei i, “Tel masiwi, nake lahan tel seilon ie pulan pulaxa? Nakon i sohot ukek ti puki lialui woun ka lialui woi taman ma tinan?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi ukek, “Kumahe nake ti lialui woun ma na lialui woi taman ma tinan. Pulan i pulaxa lehe Haeu kola hani teka seilon lalape pohen ti i huali tel seilon ie. 


text:
Ti nga tel haxewaiamuto tutuen kapimuto, kako kewa ailei puase tetel i taloma nga. Kum kue ape nga salili amuto. Ien masin tilokoan ti seilon kum puas uke. 


text:
<pb/>Ti Jises kak kewa, i uke teik pekeun. I pukeini ma talini hawasalisali ape ahui hani puli tel seilon pulaxa. 


text:
Ape i ukek, “Nahih nuhiwa pulam haniwa tehu kan Siloam.” Tetenen ax Siloam i ukek, “talo.” I nahiwa ape i nuhi pulan. Tataen ien pulan ewi ape i paxapax uke. 


text:
<pb/>Teka seilon laha toto xohixohin kapin ma teka laha ningahiwen i imat ti lawe i to katekat huhual, laha he kamekam, “Nakon i se tetel seilon pulaxa, lawe kako ningahi i to katekat huhual?” 


text:
<pb/>Teka laha ukek, “Se tetel ien.” Tuahe teka liai ukek, “Kumahe, tuahe tanoman masin wanen i.” Ape puki tel seilon hone laha, “Se nga tetel seilon amuto he kamekam.” 


text:
<pb/>I kak pahoi ukek, “Tel seilon axan Jises pukeini hawasalisali teik pekeun ape i ahui hani pulak. I talo nga nahih nuhi kawak hani tehu kan Siloam ape nga aile usi. Tataen ien pulak i ewi ape nga paxapax uke.” 


text:
<pb/>Laha kamei i, “Tel seilon ien ape ia?” I ukek, “Nga kum tioi.” Teka Parisi nihehi upia sale haewiai tel pulaxa 


text:
Ngain tetelao ien Sabat ti Jises aile hawasalisali teik pekeun ti aile haewiai puli tel seilon ien. 


text:
Teka Parisi kamei i, “I sohot ukek ia ape o paxapax?” Ape i kakane lato, “Jises hana teik pekeun wasalisalin hani he pulak ape ti nga nahih nuhiwa kawak, pulak ewi.” 


text:
<pb/>Tesol ti teka Parisi ukek, “Tel seilon Jises i kumahe wanen ti Haeu nake i xaputi nauna ti telao ngain Sabat.” Tuahe teka liai ukek, “Kumahe, nake tap tel seilon woun lialun i pon ailei waliko tenen lalap ti kui pohen masin ti tel seilon ien.” Kakaialaha i hatano wasolalaha. 


text:
<pb/>Ape teka Parisi kamei ulei tetel seilon, “Tel seilon i haewia pulam, kaie o ukek i aita?” Tel seilon kak pahoi, “Nga ukek i tel kuluiai kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Teka masiwi ti teka Ju lato kum soh ka tetel seilon ien kemuk pulan pulaxa ape lato ilowi taman ma tinan. 


text:
Lato kamei lalu, “Tel seilon ien, i natumulu? Nakon i tetel amulu ukek hoi i takahama pulaxa? Ape lahan ka i paxapax?” 


text:
Tuahe amili kum tioi i sohot ukek ia. Amili kum tioi aita haewia pulan. I ape lalap, i pon tukei awan. Kameiwa i!” 


text:
Lalu kak ukek ien nake lalu mamata teka masiwi ti teka Ju. Lalu tioi lato ailewen namil ka na tel seilon i ukek Jises se Krais, lato xaxaweni tamusuke i ti synagog. 


text:
<pb/>Lato ilowi tuhi tel seilon kemuk pulaxa ape kakane i ukek, “Kakawa ti kuinakei Haeu ka waliko ti na o kak se salan nake amite tioi ka tetel seilon i haewia o woun pate lialun.” 


text:
<pb/>Ape tel seilon kak pahoi lato ukek, “Nga kum tioi na i woun lialun ma na kumahe. Tuahe nga tioi tetenen, kemuk nga pulaxa ape aope ie nga paxapax uke.” 


text:
<pb/>I kak pahoi lato ukek, “Nga kakanewen amuto tuahe amuto kum hong. Alahan pahamuto hong ulea? Halik na pahamuto sohot kahikahin.” 


text:
Amite tioi ka Moses tel tuah wanen nake Haeu kakawen kapin tuahe tel seilon ien, i pupuas hahitake aita?” 


text:
<pb/>Tel seilon ukek, “Saka i aile ukek ia ka amuto kum tioi? Amuto kum tioi aita tel hani i ailei puasan kalak i haewiawen pulak. 


text:
Kako tioi Haeu kum hong seilon tetenen woun lialun, i hong teka laha lotu sameni i ma puas usi waliko ti pahan. 


text:
<pb/>Lato kak lengeleng ukek, “Lilian ti o takahama o tel weli ailei saun lialun. O kumahe tel hanauamite!” Ape lato talo xaxaweni i ti synagog. Teteka pulaxa wanen 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa waliko ti i sohot hani tel seilon ien, i nahih upia i. Ti i tunahiwa, i kamei tel seilon, “Nakon namilom xoxoan ti tel Nati Seilon?” 


text:
<pb/>Jises hone i ukek, “Nga lua hanima tehu pon ie paxai kolongeniai woi seilon. Nga luama haxewai namili teka laha kum xeu ningahiai lawe waliko salan sale Haeu. Ape teka seilon laha sokok hoi laha xewawen ti lawe waliko salan sale Haeu, laha masin teka pulaxa wanen.” 


text:
<pb/>Teka Parisi tutu ien. Ti laha hongoa kakai Jises, laha kamea, “Kaie o ukek amite masin teka pulaxa wanen?” 


text:
<pb/>Jises pahoi laha ukek, “Na masin amuto pulaxa wanen, tap tel i tieniwen amuto. Tuahe nake amuto sokok amuto xewawen ti lawe waliko salan sale Haeu, amuto puluti aliliake amuto ape lialui saun ti amuto tutuen.”<pb/>


text:
Jises kakane teka seilon ukek, “Nga kakane hawane amuto, tel na i kum soh non he aweing hani tone sipsip a i soh muna hakokol, tel seilon ien i tel seilon xuxuina. 


text:
Tel peteniai tesol ien i hei kahip hani tel ngahatiai sipsip ape lato hong tioi hawane kinaxon. Ti i hasohotu lato i tiloi axalato tok tok. 


text:
Aile ape Jises kaxi haxewa hani laha i ukek, “Nga kakane hawane amuto, nga masin tewau aweing ti teka sipsip nahih soh. 


text:
Teka seilon imat tetak laha woinakon ngahatiai sipsip, laha seilon ti xuxuina ma aile halialualato. Tuahe teka sipsip tetak lato kum hong usi laha. 


text:
Nga masin tewau aweing. Tel na i non tewau aweing ien, i tunahi tonain kapi Haeu lian tehue. Ape tesol tesol ti na i nahih, i kum tae tenen na waliko nake Haeu lawe kapin. 


text:
Tel seilon lialun namilon mewenae ti xuxuina, teletele, halialui seilon ma soxi. Tuahe nga luama lehe seilon hina tonain tenen laha amuke hawane. 


text:
<pb/>“Nga tel ngahat solian. Tel ngahat solian i kum nomuha na i mat ukei totone teka sipsip tetan. 


text:
Seilon ti laha kahui i moni peteniai sipsip, i kumahe tel ngahat wanen nake lato kumahe tetan. Ti i ningahiwa sinen tenen tumun kalimen kiliwama, i ox salili teka sipsip. Ape sinen xohoti hamange ma usi silahoteni lato. 


text:
Tel seilon ien ox salili lato nake i kumahe tel tamalato wanen ape i kum nam waxi waliko ti na i sohot hani lato. 


text:
Masin nga ma tel Tamak amili pate lohun xoxoan. Aile ape nga kum nomuha na nga mat ukei totone teka sipsip tetak. 


text:
Hina sipsip laha kumahe kapik tuahe laha tin tetak. Ape namilok xoxoan wanen ti hukumini hatapoalaha, lehe hatesol sipsip tetak hong usi kakaiak. Ape ngain ti i luluainima, laha hatesol hukuma hetekie hahitake ngahat telawe. 


text:
Tap tel pon teleiak halik na nga sowini. Nga pon hani seilon telei nga ma nga pon moih alia tuahe nga puas usiusi waliko ti tel Tamak honewen nga ailean.” 


text:
Kilan seilon kakak Jises ukek, “Spirit lialun kapiti halialu i! I taxitaxiawen! Ape lahan amuto hong kakaian?” 


text:
<pb/>Tuahe seilon teka laha kak ukek, “Tel seilon na spirit lialun kapiti halialu i, i kum kak ukek ien. Spirit lialun kum pon haewiai puli seilon pulaxa!” Jises ukek i tel Nati Haeu 


text:
<pb/>Ngain lalap ape i tahiawen leili Jerusalem ti teka Ju nameni taun ti hil waxi aliakei Ingi Haeu ti teka Siria. Lokon ien taun ti waiwain. 


text:
Teka Ju apuha kalini i ape ukek, “Kum tua kak hahatila amite. Na o Krais, se kaxi hawane hanima amite.” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi laha, “Nga kakanewen amuto tuahe amuto kum hong soh. Waliko tenen lalap nga ailele hahitake axe tel Tamak Haeu i kola hawane ka nga se tetel ti nga kakaxi. 


text:
Nga hani lato tonain kapi Haeu lian tehue ape lato kum to wanen lioan ti kaui kawatan ti lialui woulato. Tap tel pon waxi xaxawenialato ti ngangahat tetak. 


text:
Tel Tamak Haeu hani nga teteka lato sohot kahikahik. I pamu masiwian ti lawe seilon, aile ape tap tel i pon waxi xaxawenialato ti ngangahat tetan. 


text:
Tuahe Jises ukek, “Tel Tamak Haeu hapohea nga ailei kilan waliko solian ti hualiai seilon. Tenen ia ti tesol waliko ien i talesi amuto lehe pahamuto telei nga?” 


text:
<pb/>Laha kak pahoi Jises, “Kumahe pahamite hokai o ti waliko solian o ailewen tuahe nake o teheni halialu Haeu. O tuahe seilon masin amite ape o ukek ka o se Haeu.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Ala puki amuto tioi ka Haeu kaakane hina teka masiwi leili pepaun, ‘Nga ukek amuto se haeu.’ <n>(Ps 82:6)</n> 


text:
Amuto tioi ka kakai Haeu lawe sawisawin ma tuah. Na Haeu ukek ka teka masiwi ti seilon tetan se haeu na laha teka ti hong usiai kakaian, alahan amuto ukek nga teheni hahalialu Haeu ti nga ukek nga tel Nati Haeu? Nga pakata xoxox kapi tel Tamak Haeu. Puki i kilami nga ailei pupuasan ape i taloma nga ailean. 


text:
Tuahe na nga ailele puasan, kalak amuto kum hong soh nga, sohoa kui pohek ti waliko tenen lalap nga ailele lehe amuto xeu ma tioi ka nga ma Haeu amili pakata xox hahawane, amili masin seilon tel.” 


text:
Ti tesol ien Jises non koti tehu kan Jodan ape i nahih to hani tetesol kemuk Jon baptaisi teka seilon. 


text:
Kilan seilon opea hani kapi Jises. Laha ukek, “Tap tenen waliko lalap Jon ailewen tuahe kakaian ti tel seilon ie se salan wanen.” 


text:
Tel seilon axan Lasarus i ti tewau toan Betani tesol ti hahutuan toto, Mary ma Mata. Mary se tetel imuh i tihi sanda tenen poun solian hani he ae tel Masiwi Jises ape i uke ukun umeni hapaxean. Aope Lasarus tinun. 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa i ukek, “Tenen nax ien kumahe i sohot hani Lasarus lehe i mat tamus tuahe lehe Haeu kola lalape kui pohen ape teka seilon sameni nga tel Natun.” 


text:
<pb/>Tesol kahikahin pahoi i ukek, “Tel Masiwi, pate aope wanen teka seilon ien lehe hokai telei o ani pot. Alahan lehe o alia kewak ien?” 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Ti nga tel haxewaiamuto kapimuto, kum nanamiloi nake hina taun tutuen Haeu hani kako ailei waliko ti pahan. 


text:
Tuahe ti na seilon kum nam waxi nga tel haxewaialaha, ien masin laha nanahih ti leili tilokoan ape laha kum pon ailei waliko ti Haeu pahan.” 


text:
Kalak nga kumahe kapin ti lokon i mat, nga amuam nake waliko ti lehe i sohot, i pon haxoxoi namilomuto tetak. Kako nahih hani kapin.” 


text:
<pb/>Tomas, tel laha axai i Sangasang, hone tesol tuaun, “Kako nahih kahiti tel masiwi lehe tin kako mat ohoi i.” 


text:
<pb/>Ape Mata ukek, “Nga tioi ka i xahat alia taen hatesol seilon xahat alia, ti taun ti hinitiai lawe seilon.” 


text:
<pb/>Jises hone i ukek, “Nga tel xahateniai seilon maten ma hanialaha tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Tel na namilon xoxoan tetak kalak i mat i moihin tutuen. 


text:
Ape tel i soh tetak ma i to kapi Haeu lian tehue, tel ien i kum mat tamus. Kaie o soh ti waliko ie?” 


text:
<pb/>Ape Mata pahoi i ukek, “Tel Masiwi, nga soh hawane ka o Krais, tel Nati Haeu, tetel Haeu taloma.” 


text:
Ti Mata kak kewa, i nahih alia. I waxi tahaini Mary ti teka seilon ape i ukek, “Tel Masiwi tahiawen, i kamekam o.” 


text:
Teteka seilon laha apupuha leili tehu ing kapi Mary ti hasolian, taen laha ningahi i tua ape i saxoh ahuta hani melal, laha kahiti i. Laha sokok lehe i nahih tang hani he amal. 


text:
Ti Mary tahia haniwa kapi Jises, i lokuha hani itan kapi aen ape i ukek, “Tel Masiwi, na masin o ie, kaie tel ukalak i tai mat.” 


text:
<pb/>Ti Jises ningahiwa Mary ma teka seilon kapin tatangixi Lasarus, lon tel hetekie tian i kawat hawane. 


text:
<pb/>Tuahe teka liai, laha ukek, “I aile haewia puli tel pulaxa, kewak? Kaie ala i awaiwen Lasarus.” Jises hamoiha Lasarus 


text:
<pb/>Ape lato tahia hani tehu amali Lasarus. Amal tenen ien laha tanomi he pot patul ti hepekeun. Laha hulini tehu lalape pot ti siponian. Ti lato tutu ien, Jises lon tel ulea. 


text:
I hone lato, “Hulini xaxaweniwa tehu pot.” Tuahe Mata ukek, “Tel Masiwi, poun ape kohan. I leili amal kewen ngain hinalo.” 


text:
<pb/>Jises hone i ukek, “Hoi nga kakanewen o ka na namilom xoxoan tetak, o ningahi waliko tenen lalap ti pohe Haeu aile.” 


text:
Aile ape lato hulini xaxaweni tehu pot. Jises pax hani patul ape i ukek, “Nga kak kemulik hani o tel Tamak Haeu nake o hongoen kamekame tetak. 


text:
Nga tioi ka lawe o hong nga, tuahe nga kamei o ti puli lawe seilon ie lehe laha soh ka o taloma nga.” 


text:
Ape tel seilon kemuk maten, i ahuta. Minan, aen ma patun talinan tutuen maia ti puxuiai seilon maten. Jises hone lato, “Upati xaxaweniwa maia ape hanahiwa i.” Teka masiwi ti teka Ju aile namil ti teleiai Jises 


text:
<pb/>Aile ape kilan ti teka seilon kapi Mary, ti laha paxaiwa waliko ti Jises aile, laha soh tetan. 


text:
Aile ape teka Parisi ma teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon apuha hani kapi teka masiwi tapein ti teka Ju ape lato ukek, “Kaie kako aile waliko la? Tel seilon ien aile kilan kolakol tenen lalap. 


text:
Na kako paxai lioi waliko ti i ailele, hatesol seilon laha soh tetan ape teka Rom aile halialu Ingi Haeu ti kako hetekie kako teka Ju.” 


text:
<pb/>Tel ti lato, axan Kaiapas, i tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ti ahang tehu ien. I ukek, “Tap namilomuto. 


text:
Amuto kum paxai tioi ka pamu ewian na seilon telawe i mat, kumahe lawe seilon. Pamu lialuan na teka Rom telei kako teka Ju hatesol.” 


text:
<pb/>Waliko ti i kakak kumahe ti puki namilon. Nake i tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ti ahang tehu ien, Haeu aile i kak kilami ka Jises mat ti hualiai teka Ju hatesol. 


text:
Tuahe kumahe mewenae ti lato, hetekie hatesol seilon ti Haeu laha tesol tesol lehe laha hukuma hetekie namil tenenawe ti usiai nauna ti Haeu. 


text:
Aile ape Jises monga ailei puasan ti puli lawe seilon. I nahih ahuta hani Epraim, tehu taon xohixohin kapi lohong. Ape i ma tesol kahikahin to ien. 


text:
<pb/>Ngain lalap ti Pasova ape i xohiwen. Kilan seilon ti toan tesol tesol laha nahih hani Jerusalem ti ailei saun tenen ti haunialaha ti puli Haeu masin ti teka Ju lawe ailele apesenialaha ti Pasova. 


text:
Laha to pax upiup Jises. Ti laha leili Ingi Haeu, laha he kamekam alia laha, “Amuto namiloi ukek ia? Kaie i nahih hanima tehu apuhain ti Pasova ka tap?” 


text:
Lokon ien tesol masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon hetekie tesol Parisi lato honewen teka seilon ka na tel i tioi Jises tetesol, hahongoa lato lehe lato xoti i.<pb/>


text:
Ngain tepanim tehu imat ti Pasova, Jises nahih hani Betani, tesol tone Lasarus, tetel Jises hamoiha aliake ti matean. 


text:
Ti ien lato apeseni angiain ti amukei Jises. Mata tel lohiai an. Lasarus tin ien leili teka laha toto he tone angiain kapi Jises. 


text:
Ti lokon ien Mary waxi tehu sanda kahun pate lalap ma poun pate solian. I tihi hatapo hani he ae Jises ape i uke ukun umeni hapaxean. Soliai poi tehu sanda i atuhi ing hatehu. 


text:
<pb/>Tuahe Judas Iskariot, tel ti tesol kahikahi Jises, tetel imuh i hangaini Jises hani mini teka masiwi ti teka Ju, i ukek, 


text:
“Kalahai i tua aile xoini tehu sanda? Pamu ewian na hangaini waxiai moni lalap ape hani teka seilon tap soxi.” 


text:
Kumahe i kak ukek ien nake i tahane teka seilon tap soxi tuahe nake i seilon tenen xuxuina. I tetel auniai moniulato ape hina lawe i xuina. 


text:
<pb/>Tuahe Jises ukek, “Kum hohowini i nake i auni tehu sanda atengi tetelao. I tihi hani he aek apeseniak ti tehu mateak. 


text:
<pb/>Kilan seilon hong ka Jises Betani ape laha nahih kewak ien. Tin pahalaha paxaiai Lasarus, tetel Jises hamoiha aliake ti matean. 


text:
Pahalato lato telei Lasarus nake xahat aliaian aile, ape kilan teka Ju laha kum hong lato, laha soh non ti Jises. Jises tel Masiwi soh hani Jerusalem 


text:
<pb/>Ngain liai telao teka kilai seilon nahih hani tehu apuhain lalap ti Pasova. Laha hong ka Jises nahih hahanima Jerusalem. 


text:
Laha koti kai hatoh ape nahih titilol tengenian,<pb/>“Kako haxawawa axe Haeu. Kako sameniwa ma amukewa tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu! <n>(Ps 118:25-26)</n><pb/>Kako sameniwa ma amukewa tel Masiwi tapein ti Israel!” 


text:
Jises waxi tok donki uluha, i to he tehiton ape tok donki tau kakau i, masin ti pepai Haeu kakawen ukek,<pb/> 


text:
“Teka seilon ti Israel, kum maamata. Paxaiwa, tel Masiwi ti amuto i luluainima, i toto patul he tok donki uluha.” <n>(Zech 9:9)</n> 


text:
<pb/>Ti lokon ien tesol kahikahi Jises kum xeu salangawe waliko ti i sosohot. Tuahe muhin ti Jises xahat aliawa ti matean, lato nameni ka pepai Haeu i kakawen ka hatesol waliko ien i sohot hani i. 


text:
<pb/>Teteka seilon laha kapi Jises ti i tiloi ahuti Lasarus he amal lokon ti i hamoiha aliake i, laha kaxi hani teka liai waliko ti i sohotuen. 


text:
Teka Parisi kakak alia puki lato, “Amuto ningahi kako kum waxaini wanen. Paxaiwa, hatesol seilon nahih kakahiti i ma hongohong kakaian.” Jises kakak sale matean 


text:
Lato nahih hani kapi Pilip, tel seilon ti tehu taon Betsaida ti Galili ape lato ukek, “Kaie ewi na o huali amite? Pahamite amite paxai Jises.” 


text:
<pb/>Jises kakane teka seilon ukek, “Taun ti mateak i xohiwen. Ape teka seilon paxai tioi ka nga tel Nati Seilon pate tuah ape laha sameni nga. 


text:
Nga kaxi hawane hani amuto, ien masin wanen tehu waki maia ti seilon seini, i matemu ape imuh i hahua hakila. Na tap, i hamalum waki maia tehue. 


text:
Na tel seilon pahan mewenae akeni konginiai totonan ti itan ie, i lioi totonan ti kapi Haeu. Tuahe na tel seilon i to kahikahik kalak na masin i lioi totonan ti itan ie, i waxi totonan ti kapi Haeu. 


text:
Tel na pahan i sohot kahikahik kewa ka i hong usi kakaiak. Na tel i sohot kahikahik lawe i kakahiti nga hani tuahe na tesol. Ape tel Tamak Haeu namiloi ukek i tel seilon tuah. 


text:
<pb/>“Aope ie tiak pate kawatan. Tuahe nga kum kamei Haeu awaiak ti mateak nake hoi liai nga luama ti haponowiai namilon. 


text:
Tel Tamak Haeu, kola haniwa lawe seilon lalape pohem ma soliaiam.” Tataen ien tenen kinax wixima ti tone Haeu i ukek, “Nga kolawen ape nga kola ulea.” 


text:
<pb/>Teka kilai seilon tutu ien hongoa ape teka ti laha ukek, “Sohin tonui kuhuh.” Teka liai ukek, “Tel engel kakak kapin.” 


text:
Aope ie teka seilon ti tehu pon ie laha tu ti sulusulu nake ti lialui woulaha. Tuahe taun ape i tahiawen ti nga waxaini xaxaweni Satan tel i neini hahalialu laha. 


text:
Taen ti laha tahi hakea nga hani patul he kros, nga kapiti seilon ti lawe xux hanima kapik lehe laha soh tetak.” 


text:
<pb/>Teka seilon ukek, “Amite tioi ti he pepai Haeu ka Krais i moih lian tehue. Alahan o ukek laha tahi hakea i hani patul he kros? Ape o kakak ulea lahe Krais?” 


text:
<pb/>Jises pahoi laha ukek, “Kum kue nga tel haxewaiamuto ape kumahe kapimuto. Aile ape ti nga tutuen kapimuto, usiwa nenein tetak lehe amuto kum puhei ailei saun lialun. Ien masin seilon na i nahih tatanga leili tilokoan. 


text:
Ti nga tutuen kapimuto, amuto sohoa tetak nake nga masin xewan ti neiniamuto. Na amuto aile usi, amuto sohot hanowi seilon ti xewan.” Muhin ti Jises kak kewa, i nahih hani tesol ti laha kum tioi. Teka seilon laha kum soh ti Jises 


text:
<pb/>Kalak Jises ailele kilan waliko lalap ti pohe Haeu he puli teka seilon, laha kum soh tutuen tetan. 


text:
Masin wanen ti Aisaia tel kuluiai kakai Haeu kak kilamiwen,<pb/>“Haeu tel Masiwi, tap seilon hong soh ti amite kakaxi o hani laha. Tin tap seilon paxai tioi lalape pohem.” <n>(Isa 53:1)</n> 


text:
“Pulalaha masin ka pulaxa. Laha papaxai waliko ti Haeu ailele tuahe laha kum ningahi. Patulaha pate ailan, laha kum xeu.<pb/>Ape laha kum towiahu ti lialui woulaha lehe Haeu aile haewia laha.” <n>(Isa 6:10)</n> 


text:
Kilan seilon laha soh ti Jises. Hina masiwi ti teka Ju tin lato soh tuahe lato mamata kolaian uke teka Parisi xaxaweni tamusuke lato ti synagog. 


text:
Nga lua hanima tehu pon ie masin xewai alon lehe hatesol seilon laha soh tetak laha kum to leili tilokoan ti saun lialun. 


text:
Na tel hong kakaiak ape i kum puas usi, nga kum sului i nake nga luama awaiai seilon ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Tel na i kum nam waxi nga ma kum hong auni kakaiak, puki kakain ien sului i. Ape telao ngain ti hinitiai lawe seilon, Haeu axi i kawatan nake ti kakaiak ien. 


text:
Kakaiak salan nake kumahe nga kakak ti puki namilok. Se tetel i taloma nga, tel Tamak Haeu hone nga waliko ti nga kakaxi. 


text:
Ape nga tioi ka ti usiai nauna tetan i hani seilon tonain kapin ti tap tahi tapoan. Aile ape nga kakaxi waliko tenen tel Tamak hone nga kaxian.”<pb/>


text:
Sikole ngain ti Pasova ape Jises ma tesol kahikahin ang apuha hetekie. Jises tioi ka se ape taun ti i salili tehu pon ie ape alia hani kapi tel Taman Haeu. I waheni hawane tesol kahikahin, seilon tetan ape i kola lalape wawahen tetan hani lato. 


text:
Jises tioi ka tel Taman Haeu hana i Masiwi ti lawe waliko ma tin i tioi ka i ahuma ti Haeu ape i alia hani kapi Haeu. 


text:
Lokon ti lato angiang, Jises tu, i naxi xaxaweni tehu atuhiai puxuaun, i waxi teik taol ape i xioti hani luhuan. 


text:
I tihi kan hani tehu kapi ape i nuhi ae tesol kahikahin. I uke teik taol i xixioti luhuan ape i umeni hapaxe aelato. 


text:
<pb/>Pita hone i ukek, “Tap wanen ka o nuhi aek.” Jises kakane aliake i ukek, “Na nga kum nuhi aem, o kumahe tel kahikahik wanen.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Seilon ti i kikanoen i kum kikan ulea. Tapai i tua nuhi aen ape i hau hawane. Tuahe kumahe amuto hatesol leilomuto haun.” 


text:
Jises ukek ka kumahe hatesol kahikahin haun nake i tioi ka tel ti lato hangaini i hani teka teleian. 


text:
<pb/>Ti Jises nuhi kewa aelato, i puxui aliake tehu atuhiai puxuaun ape i nahih alia hani tesol totonan. I kamei lato, “Saka amuto tioi waliko tetenen nga aile hahani amuto? 


text:
Lawe na amuto kakane nga, amuto ukek tel Masiwi ma na tel hanauamite. A salan nake nga Masiwi ma tel hanaui seilon. 


text:
Nga kakane hawane amuto, tap tel unaui tel masiwi i pamu masiwian ti tel masiwi tetan. Tin masin tel kaui kakain, i kumahe pamu tuah ti tel taloan. 


text:
Ape amuto tioiwen tesol waliko ien. Na amuto puas usi, Haeu auni hasolia amuto.” Jises kakak tel hangainian 


text:
<pb/>Jises kakak tutuen ukek, “Waliko tenen ti lehe nga kak, kumahe nga kakak amuto hatesol. Nga tioi hawane amuto, tetesol nga kilamiwen tetak. Tuahe waliko ti lehe i sohot hoi pepai Haeu kakawen ukek, ‘Tetel i ang kapik masin ka tel lohuk xoxoan, i tale tehiton hani nga watakaiak.’ <n>(Ps 41:9)</n> 


text:
Na tel seilon hong waxi kakai tel ti nga taloma, tin masin i hong waxi kakaiak. Ape tel na i hong waxi kakaiak tin masin i hong waxi kakai tel i taloma nga.” 


text:
<pb/>Muhin ti i kak kewa, tian i kawat ape i kak hei hawane ukek, “Salan wanen, tel ti amuto i hangaini nga.” 


text:
<pb/>Ape Jises kak pahoi ukek, “Tel nga hani i teik bret ie muhin ti nga xomi haniwa tehu tone an, i tetel ien.” Salan, i xomi ape i hani Judas Iskariot, tel nati Saimon. 


text:
Muhin wanen ti Judas ani kewa teik bret, Satan kapiti namilon. Ape Jises hone i, “Aile koseniwa waliko ti lehe o aile.” 


text:
Teka ti lato sokok ka Jises tatalo i kahuiai an ti tehu angiain ti Pasova ma na i tatalo i axiai moni hani teka laha tap soxi nake Judas i tel auniai moniulato. 


text:
<pb/>Ti Judas nahiwa, Jises kakane lato ukek, “Taun ti mateak i xohiwen. Ape teka seilon paxai tioi ka nga tel Nati Seilon se pate tuah ape laha sameni. Ape puasak aile kola hani seilon lalape poh ma solian ti Haeu. 


text:
Tesol natuk, kumahe pate nga kue kapimuto. Nga kakane ulei amuto waliko ti nga kakanewen teka liai, amuto pax upia nga tuahe amuto kum pon lua hani tetesol ti na nga luawa. 


text:
<pb/>“Tenen nauna sale wawahen ti Haeu hani seilon, nga kaxi haxewa ma haxoxo hani amuto. Amuto he wawahenawa masin ti nga waheni hawane amuto. 


text:
<pb/>Saimon Pita kamei i, “Tel masiwi, o nahih kelak?” Jises pahoi i ukek, “Aope ie o kum kahiti uke nga hani tesol na nga luawa tuahe imuh o lua hani kapik.” 


text:
<pb/>Pita kamei i, “Tel masiwi, alahan nga kum pon kahitiam aope? Nga kum nomuha na nga mat ohoi o.” 


text:
<pb/>Jises pahoi i, “Nga kum ukek. Nga kakane hawane o, imat ti tok mom wawan kokoini, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.”<pb/>


text:
Jises kakane tesol kahikahin, “Kum aile hahakawata namilomuto ti tuahe tenen na waliko. Namilomuto kewa xoxoan ti Haeu ma nga. 


text:
Ti tone tel Tamak Haeu kilan ing. Na kumahe salan kaie nga tai kakane amuto. Nga lua hani ien apeseniai ingamuto. 


text:
<pb/>Tomas kakane Jises, “Tel masiwi, amite kum tioi tetesol ti na o luawa ape lehe amite tioi ukek ia aweisal?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Nga se aweisal hani tel Tamak Haeu. Nga tel kaxiai kakain salan sale Haeu ma tel haniai tonain kapin ti tap tahi tapoan. Mewenae nga se aweisal ti seilon kane tel Tamak. 


text:
<pb/>Jises pahoi Pilip, “Nga to kue hawanewen kapimuto. Ala o tioiwen nga. Tel ti i paxaiwen nga, i ningahiwen tel Tamak. Aile ape alahan o ukek nga kola haniwa amuto tel Tamak? 


text:
Nakon o kum soh ka nga ma tel Tamak amili pakata hahawane ape amili masin tel? Kakain ti nga kaakane amuto kumahe ti puki namilok. Se tel Tamak, tel i to papakata kapik i ailele puasan. 


text:
Hong sohoa ka nga ma tel Tamak amili pakata hahawane. Na amuto kapaxe kakaiak, amuto sohoa nake ti waliko lalap nga ailele ti pohe Haeu. 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto, tel na namilon xoxoan tetak i pon ailei waliko ti nga ailele. Tin i pon ailei waliko pamu lapan, taen ti nga alia haniwa kapi tel Tamak. 


text:
Nga aile waliko ti amuto kamei nga ti hahitake axak lehe poh ma solian ti Haeu, nga tel Natun kola. 


text:
Na amuto kamei nga tenen na waliko ti hahitake axak, nga aile hani amuto.” Jises kak kilami ka Haeu hani Holi Spirit 


text:
I se Holi Spirit, i kola hatesol waliko tenen salan sale Haeu. Teka seilon kumahe ti Haeu laha kum hong waxi i nake laha kum paxai tioi i. Tuahe amuto tioi i nake i se wasolamuto ape imuh i tin leilomuto tel tel ti kapitiamuto. 


text:
Kum kue ape teka seilon kumahe ti Haeu laha kum ningahi nga tuahe amuto ningahi ulei nga. Ape kalak amuto mat, amuto moih ulea nake nga moih ulea. 


text:
Taen ti Haeu hamoiha nga ti mateak, amuto paxai tioi ka nga ma tel Tamak amili pakata hahawane ma tin kako pakata hahawane. 


text:
Tel na i puas usi nauna tetak, i waheni nga. Ape tel na i waheni nga, tel Tamak waheni i ma tin nga waheni tel seilon ien. Ape nga kola haxewa hawane nga hani i lehe i tioi aluini.” 


text:
<pb/>Judas, kumahe tetel Judas Iskariot, i ukek, “Tel masiwi, nake lahan o kola haxewa o hani mewenae amite a kumahe hani lawe seilon?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Teka laha waheni nga, laha hong usi kakaiak ape tel Tamak waheni laha. Se teka ien nga ma tel Tamak to hawane kapi laha. 


text:
Teka laha tap wawahen hani nga, laha kum hong usi kakaiak. A kakain ien kumahe ti puki namilok, se kakai tel Tamak, tel i taloma nga. 


text:
Tuahe Holi Spirit tel hakuiamuto, tetel tel Tamak taloma ti hahitake axak, i hanau amuto lawe waliko ma i hanamena amuto hatesol waliko ti nga kaxi haniwen amuto. 


text:
<pb/>“Kum hahakawata tiamuto ti tenen na waliko ma kum maamata. Nga tel hapaui namilomuto ma tiamuto. Ti nga aile ukek, namilomuto ma tiamuto heh hawane, kumahe masin ti seilon aile hahani amuto. 


text:
Nga kakanewen amuto ka nga salili amuto tuahe nga aliama. Na salan amuto waheni nga, ala amuto amuam ti nga alia hani kapi tel Tamak tetel pamu tuah tetak. 


text:
<pb/>“Nga kum kak kue kapimuto nake Satan lehe i tohongi aile halialuak. Tuahe pohen i kum pon kui pohek. 


text:
Nga puas usi hatesol namili tel Tamak lehe lawe seilon tioi ka nga waheni i. “Ien, kako nahih.”<pb/>


text:
Jises kakane tesol kahikahin, “Nga se tea pata huan kilan ma solian ape tel Tamak Haeu i se tetel ngahatiai tea pata ien. 


text:
Lawe ngaxon tenen i kum hua, Haeu koti xaxaweni ape i sahuli hasolia ngaxon tenen i huhua lehe i sihai hakila ape hua kila. 


text:
Pakata xoxoa kapik ape nga pakata xox kapimuto. Tap ngaxe pata i tua hua, i hua mewenae na i papakata he tea patan. Tin masin amuto. Mewenae na amuto pakata xox kapik amuto hua kila. 


text:
<pb/>“Nga se tea pata huan kilan ape amuto se ngaxon. Tel na i pakata xox kapik, i hua kila. Na amuto selaia tetak, amuto kum aile uke tenen na waliko solian ti Haeu. 


text:
Tel na i kum pakata xox kapik i masin ngaxe pata ti laha koti xaxaweni ape i aiol mat. Laha apuhini ape lui xoini hani he ah. 


text:
Na amuto hua kila, amuto se kahikahik wanen ape waliko ti amuto aile i kola lalape poh ma soliai tel Tamak Haeu. 


text:
<pb/>“Nga waheni amuto masin ti tel Tamak waheni nga. Amuto pakata xoxoa kapik lehe kako to he wawahen ukek ien. 


text:
Na amuto puas usi nauna tetak, amuto waheni tatale nga masin ti nga puas usi hahatapo nauna ti tel Tamak ape nga waheni tatale i. 


text:
Nga kum namiloi ukek ka amuto tuahe unauak nake tel unaui seilon i kum tioi namili tel masiwi tetan. Nga namiloi ukek ka amuto se lohuk nake nga kaxi hatakei hahani amuto lawe waliko nga hongoen ti tel Tamak Haeu. 


text:
Kumahe amuto otei nga, nga otei non amuto tetak ape nga kilami amuto lehe amuto hua, huan tetenen tap tahi lialuan ma tapoan. Ape tel Tamak aile hani amuto tuahe tenen na amuto kamei ti hahitake axak. 


text:
Na amuto tuaiwen teka seilon kumahe ti Haeu, ala laha waheni amuto. Tuahe amuto kumahe tuaulaha nake nga otei amuto ti leilolaha hani kahikahik. Aile ape laha watakai amuto. 


text:
Nameniwa ti nga kakanewen amuto, tel unaui seilon kumahe pamu masiwian ti tel masiwi tetan. Seilon axi nga kawatan ape tin laha axi kawatan hani amuto. Na laha hong usi kakaiak, tin laha hong usi kakaiamuto. 


text:
Na masin nga tai kakane laha waliko tenen salan sale Haeu, tap tel tieni laha ti lialui woulaha. Tuahe laha hongoen kakaiak ape laha tioi hawane ti laha aile saun lialun. 


text:
Na nga tai aile waliko tenen lalap ti pohe Haeu, tap tel pon tienialaha ti lialui woulaha. Tuahe kalak laha ningahiwen, laha watakai ati amili tel Tamak. 


text:
Wawatak ti laha ien i sohot ti hapoponowiai waliko ti pepai Haeu kakawen. I ukek, ‘Laha watakai nga ti tap wanen huan.’ <n>(Ps 35:19, 69:4)</n> 


text:
<pb/>“Taen ti Holi Spirit tel hakuiamuto tahiama, tetel i ahuma ti Haeu ma i kak hatakei lawe waliko salan sale Haeu, i kaxi haxewa nga hani amuto. 


text:
Jises kaakane tutuen tesol kahikahin ukek, “Nga kaxi hahani amuto ukek ien lehe xoxoi namilomuto tetak i kum put. 


text:
Laha xaxaweni tamusuke amuto ti synagog ape taun i luluainima ti teka seilon laha telei amuto laha namiloi ukek ka saun tenen ien i kola ka laha se unaui Haeu. 


text:
Tesol waliko ien nga kaxi hahani amuto aope ie lehe ti na i sohot, amuto nameni kakaiak. Nga tai kaxi hani amuto ti imat nake nga kapimuto ma tap tel aile halialu amuto. Puase Holi Spirit 


text:
<pb/>“Aope ie nga alia hani kapi tel i taloma nga tuahe tap tel ti amuto i kamei nga tetesol ti na nga lua hani. 


text:
Nga kakane hawane amuto, ti solian ti amuto pamu ewi nga salili amuto nake na nga kum alia hani kapi tel Tamak, Holi Spirit tel hakuiamuto i kum tahia hani kapimuto. Tuahe na nga salili amuto, muhin nga talo i hanima kapimuto. 


text:
Ape na i tahiama i sehatuhini hani teka seilon ka laha ailele saun lialun. Tin i kak haxewa sale aweisal ti laha sohot seilon sawisawin ti Haeu ma sale Haeu axi kawatan ti lialui woulaha na laha kum towiahu ti saun ien ape usi i. 


text:
I kola haxewa ka laha sohot seilon sawisawin na laha soh tetak. Nga lua hani kapi tel Tamak nake nga tel pate sawisawin. Ape amuto kum ningahi ulea nga. 


text:
Holi Spirit kola ka Haeu hoi i namiloiwen ukek ka i axi kawatan hani Satan tel neini halialui seilon ma hani teteka ti ailei saun lialun. 


text:
Tuahe tataen Holi Spirit tahiama, tetel i kola lawe waliko salan sale Haeu, i neini amuto ti tioiai Haeu. Kumahe i kakak ti puki namilon, i kakaxi waliko tenen i hong ti Haeu ape i kakane amuto waliko ti luluainima tutuen. 


text:
Hatesol waliko ti tel Tamak hina se tetak, aile ape waliko ti nga kaxi hani Holi Spirit, i kaxi hani amuto.” Tatahan ma amuam 


text:
<pb/>Teka ti tesol kahikahin he kamekam, “Salangawe kakaian ukek ia ti i kaakane kako ka kum kue ape kako kum ningahi i ape tin kum kue kako ningahi ulea i? Salangawe kakaian ukek ia ti i kaakane kako ka i sohot ukek ien nake i lua hani kapi tel Taman?” 


text:
Lato he kamekam tutuen, “Salangawe tenen kakain ‘kum kue’ i ukek ia? Kako kum xeu waliko tenen i kakak.” 


text:
<pb/>Jises tioiwen ka pahalato lato kamei i ape i ukek, “Nakon amuto he kamekam salangawe waliko ti nga kakak? 


text:
Nga kakane hawane amuto, amuto tang tahane taen ti teka seilon laha kumahe kahikahik laha amuam. Amuto to leili tatahan tuahe imuh tatahan ti amuto towiahu hani lalape amuam. 


text:
Masin tel hehin ti lehe i hatakaha natun, i ilamenimu moloan ape imuh i amuam nake i hatakahawen tel akaik. 


text:
Tin masin amuto, amuto toto leili tatahan tuahe taen nga ningahi ulea amuto, tiamuto amuam hawane. Tap tel i pon xaxaweniai amuam ien leili tiamuto. 


text:
Taun tehu ien, amuto kum kamei ulea nga na tenen. Nga kakane hawane amuto, tel Tamak Haeu aile hani amuto tuahe tenen na amuto kamei i ti hahitake axak. 


text:
Hanima tataen aope amuto tai kamea ukek ien. Kameiwa Haeu hahitake axak lehe i hani amuto ape amuto amuam hawane. 


text:
<pb/>“Nga hahapuasa meng tenen tenen ti nga hanau amuto tuahe taun tehu i luluainima ti nga kaxi hei hani amuto sale tel Tamak Haeu. 


text:
Nga ahuma ti tel Tamak Haeu hani tehu pon itan ie ape aope ie nga lua salili tehu pon ie hani kapi tel Tamak.” 


text:
<pb/>Ape tesol kahikahin ukek, “Aope ie o kaxi haxewa hawanewen, kumahe o hahapuasa meng hanowi ti imat. 


text:
Aope ie amite tioiwen ka o tioi lawe waliko, ape tap i hapuasa amite kameiam. Ti nake tenen ien amite soh ka o ahuma ti Haeu.” 


text:
Tuahe tehu taun i luluainima, a se hoi liai i tahiawen, ti amuto ox salili nga hani tonamuto. Tuahe nga kumahe lioan nake tel Tamak se kapik. 


text:
Nga kakane amuto waliko ie lehe namilomuto ma tiamuto i ewi hawane ti amuto pakata xox kapik. Ti tehu pon ie amuto tunahi kilan kawatan tuahe tu xoxoa. Nga waxainiwen pohe Satan ma lawe waliko lialun.”<pb/>


text:
Ti Jises kakane kewa tesol kahikahin, i pax hani patul ti tone Haeu ape i lotu ukek, “Tel Tamak, taun tetak i meiwen ti nga mat ma xahat alia. Kola haniwa lawe seilon lalape pohek ma soliaiak nga tel Natum lehe nga kola hani laha lalape pohem ma soliaiam. 


text:
Pake o hana nga Masiwi ti lawe seilon lehe nga axi tonain kapim ti tap tahi tapoan hani teteka seilon o hana hahitake ngangahatak. 


text:
Lato uke tonain kapim ti tap tahi tapoan na lato tioi hawane o, tel Haeu salan ma nga Jises Krais tel o taloma. 


text:
Nga kola haniwen teka seilon lalape pohem ma soliaiam ti nga aile hatapo puasain ti o hahani nga ailean. 


text:
Tel Tamak, aope ie kola haniwa laha lalape pohekalu ma soliaiakalu, i se hoi liai ti kalu, imat ti hutuiai tehu pon itan ie. Jises lotu huali tesol kahikahin 


text:
“Nga kaxi haxewawen o hani tesol kahikahik, tetesol o waxi ahuti ti leili teka seilon laha kumahe tetam ape o hana lato hahitake ngangahatak. Lato hoi lawe tetam. O aile lehe lato sohot kahikahik ape lato hong usi kakaiam. 


text:
Nga kaxi hani lato waliko ti o kaxi haniwen nga ape lato hong waxi kakaiakalu. Lato tioi hawane ka nga ahuma tetam ape lato soh ka o taloma nga. 


text:
“Nga lotu huhuali lato. Aope ie kumahe nga lotu huhuali teka seilon laha kumahe tetam, nga lotu huhuali tetesol o hana hahitake ngangahatak nake lato seilon tetam. 


text:
Lawe seilon tetak se tetam ma lawe seilon tetam se tetak. Ape sale pupuasalato i kola lalape pohek ma soliaiak. 


text:
Kum kue nga lua salili tehu pon itan ie hani kapim tuahe lato tiliwen ie wasole teka seilon laha kumahe tetam. Tel Tamak pate tuah, ti lalape pohem awaiwa lato, ti poh tetenen o haniwen nga lehe lato pakata xox hetekie hanowi kalu. 


text:
Ti nga kapi lato ie, nga hahapuasa pohem ti awaialato ape tap tel ti lato i selaia ti nenein tetam mewenae Judas Iskariot. I tetel lioan, hoi i kau kawatan ti lialui woun lehe kakain ti he leili pepaum sohot poponowi. 


text:
“Aope ie nga alia hani kapim. Nga kakak tesol waliko ie ti nga tutuen he tehu pon itan lehe lalape amuam tetak tin he tialato. 


text:
Nga kakanewen lato kakaiam ape teka seilon laha kumahe tetam laha watakai hawane lato nake lato ape kumahe tuaulaha. Nga tin kumahe tuaulaha. 


text:
Salan wanen, tesol kahikahik lato kumahe tuai teka seilon laha kumahe tetam masin ti nga kumahe tuaulaha. 


text:
Hapuasawa kakaiam ti hualialato lehe lato sohot unauam wanen ti ailei pupuasam. Pake kakaiam pate salan. 


text:
Masin ti o taloma nga hani tehu pon ie ti ailei pupuasam, tin nga talo lato hani tesol tesol ti ailei pupuasam. 


text:
Nga hani hatapo nga unauam wanen lehe tin lato sohot unauam wanen.” Jises lotu huali hatesol seilon laha soh tetan 


text:
“Kumahe nga lotu huhuali mewenae tesol kahikahik kapik, tin nga lotu huhuali hatesol teka laha soh tetak ti laha hong soh kakai tesol kahikahik. 


text:
Tel Tamak, nga lotu huali laha hatesol lehe laha pakata xox hetekie hanowi kalu, ape tin laha pakata xox kapi kalu lehe teka seilon soh ka o taloma nga. 


text:
Ape tin nga pakata xox kapi laha masin ti o pakata xox kapik lehe ti xoxoi pakataialaha laha sohot hanowi seilon tel. Ien i kola hawane hani teka seilon laha kumahe tetam ka o taloma nga ma o waheni hawane laha masin ti o waheni hawane nga. 


text:
Tel Tamak, pahak wanen ka teka seilon o hana hahitake ngangahatak, lato lawe kapik lehe lato ningahi lalape pohek ma soliaiak ti o hani nga nake hoi o waheni nga imat ti hutui tehu pon itan. 


text:
“Tel Tamak, tel pate sawisawin, teka seilon kumahe tetam laha kum tioi o tuahe nga tioi hawane o ma teka kahikahik tioi ka o taloma nga. 


text:
Nga kola haxewawen o hani lato ape nga kola tatale lehe lato waheni seilon liai masin ti o waheni nga ape wawahen tetak hamalum leilolato tel tel.”<pb/>


text:
Muhin ti Jises lotu kewa, i ma tesol kahikahin nahih hani tesol axan Kitron Vali. Ti ien, lato soh hani leili tesol kini oliv. 


text:
Judas, tetel imuh i hangaini Jises hani teka seilon teleian, i tioi tetesol kin nake Jises ma tesol kahikahin nahih hakila hani ien. 


text:
Ape Judas nahih hani tetesol kin. Kahitiwa i tesol seilon ti hile ti Rom, tesol unaui teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma tesol unaui teka Parisi. Laha kakau paulaha, lul ma kamaialaha liai. 


text:
<pb/>Jises hoi i tioi lawe waliko ti lehe i sohot hani i. Kakanua i nahih kouke hani mateiwaulaha ape i kamea, “Amuto upiup aita?” 


text:
<pb/>Laha ukek, “Jises ti Nasaret.” Ape Jises kak pahoi, “Se nga.” Judas tetel hangainian tin i tutu kapi laha ien. 


text:
<pb/>Jises hone laha, “Nga kakanewen amuto ka se nga tetel. Na masin salan amuto upiup nga, amuto hanahi lioiwa tesol kahikahik, tiliwen lato nahih taha.” 


text:
I kak ukek ien lehe kakain ti i kakawen i sohot poponowi ti i ukek, “Tel Tamak, nga awai teka seilon o haniwen nga, tap tel seilon i pon waxi xaxawenialato ti ngahat tetak.” 


text:
<pb/>Taen ien Saimon Pita itini ahuti tea ngolun weluwelun. I kaheni ape i koti haputa taxingi Malkus, tel ti tesol unaui tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. I koti tose tepaun taxingan manau. 


text:
Tuahe Jises hone Pita, “Hana aliakewa tea ngolum haniwa he ingan. Liai nga kau kawatan ti tel Tamak namiloiwen nga kau.” 


text:
<pb/>Ape tesol seilon ti hile ti Rom hetekie tel masiwi ti laha ma teka peteniai Ingi Haeu, laha xioti Jises. 


text:
Imat laha hakahita i hani kapi Anas, tel wawan ihai Kaiapas. Kaiapas i masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ti ahang tehu ien. 


text:
I tetel kemuk i kakane teka masiwi ti teka Ju ka pamu ewian na seilon telawe mat ti awaiai lawe seilon ti matemate. Pita ase ka i kum tioi Jises 


text:
<pb/>Saimon Pita ma tel kahikahi Jises liai, lalu nahih usi Jises ma tesol hakahitaian. Tetel kahikahin liai ien, laha sowini i soh hani tesol mate ingi Kaiapas, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon nake Kaiapas tioi i. 


text:
Pita tutuen melal kapi aweing. Aile ape tetel kahikahi Jises liai alia hani kapin ape i hone tel hehin pepeteni aweing hasohoi Pita. 


text:
Tel hehin ien kamei Pita, “Nakon o kumahe se tel ti kahikahi tel seilon Jises?” Pita pahoi ukek, “Kumahe.” 


text:
<pb/>Tesol unaui Kaiapas ma teka peteniai Ingi Haeu, lato tu kakalini tehot ah hahiai tinulato nake pate waiwain. Ape Pita tin i nahih tu akati lato hahiai tinun. 


text:
Jises kak pahoi i ukek, “Lawe nga kak hehei ti taxingi seilon. Nga hahanau laha leili synagog ma leili Ingi Haeu, tetesol ti teka Ju apuha hehetekie. Nga kum kak mumuneni tenen na waliko. 


text:
Ape nake lahan o kamei nga ukek ien? Kameiwa teka laha hongoen kakaiak. Liai laha tioi waliko ti nga kakaxi.” 


text:
<pb/>Ti Jises kak kewak ien, tel ti tesol peteniai Ingi Haeu tapahi i ape i ukek, “Kalahai o towi kakain tenen masin ien hani tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon?” 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Na masin nga kakawen waliko kumahe salan, kola sehatuhinima. Tuahe na nga kakawen kakain salan, nake lahan o tapahi nga?” 


text:
<pb/>Ape Anas talo Jises ti i xiotan tutuen hani kapi Kaiapas tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
<pb/>Lokon ien Saimon Pita tutu tutuen kapi teka seilon pape tehot ah ape lato kamei i, “Nakon o kumahe se tel ti kahikahi tel seilon Jises?” Pita pahoi ukek, “Kumahe.” 


text:
<pb/>Leilolato tel unaui Kaiapas, i akiki tel seilon Pita koti tose taxingan ti leili kini oliv. I kamei Pita, “Nakon o kumahe se tetel nga ningahi kapi Jises leili kini oliv?” 


text:
Pita ase ulea ka i kum tioi Jises. Ape ti lokon ien wanen tok mom wawan kokoiniwa. Jises tu mate tel masiwi Pailat 


text:
<pb/>Ti pate uli letu, laha hakahita Jises ti ingi Kaiapas hani tehu ingi Pailat, tel ti teka masiwi ti Rom. Tuahe hahalin ti teka Ju soh hani tehu ing ien nake se ingi teka kumahe Ju. Na laha soh, laha kum pon aniai an ti Pasova nake laha ape lolo. 


text:
Aile ape Pailat nahih sohot hani kapi laha ape i kamea, “Pahamuto sului tel seilon ie ti waliko la?” 


text:
<pb/>Laha kak pahoi ukek, “Na masin i kumahe tel seilon ti ailei saun lialun kaie pake amite kum hakahita hanima kapim.” 


text:
<pb/>Pailat hone laha ukek, “Kaien puki amuto waxi suluiwa i usiwa puki nauna ti amuto.” Laha kakane i ukek, “Amite hahalin wanen ti teleiai tel na seilon.” 


text:
<pb/>Pailat nahih alia hani leili ing ape i hone tesol unauan hakahitai Jises hani kapin. Ape i kamei i, “Nakon o se tel masiwi tapein ti teka Ju?” 


text:
<pb/>Pailat pahoi ukek, “Kumahe namilok. Nga kumahe tel Ju. Puki teka akikim ma teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon laha hana o hani he minak. Waliko la tenen lialun o ailewen?” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Na masin nga masiwi ti tuahe namili seilon, hoi teka unauak hil awaiwen nga ti mini teka Ju masiwi ti amite. Tuahe kumahe puki seilon hana nga masiwi.” 


text:
<pb/>Ape Pailat ukek, “Kaien o se tel masiwi tapein, kewak?” Jises pahoi i ukek, “Puki o ukek nga masiwi tapein. Nga takah hanima tehu pon ie ti kola hatake haniai seilon waliko tenen salan. Hatesol teka laha waheni waliko tenen salan, laha hong usi kakaiak.” 


text:
<pb/>Ape Pailat kamei i, “A waliko la tenen salan?” Muhin ien Pailat nahih alia hani melal kapi teka seilon ape i hone laha ukek, “Nga tai upia tunah tenen ti i pon suluan. 


text:
Tuahe ti usiai saun ti amuto, lawe nga oxoxi ahuti tel ti teka kalabus hani amuto ti taun ti Pasova. Kaie pahamuto nga oxoxi ahuti tel masiwi tapein ti amuto teka Ju?” 


text:
<pb/>Laha ausini eliliel ukek, “Kumahe! Kumahe i! Pahamite Barabas!” Barabas i tel ti teka Ju laha hil pahoi teka masiwi ti kiliwakei xuxulaha.<pb/>


text:
Lato alingini ngaxe au ape nihini hana hani he patun. Lato sosoi i teik maia tenen kakai ati polun. 


text:
Lato kak soxeni i ukek, “Tel masiwi tapein ti teka Ju tap tahi mateam!” Ape lato tapahi tuhituhi i. 


text:
<pb/>Pailat nahih ulea hani kapi teka seilon laha apupuha ape i kak ukek, “Nga atoheni i hani amuto. Tuahe amuto tioi kewak nga tai tunahi tenen na waliko lialun ti i pon suluan.” 


text:
Laha hasohotu Jises hani melal. Ngaxe au alinginian he patun ma teik soson maia kakai ati polun. Ape Pailat kak ukek, “Paxaiwa tel seilon ti amuto susului.” 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka peteniai Ingi Haeu paxaiwa Jises ape lato leng ausisini, “Tahi hakea i haniwa he kros!” Tuahe Pailat ukek, “Puki amuto tahi hakeawa i. Nga tai upia tunah waliko tenen lialun i ailewen.” 


text:
<pb/>Teka laha apupuha ien tilol pahoi i ukek, “Tenen nauna ti amite ukek ka liai i mat nake i kakaxi ka i tel Nati Haeu.” 


text:
I hakahita aliake Jises hani leili ing ape i kamei i, “A o seilon ti ia?” Tuahe Jises tai wix pahoi. 


text:
Pailat hone i, “Nake lahan o kum wix pahoi nga? O tioi kewak, i pon na nga oxoxi o ma na tahi hakea o.” 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Na Haeu tai sowini hani o, o kum pon ailean. Aile ape tel seilon i hana nga hani he minam, i aile saun pamu lialuan ti o aile.” 


text:
<pb/>Ti Pailat hong kewak ien, i tohongi oxoxi ahuhuke Jises. Tuahe teka seilon ien leng ausini ukek, “Na masin o oxoxi ahuti tel seilon ie, o kumahe lohi Sisa. Tel na i ukek i se tel masiwi tapein, i pahoxai Sisa tel masiwi tapein ti Rom.” 


text:
<pb/>Ti Pailat hongoa kakain ien i hakahita aliake Jises hani melal ti mateiwai teka seilon ape i to hani tesol totoan ti hong paxaiai kakain, ti kakai Arameik laha axai, <n>Gabata.</n> Tenen kakain ien ukek, “Tesol Pot.” 


text:
Waliko ien i sohot ti tehu ngain ti apesenialaha ti Pasova. Ti sai lape ngain, Pailat kakane teka seilon, “Tel masiwi tapein ti amuto ie!” 


text:
<pb/>Laha tilol pahoi Pailat, “Teleiwa i! Teleiwa i! Tahi hakea i haniwa he kros! Pailat kamei lato, “Kaie pahamuto nga telei tel masiwi tapein ti amuto?” Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon pahoiwa, “Masiwi ti amite mewenae Sisa.” 


text:
<pb/>Pailat kakanua i hani Jises he minalaha lehe laha tahi hakea i hani he kros. Ape teka seilon ti hile waxi Jises. Laha tahi hakea Jises hani he kros 


text:
<pb/>Ape laha nahih hahaniwa tesol axan <n>Golgota</n>. Teik kakain ien ti kakai Arameik. I ukek, “Tetesol tanoman masin kui pati seilon.” Puki Jises kakau teik kros pata. 


text:
Ti tesol ien laha tahi hakea i hani he teik kros i kakau. Tin laha tahi hakea hua seilon, tel sai tepaun, tel liai tepaun ape Jises patalal ti lalu. 


text:
Ti hahitake axe Pailat teka seilon ti hile tahi hakea teik kakain onote pati Jises. I ukek, <n>“Jises ti Nasaret, tel Masiwi Tapein ti teka Ju.”</n> 


text:
Kilan wanen seilon paxaiwen kakain ien nake tetesol ti Jises akeak xohixohin tehu taon lalap a kakain ien laha tai ti kakai Arameik, Latin ma Grik. 


text:
<pb/>Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon hone Pailat, “Kumahe i tel Masiwi Tapein ti teka Ju. Tai sohi kewak, tel seilon ie i ukek i Masiwi Tapein ti teka Ju.” 


text:
<pb/>Muhin ti teka seilon ti hile tahi hakea kewa Jises, lato sei tesol maia Jises sosoi wasolalato seilon hinalo. Lato waxi hetekie tehu atuhiai puxuaun tuahe i maia teikawe ape lato kum pon seian. 


text:
Aile ape lato ukek, “Kako kum lexi sei. Kako halokeni satu upiai tel waxian.” Waliko ien i sohot haponowiai teik kakain leili pepai Haeu. I ukek,<pb/>“Lato sei tesol sosok maia wasolalato ma halokeni satu waxiai tehu atuhiai puxuauk.” <n>(Ps 22:18)</n> Ape salan, tesol seilon ti hile aile ukek ien. 


text:
<pb/>Tutu xohixohin kapi teik kros se tel tini Jises, tel tuai tel tinan, Mary tel axoi Klopas ma Mary Magdalen. 


text:
Ti Jises paxaiwa tel tinan tutu ien kapi tel kahikahin lohun pate xoxoan, i ukek, “Tel tinak, o kewa tel seilon ie masin natum wanen.” 


text:
Ape Jises kakane tel kahikahin ien, “I se ape tinam.” Hutui tataen ien tel kahikahin waxi auni i. Matei Jises 


text:
<pb/>Jises tioi ka hatesol puasain ti tel Taman talo i aile ape i hatapoen. Lehe kakain ti pepai Haeu i sohot poponowi, Jises ukek, “Kinawek paxepaxen, pahak nga un.” <n>(Ps 22:15, 69:21)</n> 


text:
Tehu peti waen wangingian ien, aile ape laha xomi hawaxexa teik maia hani he waen, laha hana hani teik tumi ngaxe pata axan hisop ape tulini hani he singi awan. 


text:
Ti Jises namihiniwa i ukek, “Pupuasak nga hatapoen!” I lakuini patun ape i hana aliake i hani he mini Haeu. 


text:
<pb/>Telao ien ngain ti apesenialaha ti Sabat ape Sabat tehu ien se ngain lalap ti tehu Pasova. Aile ape teka masiwi ti teka Ju watakai tupui tesol seilon ien akeak tutuen he kros telao Sabat. Laha kamei Pailat na i sowini hani teka unauan ti hile xai otohi ae tesol seilon ien lehe lato mat kosea ape laha hamosu tupualato hani itan. 


text:
Tuahe tel ti tesol seilon ti hile tapuhi pope Jises tehu samen ape kaka ma kan xiweu ahuta hahutuia. 


text:
Tetel i ningahiwen waliko ti i sohot ien i kakaxi waliko salan. I tioi waliko ti i kakaxi se salan. I kaxi waliko tenen ien lehe tin amuto soh ti Jises. 


text:
Tesol waliko ien i sohot haponowiai teik kakain leili pepai Haeu, i ukek, “Tap tea na kuin laha otohi.” <n>(Exod 12:46; Num 9:12; Ps 34:20)</n> 


text:
Tin i haponowia teik kakain liai leili pepai Haeu i ukek, “Teka seilon paxai tetel laha tapuhi.” <n>(Zech 12:10)</n> Auniai tupui Jises leili amal 


text:
<pb/>Muhin ien Josep ti tehu taon Arimatea kamei Pailat na i waxi auni tupui Jises. Josep i tel kahikahi Jises tuahe i puluhini nake i mamata teka masiwi ti teka Ju. Ti Pailat sowini haniwa Josep, i waxi tupui Jises. 


text:
Nikodimus, tetel kemuk ipong tehu i nahih paxai Jises, i kahiti Josep kau hehetekie 33 kilo mer ma aloes, waliko tenen masin sanda poun pate solian. 


text:
Ape lalu waxi mer ma aloes hetekie teik maia weluwelun ape puxui talini tupui Jises. Lalu aile ukek usiai saun ti teka Ju sale tihiniai seilon maten. 


text:
Tetesol laha tahi hahakea Jises xohixohin kapi tesol kin. Leili tesol kin ien tehu amal haun, tenen laha tanomi he pot patul ti hepekeun. Laha tai hahana tupui seilon maten ien. 


text:
Pate letu ti Sande, ti tilokoan tutuen, Mary Magdalen nahih hani tehu amal ape i ningahi tehu pot laha uke siponiai amali Jises ape hulinan. 


text:
Aile ape i kiliwau hani kapi Saimon Pita ma tel kahikahi Jises liai, tel lohun xoxoan. I ukek, “Laha waxi ahutiwen tupui tel masiwi ti leili amal ape amite kum tioi tesol laha hahana i!” 


text:
Saimon Pita, tel i usima muhin, i tahiawa ape i soh hani leilon. Tin i ningahi teik maia puxuiai tupui Jises ien. 


text:
Ape tel kahikahi Jises i tahiamu imat he amal, tin i soh hani leilon. I ningahi waliko ti leili amal ape i soh ka Jises moih aliawen. 


text:
Tuahe kalak tataen ien tesol kahikahi Jises tai xeu tutuen teik kakain ti pepai Haeu kakaxi ka Jises moih alia ti matean. 


text:
Ape i ningahi hua engel puxuaulalu pate papaxaxun. Lalu toto tesol kemuk laha hahana tupui Jises, tel onote patun ma tel onote aen. 


text:
Lalu kamei i, “O tatangike la?” I pahoi lalu ukek, “Laha waxi ahutiwen tel masiwi tetak, nga kum tioi laha hahana i ia!” 


text:
Jises kamei i, “O tatangike la? O paxai upiup aita?” Mary sokok i tel seilon ti lawe i pupuas leili tesol kin ien. I ukek, “Tel masiwi, na o waxi ahutiwen tupui Jises, kaxi hanima nga tesol ti o hahana i lehe nga waxi auni.” 


text:
<pb/>Jises ukek, <n>“Mariam!”</n> I tiloi axan ti Arameik, puki kakaialalu. Mary hongoa ape tohea pahoi i. Tataen ien i paxai tioi Jises ape tin i hapuasa kakai Arameik i ukek, <n>“Raboni!”</n> Teik kakain ien i ukek, tel Hanaui seilon. 


text:
<pb/>Jises hone i, “Kum aka hahaxomu tetak, nga tai alia hani kapi tel Tamak Haeu. Tuahe nahih haniwa kapi tesol kahikahik. Honewa lato kum kue nga alia hani kapi tel Tamak i se tin Tamalato, tel Haeu tetak i se tin Haeu tel Masiwi ti lato.” 


text:
<pb/>Mary Magdalen nahih hani kapi tesol kahikahin ape i ukek, “Nga ningahiwen tel Masiwi!” Ape i kakane lato kakain ti Jises hohone i. Jises take hani kapi tesol kahikahin 


text:
<pb/>Alohah ti telao Sande ien, tesol kahikahi Jises apupuha leili tehu ing, aweing konginan nake lato mamata teka Ju liai. Lokon ien Jises take hani kapi lato ape i ukek, “Amuam ti Haeu kapimuto.” 


text:
Ti i kak kewak ien, i kola hani lato minan ma popon. Tesol kahikahi Jises amuam hawane ti lato ningahiwa tel Masiwi. 


text:
Jises kak ulea ukek, “Amuam ti Haeu kapimuto. Masin ti tel Tamak Haeu taloma nga ailei puasan, tin nga talo amuto.” 


text:
Na amuto oxoxi teka seilon ti kawatan ti saun lialun ti laha aile hani amuto, Haeu tin i oxoxi laha ti kawatan ien. Na amuto kum oxoxi laha ti kawatan ti saun lialun ti laha, Haeu tin i kum oxoxi laha.” Tomas ningahi Jises ape i soh hawane 


text:
<pb/>Tomas, tel ti tesol huopanim huhua kahikahi Jises, tin laha axai i Sangasang, i kumahe ien lokon ti Jises take hani kapi tesol kahikahin liai. 


text:
Ape lato kakane i ukek, “Amite ningahiwen tel Masiwi!” Tomas pahoi ukek, “Nga kum soh, halik na nga paxai mahe tuhi nil he minan ma nga soti mahe naxon he popon.” 


text:
<pb/>Muhi puasain tehu, tesol kahikahi Jises hukuma ulea leili ing ape Tomas tin kapi lato. Kalak aweing konginan, Jises take tu hani kapi lato. I ukek, “Amuam ti Haeu kapimuto.” 


text:
Ape i kakane Tomas, “Paxaima minak. Sotima mahe tuhi nil ape sotima mahe naxon he popok. Kum kakapaxe, soh hawanema tetak.” 


text:
<pb/>Jises kakane i, “O soh nake o ningahi hawane nga. Tuahe teka laha tai ningahi nga a laha soh tetak, Haeu aile hasolia hawane hani laha.” Puase teik pepa ie 


text:
<pb/>Tesol kahikahi Jises tin lato ningahi kilan waliko tenen pate lalap liai Jises aile ti pohe Haeu tuahe tap leili teik pepa ie. 


text:
Tuahe tetesol ti leili pepa ie nga tai lehe amuto soh ka Jises i se Krais tel Nati Haeu ape ti xoxoi namilomuto tetan, amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.<pb/>


text:
Lokon ien tepanim hua ti lato pape kanitax Galili, axan liai tenen Taibirias. Lato tetesol ien se Saimon Pita, Tomas tel laha axai Sangasang, Nataniel tel ti Kana ti Galili, hua nati Sebedi ma hua kahikahi Jises liai. 


text:
Saimon Pita kakane tesol liai, “Nga lua teletel xixi.” Lato ukek, “Amite mahoi o.” Ape lato ku hani he tea koap tuahe lato tai tiuk xixi ipong hatehu. 


text:
<pb/>I kakane lato, “Towi uleawa tehu upenaumuto haniwa tepaun sai manau ti tea koap lehe amuto tiuk.” Lato towi haputa tehu upen ape lato kum tei aliake uke nake kilan wanen xixi lato puliwen. 


text:
<pb/>Tel kahikahi Jises lohun xoxoan hone Pita, “I se Jises tel Masiwi!” Ti Pita hongoa ka se tel Masiwi, i talini xioti luhuan tehu puxuaun ape i tautit hani itax. 


text:
Tesol kahikahi Jises liai xoxei ititini tehu upen xuhai xixi hani peixux. Lato kumahe pate xauxaun, xawaian sai 100 mita. 


text:
Saimon Pita nahih hani he tea koap ape itini xaheni tehu upen xuhai 153 xixi hani peixux. Kalak xixi pate kilan ma lalap, upen tai watat. 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Nahima ang.” Tap tel ti tesol kahikahin kameawen ka i aita nake lato tioi i se tel Masiwi ti lato. 


text:
Ie se ape he toluhu ti Jises take hani tesol kahikahin muhin ti i moih aliawa ti matean. Jises kamei Pita 


text:
<pb/>Ti lato ang kewa, Jises kamei Saimon Pita ukek, “Saimon tel nati Jon, nakon wawahen tetam hani nga pamu i xoini wawahen tetam hani lawe waliko liai?” I pahoi ukek, “A se. Tel Masiwi, o tioi nga waheni o.” Jises kakane i, “Ngahati aluiniwa teka kahikahik masin ti tel ngahatiai sipsip.” 


text:
<pb/>Jises kamei ulea, “Saimon tel nati Jon, nakon o waheni hawane nga?” I pahoi ukek, “A se. Tel Masiwi, o tioi nga waheni hawane o.” Ape Jises ukek, “Ngahati aluiniwa teka kahikahik masin ti tel ngahatiai sipsip.” 


text:
<pb/>Jises kamei i he toluhu i ukek, “Saimon tel nati Jon, nakon o waheni nga?” Saimon Pita tian i kawat nake Jises kamei i uke he toluhu sale wawahen tetan hani i. Ape i ukek, “Tel Masiwi, o tioi lawe waliko. O tioi ka nga waheni hawane o.” Jises hone i, “Ngahati aluiniwa teka kahikahik masin ti tel ngahatiai sipsip. 


text:
Nga kakane hawane o, lokon ti o uluha, lawe o aile waliko ti paham ma lawe o nahih hani tesol ti paham. Tuahe ti na o salaimatawa, teka liai waxi o hani tesol ti kumahe paham.” 


text:
Jises kak ukek ien kilamiai sale matei Pita. Matean i haxawa hawane Haeu. Ape Jises hone i, “Tu xox tatalewa tel kahikahik!” Jises ma tel kahikahin lohun xoxoan 


text:
<pb/>Ti Jises ma Pita tau nanahih, Pita tohea ape ningahi tel kahikahi Jises liai lohun xoxoan, kakahiti lalu. I tetel i to papalahah hani patanawe Jises lokon ti lato ang tehu angiain ti Pasova ape i kamea, “Tel Masiwi, aita ti amite tel hangainiam hani mini teka seilon teleiam?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Sohin uke pahak i moihin tutuen atengi taen nga aliama. O kum namiloi hahakila tenen ien. A o, tu xox tatalewa tel kahikahik.” 


text:
Ti nake ien, kakain sawata wasole teka kahikahi Jises ka tel kahikahin lohun xoxoan i kum mat. Tuahe Jises tai kak ukek ien. I tua ukek, “Sohin uke pahak i moihin tutuen atengi taen nga aliama. O kum namiloi hahakila tenen ien.” Tiliai kakai Jon 


text:
<pb/>Tel kahikahi Jises lohun xoxoan i se tetel i ningahiwen ma tai kakaxi tesol waliko ie. Ape amite teka kahikahi Jises tioi ka waliko ti i kakak salan wanen. 


text:
<pb/>Kilan wanen waliko liai tutuen ti Jises ailewen. Na masin pahalaha tai kongini hatapo tesol waliko ien, nga kum ukek ka hatehu pon ie i tapai tone hatesol pepa ti sale Jises.<pb/>


text:
Teik pas ie nga Jud tel unaui Jises Krais ma ukale Jeims, nga tai hani amuto hatesol kahikahi Krais. Nameniwa ka Haeu tel Tamakako waheni hawane amuto ma amuto hahitake ngangahat ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu aile kolai lalape wawahen ma tatahan tetan hani amuto ma tin hatona hasolia hawanei tiamuto. Teka woinakon hanaui seilon 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, pahak wanen nga tai hani amuto sale tenen tonain haun Haeu haniwen kako ti i awai kako kaui kawatan ti lialui woukako. Tuahe namilok pamu xoxoan ti tai hakuiamuto lehe amuto aka kongini ma sawateni kakain salan ti Haeu ti kako soh hawanewen. Tenen kakain ien i hani kako teka tetan wanen, teteka kako hani hahatapo i tupuakako. Kakain salan ti Haeu seilon kum sosohi. 


text:
Nga kak ukek nake hina seilon kumahe ti Haeu laha sihilawen kapimuto ape laha hahanau ka ti lalape soliai Haeu, i kum paxai waxi na kako aile saun tenen pate lialun. Tuahe teteka ien, hoi Haeu namiloi kueiniwen i axi laha kawatan nake laha tale tehitolaha hani Jises Krais, tetel telawe Masiwi ma neiniakako. 


text:
<pb/>Nga hanamena aliake amuto, kalak amuto tioi waliko ie. Salan ka Haeu huali teka Ju ti i waxi aliake laha ti Igip, tuahe imuh i halialu tamusuke teteka xoxoi namilolaha tetan i put. 


text:
Nameniwa teteka engel laha heleini poh ti Haeu haniwen laha ape laha lioi tonalaha kapin lian tehue. Aile ape Haeu hamalumini laha xinotan leili tilokoan atengi ngain tetehu ti i hiniti lawe seilon. 


text:
Tin nameniwa teka seilon ti Sodom ma Gomora ma teka seilon leili taon ti kakalini lalu. Laha aile hakila saun lialun ti wawan hehin ma saun ti sikisiki tenen pate hienain. Haeu lui hatapo tesol taon ien. I kola ka seilon tenen weli ailei saun lialun, laha kau kawatan leili ah ti tap tahi pehoan. 


text:
<pb/>Tin masin teka woinakon hanaui kakain ti Haeu, laha namiloi tanomi ka laha masiwi, laha aile kilan saun lialun ti sikisiki, laha kum nam waxi nenein ti Haeu ma laha soxeni pohe teka engel, spirit solian tetan. 


text:
Tuahe Maikel, tel engel pate tuah ti Haeu, i kum kak halialu Satan ti Satan pahan i waxi tupui Moses. I tua ukek, “Puki Haeu tel Masiwi tumeam.” 


text:
Tuahe teteka woinakon hanaui seilon, laha kak saxuti lawe waliko tenen laha kum xeu. Masin manihuh, tap namilolaha ma laha aile waliko tenen i halialu aliake laha. 


text:
Haeu axi hawane laha kawatan. Laha masin Kein tetel i telei tel ukalan. Masin tel masiwi Balam, laha aile tenen tenen hani seilon ti ukei moni. Tin masin tel seilon axan Korah, laha tale tehitolaha hani Haeu ape laha mat hetekie kawatan ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>Teteka woinakon hanaui seilon ien, masin axatan ti he puxux, ti lialui woulaha i haloloa amuto leili tehu angiain na laha ang kapimuto ti nameniai wawahen ti Jises tel Masiwi. Tap wanen hienaialaha. Laha nam waxi mewenae laha ma laha kum pon wanen ngahatiai seilon liai. Laha masin maun aupol tua paxeni ahuahu a tap akahun. Laha masin pata tenen i kum hua, kalak taun ti huai pata. Laha tin masin pata tenen wahan sohutan ape i mat tamus. 


text:
Masin laman lalap ti i atihinima masiap tenen lialun, laha sawateni saun tenen ti hienain. Laha masin kohot tenen i nahih sel ti tone nanahian. Haeu apeseni totonalaha leili lalape tilokoan ti kaui kawatan ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>Enok tel ti kahi Adam, i tepanim tel ti muhi Adam, i kak peleawen imat sale teka seilon ien. I kakaxi sale aliai Jises Krais ukek, “Hongoa, i aliama hetekie teka lawalawai engel, spirit solian ti Haeu. 


text:
I paxai kolongeni woi lawe seilon. I sului teka seilon laha kum nam waxi i, teteka laha aile hakila saun lialun ma kak saxuti i.” 


text:
<pb/>Teka seilon ien weli hakumekum ma titingok. Laha aile usi isiai pahalaha ailei saun lialun. Laha kak hanasanas ma laha aile kakain paon lehe seilon lawe hongeni laha. Tu xoxoa ti usiai kakai Haeu 


text:
<pb/>Tuahe amuto teka soliai akikik ti Krais, nameniwa waliko ti tesol aposel ti Jises Krais tel Masiwi ti kako kak peleawen. 


text:
Lato kakane amuto ka imat ti tapoi tehu pon ie, hina seilon laha soxeni Haeu ma teka seilon tetan ma laha waheni usiai isian ti laha ailei saun lialun. 


text:
Laha seilon ti hatanoi wasol leilomuto. Laha tua usiusi namili seilon, laha kum hani Holi Spirit ti kapitialaha. 


text:
<pb/>Tuahe amuto teka soliai akikik ti Krais, he huhualawa haxoxoi namilomuto ti Haeu tel tuah tapein ma lawe haniwa Holi Spirit neiniai lotu ti amuto. 


text:
Nanahiamuto kolawa ka amuto soh hawane Haeu waheni amuto. Haxoxoa namilomuto ti atengiai Jises Krais tel Masiwi ti kako lehe i hani amuto tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. I aile ukek ien ti lalape tatahan tetan. 


text:
Huali elieliwa teka seilon laha kane ah ti tap tahi tapoan nake ti lialui woulaha. Aile hasoliawa laha tuahe kanipetiwa waliko ti laha ailele. Watakai hawanewa saun lialun hanowi ti amuto watakai waliko tenen kohan. Kaha sameniwa Haeu 


text:
<pb/>Haeu tetel i pon awaiamuto ti leili kawatan ma totohong lehe namilomuto tetan i kum put. I aile amuto sohot seilon sawisawin lehe amuto tapai ti soh haniai lalape xewaian hetekie amuam ape tap tel i pon tieniamuto ti tenen na waliko. 


text:
I telawe Haeu awaiakaha seilon. I talo Jises Krais awaiakaha ti kaui kawatan ti lialui woukaha. Kaha haxawawa axe Haeu ma sameniwa soliaian. I tetel lalape pohen ma masiwian, liai lilian ti imat hanima aope ma lian tehue. Salan wanen.<pb/>


text:
Nga tua tai hahongo o tel masiwi Teopilus, kilan seilon laha tohongiwen taiai menge Jises ti lawe waliko ti i sohotuen leilomite teka kahikahi Jises. 


text:
Laha usiusi kakain ti teka laha ningahiwen waliko ti i sohotuen ma teka hanaui meng solian ti Jises kakaxi. 


text:
Aile ape nga upia mataini menge Jises ti hutuan wanen ape nga namiloi ukek ka solian na tin nga tai haxewa hani o waliko ti i sohotuen. 


text:
Nga aile ukek lehe o tioi hawane ka waliko ti teka kahikahi Jises hanauen o, salan wanen. Tel engel kak kilami takahe Jon Baptis 


text:
<pb/>Lokon Herod masiwi ti Judia, Sakaraia tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon, i pupuas leili Ingi Haeu hetekie tesol tuaun. Axalato Abijaia. Tenen ax ie lato kema axe tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon ti matahaun. Tel axoi Sakaraia Elisabet i kahi nati Aron tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
Haeu namiloi ukek lalu hauhua seilon sawisawin. Lawe lalu puas usi mataini hatapo hatesol nauna ti Haeu tel Masiwi. 


text:
<pb/>Ngain tehu, Sakaraia ma teka tuaun lato pupuas leili Ingi Haeu nake taun ti lato ti puas leili puasain tehu ien. 


text:
Usiai saun ti teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato kilami tel ti leilolato soh hani leili Ingi Haeu ti luiai sanda hani Haeu ma lotu hualiai teka seilon. Telao ien lato kilami Sakaraia. 


text:
<pb/>Leili Ingi Haeu tel engel, spirit solian ti Haeu, i take hani Sakaraia. I tutu sai manau ti tone luiai sanda. 


text:
Tuahe tel engel kakane i ukek, “Kum maamata, Sakaraia! Haeu hongoen kamekame tetam. Tel axoam Elisabet hatakaha tel akaik natum. Axaiwa axan Jon. 


text:
Amuto hatesol amuam nake Haeu namiloi ukek Jon i sohot tel seilon pate tuah. I kum un unum ailan. Tataen ti uli takahan, Haeu hani i Holi Spirit ti kapitian. 


text:
Ape i neini kilan ti amuto Israel lehe amuto towiahu ti lialui woumuto hani Haeu tel Masiwi ti amuto. 


text:
I sohotuma imat ti Krais, tel Haeu taloma. Ape Holi Spirit hapohea i hanowi ti i hapohea Elaija tel kuluiai kakai Haeu. Jon huali seilon ti apesenialaha ti sohotui Krais. I hukumini aliake akaik ma taman ma huali teka tahitah ti usiai nauna ti Haeu.” 


text:
<pb/>Sakaraia kakane tel engel ukek, “Lehe nga tioi ukek ia ka teik waliko ti o kakak i sohot? Amili tel axoak ape salaimat.” 


text:
<pb/>Tel engel ukek, “Nga Gabriel, tel unaui Haeu pate tuah. I taloma nga hahongoam tenen meng solian ien. 


text:
Tuahe nake o hong kapaxe kakaiak, o kum wix uke atengi taen tel natum takah. Waliko ti nga kakane o i po sohot onoteni hawane taun ti Haeu kikilami.” 


text:
<pb/>Lokon ien teka seilon melal atetengi Sakaraia ape laha nam tataxini ti i pate kuen leili Ingi Haeu. 


text:
Ti i ahutama i kum kakane uke laha. I tua hapuasa minan kakanealaha ape laha paxai tioi ka tenen waliko tuah take haniwen i. 


text:
I ukek, “Ti soliai Haeu i huali nga ape i xaxaweni hatapo hienain ti na lieheh. Teka seilon ape laha kum paxai teheni nga.” Tel engel kak kilami takahe Jises 


text:
<pb/>Muhi pangapang tepanim tehu ti Elisabet petiwa akaik, Haeu talo tel engel Gabriel hani tehu taon Nasaret leili Galili. 


text:
I hakouta kakain hani tel hehin axan Mary i tai engeeng kapi tel na wawan. I tel laha otei haniwen axoi Josep, kahi nati tel masiwi David. 


text:
I sohot tel seilon pate tuah ma pohe Haeu toi i ape laha axai i Nati Haeu. Haeu hana i tel masiwi ti teka Ju masin tel masiwi David, tetel Jises nakuama tetan. 


text:
<pb/>Tel engel kak pahoi i ukek, “Ti pohe Haeu, Holi Spirit atuhi halihu o ape o pet akaik. I hani hatapo tupuan ailei puase Haeu ape laha axai i Nati Haeu. 


text:
Nam paxaiwa tel akikim Elisabet. Kalak i salaimat i petiwen akaik. Kemuk i lieheh ape aope ie pangapangaun tepanim tehu. 


text:
<pb/>Mary ukek, “Nga unaui Haeu tel Masiwi. Ewi i sohot hani nga masin ti o kakawen.” Ape tel engel salili i. Mary nahih paxai Elisabet 


text:
Ti Mary kakak tutuen, tel akaik leili tiai Elisabet pixewa. Ape Holi Spirit hanamiloa Elisabet kakain. 


text:
<pb/>Ape i kak eliel hani Mary ukek, “Haeu aile hasolia hani o, akulai lawe hehin liai. Tin i aile hasolia hani tel akaik na o hatakaha. 


text:
Haeu aile kola hani o lalape soliaian nake o hong soh ka i aile hawane waliko ti i kakawen.” Mary lotu sameni Haeu 


text:
I kum maluhe nga ma i ngahati nga tel unauan kalak axak pate itan leili teka seilon.<pb/>Seilon telok aope ie ma telok imuh laha ukek ka Haeu aile kola hani nga lalape soliaian.<pb/> 


text:
I tel pate pohen ma i aile waliko lalap hani nga. I pate solian ma pate tuah xoini lawe seilon ma lawe waliko.<pb/> 


text:
I aile kola tatahan tetan hani teka laha sameni ma hong tamani i leili teka seilon ti aope ie ma imuh.<pb/> 


text:
Hina teka masiwi i hatapo laha ti neiniai seilon a teka seilon laha teheni aliake laha ti usiai namilon i aile laha seilon tuah.<pb/> 


text:
Haeu axi waliko solian hani teka pahalaha wanen usiai aweisalun ape i tua hanahi lioi teka laha kilan waliko ma pahalaha kum is usian.<pb/> 


text:
I namiloi i aile kola tatale tatahan hani Abraham ma teka laha nakuama tetan masin ti i kakanewen laha.” 


text:
Teka laha toto xohixohin kapin ma teka akikin hong waliko solian ti Haeu tel Masiwi aile hani Elisabet ape laha hatesol amuam akati i. 


text:
<pb/>Muhi puasain tehu ti tel akaik takahawa, teka akikin apuha ti ailei teik kikilam ti kotiai uli walikoi tel akaik ti kolakol ka i seilon ti Haeu. Pahalato uliai i Sakaraia masin axe tel taman. 


text:
<pb/>Lato kamei tel taman ax tetenen pahan i uliai hani tel natun. Lato tua hapuasa minalato nake i kum kak uke ape lato sokok ka tin i kum hong kakain. 


text:
Sakaraia aile kola ka pahan i tai waliko. Ti lato haniwa i teik patiu ti taiai kakain i tai ukek, “Axan Jon.” Lato hatesol ongaini hawane. 


text:
<pb/>Teka seilon laha toto xohixohin kapi Sakaraia ma Elisabet laha hatesol ong mamata hawane. Ape laha kaxi sawateni waliko tenen i sohot hani lalu hani teka seilon ti lawe toan he maunten ti leili Judia. 


text:
Teka ti laha hongoa ien, laha to nanamiloi ape laha ukek, “Tel akaik ie liai i sohot tel seilon pate tuah nake Haeu tel Masiwi hoi kapin.” Sakaraia kak kilami waliko ti Haeu aile 


text:
“Kako sameniwa Haeu tel Masiwi ti kako teka Israel. I tahiama ti hualiakako teka seilon tetan ma oxoxiakako ti kalabus ti saun lialun.<pb/> 


text:
I haniwen kako Krais, tetel ti lalape pohen i awai kako ti kawatan ti lialui woukako. I kahi tel masiwi David, tel unaui Haeu.<pb/> 


text:
Teka kuluiai kakai Haeu laha hani hatapo laha ti ailei puasan, laha kaxiwen ti kuewen waliko ti Haeu aile.<pb/> 


text:
I aile kola tatahan hani teka tamakako ti matahaun nake i nameni ti i xinoti namil kapi lato ka i Haeu tel Masiwi ti lato ape lato seilon tetan.<pb/> 


text:
I awai kako ti teka laha watakai hawane kako lehe kako aile puasan ma lotui i hetekie tap mamata.<pb/> 


text:
I huali kako sohot seilon sawisawin ti usiai nauna tetan ma ti ailei lawe waliko ti i paxai waheni.”<pb/> 


text:
Ape Sakaraia kakane tel natun ukek, “Tel natuk, o sohot tel kuluiai kakai Haeu.<pb/>O hutui puasam imat ti Krais tel Haeu taloma ape o huali seilon ti apesenialaha ti sohotui Krais.<pb/> 


text:
O kaxi hani teka seilon tewau aweisal ti Haeu awai laha ti kawatan ti lialui woulaha ma oxoxi laha ti kawatan ien.<pb/> 


text:
Masin xewan ti i haxewa tilokoan, Krais kaxi waliko salan hani teka seilon laha leili tilokoan ti lialui woulaha.<pb/>Ape i neini kako lehe wasolakako ma Haeu i sawi.”<pb/>Tataen ie Sakaraia tili kakaian. 


text:
<pb/>Tel natun Jon lapale ape Holi Spirit hapohea i. I heheuta he lohong atengi tataen i kaxi ahuti kakai Haeu hani teka seilon ti Israel.<pb/>


text:
Lokon ien Augustus tel masiwi tapein ti Rom, hone teka unauan waxi hatapoi axe seilon ti Rom ma lawe xux hahitake ngahat ti Rom lehe i tioi mongohe seilon towiai moni hani Rom. 


text:
Aile ape Josep lua salili Nasaret leili Galili ape i nahih hani Betlehem leili Judia, taon tetehu tel masiwi David takah. Josep lua hana axan ien nake i nakuama ti tel masiwi David. 


text:
Josep hakahita hetekie Mary, tel hehin laha otei haniwen axoan ape i hana ati axalalu. Lokon ien Mary hoi i petiwen akaik. 


text:
Ien uli hatakahai akaik tetan. Tel akaik ien se wawan. I puxui he teik maia ape i hanopi hani leili tone ani manihuh nake leili ing ti tone soliwa pate xuhan. Tesol ngahatiai sipsip ma teka engel ti Haeu 


text:
<pb/>Ipong tehu ien hina seilon ngangahati sipsip xohixohin Betlehem, tetesol ti kilan pahoah solian. 


text:
Tel engel, spirit solian ti Haeu, i take hahutuia hani lato ape xewai Haeu i xeu kakalini lato. Pate lato mamata. 


text:
Hongoa! Ngain tetelao leili Betlehem, tehu taon ti tel masiwi David takah, tel awaiakaha i takahawen. I awai kaha ti kawatan ti lialui woukaha. I Krais tel Masiwi, tetel Haeu taloma. 


text:
<pb/>Tataen ien, kilan wanen engel ti Haeu take ulea hani kapi tel engel ien ape lato pak sameni Haeu ukek,<pb/> 


text:
“Haeu, tel tonan patul wanen, i pate tuah ma pate solian!<pb/>I aile hasolia wasolakaha hani i ma wasole teka seilon i amumuke!” 


text:
<pb/>Ti teka engel alia haniwa tone Haeu, tesol ngahatiai sipsip he kakak alia puki lato, “Kako nahih hani Betlehem lehe kako paxai waliko ti i sohotuen masin ti tel engel ti Haeu tel Masiwi kakanewen kako.” 


text:
<pb/>Lato nahih kosea hani Betlehem ape lato tunahi Mary ma Josep hetekie tel akaik i engeeng leili tone ani manihuh. 


text:
Ti tesol ngahatiai sipsip ningahiwa tel akaik, lato kaxi hani teka seilon waliko ti tel engel kakanewen lato sale tel akaik ien. 


text:
Tesol ngahatiai sipsip nahih alia hani kapi tupulato sipsip ape kak sasameni Haeu ti lawe waliko lato hongoen ma ningahiwen masin wanen ti tel engel kakanewen lato. Mary ma Josep kau Jises hani Ingi Haeu 


text:
<pb/>Muhi ngain tepanim huohu ti tel akaik takahawa, teka masiwi ti teka Ju aile teik kikilam ti kotiai uli walikoun ti kolakol ka i seilon ti Haeu. Ape Josep uliai i Jises, tetenen ax ti tel engel uliaiwen imat ti i pet. 


text:
<pb/>Ien taun ti Josep ma Mary aile saun ti haunialalu ti puli Haeu usiai nauna ti Moses. Aile ape lalu kau tel akaik hani Ingi Haeu leili Jerusalem ape lalu hani i hahitake ngangahat ti Haeu. 


text:
Masin ti teik kakain leili pepai Haeu tel Masiwi i ukek, “Lawe akaik wawan pamu laha selai haniwa ailei puase Haeu.” <n>(Exod 13:2)</n> 


text:
Ape lalu hani Haeu huok pal ti lalu aile saun ti haunialalu ti pulan, usiwa nauna ti Moses. Simeon kak kilami sale Jises 


text:
<pb/>Lokon ien tel seilon toto Jerusalem axan Simeon. Holi Spirit kakapiti i ape lawe i aile waliko sawisawin ti puli Haeu ma i usi hahatapo hatesol nauna tetan. Masin teka Ju liai, tin i monomon atengiai Krais tel Haeu taloma ti awaialato ma hualialato. 


text:
Ti imat Holi Spirit kola haxewa hani Simeon ka i kum matemu atengi i ningahiwa Krais, tel Haeu taloma. 


text:
Ti Mary ma Josep atoheniwa kokole Jises hani Ingi Haeu lehe lalu hani i hahitake ngangahat ti Haeu, Holi Spirit kapiti Simeon nahih haniwa ien. 


text:
Pake ti puki pulak wanen nga ningahiwen tel awaiamite, tetel i awai amite ti kawatan ti lialui woumite seilon.<pb/> 


text:
I masin xewai alon, i kaxi haxewa o hani teka seilon kumahe Ju ma i aile hasohotu teka Israel seilon pate tuah nake puki i nakuama ti lato.” 


text:
Ape Simeon kamei Haeu ti hanialalu soliaian. I hone Mary ukek, “Tel akaik ie Haeu kilamiwen, kilan seilon kum soh ka i Krais ape Haeu teheni ma paxai lioi laha. Ape kilan seilon liai laha soh ka i Krais ape Haeu namiloi ukek laha seilon tuah. Jises masin kolakol ti Haeu tuahe kilan seilon pahoxai i. 


text:
Aweisal tewau ien Haeu hatakei namili hatesol seilon. Ape o Mary, moloan ma tatahan lalap wanen tunahi o masin ka tea ngol melomelon i tapuhi pele atem.” Ana kak kemulik hani Haeu ti Jises 


text:
<pb/>Ana, tel hehin kuluiai kakai Haeu, i tin leili Ingi Haeu. I nati Panuel, akiki Aser tel nati Jekop tel matahaun ti lato. I hehin salaimat. I hina axoan leili ahang tepanim huohu. 


text:
Muhin ti tel axoan matewa i tai sal ulea. Aope ie ahangun 84. Lawe i nahih hani Ingi Haeu. Ngain ma ipong lawe i lotu ma halini an ti hualiai lotu tetan. 


text:
Ti Simeon kak hatapoa, Ana nahih xohi hani kapi lato ape i kak kemulik hani Haeu ti Jises. Ape i kaxi sale Jises hani hatesol seilon ti laha monomon atengiai Krais tel Haeu taloma awaiai teka Israel ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>Ti Josep ma Mary aile hatapoa lawe waliko ti nauna ti Moses kakak, lalu alia hani tonalalu ti Nasaret leili Galili. 


text:
Ti ien Jises lap ape i kui. I uke anesoin ti sale aweisali Haeu ma Haeu aile kola soliaian hani i. Jises leili Ingi Haeu 


text:
<pb/>Lawe ahang tehu tehu ti taun ti Pasova, tel tame Jises ma tel tinan lalu lua hani Jerusalem nake ngain ti nameniai lokon Haeu waxi aliake teka Ju ti Igip. 


text:
Tataen Pasova tapoa, lalu alia hahaniwa tonalalu tuahe Jises tutuen Jerusalem. Taman tinan kum tioi. 


text:
Lalu sokok i kakahiti teka kilai seilon tuaulalu ape lalu lua tatalewa ngain hatehu. Ti ape alohah i tai tahiama kapi lalu ape lalu upia i leili teka akikilalu ma lohulalu. 


text:
Ngain toluhu tamusua lalu tunahi i leili Ingi Haeu, toto kapi teka hanaui kakai Haeu ma saun ti teka Ju. I hongohong lato ma kakamei hina kamekame. 


text:
Tel taman ma tel tinan pate lalu ongaini ti lalu ningahiwa i ien ape tel tinan hone i, “Jises, kalahai o aile hani amili ukek? Amili tel tamam to nanamiloi o ape amili puas lialu hawane upiaiam.” 


text:
<pb/>I kak pahoi lalu ukek, “Ala amulu kum upiup nga! Ala amulu tioiwa ka nga ie ailei puase Haeu tel Tamak.” 


text:
<pb/>Jises kahiti aliake lalu hani Nasaret ape lawe i hong usi kakaialalu. Tel tinan namiloi kakapitini waliko ti i sosohot. 


text:
Jises lap hetekiele anesoin ti sale Haeu. Amukean ti Haeu ma ti seilon hani i to lap ahe tatalele.<pb/>


text:
Leili ahang 15 ti Taiberius masiwi tapein ti Rom, Pontius Pailat i masiwi ti Judia, Herod Antipas i masiwi ti Galili, tel ukalan Pilip i masiwi ti Iturea ma Trakonitis ape Lisanias i masiwi ti Abilene. 


text:
Anas ma Kaiapas lalu hauhua masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Lokon ien Jon tel nati Sakaraia toto he lohong. Haeu hani i kakaian lehe i kaxi ahuti hani teka seilon. 


text:
Ape Jon nahih hani tesol tesol ti pape kan Jodan. I kaxi hani teka seilon ka laha uke baptais na laha towiahu ti lialui woulaha hani Haeu lehe i oxoxi laha ti kawatan ti saun lialun ti laha. 


text:
I seilon tetel Aisaia tel kuluiai kakai Haeu kakaxi ti kuewen, i ukek,<pb/>“I titilol he lohong,<pb/>‘Towiahua ti lialui woumuto lehe tel Masiwi neini amuto taen i tahiama!<pb/> 


text:
Towiahu haniwa Haeu ma teheniwa amuto lehe i kapiti hasolia amuto!<pb/>Hasawiwa namilomuto ti hasoliai wasolamuto ma Haeu hanowi ti laha taneni aweisal suxasuxan lehe nanahihi soli.<pb/> 


text:
Ape lawe seilon paxai tioi sale Haeu awai laha ti kawatan ti lialui woulaha.’ ” <n>(Isa 40:3-5)</n> Ie tiliai kakai Aisaia ti i kak kilami sale Jon. 


text:
<pb/>Ti kilai seilon nahih haniwa kapi Jon lehe i baptaisi laha, i hone teka woinakon pahalaha lehe laha towiahu ti lialui woulaha, “Amuto lehomuto huoka! Aita hone amuto ka amuto salia uke ti kawatan ti na Haeu hani amuto? 


text:
Ailewa saun tenen ti i kola ka amuto lioiwen saun lialun. Kum ukekek ka amuto salia uke ti kaui kawatan nake amuto nakuama ti Abraham. Nga kakane amuto, Haeu pon kolitiniai tesol pot ie hani kahi nati Abraham! 


text:
Haeu apeseniwen tea ngolapung. Pata tenen i kum hua alua, i koti hamahusu ape i towi lui hani leili ah.” 


text:
<pb/>I pahoi laha ukek, “Teka ti amuto na puxuaumuto huohu, tehu haniwa tel na i tap wanen ape na amuto hina an, sei axiwa teka laha hihitol.” 


text:
<pb/>Tataen teka seilon ti waxiai moni ti teka Ju hani teka masiwi ti Rom, tin laha nahima lehe Jon baptaisi laha. Ape laha kamei i, “Tel masiwi, amite aile la lehe amite salia ti kawatan ti Haeu?” 


text:
<pb/>I hone lato, “Kum pupuluti teka seilon. Kum waxi hahasea moni lapan ti teka masiwi kilamiwen.” 


text:
<pb/>Ape teka seilon ti hile tin laha kamei i, “A amite ape lahan? Amite aile la?” I hone aliake lato, “Kum lulungei seilon waxiai moniulaha. Kum hahamatau laha ka amuto aile halialu laha ma na amuto sului laha na laha kum hani amuto moni. Amukewa lape kahumuto ti amuto kewen.” 


text:
<pb/>Jon tioi ka kilan ti teka Ju laha to monomon atengiai Krais, laha sokok ka i uke tetel Krais Haeu taloma. 


text:
Ape Jon kakane laha, “Nga baptaisi amuto ani kan tuahe tel i luluainima muhik, taen i baptaisi amuto i hani amuto Holi Spirit ti kapitiamuto. I pamu masiwian tetak. Masiwiaian ala i kum pon nga unauan. 


text:
I hiniti seilon masin tel na i hapuasa nuhinuh ti i selai api ti penun. I apuhini api wanen ape i lui xoini penun.” 


text:
Jon hapuasa kakain tenen tenen ti kaxi haxewai meng solian ti Jises Krais hani teka seilon ape i kak eliel ka laha hong tamaniwa kakai Haeu. 


text:
<pb/>Tin i kak nanami Herod tel masiwi ti Galili nake i waxi axoan Herodias, axoi tel ukalan, ma i aile hakilawen saun lialun. 


text:
<pb/>Ngain tehu ti Jon baptaisi teka seilon, tin i baptaisi hetekie Jises. Leilon ti Jises lolotu, maun hea. 


text:
Lokon ien Holi Spirit mos hani kapin hanowi tok pux. Ape tenen kinax wixima ti tone Haeu i ukek, “O se Natuk pate nga waheni, nga amuke hawane o.” Teka matahaun ti Jises 


text:
<pb/>Ti Jises hutui ailei puasain tenen Haeu kilamiwen i ailean, ahangun sai 30. Jises nati Josep. Ti Jises he tehu pon ie teka seilon namiloi ukek ka i tel nati Josep. Josep tel nati Heli. 


text:
Joda nati Joanan. Joanan nati Resa. Resa nati Serubabel. Serubabel nati Sealtiel. Sealtiel nati Neri. 


text:
Lamek nati Metusela. Metusela nati Enok. Enok nati Jared. Jared nati Mahalalel. Mahalalel nati Kenan. 


text:
Muhin ti Jises baptais kewa, i nahih salili tehu kan Jodan. Holi Spirit hapohea i ape kapiti i hani he lohong. 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Kakai Haeu ukek, ‘Seilon ala i hana hatapo namilon hani kakai Haeu kumahe an.’ ” <n>(Deut 8:3)</n> 


text:
Satan kakane i, “Nga hani hatapo o lawe soliai waliko ti hatesol xux ie ma nga hana o masiwi ti laha nake Haeu haniwen he minak ape nga pon haniai tuahe tel na pahak. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi i, “Kakai Haeu ukek,<pb/>“ ‘Lotuiwa mewenae Haeu tel Masiwi ma ailewa mewenae puasan.’ ” <n>(Deut 6:13)</n> 


text:
<pb/>Muhin Satan hakahita Jises hani Jerusalem ape hatuhi i he teik tumi Ingi Haeu patul wanen. Ape kakane i, “Na o tel Nati Haeu, tit haniwa itan. 


text:
<pb/>Jises pahoi i ukek, “Tuahe kakai Haeu tin i ukek, ‘Kum totohongi Haeu tel Masiwi tetam.’ ” <n>(Deut 6:16)</n> 


text:
<pb/>Ti Satan tohongi kewa Jises, i nahih salili i atengi tehu taun solian tetan. Teka Nasaret watakai kakai Jises 


text:
<pb/>Jises alia hani Galili hetekie xuhai pohe Holi Spirit. Meng ti sale Jises sawata hani lawe toan ma taon ti Galili. 


text:
<pb/>Muhin ien Jises tahia hani Nasaret, tehu taon ti i lapale. Telao Sabat i nahih hani tehu synagog hanowi ti lawe i ailele. I tule lehe i ridai kakai Haeu. 


text:
Ape laha hani i teik pepai Aisaia, tel kuluiai kakai Haeu. I holaiwa teik pepa ape i onoteni tesol ti i ukek,<pb/> 


text:
“Spirit ti Haeu tel Masiwi i kapik nake i kilamiwen nga kaxi ahutiai meng solian ti Haeu hani teka laha tae ti usiai aweisali Haeu.<pb/>I taloma nga hetekie kakain ka nga ahutiai teka kalabus ma oxoxiai seilon ti kawatan ti lialui woulaha.<pb/>Nga haewia teka pulaxa ma haxewa seilon ti sale aweisali Haeu.<pb/>Nga awai seilon ti teka liai aile halialu laha.<pb/> 


text:
Tataen ien teka seilon tioi ka taun ti Krais i tahiawen ape Haeu aile kola lape soliaian hani laha.” <n>(Isa 61:1-2)</n> 


text:
<pb/>Jises lumini aliake teik pepa. I hani tel hualiai ailei lotu ape i to. Lawe seilon leili synagog paxai kapitini i. 


text:
<pb/>Teka seilon ien kak amuke i ma sameni soliai kakaian. Tuahe teka ti laha kakak alia puki laha ukek, “I se tetel nati Josep. I sohot ukek ia ka i Krais?” 


text:
<pb/>I hone laha, “Nga sixi ka lehe amuto hone nga ukek, ‘Kolawa pohem. Ailewa waliko tenen lalap puki leili tonam masin ti amite hongohong o ailewen leili Kapenaum.’ ” 


text:
Jises kak ahe ukek, “Tuahe nga kakane hawane amuto, ti toan liai seilon sameni tel kuluiai kakai Haeu tuahe ti puki tonan wanen laha wiliki i. Ien se masin ti i sohot hani nga. 


text:
<pb/>“Salan lokon ti Elaija tel kuluiai kakai Haeu, kilan hehin ti Israel axoalaha matewen, pahalaha huhual nake tap akah leili ahang toluhu tewaok ape seilon lialu hahawane ti hitolo leili xux hatexux. 


text:
Tuahe Haeu tai talo Elaija hualiai teka hehin ien. I talo non hani tel hehin kumahe Ju axoan matewen, i toto Sarepat xohixohin kapi tehu taon lalap axan Saidon. 


text:
Tin masin lokon ti Elaisa, kilan wanen seilon ti Israel naxe tinulaha lialun, pahalaha huhual tuahe Elaisa tai haewia laha, i haewia non Naman tel kumahe Ju, i ti texux xux Siria.” 


text:
Kakanua laha itini ahuti Jises hani melal ti Nasaret ape hakahita i hani ngixi tehu maunten kokol. Laha namiloi na laha sipeli i hani he sahikek. 


text:
Tuahe Jises non alia wasole teka kilai seilon ape i nahih salili laha. Tap tel hamangewen i. Jises xaxaweni spirit lialun 


text:
<pb/>Muhin ien Jises nahih hani Kapenaum, tehu taon leili Galili. Telao ngain Sabat i hanau teka seilon leili tehu synagog. 


text:
“Jises ti Nasaret, paham la ti amite? Nakon o ie ti halialuamite? Nga tioi o tel seilon sawisawin Haeu taloma!” 


text:
<pb/>Jises tumei spirit lialun ukek, “Minginiwa awam ape ahuta xaxaua ti tel seilon ie!” Spirit lialun towi xoini tel seilon hani itan ti puli lawe seilon tuahe i tai mange. Ape spirit lialun ahuta salili i. 


text:
<pb/>Hatesol seilon hong ongake ape laha kakak alia puki laha, “Nakon waliko la tetenen? Masiwian ma pohen i ke nonoma ia ka spirit lialun hong tamani i ape lato ahuta xaxau?” 


text:
<pb/>Jises nahih salili synagog ape i nahih hani ingi Saimon. Tini tel axoi Saimon tinun pate ahian ape teka seilon ien kamei eliel Jises haewian. 


text:
Jises tu pape enepe tel tinun ape i tumei xaxaweni nax. Ti naxe tinun tahawa, tel hehin xahat hahutuia ape i apeseni analato. 


text:
<pb/>Ti ape alohah laha hakahita teka hina nax tenen tenen hani kapi Jises. I hana minan patul ti laha tel tel ti haewialaha ape laha ewi. 


text:
Teka ti laha spirit lialun kapiti hahalialu. Kakai Jises tehue ape spirit lialun ox ahuta titilol, “O tel Nati Haeu!” Jises watakai teka spirit lialun kaxi hani teka seilon ka i Krais, aile ape i halini na lato kaxi. Jises kaxi meng solian ti Haeu hani teka Ju 


text:
<pb/>Pate letu Jises nahih salili tehu taon ape i nahih hani tesol ti tap seilon. Teka seilon to upiup i ape ti laha tunahiwa, laha hakongu i ka kum nahih sasalili laha. 


text:
Tuahe i hone laha, “Meng ti Haeu neini seilon tin nga kaxi hani toan ma taon liai nake Haeu taloma nga ailei teik puasain ien.” 


text:
Ngain tehu Jises tutu peixux ti kanitax Galili ape kilan seilon pungei hapisipisi i hongoi kakai Haeu. 


text:
Jises ku haniwa he tea koapai Saimon ape hone i uhi siainiai teik tea koap. Jises to ape i hanau teka seilon. 


text:
<pb/>Ti i kak kewa, i hone Saimon, “Sulini tea koap haniwa sai ilam ape o ma tesol mahoam haputawa upen puliai xixi.” 


text:
<pb/>Saimon pahoi i ukek, “Tel masiwi, amite puas eliel hawanewen ipong hatehu tuahe tap onamite. Tuahe nake o kak ukek ien, amite haputa ulea upen.” 


text:
Lato alohi teka tuaulato he tea koap liai hualialato. Lato hatesol lohi haxuhaxuha xixi hani koap hauhua ape sikole lalu kaxox. 


text:
<pb/>Ti Saimon Pita ningahiwa tenen waliko i sohot ien, i lokuha mateiwai Jises hetekie mamata ape i ukek, “Tel Masiwi, siawa tetak nake wouk pate lialun!” 


text:
Hua tuaun Jeims ma Jon, nati Sebedi tin lalu ongake hawane. Ape Jises hone Saimon, “Kum maamata! Tataen ie ahua, ape o tiuk seilon hani kahikahik!” 


text:
Ti lato uhi koap hanile ixux, lato hana lioi hatesol waliko ti lato ape kahiti Jises. Jises haewia tel seilon naxe tinun hakaliape i 


text:
<pb/>Telao Jises leili tehu ti tesol taon ape tel seilon naxe tinun lialun nahih hani kapin. I lokuha hana kawan itan ape i kamei eliel Jises, “Tel masiwi, na o waheni, xaxaweniwa naxe tinuk lehe nga hau alia.” 


text:
<pb/>Jises tulini aka soti tel seilon. I ukek, “Nga waheni, ewiwa ma haua!” Tataen ien wanen tenen nax salili i. 


text:
<pb/>Jises hone i, “Kum kaxi hahani teka seilon liai. Nahih sawi haniwa kapi tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lehe i paxai kalisi tinum. Kau hetekiewa huok manixux ti haniai Haeu masin ti Moses kakawen. Ien kola haniai teka seilon ka o ewiwen ape pon o hukuma hani kapi laha.” 


text:
<pb/>Tuahe meng ti sale puase Jises sawat ahe tatale hani tesol tesol ape kilan seilon nahih hani kapin hongoi kakaian ma lehe i haewia laha. 


text:
Leili pupuasan hina ngain Jises nahih hani tesol mewenae i lehe i lotu. Jises haewia tel seilon tupuan maten 


text:
<pb/>Ngain tehu ti Jises hahanau teka seilon, teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses laha toto ien. Laha luama ti Jerusalem, Judia ma kilan toan ti Galili. Haeu tel Masiwi hapohea Jises ti haewiai teka tinun. 


text:
Tuahe lato kum pon nake husele kilai seilon. Aile ape lato haneke i hani hongin. Lato hawawai ape halahe i he tehu enepan hani wasole teka seilon mateiwai Jises. 


text:
<pb/>Jises tioi namilolato xoxoan ka i pon haewian ape i hone tel tinun, “Tel natuk, nga oxoxi o ti kawatan ti lialui woum.” 


text:
<pb/>Teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses laha he kakak alia puki laha, “Kalahai i kak ukek? I kak hanowi i Haeu! Aita pon oxoxiakako ti kawatan ti saun lialun? Mewenae Haeu!” 


text:
Tetenen ia pamu malimuan? Nakon pamu malimun na nga hone tel seilon tupuan maten, ‘Xahatawa ape nahiwa,’ ka ‘Nga oxoxi o ti kawatan ti lialui woum’? Ti ailei hahuonen, mewenae seilon ti hina pohe Haeu i pon ailean. 


text:
Nga aile kola lehe amuto tioi ka nga tel Nati Seilon, he tehu pon ie nga hina poh oxoxiai seilon ti kawatan ti saun lialun ti laha.” Ape i hone tel seilon tupuan maten, “Nga hone hawane o, xahatawa, waxiwa enepam ape nahih haniwa tonam nake ape o ewiwen!” 


text:
Laha hatesol ong mamata pohe Haeu. Laha sasameni Haeu ukek, “Waliko tenen lalap kako paxaiwen tetelao!” Matiu Livai sohot kahikahi Jises 


text:
<pb/>Muhin Jises nahih salili tehu taon ape i ningahi Matiu Livai, i to wawaxi moni ti teka seilon. Pupuasan waxiai moni ti teka Ju ti haniai teka masiwi ti Rom. Jises hone i, “Kahitima nga. Pahak o kahikahik.” 


text:
<pb/>Imuh Livai aile tehu angiain lalap hani Jises leili ingan. I ilowi teka tuaun puasalaha masin puasan ma teka seilon liai. 


text:
Tuahe teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses laha kahiloloi teka kahikahi Jises, laha ukek, “Kalahai amuto ang ma un akati teka waxiai moni ti teka puki akikilaha ma teka woulaha lialun?” 


text:
Kumahe ka nga he tehu pon ie upiai kahikahik seilon tenen laha sokok laha sawisawin. Nga tahiama upiai kahikahik seilon tenen laha tioi ka woulaha lialun.” Nauna wasan ma nauna haun kum he paho 


text:
<pb/>Teka seilon kamei Jises, “Nakon lahan tesol kahikahim lato kum halini an ti hualiai lotu ti lato hanowi tesol kahikahi Jon Baptis ma tesol kahikahi teka Parisi?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato, “Na tel seilon i sal i kapi tesol seilon ti laha ilowi ti angiain ti salasala, kaie lato kum ang? Kumahe! Lato ang akati i. 


text:
Tuahe ngain tehu i luluainima, laha waxi xaxaweni tel seilon i sal ti lato ape tataen ien lato halini an.” 


text:
<pb/>Jises kak kolongeni hani lato ukek, “Tap tel ukeke teik maia haun paxatawaiai teik maia wasan. Na i aile ukek ien, teteik haun i lexi teik wasan ape wawan i lap ahe. 


text:
<pb/>“Seilon kum lohi hahakila patula wel hani tehu po wasan nake na i lauti, tehu po i watat ape patula tapulol. 


text:
<pb/>“Tuahe kilan seilon laha waheni usiai saun ma nauna wasan nake laha namiloi ukek ka saun ma nauna wasan pamu soliaian.”<pb/>


text:
Telao ngain Sabat Jises nahih kokotiwa tesol kini kon hetekie tesol kahikahin. Ape tesol kahikahin asahi ani huai kon. 


text:
<pb/>Jises pahoi lato, “Oheak amuto tai hong xeu waliko ti tel masiwi David ma tesol lawan aile ti pate lato hitol? 


text:
I nahih soh hani Ingi Haeu ape i waxi bret hahalin. Mewenae teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon pon anian. Tuahe i ma tesol lawan ani.” 


text:
Ape Jises tili kakaian, “Nga tel Nati Seilon, nga se Masiwi ti Sabat. Nga tel sowini haniai seilon waliko tenen i pon ma na i kum pon laha aile telao ngain Sabat.” 


text:
<pb/>Tehu ngain Sabat liai Jises nahih hani tehu synagog ape i hanau teka seilon kakai Haeu. Ti ien tel seilon minan tepaun manau maten. 


text:
Teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi laha sasakal aweisal ti suluiai Jises. Aile ape laha paxai otioti na i aile haewia tel seilon lehe laha sului i ti ailei waliko tenen laha hahalini telao Sabat. 


text:
<pb/>Tuahe Jises tioiwen namilolaha ape i hone tel seilon minan maten, “Tua ape nahih hanima mateiwa ie.” Ape tel seilon nahih hani kapin. 


text:
Jises hone laha, “Nga hina tenen kamekame hani amuto. Nakon saun la ewi na kako aile telao Sabat? Saun ti hasoliai seilon ka halialualaha? Saun ti hualiai seilon ka hamangealaha?” 


text:
<pb/>I pax kakalini laha hatesol ape i hone tel seilon, “Hokahiwa minam.” I aile usi ape tepaun minan i ewi. 


text:
Teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi lolaha manomano hawane ape laha he kakak alia puki laha sale aile halialui Jises. Jises kilami huopanim hua aposel 


text:
Ti i letule, i tiloi hatesol kahikahin. I kilami huopanim hua ti leilolato ape axai lato aposel. Axalato ie: 


text:
Judas tel nati Jeims ma Judas Iskariot, tetel seilon imuh i hangaini Jises. Jises hanau ma haewia teka seilon 


text:
<pb/>Muhin ti Jises ma teka kahikahin mos aliawa he maunten, i tu teke nahonahon ape teka kilai kahikahin ma kilai seilon liai tu kalini i. Teka seilon ien laha ti Judia, Jerusalem ma taon Taia ma Saidon xohixohin peixux. 


text:
Laha luama hongoi kakaian ma kameiai Jises ti haewiai teka tinun. Teka ti spirit lialun kapiti hahalialu, i xaxaweni spirit lialun ti leilolaha. 


text:
Lawe seilon ien tohongi sotiai Jises nake Haeu hapohea i haewiai teka seilon tinun. Solian ma kawatan ti Haeu hani seilon 


text:
<pb/>Jises paxai teka kahikahin ape i kakane laha hatesol,<pb/>“Haeu aile hasolia hani teka pahalaha wanen i neini ma ngahati laha.<pb/> 


text:
Haeu aile hasolia hani teka pahalaha isian wanen usiai namilon. Laha pono ti lawe waliko.<pb/>Haeu axi waliko solian hani teka laha toto ti tatahan. Haeu hasoli laha ape laha amuam ulea.<pb/> 


text:
Haeu aile hasolia hani teteka seilon teka liai watakai hawane, kak saxuti laha ma hana laha kaliap nake laha kahikahik wanen. 


text:
<pb/>“Amukewa na tenen ien sohot hani amuto ape tautit amuamua nake kahumuto solian Haeu apeseniwen patul leili tonan. Nameniwa ka teka kuluiai kakai Haeu ti matahaun tin laha kauen kawatan ti teka seilon aile halialu laha.<pb/> 


text:
“Tuahe Haeu axi kawatan hani teka pahalaha kum is i neini ma ngahati laha.<pb/>Haeu kum axi laha waliko solian nake laha ukek laha pono ti lawe waliko ti aope ie.<pb/> 


text:
Haeu axi kawatan hani teka pahalaha kum is usiai namilon. Laha tae ti lawe waliko.<pb/>Haeu axi kawatan hani teka namilolaha mewenae ti hamuamuaialaha.<pb/>Imuh laha tunahi tatahan ma tangitangi.<pb/> 


text:
Haeu axi kawatan hani teka pahalaha wanen seilon sameniwa laha.<pb/>Ien masin teka woinakon ka kuluiai kakai Haeu teka seilon ti matahaun sasameni.” Waheniwa teka laha pahoxai o 


text:
<pb/>Jises kak tatale, “Nga kakane amuto teka amuto hongohong nga, waheniwa teka laha pahoxai amuto ma ailewa saun solian hani laha. 


text:
Kameiwa Haeu axiai waliko solian hani teka laha sai halialu amuto ma kameiwa i hualiai teka laha aile halialu amuto. 


text:
Na tel seilon aile hani amuto saun tenen pate hahien, kum aile kahui aliliake. Tiliwen i aile tuhi ulea. Na tel seilon waxi lungei tehu puxuaumuto, hani palahiwa i tehu liai. 


text:
<pb/>“Haeu kum kahui hasolia amuto na amuto waheni mewenae teka seilon ti laha waheni amuto. Kalak teka seilon ti ailei saun lialun, lato waheni teka seilon ti laha waheni lato. 


text:
A na masin amuto aile saun solian mewenae hani teka laha aile saun solian hani amuto, kalahai lehe Haeu kahui hasolia amuto? Kalak teka seilon ti ailei saun lialun, tin laha ailele tenen ien. 


text:
<pb/>“Haeu kum sameni amuto na amuto axi moni mewenae hani teteka ti amuto pon waxi aliakean. Kalak teka seilon ti ailei saun lialun, laha axi kakali moni hani teteka ti i pon hani hahamahuli aliake laha. 


text:
<pb/>“Tuahe amuto kewa liai tenen ti laha. Waheniwa teka seilon laha watakai amuto ma ailewa saun solian hani laha. Axiwa seilon moni ape kum amemene lehe laha aliake hani amuto. Na amuto aile ukek ien, i kola ka amuto salan wanen nati Haeu ape Haeu kahui halapa hani amuto. Aile kolawa solian ti amuto haniwa teka laha watakai amuto nake Haeu tin i aile kola soliaian hani teka seilon lialun ma teka laha kum nam waxi soliaian. 


text:
Kewa amuto aile kola tatahan hani seilon liai hanowiwa tel Tamamuto Haeu. Kum kak hahalialu woi seilon liai 


text:
<pb/>“Kum kak hahalialu woi seilon liai lehe Haeu kum lengeini halialu amuto. Kum tieni hahalialu seilon liai lehe Haeu kum namiloi ukek ka amuto uke kawatan ti woumuto. Oxoxiwa seilon liai ti kawatan ti lialui woulaha hani amuto lehe Haeu tin i oxoxi amuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Amuto kewa ongawi lehe Haeu aile hasolia hawane hani amuto. Saun ti amuto aile hani seilon liai tin Haeu aile aliake hani amuto.” 


text:
<pb/>Ape Jises kak haxewa hani teka seilon ukek, “Na tel seilon pulaxa ati tel pulaxa liai, ati lalu put hani leili wal. Teka masiwi laha kum usi nauna tetak, laha masin tel seilon pulaxa neneini tel pulaxa liai. Kum hahanowi ti laha. 


text:
Tap tel seilon xoini tel hanauan. Na masin tel hanauan hanau aluini tel kahikahin, tel kahikahin ien i sohot hanowi tel hanauan. 


text:
<pb/>“Na amuto kahikahik, kum hahanowi teka seilon laha kak halialu woi seilon liai a laha kum paxai tioi puki lialui woulaha. Laha masin teka seilon laha ningahi teik masiap kokol he puli tel seilon liai a laha kum paxai tioi teik masiap lalap he puki pulalaha. 


text:
Amuto kum hone uke tel seilon liai, ‘Hanima nga xaxaweni teik masiap kokol he pulam’ na masin puki amuto teik masiap lalap he pulamuto. Seilon tenen lehomuto huoka! Amuto xaxawenimua teik masiap lalap he pulamuto ape muhin ien amuto paxapax alua ti xaxaweniai teik masiap kokol he puli tel seilon liai.” Tea pata ma huan 


text:
<pb/>Jises hanau tatale teka seilon ukek, “Pata tenen solian, huan kumahe lialun. Pata tenen lialun, huan kumahe solian. 


text:
Amuto paxai tioi pata na amuto paxai huan. Au kum hahuama huai laku ma koila kum hahuama huai maia. 


text:
Tin masin seilon solian i ahuti kakain solian nake namilon solian. Ape seilon lialun i ahuti kakain lialun nake namilon lialun. Ie se salan wanen nake kakain ti seilon ahuti i ahutama ti namilon.” Puas usiai kakai Jises 


text:
I masin tel seilon i tahiwi hatahulou hepekeun ailan tuhi kukueun ti i atai tehu ingan. Na kanitax som ape wei tehu ingan, i kum manan nake tutuhan xoxoan. 


text:
<pb/>“Tuahe tel seilon i hong kakaiak a kum puas usi, i masin tel seilon i atai ingan he hepekeun wakiakin ape kukui ingan waxuexuen. Ti weu wei tehu ingan i tua mahus. Malehe ape lialui mananaian!”<pb/>


text:
Ti tel masiwi hongoa sale puase Jises, i talo teka masiwi ti teka Ju kameiai Jises ka nahima haewia tel unauan. 


text:
Lato nahih hani kapi Jises ape kamei eliel i, “Kahitima amite ape hualiwa tel masiwi ti hile nake i tel seilon solian tapai hawane ti o huali. 


text:
<pb/>Ape Jises nahih kahiti lato. Tuahe imat ti lato tahia, tel masiwi ien talo teka lohun kakanean. Lato hone Jises, “Tel masiwi ukek, ‘O pate masiwi kasia ti na o nahih hanima leili ingak. 


text:
Nga kak ukek nake tin hina seilon pamu masiwian tetak ma hina seilon ti hile hahitakak. Na nga hone tel, “Nahiwa,” i nahih. Na nga hone tel, “Nahima,” i nahima. Ape na nga talo tel unauak, “Ailewa tetenen,” i aile.’ ” 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa i ongake hawane. I xeisale ape i hone teka seilon kakahiti i, “Nga kakane amuto, ti leili Israel nga tai tutunah tel seilon i hina namil xoxoan tetak masin tel seilon ti Rom ie.” 


text:
Teka kaui kakain alia hani ingi tel masiwi ti hile ape lato tunahi ka tel unauan i ewiwen. Jises hamoiha nati tel hehin axoan matewen 


text:
Jises tahia hani aweingi tehu taon onoteni teka seilon kakau tel seilon maten ti tihinian. Tel seilon maten ien i telawe wanen nati tel hehin axoan matewen. Kilan seilon ti tehu taon ien kakahiti tel hehin. 


text:
Jises nahih soti teik patiu ti tel maten engeeng ape teka seilon kauan laha tu hamalum. Jises ukek, “Tel wawan uluha, xahatale!” 


text:
Ape tel seilon kemuk maten xahat to. I hutui kakak kapi teka seilon. Ape Jises aliake i hani tel tinan. 


text:
<pb/>Teka kilai seilon ongake hetekie mamata ape laha kak sameni Haeu, laha ukek, “Tel kuluiai kakai Haeu pate tuah tahiawen kapi kako! Ie i kola ka Haeu huali kako teka seilon tetan!” 


text:
<pb/>Teka kahikahi Jon Baptis kaxi hani i lawe waliko ti Jises ailele. Ape Jon hone hua ti lato nahih hani kapin. 


text:
I talo lalu hani kapi Jises tel Masiwi kameian na i se Krais, tetel teka Ju to atetengi na Haeu taloma, ka lato atengi tel seilon liai. 


text:
<pb/>Ti lalu tahia haniwa kapi Jises, lalu ukek, “Jon Baptis taloma amili kameiam na o se Krais, tetel amite to atetengi na Haeu taloma, ka amite atengi tel seilon liai?” 


text:
<pb/>Lokon ien Jises haewia kilan seilon laha hina nax tenen tenen, teka ti spirit lialun kapiti hahalialu ma teka pulaxa. 


text:
Ape i pahoi huhua kahikahi Jon i ukek, “Amulu alia honewa Jon waliko ti amulu hongohong ma niningahi. Teka pulaxa laha nahih hanima kapik ape laha paxapax, teka laha kum nanahih ape laha nahih uke, teka hina nax lialun he tinulaha ape laha ewi, teka taxingalaha sutu ape laha hong uke kakain. Teka maten laha moih alia ape teka pahalaha wanen Haeu neini ma ngahati laha, laha hongohong meng solian ti Haeu. 


text:
<pb/>Muhin ti huhua kahikahi Jon nahiwa, Jises kakane teka seilon sale Jon. I ukek, “Ti amuto nahiwa hongoi kakai Jon ti he lohong, amuto sokok amuto ningahi aita? Tel seilon namilon lawe i sohisohia? 


text:
Amuto sokok ka amuto ningahi aita? Tel seilon tenen soson pate solian? Kumahe, seilon kum sosoi maia solian he lohong. 


text:
Nakon amuto sokok ka amuto ningahi tel kuluiai kakai Haeu? Salan wanen, tuahe nga kakane amuto, Jon tel seilon pamu tuah ti tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
Jon i tel seilon Haeu kakaxi leili pepaun. Haeu kakane tel Natun i ukek,<pb/>“ ‘Nga talo tel ahutiai kakaiak imat tetam ti apeseniai seilon ti sohotuam.’ ” <n>(Mal 3:1)</n> 


text:
Jises kak ulea ukek, “Nga kakane amuto, puase Jon ti Haeu kilami i ailean se pamu tuah ti puase hatesol seilon liai. Tuahe kalak teka ti pate naun leili teka seilon Haeu neneini, anesoalaha sale nenein ti Haeu pamu lapan ti Jon.” 


text:
<pb/>Kilan teka seilon naun, tataen teka waxiai moni ti teka Ju, ti laha hongoa, laha paxai tioi ka waliko ti Haeu namiloi peleiwen pate sawisawin. Aile ape laha towiahu ti lialui woulaha hani Haeu ape Jon baptaisi laha. 


text:
Tuahe teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses lato kum nam waxi waliko ti Haeu namiloi peleiwen ti lato. Aile ape lato kum towiahu ti lialui woulato ape Jon tai baptaisi lato. 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Kaie nga kolongeni teka seilon ti aope ie ukek ia? Laha masin waliko la? 


text:
Laha masin teka akaik laha toto ti tone halokoin. Laha tilol ausisini hani teka liai,<pb/>“ ‘Amite pakui pak solian ti salasala hani amuto tuahe amuto kum amuam.<pb/>Amite pakui pak ti tatahan, tuahe amuto kum tang.’ 


text:
Masin Jon Baptis ti i sohotuma, i kum ang halapa ma i kum un waen ape amuto ukek, ‘Spirit lialun kapiti halialu i.’ 


text:
Ape ti nga tel Nati Seilon sohotuma, nga ang ma un waen hanowi teka seilon liai ape amuto ukek, ‘Paxaiwa tel seilon ien! Puhuan wawan ma weli unum. I tin lohi teka seilon ti waxiai moni hani teka masiwi ti Rom ma lohi teka seilon woulaha lialun.’ 


text:
Tuahe nga kakane amuto, anesoi Haeu ti amili Jon hahanau seilon, i sohot xeu hawane ka salan, na seilon paxai soliai puasamili, tataen ti na kilan seilon aile usi waliko ti amili hahanau laha.” Tel hehin tihi sanda he ae Jises 


text:
<pb/>Tel Parisi axan Saimon ilowi Jises hani tehu angiain. Jises nahih hani leili ingan ape i to ang. 


text:
Ti tehu taon ien tel hehin ti ailei saun lialun i hong tunahi ka Jises angiang leili ingi Saimon ape i kauma tehu sanda kahun pate lalap ma poun pate solian. 


text:
Ape i tu tehiti Jises sai aen. I tang ape kani pulan tuh hawaxexa ae Jises. I uke ukun umeni hapaxean ape i to asoasoi aen ma i tihi tehu sanda hani he aen. 


text:
<pb/>Ti Saimon ningahiwa, i kakane aliake i, “Tel seilon ie i liai kumahe tel kuluiai kakai Haeu nake i hani lioi tetel hehin soti tinun. Na i tioila ka tel hehin ien weli ailei saun lialun ala i hakonguen.” 


text:
<pb/>Ape Jises hutui kaxi hani i tenen meng. I ukek, “Hua seilon lalu hahapuasa moniai tel seilon liai, tel hapuasa moni pate lalap ape tel moni kokol. Taun ti lalu ti ape hamatean. 


text:
Tuahe tap tel ti lalu pon hamatean ape tel seilon ien oxoxi ati lalu ti kawatan ti lalu. I hone lalu ka lalu kum hahamate moniun. O namiloi ukek ia? Kaie aita ti lalu pamu i amuke tel seilon ien?” 


text:
Jises xeisa paxai tel hehin ape i hone Saimon, “Paxaiwa tel hehin ie. Ti nga tahia hanima leili ingam o tai hani nga kan nuhiai aek, tuahe i nuhi aek kani pulan ape i uke ukun umenian. 


text:
O tai ahui wel hani patuk ti kolakol ka o waxi auni nga tuahe i tihi hani aek tehu sanda kahun pate lalap. 


text:
Nga kakane hawane o, tel hehin ie waheni hawane nga. Nake ti tetenen, nga oxoxiwen i ti kawatan ti kilan saun lialun i ailewen. Tuahe tel seilon nga oxoxi i ti kawatan ti palaiai saun lialun ti i ailewen, i waheni nga pamu kolean. 


text:
<pb/>Teka liai laha to angiang kapin laha he kakak alia puki laha, “Nakon i ukek i aita ka i oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha? Mewenae Haeu pon.” 


text:
<pb/>Ape Jises kakane tel hehin, “Haeu awai o ti kawatan ti lialui woum nake namilom xoxoan tetak. Nahih hawanenewa.”<pb/>


text:
Muhin ien Jises lua hani taon ma toan tewau tewau kaxiai meng solian ti sale Haeu neini seilon. Tesol huopanim huhua aposel nahih kakahiti i. 


text:
Tin hina hehin kapin. Kemuk i haewia lato ma xaxaweni spirit lialun ti lato. Leilolato Mary Magdalen, tetel Jises xaxaweni tepanim hua spirit lialun leilon. 


text:
Susana ma Joana tin kapi Jises. Tel axoi Joana axan Kusa i tetel ngahatiai hatesol soxiai tel masiwi Herod. Kilan hehin liai tin laha kakahiti Jises. Hatesol hehin ien laha hapuasa moniulaha hualiai Jises ma tesol aposel. Meng ti hepekeun tenen tenen 


text:
<pb/>Telao, ti kilan wanen seilon ti taon tehu tehu nahih apuha hani kapi Jises, i kaxi hani laha tenen meng. 


text:
I ukek, “Telao tel seilon nahih towi seini waki maia. Hina i put hani aweisal. Imuh teka seilon nahih tuhi ma manixux ngong ani hatapo. 


text:
Tuahe hina waki maia i put hani he hepekeun solian. I xexele ape i hua palahi 100 ulea akulai ti tel seilon seini.” Jises tiliwa kaxiai tenen meng ape i ukek, “Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hongoa!” Jises kaxi haxewa meng ti hepekeun tenen tenen 


text:
Ape i ukek, “Haeu haxewa hani amuto teka kahikahik sale nenein tetan kumahe hani seilon liai. Teka seilon kumahe kahikahik nga kaxi meng ti hanaualaha lehe waliko ti Aisaia kaxiwen i sohot poponowi. I ukek,<pb/>“ ‘Teka seilon papaxai waliko tenen ti nga ailele, tuahe laha kum ningahi, laha hongohong kakaiak tuahe laha kum xeu.’ ” <n>(Isa 6:9)</n> 


text:
Aweisal ti waki maia put to, kikilami teka seilon laha hong kakai Haeu. Tuahe Satan tahiama ape i xaxaweni kakain ien ti laha lehe laha kum soh Haeu ape Haeu kum awai laha ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Kalamael ti waki maia put to, i kikilami teka seilon pate laha hong amuke kakai Haeu tuahe laha tap namil xoxoan ti Haeu. Laha soh kakai Haeu teik kukunun. Taen kawatan ma totohong tahiama, xoxoi namilolaha ti Haeu pate i put kosea. 


text:
Hepekeun ti hina au waki maia put to, i kikilami teka seilon laha hong kakai Haeu tuahe laha namiloi kasini waliko ti itan ie. Pahalaha soxialaha kilan ma laha nahaini waliko ti seilon liai. Namil tenen ien kokongini kakai Haeu ape laha kum hua nake namilolaha ti Haeu kumahe xoxoan. 


text:
Tuahe hepekeun solian kikilami teka seilon sawisawin laha hong auni kakai Haeu ape laha hua hakila nake laha usi kapitini nauna ti Haeu.” Kakai Haeu masin haxewaxeu 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Tap tel i hakama tehu kamaian ape i atuhi ma na hana hahitake sau. Mewenae i hakama hakea hani patul koukean lehe i haxewa leili ing. 


text:
Waliko ti i mumuna aope i sohot kouke. Waliko ti amuto kum xeu ti kakai Haeu aope ie, imuh Haeu haxewa hani amuto. 


text:
<pb/>“Aile ape amuto hong matainiwa kakai Haeu lehe amuto xeu. Na tel seilon i hong usi kakaiak, Haeu axi aheke anesoan, tuahe na tel seilon kum hong usi kakaiak, anesoan Haeu waxi aliake.” Tinan ma ukalan wanen 


text:
<pb/>Ngain telao ti Jises hahanau teka seilon, tel tinan ma tesol ukalan nahima paxai i. Tuahe lato kum ngasoha uke hani kapin nake husele kilai seilon. 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Teteka laha hong usi hatapo kakai Haeu laha se tinak, ukalak ma tuak.” Jises hamonga tehu ahon 


text:
<pb/>Ngain tehu Jises ku hani he tea koap hetekie tesol kahikahin ape i hone lato ukek, “Kako lang hani liai tepaun ti kanitax Galili.” Ape lato lang. 


text:
Leilon ti lato langalang, Jises pulan lihi ape i matih. Tai kue tehu ahon taheima. Laman hutomi tea koap ape sikole lato kaxox. 


text:
<pb/>Tesol kahikahin hangoni i ape lato ukek, “Tel masiwi, tel masiwi! Sikole kako mat!” Jises haiwa ape i kakane aupol ma laman, “Mongawa!” Ape i tuxi. 


text:
Jises hone lato ukek, “Nakon amuto tap namil xoxoan tetak?” Tuahe lato mamata ma ongake hawane ape lato he kakak alia lato, “Seilon tenen lahan ka aupol ma laman hong usi kakaian?” Jises haewia tel seilon spirit lialun kapiti hahalialu 


text:
<pb/>Jises ma tesol kahikahin lang hani texux xux Gerasa, i liai tepaun ti kanitax Galili onote texux xux Galili. 


text:
Ti lato tahia haniwa peixux, Jises mosua ape i apatuini tel seilon spirit lialun kapiti hahalialu. Pate kuewen i tai sosos maia ma tin i kum toto ixux, totonan he amal. 


text:
Ti i ningahiwa Jises, i tang ausini ape i lokuha mateiwaun. I tilol ukek, “Jises, tel Nati Haeu pate tuah, lehe o aile la hani nga? Nga kamei eliel o, kum aile hahalialu nga!” 


text:
I kak ukek nake Jises kakanewen spirit lialun ien ka i ahuta xaxaua ti tel seilon. Kemuk spirit lialun ien kapiti halialu hakilawen i. Kalak na laha peteni tel seilon ien ma xinoti kongini minan ma aen ani sen, i xaputi uke. Ape spirit lialun kapiti hakiliwawa i hani he lohong. 


text:
<pb/>Jises kamei i, “Axam la?” I pahoi ukek, “Axak Kilan.” I kak ukek nake kilan spirit lialun ingangai tel seilon ien. 


text:
Teka spirit lialun kamei talingoi Jises, “Kum towi xoxoini amite hani tesol ti hahitake tehu pon ie ti kaui kawatan.” 


text:
<pb/>Tesol kilai pou exiex ngixi maunten xohixohin kapi tesol ien. Ape tesol spirit lialun kamei eliel Jises, “Talo haniwa amite leili tesol pou!” Salan, i sowini hani lato. 


text:
Lato ox sohotua ti tel seilon ape lato soh hani leili tesol pou. Hatesol pou ien kiliwau mosua ti he sahikekean tamus hani itax ape lato waut mat. 


text:
<pb/>Teka ngahatiai tesol pou ningahiwa, lato kiliwau kaxi sawateni waliko ti i sosohot hani teka seilon ti taon ma toan tewau tewau ti ien. 


text:
Teka seilon nahih paxai waliko ti i sosohot. Ti laha xohi haniwa kapi Jises, laha ningahi ka tel seilon kemuk spirit lialun kapiti hahalialu, i toto kapi ae Jises. I hina puxux ma namilon tin ape solian. Ape laha mamata. 


text:
Teka seilon laha ningahiwen ti Jises haewia tel seilon spirit lialun kapiti hahalialu, laha kaxi hani teka seilon liai laha nahih paxaiai waliko ti i sosohot. 


text:
Ti laha hongoa, teka seilon ti Gerasa kamei Jises ti ku salilialaha nake laha mamata hawane. Kakanua Jises ma tesol kahikahin ku hani he koap ape lato apepeas ti lang. 


text:
<pb/>Tel seilon teka spirit lialun ox sasaliliwa, i kamei eliel Jises na i kuoxi lato. Tuahe Jises hone i ukek, 


text:
“Kumahe, alia haniwa tonam ape kaxiwa waliko solian Haeu aile haniwen o.” Tel seilon hong usi kakai Jises ape i nahih kaxi hani lawe seilon leili tehu taon waliko ti Jises aile haniwen i. Nati Jairus ma tel hehin tinun 


text:
<pb/>Ti Jises tahia alia haniwa liai tepaun ti kanitax Galili, teka seilon pate laha amuam nake hoi laha to atetengi i. 


text:
Ti ien tel seilon axan Jairus tahiama. I tel ti tesol masiwi ti synagog. I lokuha hani itan kapi ae Jises ape kamei eliel i ka kahitiwa i hani ingan. 


text:
Natun telawe hehin ahangun huopanim huohu, i pate tinun sikole i mat. Ape Jises nahih kahiti Jairus. Kilan wanen seilon nahih pisipis kapin. 


text:
Ti leili kilai seilon, tel hehin i hina nax ti sale tapunaun leili ahang huopanim huohu. I paxaiwen kilan dokta. Moniun tua tapo ti ukei huhual tuahe i to lialu tatalewa. 


text:
<pb/>“Aita tel soti nga?” Jises kameawa. Teka laha hong ti i kamekam laha ukek laha tai soti i. Ape Pita hone i, “Tel masiwi, kilan seilon nahih pisipis kapim.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises ukek, “Tel seilon sotiwen nga, kumahe ka i tua soti nake nga ilameni hina poh i ahutawen tetak.” 


text:
Ti tel hehin paxai tioiwa ka Jises tioi ka i tetel i soti puxuaun, i mamata xexex ape i lokuha hani itan kapi ae Jises. Ti puli lawe seilon i kaxi hani Jises salangawan ti i soti puxuaun ma ti i ewi hahutuia. 


text:
<pb/>Ti Jises kaakane tutuen tel hehin, tel seilon tahiama ti ingi Jairus ape i hone Jairus ukek, “Tel natum i matewen, kum hakalakala nanahiai tel masiwi.” 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa, i hone Jairus, “Kum namiloi hahalapa, tua sohoa tetak lehe tel natum i moih alia.” 


text:
<pb/>Ti Jises tahia haniwa ingi Jairus, lon kum al seilon kilan kahiti i hani leili ing mewenae tolu kahikahin Pita, Jeims, Jon ma tel tame tel akaik ma tel tinan. 


text:
Kilan seilon laha tang tatahane tel akaik. Jises ukek, “Kum tatangixi tel akaik, i tai mat, i tua mamatih.” 


text:
Tel taman ma tel tinan ningahiwa, lalu ongake hawane. Ape Jises hone lalu, “Kum kakaxi hani tel na seilon waliko ti i sohotuen ie.”<pb/>


text:
Jises ilowi apuhini huopanim hua aposel ape i axi lato poh ti xaxaweniai spirit lialun ma nax tenen tenen ti teka seilon. 


text:
I hone lato ukek, “Kum lua hehetekie tenen na soxi. Kum kakau kuaiamuto, moni, kak, an ma sohiai sosomuto. 


text:
Na teka seilon kum waxi auni amuto ma kum hong amuto, tapahiwa anele aemuto ape nahih saliliwa tesol ien. I kola ukek ka teka seilon ien imuh laha kau kawatan nake laha kum hong kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Ape tesol aposel nahih kakaxi meng solian ti Jises hani toan tewau tewau ma hahaewia teka seilon tinun. Herod Antipas tataxini 


text:
<pb/>Ti Herod tel masiwi ti Galili hong tunahiwa waliko ti Jises ma tesol aposel ailele, pate i tataxini nake hina seilon ukek ka Jon Baptis moih aliawen. 


text:
<pb/>Teka liai ukek ka Elaija take aliawen ma teka liai ulea ukek ka tel ti teka kuluiai kakai Haeu liai ti kuewen moih aliawen. 


text:
<pb/>Herod ukek, “Nga tioi ka Jon Baptis matewen nake nga honewen tel unauak koti xaxaweniai kinawen. Lehe aita ulea tel nga hongohong i ailele tesol waliko lalap?” Ape pahan i paxai Jises. Jises axi ani seilon akulai 5,000 


text:
<pb/>Tesol huopanim huhua aposel tahia aliama ape lato kaxi hani Jises lawe waliko ti lato ailewen. Muhin ien i hakahita lato hani tesol xohixohin ti tehu taon Betsaida lehe mewenae lato. 


text:
Tuahe kilan seilon laha hongoen tetesol Jises ma tesol aposel lua hahaniwa ape laha kahiti lato. Jises paxai amuke laha. I haewia teka tinun ma hanau teka seilon sale nenein ti Haeu. 


text:
Ti ape alohah, tesol huopanim huhua aposel nahih hani kapin ape lato kakane i ukek, “Taloa teka seilon hani toan ti palieh lehe laha ngah an ma tone matihuin nake tap toan ie.” 


text:
<pb/>Jises hone lato ukek, “Puki amuto axiwa analaha.” Ape lato ukek, “I kum pon! Toi amite ie tepanimawe bret ma huok xixi. Nakon paham amite towi halapa moni ti kahuiai an ape hani teka kilai seilon ie?” 


text:
Mongohe teka seilon ien 5,000, tai wexe teka hehin ma akaik. Jises hone tesol kahikahin ukek, “Hatona seiwa teka seilon hani 50 ti tesol tesol.” 


text:
Jises waxi tepanim bret ma huok xixi. I pax hani patul ape i kak kemulik hani Haeu ti tesol an. I wiki ape i hani tesol kahikahin sei haniwa lawe seilon. 


text:
Laha hatesol ang ahoi hawane ape huopanim huohu po moxe an ti tesol kahikahi Jises apuhiniwa. Pita tioi ka Jises i Krais 


text:
<pb/>Ngain tehu Jises lolotu mewenae i ti i kapi tesol kahikahin. I lotu kewa ape i kamei lato, “Kaxi hanima nga, teka seilon laha ukek nga aita?” 


text:
<pb/>Lato pahoi i ukek, “Teka ukek o Jon Baptis, teka liai ukek o Elaija ape teka laha ukek ka o tel ti teka kuluiai kakai Haeu liai ti kuewen i moih aliawen.” 


text:
<pb/>Ape Jises kamei lato, “A puki amuto? Amuto ukek nga aita?” Pita pahoi i ukek, “O Krais, tel Haeu taloma.” Jises kak kilami matean 


text:
Tin i kakane lato ukek, “Nga tel Nati Seilon, nga kau kilan kawatan ma moloan lalap. Ape teka masiwi ti teka Ju, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, laha watakai hawane nga. Laha telei nga tuahe muhi ngain toluhu nga xahat alia.” 


text:
<pb/>Ape Jises kakane hatesol seilon ien ukek, “Na seilon pahan sohot kahikahik, laha kum namiloi wawaxi mewenae laha. Laha kaua kawatan masin ti nga kakau. Ien i kola ka laha kahikahik wanen. 


text:
Seilon teka namilolaha mewenae hasoliai tonalaha ti itan ie, laha kum tunahi tonain kapi Haeu. Tuahe teka na laha hana tonalaha hahitake nenein ti Haeu nake nga, laha tunahi tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Na tel seilon hapono hatapo i waliko ti itan ie tuahe i lioi tonain kapi Haeu, solian la i uke? Tap. Tap tenen waliko kahui uke tonain kapi Haeu. 


text:
Na tel seilon hiena puluhini nga ma kakaiak, nga tel Nati Seilon tin nga hiena puluhini i taen ti nga alia hetekiema poh ma xewai tel Tamak Haeu ma tesol engel, spirit solian tetan. 


text:
Nga kaxi hawane hani amuto, teka ti amuto ie, imat ti amuto mat amuto ningahi Haeu i neini seilon.” Tanome Jises sohia hawane 


text:
<pb/>Muhi puasain tehu kewa, Jises hakahita tolu kahikahin Pita, Jeims ma Jon hani he tehu maunten patul lehe lato lotu. 


text:
<pb/>Pita ma huhua tuaun matih luhuen. Ti lato haiwa, lato ningahi xewai kamai Jises hetekie Moses ma Elaija. 


text:
Ti lehe lalu salili Jises, Pita kak ukek, “Tel masiwi, pate ewi ti kako ie. Amite atai toluhu houha, tehu tetam, tehu ti Moses ma tehu ti Elaija.” I kak ukek ien nake i ongake hawane ape i kum tioi tenen na i kak. 


text:
<pb/>Lokon ti Pita kakak tutuen, teik maun man atuhi lato ape tolu kahikahi Jises lato mamata hawane. 


text:
<pb/>Ape kakai Haeu i ahuma he maun ien i ukek, “Tetel se Natuk, tel nga kilamiwen. Hong usiwa kakaian.” 


text:
Ti Haeu kak kewa, lato ningahi mewenae Jises tutu. Tolu kahikahin kum kaxi hanimu tel na seilon waliko ti lato ningahiwen. Jises haewia tel akaik spirit lialun kapiti hahalialu 


text:
<pb/>Ngain liai tehu, Jises ma tolu kahikahin nahih mosulih he tehu maunten. Kilan wanen seilon apuha hani kapi Jises. 


text:
Lawe na spirit lialun soh haniwa tel natuk, i haxexe hangaxangaxa ape pok sal he awan. Spirit lialun ien lawe i to aile hahalialu tel natuk. 


text:
<pb/>Jises hone laha hatesol ukek, “Amuto teka seilon ti aope ie, tap namil xoxoan ti Haeu ma woumuto pate lialun! Nga hanau kueiniwen amuto. Kaie kuehuan ia pahamuto nga to kapimuto lehe namilomuto i xox tetak? Ati hanima nga tel akaik!” 


text:
<pb/>Ti tel akaik nahih xohi haniwa kapi Jises, spirit lialun aile haputa hahaxexe i. Tuahe Jises usi xaxaweni spirit lialun ien ape i haewia tel akaik. Muhin ien i aliake tel akaik hani tel taman. 


text:
“Hong konginiwa! Nga tel Nati Seilon, laha hangaini hani he mini teka seilon laha watakai hawane nga.” 


text:
Tuahe tesol kahikahin kum xeu waliko ti i kakak. Haeu tai haxewa hani lato salangawe kakain ien. Lato mamata kameiai Jises waliko tetenen. Aita tel pate tuah? 


text:
I ukek, “Tel na i waxi auni akaik masin ie nake nga, se i aunini nga. Ape tel i waxi auni nga, i waheni tel Tamak Haeu, tetel i taloma nga. Tel na i teheni i ape i huali seilon liai, tel seilon ien Haeu namiloi ukek ka i pate tuah.” Seilon tepaun ti Jises 


text:
<pb/>Jon tel kahikahi Jises kakane i, “Tel masiwi, amite ningahi tel seilon i xaxaweni spirit lialun hahitake axam. Tuahe i kumahe tel ti kako ape amite honewen i ka kum ailele.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Kum hahalini i nake tel na i kum pahoxai kako ti pupuasakako, i tepaun ti kako.” Teka Samaria kum waxi auni Jises 


text:
<pb/>Pate ape i xohiwen ti Haeu waxi aliake Jises hani tonan. Aile ape namili Jises i xox ka i lua hani Jerusalem. 


text:
I talo teka seilon nahiwa imat tetan hani tewau toan ti Samaria, apeseniai lawe waliko pake i ma tesol kahikahin tahiawa. 


text:
Tuahe teka seilon ti tewau toan ien, laha kum waxi auni Jises ma tesol kahikahin nake laha tioi ka lato nahih hahaniwa Jerusalem. Teka Samaria laha watakai na teka Ju lotu leili Jerusalem. 


text:
Ti hua kahikahin Jeims ma Jon paxaiwa woulaha, lalu ukek, “Tel masiwi, nakon o waheni na amili kamei Haeu hamosulih ah ti tonan lehe i lui laha?” 


text:
<pb/>Lokon ti Jises ma tesol kahikahin nanahiwa he aweisal, tel seilon hone Jises, “Tesol tesol na o nahih, nga kahiti o. Nga lawe kahikahim.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises hone i, “Sinen hina walun ma manixux hina ingan, tuahe nga tel Nati Seilon, tap tuahe tesol na tone hanawaiak.” 


text:
<pb/>Ape i hone tel seilon liai, “Kahitima nga. Pahak o kahikahik.” Tuahe tel seilon ien hone i, “Tel masiwi, nga aunimu tel tamak lehe na i matewa nga tihini.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Teka seilon kumahe ti Haeu laha masin seilon maten. Tiliwen teka ien tihiniai teka maten. Tuahe o nahih kaxi sawateniwa meng solian ti Haeu neini seilon.” 


text:
<pb/>Tel seilon liai ukek, “Tel masiwi, pahak nga kahikahim tuahe imat nga to tapeinimu tesol akikik.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises hone aliake i, “Tel na i kum aile matuhini puase Haeu, liai i kum tapai ailei tenen puasain ien ma kaxi sawateniai meng solian ti Haeu neini seilon.”<pb/>


text:
Muhin tel Masiwi Jises kilami 72 kahikahin liai ape i talo lato hua hua imat tetan hani lawe taon ma toan ti i namiloi na i nahiwa. 


text:
I kakane lato, “Kilan seilon laha xohixohin ti lehe laha sohot kahikahik. Laha masin kilai an ti he kin i apeasawen. Tuahe seilon ti apuhiniai an, teka ti neinialaha hani Haeu, laha pate palai. Kameiwa Haeu lehe i talo palahi seilon ti neiniai seilon liai lehe laha sohot kahikahik. 


text:
Na amuto nahiwa, kum kakau moni ma kak. Tin kum ngah hahasea axahe aemuto. Kum tu kak kukue kapi seilon ti na amuto apatuini he aweisal. 


text:
Na seilon ti leili ing tehu ien waxi auni amuto, amuto haniwa laha amuam ti Haeu. Na laha kum waxi auni amuto, amuam ti Haeu i alia hani kapimuto. 


text:
Na tel seilon waxi auni amuto, toa leili ingalaha, kum sos ahuahu. Kum wawatakai aniai an ma unumiai unum ti na laha hani amuto nake seilon ti laha pupuas laha aka kahulaha. 


text:
<pb/>“Ti na amuto tahia haniwa tehu taon ape laha ilowi amuto, tua aniwa an tenen na laha axi amuto. 


text:
Haewiawa teka tinun leili tehu taon ien ape kaxi haniwa laha ka taun ti Haeu neini laha ape i xohiwen. 


text:
Tuahe na laha kum ilowi amuto, nahih saliliwa laha ape kaxi hatakei haniwa lawe seilon ti tehu taon ien kewak, 


text:
‘Amite tapahi xaxaweni hepekeun he anele aemite. I kola ka amuto kum waxi auni seilon ti Haeu, aile ape i axi kawatan hani amuto. Amuto hasaliawen nenein ti Haeu.’ 


text:
Nga kakane hawane amuto, tehu ngain ti hinitiai seilon, Haeu axi kawatan hani laha, i xoini kawatan ti i hani teka seilon lialun ti Sodom.” Taon ti laha kum soh Jises 


text:
<pb/>Ape Jises kakak sale toluhu taon i aile kilan waliko tenen lalap. I ukek, “Teka seilon ti Korasin ma Betsaida, Haeu axi kawatan hani amuto. Na nga aile hanila teka Taia ma Saidon waliko tenen lalap nga aile haniwen amuto, teka Taia ma Saidon laha towiahu kueiniwen ti lialui woulaha kalak laha kumahe Ju. 


text:
Aile ape tehu ngain ti hinitiai seilon, Haeu axi kawatan hani amuto i xoini kawatan ti i axi teka Taia ma Saidon. 


text:
Ape teka seilon ti Kapenaum, amuto namiloi ukek ka Haeu sameni amuto tuahe Haeu towi xoini amuto hani tesol ti kaui kawatan tap tahi tapoan. Kalak amuto ningahiwen waliko tenen lalap nga ailele, amuto kum towiahu ti lialui woumuto hani Haeu.” 


text:
<pb/>Jises kakane tatale teka kahikahin ukek, “Tel ti na i hong usi kakaiamuto, tin masin i hong usi kakaiak. Tuahe tel ti na i kum nam waxi kakaiamuto, tin masin i kum nam waxi kakaiak. Ape tel ti na i kum nam waxi kakaiak, i kum nam waxi Haeu tetel i taloma nga.” Jises tiliwa kakaian ape 72 kahikahin lato nahih aile waliko ti Jises tatalo lato ailean. Aliai teka 72 kahikahi Jises 


text:
<pb/>Imuh teka 72 kahikahi Jises alia hani kapin. Hetekie lalape amuam lato ukek, “Tel Masiwi, taen spirit lialun laha hong amite na amite xaxaweni laha leili seilon ti hahitake axam.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Ti amuto xaxaweni spirit lialun, i kola ka Haeu to xoxoini Satan. Ien masin wanen usil xepalih he maun. 


text:
Nga axiwen amuto pohe Haeu. Aile ape kalak amuto tuhi tunahi noh ma na mini anepapap, i kum hamange amuto. Tin masin amuto xoini pohe Satan ape tap tenen i pon konginiai hatesol waliko Haeu namiloi peleiwen hani amuto. 


text:
Solian ti spirit lialun hong usi kakaiamuto tuahe pamu amuto amuamua nake Haeu hana konginiwen axamuto ti ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan.” Jises kak kemulik hani Haeu 


text:
<pb/>Holi Spirit hanamiloa Jises ape i kak hetekie amuam i ukek, “Tel Tamak Haeu, Masiwi ti lawe waliko ti patul ma tehu pon itan ie, nga kak kemulik hani o nake o mumuneni pohem ti teka laha sokok laha seilon aneso ape o haxewa hani teka laha hana laha hahitake ngahat tetam masin teka akaik. Nga kak kemulik hani o tel Tamak Haeu nake paham i sohot ukek ien.” 


text:
<pb/>Jises hone teka seilon ukek, “Tel Tamak Haeu hani hatapoen nga pohen ma anesoan. Mewenae tel Tamak Haeu tioi hawane nga tel Natun ma mewenae nga tel Natun tioi hawane tel Tamak Haeu. Ape nga tel Natun nexi haxewa tel Tamak Haeu hani teka seilon ti nga kilami.” 


text:
<pb/>Ape Jises kakane mewenae tesol kahikahin i ukek, “Tanusik amuto ka Haeu hani amuto ningahi waliko tenen lalap. 


text:
Nga kakane hawane amuto, kilan teka kuluiai kakai Haeu ma teka masiwi ti teka Ju, pahalaha paxaiai waliko tenen lalap ti amuto niningahi nga ailele tuahe laha tai ningahi. Tin pahalaha hongoi waliko ti amuto hongohong nga kakaxi tuahe laha tai hong.” Menge tel seilon solian ti Samaria 


text:
<pb/>Lokon ien tel ti teka hanaui nauna ti Moses kamei pisi Jises. I ukek, “Nga aile la lehe nga uke tonain kapi Haeu tenen tap tahi tapoan?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi ukek, “Tesol nauna ti Moses kak ukek ia sale ukei tonain kapi Haeu tenen tap tahi tapoan? O namiloi ukek ia kakain ien?” 


text:
<pb/>Tel seilon pahoi ukek, “Nauna ti Moses kak ukek, ‘Waheni hawanewa Haeu tel Masiwi ti amuto, xoiniwa ti amuto waheni teka seilon liai. Amukewa Haeu ti leili tiamuto, namiloi eliel hawanewa i ma aile hatapoa puasan ti hatesol kuimuto. Ape waheniwa seilon liai hanowi ti amuto waheni aliake amuto.’ ” <n>(Deut 6:5; Lev 19:18)</n> 


text:
<pb/>Tel hanaui nauna ti Moses i tioi hawane ka kumahe i waheni lawe seilon ape i kamei Jises, “Tuahe aita tel seilon liai o ukek nga waheniwa hanowi ti nga waheni aliake nga?” 


text:
<pb/>Jises hapuasa tenen meng ti pahoiai tel seilon ien. I ukek, “Telao tel seilon nanahih ti Jerusalem hani Jeriko. Teka seilon lialun koui hahutuia i ape laha waxi hatesol moniun ma soxian. Laha xai hakimatua i ape nahih salili i he aweisal. 


text:
<pb/>“Imuh tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon nanahih he aweisal ien. I paxaiwa tel seilon engeeng ien ape i non salia hani liai tepaun. I tai huali. 


text:
Muhin tel puase leili Ingi Haeu nahima, i ningahi tel seilon ien ape tin i non salia hani liai tepaun. I tai huali. 


text:
<pb/>“Tapeinan tel ti Samaria nahima. Amuto tioi wasole teka Ju ma teka Samaria kumahe ewi. Ti i ningahiwa tel Ju mangein, i tahane hawane. 


text:
I kiliwau tamus hani kapin. I tihi wel ma waen hani he naxonaun ape i pulai. Muhin ien i hana tel seilon hani patul he tok tupun donki. I hakahita hani leili tehu ing ti tone hanawain ape i auni. 


text:
<pb/>“Ngain liai telao i hani tel tame tehu ing moni ape i ukek, ‘Auniwa tel seilon mangein. Na o hapuasa akulai lape moni ti nga hani o, nga saiti na nga aliama.’ ” 


text:
<pb/>Ape Jises tili kakaian ukek, “O namiloi ukek ia? Aita tel ti tolu seilon ien kola ka i waheni tel seilon mangein hanowi ti i waheni aliake i?” 


text:
<pb/>Tel hanaui nauna ti Moses pahoi ukek, “Tetel i kola tatahan tetan.” Ape Jises ukek, “Nahiwa ape aile ukenewa.” Jises lawai Mata ma Mary 


text:
<pb/>Ti Jises ma tesol kahikahin lua hahaniwa Jerusalem, lato tahia tewau toan. Ti ien tel hehin axan Mata ilowi lato hani ingan. 


text:
Tuahe Mata pate i namiloi halapa apeseniai an ape i hone Jises, “Tel masiwi, nakon o kum nam waxi ka Mary hani lioi nga ailei hatesol puasain? Ewi na o hone i nahima hualiak?” 


text:
Ngain tehu Jises nahih lotu hani tesol ti mewenae i. Ti i heisawa, tel ti teka kahikahin nahima ape i ukek, “Tel masiwi, Jon Baptis hanau teka kahikahin sale lotu. Pahamite tin o hanaua amite sale lotu hani Haeu.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Na amuto lotu, amuto kak kewak:<pb/>“ ‘Tel Tamamite Haeu, amite sameni o nake o pate tuah wanen.<pb/>Pahamite o neiniwa ma ngahatiwa amite.<pb/>Hualima amite usiam hanowi tetesol lato kapim leili tonam.<pb/> 


text:
Oxoxiwa amite ti kawatan ti lialui woumite masin ti amite oxoxi seilon liai ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amite.<pb/>O kum hahani amite totohong ailan lehe amite kum aile saun lialun.<pb/>Ape awaiwa amite ti Satan ma teka spirit lialun tetan.’ ” 


text:
<pb/>Ape Jises hanau aheke lato sale lotu ape i kaxi hani lato tenen meng ie. I ukek, “Na tel ti amuto nahih hani ingi tel lawan ti luhui ipong ape i ukek, ‘Aximuma nga teik na an. 


text:
<pb/>“Tuahe tel lawan wixima leili ing ukek, ‘Kum hakalakala nga. Aweing ape konginan ape amite hatesol mamatih. Nga kum hualimu o tetehu.’ 


text:
<pb/>“Tin masin na amuto lotu, amuto kamei talingoiwa ape Haeu hani amuto waliko ti amuto kakamea. Upia talingoiwa ape Haeu huali amuto tunahian. Kikini talingoiwa kahip ape Haeu hei hani amuto. 


text:
Teka na laha kamea, Haeu hani laha. Teka na laha upia, Haeu huali laha tunahian. Teka na laha kikini talingoi kahip, Haeu hei hani laha. 


text:
Kalak woumuto lialun, amuto tioi haniai waliko solian hani natumuto. Tuahe tel Tamamuto Haeu pate pamu soliaian, aile ape i hani Holi Spirit kapitiai teka seilon laha kamei i.” Pohe Satan ma pohe Holi Spirit 


text:
<pb/>Ngain tehu Jises apatuini tel seilon i kum kak uke nake spirit lialun kapiti halialu i. Ti Jises xaxaweniwa spirit lialun leili tel seilon ien, ape i kak uke. Ti teka seilon ien ningahiwa laha ongake hawane. 


text:
Tuahe teka ti laha ukek, “I xaxaweni spirit lialun nake i kema poh ti Satan, tel masiwi ti spirit lialun.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises tioi waliko ti laha nanamiloi ape i hone laha, “Na seilon ti xux texux laha tikela ape hil alia puki laha, texux xux ien i lialu tamus. Na tesol akikin lato hil alia puki lato, tesol akikin ien lato kum tu xox. 


text:
Amuto ukek ka nga hahapuasa pohe Satan ti xaxaweniai spirit lialun tetan. Tuahe na Satan hilei aliake i, nenein tetan i kum tu xox. 


text:
Amuto ukek ka nga usi xaxaweni teka spirit lialun nake Satan hakui nga. Na masin ien, kaie Satan haniwen tesol kahikahimuto poh ti usi xaxaweniai spirit lialun? Puase tesol kahikahimuto i kola ka amuto puputa ka nga hahapuasa pohe Satan. 


text:
Kumahe nga hapuasa pohe Satan. Spirit ti Haeu axi nga poh ti usi xaxaweniai spirit lialun. I kola ka Haeu tel neiniamuto ape i tahiawen. 


text:
Tuahe na tel ti pamu kuiaian hilei tel seilon kuin ape i tike, i waxi hatapo paun ti peteniai ingan ape i sei soxi hani teka seilon liai. Se tin masin nga xoini Satan ape nga xaxaweni spirit lialun tetan ti leili seilon. 


text:
<pb/>“Tel na i kumahe tepaun tetak, i pahoxai nga, i tepaun ti Satan. Tel na i kum huali nga neiniai teka seilon hani Haeu, i huhuali Satan neini haselealaha ti Haeu.” 


text:
<pb/>Ape Jises kak tatale ukek, “Na tel spirit lialun ahuta ti tel na seilon, i nahih hani he lohong upiai tesol na i to. Tuahe i kum tunah. I kakane aliake i, ‘Nga alia hani leili tel seilon.’ 


text:
Ape i nahih waxi tepanim hua spirit lialun liai, pamu lialuan tetan ape lato hatesol soh hani leili tel seilon ien. Lato kapiti halialu i akulai ti imat.” 


text:
<pb/>Ti Jises kakak tutuen, tel hehin ti leili teka seilon ien tilol ukek, “Liai tel tinam amuam hawane nake o tel natun seilon pate tuah.” 


text:
<pb/>Ape Jises kak ukek, “Salan. Tuahe teka seilon laha hong ape usi kakai Haeu pamu laha amuam.” Teka seilon pahalaha Jises kola pohen 


text:
<pb/>Ti seilon kila tatalema, Jises kakane laha, “Amuto seilon lialun ti aope ie, amuto to lulungei nga ailei waliko tenen lalap lehe i kola ka Haeu taloma nga. Tuahe Haeu kola hani amuto tenenawe kolakol ie, waliko tenen i sohot hani nga masin wanen ti i sohot haniwen Jona tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
<pb/>“Masin ti Jona to ngain toluhu leili tiai tok xixi lalap, nga tel Nati Seilon nga tin ngain toluhu leili amal. Waliko ti i sohot haniwen Jona, i kola hawane hani teka Niniva ka Haeu talo i hani laha kaxiai kakaian. Tin masin waliko ti sohot hani nga, i kola hawane hani amuto teka seilon ti aope ie, ka Haeu taloma nga kaxiai kakaian. 


text:
<pb/>“Nga kakane amuto, tel hehin masiwi ti Siba luama ti xuxun pate xauxaun hongoi soliai nauna ti tel masiwi Solomon. Telao ngain ti Haeu hiniti seilon, waliko ti i aile i sului amuto nake amuto kum hong kakaiak kalak nga pamu tuah ti Solomon. 


text:
Tin masin saun ti teka seilon ti Niniva, i sului amuto ti tehu ngain ien nake laha towiahu ti saun lialun tataen ti Jona kaxi ahutiwa kakai Haeu hani laha. Tuahe amuto kum towiahu ti lialui woumuto kalak nga kaxi ahuhuti kakai Haeu hani amuto. A nga pamu tuah ti Jona.” Namili seilon masin tehu kamaian 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Tap tel i hakama tehu kamaian ape i atuhi ma na hana hani hahitake po. Mewenae i hakama hakea hani patul koukean lehe i haxewa leili ing. 


text:
Namilomuto masin tehu kamaiamuto. Aile ape na namilomuto solian, amuto xuhai xewan ti saun solian. Tuahe na namilomuto lialun, amuto xuhai tilokoi saun lialun. 


text:
Amuto eliel kewak waliko ti amuto namiloi sale Haeu se salan, uke namilomuto leili lalape tilokoan. 


text:
Na pahamuto tioi hawane Haeu, i haxewa hatapo hani amuto masin tehu xewai kamaiamuto i haxewa amuto.” Jises watakai saun ti teka Parisi ma ​ ​teka hanaui nauna ti Moses 


text:
<pb/>Ti muhi kakai Jises, tel Parisi ilowi i hani tehu angiain. Jises nahih hani leili ingan ape i to ang. 


text:
Tel Parisi ongaini ti i ningahi ka Jises tai nuhi minan imat ti i ang. Teka Parisi ma teka Ju liai, laha kum ang na laha tai nuhi minalaha ti usiai saun ti teka matahaun. 


text:
<pb/>Jises kakane i ukek, “Amuto teka Parisi, pate amuto haeliel nuhiai melal ti kap ma pelet tuahe waliko ti amuto ani ma unumi ti leilon, amuto kema ti saun ti pipis ma halepelep. Saun tenen ien i ahutama leilomuto. 


text:
Amuto teka taxitaxia! Haeu tanomi hahuonen melal ma leili lawe waliko. I tanomi tupuamuto ma leilomuto. 


text:
Ti leili atemuto, axiwa teka seilon waliko ti laha tap. Na amuto aile ukek, i kola ka amuto kum nam waxi ka auni hauniai waliko i pate tuah. Na masin ien, Haeu namiloi ukek amuto haun ma sawisawin. 


text:
<pb/>“Amuto teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Amuto hani Haeu tenen ti huopanim soxiamuto masin kai pata ti hanamui an. Tuahe amuto watakai Haeu ma kum aile saun solian hani seilon liai. Ala amuto aile hahuonen. 


text:
<pb/>“Amuto teka Parisi, Haeu axi hawane amuto kawatan. Amuto waheni tonain tuah leili synagog ma amuto waheni seilon kak sameniwa amuto ti puli lawe seilon. 


text:
<pb/>“Haeu axi hawane amuto kawatan. Amuto masin amal ti kumahe kilaman ape seilon tau nanahih patul ti tesol amal ien nake laha kum tioi ka waliko kohan leilon.” 


text:
<pb/>Tel ti teka hanaui nauna ti Moses hone Jises, “Tel masiwi, ti o kakane teka Parisi ukek ien, o hahiena hetekie amite!” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi ukek, “Amuto teka hanaui nauna ti Moses, amuto tin Haeu axi hawane kawatan. Amuto lungei teka seilon usiai kilai nauna ailan tenen puki ti amuto tuahe amuto kum solonga ti usiai tesol nauna ien ma kum hana minamuto hualiai teka liai. 


text:
<pb/>“Haeu axi hawane amuto kawatan. Teka tamamuto ti matahaun telei teka kuluiai kakai Haeu. Amuto tanomi hasolia hahawane amalulato a amuto kum usi kakaialato. 


text:
Ti amuto kum usi kakaialato, i kola hawane ka amuto waheni teletele ti teka matahaun ti amuto aile haniwen teka kuluiai kakai Haeu. 


text:
Nake ti tenen ien, ti anesoi Haeu hoi i kakawen ukek, ‘Nga talo teka kuluiai kakaiak ma teka aposel hani teka Israel. Laha telei teka ma aile halialu teka.’ 


text:
Aile ape amuto teka seilon ti aope ie, amuto uke kawatan ti teleiai teka kuluiai kakai Haeu hutuima lokon ti Haeu tanomi tehu pon ie. 


text:
Hutuan ti teleiai Abel hanima tataen teleiai Sakaraia, tel laha telei wasole Ingi Haeu ma tone waliko ti teka seilon kau hani Haeu. Salan wanen, Haeu axi amuto kawatan ti hatesol teletele ien. 


text:
<pb/>“Amuto teka hanaui nauna ti Moses, Haeu axi hawane amuto kawatan. Waliko ti amuto hahanau, i tiehi teka seilon ti tioi hawanei Haeu. Puki amuto, Haeu kum neini amuto ape tin amuto neini hasele teka ti pahalaha Haeu neini laha.” 


text:
<pb/>Ti teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi hongoa, lolaha lialu hawane. Hutui taen ien laha watakai hawane Jises ma kamei i kilan kamekame ailan. 


text:
Lokon ien kilan wanen seilon apupuha. Pahalaha wanen laha ngasoha hani kapi Jises ape laha pisipis hawane. Jises kakanemu imat teka kahikahin. I ukek, “Lepeteniwa amuto ti teka Parisi nake leholaha huoka. 


text:
Imuh Haeu hatakei hawane namili teka laha putini ka laha seilon liai tenen ti puki alia laha. Haeu hatakei lawe waliko ti laha mumuneni. 


text:
Ape waliko ti amuto kak lilikoheni, imuh Haeu kak hatakei hani lawe seilon. Kilan seilon laha tunahi waliko ti amuto kaxi mumuneni hani teka seilon liai. 


text:
<pb/>“Amuto teka kahikahik, nga kakane hawane amuto, kum maamata teka pahalaha laha telei amuto. Laha tua telei tupuamuto tuahe laha kum pon teleiai hatesol waliko ti leili namilomuto ma atemuto. 


text:
Mamatawa mewenae Haeu. I pon telei xoiniamuto hani tesol ti kaui kawatan tap tahi tapoan. Nga kaxi ulea ka Haeu tel amuto mamatawa. 


text:
<pb/>“Amuto tioi ka moni kokol i pon kahuiai tepanim piakus nake lato pate naun. Tuahe Haeu nanamiloi lato hatesol. 


text:
Aile ape amuto kum maamata. Haeu namiloi ukek ka amuto pamu tuah ti piakus. Kalak taen ukumuto i tioi hatapo mongohuan. 


text:
<pb/>“Nga kakane hawane amuto, na tel seilon i kak hei ti puli seilon ka i kahikahik, tin nga kaxi hani Haeu ma teka engel tetan ka i kahikahik. 


text:
Tuahe na tel seilon puluhini ti puli seilon ka i kahikahik, tin nga kaxi hani Haeu ma teka engel tetan ka i kumahe kahikahik. 


text:
Tel na i kak halialu nga tel Nati Seilon, Haeu oxoxi i ti kawatan ti saun lialun ien, tuahe tel na i kak halialu Holi Spirit, Haeu kum oxoxi i ti kawatan ti tenen saun lialun ien. 


text:
<pb/>“Na laha sului amuto hani teka masiwi ti synagog ma teka masiwi tenen tenen, kum hahakila namilomuto waliko tenen na amuto kak ti awaiamuto. 


text:
Pake tataen ien ape Holi Spirit hanamiloa amuto waliko tenen na amuto kak.” Menge tel seilon kilan soxi ma tap namilon 


text:
<pb/>Muhin tel ti leili teka kilai seilon ien kakane Jises, “Tel masiwi, honewa tel ukalak ka i seiwa wasolamili soxi ti tel tamamili mat lioi haniwen amili.” 


text:
Ape i kakane laha hatesol, “Lepeteniwa amuto kum halepelep ti tenen tenen. Kalak mongohe soxi ti amuto hina, i kum pon i hasolia ma i hawelu tonamuto he tehu pon ie.” 


text:
<pb/>Ape Jises kaxi hani laha tenen meng ti hanaualaha. I ukek, “Tel seilon ti pate kilan soxi, i teik hepekeun ti an pate xex soli. 


text:
<pb/>“I namiloi ape i ukek, ‘Nga toi haputa tetehu ape atai tehu ing pamu lalap lehe nga hana hatapo anak ma soxiak hani leilon. 


text:
Nga apuhini hapono hawane lehe i pon ti ahang kilan. Ape nga kum puas. Nga tua ang, un ma to amuam.’ 


text:
<pb/>“Tuahe Haeu kakane i, ‘O pate tap namilom. O mat ipong tetehu ie ape seilon liai uke hatesol soxiam.’ ” 


text:
<pb/>Ape Jises ukek, “Salan wanen, seilon tenen tap namilon i apuhini hakila soxi mewenae tetan a i kum aile waliko tenen Haeu namiloi ukek ka pate tuah.” Jises hanau sale namiloi hakilai waliko ma sale soxi 


text:
Namiloi paxaiwa manixux. Laha kum seseini ma kum apupuhini an tuahe Haeu ngangahati laha. Nga kakane hawane amuto ka Haeu namiloi ukek amuto pamu tuah ti manixux. 


text:
<pb/>“Namiloi paxaiwa sale xexei palawa. Laha kum pupuas sawitiai maia sosolaha! Tuahe nga hone amuto, kalak taen tel masiwi Solomon, soson maia ma hatesol waliko solian tetan, i kum pon soliai palawa. 


text:
Haeu tel i ngangahati pahoah, i ie tetelao ape letu laha lui xoini. Kaie kumahe pamu Haeu ngahati aluluini amuto? Amuto tap namil xoxoan hani i. 


text:
<pb/>Ape kum nanamiloi ukek, ‘Kaie anak ma unumak nga kema ia?’ Kum namiloi hahakila tesol waliko ien. 


text:
Teka laha kum tioi Haeu, laha to namiloi hahakila tesol waliko ien. Tuahe tel Tamamuto Haeu tioi waliko ti amuto tap. 


text:
<pb/>“Amuto tesol kahikahik, kalak amuto palai ma kumahe pate kuin, kum maamata. Pake tel Tamamuto Haeu hani amuto neiniai seilon kapin. 


text:
<pb/>“Hangainiwa soxiamuto lehe amuto axi moni hani teka seilon totonalaha lialun. Hani hatapoa kuimuto ma namilomuto haniwa Haeu. Ie masin ka amuto apepeseni kahumuto ti tonan. Tesol ien tap tahi lialuan ma tap teka xuxuina. 


text:
Namilomuto toi waliko tuah ti amuto, aile ape kewa Haeu kapitiai namilomuto.” Teka laha to atengi tel Masiwi 


text:
Amuto hanowiwa teka seilon laha atetengi tel tame ing ti i aliama ti tehu sala. Liai laha apepeas heiai kahip ti i tahiama. 


text:
Ti tel tame ing paxai tunahiwa ka teka unauan to atetengi aliaian, lato uke kahulato. Nga kakane hawane amuto, puki i hatona lato ma axi analato. 


text:
Kalak na i tahiama ti luhui ipong ma na sikole letu ape i paxai tunahi lato to atetengi aliaian, lato uke kahulato. 


text:
<pb/>“Amuto hong matainiwa, na masin tel tame tehu ing i tioiwen lokon tel seilon ti xuxuina nahima, ala i ah peteni lehe tel seilon kum soh hani leili ingan. 


text:
<pb/>Pita ukek, “Tel Masiwi, nakon kakaiam nanami mewenae amite teka kahikahim ka i nanami lawe seilon?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Nga kakak tel na seilon i aile puase tel masiwi tetan. I hani i ngahatiai teka unauan liai ma axiai analaha ti taun ti angiain. 


text:
Tuahe na tel unauan seilon lialun, i namiloi ukek, ‘Tel masiwi tetak aliaian kuen.’ I hutui xaiai teka unaui tel masiwi hahitakan ape i tua ang ma un taxitaxia. 


text:
Imuh tel masiwi alia haongama tel unauan ien. Ape i axi hawane i kawatan. I towi i hani tesol ti teka laha kum hong tamani Haeu, tesol ti laha kau kawatan ma moloan lalap. 


text:
Tuahe tel na i kum paxai tioi ka waliko i ailele se lialun, i uke kawatan kokol. Na Haeu hani halapa tel seilon, i amemene ka tel seilon ien hani aliake i tin lalap. Na Haeu hana tel seilon ngahatiai waliko tenen pate tuah, i amemene ka tel seilon ien ngahati aluini akulai tetel Haeu hani i puasain tenen naun.” Axiai wasole seilon 


text:
<pb/>Jises kak ukek, “Nake ti tenen puasain Haeu haniwen nga aile he tehu pon ie, teka seilon solian ma lialun laha selaia. Nga hahaxe sohotuan. 


text:
Tuahe imat ti i sohot, nga kau kawatan ma moloan lalap ape nga mat. Namilok i kum to alua, atengi taen i tinama. 


text:
Kum nanamiloi ka nga tahiama hasoliai wasole seilon ti tehu pon ie. Kumahe, kakain nga kema ti Haeu i axi wasole teka namilolaha xoxoan hani Haeu ma teka laha kum soh kakaian. 


text:
Tel taman pahoi tel natun wawan, tel tinan pahoi tel natun hehin ma hahuihan tel pahoi tel.” Teka seilon woinakon laha tioi Haeu 


text:
<pb/>Jises kakane teka kilai seilon, “Na amuto paxai maun atai sai ahang, amuto ukek i ux ape salan. 


text:
Lehomuto huoka! Amuto tioi hunan na amuto paxai maun. Tuahe amuto kum tioi salangawe waliko ti i sosohot aope ie ma waliko ti nga ailele nake amuto putini ka amuto tioi Haeu. Sale hasawiai wasol 


text:
Na tel i namiloi suluiai tel ti amuto, hasawi koseniwa wasolamulu uke i hatuhi o hani puli tel masiwi ti hongoi meng. Ape i hana o hani mini teka laha kalabusi o. 


text:
Na i sohot ukek ien, o kum ahuta atengi o hamate hatapoa moni. Tin masin amuto hasawiwa wasolamuto ma Haeu, uke amuto kau kawatan ti lialui woumuto.”<pb/>


text:
Lokon ien hina seilon laha kakane Jises ka Pailat, tel kiliwakei texux xux Galili, i hone teka unauan teleiai teka seilon ti ien. Laha telei lato leilon ti lato kakau waliko hani Haeu leili Ingan. 


text:
Jises kak ukek, “Kum namiloi ukekek ka sale matealato pate lialun masin nake woulato pamu lialuan ti teka seilon liai leili Galili. 


text:
Kumahe! Tuahe na amuto kum towiahu ti lialui woumuto hani Haeu, tin amuto mat ape wasolamuto ma Haeu kum sawi. 


text:
Ape tesol 18 seilon tehu ing lalap ti Siloam mahus telei lato, kum namiloi ukekek ka lato mat ukek ien nake woulato pamu lialuan ti teka seilon liai leili Jerusalem. 


text:
Kumahe! Tuahe nga kakane ulei amuto, na amuto kum towiahu ti lialui woumuto, tin amuto mat ape wasolamuto ma Haeu tin i kum sawi.” Menge tea pata i kum hua 


text:
<pb/>Muhin ien Jises kaxi hani laha tenen meng hanaualaha waliko i sohot hani teteka tap pupuasalaha ti Haeu. I ukek, “Tel seilon seini tea laku leili tesol kin. Lawe i to nahih papaxai na masin i huawen tuahe i tai huhua. 


text:
Ape i hone tel ngahatiai kin, ‘Ahang toluhu nga atengi na tea pata i hua tuahe nga kum niningah tehu na huan. Koti hamahusu xaxaweniwa! I tua hapuasa xoini hepekeun.’ 


text:
<pb/>“Tuahe tel ngahatiai tesol kin ukek, ‘Tilimuen, paxai ahekemua ahang liai tehu lehe nga ngahati hasolia aheke ape nga piei. 


text:
Sohin i hua ahang tehu toma. Na i kum hua, ien, koti xaxaweni.’ ” Jises haewia tel hehin telao Sabat 


text:
Ti ien tel hehin spirit lialun kapiti hahalialu. Leili ahang 18 tehiton kakawin ma i kum hokaha uke. 


text:
<pb/>Tel masiwi ti tehu synagog lon lialu hawane nake Jises haewia tel hehin telao Sabat ape i kakane teka seilon ien ukek, “Ngain tepanim tehu ailei puasain. Nahima leili tesol ngain ien lehe haewia amuto, kumahe telao Sabat!” 


text:
<pb/>Jises tel Masiwi pahoi i, “Seilon lehomuto huoka! Puki amuto pupuas telao Sabat. Amuto upati tupumuto manihuh ape hakahita axi unumalaha telao Sabat. 


text:
Tel hehin ie, tel kahi nati Abraham, Satan kapiti hahalialu leili ahang 18. Nakon lialun ti oxoxiai tel hehin telao Sabat?” 


text:
<pb/>Kakaian hahiena teka lato watakai hawane i. Tuahe teka seilon liai laha amumuke soliai puasain ti i ailewen. Menge waki lilieu 


text:
Ien masin tehu kokole waki lilieu tel seilon seini. Kalak i pate kokol, i xex lap ape i sohot tea pata lapalap wanen. Ngaxon lap hawane ape manixux atai ingalaha ien.” Menge ist 


text:
Ien masin teik kokole ist tel hehin waxi ape i talini hani he palawa. Kalak teik ist kokol, i haxiwa palawa hatehu.” Tewau aweing kane tone Haeu 


text:
Tel seilon kamei i, “Tel masiwi, kaie palai seilon Haeu awai ti kawatan ti lialui woulaha?” Jises pahoi i, 


text:
“Amuto elieliwa sohoi tewau aweing omiomin kane tesol tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Aweisal tetewau kumahe malimun. Kilan seilon laha tohongi hani ien tuahe laha kum pon. 


text:
Tewau aweing kane tesol ien hean tutuen. Tuahe na tel tame tesol ien i keiti kahip, amuto teka amuto kum non usi tewau aweing omiomin, amuto tu melal kikini kahip ape kamea ukek, ‘Hei hanima amite kahip.’ “Tuahe i ukek, ‘Nga kum tioi amuto ma tesol amuto luama.’ 


text:
<pb/>“Ape amuto ukek, ‘A amite ang ma un akati hakilawen o ma o hahanauen seilon leili taon ti amite.’ 


text:
<pb/>“Ape i ukek, ‘Nga kakane tuhi amuto, nga kum tioi amuto. Xaxaua tetak amuto teka weli ailei saun lialun.’ ” 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Ape taen ien amuto ningahi Abraham, Aisak, Jekop ma teka kuluiai kakai Haeu lato hatesol kapi Haeu leili tonan, a amuto, Haeu halini amuto soh. Aile ape amuto tang ma atalahi nisumuto ti lialui lomuto ma ti lalape moloan. 


text:
Kilan seilon laha ahuma xux tesol tesol ape laha to leili tehu angiain lalap Haeu apepeseni leili tonan. 


text:
Ape teka seilon kemuk teka liai paxai ukek pate naun, tataen ien Haeu paxai ukek laha tuah. Ape teka seilon kemuk teka liai sameni laha, tataen ien Haeu paxai ukek laha pate naun.” Wawahen ti Jises hani teka Jerusalem 


text:
<pb/>Lokon ien teka Parisi nahima ape laha hone Jises, “Lua saliliwa ie nake Herod Antipas pahan i telei o.” 


text:
<pb/>Jises hone lato, “Nahih honewa Herod tel weli moleiai seilon ka nga xaxaweni tatale spirit lialun ti seilon ma haewia tatale laha. Tuahe kum kue nga hatapo tenen puasain ti Haeu hani nga aile. 


text:
Tap tenen i kongini nga ti ailei tenen puasain ien ti tehu luaiak hani Jerusalem. Ti ien amuto telei kilan teka kuluiai kakai Haeu ape nga masin tel ti laha.” 


text:
<pb/>Ape Jises nameni teka seilon ti Jerusalem. I ukek, “Teka seilon ti Jerusalem laha hokai telei teka kuluiai kakai Haeu pot, teteka ti i talo haniwen laha. Nga tohongi hakilawen apuhini aumialaha masin mom hehin poni natun hahitake paun, tuahe laha watakai. 


text:
Aile ape Haeu lioi laha. I kum ingai tehu Ingan ape i kum to leili tehu taon kapi laha. Nga kakane hawane amuto, laha kum ningahi ulea nga atengi tataen laha ukek, ‘Kako amukewa tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu.’ ” <n>(Ps 118:26)</n><pb/>


text:
Ngain tehu ti Sabat, Jises nahih ang hani ingi tel ti teka masiwi ti teka Parisi ape teka seilon ien paxai oti na i aile tenen ti na i pon lato sului i. 


text:
Jises kakane teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses ukek, “Ala amuto tioiwa ka nauna ti Moses kum hahalini haewiai seilon telao Sabat.” 


text:
Lato tai kak pahoi na tenen. Jises aka soti tel wawan ien ape aile haewia. Muhin ien i talo aliake. 


text:
<pb/>Ape i kakane lato, “Na tel ti amuto tel natun ma na tok tupun manihuh put hani he kan wal telao Sabat, kaie amuto kum ahuti? Se amuto aile.” 


text:
<pb/>Jises ningahi ka teka seilon lato nahima ti tehu angiain, lato upiup tonain tuah. Ape i nau lato ukek, 


text:
“Na tel seilon ilowi o hani tehu angiain ti sala, o kum upiup tonain tuah uke laha ilowiwen tel seilon pamu masiwian tetam. 


text:
Na i sohot ukek ien, tel tame tehu angiain hone o, ‘Hatahawa tonain ien haniwa tel seilon ie.’ Na i aile ukek ien o tahunos ape o nahih to hani tonain kaliap. 


text:
<pb/>“Pamu ewian na o to hanimu tesol tonain kaliap. Na tel tame tehu angiain ningahi o ien, uke i hone o, ‘Tel lawak, nahih to haniwa tesol tonain tuah.’ Na i sohot ukek ien, hatesol seilon ien laha ningahi ka tel tame tehu angiain pate i aile aluini hani o. 


text:
Nga kaxi hahani amuto waliko ie nake Haeu teheni teka seilon ti hanasanas ape teka laha teheni laha, Haeu aile laha seilon tuah.” 


text:
<pb/>Muhin Jises kakane tel Parisi i ilowi i ukek, “Na o aile angiain lalap, kum iilowi mewenae teka lohum, teka akikim wanen ma teka seilon laha kilan soxi. Teka seilon ien i pon laha kahui aliake o. 


text:
Kalak teka seilon ien kum kahui uke hani o, Haeu kahui aliake hani o taen ti i xahateni teka seilon sawisawin ti matealaha.” 


text:
<pb/>Tel ti leilolato hongoa ape i kakane Jises ukek, “Amuamui teka Haeu neini laha ma laha soh leili tehu angiain lalap ti Haeu.” 


text:
<pb/>Jises hongoa ape i kaxi hani lato tenen meng, i ukek, “Tel seilon apepeseni tehu angiain lalap ape i ilowi hakila seilon. 


text:
Ti i meiwa taun ti angiain, i talo tel unauan honei teka seilon i ilowiwen nahima nake lawe waliko apeasawen. 


text:
<pb/>“Tuahe laha hatesol aile ngah kakain tenen tenen lehe laha kum nahiwa. Tel i ukek, ‘Nga kahuiwen teik hepekeun. Pahak nga paxai kalisimu, aile ape nga kum nahima.’ 


text:
<pb/>Tel liai ukek, ‘Nga kahuiwen 50 nati pou. Pahak nga ailemu tiehialato, aile ape nga kum nahima.’ 


text:
<pb/>“Tel unaui tel tame tehu angiain nahih alia ape i kaxi hani i hatesol waliko ti teka seilon kakawen. Tel tame tehu angiain lon lialu hawane ape i hone tel unauan ukek, ‘Nahih haniwa lawe aweisal ti taon ape ilowima teka seilon tap soxi, teka waxosi ma teka pulaxa.’ 


text:
<pb/>“Ape tel tame tehu angiain hone tel unauan ukek, ‘Nahih haniwa aweisal melal ti taon ape eliel hawanewa ilowiai teka seilon hanima tehu angiain lalap nake pahak tehu ingak i xuh. 


text:
Nga kakane amuto hatesol ka teka nga ilowimu ape laha kong, tap tuahe na tel ti lato i soh leili tehu angiain ien.’ ” Kumahe malimun puas usiai saun ti Jises 


text:
“Na tel seilon pahan i sohot kahikahik, i waheni hawanewa nga xoiniwa ti i waheni taman, tinan, axoan, natun, ukalan, tuan ma puki alia i. Na tap, i kum pon kahikahik. 


text:
<pb/>“Na paham o sohot kahikahik, namiloi matainimua nake kumahe puasain malimun. Masin tel na i atai tehu ing. Imat i to namiloi paxaimu ka hatesol waliko ti ataiai tehu ing i tapai. 


text:
Na i kum aile ukek ien, waliko ti ataiai tehu ing uke i tae. I tua hutui lioi a i kum huna. Ape teka seilon soxeni i. 


text:
<pb/>“Tin masin tel masiwi ti hile. Na unauan ti hile pamu palaian ti tel lehe i hilei, i to namiloi aluinimu kapi teka masiwi hahitakan ka i waxaini a kumahe. 


text:
Na lato ukek i kum waxaini, i talo teka seilon tetan hani kapi tel masiwi ti hile ti tepaun liai ti kak hasawiai wasolalalu.” 


text:
<pb/>“Teka kahikahik wanen laha masin sol. Sol solian tuahe na taxian tetan i tapo, tap aweisal ti hataxia aliakean. 


text:
Teka seilon waxiai moni hani teka masiwi ti Rom ma teka seilon woulaha lialun kewi laha nahih hani kapi Jises lehe laha hong na i hanau seilon. 


text:
Tuahe teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses lato howini woun. Lato ukek, “Tel seilon ie i lawai teka seilon woulaha lialun ma i ang akati laha.” 


text:
“Amuto namiloi ukek ia? Na tel ti amuto hina 100 sipsip ape tok i nahih mitaxia, hoi liai i nahih salili tesol 99 ape i nahih upia tok i mitaxiawen atengi taen i tunahi. 


text:
I tiloi apuhini teka lawan ma teka seilon ingalaha xohixohin, i ukek, ‘Amuam akatima nga nake nga tunahiwen tok tupuk sipsip i mitaxia.’ 


text:
Tin masin wanen Haeu ma teteka kapin leili tonan lato amuke tel seilon lialun na i towiahu ti lialui woun, i xoini ti na lato amuke tesol 99 seilon sawisawin pake laha hoi liai seilon sawisawin.” Menge tehu moni i put kaluta 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Na tel hehin hina huopanim moni ape tehu i put kaluta, liai i hakama tehu kamaian ape i upia mataini leili ing atengi taen i tunahi. 


text:
Ti i tunahiwa, i ilowi teka lawan ma teka ingalaha xohixohin, i ukek, ‘Amuam akatima nga nake nga tunahiwen tehu moniuk i put kaluta.’ 


text:
Tin masin Haeu ma teka engel, spirit solian tetan, lato amuke tuahe tel na seilon lialun na i towiahu ti lialui woun hani Haeu.” Menge tel seilon i sos salili tel taman 


text:
Tel komuh hone tel taman, ‘Seiwa soxiam ape hanima nga ti tetak.’ Kakanua tel tamalalu sei soxi wasolalalu. 


text:
<pb/>“Tai kue, tel komuh apeseni hatesol soxian ape i ku hani texux xux xauxaun. Ti ien i tua hapuasa xoini hatapo moniun. 


text:
Taen i hatapoa moniun, tehu lape hitolo tunahi seilon ti texux xux ien ape i tap wanen teik na waliko. 


text:
Aile ape i nahih ngah puasan kapi tel seilon ti texux xux i toto. Tel seilon ien talo i ngahatiai teka tupun pou. Tenen puasain ien, teka Ju namiloi ukek puasain ti pate hahien. 


text:
<pb/>“Ti namilon xewawa i namiloi ukek, ‘Teka unaui tel tamak analaha i tua sesea a nga hitol lialu hahawane ie. 


text:
<pb/>“Ape salan, i nahih alia hani kapi tel taman. Tel taman ningahi i xauxaun tutuen ape lon tel hawane. I kiliwau amuam aka aumi tel natun ape i asoi taliopan. 


text:
Tel natun ukek, ‘Tel tamak, nga ailewen saun lialun hani o ma Haeu. Nga kumahe solian ti i tapai o namiloi ukek nga natum.’ 


text:
<pb/>“Tuahe tel taman hone teka unauan ukek, ‘Kau kosenima tehu puxux pate solian ape puxui haniwa i. Nihiniwa teik ring tuah he ngaxe minan ape hanawa su he aen.’ Tel taman aile ukek ti kolakol ka tel natun uke aliakewen totonan. 


text:
Tin i hone lato, ‘Nahih waxiwa tok bulmakau xuxu ape teleiwa lehe kako aile tehu angiain lalap ti amukei tel natuk. 


text:
Amuam akatima nga nake tel natuk ie, i masin tel seilon i matewen ape i moih alia. I masin tel seilon i kalutawen ape nga tunahi aliake.’ Ape lato hutui tehu angiain lalap. 


text:
<pb/>“Lokon ien tel ukalan pamu he kin. Ti i nahih xohi hahanima leili ing i hong tunahi seilon pak amuam. 


text:
<pb/>“Ape i pahoi ukek, ‘Tel ukalam aliawen ie ape tel tamam hone amite teleiai tok bulmakau xuxu nake i amuke hawane tel natun aliama huliwi.’ 


text:
<pb/>“Tel ukalan pamu lon lialu ape i kum soh hani leili ing. Tel taman sohotua ape kamei eliel i na i soh akati laha. 


text:
Tuahe i kak pahoi tel taman ukek, ‘Mongohe ahang nga puas eliel hahawane tetam ma nga tai tatahi o na tehu. Tuahe o tai hahani nga tuahe tok na mom lehe nga ang amuam kapi teka lawak. 


text:
Tuahe tel lialui natum ien i tua xoini monium hani teka hehin ti aweisal. Ti i aliama ape o telei tok bulmakau xuxu ti amukean.’ 


text:
Tuahe ewi wanen kako amuam tetelao nake tel ukalam i masin tel seilon i matewen ape i moih alia. Masin ka i kalutawen ape nga tunahi aliake.’ ”<pb/>


text:
Jises kaxi hani tesol kahikahin tenen meng. I ukek, “Tel seilon soxian pate kilan, i tel unauan ti ngahatiai moniun. Teka unauan liai tunahi ka tel ngahatiai moni pipisi tel masiwi tetan sale hapuasai moni ape lato kaxi hani i. 


text:
Tel masiwi tiloi tel ngahatiai moni ape i ukek, ‘Nga tunahiwen ka o pipisi nga. Aile ape liai nga xaxaweni o ti pupuasam. Tai haxewa hanima nga sale hapuasai moniuk.’ 


text:
<pb/>“Tel ngahatiai moni namiloi ukek, ‘Kaie nga aile la? Tel masiwi tetak i hatapo nga ti pupuasak. Nga tap kuik ti ailei puasain tenen ailan ma nga hiena na nga kat. 


text:
<pb/>“I ilowi tel tel ti teka laha kemu moniai tel masiwi. I kameimu tel, ‘O kewen hil waliko ti tel masiwi?’ 


text:
<pb/>“I ukek, ‘3,000 patula wel.’ “Tel ngahatiai moni hone i ukek, ‘Waxiwa teik pepa i kola mongohe waliko ti o kewen ape o tai sohiwa. Hanawa 1,500 patula wel.’ 


text:
<pb/>“I kamei tel liai ukek, ‘O kewen hil?’ “Tel seilon ukek, ‘16,000 tomi komem.’ Tel ngahatiai moni hone i ukek, ‘Waxiwa teik pepa i kola mongohe waliko ti o kewen ape tai sohiwa. Hanawa 12,800 tomi komem.’ Tel ngahatiai moni tin i aile hani teka liai. 


text:
<pb/>“Kalak tel ngahatiai moniun pisiwen i, tel masiwi tetan sameni i ti upiai aweisal lehe teka seilon huali i na i tapo ti pupuasan.” Jises tili kakaian ukek, “Nga kaxi hani amuto tenen meng ie nake kilan seilon laha kumahe ti Haeu, laha hapuasa namilolaha ti taneniai waliko ti i sosohot tehu pon ie, i xoini teka seilon ti Haeu. 


text:
Nga hone amuto, hapuasawa moniumuto ti hualiai seilon. Na amuto aile ukek ien, amuto tunah lohumuto. Kalak na moniumuto tapo, imuh Haeu waxi auni amuto hani tesol tonan. 


text:
<pb/>“Tel na i ngahati aluini waliko kokol, tel masiwi tetan soh i ti ngahatiai waliko pamu lapan. Tel na i pisi tel masiwi tetan ti waliko kokol, tel masiwi tetan kum soh i ti ngahatiai waliko pamu lapan. 


text:
Na amuto kum ngahati aluini waliko ti tehu pon ie, Haeu kum soh amuto ti ngahatiai waliko tuah tetan. 


text:
Na amuto kum ngahati aluini waliko ti Haeu haniwen amuto he tehu pon ie, Haeu kum hani amuto waliko tenen pate solian ti tesol tonan. 


text:
<pb/>“Amuto kum puas uke hahitake masiwi hua, uke amuto waheni tel ape amuto watakai tel, amuto hong kakai tel ape amuto kum hong tel. Amuto kum aile uke puase Haeu na masin namilomuto tin xoxoan ti ngahoi moni.” 


text:
<pb/>Ti teka Parisi hongoa waliko ti Jises kakak, lato soxeni i nake lato seilon tenen pate pahalato moni. 


text:
Jises hone lato, “Amuto puas eliliel kolaiamuto lehe seilon sameni amuto tuahe Haeu tioi hawane leilomuto. Hina waliko tenen seilon hana tuah ti laha, Haeu namiloi ukek pate lialun masin ti na seilon pate pahan moni.” Jises nexi nauna ti Haeu 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Imat ti Jon Baptis kaxi ahuti kakai Haeu, amuto teka Israel hahitake hatesol nauna ti Moses ma kakain ti teka kuluiai kakai Haeu. Tuahe aope ie, nga ma tesol kahikahik kakaxi meng solian ti Haeu neini seilon ape kilan seilon pahalaha wanen Haeu neini laha. 


text:
Tuahe kumahe ka tesol nauna ien kumahe tuah. Nga kakane hawane amuto, maun ma tehu pon ie i tapo tuahe tap teik ti tesol nauna ien i kumahe tuah. 


text:
<pb/>“Tuahe kilan ti amuto, amuto hakalala nauna ti Moses masin tenen nauna sale lioiai hehin. Nga hone amuto, na tel i lioi tel axoan hehin ape i uke liai tel, Haeu namiloi ukek i ailewen saun lialun ti wawan hehin. Ape tel na i uke axoan tel hehin ti wawan liai lioi, tin masin Haeu namiloi ukek i ailewen saun lialun ti wawan hehin.” Tel seilon kilan soxi ma Lasarus 


text:
<pb/>Jises hahanau tutuen laha ape i kaxi tenen meng i ukek, “Tel seilon tenen kilan soxi, soson mewenae solian. Husele kilai waliko tetan ape i ang amuam kapi teka lawan tapai ngain. 


text:
Tel seilon axan Lasarus, tap wanen soxian ma tinun kilai naxon. Lawe laha hatona i aweingi tel seilon kilan soxi. Mewenae i to katekat an ma moni. 


text:
Pahan wanen i ani taen peni an na i put hani itan hahitake tone ani tel seilon kilan soxi. Taen teka sinen laha nahima kamoti naxonaun. 


text:
<pb/>“Imuh Lasarus mat ape teka engel waxi i hani tone Haeu kapi Abraham, tetesol tonain pate tuah. Tel seilon kilan soxi tin i mat ape laha tihini. 


text:
I kane tesol kaui kawatan ti tap tahi tapoan. I lamani hawane moloan. I xeisa hanile patul ape i ningahi Abraham xauxaun wanen, hetekie Lasarus. 


text:
<pb/>“Ape i tilol, ‘Tel tamamite Abraham! Nga lamani hawane moloan he tehot ah ie. Tahanema nga ape taloma Lasarus lehe i soti ngaxe minan he kan ape hawai lehok.’ 


text:
<pb/>“Tuahe Abraham ukek, ‘Tel natuk, nameniwa ti imat. O hina waliko tenen solian ti paham lokon ti o tutuen he tehu pon itan a Lasarus totonan pate lialun. Tuahe aope totonan ape pate solian ma amuam tetan lalap wanen a o toto leili moloan lalap. 


text:
Tuai tesol waliko ien, wasolakako pate xauxaun wanen. Haeu tiehiwen wasolakako lehe amite kum kolia kewa ma tin amuto kum kolia kema.’ 


text:
Tepanim ukalak ien. Pahak i hahongoa lato ka pate lialun wanen tesol ti nga toto ape lato towiahua ti lialui woulato lehe lato kum lua hanima kapik taen lato mat.’ 


text:
<pb/>“Abraham pahoi ukek, ‘Moses ma teka kuluiai kakai Haeu hanauen lato nauna ti Haeu. Tesol ukalam ala lato hong usiwa tesol nauna ien.’ 


text:
<pb/>“Tel seilon kilan soxi ukek, ‘Ien i kum pon nake lato kum soh. Tuahe na tel seilon masin Lasarus i moih alia ape kaxi hani lato nauna ti Haeu, lato towiahu ti lialui woulato.’ 


text:
<pb/>“Ape Abraham ukek, ‘Na lato kum hong soh kakai Moses ma teka kuluiai kakai Haeu, tin lato kum hong soh kalak na tel i moih alia ape i kakane lato.’ ”<pb/>


text:
Jises hone tesol kahikahin, “Kilan waliko ti tohongi haputai seilon ailei saun lialun tuahe Haeu axi hawane kawatan hani tel seilon i aile haputa seilon liai ailei saun lialun. 


text:
Pamu ewian laha xinoti tehu mes lalap he kinawen ape hataxixi hani ilam. Ien pamu ewian ti na imuh i tunahi kawatan ti ailei tenen saun ien. 


text:
Amuto kanipetiwa. Kum ailele tenen saun ien. “Na tel kahikahik aile saun lialun hani amuto, nexi haxewa haniwa i ka saun tenen i aile i halialu wasolamuto. Ape honewa i kum aile ulelei. Na i towiahu ti lialui woun, amuto oxoxiwa i ti kawatan ti saun i aile haniwen amuto. 


text:
<pb/>“Kalak i aile hani amuto kilan saun lialun leili ngain tehu ape lawe i nahima i ukek ka i tahane hawane, amuto oxoxiwa i ti kawatan ti lialui woun.” Xoxoi namil hani Haeu 


text:
<pb/>Jises pahoi lato ukek, “Kalak lape namilomuto hani Haeu masin waki lilieu, i pon amuto hone tea pata ie, ‘Sohutawa tesol ie ape tu haniwa itax.’ Ape salan i hong usi kakaiamuto.” Sale puase kahikahi Jises 


text:
<pb/>Jises kak tatale ukek, “Na masin tel masiwi tel unauan i aliama ti i pupuas he kin, i kum tua to ang. 


text:
Tin masin amuto. Na amuto aile usi waliko ti Haeu pahan, amuto namiloi kewak, ‘Amite tuahe unaui Haeu. Amite kum namiloi ukek Haeu sameni amite pake waliko ti amite aile liai pupuasamite.’ ” Jises haewia huopanim seilon tinulato hina nax lialun 


text:
Ti lato soh haniwa tewau toan, huopanim seilon tinulato hina nax tenen pate lialun, lato tu siasia xauxaun. 


text:
<pb/>Ti Jises ningahiwa lato i ukek, “Nahih kolawa tinumuto haniwa teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lehe lato paxai kalisi tinumuto ka amuto ewiwen ma tin ape haun.” Ape ti lato nanahiwa, Jises aile haewia tinulato. 


text:
<pb/>Ti lato paxaiwa ka tinulato ewiwen, telawe i alia hani kapi Jises ape i tilol ukek, “Nga sameni Haeu. Nga amuam hawane nake nga ewiwen.” 


text:
Ape Jises hone tel seilon ien, “Tua ape nahih tamusua. Xoxoi namilom hani Haeu i aile haewiawen o.” Taun ti aliai Jises 


text:
<pb/>Telao teka Parisi kamei Jises ukek, “Lokon wanen taun ti ape Haeu neini seilon?” Jises pahoi ukek, “Nenein ti Haeu kumahe waliko tenen lehe amuto ningahi. 


text:
Tap tel i kola uke, ‘Paxaiwa, Haeu neini teka seilon ie.’ Ape tap tel i kola uke, ‘Paxaiwa, Haeu neini teka seilon io.’ Nake ti Haeu neini seilon, i neini namilolaha ma pupuasalaha.” 


text:
<pb/>Jises kakane tesol kahikahin, “Taun i luluainima tutuen ti pahamuto wanen nga tel Nati Seilon kapimuto tuahe tataen ien i kum pon na nga kapimuto. 


text:
Amuto tioi hawane aliaiak nake nga tel Nati Seilon sohotuak hanowi usil i xep haxewa maun tepaun hani tepaun. 


text:
Tuahe imat ti ien, nga tel Nati Seilon nga kaumu moloan pate lalap ape teka seilon ti aope ie laha pahoxai nga ma watakai waliko ti nga hahanau seilon. 


text:
<pb/>“Taun ti aliaiak tel Nati Seilon, saun ti teka seilon masin wanen lokon ti Noa tel seilon sawisawin. 


text:
Lokon ien, imat ti Haeu hasomu mat atuhi lawe xux, teka seilon laha ang, un ma sal amuam atengi tataen ti Noa soh hani leili tea waian. Laha amuam luh ape laha kum tioi waliko ti lehe i sohot. Ape ti mat somule, i soheni hatapo laha. Tin masin wanen aliaiak tel Nati Seilon, i haonga seilon. 


text:
<pb/>“Tin masin lokon ti Lot tel seilon sawisawin. Teka seilon lialun ti tehu taon Sodom tin laha ang ma un amuam, laha kakahui ma hahangaini waliko, seseini an ma atatai ing tuahe laha kum nam waxi Haeu. 


text:
Telao ti Lot nahih ahuta ti Sodom, Haeu haputa ah lalap ma pot pate kekean lui telei hatapo teka seilon ti Sodom. 


text:
Taun tehu ien kawatan lalap wanen tunahi seilon. Tel na i melal, i kiliwawa. I kum alia hahani leili ing waxiai soxian. Tin masin na tel i he kin, tin i kiliwawa. I kum alia hahani leili ingan waxiai soxian. 


text:
Amuto nameniwa waliko ti sohot hani tel axoi Lot. Ti lalu ahuta ti Sodom, tel axoi Lot tohea alia waxiai soxian ape i mat. 


text:
Nga kakane hawane amuto, na tel seilon pahan kum is kahikahik nake pahan i akeni kongini totonan ti itan ie, i lioi totonan ti kapi Haeu. Tuahe na tel seilon i to kahikahik kalak na masin i lioi totonan ti itan ie, i waxi tonain kapi Haeu. 


text:
<pb/>Ti tesol kahikahin hongoa lato kamea, “Amite tioi ukek ia tetesol na i sohot?” Jises pahoi lato ukek, “Amuto tioi xixi tetesol na amuto ningahi taliah. Tin masin amuto tioi tetesol ti aliaiak, taen ti amuto ningahi waliko ti nga kakanewen amuto.”<pb/>


text:
Telao Jises kaxi tenen meng hani tesol kahikahin ti hanaualato ka lawe lato kamei talingoiwa Haeu ma kum kakapaxe i. 


text:
Tel hehin axoan matewen tin i toto taon tehu ien. Lawe i to nahih tuhituhi kameiai huhual ti tel seilon ien. I ukek, ‘O sauma tetak nake tel seilon liai i aile halialu nga.’ 


text:
‘Kalak nga kum nam waxi Haeu ma seilon, nga huali tel hehin ie nake lawe i hakatole nga. I hapuso nawak na nga kum huali i.’ ” 


text:
<pb/>Ape tel Masiwi Jises ukek, “Namiloi paxaiwa waliko ti tel hong paxaiai kakain noseni i aile kalak i seilon lialun. 


text:
Aile ape Haeu tel pate solian, pamu i sa huali teka seilon i kilamiwen tetan na laha kamea talingoi. Kumahe i papalata hualialaha. 


text:
Pate i sa kosea hualialaha. Tuahe kaie nga tunahi kilan seilon namilolaha xoxoan tetak ti na nga tel Nati Seilon aliama?” Menge tel Parisi ma tel waxiai moni 


text:
<pb/>Leili teka seilon laha hongohong Jises, teka ti laha namiloi ukek ka laha seilon sawisawin nake ti saun ti laha ailele. Laha namiloi ukek ka laha pamu ewian ti teka liai ape laha teheni seilon liai. Aile ape Jises kaxi hani laha tenen meng ie. 


text:
I ukek, “Hua seilon lalu nahih lotu hani Ingi Haeu, tel Parisi ma tel puasan waxiai moni ti teka Ju hani teka masiwi ti Rom. 


text:
Tel Parisi tu ape i lotu ukek, ‘Haeu, nga kak kemulik hani o, nga kumahe masin teka seilon woulaha lialun kasini tel seilon tutu io. Nga malang pipis, nga kum ailele saun lialun ti wawan hehin ma lawe nga ailele saun solian. 


text:
Lawe nga halini an hualiai lotu tetak ti ngain huohu leili puasain tehu. Lawe nga axi o tenen ti lawe huopanim soxi nga hina.’ 


text:
<pb/>“Tel waxiai moni i tu siasia nake i namiloi ukek i seilon tenen woun pate lialun. Aile ape i kum xeisa hani patul ti i lolotu. I tui patanawan nake pate i tahane lialui woun ti i ailewen. Ape i lotu ukek, ‘Haeu tahanema nga nake nga seilon tenen ailei saun lialun.’ ” 


text:
<pb/>Ape Jises tili kakaian ukek, “Nga kakane hawane amuto, muhi lotu ti lalu, tel seilon waxiai moni Haeu namiloi ukek i seilon sawisawin, kumahe tel Parisi. Na tel sameni aliake i, Haeu teheni tel seilon ien. Tuahe na tel teheni aliake i, Haeu namiloi ukek i seilon pate tuah.” Jises waheni teka akaik 


text:
<pb/>Lokon ien teka seilon hakahita teka akaik kokol hani kapi Jises. Pahalaha i hanawa minan he teka akaik lehe i lotu huali lato. Tuahe tesol kahikahin kahiloloi teka seilon. 


text:
Jises tiloi teka akaik hanima kapin ape i ukek, “Tiliwen teka akaik nahih hani kapik, kum hahakongu lato. Na seilon sohot hanowi teka akaik ie, Haeu neini aweisalulaha ape laha natun wanen. 


text:
Nga kakane hawane amuto, Haeu neini mewenae teteka laha hana xoxoi namilolaha hani i masin teka akaik laha hana xoxoi namilolaha hani tamalaha ma tinalaha.” Tel seilon kilan soxi 


text:
<pb/>Telao tel ti teka masiwi ti teka Ju kamei Jises, “Tel masiwi solian, nga aile waliko la lehe nga uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan?” 


text:
<pb/>Jises kamei aliake i, “Nake lahan o ukek nga solian? Na masin o ukek nga solian, namiloi paxaiwa nake mewenae Haeu solian. 


text:
O tioi nauna tetan: ‘Kum tetelei seilon, kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum xuuxuina, kum kau puputini kakain, hongoa kakai tamam ma tinam ma aile hasolia haniwa lalu.’ ” <n>(Exod 20:12-16)</n> 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa kakaian i ukek, “Tenen waliko tutuen o tai aile. Nahih hangaini hatapoa soxiam ape moni haniwa teka seilon tap soxi lehe imuh o uke kahum ti tone Haeu. Ape nahih kahitima nga lehe o sohot kahikahik.” 


text:
<pb/>Jises paxai i ape i ukek, “Seilon tenen kilan soxi, pate ailan wanen ti usiai aweisal ti Haeu neneini. 


text:
Nga kakane hawane amuto, ailan wanen ti tok kamel na i soh non he tewau aweing laha axai nil ti sawitiai maia tuahe pamu ailaian ti seilon tenen kilan soxi ti usiai aweisal ti Haeu neneini.” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Ti mewenae kui seilon i kum pon. Tuahe hetekie huhual ti Haeu, seilon pon.” 


text:
<pb/>Ape Pita ukek, “Paxaiwa, amite tesol kahikahim salili hatapoen waliko ti amite ape amite kakahiti o. Kaie amite uke waliko la?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Nga kakane hawane amuto, Haeu kahui hasolia tel na i namiloi ukek nenein ti Haeu pamu tuah ti tonan, axoan, ukalan, taman tinan ma natun. 


text:
Haeu axi aheke i lawe waliko ti he tehu pon ie ape tin i uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.” Jises kak ulea sale matean 


text:
<pb/>Jises hakahita huopanim hua aposel hani tesol mewenae lato ape i ukek, “Kako nahih hahaniwa Jerusalem. Lawe waliko ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen ti i kakak nga tel Nati Seilon, i sohot poponowi hani nga ien. 


text:
Laha hana nga hani he mini teka seilon laha kumahe Ju. Laha soxeni nga ape aile halialu nga ma pukeini nga. 


text:
<pb/>Tesol aposel kum xeu waliko ti Jises kakak. Salangawe teik kakaian, lato kum tioi. Jises haewia tel seilon pulaxa 


text:
<pb/>Ti Jises ma tesol kahikahin nahih xohi hahaniwa Jeriko, tel seilon pulan pulaxa toto ngixi aweisal kamekam huhual. 


text:
<pb/>Teka seilon nanahiwa mateiwai Jises laha tumei hapangisu i tuahe i tilol eliel ahe, “Tel kahi nati David, tahanema nga!” 


text:
<pb/>Jises tu hamalum ape i hone teka seilon ukek, “Ati hanima nga tel seilon ien.” Ti i nahih xohiwa, Jises kamei i, 


text:
Tataen ien wanen pulan ewi ape i kahiti Jises. I kak kemulik ma sameni Haeu. Ti teka seilon ningahiwa, tin laha sameni Haeu.<pb/>


text:
Ti ien tel seilon axan Sakias. I tel masiwi ti teka waxiai moni ti teka Ju hani teka masiwi ti Rom. Sakias kilan moniun. 


text:
Pahan wanen i paxai Jises tuahe i seilon kukunun. I kum ningahi uke Jises nake pate kilan seilon lilikihini i. 


text:
<pb/>Ti Jises mei haniwa onote tea pata, i pax haniwa patul ape i ukek, “Sakias, mos kosealih nake ngain tehu ie nga to kapim leili ingam.” 


text:
Sakias mos saxohuxoh hanilih itan, leili tian i amuam hawane ape i hakahita amuke Jises hani leili ingan. 


text:
<pb/>Ti teka seilon ningahiwa, laha kak mumum hui Jises ukek, “I to akakati tel seilon woun lialun.” 


text:
<pb/>Ti lato leili ing, Sakias tule ape i hone Jises ukek, “Tel Masiwi, tepaun ti lawe soxiak nga hani teka tap soxi. Na nga pisi waxiwen moniai tel na seilon, nga aliake hani i taen hinalo akulai lapan ti nga pisiwen i.” 


text:
<pb/>Jises kakane i ukek, “Aope ie Haeu oxoxi o ma teka leili ingam ti kawatan ti lialui woumuto nake o hina namil xoxoan hani Haeu masin Abraham, tel tamakako ti matahaun. 


text:
Pake salangawe luaiak tel Nati Seilon hanima tehu pon itan ie upiai teka seilon woulaha lialun masin Sakias ma awaialaha ti kawatan ti saun lialun ti laha.” Menge tesol seilon ngahatiai moni 


text:
<pb/>Ti Jises ma tesol kahikahin xohi hahaniwa Jerusalem, kilan seilon laha hongohong kakaian. Kilan ti laha sokok ka taun ti Haeu neini lawe seilon ape i sohot huluta ien. Aile ape Jises kaxi hani laha tenen meng ie. 


text:
I ukek, “Tel seilon tuah lua hani texux xux xauxaun lehe tel masiwi tapein ti ien hana i tel masiwi ti xuxun. 


text:
Imat ti i ku i tiloi apuhini huopanim unauan ape i hani lato tel tel tehu tomi moni. I ukek, ‘Amuto hapuasa haxexewa teik moni ie lehe nga uke palahi taen nga aliama.’ 


text:
<pb/>“Tuahe teka seilon ti xuxun laha watakai hawane i ape laha talo tesol seilon hani tel masiwi tapein hetekie teik kakain ukek, ‘Amite watakai tel seilon ien to masiwi ti amite.’ 


text:
<pb/>“Tuahe tel masiwi tapein hana i masiwi ti laha. Ti i alia haniwa xuxun, i tiloi apuhini huopanim unauan lehe i upia paxai lape moni ti lato hasohotuen. 


text:
<pb/>“Tel masiwi ukek, ‘Puasam solian. O unauak solian, o auni aluini moniuk. O ngahati aluini waliko kokol, aile ape nga hana o masiwi ti huopanim taon.’ 


text:
<pb/>“Tel liai nahima i ukek, ‘Tel masiwi, teik monium kemuk o hanimu nga ie. Nga puxui mumuneni he teik maia. 


text:
Nga mamata o nake o seilon ahian. O waxi an ti kumahe o seini. Paham o waxi moni ti seilon liai hasohotu.’ 


text:
<pb/>“Tuahe tel masiwi kakane i ukek, ‘O pate unauak lialun ma nunuxa. O sokok nga seilon ahian, nga waxi an ti kumahe nga seini ape pahak nga waxi moni ti seilon liai hasohotu. Puki kakaiam sului o. 


text:
<pb/>“Ape i hone teka unauan liai ukek, ‘Waxiwa teik moni toi i ape haniwa tetel i hasohotuen huopanim tomi moni.’ 


text:
<pb/>“Tel masiwi pahoi lato ukek, ‘Salan. Tel na i aile aluini puasak, nga axi palahi waliko ti i auni. Tuahe tel na i kum puas alua, nga waxi aliake teik kokolean toi i. 


text:
Ien ape taun ti nga axi kawatan hani teka laha watakai nga to masiwi ti laha. Atima laha ape teleiwa ti he pulak.’ ” Jises soh hani Jerusalem 


text:
Ti lato xohi haniwa huowau toan Betfage ma Betani, pape tehu Maunt Oliv, Jises talo hua kahikahin imat tetan. 


text:
Ape i hone lalu, “Nahih haniwa tewau toan mateiwaukako. Amulu ningahi tok donki uluha xinotan ien, laha tai kikiliwake. Upatiwa ape hakahitama. 


text:
Ape lalu hakahita tok donki hani Jises. Lalu axaheni puxuaulalu he tehiti tok donki ape lalu huali Jises ku to hani patul. 


text:
Ti i xohi haniwa Jerusalem he tetewau aweisal i mos haniwa Maunt Oliv, kilan wanen teka kahikahin laha tilol amuam ma sasameni Haeu ti lawe waliko lalap laha ningahi Jises ailewen.<pb/> 


text:
Laha tilol ukek,<pb/>“Kako sameniwa ma amukewa tel kahi nati David, tel i nahih hehetekiema poh ma solian ti Haeu!<pb/>Kako sameniwa Haeu tel pohen tapein, tel i hatona hasolia tiakako.” <n>(Ps 118:25-26, 148:1)</n> 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nga kakane hawane amuto, na lato monga, tesol pot ie tilol amuam sameniak.” Jises tang tahane Jerusalem 


text:
I ukek, “Nga hahaxe amuto seilon ti Jerusalem hasawiai wasolamuto kapi Haeu taen tetelao. Haeu kola haniwen amuto aweisal ti na amuto usi tuahe amuto watakai. 


text:
Ngain ti luluainima imuh, teka seilon ti hile ti xux liai laha atai hanein kakalini Jerusalem lehe laha han kolia hani leili taon ape hilei amuto. 


text:
Laha aile halialu hawane hatehu taon ape telei hetekie teka seilon. Laha hamanana ukek ien nake amuto kum nam waxi Krais, tel Haeu taloma awaiamuto ti kawatan ti lialui woumuto.” Jises usi xaxaweni teka laha hangaini soxi mate Ingi Haeu 


text:
<pb/>Ti Jises soh haniwa Jerusalem i nahih hani Ingi Haeu. Kilan seilon hahangaini soxi ma manihuh ien. Hangainiai waliko ti laha pate lialun. Ti Jises ningahiwa, i usi xaxaweni laha. 


text:
Ape i kakane nau laha i ukek, “Kakai Haeu ukek, ‘Tehu ingak ing ti lotu.’ ” <n>(Isa 56:7)</n> Ape Jises kakane laha, “Tuahe amuto aile hanowi ka ing ti tone munai teka xuxuina!” <n>(Jer 7:11)</n> Jises hanau seilon leili Ingi Haeu 


text:
<pb/>Muhin Jises hanau teka seilon leili Ingi Haeu lawe ngain. Tuahe teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai, lato upiup aweisal ti teleian. 


text:
Ngain tehu ti Jises kakaxi meng solian ti Haeu hani teka seilon leili Ingi Haeu, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi liai ti teka Ju, lato hatesol nahih hani kapin. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato ukek, “Nga kameimu amuto tenen kamekame. Na amuto pahoi, nga kaxi hani amuto tetel i sowini hani nga. 


text:
<pb/>Ape lato kakak alia wasolalato, “Kaie kako kak ukek ia? Na kako ukek Haeu sowini hani Jon, i kamei kako, ‘Na masin ien, alahan amuto kum soh Jon?’ 


text:
Tuahe na kako ukek seilon sowini hani i, teka seilon hokai telei kako pot nake laha ukek Jon se tel kuluiai kakai Haeu.” 


text:
<pb/>Jises kakane lato ukek, “Nga tin nga kum kaxi hani amuto aita hone nga ailei waliko ti nga ailele.” Menge teka ngahatiai tesol kin 


text:
<pb/>Muhin ien Jises kaxi tenen meng i ukek, “Tel seilon seini tesol lalape kini huai pata ape i hani teka seilon ngahati lehe tin i uke aliake hina. Ape i ku to kue hani texux xux liai. 


text:
Ti huai pata pamua, i talo tel unauan hani he kin waxiai ti tetan. Tuahe teka ngahatiai tesol kin xai halialu tel unauan ape tua talo aliake. 


text:
<pb/>“Muhin tel tame tesol kin namiloi ukek, ‘Kaie nga aile la? Nga tioiwen. Nga talo tel natuk pate nga waheni. Sohin uke lato aile aluini i.’ 


text:
<pb/>“Tuahe ti teka ngahatiai kin ningahiwa tel natun, lato kakak alia puki lato, ‘Tel natun wanen nanahima. Kako telei i lehe tesol kin ape ti kako.’ 


text:
Lato pohi towi xoini i hani melal ti tesol kin ape lato telei.” Ape Jises kamei teka laha hongohong tenen mengon, “Amuto namiloi ukek ia? Ti tel tame tesol kin aliawa, i aile waliko la hani teka ngahatiai kin? 


text:
Nga kakane hawane amuto, i telei hatapo teka ngahatiai tesol kin ape i hani teka seilon liai ngahati.” Ti laha hong kewak ien, laha ukek, “Kumahe, tap wanen i sohot ukek ien.” 


text:
<pb/>Jises paxaiwa laha ape i ukek, “Na masin ien, salangawan la teik kakai Haeu ti i ukek,<pb/>“ ‘Tehu kuku teka ataiai ing hilisa, Haeu aile ape i sohot kuku tehu pamu tuah ti kuku liai.’ ” <n>(Ps 118:22)</n> 


text:
Ape Jises tili kakaian ukek, “Teka seilon laha hong watakai kakaiak, laha tunahi kawatan ma moloan lalap.” 


text:
<pb/>Teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ti lato hongoa tenen meng Jises kakaxi, lato tioi i kak nanami lato. Pahalato xoti hulutiniai Jises tuahe lato mamata uke teka seilon hutui hile nake laha sameni i. Moni hani Sisa tel masiwi tapein ti Rom 


text:
<pb/>Teka hanaui nauna ti Moses ma teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato pepeteni tutuen Jises. Lato talo hina seilon ti kamei tohongiai Jises lehe waxi i kak waliko tenen na i sului aliake i ape lato hana hani he mini Pailat tel ti teka masiwi ti Rom kiliwakei Judia. 


text:
Tesol seilon ien nahih hani kapi Jises ape lato ukek, “Tel masiwi, amite tioi o seilon sawisawin. Ti o hanau seilon saun ti Haeu, kakain tenen salan. Woum o aile hani teka masiwi ma teka seilon naun lawe tekewe. 


text:
“Kola hanima nga tehu ti tesol puli moni lawe amuto hahani Sisa.” Lato hani i tehu. Ape i kamei lato, “Kawe aita ma axe aita he tehu puli moni?” Lato ukek, “Ti Sisa.” 


text:
<pb/>Aile ape lato kum tunah sale suluan. Lato ong sameni pahoan tetan ape lato mangong. Na seilon mat nakon i xahat alia? 


text:
Lato ukek, “Tel masiwi, Moses tai hanawen na masin tel wawan i mat a i tap natun, tel ukalan kewa axoan tel hehin ien lehe lalu tan natulalu ape tesol akaik ien nati tel i matewen. 


text:
Ape tel usialalu uke ulei axoan tel hehin, tin tap natulalu. Waliko tin tetenen sohot hani tesol talin liai. 


text:
Taen Haeu xahateni hatapo seilon maten, tel hehin ape axoi aita? Nake ati lato ukewen tel hehin ien.” 


text:
Ape laha kum mat ulea masin teka engel, spirit solian ti Haeu. Laha nati Haeu i xahateni aliake lehe laha to kapin lian tehue. 


text:
Nga kaxi haxewa hani amuto sale xahatai seilon maten. Puki Moses kolawen ka teka maten laha moih alia. Amuto tioi meng ti i taiwen. I kaxi lokon ti Haeu kakane i ti leili teik sisihan ti ah xekexek. Haeu ukek ka i tetel ti Abraham, Aisak ma Jekop lolotui. <n>(Exod 3:6)</n> I ukek ien muhi matealato. 


text:
Aile ape i Haeu ti teka moihin kumahe teka maten nake i nam paxai ukek seilon tetan laha lawe moihin tutuen.” 


text:
<pb/>Muhin ien Jises kamei teka seilon laha hongohong kakaian, i ukek, “Nake lahan teka seilon ukek ka Krais i kahi nati David? 


text:
Puki David i kakaxi leili kakai Haeu ti he pepai Salm,<pb/>“ ‘Haeu kakane tel Masiwi tetak, “Toma papak tepaun manau ti neiniai seilon atengi tataen nga hanawa teka seilon laha pahoxai o hani hahitakam.” ’ <n>(Ps 110:1)</n> 


text:
David axai Krais tel Masiwi tetan. Na masin ien, i kumahe tuahe tel ti kahi natun.” Lepetawa teka hanaui nauna ti Moses 


text:
I ukek, “Amuto lepetawa. Kum usiusi saun ti teka hanaui nauna ti Moses. Lato hana puxux weluwelun ape tau nanahih ti puli lawe seilon lehe laha paxai tioi ka lato seilon tuah ape sameni lato. Lato waheni totoan tuah ti tone angiain lalap ma leili synagog. 


text:
Tuahe lato pisi teka hehin axoalaha matewen lehe lato seseke soxialaha ma ingalaha. Ape lato aile lotu weluwelun lehe teka seilon namiloi kewak lato sawisawin. Hui tesol waliko ien, Haeu axi lato kawatan lalap wanen.”<pb/>


text:
Imuh Jises toto onote tehu lohe moni ti Ingi Haeu. I ningahi teka seilon kilan moni lolohi moniulaha. 


text:
Ape Jises kakane tesol kahikahin ukek, “Nga kakane hawane amuto, tel hehin ie i hana moni pamu lapan ti teka liai. 


text:
Teka seilon liai, moniulaha pate kilan tutuen tuahe tel hehin ie moniun pate kokol wanen, i hana hatapoen ti i hina.” Jises ukek tesol ing ti Ingi Haeu laha toi hamanana 


text:
<pb/>Teka ti tesol kahikahin lato sasameni soliai Ingi Haeu, tesol pot laha uke ataian ma soliai waliko ti teka seilon aile hasoliai paxaian. 


text:
Ape Jises ukek, “Nga kakane hawane amuto, imuh tesol ing ie laha toi hamanana ape pot ti tesol ing i put silahota.” 


text:
<pb/>Lato kamei i, “Tel masiwi, lokon wanen ape waliko ien sohot? Kaie kikilam la i sohot imat ti tesol waliko ien?” Jises ukek kilan kawatan i sohot 


text:
<pb/>Jises hone lato ukek, “Lepetawa uke teka seilon puluti amuto. Imuh kilan seilon putini ka laha luama hahitake axak ape laha ukek laha Krais. Laha ukek ka taun ti Haeu neini hatesol seilon i tahiawen. Amuto kum soh usiusi laha. 


text:
Na amuto hong hilehile sosohot tesol tesol, kum maamata. Waliko masin hoi liai i sohot tuahe kumahe ka ape tapoi tehu pon ie. 


text:
Tataen ien hepekeun i nuea eliel, hitolo lalap ma nax tenen tenen i sohot tesol tesol. Teka seilon paxai waliko tenen tenen i hamatau seilon ma waliko lalap ti laha tai niningahi i sohot patul he maun. 


text:
<pb/>“Tuahe imat ti lawe waliko ien i sohot, laha xoti ma aile halialu amuto. Laha hatuhi amuto ti sulusulu leili synagog ma hana amuto he kalabus. Laha sului amuto he puli teka masiwi tenen tenen nake amuto kahikahik. 


text:
Puki nga hanamiloa amuto kakain sawisawin ti na amuto kak ape tap tel ti teka laha sului amuto pon kak ukek kakaiamuto kumahe salan. 


text:
Teka ti amuto puki tamamuto, tinamuto, ukalamuto, akikimuto ma lawamuto hangaini amuto. Ape teka ti amuto laha telei. 


text:
<pb/>Ape Jises kak ulea ukek, “Na amuto ningahi teka seilon ti hile tu kaliniwa Jerusalem, amuto tioiwa ka ape laha aile halialu tehu taon. 


text:
Taen ien, amuto teka Judia kiliwau haniwa he maunten. Teka leili Jerusalem laha oxawa ape teka laha toto melal ti Jerusalem laha kum soh hahani ien. 


text:
Taun tehu ien, Haeu axi kawatan hani teka seilon ti Israel nake laha kum hong waxi i. Waliko ien i sohot haponowiai waliko ti teka kuluiai kakai Haeu tai kilamiwen leili pepaun. 


text:
Tataen ien, kawatan wanen ti teka hehin tialaha hina akaik ma teka natulaha susus tutuen. Kawatan tenen tenen tunahi teka seilon leili Israel nake Haeu lengeini hawane laha. 


text:
Teka seilon ti hile ti xux liai laha telei kilan teka Ju ape kilan laha kalabusi hani xuxulaha. Laha aile halialu tatale teka seilon ti Israel atengi tataen tehu ngain Haeu kikilami.” Kikilam ti aliai Jises Krais 


text:
<pb/>Ape Jises kak tatale ukek, “Taen ien waliko tenen tenen i sohot hani alon, pangapang ma kohot, i hamatau seilon. Seilon ti hatesol xux laha mamata hawane ma to akiaki nake taun ti weu ma teletele. 


text:
Ape laha ningahi nga tel Nati Seilon mosulih patul he maun hetekie lalape poh ma soliai talepai xewaiak. 


text:
Ti waliko ien sosohotule, amuto tu xoxoa nake Haeu tel awaiamuto i xohiwen ti ape i waxi auni amuto lian tehue. Lawe apeasawa ti aliai Jises 


text:
Tin masin, taen amuto ningahi tesol waliko nga kakanewen amuto i sohot, amuto tioi kewak taun ti Haeu neini seilon ape i xohi hawanewen. 


text:
<pb/>“Amuto lepetawa. Kum namiloi hahakila waliko ti itan ie. Kum un taxitaxia, kum ailele saun lialun ti teka weli unum ailele ma kum namiloi hahakila waliko tenen amuto tae. Na amuto aile luhuke tesol waliko ien, aliaiak i haonga amuto hanowi hunan lialun na i tunahi amuto itax. 


text:
Nga hone amuto tetenen nake waliko ti i sohot taun ti aliaiak, i hani kawatan tenen tenen hani seilon ti xux texux texux. 


text:
Amuto kum luhuluh. Amuto lotu elieliwa lawe ngain lehe Haeu huali amuto haxoxoi namilomuto tetan leili taun ti tesol kawatan ien. Na amuto aile ukek ien, amuto kum hienake woumuto taun ti nga tel Nati Seilon aliama ti hinitiai seilon.” 


text:
<pb/>Tesol ngain ien Jises nahih hani Ingi Haeu hanaui teka seilon ngain hatehu. Ape lawe ipong i matih he tehu Maunt Oliv. 


text:
Ngain lalap ti teka Ju ti aniai bret tenen i tai xiu ape i xohiwen. Laha axai tehu angiain ien Pasova. 


text:
Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses, lato upiup aweisal ti teleiai Jises. Tuahe pahalato seilon kum tioi nake lato mamata uke laha hutui hile. 


text:
Aile ape Judas nahih hani kapi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka masiwi ti teka peteniai Ingi Haeu. Lato kak tataneni aweisal ti na Judas hangaini Jises hani lato. 


text:
Judas waheni ape i atengi tehu taun solian na i hangaini Jises ti tap tel tioi. Apeseniai an ti Pasova 


text:
<pb/>Ngain lalap ti teka Ju ti aniai bret tenen i tai xiu ape i tahiawen. Ngain tehu ien tin laha telei sipsip wawan uluha angiain ti Pasova. 


text:
<pb/>I pahoi lalu ukek, “Na amulu soh haniwa Jerusalem, amulu apatuini tel wawan kakau tehu peti kan. Kahiti i haniwa tehu ing na i sohoa. 


text:
Ape kameiwa tel tame tehu ing kewak, ‘Tel masiwi kamekam, tetesol ia na i ang tehu angiain ti Pasova kapi tesol kahikahin?’ 


text:
I kola hani amulu tesol tonain ti leili ing teke patul, lawe waliko ti angiain leilon. Apeseniwa anakako ien.” 


text:
Ti lalu nahih haniwa Jerusalem, lalu tunahi lawe waliko masin ti Jises kakawen. Ape lalu apeseni an ti Pasova ien. Jises ang tehu angiain ti Pasova kapi tesol kahikahin 


text:
I hone lato, “Nga hoi pahak wanen nga ang tetehu angiain ti Pasova ie kapimuto imat ti nga kau kawatan. 


text:
Nga kakane hawane amuto, nga kum ang ulea angiain ti Pasova atengi taen ti nenein ti Haeu i sohot xeu.” 


text:
<pb/>Ape Jises waxi tehu kap hina waen, i kak kemulik hani Haeu ape i ukek, “Waxiwa tehu kap ape un seiwa wasolamuto. 


text:
<pb/>Ape i waxi teik bret, i kak kemulik hani Haeu, i wiki sei hani tesol kahikahin ape i ukek, “Ie tupuak nga hani Haeu. Nga hani i lehe nga mat ti kaui kawatan ti lialui woumuto. Amuto wiki seiwa bret masin ti kako ailele tetelao. Amuto aile kapitiniwa ti nameniai mateak.” 


text:
<pb/>Ti lato ang kewa i waxi tehu kap waen ape i ukek, “Ie se kakauk i xiweu ti kolakol ka Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha na namilolaha xoxoan tetan. Mateak i kola hapoponowi ka Haeu xinoti tenen namil haun kapi seilon. 


text:
Nga tel Nati Seilon, hoi liai nga mat masin ti Haeu namiloiwen. Tuahe Haeu axi hawane kawatan hani tel hangainiak.” 


text:
Ape tesol aposel he kamekam alia puki lato aita wanen lehe i aile saun tenen ien. Aita tel pate tuah? 


text:
Jises hone lato, “Amuto tioi ka kewi teka masiwi ti he tehu pon ie lato neini halialu teka seilon hahitakalato ape lato lungei laha ka tua hongoa lato. Ape teka masiwi ien namiloi ukek ka lato seilon ti huhual. 


text:
Tuahe amuto kum aile hahanowi woulato. Tel pate tuah leilomuto i teheni aliakewa i hualiai seilon liai ma tel masiwi i kewa masin tel unauamuto. 


text:
Aita pamu masiwi, tel i to angiang ka tel lohiai anan? Se tetel i to angiang. Tuahe nga kakane amuto, kalak nga tel masiwi, nga puas hanowi tel tuahe unaui seilon ti nga kapimuto. 


text:
Imuh amuto ang ma un amuam kapik leili tone Haeu. Ape amuto uke tesol tonain ti kolongeniai saun ti teka seilon ti Haeu.” Jises kak kilami ka Pita ase 


text:
<pb/>Jises kakane Pita ukek, “Saimon hongoa! Haeu sowini hani Satan puas eliel tohongi lali amuto hatesol na xoxoi namilomuto hani Haeu i tapo. Ie masin wanen peni api laha selai ti apieun. 


text:
Tuahe nga kamei eliel Haeu ti hualiam lehe namilom i xox tatale tetan. Ape na o towiahu ti lialui woum hani Haeu, huali haxoxoa namili teka kahikahik hani i.” 


text:
<pb/>Tuahe Pita ukek, “Xoxoi namilok hani Haeu i kum tapo kalak na laha kalabusi nga ma na telei nga ohoi o.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Nga kakane hawane o, imat ti tok mom wawan kokoini ipong tetehu, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.” Jises kakak kawatan ti i luluainima 


text:
<pb/>Ape Jises kamei tesol kahikahin ukek, “Amuto nameni ti nga talomu amuto ailei puasak, nga hone amuto kum kau hehetekie moni ma kakumuto, ma tin kum ngah hahasea axahe aemuto. Nakon hina waliko amuto tae ti lokon ien?” Lato pahoi ukek, “Tap.” 


text:
<pb/>Jises ukek, “Tuahe aope ie na amuto aile puasak, amuto tunahi kawatan tenen tenen. Aile ape amuto apeas aluawa. 


text:
Waliko ti Haeu kakawen i sohot hani nga, sikole ape i sohot ti i ukek, ‘Laha aile hani i hanowi tel seilon woun lialun.’ ” <n>(Isa 53:12)</n> 


text:
<pb/>Tesol kahikahin ukek, “Amite apeasawen. Hua ngol weluwelun ti hile ie.” Tuahe Jises ukek, “Ape tapan. Kum kakak waliko tenen ien.” Jises lotu he Maunt Oliv 


text:
<pb/>Muhin ien Jises nahih ahuta ti Jerusalem ape i nahih hani tehu Maunt Oliv, masin ti lawe i ailele. Ape tesol kahikahin kahiti i. 


text:
I ukek, “Tel Tamak Haeu, na lom al, xaxaweniwa tehu lalape kawatan ti lehe i tunahi nga. Tuahe pahak nga usi namilom.” 


text:
<pb/>I lotu kewa ape i nahih alia hani kapi tesol kahikahin. I tunahi lato mamatih nake tialato xuhai tatahan. 


text:
I kamei lato, “Alahan amuto mamatih? Amuto xahatawa ape lotu petawa lehe amuto xoini totohong ti Satan na i tunahi amuto.” Xotiai Jises 


text:
<pb/>Jises kakak tutuen ti Judas hakahitama teka seilon. I tel ti tesol huopanim huhua kahikahi Jises. I nahih xohiwa ape i asoi taliope Jises. 


text:
<pb/>Ti tesol kahikahin paxai tioiwa ka laha tahiama pohiai Jises lato ukek, “Tel masiwi, kaie amite hil pahoi lato? Amite hina ngol weluwelun ti hile.” 


text:
Ape tel ti kahikahi Jises tai koti haputa taxing tepaun sai manau ti tel unaui tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
<pb/>Muhin ien i hone teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka masiwi ti teka peteniai Ingi Haeu ma teka masiwi ti Ju liai, i ukek, “Amuto kauma ngol ma pata ti hile hanowi ka nga seilon lengean. 


text:
Lawe ngain nga hahanau teka seilon leili Ingi Haeu a amuto tai xoti nga. Tuahe ie taun ti Haeu haniwen amuto xotiak. Teik taun kukunun Haeu sowini hani Satan neini amuto aile halialuak.” Pita ase ka i kum tioi Jises 


text:
<pb/>Laha xotiwa Jises ape hakahita i hani tehu ingi Kaiapas, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Pita nahih paxai otioti Jises ti tesol pala xauxaun. 


text:
Tel hehin unaui Kaiapas paxai kapitini Pita ape i ukek, “Tel seilon ie tin tel ti tesol kahikahi Jises.” 


text:
<pb/>Tai kue tel seilon liai ningahi Pita ape i ukek, “O liai tel ti lato!” Pita pahoi ukek, “Kumahe, nga tap.” 


text:
<pb/>Tuahe Pita pahoi ukek, “Oie, waliko ti o kakak kumahe salan.” Ti Pita kakak tutuen tok mom wawan kokoiniwa. 


text:
<pb/>Lokon ien wanen Jises xeisa pax sawi hani Pita ape Pita nameni aliake kakai Jises ti i ukek, “Imat ti tok mom wawan kokoini ipong tetehu, o putini ka o kum tioi wanen nga uke he toluhu.” 


text:
<pb/>Ti letua teka masiwi tenen tenen ti teka Ju, laha apuha hukuma. Leilolaha tesol masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma tesol hanaui nauna ti Moses. Ape laha ati Jises hani mateiwaulaha. 


text:
Ape teka ti laha ukek, “Kaxi hanima amite na salan o Krais.” Tuahe i pahoi ukek, “Na nga kaxi hani amuto, amuto kum soh. 


text:
Tuahe nga kakane amuto, tai kue nga tel Nati Seilon, nga to he tepaun min manau ti Haeu tel pohen wanen, neiniai seilon kapin.” 


text:
<pb/>Laha hatesol kamea, “Na masin ien, nakon o tel Nati Haeu?” I pahoi ukek, “Puki namilomuto ukek ien.” 


text:
Muhin ien hatesol masiwi ti tehu apuhain ien, laha tua ape ati Jises hani kapi Pailat, tel ti teka masiwi ti Rom kiliwakei Judia. 


text:
Ape laha aile tanomi ngah kakain ti suluan, laha ukek, “Tel seilon ie hahika teka seilon ti amite pahoiai teka masiwi ti Rom laha neneini amite. I hone laha kum hahani Sisa, tel masiwi tapein ti Rom, moni ti pahan. Ape i ukek i tel masiwi ti teka seilon ma i Krais, tel Haeu taloma.” 


text:
<pb/>Pailat kamei i, “Nakon o tel masiwi tapein ti teka Ju?” Ape Jises pahoi ukek, “Puki o kak ukek ien.” 


text:
<pb/>Ape Pailat hone teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka laha apupuha, i ukek, “Nga tai tunah tenen na i pon suluiai tel seilon ie.” 


text:
<pb/>Tuahe laha lungelung eliel ahe ape laha ukek, “I hanau hahalialu hatesol seilon ti Judia. I hutui leili Galili ape i tamus hahanima ie.” 


text:
Ti i tioiwa ka Jises i ti xux ti Herod ngangahati, i talo Jises hani kapi Herod i tin Jerusalem lokon ien. 


text:
<pb/>Herod amuam hawane ti i ningahiwa Jises nake i hongoen axan. Kue hawanewen pahan i paxai. Pahan Jises aile kolawa waliko tenen lalap ti kui poh lehe i paxai. 


text:
Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses tutu ien ape lato eliel hawane suluiai Jises. 


text:
Aile ape Herod ma tesol unauan ti hile lato soxeni Jises ma lato kak teheni halialu hawane i. Lato puxui i tehu puxux pate solian hanowi ka i tel masiwi ape lato talo aliake i hani kapi Pailat. 


text:
<pb/>Muhin ien Pailat apuhini teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, teka masiwi liai ti teka Ju ma teka tuahe seilon. 


text:
Ape i hone laha ukek, “Amuto ati hanima nga tel seilon ie, amuto ukek i hahika teka seilon pahoiai nenein ti amite teka masiwi ti Rom. Nga kamei nihehi paxaiwen i he matamuto ape nga tunahi ka kakaiamuto i kum pon suluan. 


text:
Herod tin i tai tunah tenen waliko lialun na i ailewen, aile ape i talo aliake i hanima kapi kako. Tap tenen waliko tel seilon ie ailewen ti i tapai na telei i. 


text:
<pb/>Leili taun ti Pasova, tehu angiain lalap ti nameniai ngain ti Haeu waxi aliake teka Ju ti Igip, saun ti tel masiwi Pailat i ahuti tel ti teka kalabus, tetel ti teka seilon pahalaha. 


text:
Hatesol seilon laha apupuha kapin laha ausini ukek, “Teleiwa Jises ape oxoxi hanima amite Barabas!” 


text:
Barabas i kalabus kapi teka seilon tuaun nake lato hil pahoi teka masiwi ti kiliwakei xuxulaha teka Ju. Leili hilehile i telei hina seilon. 


text:
<pb/>Pailat hone tuhi ulea laha ukek, “Waliko la lialun i ailewen? Nga tai tunah tenen waliko na i ailewen ti i tapai na telei i. Aile ape nga hani teka unauak ti hile heti i ape nga hanahi lioi.” 


text:
<pb/>Tuahe laha tilol ausini tatale ka teleiwa Jises. Titilolo ti laha i aile ape Pailat sowini hani laha. 


text:
I oxoxi hani laha tel pahalaha, tetel i kalabus ti hilehile ma teleiai seilon. Ape i hone teka unauan ti hile tahi hakeai Jises he kros pata. Lato tahi hakea Jises he kros pata 


text:
<pb/>Ti teka unaui Pailat ti hile hakahitawa Jises, lato apatuini tel seilon axan Saimon nahih hahaniwa taon. Ape lato lungei i kau usiai Jises teik kros ti Jises kakau. 


text:
Jises paxaiwa lato ape i ukek, “Hehin ti Jerusalem, kum tangixi eliliel nga, amuto tangixi elieliwa puki amuto ma natumuto. 


text:
Ngain i luluainima laha aile halialu Jerusalem ape telao ien amuto ukek teka hehin tap akaik laha amas. Teka hehin lieheh ma teka laha tai hahasu akaik laha amas. 


text:
Ti lalape kawatan ma moloan, teka seilon hone tesol maunten masin ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen, ‘Put tihini teleiwa amite.’ <n>(Hos 10:8)</n> 


text:
Ti laha aile halialu nga tel seilon sawisawin, ien masin ka laha lui salo moihin, i kum lua tapo. Tuahe Haeu pamu i axi kawatan hani teka seilon laha kum towiahu ti lialui woulaha. Ien masin salo paxean i lua tapo hawane.” 


text:
<pb/>Teka seilon ti hile tin lato ati hetekie hua seilon woulalu pate lialun lehe telei akati Jises. 


text:
Ti lato tahia haniwa tesol axan “Tetesol tanoman masin kui pati seilon,” teka seilon ti hile tahi hakea Jises he kros pata. Muhin lato tahi hakea huhua liai, tel tepaun manau ape tel sai kalamau ti Jises. 


text:
<pb/>Ti Jises patul he kros i ukek, “Tel Tamak Haeu, oxoxiwa teka seilon ie ti kawatan ti tenen saun lialun ie nake laha kum tioi waliko tenen laha ailele.” Ape teka seilon ti hile lato halokeni satu ti upiai tetel i uke tetenen ia ti tesol sose Jises. 


text:
<pb/>Teka seilon tu paxapax a teka masiwi ti teka Ju kak soxeni Jises ukek, “I huali teka seilon liai. Na masin salan i Krais, tel Haeu kilami ma taloma, i huali aliakewa i!” 


text:
<pb/>Teka seilon ti hile tin lato kak soxeni i. Lato nahih hani kapin ape axi unuman waen wangingian. 


text:
<pb/>Teik kakain ti suluian lato tahi hakea onote patun i kak ukek, <n>“Tel Masiwi Tapein ti teka Ju.”</n> 


text:
Sawisawin wanen ti laha telei kalu. Kawatan ti kalu uke, i hapono hawane saun ti kalu ailewen tuahe tel seilon ie i tai aile tenen waliko lialun.” 


text:
<pb/>Jises hone i ukek, “Nga kakane hawane o, taen tetelao o soh akati nga hani tone Haeu, tesol ti amuamu tap tahi tapoan.” Matei Jises 


text:
Ape Jises tilol eliel ukek, “Tel Tamak Haeu, nga hana nga hani he minam.” I kak kewak ien ape i mat. 


text:
<pb/>Tel masiwi ti teka seilon ti hile i namiloi paxai hatesol waliko ti i sosohot ti Jises mat. Ape i sameni Haeu. I ukek, “Salan wanen, tel seilon ie seilon sawisawin, i tai aile tenen na saun lialun.” 


text:
Kilan seilon laha apupuha ti paxapaxa tin laha paxai tioi ka i seilon sawisawin ape laha alia hani tonalaha hetekie lalape tatahan. 


text:
Ape teteka laha tioi Jises, laha tu siasia papaxai waliko ti sosohot lokon ien. Leilolaha tesol hehin lato kahitima Jises ti Galili hani Jerusalem. Tihiniai Jises 


text:
<pb/>Ti ien tel seilon sawisawin axan Josep ti tehu taon Arimatea leili Judia. I tel ti teka masiwi ti teka Ju ape i atetengi taun ti Haeu neini lawe seilon. 


text:
Ti Pailat sowini haniwa i, Josep ma teka hualian hamosu tupui Jises ape lato puxui talini i teik maia weluwelun. Muhin lato hana i hani leili amal tenen laha tanomi he pot patul ti hepekeun. Tehu amal ien laha tai hahana tupui seilon. 


text:
<pb/>Tesol hehin ti lato kahitima Jises ti Galili, lato nahih usi tamusuke Josep hani he amal ape lato paxai ti i hana tupui Jises. 


text:
Muhin ien lato nahih alia ape apeseni sanda lehe lato ahui hani tupuan. Lato tai aile telao ien nake lato hanau telao Sabat usiai nauna ti Moses.<pb/>


text:
Lato tataxini ape tua tu lalolal. Hua seilon take hahutuia hani kapi lato. Puxuaulalu xeu talepalep hawane. 


text:
<pb/>Tesol hehin mamata hawane ape lato lokuha lakua hani itan. Huhua seilon ien hone lato ukek, “Kalahai amuto pax upiup tel seilon moihin he tone teka maten? 


text:
Lokon ien i ukek, ‘Nga tel Nati Seilon, hoi liai laha hana hani mini teka seilon woulaha lialun. Laha tahi hakea nga hani he kros ape nga mat tuahe muhi ngain toluhu nga moih alia.’ ” 


text:
Lato nahih salili amal ape lato kaxi hatapo waliko ti i sosohot hani tesol huopanim tel kahikahi Jises ma teka kapi lato. 


text:
Tesol hehin kaxiai tenen meng ien hani tesol aposel, axalato Mary Magdalen, Joana, Mary tel tini Jeims ma hina hehin liai. 


text:
Tuahe Pita tua ape i kiliwau hani he tehu amal. I wana hani leilon ape i ningahi mewenae teik maia puxuiai Jises. I nahih alia hani kapi tesol liai ape i to namiloi tataxini waliko ti i sosohot. Hua kahikahi Jises nahih hani Emaus 


text:
<pb/>Ngain tin tetehu, hua kahikahi Jises nahih hani tewau toan axan Emaus, sai masin huopanim tehu kilomita xauxaun ti Jerusalem. 


text:
<pb/>Jises kamei lalu, “Amulu he kakak waliko la?” Lalu tu hamalum, kawalalu kola ka lolalu pate teluan. 


text:
Tel ti lalu axan Kleopas hone Jises, “Oheak mewenae o leili teka seilon ti laha nahih haniwa Jerusalem kum tioi waliko ti i sosohot ien hina ngain tamusuen.” 


text:
<pb/>I kamea, “Waliko la?” Lalu pahoi ukek, “Waliko ti i sohot hani Jises ti Nasaret, tel kuluiai kakai Haeu. Haeu hapohea i ape kilan seilon sameni pohe kakaian ma puasan. 


text:
Teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka masiwi liai ti kaha, lato aile namil ti teleian ape hani laha tahi hakea Jises hani he kros ape i mat. 


text:
Aiha sokok i se tetel oxoxiai teka seilon ti Israel ti hahitake teka Rom ma kawatan tenen tenen. Tuahe laha telei i ngain toluhu tamusuen a tap tenen waliko sohotuen. 


text:
Lato kum niningah tupui Jises. Lato ukek lato ningahi hina engel ape teka engel hone lato ka Jises ape moihin. 


text:
Aile ape teka ti amite nahih hani he tehu amal ape lato ningahi masin wanen ti tesol hehin kakaxi tuahe lato tai ningahi Jises.” 


text:
<pb/>Ape Jises hone lalu ukek, “Patumulu pate ailan. Pate amuto soh hahakokol hatesol waliko ti teka kuluiai kakai Haeu kakawen. 


text:
Hoi namili Haeu ka Krais kaumu lalape kawatan ma moloan ape muhin Haeu hamoiha i ape waxi hani tesol tonain tuah leili tonan.” 


text:
Ape Jises nexi hani lalu ka waliko ti Moses ma hatesol teka kuluiai kakai Haeu taiwen kakak alia i. 


text:
Ape lalu kakak alia puki lalu ukek, “Ti kako he aweisal, tiakalu i amuam hawane ti i kakak kapi kalu ma nexi hahani kalu kakain ti he pepai Haeu.” 


text:
<pb/>Lalu tu huluta ape lalu nahih alia hani Jerusalem, tetesol huopanim tel kahikahi Jises ma teka kapi lato apupuha. 


text:
Lato kakane lalu ukek, “Salan wanen! Tel Masiwi Jises i moih aliawen. Tin i sohot haniwen kapi Saimon Pita.” 


text:
<pb/>Ape lalu kaxi hani lato waliko ti i sohot he aweisal. Lalu ukek, “Ti Jises wiki teik bret, tataen ien wanen ape amili ila tioi i.” Jises take hahutuia hani kapi tesol kahikahin 


text:
<pb/>Lokon ti lalu to kakaxi hani lato tesol waliko ien, Jises take hahutuia hani kapi lato ape i hone lato ukek, “Amuam ti Haeu hani amuto.” 


text:
Paxaiwa minak ma aek ka salan wanen nga. Sotima nga lehe amuto tioi ka nga tel seilon moihin. Hosai seilon maten tap tupuan masin ti amuto ningahi nga hina.” 


text:
<pb/>Muhin i hone lato, “Ti nga tutuen kapimuto nga honewen amuto ka waliko ti laha taiwen leili pepai Moses, teka kuluiai kakai Haeu ma leili pepai Salm i kakak nga, liai i sohot poponowi.” 


text:
I hone lato, “Kakain ti leili pepai Haeu i ukek ka Krais tunahi kawatan ma moloan lalap ape i mat tuahe muhi ngain toluhu i moih alia. 


text:
Hutui ti Jerusalem teka kahikahik sawateni meng solian ti Haeu hahitake axak hani teka seilon ti lawe xux. Teka laha towiahu ti lialui woulaha, Haeu oxoxi laha ti kawatan ti saun lialun ti laha. 


text:
Amuto kaxi hatapoa waliko ti amuto ningahiwen i sohot hani nga ma hatesol waliko ti nga hanauen seilon. 


text:
<pb/>“Ape nga hani amuto Holi Spirit masin ti tel Tamak Haeu kakawen. Amuto tiliwen Jerusalem atengi taen Holi Spirit haniwa amuto poh ti ailei puasak ma ti kapitiamuto.” Jises alia hani kapi tel Taman Haeu 


text:
<pb/>Muhin ien Jises hakahita tesol kahikahin ti Jerusalem hani taen tewau toan Betani. I tulini minan hani patul ape i kamei Haeu ti hualialato. 


text:
Ti Jises saliliwa tesol kahikahin, lato lokuha ape lotu sameni i. Muhin ape lato nahih alia hani Jerusalem hetekie lalape amuam. 


text:
Lawe ngain lato nahih hani Ingi Haeu. Lato lotu sameni Haeu ma kak kemulik hani i ti lawe waliko i ailewen.<pb/>


text:
Jesi tel tame tel masiwi David. David tel tame Solomon, tel tini Solomon tetel axoi Uraia axan Batseba. 


text:
<pb/>Tataen Abraham hanima David, nakuale huopanim hinalo. David hanima tataen ti lato kalabus hani Babilon, nakuale tin huopanim hinalo ape huopanim hinalo hani tataen takahe Krais. Takahe Jises Krais 


text:
<pb/>Sale takahe Jises Krais. Tel tinan Mary laha kilami hani axoi Josep, tuahe imat ti lalu sal, liai i petiwen akaik ti pohe Holi Spirit. 


text:
Josep se seilon sawisawin, i watakai hahienai Mary ti puli lawe seilon. Aile ape i namiloi na i tua lioi hakokol Mary. 


text:
<pb/>Lokon ti i to nanamiloi, tel engel, spirit solian ti tel Masiwi Haeu, sohot hani i ti paxangongo, i ukek, “Josep, tel kahi nati David, kum maamata waxiai axoam Mary. Tel akaik he tian i pet ti pohe Holi Spirit. 


text:
<pb/>Hatesol waliko ie i sohot hapoponowi hawane kakai Haeu masin ti tel seilon kuluiai kakaian kakawen, i ukek,<pb/> 


text:
“Tel hehin tenen i tai eng akakati tel na wawan i pet akaik ape i hatakaha tel akaik wawan,<br/>laha axai axan Imanuel. Tenen kakain Imanuel i ukek, ‘Haeu kapi kaha.’ ” <n>(Isa 7:14; 8:8, 10)</n> 


text:
Jises takah leili taon Betlehem ti Judia, lokon ti Herod masiwi. Lokon ien, tesol seilon ti sai angiha tahia hani Jerusalem. Lato aneso mumuh ti kohot. 


text:
Ape lato kamea, “Ia tetel akaik i takahale masiwi tapein ti teka Ju? Amite ningahi tehu kohot ti sai angiha i kola takahan ape amite nahima lotuian.” 


text:
I tiloi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma teka hanaui nauna ti Moses ape i kamei lato, “Tel Krais i takah tetesol ia?” 


text:
“ ‘Betlehem, taon ti Judia, o kumahe tehu taon tap axan ti Judia<br/>nake o tetesol tel masiwi i po sohot ti ngahatiai teka seilon tetak ti Israel.’ ” <n>(Mic 5:2; 2 Sam 5:2)</n> 


text:
Ape i talo lato hani Betlehem i ukek, “Amuto nahiwa ape puas nihehi upia aluini hawanewa tel akaik. Na amuto tunahi, hahongo aliakema nga lehe tin nga nahih lotui i.” 


text:
<pb/>Muhi kakai Herod ape lato nahih. Ti lato luluainiwa, tehu kohot i sohot alia ape i to neneiniwa aweisalulato hani tataen tesol tel akaik takah. 


text:
Ti lato soh haniwa leili ing, lato ningahi tel akaik ma tel tinan Mary. Lato lokuha lotui tel akaik. Lato heiwa kakulato ape axi i waliko tuah: gol, sanda ma mer, paura tenen poun pate solian. 


text:
Ti leili paxangoalato Haeu hahongo lato ukek, “Kum alia hahani kapi Herod.” Ape lato non aweisal liai alia hani xuxulato. Josep oxake lato hani texux xux Igip 


text:
<pb/>Muhin ti tesol soliwa aliawa, Josep i paxangong. Leili paxangoan tel engel ti Haeu hone i ukek, “Xahatawa! Waxiwa tel akaik ma tel tinan ape ox haniwa Igip nake Herod i upiup tel akaik lehe i telei. Amuto toa ien atengi tataen na nga hahongo aliakewa amuto.” 


text:
Lato to ien atengi tataen Herod mat. Waliko ien i sohot hapoponowi hawane waliko ti Haeu kaxiwen leili pepai tel kuluiai kakaian i ukek, “Nga tiloi ahuti tel Natuk ti Igip.” <n>(Hos 11:1)</n> Laha telei teka akaik 


text:
<pb/>Ti Herod tioiwa ka tesol soliwa ti angiha pisiwen i, lon lialu hawane. I hani kakain ahian ti teleiai hatesol akaik wawan ti Betlehem ma xux ti xohixohin, akaik ti ahangun huohu hanima itan. I usima menge tesol soliwa ti angiha ka lato ningahi tehu kohot ahang huohu tamusuen. 


text:
“Tangitangi lalap ma kinax ti tatahan i sohot ti tehu taon Rama.<pb/>Rakel i tangixi tesol natun. I watakai laha hasoli i nake tesol natun mat hatapoen.” <n>(Jer 31:15)</n> Aliaialato ti Igip 


text:
I ukek, “Xahatawa, waxiwa tel akaik ma tel tinan ape alia haniwa xux ti Israel pake teka lehe laha telei tel akaik ape laha matewen.” 


text:
Tuahe ti Josep hongoa Akilaus kewen totone tel taman Herod masiwi ti Judia, i mamata na i sosoa. Haeu hone ulea i leili paxangoan ka sos haniwa Galili texux xux leili Israel. 


text:
Ape Josep aile tonalato tewau toan Nasaret. I haponowia hawane kakai tesol kuluiai kakai Haeu, lato ukek, “Laha axai i Nasarin.”<pb/>


text:
Jon se tetel seilon Aisaia kakak imat, i ukek,<pb/>“Tel seilon i titilol he lohong,<pb/>‘Towiahua ti lialui woumuto lehe tel Masiwi neini amuto taen i tahiama!’ ” <n>(Isa 40:3)</n> 


text:
<pb/>Jon, soson ma puxuaun uli kamel, teik tahan tin tuahe uli manihuh a anan kukunalel ma xuni awe nini. 


text:
Seilon ti laha nahih hani kapin, teka ti Jerusalem, ti hatehu Judia ma kakalini toan ti xohixohin kan Jodan. 


text:
<pb/>Tataen ti Jon ningahiwa kilai teka Parisi ma teka Sadusi nahih hahanima kapin ti ukei baptais, i kakane lato ukek, “Amuto seilon tenen lehomuto huoka! Aita hone amuto ka amuto salia uke ti kaui kawatan ti Haeu hani amuto? 


text:
Kum ukekek amuto salia uke ti kaui kawatan nake amuto nakuama ti Abraham. Nga kakane amuto, Haeu pon kolitiniai tesol pot ie hani kahi nati Abraham! 


text:
Haeu apeseniwen tea ngolapung. Pata tenen i kum hua alua, i koti hamahusu ape i towi lui hani leili ah. 


text:
<pb/>“Nga baptaisi teka seilon ani kan ti kolaian ka laha lioiwen saun lialun tuahe Jises Krais, tel i sohotuma muhik, i hani laha Holi Spirit ti kapitialaha. Jises pamu masiwian tetak, masiwiaian ala i kum pon nga unauan. 


text:
I hiniti seilon masin tel na i hapuasa nuhinuh ti i selai api ti penun. I apuhini api wanen ape i lui xoini penun. Tin masin Jises i towi xoini teka seilon lialun hani leili tehot ah tap tahi pehoan.” Jon baptaisi Jises 


text:
<pb/>Muhin ti Jises baptais kewa, i xaheale. Maun i hea ape i ningahi Spirit ti Haeu mos hani kapin hanowi tok pux. 


text:
Tataen ien teik kakain ahuma ti tone Haeu, “Ie se tel Natuk wanen nga waheni, nga amuke hawane i.”<pb/>


text:
<pb/>Jises pahoi i, “Leili pepai Haeu i kak ukek,<pb/>“ ‘Seilon ala i hana hatapo namilon hani kakai Haeu kumahe an.’ ” <n>(Deut 8:3)</n> 


text:
Ape Satan kakane i, “Na masin salan o tel Nati Haeu, tautit haniwa itan. Ti leili pepai Haeu i kak ukek,<pb/>“ ‘Haeu talo tesol engelaun tengeni awaiam he minalato lehe kalak taen aem pot kum hamange.’ ” <n>(Ps 91:11-12)</n> 


text:
<pb/>Jises hone i, “Leili pepai Haeu tin i kak ukek, ‘Kum totohongi Haeu tel Masiwi.’ ” <n>(Deut 6:16)</n> 


text:
<pb/>Satan hakahita ulei Jises hani tehu maunten patul wanen ape kola hani i hatesol xux ma soliai waliko ti tehu pon itan ie. 


text:
<pb/>Jises kak pahoi i, “Nahih xaxaua Satan! Teik pepai Haeu i kak ukek,<pb/>“ ‘Lotuiwa mewenae Haeu tel Masiwi ma ailewa mewenae puasan.’ ” <n>(Deut 6:13)</n> 


text:
<pb/>Ape Satan nahih salili Jises. Teka engel ti Haeu tahia hani kapi Jises ape lato ngahati i. Jises hutui puasan leili Galili 


text:
I salili Nasaret ape aile tonan Kapenaum, tehu taon xohixohin ti kanitax Galili ma xuxi teka Sebulun ma Naptali. 


text:
“Teka seilon ti xux ti Sebulun ma Naptali, xux ti pahoiwa kanitax Galili, pape kan Jodan, tewaok ti Galili ti teka kumahe Ju totonai,<br/>laha toto he tilokoan ti saun lialun tuahe laha po tunahi lalape xewai Haeu.<pb/>Laha toto he tilokoan ti matemate tuahe xewai Haeu po haxewa laha.” <n>(Isa 9:1-2)</n> 


text:
<pb/>Lokon ien Jises hutui pupuasan ti sawateniai kakai Haeu i ukek, “Amuto towiahua ti lialui woumuto nake xohiwen ti Haeu neini hatesol seilon.” Jises tike waxaini seilon hani kahikahin 


text:
<pb/>Ti Jises tau nanahih pape kanitax Galili, i ningahi hua seilon ti tikei xixi, Saimon Pita ma tel ukalan Andru. Lalu totowi upen puliai xixi. 


text:
<pb/>Jises nahih ahewa ape i ningahi hahutalin liai, Jeims ma Jon, nati Sebedi. Lalu he tea koap kapi tel tamalalu apepeseni upenaulato. Ape Jises tiloi lalu. 


text:
Ape salan, lalu nahih salili tea koap ma tel tamalalu ape kahiti i. Jises kakaxi meng solian ti Haeu ma i haewia teka tinun 


text:
<pb/>Jises nahih hani tesol tesol ti Galili hahanau teka seilon leili synagog, ing ti apuhai teka Ju. I kakaxi meng solian ti Haeu neini seilon ape i aile hasolia teka hina nax tenen tenen. 


text:
Menge waliko ti i ailele i sawat kakalini hatexux xux ti Siria. Ape teka seilon atoheni hani i hatesol teka tinun, teka hina moloan lalap, seilon teka spirit lialun kapiti hahalialu, teka lawe laha put xexex ma teka laha kum nahih uke. Jises aile haewia laha. 


text:
Kilan wanen seilon kakahiti i, teka ti Galili, seilon ti huopanim taon axan Dekapolis, Jerusalem, Judia ma teka ti liai tepaun ti tehu kan Jodan.<pb/>


text:
Jises ningahiwa mongohe teka seilon ape i nahih hani he maunten. Teka kahikahin nahih to apuha hani kapin. 


text:
Haeu aile hasolia hani teka pahalaha wanen usiai nauna tetan. Laha pono ti waliko tenen solian.<pb/> 


text:
Haeu aile hasolia hani teka seilon teteka liai aile halialu nake laha ailele pupuasan. Laha seilon tetan wanen. 


text:
<pb/>“Haeu aile hasolia hani amuto na seilon kak saxuti axamuto, sului putini amuto ma aile waliko lialun hani amuto nake huak. 


text:
Amuamua nake kahumuto solian Haeu apeseniwen patul leili tonan. Nameniwa ka teka kuluiai kakai Haeu ti matahaun tin lato kauen kawatan ti teka seilon aile halialu lato. Kahikahi Jises masin sol ma xewan 


text:
<pb/>“Amuto tuah ti hani lawe seilon masin sol ti hanamui an. Tuahe na taxiai sol i tapo, kaha kum hataxia aliake uke. I ape tap solian tetan. Seilon towi xoini ape laha tua nahih tutuhi. 


text:
<pb/>“Amuto tuah masin xewan ti kolai aweisali Haeu ti tehu pon itan ie. Amuto masin tehu taon laha atai patul he tehu maunten lehe lawe seilon ningahi. 


text:
Tap tel i hakama tehu kamaian ape hana hani hahitake salek. Laha hakama ape hakea hani patul koukean lehe i haxewa seilon ti leili ing. 


text:
Tin masin amuto haxewa haniwa seilon liai lehe laha ningahi saun solian ti amuto ape laha sameni Haeu tel Tamamuto. Kakain ti sale nauna ti Moses 


text:
<pb/>“Amuto kum ukekek ka nga tahiama xaxaweniai nauna ti Moses ma kakain ti teka kuluiai kakai Haeu kakaxi. Nga tahiama haponowiaian lehe seilon xeu kakai Haeu. 


text:
Nga kakane hawane amuto, ti maun aheah ma pon itan ie tutuen, tap teik kakain ti Haeu haniwen Moses i sohia atengi lawe waliko sohot poponowi hanowi ti Haeu kakawen. 


text:
Tel na i tahi tuahe teik nauna ti Haeu ape i hanau seilon liai tahian, Haeu namiloi ukek i tel pate naun. A tel na i puas usi ma hanau seilon liai puas usiai nauna ien, Haeu namiloi ukek i tel pate tuah. 


text:
Nga kakane hawane amuto, Haeu hani amuto tonain tuah kapin mewenae na usiai Haeu ti amuto i xoini teka Parisi ma teka hanaui nauna ti Moses. Kakain ti sale lengelenge 


text:
<pb/>“Amuto hongoen nauna ti Moses hani teka seilon ti kuewen i ukek, ‘Tel na i ulini ape i telei seilon i tu ti sulusulu.’ <n>(Exod 20:13)</n> 


text:
Tuahe nga kakane hawane amuto, tel na i tua lengeini lalolal seilon, i tu ti sulusulu ti puli Haeu. Ape tel na i kak halialu seilon liai i ukek, ‘O tap pupuasam,’ laha sului i hani teka masiwi. Ape tel na i kak halialu seilon liai i ukek, ‘O taxitaxia,’ i kane tehot ah lalap tap tahi pehoan. 


text:
“Na masin ti leili Ingi Haeu lehe o hani i teik na waliko ape o nameni tunahi ka wasolamulu tel seilon o halialuen, hana lioimua teik akekenam he aweing, ape nahih hasawimua wasolamulu tel seilon ien. Na o hasawi kewa, ien, ape o haniwa Haeu teik akekenam. 


text:
<pb/>“Na tel i namiloi suluiai tel ti amuto, hasawi koseniwa wasolamulu uke i hatuhi o hani puli tel masiwi ti hongoi meng. Ape i hana o hani mini teka masiwi ti kalabusiam. 


text:
Na i sohot ukek ien, o kum ahuta atengi o hasawi hatapoa moni. Tin masin amuto hasawiwa wasolamuto ma Haeu uke amuto kau kawatan ti lialui woumuto. Kakain ti sale saun lialun ti wawan hehin 


text:
Tuahe nga kakane amuto, tel na i paxai nahaini tel na hehin ape namilon i eliel pahan i eng akati, tel seilon ien i ailewen saun lialun ti wawan hehin leili namilon. 


text:
Na o hapuasa tepaun pulam manau ti ailei saun lialun, xaxusi xaxaweniwa! Pamu ewian na o lioi teik ti tupuam uke laha towi xoini o hani tesol ti kawatan tap tahi tapoan. 


text:
Na o hapuasa tepaun minam manau ti ailei saun lialun, koti xaxaweniwa! Pamu ewian na o lioi tepaun minam uke laha towi tupuam hatel hani tesol tonain ti kaui kawatan lian tehue. Nauna ti sale lioiai hehin 


text:
<pb/>“Tin Moses kakawen, ‘Tel na pahan i lioi tel axoan hehin, i tai hahongoa tel hehin sale lilioaialalu.’ <n>(Deut 24:1)</n> 


text:
Tuahe nga kakane amuto, tel seilon i tapai lioiai tel axoan hehin mewenae na tel hehin eng akati tel seilon liai. Na i lioi tel axoan ti hui waliko liai, i aile haputa tel axoan ti ailei saun lialun ti wawan hehin. Tin i aile haputa hetekie tel wawan ti i uke tetel hehin mahe axoan. Kakain ti sale tuohain 


text:
Kum tutuoha ukek kuinakei tehu pon itan ie nake i ti Haeu. Kum tutuoha ukek kuinakei Jerusalem nake se taon ti Haeu. 


text:
Na o tuoha, tua kakawa ‘se’ ma na ‘kumahe.’ Na o kak hakila kuinake ti tutuoh tetam, i ahuma ti Satan. Kum he kahukah saun lialun 


text:
<pb/>“Imat amuto hongoen, ‘Na tel seilon i xaxusi tepaun pulam, o xaxusi aliakewa tepaun pulan. Na tel taputui hataxuxu nisum, o taputui hataxuxu aliakewa nisun.’ <n>(Exod 21:24)</n> 


text:
Tuahe nga hone amuto, kum kahui aliliake waliko lialun ti seilon liai aile hani amuto. Na tel seilon aile hani amuto saun tenen pate hahien, kum aile kahui aliliake. Tiliwen i aile tuhi ulea. 


text:
Na tel katei amuto teik na soxi, haniwa i. Na tel seilon pahan i hapuasa teik na soxiamuto, haniwa i hapuasa. Waheniwa teka laha pahoxai o 


text:
<pb/>“Imat amuto hongoen, ‘Waheniwa teka lohumuto ma tumuiwa teka na lialun ti amuto.’ <n>(Lev 19:18)</n> 


text:
Na amuto aile ukek ien, amuto sohot hawane nati tel Tamamuto Haeu. Waheniwa hatesol seilon tekewe nake Haeu hani alon haxewai ati seilon solian ma lialun. Ape i hauxa akah hani seilon teka sawisawin ma teka weli ailei saun lialun. 


text:
Haeu kum kahui hasolia amuto na masin amuto waheni mewenae teka laha waheni amuto. Kalak taen teka seilon waxiai moni hani teka masiwi ti Rom, lato waheni mewenae teka laha waheni lato. 


text:
Na amuto kakak mewenae kapi teka lawamuto, kalahai lehe Haeu kahui hasolia amuto? Kalak taen laha kum tioi Haeu laha ailele saun tenen ien. 


text:
“Na amuto aile puasain solian, lepeteniwa, kum ailele ti lehe laha sameni amuto. Na amuto aile kola lehe lawe seilon sameni, amuto kum uke kahumuto ti tel Tamamuto Haeu. 


text:
Na masin amuto huali tel seilon, amuto kum aile kokola hanowi teka seilon leholaha huoka, laha ailele leili synagog ma he puli lawe seilon. Laha aile lehe teka seilon haxawa axalaha. Nga hone amuto, laha uke hatapoen kahulaha. 


text:
Na masin amuto huali tel seilon a teka liai kum tioi, tel Tamamuto Haeu lawe i ningahi ape i kahui amuto. Jises hanau sale lotu 


text:
<pb/>“Na amuto lotu, amuto kum aile hahanowi teka seilon leholaha huoka. Pahalaha lawe laha lotu ti leili synagog ma ti he puli lawe seilon lehe lawe seilon niningahi laha. Nga hone amuto, laha uke hatapoen kahulaha. 


text:
Na masin amuto lotu, soh haniwa leili ing, keitiwa aweing ape lotu haniwa tel Tamamuto Haeu. Kalak amuto kum niningahi i, tel Tamamuto lawe i ningahi waliko likihan ti amuto ailele ape i kahui amuto. 


text:
Na amuto lotu, kum aile hahakila kakain tenen i tua lalolal, hanowi ti teka seilon laha kum tioi Haeu. Laha sokok Haeu hong laha nake lotu ti laha pate weluwelun. 


text:
Amuto kum hahanowi ti laha. Tel Tamamuto hoi liai i tioiwen waliko tenen amuto tae, imat ti amuto kamea. 


text:
<pb/>“Na amuto lotu, amuto kak kewak:<pb/>“ ‘Tel Tamamite Haeu,<br/>amite sameni o nake o pate tuah wanen.<pb/> 


text:
Pahamite o neiniwa ma ngahatiwa amite. Hualima amite usiam hanowi tetesol lato kapim leili tonam.<pb/> 


text:
Oxoxiwa amite ti kawatan ti lialui woumite, masin ti amite oxoxi seilon liai ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amite.<pb/> 


text:
O kum hahani amite totohong ailan lehe amite kum aile saun lialun.<pb/>Ape awaiwa amite ti Satan ma teka spirit lialun tetan.’ 


text:
<pb/>“Na masin amuto oxoxi seilon liai ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amuto, tel Tamamuto Haeu tin i oxoxi amuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Tuahe na amuto kum oxoxi seilon liai ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amuto, tel Tamamuto tin i kum oxoxi amuto ti kawatan ti waliko lialun amuto ailewen. Jises hanau sale haliniai an 


text:
<pb/>“Ti amuto halini an hualiai lotu ti amuto hani Haeu, kum aile kokola he kawamuto, hanowi ti teka seilon leholaha huoka lawe to ailele. Laha aile kola lehe hatesol seilon tioi ka laha hahalini an. Nga hone amuto, laha uke hatapoen kahulaha. 


text:
Amuto aile kewak ien lehe laha kum tioi ka amuto hahalini an. Pake tel Tamamuto Haeu, amuto kum niningahi, i tioi. Lawe i ningahi waliko likihan ti amuto ailele ape i kahui amuto. Sale apuhiniai soxi 


text:
<pb/>“Amuto kum apuhini hahakila waliko solian tenen tenen ti itan ie. I aneso lialu ma teka seilon ti xuxuina waxi. 


text:
Hani hatapoa kuimuto ma namilomuto haniwa Haeu. Ie masin ka amuto apepeseni kahumuto ti tonan. Tesol ien tap tahi lialuan ma tap teka xuxuina. 


text:
Namilomuto toi waliko tuah ti amuto. Aile ape kewa Haeu kapitiai namilomuto. Namili seilon masin tehu kamaian 


text:
<pb/>“Namilomuto masin tehu kamaiamuto. Aile ape na namilomuto solian, amuto xuhai xewan ti saun solian. 


text:
Tuahe na namilomuto lialun, amuto xuhai tilokoan ti saun lialun. Ien masin ka kamaiamuto i peh ape amuto leili lalape tilokoan. O kum puas uke hahitake masiwi hua 


text:
<pb/>“Amuto kum puas uke hahitake masiwi hua, uke amuto waheni tel ape amuto watakai tel, amuto hong kakai tel ape kum hong tel. Amuto kum aile uke puase Haeu na masin namilomuto tin xoxoan ti ngahoi moni. Kum hahakila namil 


text:
<pb/>“Nga hone amuto, kum namiloi hahakila an, unumamuto ma sosomuto. Sale totonamuto seilon pamu tuah ti an a tupuamuto pamu tuah ti maia. 


text:
Paxaiwa manixux, laha kum seseini ma apupuhini an a tel Tamamuto Haeu ngangahati laha! Nga kakane hawane amuto ka Haeu namiloi ukek amuto pamu tuah ti manixux. 


text:
<pb/>“Ape kalahai amuto to nanamiloi maia? Paxaiwa sale xexei palawa. Laha malang puas sawitiai maia sosolaha! 


text:
Tuahe nga hone amuto, kalak taen tel masiwi Solomon, soson, maia ma hatesol soliai waliko tetan, i kum pon soliai palawa. 


text:
Haeu tel i ngangahati pahoah, i ie tetelao ape letu laha lui xoini. Kaie kumahe pamu i ngahati aluluini amuto? Amuto tap namil xoxoan ti Haeu. 


text:
Tesol waliko ien, teka laha kum tioi Haeu to namiloi hahakila. Tel Tamamuto Haeu tioi waliko ti amuto tap. 


text:
Kum namiloi hahakila waliko ti na i sohot letu. Waliko ti letu, tiliwen ti letu. Amuto kum huhukumini kawatan ti ngain tehu tehu.<pb/>


text:
Haeu nam kolongeni woumuto hanowi na amuto nam kolongeni woi teka liai. Ape i aile hani amuto waliko tenen na amuto aile hani teka liai. 


text:
<pb/>“Kum hahanowi teka laha kak halialu woi seilon liai a laha kum paxai tioi puki lialui woulaha. Laha masin teka seilon laha ningahi teik masiap kokol he puli tel seilon liai a laha kum paxai tioi teik masiap lalap he puki pulalaha. 


text:
Lehe amuto hone ukek ia tel seilon liai, ‘Hanima nga xaxaweni teik masiap kokol he pulam’ na masin puki amuto teik masiap lalap he pulamuto? 


text:
Seilon tenen lehomuto huoka! Amuto xaxawenimua teik masiap lalap he pulamuto ape muhin ien amuto paxapax alua ti xaxaweniai teik masiap kokol he puli tel seilon liai. 


text:
<pb/>“Kum kaxi hahanau kakai Haeu hani teka laha watakai hawane i. Laha aile hanowi ti sinen ma pou. Na amuto towi hani lato waliko tenen tuah, lato tuhi pexi halialu ape lato towiahu atalahi amuto. Tin masin teka laha watakai hawane Haeu, laha hil pahoi aliake amuto ape laha kak halialu kakai Haeu. Kamei talingoiwa Haeu 


text:
<pb/>“Amuto kamei talingoiwa ape Haeu hani amuto waliko ti amuto kakamea. Upia talingoiwa ape Haeu huali amuto tunahian. Kikini talingoiwa kahip ape Haeu hei hani amuto. 


text:
Teka na laha kamea, Haeu hani laha. Tel na i upia, Haeu huali i tunahian. Teka na laha kikini talingoi kahip, Haeu hei hani laha. 


text:
Kalak woumuto lialun, amuto tioi haniai waliko solian hani natumuto. Tuahe Haeu tel Tamamuto i hani amuto pamu kilaian ti na amuto kamei i. 


text:
<pb/>“Aile haniwa seilon liai saun tenen pahamuto laha aile haniwa amuto. Tenen saun ien i salangawe nauna ti Moses ma teka kuluiai kakai Haeu. Aweisal omiomin ma mamanahan 


text:
<pb/>“Nahih usiwa tewau aweisal omiomin kane tesol tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Tewau aweisal hani tesol ti kawatan tap tahi tapoan i mamanahan ma pate malimun ape pate kilan seilon nanahih ien. 


text:
Ape tewau aweisal kane tesol tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, i se omiomin a pate ailan ma pate palai seilon tunahian. Tea pata ma huan 


text:
<pb/>“Amuto kanipetiwa teka seilon laha woinakon kuluiai kakai Haeu. Paxaialaha ti melal masin sipsip tuahe ti leilon laha masin sinen tenen tumun pate kalimen. 


text:
Amuto paxai tioi laha ti sale pupuasalaha. Au i kum hahuama huai laku ape sawaul i kum hahuama huai ul. 


text:
Aile ape amuto tioi teka seilon woinakon kuluiai kakai Haeu na amuto paxai ani pupuasalaha. Teka woinakon kahikahi Jises 


text:
<pb/>“Teka laha axai nga Masiwi, kumahe hatesol soh hani tesol tone Haeu ti neiniai lawe seilon, mewenae teka na laha puas usi waliko ti tel Tamak Haeu pahan. 


text:
Tehu ngain tapeinan ti Haeu hiniti seilon, kilan teka laha kum puas usi kakai Haeu laha hone nga ukek, ‘Tel Masiwi, hahitake axam amite kului kakai Haeu, amite usi xaxaweni spirit lialun ma aile kilan waliko lalap ti i kola pohem.’ 


text:
Ape nga kakane laha, ‘Nga kum tioi amuto. Xaxaua tetak amuto seilon lialun!’ Puas usiai kakai Jises 


text:
<pb/>“Na amuto hong kakaiak ape puas usi, amuto masin seilon tenen hina namilon. I atai tehu ingan he hepekeun ailan. 


text:
Akah lalap uxalih, weu lalap hutomile, aupol kuin taheilih tehu ingan tuahe i tai put manan nake i hahatuhi he hepekeun ailan. 


text:
Tuahe na amuto hong kakaiak a kum puas usi, amuto masin seilon tenen tap namilon. I atai ingan he hepekeun wakiakin. 


text:
Akah lalap uxalih, weu lalap hutomile, aupol kuin taheilih tehu ingan ape i manan. Malehe ape lialui mananaian!” 


text:
Muhin ti Jises hanau kewa teka seilon, i mos alialih he maunten ape kilan wanen seilon nahih kahiti i. 


text:
Tel seilon hina nax lialun he tinun nahih hani kapin, i lokuha mateiwaun ape i ukek, “Tel Masiwi, na o waheni, xaxaweniwa naxe tinuk lehe nga hau alia.” 


text:
<pb/>Jises tulini aka soti tel seilon. I ukek, “Nga waheni. Ewiwa ma haua!” Ti i kakawa tel seilon ewi huluta. 


text:
Ape Jises hone i, “Kum kaxi hahani teka seilon liai. Nahih sawi haniwa kapi tel masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lehe i paxai kalisi tinum. Kau hetekiewa huok manixux ti haniai Haeu masin ti Moses kakawen. Ien kola haniai teka seilon ka o ewiwen ape pon o hukuma hani kapi laha.” Jises haewia tel unaui tel masiwi ti hile ti Rom 


text:
I ukek, “Tel masiwi, tel unauak pate tinun engeeng leili ing, tupuan maten ma pate i lamani tinun.” 


text:
<pb/>Tel seilon pahoi ukek, “Oie tel masiwi, kumahe. O pate masiwi kasia ti na o nahih hanima leili ingak. O tua kakawa ape tel unauak i ewi. 


text:
Nga tin hina seilon pamu masiwian tetak ma tin hina seilon ti hile hahitakak. Na nga hone tel, ‘Nahiwa,’ i nahih. Na nga hone tel, ‘Nahima,’ i nahima. Ape na nga talo tel unauak, ‘Ailewa tetenen,’ i aile.” 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa, pate i ongake ape i hone teka seilon kakahiti i, “Nga kakane amuto, ti leili Israel nga tai tutunah tel seilon i hina namil xoxoan tetak masin tel seilon ti Rom ie. 


text:
Nga kakane hawane amuto, ngain telao ti Haeu hiniti hatesol seilon, kilan laha ahuma xux tesol tesol ape to kapi Abraham, Aisak ma Jekop ti tehu angiain lalap Haeu apepeseni leili tonan. 


text:
Tuahe teteka seilon ala ti Haeu, teka ien Haeu towi xoini hani he tilokoan. Laha tang lialu ma atalahi hamekimeki nisulaha nake moloan lalap tap tahi tapoan.” 


text:
<pb/>Ape Jises hone tel masiwi ti teka seilon ti hile, “Nahih haniwa ingam. Nake o soh ka nga pon haewia tel unauam, i sohot.” Tataen ien wanen tel unauan ewi huluta. Jises haewia kilan seilon 


text:
<pb/>Jises nahih hani leili ingi Pita ape i paxai tunahi tel hehin ihai Pita tinun engeeng he sau. Lul tunahi i. 


text:
<pb/>Ti ape alohah, teka seilon hakahita hani Jises kilan seilon ti spirit lialun kapiti hahalialu. Kakain tehue Jises xaxaweni hatapo teka spirit lialun ape i haewia hatesol seilon tinun. 


text:
Waliko ien i haponowi hawane waliko ti Aisaia tel kuluiai kakai Haeu kak kilamiwen,<pb/>“I xaxaweni nax tenen tenen ti kaha.” <n>(Isa 53:4)</n> Sale kahitiai Jises 


text:
<pb/>Ti Jises ningahiwa kilai teka seilon kapin, i hone tesol kahikahin lang haniai sai liai tepaun ti kanitax Galili. 


text:
Tel seilon ti hanaui nauna ti Moses, i nahih hani kapin ape i ukek, “Tel masiwi, tesol tesol na o nahih, nga kahiti o. Nga lawe kahikahim.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises pahoi i ukek, “Sinen hina walun, manixux hina ingan a nga, tel Nati Seilon, tap tuahe tesol na tone hanawaiak.” 


text:
<pb/>Tel seilon liai, tel ti kahikahin, hone i ukek, “Tel masiwi, nga aunimu tel tamak atengi tataen i matewa ape nga tihini.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises pahoi i ukek, “O kahitima nga. Teka seilon kumahe ti Haeu laha masin seilon maten. Tiliwen teka ien tihiniai teka maten.” Jises hamonga tehu ahon lalap 


text:
<pb/>Jises ukek, “Alahan ka pate amuto mamata? Nakon amuto tap namil xoxoan ti Haeu?” I xahatawa ape i kakane aupol ma laman, “Mongawa!” Ape i tuxi. 


text:
<pb/>Tesol kahikahin pate lato tataxini, “Seilon lahan tetenen? Taen aupol ma kanitax hong usi kakaian!” Jises haewia hua seilon spirit lialun kapiti hahalialu 


text:
<pb/>Jises kolia hani pape kanitax Galili sai liai tepaun, hepekeun ti Gadara. Hua seilon lalu sohotuma he amal ti ien nahih pahoima i. Spirit lialun kapiti halialu lalu ape lalu se lengean wanen. Aile ape tap tel seilon nanahih tewau aweisal ien. 


text:
Ti lalu ningahiwa Jises, tesol spirit lialun leilolalu ausini, “Tel Nati Haeu, o paham waliko la ti amite? O nanahima ti aile halialuamite? I tai meiwa ngain ti Haeu kikilami.” 


text:
Tesol spirit lialun kamei eliel Jises, “Na masin o usi ahuti amite, talo haniwa amite leili tesol pou.” 


text:
<pb/>Salan, Jises hone lato, “Amuto nahiwa!” Ape lato ahuta soh hani leili tesol pou. Hatesol pou ien kiliwau mosua ti he sahikekean tamus hani itax ape lato waut mat. 


text:
Tesol ngahatiai pou, lato mamata kiliwau hani taon ape kaxi sawateni waliko ti i sosohot. Tin lato kaxi hetekie waliko ti i sohot hani huhua seilon spirit lialun kapiti halialu lalu. 


text:
Ape kilan wanen seilon ti tehu taon ien, laha nahih upia Jises. Ti laha tunahiwa, laha kamei eliel i ti nahih saliliai hepekeunaulaha.<pb/>


text:
Teka seilon kau hani i tel seilon tupuan maten engeeng he sau. Ti Jises ningahiwa xoxoi namilolaha, i hone tel tinun, “Tu xoxoa tel natuk! Nga oxoxi o ti kawatan ti lialui woum.” 


text:
<pb/>Ape tesol hanaui nauna ti Moses kakak alia puki lato, “Tel seilon ie kak hanowi ka i Haeu. Mewenae Haeu pon oxoxiai seilon ti kawatan ti lialui woulaha.” 


text:
Nga aile kola lehe amuto tioi ka nga, tel Nati Seilon, he tehu pon ie nga hina poh oxoxiai seilon ti kawatan ti saun lialun ti laha.” Ape i hone tel seilon tupuan maten, “Xahatawa, waxiwa enepam ape nahih haniwa tonam.” 


text:
Ti teka seilon paxaiwa, laha ong mamata hawane ape laha sameni Haeu nake i axi poh tenen masin ien hani seilon. Matiu sohot kahikahi Jises 


text:
<pb/>Jises nahih salili tesol ien. Ti i nanahiwa, i ningahi tel seilon axan Matiu toto tesol tone puasan. Pupuasan waxiai moni ti teka Ju hani teka masiwi ti Rom. Jises hone i, “Kahitima nga. Pahak o kahikahik.” Matiu tule ape kahiti i. 


text:
<pb/>Ti Jises to angiang leili tehu ingi Matiu, kilan teka waxiai moni ma teka weli ailei saun lialun nahima to akati Jises ma tesol kahikahin. 


text:
Nahiwa ape paxai tioiwa waliko ti Haeu kakaxi leili pepaun ti i ukek, ‘Nga pahak amuto hina tatahan ti seilon liai, kumahe pahak amuto telei axi nga manihuh.’ <n>(Hos 6:6)</n> Kumahe ka nga he tehu pon ie upiai kahikahik seilon tenen laha sokok laha sawisawin. Nga tahiama upiai kahikahik seilon tenen laha tioi woulaha lialun.” Nauna wasan ma nauna haun kum he paho 


text:
<pb/>Imuh tesol kahikahi Jon Baptis nahih hani kapi Jises ape kamei i, “Nakon lahan teka kahikahim kum halini an ti hualiai lotu ti lato hanowi ti amite ma teka Parisi?” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi lato, “Taen tel seilon i sal i kapi tesol seilon ti laha ilowima ti salasala, kaie lato to ti tatahan ape kum ang? Kumahe! Lato ang amuam kapin. Tuahe ngain tehu i luluainima ti laha waxi tel seilon i sal ti lato ape tataen ien lato halini an. 


text:
<pb/>“Tap tel ukeke teik maia haun paxatawaiai teik maia wasan. Na i aile ukek ien, teteik haun i lexi teik wasan ape wawan i lap ahe. 


text:
Seilon kum lohi hahakila patula wel hani tehu po wasan nake na i lauti, tehu po i watat ape patula tapulol. Pamu ewian na i lohi hani he tehu po haun lehe ati lalu kum lialu.” Tel akaik hehin maten ma tel hehin tinun 


text:
<pb/>Ti Jises kaakane lato, tel ti tesol masiwi ti teka Ju nahih hani kapin. I lokuha mateiwaun ape i ukek, “Tel natuk hehin i mamatewa aope. Pahak o nahih hanawa minam patul tetan lehe i moih alia.” 


text:
<pb/>Lokon ien tel hehin hina nax ti sale tapunaun leili ahang huopanim huohu, i nahih usi Jises ape soti ngixi tehu puxuaun. 


text:
<pb/>Jises tohea paxai i ape ukek, “Amuamua tel natuk. Xoxoi namilom tetak i aile hasolia o.” Ape salan, i ewi huluta. 


text:
<pb/>Ti Jises nahih haniwa leili tehu ingi tel masiwi, i ningahi ka teka seilon laha tangitang ma wiliwilia. 


text:
Ape i ukek, “Amuto hatesol nahiwa! Tel akaik ie i tai mat, i tua mamatih.” Tuahe laha hatesol mal soxeni i. 


text:
<pb/>Jises nahih salili tesol ien. Ti i nanahiwa hua seilon pulaxa nahih usiusi i. Lalu tilol ukek, “Tahanema amili, tel kahi nati David!” 


text:
<pb/>Ti Jises soh haniwa leili ing, huhua seilon pulaxa nahih hani kapin. Ape i kamei lalu, “Amulu soh ka nga pon haewiamulu?” Lalu ukek, “A se, tel masiwi.” 


text:
Tuahe lalu nahih kaxi sawateni hani tesol tesol ti xux ien waliko ti Jises ailewen. Jises haewia tel seilon i kum kak uke 


text:
<pb/>Ti lalu nahih saliliwa Jises, laha hakahita hani kapin tel seilon i kum kak uke nake spirit lialun kapiti halialu i. 


text:
Tuahe tataen Jises xaxaweniwa spirit lialun ape tel seilon kakak. Hatesol seilon laha ongake hawane. Laha kak ausini, “Amite tai papaxai waliko tetenen ti Israel hatexux!” 


text:
<pb/>Tuahe teka Parisi ukek, “Satan axi i poh ti xaxaweniai spirit lialun.” Jises hina tatahan ti seilon 


text:
<pb/>Jises nahih kakalini taon ma toan tewau tewau. I hanau teka seilon leili synagog. I kaxi meng solian ti Haeu neini seilon ma i aile haewia seilon ti hina nax tenen tenen. 


text:
Ti i paxaiwa kilai seilon, i tahane hawane nake laha masin seilon tenen lioan. Laha namiloi hakila waliko tenen tenen ape laha masin sipsip tenen tap ngahatan. 


text:
Ape i kakane tesol kahikahin ukek, “Teka seilon ie masin kilai an he kin ti i apeasawen. Tuahe seilon ti apuhiniai an, teteka ti neiniai seilon hani Haeu, laha pate palai. 


text:
Jises tiloi apuhini tesol huopanim hua kahikahin ape i axi lato poh ti xaxaweniai spirit lialun ma haewiai seilon ti hina nax tenen tenen. 


text:
Ie axe tetesol huopanim huhua aposel: imat Saimon (axan liai Pita) ma tel ukalan Andru, Jeims ma tel ukalan Jon, lalu nati Sebedi, 


text:
Saimon, kemuk i tel ti teka Ju laha hil pahoi teka Rom, ape Judas Iskariot, tetel seilon imuh i hangaini Jises. Puase tesol huopanim huhua kahikahi Jises 


text:
<pb/>Jises talo tesol aposel ape i kakane lato ukek, “Amuto kum nahih hahani kapi teka kumahe Ju ma na tuahe tehu taon ti Samaria. 


text:
Haewiawa teka tinun, hamoiha aliakewa seilon maten, haewiawa teka seilon hina nax lialun he tinulaha ma ahuti xaxaweniwa spirit lialun ti leilolaha. Masin ti amuto tua uke tap kahun, tin amuto tua haniwa, kum kakamea kahi puasamuto. 


text:
Kum kakau kak, sohiai sosomuto, axahe aemuto ma na teik kuaiamuto. Seilon ti ailei puase Haeu, laha kum tae ti lawe waliko. 


text:
<pb/>“Na amuto tahia haniwa taon ma na toan, pax ngahoa tel na i waxi auni amuto ape amuto toa kapin atengi tataen telao amuto salili i. 


text:
Na seilon ti leili ing waxi auni amuto, amuto axiwa laha amuam ti Haeu. Na laha kum waxi auni amuto, amuam ti Haeu i alia hani kapimuto. 


text:
Na seilon watakai amuto ma na kum hong amuto, tapahi xaxaweniwa hepekeun he anele aemuto. Ien se kolakol ti laha kum waxi auni seilon ti Haeu. Ape nahih saliliwa tehu taon ma na tewau toan ien. 


text:
Nga hone amuto, tehu ngain ti hinitiai seilon, Haeu kolongeni ka laha pamu lialuan ti teka seilon lialun ti Sodom ma Gomora. Kawatan ti luluainima 


text:
<pb/>“Hongoa! Nga talo amuto hanowi tanih hani leili teka wako. Aile ape amuto hanowiwa anesoi uxi ma hanowiwa xu ka masop. 


text:
Lepetawa hina seilon laha pohi xioti amuto ape sului amuto hani teka seilon ti hong paxaiai kakain ape laha xai amuto leili synagog. 


text:
Nake amuto kahikahik, laha ati lungei amuto hani teka masiwi tenen tenen. Ape amuto kaxi meng solian ti Haeu hani laha ma teka laha kum tioi i. 


text:
<pb/>“Hahutalin, tel i hangaini tel hani laha telei. Tin masin hahutaman, tel taman i hangaini tel natun hani laha telei. Teka akaik laha watakai hawane tamalaha ma tinalaha ape laha hangaini lato hani seilon telei. 


text:
Kilan wanen seilon laha watakai hawane amuto nake huak, tuahe na amuto tu xox kahikahik atengi amuto mat, Haeu waxi auni amuto lian tehue. 


text:
Na teka seilon ti tewau toan aile halialu amuto, ox haniwa toan liai. Nga kakane amuto, nga, tel Nati Seilon, nga alia hani kapi tel Tamak Haeu imat ti amuto hatapo puasamuto leili Israel. 


text:
Laha kum aile hani tel na seilon pamu soliaian ti laha aile hani tel hanauan. Ape laha kum aile hani tel unaui tel masiwi pamu soliaian ti laha aile hani tel masiwi tetan. Na nga tel tame tehu ing laha axai Satan, pamu laha aile halialu ahekewa teka hahitakak! Mamatawa mewenae Haeu 


text:
Waliko tenen ti nga kaxi mumuneni hani amuto, kaxi ahuti haniwa teka liai. Waliko ti mewenae amuto hongohong, kaxi ahuti haniwa lawe seilon. 


text:
Kum maamata teka laha tua telei tupuamuto, laha kum pon teleiai namilomuto ma hanawain ti Haeu haniwen amuto. Mamatawa mewenae Haeu nake i pon telei xoiniai tupuamuto ma hatesol waliko leilomuto hani tesol ti kaui kawatan tap tahi tapoan. 


text:
I namiloi ukek ka amuto pamu tuah ti piakus. Aile ape, kum maamata. Teka laha waheni a teka laha watakai Jises 


text:
<pb/>“Na tel i namiloi waxi nga ma kakaiak ape i kaxi ahuti hani seilon ka i kahikahik, nga kaxi hani tel Tamak Haeu ka i tetak. 


text:
Tuahe na tel i puluhini ti puli seilon ka i kahikahik, nga hone tel Tamak Haeu ka tel seilon ien i kumahe tetak. Axiai wasole seilon 


text:
<pb/>“Kum nanamiloi ka nga tahiama hasoliai wasole seilon ti tehu pon ie. Kumahe, kakain nga kema ti Haeu, i axi wasole teka namilolaha xoxoan hani Haeu ma teka laha kum soh kakaian. 


text:
<pb/>“Na tel seilon pamu i waheni tel taman ma tel tinan i xoini ti i waheni nga, i kum pon kahikahik. Na tel seilon pamu i waheni tel natun i xoini ti i waheni nga, i kum pon kahikahik. 


text:
Na tel seilon pahan kum is kahikahik nake pahan i akeni kongini totonan ti itan ie, i lioi totonan ti kapi Haeu. Tuahe na tel seilon i to kahikahik kalak na masin i lioi totonan ti itan ie, i waxi totonan ti kapi Haeu. Haeu axi kahi teka laha ngahati teka unauan 


text:
<pb/>“Na tel seilon auni amuke amuto tesol kahikahik, tin masin i auni amuke nga. Na tel seilon auni amuke nga, tin masin i amuke Haeu tel i taloma nga. 


text:
Na tel seilon waxi auni tel kuluiai kakai Haeu nake i tel unaui Haeu, i waxi kahun masin ti tel kuluiai kakai Haeu. Na tel seilon waxi auni tel seilon sawisawin nake i unaui Haeu, i waxi kahun masin ti tel seilon ien. 


text:
Tioi kewak! Na tel seilon axi kalak tuahe na kaniup hani tel nake i kahikahik, i uke kahun ti Haeu.”<pb/>


text:
Muhin ti Jises hanau kewa tesol huopanim hua kahikahin, i nahih salili tesol toan ien ape i nahih hani taon ti xohixohin. I hahanau ma kakaxi meng solian ti Haeu hani teka seilon. 


text:
<pb/>Ti Jon Baptis leili kalabus, i hong waliko ti Krais ailele. I talo tesol kahikahin hani kapin. 


text:
Ape lato kamei i ukek, “Nakon o se Krais, tel amite to atetengi Haeu taloma, a amite atetengi tel seilon liai?” 


text:
<pb/>Jises pahoi lato ukek, “Amuto nahih aliawa, honewa Jon waliko ti amuto hongohong ma niningahi. 


text:
Teka pulaxa, laha nahih hanima kapik ape laha paxapax, teka laha kum nanahih ape laha nahih uke, teka hina nax lialun he tinulaha, laha ewi, teka taxingalaha sutu ape laha hong uke kakain. Teka maten laha moih alia ape teka pahalaha wanen Haeu neini ma ngahati laha, laha hongohong meng solian ti Haeu. 


text:
<pb/>Ti teka kahikahi Jon nahih aliliawa, Jises kakane teka seilon kapin sale Jon, i ukek, “Ti amuto nahiwa hongoi kakai Jon ti he lohong, amuto sokok amuto ningahi aita? Tel seilon namilon lawe i sohisohia? 


text:
Amuto kaxi hanima nga, amuto sokok amuto ningahi aita? Tel kuluiai kakai Haeu? Se, salan wanen, tuahe nga kakane amuto, Jon kumahe tuahe tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
Jon tel seilon Haeu kakaxi leili pepaun. Haeu kakane tel Natun i ukek,<pb/>“ ‘Nga talo tel ahutiai kakaiak imat tetam ti apeseniai seilon ti sohotuam.’ <n>(Mal 3:1)</n> 


text:
Nga hone amuto, puase Jon ti Haeu kilami i ailean, se pamu tuah ti puase hatesol seilon liai. Tuahe kalak teka ti pate naun leili teka seilon Haeu neneini, anesoalaha sale nenein ti Haeu pamu lapan ti Jon. 


text:
Imat ti Jon, teka kuluiai kakai Haeu ma nauna ti Moses, hatesol kak kilamiwen taun ti nenein ti Haeu. 


text:
<pb/>“Kaie nga kolongeni teka seilon ti aope ie ukek ia? Laha masin teka akaik laha toto ti tone halokoin. Laha tilol ausisini hani teka liai,<pb/> 


text:
“ ‘Amite pakui pak solian ti salasala hani amuto tuahe amuto kum amuam. Amite pakui pak ti tatahan tuahe amuto kum tang.’ 


text:
Masin Jon Baptis ti i sohotuma, i kum ang halapa ma i kum un waen, ape teka seilon ukek, ‘Spirit lialun kapiti halialu i.’ 


text:
Ape ti nga tel Nati Seilon sohotuma, nga ang ma un waen hanowi teka seilon liai, ape teka seilon ukek, ‘Paxaiwa tel seilon ien! Puhuan wawan ma weli unum. I tin lohi teka seilon ti waxiai moni hani teka masiwi ti Rom ma lohi teka seilon woulaha lialun.’ Tuahe nga kakane amuto, anesoi Haeu ti amili Jon hahanau seilon, i sohot xeu hawane ka salan, na auha paxai soliai puasamili, tataen ti kilan seilon ape laha aile usi hanauan ti amili.” Taon ti laha kum soh Jises 


text:
<pb/>Teka seilon ti tesol taon ti kewi Jises hahapuasa poh ti ailei waliko lalap tenen tenen, laha kum towiahu ti lialui woulaha hani Haeu. Aile ape i kak hakawata hani laha. I ukek, 


text:
“Teka seilon ti Korasin ma Betsaida, Haeu axi amuto kawatan. Na nga aile hanila teka Taia ma Saidon waliko tenen lalap nga aile haniwen amuto, teka Taia ma Saidon laha towiahu kueiniwen ti lialui woulaha! 


text:
Aile ape, nga kakane amuto, tehu ngain ti hinitiai seilon, Haeu axi kawatan hani amuto i xoini kawatan ti i axi teka Taia ma Saidon. 


text:
<pb/>“Ape teka seilon ti Kapenaum, amuto namiloi ukek ka Haeu sameni amuto ape waxi amuto hani kapin. Tuahe Haeu towi xoini amuto hani tesol ti kaui kawatan ti tap tahi tapoan. Kalak amuto ningahiwen waliko tenen lalap nga ailele, amuto kum towiahu ti lialui woumuto hani Haeu. Na nga aile haniwen teka Sodom waliko ti kui pohek nga aile hahani amuto, kaie Haeu tai halialu Sodom! 


text:
Aile ape, tehu ngain ti hinitiai seilon, Haeu axi kawatan hani amuto i xoini kawatan ti i axi teka Sodom.” Jises ilowi teka seilon hani kapin 


text:
<pb/>Ape Jises lotu hani Haeu ukek, “Tel Tamak Haeu, Masiwi ti lawe waliko ti patul ma tehu pon itan ie, nga kak kemulik hani o nake o mumuneni sale pohem ti teka laha sokok laha seilon aneso ape o haxewa hani teka seilon laha hana aliake laha hahitake ngahat tetam masin teka akaik. 


text:
<pb/>Ape Jises hone teka seilon ukek, “Tel Tamak Haeu hani hatapoen nga pohen ma anesoan. Mewenae tel Tamak Haeu tioi hawane nga tel Natun ma mewenae nga tel Natun tioi hawane tel Tamak Haeu. Ape nga tel Natun nexi haxewa tel Tamak Haeu hani teka seilon ti nga kilami. 


text:
<pb/>“Teteka amuto kakau kawatan ma namilomuto kilan, kewa amuto kahikahik lehe nga hani amuto hanawain solian. 


text:
Amuto puas elieliwa tetak ape hong usiwa kakaiak nake nga teheni hawane nga hani ailei puase Haeu. Na amuto aile ukek ien namilomuto heh. 


text:
Tai kue, telao ngain Sabat, Jises nahih kokotiwa tesol kini kon. Tesol kahikahin hitol ape asahi ani huai kon. 


text:
Ti tesol Parisi ningahiwa, lato hone Jises ukek, “Paxaiwa, tesol kahikahim ailele waliko tenen hahalin ti telao ngain Sabat!” 


text:
<pb/>Jises kak pahoi ukek, “Nakon amuto kum tioi waliko ti tel masiwi David ma tesol seilon hahitakan aile lokon ti pate lato hitol? 


text:
I nahih haniwa leili Ingi Haeu ape i ma teka kapin lato ani bret ti laha haniwen Haeu, kalak hahalin. Mewenae teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon pon anian. 


text:
Nakon amuto kum tioi nauna ti Moses? Teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon laha puas telao ngain Sabat leili Ingi Haeu tuahe Haeu kum namiloi ukek laha talesiwen. 


text:
Kakai Haeu i ukek, ‘Pamu nga waheni amuto aile saun ti tatahan hani seilon i xoini na amuto kau hani nga manihuh.’ <n>(Hos 6:6)</n> Na amuto tioi hawane puole teik kakain ie, ala amuto kum tieni halialu seilon ti laha tai aile saun lialun, hanowi tesol kahikahik. 


text:
Pake nga tel Nati Seilon, nga se Masiwi ti Sabat. Nga tel sowini haniai seilon waliko tenen i pon ma na i kum pon laha aile telao ngain Sabat.” Tel seilon minan maten 


text:
Ape ti ien, tel seilon minan maten. Hina seilon pahalaha sakaloi aweisal ti suluiai Jises. Aile ape laha kamei hataehu i, “Ewi na haewia seilon telao Sabat?” 


text:
<pb/>Jises pahoi ukek, “Na tel ti amuto tok tupun manihuh put hani tewau wal tahuloun ti telao ngain Sabat, kaie i kum ahuti? 


text:
<pb/>Jises hone tel seilon tepaun minan maten, “Hokahiwa minam!” Ti i hokahiwa, tepaun minan maten ewi hanowi tepaun liai. 


text:
<pb/>Ti Jises hongoa ka lato hina namil ti teleian, i nahih salili tesol ien. Kilan wanen seilon nahih kakahiti i. 


text:
I aile haewia hatapo teka tinun ape i hone hatuoha lato kum kaakane tel na seilon waliko ti i ailele. 


text:
“Ie tel Natuk, i unauak, tel nga kilamiwen, nga waheni ma pate nga amuke hawane i.<pb/>Nga hani i Spirit tetak, ape i kaxi ahuti hani lawe seilon aweisal ti nga neini hasawi laha.<pb/> 


text:
I tahane teka seilon tenen masin topiu ti i kekelel. I huali teka seilon namilolaha tetak masin kamai ah tenen lehe i peh.<pb/>I puas tatale atengi tataen teka seilon waheni nga neini laha.<pb/> 


text:
Ape kilan seilon ti lawe xux hana hatapo laha hani he minan.” <n>(Isa 42:1-4)</n> Pohe Satan ma pohe Holi Spirit 


text:
<pb/>Teka seilon hakahita hani Jises tel seilon pulaxa ma i kum kak uke nake spirit lialun kapiti halialu i. Jises aile haewia tel seilon ape i pon kak ma paxapax. 


text:
Teka seilon paxai tataxini waliko ti Jises ailele. Laha he kamekam alia laha, “Nakon se i Krais, tel kahi nati tel masiwi David?” 


text:
<pb/>Ti teka Parisi hongoa, laha ukek, “I xaxaweni spirit lialun nake Satan tel masiwi ti spirit lialun axi i poh ti usi xaxawenialaha.” 


text:
<pb/>Jises tioi waliko ti lato nanamiloi ape i hone lato, “Na seilon ti xux texux laha tikela ape hil alia puki laha, texux xux ien i lialu tamus. Na tesol akikin lato hil alia puki lato, tesol akikin ien lato kum tu xox. 


text:
Amuto ukek nga usi xaxaweni teka spirit lialun nake Satan hakui nga. Na masin ien, kaie Satan haniwen tesol kahikahimuto poh ti usi xaxaweniai spirit lialun? Puase tesol kahikahimuto kola ka kumahe salan nga hahapuasa pohe Satan. 


text:
Spirit ti Haeu axi nga poh ti usi xaxaweniai spirit lialun. I kola ka Haeu tel neiniamuto ape i tahiawen. 


text:
<pb/>“Satan masin tel seilon kuin. Tap tel seilon soh uke hani ingi tel seilon kuin ape waxi waliko tetan leili ing, halik na i xioti konginimu tel seilon kuin. Mewenae na i pamu kuiaian, i pon xoiniai tel seilon kuin. Se tin masin nga xoini Satan ape nga xaxaweni spirit lialun tetan ti seilon. 


text:
<pb/>“Tel ti na i kumahe tepaun tetak, i pahoxai nga. Tel ti na i kum huali nga neiniai teka seilon hani Haeu, i neini hasele laha ti Haeu. 


text:
Nga hone amuto, Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lawe saun lialun laha aile, tuahe na tel i kak halialu Holi Spirit, tap wanen Haeu oxoxi i ti kawatan ien. 


text:
Tel na i kak halialu nga tel Nati Seilon, Haeu oxoxi i ti kawatan ti saun lialun ien, tuahe tel na i kak halialu Holi Spirit, Haeu kum oxoxi i ti kawatan ti saun lialun ien lian tehue. Tea pata ma huan 


text:
<pb/>“Pata amuto paxai tioi na amuto paxai huan. Pata tenen huan solian i pata solian. Pata tenen huan lialun i pata lialun. Tin masin ala amuto tioi seilon solian ma na lialun na amuto paxai ani pupuasan. 


text:
Amuto masin noh! Amuto kak ukek ia kakain solian na amuto seilon lialun? Kakain ti seilon ahuti i ahutama ti namilon. 


text:
Seilon solian hina namil solian ape i ahuti kakain solian. Seilon lialun hina namil lialun ape i ahuti kakain lialun. 


text:
Amuto tioi kewak, telao ngain ti Haeu hiniti seilon, lawe seilon uke kahi kakain lialun ti laha kakawen. 


text:
Puki kakaiamuto sului aliake amuto. I kola na amuto seilon solian ma na lialun.” Teka masiwi ti teka Ju kamei Jises kolai pohen 


text:
<pb/>Teka hanaui nauna ti Moses ma teka Parisi kak ukek, “Tel masiwi, kola hanima amite pohem lehe amite tioi ka salan Haeu taloma o.” 


text:
<pb/>Tuahe Jises kak pahoi, “Teka seilon ti aope ie laha watakai hawane Haeu, laha kakamei nga ailei waliko tenen lalap. Tuahe Haeu kola hani amuto tenenawe kolakol ie, waliko i sohot hani nga masin ti i sohot haniwen Jona, tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
Masin ti Jona to ngain toluhu leili tiai tok xixi lalap, nga tel Nati Seilon, nga tin ngain toluhu leili amal. 


text:
Telao ngain ti Haeu hiniti seilon, Haeu namiloi ukek teka seilon ti Niniva pamu sawisawin ti amuto nake laha towiahu ti saun lialun hani Haeu ti Jona kaxi ahutiwa kakai Haeu hani laha. Tuahe amuto kum towiahu ti lialui woumuto kalak nga kaxi ahuhuti kakai Haeu hani amuto. Nga kakane hawane amuto, nga pamu tuah ti Jona. 


text:
Tel hehin masiwi ti Siba luama ti xuxun pate xauxaun hongoi soliai nauna ti tel masiwi Solomon. Telao ngain ti Haeu hiniti seilon, waliko ti i aile i sului amuto nake amuto kum hong kakaiak kalak nga pamu tuah ti Solomon.” Aliai spirit lialun 


text:
<pb/>Jises kak ulea ukek, “Na masin tel spirit lialun ahuta ti tel seilon ape i nahih hani he lohong upiai tesol na i to. Tuahe i kum tunah. 


text:
I kakane aliake i, ‘Nga alia hani leili tel seilon.’ I alia tunahi ka tel seilon aope i masin tehu ing tenen malaian ma tap tel ingangai. 


text:
I nahih waxi tepanim hua spirit lialun, pamu lialuan tetan ape lato soh hani leili tel seilon. Lato kapiti halialu akulai ti imat. Waliko ien tin i sohot hani teka seilon ti aope laha watakai hawane Haeu.” Tinan ma ukalan wanen 


text:
Ape tel ti teka seilon ien kakane i, “Paxaiwa, tel tinam ma tesol ukalam lato ie. Pahalato kakak kapim.” 


text:
Ngain tin tetehu Jises nahih salili tehu ing ape i nahih to hani pape kanitax Galili ti hanaui teka seilon. 


text:
Kilan kasia seilon apuha kakalini i, aile ape i ku to hani he tea koap. Teka seilon tutu peixux hongoi kakaian. 


text:
Tuahe waki maia liai i put hani hepekeun solian. I xex ape hua palahi 30, hina palahi 60 ma teka palahi 100 akulaiwen ti tel seilon seini.” 


text:
Ape Jises tili kakaian ukek, “Na amuto hina taxing ti hongoi kakain, hongoa!” Jises kaxi haxewa salangawan ti i uke meng hanaui seilon 


text:
<pb/>Muhin tesol kahikahi Jises nahih hani kapin ape lato kamei i, “Nake lahan o uke meng ti na o hanau seilon?” 


text:
Na tel seilon hong usi kakai Haeu, Haeu axi aheke anesoan tuahe na tel seilon kum hong usi kakaian, anesoan Haeu waxi aliake. 


text:
Nga kaxi meng hani laha nake laha papaxai waliko ti nga ailele tuahe laha kum ningahi, laha hongohong waliko ti nga kakak tuahe laha kum xeu. 


text:
Tenen ien i hapoponowi hawane waliko ti Aisaia kak kilamiwen. I ukek,<pb/>“ ‘Teka seilon laha hongohong kakai Haeu tuahe laha kum xeu,<br/>laha papaxai waliko ti Haeu ailele tuahe laha kum ningahi.<pb/> 


text:
Nake patulaha pate ailan, taxingalaha kilakilan a pulalaha masin pulaxa.<pb/>Kaie ala laha ningahiwen ma hong xewawen ma towiahuen ti lialui woulaha ape nga aile haewiawen laha.’ ” <n>(Isa 6:9-10)</n> 


text:
Ape Jises kakane tesol kahikahin ukek, “Tanusik ka amuto hong xeu kakaiak ape amuto paxai tioi waliko ti nga ailele. 


text:
Nga kakane hawane amuto, kilan teka kuluiai kakai Haeu ma teka seilon sawisawin, pahalaha wanen ningahiai waliko ti amuto niningahi tuahe laha tai ningahi. Ape pahalaha hongoi waliko ti amuto hongohong tuahe laha tai hong.” Jises kaxi haxewa meng ti hepekeun tenen tenen 


text:
Teka laha hong kakain ti Haeu neini seilon a laha kum xeu, laha masin aweisal ti waki maia put to. Laha hong kakai Haeu tuahe malimun wanen na Satan xaxaweni kakai Haeu ti leilolaha. 


text:
Tuahe masin tesol waki maia i tai wahai aluini, teka seilon ien tap namil xoxoan ti Haeu. Laha soh kakai Haeu teik kukunun. Taen kawatan ma totohong tunahiwa laha ti usiai kakai Haeu, xoxoi namilolaha ti Haeu pate i put kosea. 


text:
Hepekeun ti hina au ti waki maia put to, i kikilami teka seilon laha hong kakai Haeu, tuahe laha namiloi kasini waliko ti itan ie. Pahalaha soxialaha kilan. Namil tenen ien kokongini kakai Haeu ape laha kum hua. 


text:
Tuahe hepekeun solian kikilami teka seilon laha hong auni kakai Haeu ape laha hua. Teka laha hua 30, teka 60 ma teka liai 100 akulaiwen ti uli seinian.” Menge peteta ma kango 


text:
<pb/>Jises kakane laha tenen meng i ukek, “Aweisal ti Haeu neini seilon masin tel seilon i seini peteta he tesol kinen. 


text:
Ipong tehu ti hatesol seilon mamatih, tel seilon lialun nahih seini kango hani he tesol kin ape i nahih salili. 


text:
<pb/>“Teka unaui tel tame tesol kin nahih hani kapin ape lato ukek, ‘Amite sokok o seseini peteta. Alahan ka hina kango leili tesol kinem?’ 


text:
<pb/>“I ukek, ‘Tel seilon i watakai hawane nga i seini kango.’ “Lato kamei i, ‘Paham amite nahih sohuti hatapo kango?’ 


text:
Tiliwen lato xex hetekie atengi tataen ti tahiwiai ane peteta. Ape nga talo teka unauak sohuti apuhini luimu kango. Imuh lato apuhini peteta hani tehu ing ti tone an.’ ” Menge waki lilieu 


text:
<pb/>Jises kaxi ulea tenen meng i ukek, “Aweisal ti Haeu neini seilon tin masin tel seilon i waxi tehu waki lilieu ape i seini. 


text:
I pate kokol ti lawe waki pata tuahe ti i xexewa i pamu lapan ti lawe pata ape teka manixux atai ingalaha he ngaxon.” Menge ist 


