# verses

text:
Nga Pol tel aposel ti Jises Krais, Haeu kilami nga ti puki namilon. Amuam ti amili Sostenes tel akikikako ti Jises Krais haniwa amuto. 


text:
<pb/>Nga tai teik pas ie hani amuto teka kahikahi Krais ti tehu taon Korin. Haeu aile hasohotu amuto seilon tetan ti i pakateni amuto hani Jises Krais. Aile ape Haeu pahan wanen amuto hani hatapoa i tupuamuto hetekie teka laha toto tesol tesol, teteka laha paxai ukek Jises Krais i tel Masiwi. I Masiwi ti laha ma ti kako. 


text:
<pb/>Nga lotu kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti haniamuto lalape soliaialalu ma hatona hasoliai tiamuto. Pol kak kemulik hani Haeu 


text:
<pb/>Lawe nga kak kemulik hani Haeu tel Masiwi tetak nake ti lalape soliaian i hani amuto waliko solian. I aile ukek ien nake ti waliko ti Jises Krais ailewen. 


text:
Nake ti amuto pakata hani Jises Krais, Haeu aile hasolia hakila hani amuto. l hani amuto anesoin ti towi aluiniai kakain ma titioamuto ti lawe waliko i kola hahatakei hani amuto. 


text:
Ti tesol waliko ie, Haeu kola hani amuto ka waliko ti amite tesol aposel kakaxi sale Jises Krais se salan wanen. 


text:
Aile ape Holi Spirit ti Haeu hapono hani amuto tenen ti na amuto tae, haliwei ti amuto mon atetengi aliai Jises Krais tel Masiwi ti kako. 


text:
Haeu aile hahani kako tesol waliko solian ien nake lawe i aile usi waliko ti i kakawen. I kilami amuto seilon tetan lehe waxi amuto pakata xox hawane kapi tel Natun Jises Krais tel Masiwi ti kako. Kahikahi Krais ti Korin lato tikela 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga kamei eliliel amuto hahitake axe Jises Krais tel Masiwi ti kako, kum he hapatapat ma kum he wiwilik nake i aile axi wasolamuto. Kewa namilomuto teikawe lehe waxi amuto hukuma hetekie hawane ti lawe waliko na amuto aile. 


text:
Tesol akikik ti Krais, teka ti tehu ingi tel hehin axan Kloe hahongoen nga lengelenge ti wasolamuto. 


text:
Nga hongoen ka amuto hina wasol. Teka ti amuto ukek amuto se kahikahik nga Pol. Teka ukek laha se kahikahi Apolos. Teka liai ukek laha kahikahi Pita. Ape teka ukek ka laha kahikahi Jises Krais. 


text:
<pb/>Nakon Krais i wika uke teik teik? Nakon nga Pol tetel laha tahi hakea telei ti awaiamuto? Nakon hahitake axak nga Pol ti amuto uke baptais? 


text:
Salan ka tin nga baptaisi hetekiewen teka lohe ingi Stepanas. Muhi tesol ien, nga kum nam tunah na nga baptaisiwen hina seilon liai. 


text:
Kumahe Jises Krais taloma nga baptaisiai seilon. I kilami nga kaxi ahutiai meng solian tetan. Kumahe nga hahapuasa kakain ti i ahuma puki anesoi seilon nake pahak seilon soh hawanewa tehu matei Jises Krais he kros ti awaialaha. Sale anesoi Haeu 


text:
<pb/>Nga tioi ka teteka laha tale hawanewen tehitolaha hani Haeu ape laha kane tesol kaui kawatan ti tap tahi tapoan, laha ukek ka matei Jises Krais he kros tap wanen pupuasan. Tuahe teteka kako soh ti tenen meng ien ape kako kane tesol kapi Haeu lian tehue, kako ukek ka ien se aweisal ti Haeu kola kuiai pohen ti awaiakaha. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Nga teheni hawane namili teka laha sokok laha seilon aneso.<pb/>Nga titi nanahiai teka laha sokok namilolaha xewan tapein.” <n>(Isa 29:14)</n> 


text:
Na Haeu aile ukek ien, i namiloi ukek ia teka laha sokok laha seilon tenen ti namil xewan, aneso mumuh ma seilon namilo ti towiai kakain? Haeu kola hawanewen ka anesoin ti teka seilon laha kum soh tetan tap pupuasan. 


text:
Ti anesoi Haeu i namiloiwen ka teka seilon kum pon tioi hawanean ti puki anesoalaha. Aile ape Haeu noseni ka teka seilon oxoxa ti kawatan ti lialui woulaha na laha soh ti tenen meng solian ti Jises Krais amite kakaxi, tetenen teka laha kum soh ti Krais ukek tap pupuasan. 


text:
Teka Ju lawe pahalaha paxaiai kolakol lalap tenen i kola ka meng solian ti Jises Krais i ahuma ti Haeu. Teka kumahe Ju lawe laha uke waheni mewenae kakain tenen i onoteni anesoin ti pahalaha. 


text:
Tuahe amite tesol aposel amite kakaxi solian ti kako uke ti matei Krais he kros. Teka Ju laha kum pon hawane kauan nake laha kum ukek seilon tahi hakea Krais he kros. Teka kumahe Ju laha ukek ka matei Jises Krais he kros tap wanen pupuasan. 


text:
<pb/>Tuahe teteka Haeu kilamiwen laha seilon tetan ape laha soh hawane kakaian, ti leili teka Ju ma teka kumahe Ju, laha paxai tioi ka Jises Krais kola hawane pohe Haeu ma anesoan. 


text:
Seilon teka laha ukek Haeu tap namilon ti i aile tewau aweisal awaiakaha ien. Ti salan tetan i kola ka anesoan i xoini hawane anesoi lawe seilon. Laha ukek ti Haeu aile ukek ien i kola ka tap wanen kuin tuahe salan tetan kuiai pohen i xoini hawane kui lawe seilon. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nameni aliakewa ti uli amuto sohotua kahikahi Jises Krais. Ti namili teka seilon, kumahe kilan ti amuto seilon aneso, axamuto lalap ma seilon tuah. 


text:
Tuahe Haeu hapuasa waliko tenen seilon ukek tap pupuasan lehe i teheni teka laha sokok laha seilon aneso. Ape i hapuasa seilon tenen teka liai ukek kumahe tuah lehe waxi i teheni teka laha sokok axalaha lalap. 


text:
Haeu kewi i hapuasa seilon tenen teka liai paxai wasi ma aile hanowi ka laha kaliap lehe waxi i naxi xaxaweni axe teka laha sokok laha pate tuah. 


text:
<pb/>Haeu se tetel i pakateni amuto kapi Jises Krais. Kako uke solian ti anesoi Haeu ti Jises Krais mat awaiakako. Nake ti waliko tenen ti Jises Krais ailewen, wasolakako kapi Haeu i sawi, kako oxoxa ti hahitake saun lialun ma kako hani hatapo Haeu tupuakako. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek, “Na paham o sameni waliko, sameniwa mewenae waliko ti Haeu tel Masiwi ailewen.” <n>(Jer 9:24)</n><pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, imat ti nga kapimuto, ti nga kakaxi waliko ti Haeu hohone nga, kumahe nga hahapuasa kakain tenen potopoton ma sale kakaiak kumahe nga kokola ka nga pamu anesoan ti amuto. 


text:
Ti nga hahanau amuto ma kaxi ahuhuti meng solian ti Jises Krais, kumahe nga kakak ti puki lape anesoak ti itiniamuto. Puki Holi Spirit kola hawane ti kuiai pohen ka kakaiak salan. 


text:
Pahak wanen amuto soh ti Jises Krais kumahe ti anesoi seilon tuahe ti paxai tioiai pohe Haeu ti i pupuas leilomuto. 


text:
<pb/>Tuahe na amite tesol aposel wasole teka laha hana hatapo namilolaha hani Jises Krais ma laha usi hahawane nauna tetan, amite kakak hetekie anesoin ti amite kakaxi menge Haeu. Anesoin tenen ien kumahe tetenen teka laha kum soh ti Haeu ma teka masiwi ti tehu pon ie hina. Puasalaha ma masiwialaha aneso i tapo. 


text:
Amite kakaxi waliko ti Haeu namiloiwen i aile hani kaha ti lalape anesoan. Waliko ien, ti imat i tai hatakei hani teka seilon. Tuahe imat ti i tanomi lawe waliko, hoi i namiloiwen ka lalap solian kaha uke ti anesoan. 


text:
Tuahe tap tel ti teka masiwi ti tehu pon ie paxai tioi tesol waliko ien. Na laha tioila, ala laha tai tahi hakea telei tel Masiwi ti kako, tel solian tapein. 


text:
Laha kum xeu uke waliko ti pepai Haeu kaxiwen ti i ukek,<pb/>“Tap tel paxaiwen, tap tel hongoen, tap tel pon namiloi usiai hatesol waliko solian ti Haeu apeseniwen ti teka laha waheni hawane i.” <n>(Isa 64:4)</n> 


text:
Tuahe kako teka kahikahi Krais, Haeu kola hatakei haniwen kako tesol waliko ien. I hapuasa Spirit tetan ti haxewaiakako. Holi Spirit pon ailean nake i nihehi paxai ma tioi lawe waliko, hetekie tataen tesol waliko ti Haeu pate ailan ti teka seilon xeu. 


text:
Tap tel seilon tioi namili tel seilon liai, puki alia i tioi aliake namilon. Tin masin tap tel tioi namili Haeu, mewenae Spirit tetan. 


text:
Kumahe Haeu hanamiloa kako usiai hanauan ti teka laha kum tioi i. Kako kewen Spirit tetan ape kako paxai tioi waliko ti Haeu haniwen kako ti lalape soliaian. 


text:
<pb/>Ti amite kaxi hahani amuto tesol waliko ien, kumahe amite hahapuasa kakain ti amite kema ti anesoi seilon. Amite kakak hahitake anesoin ti Holi Spirit. I kakapiti kakaiamite ti amite kaxi haxewa hahani teka seilon waliko ti pahan i hatakei. 


text:
Tel na i kum hani Spirit ti Haeu kapitiai namilon, i kum tani waxi waliko ti Holi Spirit hahanau. I namiloi ukek waliko ien tap pupuasan. I kum paxai tioi solian tetan nake mewenae hetekie huhual ti Holi Spirit seilon pon paxai tioi aluiniai salangawe tesol waliko ien. 


text:
Teka ti Holi Spirit pupuas leilolato, lato paxai kolongeni aluini waliko, tuahe teka liai laha kum paxai kolongeni aluini uke lato. 


text:
Masin ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen,<pb/>“Aita po tioi namili Haeu tel Masiwi? Aita pon naui Haeu?” <n>(Isa 40:13)</n> Tuahe kako nam tioi waliko ti Holi Spirit hahatakei hani kako nake namilokako onoteni namili Jises Krais.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, lokon ti nga kapimuto, nga kum hanau amuto hanowi ti nga hahanau seilon ti Holi Spirit kakapiti. Nga kakane amuto hanowi ti nga kakane teka ti isiai pahalaha neneini laha. Amuto kumahe pate xoxoan ti usiai aweisali Krais, aile ape nga hahanau amuto waliko tenen malimun ti amuto ukean hanowi na tame tel akaik i hanau tel natun kokol. 


text:
Nga kum hanau amuto waliko tenen pate ailan ti amuto ukean masin hehin i kum hani tel natun pate kokol an tenen ailan, i hani i kani sus. Amuto tai ponoa ukean ma aope ie amuto tin mamasin tutuen. 


text:
Lialui isiai pahamuto i kakapiti tutuen amuto. Amuto to ailele saun tenen ti nam watakaiai seilon liai nake laha xoini amuto ma amuto kak hapatapat wasolamuto. Kaie i kum kola ka lialui isiai pahamuto i kakapiti amuto? Amuto aile hahanowi seilon tenen i kum tioi Haeu. 


text:
Teka ti amuto ukek amuto usiusi nga Pol ape teka liai ukek laha se kahikahi Apolos. Kaie i kum kola ka amuto aile hahanowi teka kumahe kahikahi Krais? 


text:
<pb/>Nakon amuto ukek nga Pol aita a Apolos aita? Amili hahua tuahe unaui Haeu. Amili huhuali amuto lehe amuto soh ti Jises Krais. Amili hahua tua ailele puasain ti Haeu haniwen amili. 


text:
Nga masin tel seiniai waki pata nake nga tetel nga kaxi hanimu amuto meng solian ti Jises Krais. Apolos masin tel hawasiai waki pata nake i hanau aheke amuto. Tuahe Haeu tetel i aile ape i xex, tetel i haxoxo hahawane amuto lehe amuto sohot seilon tenen ti pahan. 


text:
Aile ape kumahe pate waliko lalap tel seinian ma tel hawasian. Waliko lalap se Haeu tetel haxexean nake i hahakui xoxoi namilokako ti Jises Krais lehe waxi kako sohot seilon ti usi hawanean. 


text:
Tel seiniai waki pata ma tel hawasian lalu pupuas ti namil teikawe ti haxexei tehu waki pata ien. Tin masin tel kaxiai meng solian ti Jises Krais ma tel hanau ahekean, lalu pupuas ti namil teikawe hakuiai teka kahikahi Krais. Ati lalu uke kahulalu usiwa puasalalu. 


text:
Amili Apolos puas pakata hehetekie ailei puase Haeu. Amuto masin tesol kin ti Haeu hone amili puasakean. Amuto masin tehu ing ti Haeu atatai. 


text:
<pb/>Nga kaxi hani amuto meng solian ti Jises Krais ape amuto soh. Se masin ti tel i hahana teke tuhi kuku ti i atatai tehu ing. Ti lalape soliai Haeu i hapohea nga ailei tenen puasain ien. Teka liai laha hanau aheke amuto masin teka laha hatuhi ing patul he tesol tuhi kuku ien. Ti laha hatuhi laha kanipeti hawane sale hatuhian. Tin masin teka unaui Haeu tin laha kanipeti hawanewa sale hanauamuto. 


text:
Sale ataiai ing, teke tuhi kuku hanaian tekewe. Tin masin amite tesol aposel kakaxi meng tenenawe hani teka seilon. Tenen meng ien se ti Jises Krais. Tap tenen meng liai i haxoxo tutuhamuto ti waliko tenen salan ti Haeu. 


text:
<pb/>Na sale nanahiai teka kahikahi Krais i onoteni namili Haeu, laha masin teteka laha hapuasa pot tenen ailan ma tuah ti laha hatuhi ing patul he teke tuhi kuku. Tuahe na sale nanahialaha i sel ti namili Haeu, laha masin teteka laha hapuasa waliko naun masin pata ma kaini ti hatuhiai ing, waliko tenen i pon ah lui. 


text:
Puasalaha i po sohot kouke tataen ti Haeu hiniti lawe seilon. Taen ien Haeu paxai kolongeni puase lawe seilon. Ien masin ti na ah lui ing ape kaha paxai tioi waliko tenen laha hahapuasa ataian. 


text:
Ing tetehu laha uke ataian waliko tenen masin pot, ah kum lui uke. Na Haeu paxai ukek pupuasakako tuah ma soliai anan tap tahi lialuan, i kahui hasolia kako. 


text:
Tuahe tehu ing na ah lui hatapo, teka ataian laha kum uke kahulaha. Na hina pupuasakako i kum usi namili Haeu, kako kuosel ti tehu kawatan ti tap tahi tapoan tuahe hanowi ka kako okohi ti ahutiakako leili xekei ah. 


text:
Na teka laha haeliel halialui tetehu ingan, Haeu halialu tamusuke laha nake kako, teteka kako hani hatapo i tupuakako, se pate tuah tetan. 


text:
<pb/>Teka ti amuto sokok amuto seilon aneso tuahe namilomuto masin namili teka laha kum soh ti Haeu. Kum puluti aliliake amuto. Na pahamuto sohot seilon aneso wanen, usiwa namili Haeu ape tiliwen teka laha kum tioi Haeu ukek tap anesoamuto. 


text:
Hani lioiwa laha aile ukek ien nake waliko ti laha sokok i ahuma ti anesoin wanen, Haeu ukek tap pupuasan. Masin ti leili pepaun i ukek,<pb/>“Teteka laha sokok laha pate aneso, Haeu uke anesoalaha suhai aliakealaha.” <n>(Job 5:13)</n> 


text:
Tin i ukek,<pb/>“Haeu tel Masiwi paxai ukek tap pupuase namili teka laha sokok laha pate aneso.” <n>(Ps 94:11)</n> 


text:
Aile ape kum hanasanasake teka masiwi, ka tel pamu masiwian ti teka liai. Hatesol waliko ti Haeu hahani amuto, hina solian tetan ti amuto. 


text:
Tuahe tel ti amite, nga Pol, Apolos ma Pita, Haeu hapuasa amite hatesol hualiamuto. Waliko ti i tanomi he tehu pon ie, ti kaha hapuasa. Hatesol waliko hina solian tetan ti kako teka kahikahi Krais, na kako moihin ma na kako maten, waliko ti i tunahi kako aope ma na imuh. 


text:
Aile ape kum hanasanasake teka masiwi ti tehu pon ie nake amuto hahitake Krais a Krais se ti Haeu.<pb/>


text:
Aile ape seilon namiloi kewak ka amite tesol aposel amite unaui Jises Krais. Haeu hana amite kaxi haxewai waliko ti imat i tai hatakei hani teka seilon. 


text:
Puki nga Pol, i kum ailewa nga na tenen ti amuto ma na seilon liai paxai kolongeni sale pupuasak. Kalak puki nga, nga kum paxai kolongeni aliliake sale pupuasak. 


text:
Nga ilameni tioi ka tap tenen nga talesiwen tuahe kumahe i kola hawane na masin salan nga talesiwen ma na kumahe. Jises Krais tel Masiwi i tetel nam paxai kolongeniak. 


text:
<pb/>Aile ape kum howini hahalialu seilon liai. Taun i luluainima ti Jises Krais tel Masiwi paxai kolongeni woi lawe seilon taen ti i aliama. Tataen ien i kola hatakei waliko lialun ti teka seilon aile mumuneni. I ahuti hakouke namili lawe seilon. Taen ien Haeu sameni tel tel, usiwa sale nanahialaha. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, tesol waliko nga hahanau amuto ie nga kak kolongeni hani amili Apolos. Nga ailele ti solian ti amuto lehe amuto tioi aluini sale usi hawanei kakai Haeu leili pepaun. Na masin ien, tap amuto haxawa masiwi tel ma nam watakai tel. 


text:
Aita hana amuto pamu tuah ti tel liai? Waliko la ti amuto kewen kumahe hahaniai Haeu? Na masin amuto kema tetan, kalahai amuto to hanasanasake ka ti puki kuimuto? 


text:
<pb/>Amuto sokok ka amuto tapai hawanewen ti usi hatapoi kakai Haeu. Amuto hanowi ka amuto uke hatapoen hatesol waliko ti Holi Spirit hahani seilon. Amuto hanowi ka hoi amuto neini tutuai Krais teka seilon a amite teka hanauamuto tap. Tap na amuto to hail masiwi lehe amite to tuai amuto. 


text:
Nake ti tenen ien, ilamenan tetak masin ka amite tesol aposel ti Krais, Haeu hanawen tapeinan ti lawe seilon. Hanowi ka amite teka kalabus lehe teka masiwi hani laha telei ti puli lawe seilon. Tin hanowi ka lawe seilon hetekie teka engel laha paxai otioti waliko tenen i sohot hani amite masin ti teka seilon laha mamatai lokoloko. 


text:
<pb/>Tanoman namilomuto onoteni namili teka seilon laha ukek tap namilomite nake amite hani hatapo Jises Krais tupuamite. Tuahe amuto sokok amuto seilon aneso ti usiai Krais. Hina seilon laha namiloi talesi ka amite tap pohe Haeu. Amuto sokok ka amuto seilon pate pohen. Namilomuto ukek seilon sameniwa amuto ape ewi na laha teheni halialu amite. 


text:
Hanima taen aope ie amite tutunahi hitolo, amite sosoi maia wasan ma watata. Laha xai hahalialu amite ma amite tua sos ahuahu. 


text:
Amite puas eliel hahawane ti waxeniamite. Ti teka seilon kak saxuti amite, amite aile hasolia hani laha. Ti laha axi amite kawatan, amite kum kahui aliake, amite tu xox tatale. 


text:
Ti seilon kak teteheni axamite, lawe amite ailele kakain solian na amite kak laha. Hanima taen aope ie teka laha kum soh ti Haeu laha aile hahani amite hanowi tix ti he kan ma masiap ti seilon tua towi xoini. 


text:
<pb/>Kumahe nga tai teik pas ukek ti hahienaiamuto, nga tai ti nau hasawiamuto nake amuto masin natuk pate nga waheni. 


text:
Kalak kilan wanen seilon hanauamuto sale aweisali Krais, telawe tamamuto ti neiniamuto hani kapin. Nga masin tel tamamuto nake ti nga kaxi meng solian ti Jises Krais ape amuto soh tetan. 


text:
<pb/>Nake ti tenen ien nga taloa Timoti hani kapimuto. Pate nga waheni i hanowi tel natuk wanen. Namilon xoxoan ti Jises Krais. Lawe i puas alua hawane hualiak. I hanamena aliake amuto sale nanahiak ti usiai Jises Krais. I onoteni hawane waliko ti nga hahanau teka kahikahi Krais ti tesol tesol sale usian. 


text:
Tuahe na masin ti namili Haeu, tai kue nga alia hani kapimuto. Taen ien nga tioi na salan teka hanasanas hina pohe Holi Spirit ma na tuahe xanaxan. 


text:
Teteka ti Haeu neneini laha, i hapohea laha ti usian. Ti tenen ien i kola ka salan laha seilon ti Haeu kumahe ti laha tua to kakak. 


text:
Pahamuto tenen ia nga aile hani amuto ti na nga tahiawa? Na masin amuto kum towiahu ti lialui saun tenen ti amuto ailele, nga kahiloloi hawane amuto. Tuahe na amuto towiahu, nga kak hamalehu hani amuto ma aile kola lalape wawahen tetak hani amuto.<pb/>


text:
Nga hong kuaini ka hina saun lialun ti wawan hehin tenen ti pate hienain wasolamuto. Tel seilon leilomuto i eng akakati tel tinan tonamuh. Kalak teka laha kum tioi Haeu, saun tenen ien laha koi ailele. 


text:
Kaie lialui woun ala i hakawata hawane tiamuto. I pon hawane amuto xaxaweniwen i ti leilomuto. Tuahe haniwa amuto, pate amuto hanasanasake anesoamuto usiai aweisali Krais. 


text:
<pb/>Kalak nga tap kapimuto, namilok tutuen toi amuto. Nga ailewen namilok sale hasawiai tel seilon i aile tenen saun ien hanowi ka nga kapimuto. 


text:
Taun ti na amuto apuha hahitake axe Jises tel Masiwi ti kako hetekie kui pohen, nga tin masin ka kapimuto ma pahak amuto aile kewak ie. 


text:
Amuto xaxaweniwa i ti leili teka kahikahi Krais lehe waxi i paxai tioi ka i ape uke Satan neini ape ti lalape kawatan ien, i towiahu ti lialui woun. Na masin ien, Haeu awai i ti kawatan ti lialui woun ape tehu ngain ti aliai Jises tel Masiwi, Haeu kum tieni i. 


text:
<pb/>Amuto to hanasanasake anesoamuto usiai aweisali Krais tuahe amuto tua paxai lilioi saun lialun. Tenen ien kumahe wanen salan. Nakon amuto kum tioi ka teik kokole ist i haxiwa palawa hatehu? Tin masin tel seilon na i to ailele saun lialun, i aile halialu namili teka liai. 


text:
Masin ti teka Ju xaxaweni hatapo ist ti leili ingalaha imat ti Pasova, lioi xaxaweni hatapoa saun lialun ti leilomuto lehe waxi amuto sohot seilon haun ti usiai Krais nake amuto seilon ti Haeu. Nameniwa ka Krais mat ti oxoxiakako ti kawatan ti lialui woukako masin ti teka Ju telei sipsip wawan uluha taun ti Pasova ti kahuiai lialui woulaha. 


text:
Nake tenen ien se salan wanen, nanahiakako hatehu usiwa namili Haeu. Kako kum usiusi lialui woukako ti imat. Kako kum aile hahalialu tel tel, kako hani hatapoa Krais tupuakako ti leili atekako wanen ma lawe kakawa kakain salan. 


text:
<pb/>Teik pasuk nga tai hanimu amuto imat, nga hone amuto kum huhukuma kapi teka seilon laha to ailele saun ti sikisiki tenen ti pate hienain. 


text:
Tuahe kumahe nga ukek kum huhukuma kapi teteka laha kum tioi Haeu laha ailele tenen saun ien ma laha tin halepean, waxi lungeiai soxiai seilon ma lotuiai waliko tenen kumahe Haeu. Na nga kakawen ukek ien, ala amuto xaxaua ti tehu pon ie lehe amuto kum tunahi seilon tenen ien. 


text:
Tuahe ti nga tai hani amuto, namilok ukek kum huhukuma kapi teka laha ukek laha kahikahi Krais a laha to ailele tesol saun ien hetekie laha kak teheni halialu seilon liai ma to un taxitaxia. Seilon tenen masin, kalak tuahe ti angiain, kum hehetekie kapi laha. 


text:
<pb/>Kumahe pupuasakako paxai kolongeni hasawiai woi teka seilon melal ti teka kahikahi Krais. Pupuasamuto nau hasawiai teka kahikahi Krais tuaumuto. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek, “Seilon ti laha to ailele saun tenen pate lialun, amuto xaxaweniwa laha leilomuto.” <n>(Deut 17:7)</n> Haeu tetel nam paxaiai waliko tetenen na i aile hani teka laha kum soh tetan.<pb/>


text:
Na tel ti amuto hina wasol kapi tel liai, alahan amuto kum hasawi aliake wasolamuto teka kahikahi Krais, teka seilon ti Haeu? Amuto kum sulusul hani teteka laha kum nam waxi Haeu. 


text:
Nakon amuto kum tioi ka kako teka seilon ti Haeu, imuh kako paxai kolongeni woi teka laha kum soh ti Haeu? Na masin ien, nakon amuto kum pon hasawiai teik waliko kokol wasolamuto teka kahikahi Krais? 


text:
Nakon amuto kum tioi ka imuh kako paxai kolongeni hetekie taen teka engel? Na masin ien, ala amuto pon hasawiai kawatan ti kaha he tehu pon ie. 


text:
Na amuto hina wasol, alahan amuto paxai teka kumahe kahikahi Krais ti hasawian? Teka seilon ien tap axalaha leilokako teka kahikahi Krais nake laha kum soh ti Haeu. 


text:
Nga kak ukek ti hahienaiamuto. Nakon pate tap tel ti amuto anesoan i tapai hasawiai wasol na i sohot wasolamuto teka kahikahi Krais? 


text:
Tuahe amuto kum aile ukek ien. Amuto he sulusul alia amuto hani teka ti hong paxaiai kakain, a tesol seilon ien laha kum soh ti Haeu! 


text:
<pb/>Salan tetan, ti na amuto he sulusul alia amuto, hoi i kola ka amuto put hawanewen ti usiai saun tenen Haeu pahan. Pamu ewian na amuto kau lungei kawatan ti teka liai talesi amuto, i xoini ti na amuto sul hani teteka laha kum tioi Haeu ti hong paxaiai kakain. Aile ape na tel ti teka kahikahi Krais puluti amuto ti ukei soxiamuto, kum susului i hani teka ien. 


text:
Tuahe kumahe amuto aile ukekek ien. Puki alia amuto tatalesi ma pupuluti seilon liai, tataen teka akikimuto ti Krais. Tupuakaha ailei saun ti Haeu pahan 


text:
Ala amuto tioi ka teka laha to ailele saun tenen pate lialun laha kum tuai teka seilon Haeu neneini ape laha kum to kapin lian tehue. Kum hahani tuahe na tel puluti amuto. Teka laha lolotui waliko tenen kumahe Haeu, teka laha to ailele saun ti sikisiki tenen ti pate hienain, teka laha to ailele saun lialun ti wawan hehin, teka wawan laha hani lioi teka wawan liai aile hanowi ka laha hehin, teka wawan laha eng akati aliliake wawan, teka xuxuina, teka halepean, teka seilon ti un taxitaxia, teka laha kak teheni halialu seilon liai ma teka laha waxi lungei soxiai seilon liai, hatesol teteka ien laha kum uke tonain kapi Haeu lian tehue. 


text:
Teka ti amuto, kemuk masin ien. Tuahe Haeu nuhi hauni leilomuto ti amuto towiahu ti lialui woumuto. Amuto sohot seilon tetan tataen ti amuto hani hatapoa i tupuamuto. Aile ape i namiloi ukek amuto seilon sawisawin. Haeu aile ukek ien nake ti waliko Jises Krais tel Masiwi aile haniwen kako hetekie Holi Spirit ti i hani kako i pupuas leilokako. 


text:
<pb/>Teka ti amuto ukek, “Nga se kahikahi Krais, aile ape nga hean ti ailei tenen tenen na pahak.” Salan, tuahe kumahe lawe waliko na amuto aile hina solian tetan hani amuto. Kalak nga hean ti ailei lawe waliko, nga kum sohot unaui na tenen lehe i kapiti nga. 


text:
Teka ti amuto sokok tap lialun na kaha aile tenen tenen hani tupuakaha. Nga kak ukek nake teka ti amuto sokok, “An tuahe hualiai tupuakaha ape tupuakaha i lawe pahan an.” Salan, tuahe imuh Haeu hatapo hahuonen. Amuto kum kak ukekek ka tap tenen na kaha hapuasa tupuakaha ti ailei saun lialun ti sikisiki. Kumahe wanen salan. Haeu tel Masiwi tanomi tupuakaha tetan. I hani ailei waliko ti pahan. I halepelep hawane ti tupuakaha. 


text:
<pb/>Nakon amuto kum tioi ka amuto seilon ti Krais? Masin soxi tini seilon tesol tesol i pakata hetekie hani patun, kako pakata hehetekie hani Krais. Tel seilon ti Krais, kaie i hapuasa tupuan ti ailei saun lialun hani hehin ti aweisal? Tap wanen! 


text:
Ala amuto tioi ka tel na i eng akakati tel hehin ti aweisal, ien masin ka lalu ape tupui seilon tel. Na amuto sokok ewi ti na aile tenen ien, kumahe amuto nam wawaxi teik kakain he pepai Haeu ti i ukek, “Hahunatun, ti tupualalu hukuma hetekie, lalu sohot hanowi seilon tel.” (Gen 2:24) 


text:
Tuahe na tel i hukuma hani kapi Jises Krais tel Masiwi, pakataian pate xoxoan hani i ma Holi Spirit. 


text:
<pb/>Kum ailele wanen saun lialun ti sikisiki. Tap waliko lialun liai ti amuto aile i halialu tupuamuto hanowi ti tenen saun ien. Tel na i aile saun lialun ti sikisiki, i aile halialu aliliake tupuan. 


text:
Nakon amuto kum tioi ka tupuamuto se masin ingi Holi Spirit? Haeu haniwen amuto ape i pupuas leilomuto. Amuto kumahe puki masiwi ti amuto. 


text:
Lalap wanen kahi lialui woukaha. Haeu hani puki tel Natun mat oxoxiakaha ti kawatan ien. Aile ape hani hatapoa tupuamuto ti haxawai axe Haeu.<pb/>


text:
Ie pahoiai waliko ti amuto tai kamekam. Solian ti na teka kahikahi Krais kum sal ma kum eng akati seilon liai. 


text:
Tuahe nake pate kilan seilon ailele saun lialun ti sikisiki, pamu ewian na tel tel hina axoan. Na tel i sal, i hamalum kapitawa kapi tel axoan. 


text:
<pb/>Tel wawan hongeni haniwa tel axoan hehin ma tel hehin tin hongeni haniwa tel axoan wawan ti usiai saun ti hahunatun. 


text:
<pb/>Tel tel kum kakapitini tupuan ti tel axoan halik na ati lalu sowini ti lalu kum eng he akakat ti teik taun kukunun. Na masin ien, pamu i axi aheke taun ti na lalu lotu hani Haeu. Tuahe imuh lalu he hohongen aliawa lehe Satan kum haputa lalu ti ailei saun lialun ti wawan hehin na lalu kum kongini uke isialalu. 


text:
Waliko ti nga kaakane amuto kumahe nga hohone amuto usiwa, nga tua kakane amuto nauna ti puki namilok. 


text:
Nga waheni na seilon kum sal, hanowi nga. Tuahe kaha seilon kumahe tenenawe. Teka Haeu hapohea kaha lehe kaha pon na kaha sal a teka i hapohea kaha lehe kaha pon na kaha kum sal. 


text:
<pb/>Teteka laha tai sal ma teteka axoalaha mat saliliwen laha, kakaiak hani laha ukek. Pamu ewian na laha kum salasal hail, hanowi nga. 


text:
Tuahe na laha kum kongini uke isiai tupualaha, laha sal hailiwa. Pamu ewian na laha sal, uke laha kum pon mikiniai isian ti laha. 


text:
<pb/>Teteka ti hina axoalaha, waliko ti lehe nga hone amuto ie, i ahuma ti puki Jises tel Masiwi. Tel hehin i kum lilioi tel axoan. 


text:
Tuahe na i aile ukek ien, i kum salasal ulea, mewenae na i uke aliake tel hoi liai axoan. Tin masin tel wawan, i kum lilioi tel axoan. 


text:
<pb/>Waliko ti na nga kak ie, nauna ti puki namilok hani amuto teteka kahikahi Krais axoamuto kum soh ti Jises Krais. Na tel ti amuto wawan tel axoan pahan i to hamalum kapin, i kum lilioi. 


text:
Nga kak ukek ien nake Haeu namiloi tel wawan i tuah, usiwa xoxoi namili tel axoan ti Haeu. Tin masin tel hehin, Haeu namiloi ukek i tuah, usiwa xoxoi namili tel axoan ti Haeu. Na Haeu tai namiloi ukek ien, i kum paxai amukela natulalu. Tuahe i amuke. 


text:
<pb/>Tuahe na tel wawan ma na hehin ti teka laha kum soh ti Krais, pahan i lioi tel axoan, ewi na i sos. Na i sohot ukek ien, lalu ape kumahe hahunatun. Tetel i soh ti Krais, i ape kumahe hahitake tehu salaialalu, i ape koukean. Tetel kahikahi Krais i kum lungei kokongini tel axoan i kumahe kahikahi Krais nake Haeu pahan totonakako kewa solian. 


text:
Amuto teka kahikahi Krais, amuto kum tioi kaie amuto pon itiniai namili axoamuto lehe lato soh ti Krais. 


text:
<pb/>Tuahe amuto tel tel tohongi laliwa ti hamalum kapitawa masin ti Jises tel Masiwi aile hasohotuen amuto ti amuto sohotua kahikahin. Ie se nauna tetak hani hatesol kahikahi Jises Krais. 


text:
Masin na tel seilon i hoi liai hina teik kikilam ti uli walikoun usiai saun ti teka Ju. I kum xaaxaweni ti ape i sohotua kahikahi Krais. Tin masin na tel i tap teik kikilam ien tataen ti ape i sohotua kahikahi Krais, i kum ukeke hail teik kikilam ien. 


text:
Tap liai tenen ti tel na i hina teik kikilam ien ma na tap. Waliko tuah mewenae ti usiai nauna ti Haeu. 


text:
Na amuto unaui seilon ti amuto sohotua kahikahi Krais, kum namiloi hahakila. Tuahe na hina aweisal ti lehe amuto oxoxa, hapuasawa. 


text:
Amuto tioiwa, kalak na amuto unaui seilon ti amuto sohotua kahikahi Krais tel Masiwi, i oxoxiwen amuto ti hahitake saun lialun. Tin masin na amuto kumahe unaui seilon ti amuto sohotua kahikahi Krais, aope amuto se ape unauan. 


text:
Lalap wanen kahi lialui woumuto Haeu kahui ti i hani tel Natun mat ti oxoxiamuto. Aile ape amuto kum sosohot unaui waliko lialun ti tehu pon itan ie. 


text:
Teka akikik ti Krais, amuto hamalum kapitawa masin ti uli amuto sohotua kahikahi Krais tuahe amuto tiliwen hahitake nenein ti Haeu. 


text:
<pb/>Ie ape nga kakane amuto sale teka laha tai sal. Nga tap kakain i ahuma ti Haeu tel Masiwi hanialaha. Tuahe ti soliaian i axi nga anesoin tenen i pon amuto soh ti waliko tenen na nga kakane amuto. Aile ape nga hani amuto namilok. 


text:
Tuahe ti puli Haeu kumahe saun lialun na masin teka laha tai salasal laha sal, ati wawan ma hehin. Tuahe pahak amuto salia ti kawatan tenen i tutunahi teka laha salawen. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, salangawe kakaiak masin. Taun pate ape kukunun hani tataen ti aliai Jises Krais. Aile ape teka laha hina axoalaha, hani hatapoa Haeu tupualaha hanowi ti na laha tai sal. 


text:
Tap liai tenen na amuto toto ti tatahan, amuam ma na kilan soxiamuto, kum hahani tenen na waliko hakongu amuto ti hani hatapoi Haeu tupuamuto. 


text:
Kako tioi ka tetehu pon kaha toto aope ie, tai kue i tapo. Aile ape ti na amuto hapuasa waliko ti tehu pon ie, kum hana hahatapo namilomuto ma kuimuto hani tenen ien. 


text:
<pb/>Pahak amuto kum pate nanamiloi waliko ti tehu pon ie. Wawan tenen i tai sal, namilon i hatapo hani ailei puase Haeu tel Masiwi. I haeliel hawane ti ailei waliko tenen Haeu tel Masiwi amuke. 


text:
Tuahe wawan tenen hina axoan, i nanamiloi waliko ti tehu pon ie. I haeliel ti ailei waliko tenen i hamuamua tel axoan. 


text:
Aile ape namilon i he hilehil. Hehin teteka ape tap axoalaha ma teteka liai laha tai sal, laha hani hatapo namilolaha ailei puase Haeu tel Masiwi. Laha haeliel hawane ti hani hatapoi Haeu tel Masiwi tupualaha. Tuahe teka hehin hina axoalaha, laha nanamiloi waliko ti tehu pon ie. Laha haeliel hawane ti ailei waliko tenen i hamuamua axoalaha. 


text:
Kumahe nga totohongi tiehi amuto. Nga kak ukek ti solian ti amuto. Pahak nga huali amuto namil lehe amuto aile waliko ti Haeu ukek sawisawin ape amuto hani hatapo Haeu tupuamuto lehe tap waliko hatangatanga amuto. 


text:
<pb/>Tuahe na tel wawan namiloiwen ka i uke axoan tel hehin i oteotei nake i kum mikini uke isiai tupuan ma tel hehin i masiwi kakasiawa, tiliwen i uke. Kumahe i ailele saun lialun. Ewi lalu sal. 


text:
Tuahe na namilon xoxoan ti i kum sal, tap waliko susulini i ma i kongini uke isiai tupuan, ewi na i kum uke axoan tel hehin ien. 


text:
<pb/>Tel hehin hamalum kapitawa kapi tel axoan ti tel axoan moihin tutuen. Na tel axoan mat, i ape koukean na pahan i sal ulea, tuahe mewenae na tel wawan i kahikahi Jises Krais tel Masiwi. 


text:
Tuahe ti puki namilok, pamu i tunahi amuam na i kum sal ulea. Nga kak ukek nake nga soh ka nga tin hina Holi Spirit ti Haeu kapitiai kakaiak.<pb/>


text:
Ie ape nga kaxi hani amuto sale an ti laha ailewen pali hani waliko tenen kumahe salan Haeu. Kako tioi ka Haeu axiwen kako anesoin ti tesol waliko ien. Tuahe namiloi paxaimua tetenen. Na masin seilon ukek i tioi hatapo waliko, namilolaha i aile laha sameni aliake anesoalaha. Nameniwa ka salan tuah wanen na kako kola hawane saun ti wawahen ti huali hasoliai seilon. 


text:
<pb/>Ien, nga nexi haxewa aheke hanimu amuto sale haeu tenen laha aile hahani i pali. Kako tioi ka haeu tenen ien i kumahe moihin a i tin kumahe salan. Pate kako tioi ka telawe Haeu tenen salan. 


text:
Hina seilon laha sokok kilan haeu ti he maun ma he tehu pon ie. Haeu tenen ien laha lotui ma hana i masiwi. 


text:
Tuahe kako teka kahikahi Krais kako soh ti Haeu telawe, tel Tamakaha. Lawe waliko i ahuma tetan. I tetel kako hani hahatapo i tupuakako ma lolotui. Masiwi ti kako tin telawe, Jises Krais. Nake ti i, Haeu tanomi lawe waliko. Haeu taloma i lehe waxi kako uke tonain solian kapin. 


text:
<pb/>Tuahe kumahe lawe seilon xewan ti tesol waliko ien. Teka ti amuto kahikahi Krais amuto muhinaiwen waliko ti laha aile hani haeu tenen kumahe salan ape na amuto ani an tenen lawe laha ailele pali hani i, namilomuto sului aliake amuto. Amuto namiloi ka i se an ti laha hahani haeu tenen kumahe salan. Namilomuto i uke huonen, kaie ewi ka lialun na amuto ani? Ape na masin amuto ani, amuto ilameni ukek amuto ailewen tenen saun lialun. 


text:
Tuahe kumahe Haeu amuke kako nake ti an tenen kako ani. Na masin kako hahalini kako aniai hina an, Haeu kum ukek kako seilon lialun. Tin masin na kako ani, i kum ukek kako seilon sawisawin. 


text:
<pb/>Tuahe waliko ti Haeu sowini hani amuto kumahe ka lawe taun solian ti ailean. Kanipetiwa uke i haputa teka namilolaha kumahe xoxoan ti Haeu. 


text:
Aile ape teteka amuto tioi waliko ti amuto ailele, na tel ti laha paxai tunahi amuto angiang leili tehu ingi haeu tenen kumahe salan, i tua hahika i ti aniai waliko tenen laha ailewen pali. 


text:
Ti aweisal tewau ien amuto teteka hina titioamuto ti tesol waliko ien, amuto haputa halialu namili tel seilon namilon kumahe xoxoan ti Haeu. Nameniwa ka i tin tel ti Jises Krais mat ti ukei totonan. 


text:
Na amuto ani tenen an laha ailewen pali, amuto aile halialu aheke namilon nake i namiloi ukek tenen an ien se hahalin. Na masin ien, amuto ailewen saun lialun hani i, tel akikimuto ti Krais hetekie tataen puki Krais. 


text:
Aile ape na nga tioi ka waliko ti nga ani i haputa tel kahikahi Krais hani saun lialun, nga kum ani ulea he pulan lehe namilon ti Haeu i kum tapo kaluta.<pb/>


text:
Nakon nga lehe kumahe koukean ti ailei waliko ti puki Haeu sowini? Nga se koukean. Nga se tel aposel. Ti puki pulak wanen, nga ningahiwen Jises tel Masiwi ti kako. Amuto sohot kahikahi Krais nake puasain ti i talo nga aile haniamuto. 


text:
Kalak na teka liai kum paxai ukek nga tel aposel, ala amuto paxai tioi nga. Puki nanahiamuto ma pupuasamuto i kola hawane ka nga tel aposel ti Jises Krais. 


text:
Tesol ukale Jises tel Masiwi ma tesol aposel, kasinan Pita, tesol axoalato kewi to kakahiti lato, seilon to waxeni hehetekie lato. Tin masin amili, i pon na amili uke huhual ien ti amuto. 


text:
<pb/>Lahe seilon ti hile i pupuas hahitake tel masiwi ape puki i ngahati aliliake i? Seilon ti seiniai an laha ani aliake an ti he kinelaha. Tin masin seilon tupui manihuh lehe i uke aliake solian tetan. 


text:
Waliko ti nga kakak ie kumahe mewenae namili seilon nake nauna ti Moses tin i hahanau waliko tenen masin. 


text:
Tenen ti tesol nauna Haeu hani Moses i ukek, “O kum xioti mimingini awe tok bulmakau ti halinian aniai komem ti o hahapuasa i ailei tenen puasain ti selaiai komem ti he ulin.” <n>(Deut 25:4)</n> Haeu kumahe i nanamiloi mewenae bulmakau ti i hani tenen nauna ien. 


text:
Se tin hehetekie kako. Teka laha talai hawakiaki hepekeun ti seiniai peteta, laha uke aliake anan. Tin masin teka laha aile puase Haeu i pon hawane ti seilon liai ngahati laha. 


text:
<pb/>Amite tesol aposel se masin teka seiniai waki maia ti amite pupuas kaxi haniamuto kakai Haeu. Aile ape i pon hawane ti na amite uke aliake hina huhual ti amuto, masin teka seiniai waki maia laha uke aliake anan. 


text:
Na teka liai laha pon ukei huhual ti amuto, ala pamu i pon amite ukean. Tuahe amite tai kamei amuto ukei kahi puasamite. Kalak amite tunahi kawatan tenen tenen, amite puas tatale lehe amite kum tiehi aweisali teka seilon ti hong sohoi tenen meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Ala amuto tioi ka teka laha pupuas leili Ingi Haeu laha ang an ti teka seilon kau haniwa ien. Amuto tioi ka teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon lato ani hina an ti teka seilon kau haniwa Ingi Haeu lehe teka masiwi ien hana hani he tone waliko ti haniai Haeu. 


text:
Tin masin Jises tel Masiwi i hone eliliel ka teka laha uke solian ti meng teka kahikahin kakaxi, laha auniwa teka kaxian. 


text:
Tuahe nga tai kamei amuto ti tenen na huhual. Namilok ti nga tai teik pas ie, kumahe ti ukei tenen na waliko ti amuto. Kalak na nga mat ti hitolo nga kum aile ukek ien. Na masin nga uke kahuk nake ti kaxiai kakai Haeu, tap salangawan ti na nga sameni sale puasak. 


text:
Ti na nga kaxi meng solian ti Jises Krais, kumahe nga ailele ti puki haxawai axak. Se liai pupuasak ti hahitake axan. Nga ilameni ukek ka pate lialun na nga kum kaxi ahuti meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Na nga kaxila ti puki namilok, kaie ala Haeu kahui hasoliawen nga. Tuahe puki Jises Krais paxai tioi ka nga tapai ailean ape i hani nga tenen puasain tuah ien. 


text:
Aile ape waliko la kahuk? Solian tetak masin, nga amuam ka nga pon kaxi haniai seilon meng solian ti Jises Krais ti tap tel kahuiak. Nake ti tenen ien nga kum kamei tuahe na tel ti auniak kalak nga tel aposel. 


text:
<pb/>Kalak nga koukean kumahe hahitake tel na seilon, nga aile ukek nga unaui lawe seilon lehe nga itini hakila laha hani kahikahi Krais. 


text:
Na nga kapi teka Ju, nga aile hanowi ka nga tel ti laha lehe nga itini waxaini laha. Na nga kapi teka laha hahitake nauna ti Moses, nga aile hanowi ka nga tel tuaulaha lehe nga itini waxaini laha, kalak puki nga, nga koukewen ti hahitake tesol nauna ien. 


text:
Na nga kapi teka kumahe Ju, nga aile hanowi ka nga kumahe hahitake nauna ti teka Ju usiusi lehe nga waxaini itiniai teka kumahe Ju. Tuahe kumahe nga ukek nga tahi kakai Haeu. Pake nga usi hahawane nauna ti Krais. 


text:
<pb/>Na nga kapi teka namilolaha kumahe xoxoan ti Haeu, nga teheni nga ape nga kum aile waliko tenen i hahataxina laha lehe nga pon haxoxoi namilolaha ti Haeu. Aile ape na nga kapi seilon tenen tenen, nga tua aile usiusi sale totonalaha. Nga tohongi aweisal tenen tenen ti neinialaha hani Krais tel awaiakaha. 


text:
Nga aile ukek ien lehe kilan seilon laha soh palahi teka lato sohoen meng solian ti Jises Krais ape tin nga uke solian ti tenen meng ien. 


text:
<pb/>Amuto tioi ka kilan seilon leili lokoloko tuahe lawe telawe seilon i waxaini ape i uke kahi tehu lokoloko. Tin masin nanahiamuto usiwa namili Haeu lehe waxi amuto uke kahumuto. 


text:
Lawe seilon ti lokoloko laha hani hatapo tupualaha apesenialaha ti tehu kiliwain lalap kalak i hamolo tinulaha. Laha haeliel hawane ti ukei kahi tehu lokoloko, waliko tetenen ti i kum to kue. Tuahe kako teka kahikahi Krais, kako uke kahukako ti tap tahi lialuan na kako haeliel hawane usiai namili Haeu. 


text:
Aile ape nga hani hatapo namilok ailei waliko ti Haeu pahan masin tel seilon ti kiliwain lalap, i hani hatapo hawane namilon ti tehu lokoloko ien. Masin tel seilon aneso ti taputuput i haeliel hawane lehe waxi minan kum sel, tin nga haeliel hawane lehe waxi nga kum sel ti usiai aweisali Haeu. 


text:
Masin tel seilon ti kiliwain i hamolo tinun ti apesenian ti lokoloko, nga hani lioi tupuak hong usiai namilok lehe muhi kaxiai kakai Haeu, i kum ukek ka nga kum tapai ukei kahuk.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, pahak amuto nameni kapitiniwa lokon ti teka matahaun ti kako nahih kakahiti Moses. Haeu uke teik maun ti neiniai aweisalulato. Ape i aile lato pon nahih kotiai tesol kanitax axan Kakan hani liai tepaun. 


text:
Lokon ti lato nahih kokoti kanitax ma nahih usiusi teik maun, Haeu hana lato hatesol hahitake Moses tel masiwi ti lato. 


text:
Lato hatesol un kan tesoloe ti Haeu hasohotu he tehu pot. Tehu pot ien i kikilami Krais ka i hoi lawe kapi lato. 


text:
Tuahe kilan ti lato Haeu kum amuke nake lato tahi kakaian ape i hani lioi lato mat silahota he lohong. 


text:
<pb/>Tesol waliko ien i sohot ti hanauakaha lehe waxi namilokaha kum is eliel ailei waliko lialun ti lato ailele. 


text:
Aile ape kako kum lolotui waliko tenen kumahe salan Haeu hanowi ti teka ti lato ailele. Nameniwa waliko ti Moses taiwen, i ukek, “Teka seilon un ma ang amuam lilialu ti sameniai tok bulmakau lato tanomi ani gol.” <n>(Exod 32:6)</n> 


text:
Kako saliniwa ailei saun lialun ti wawan hehin, saun tetenen teka ti lato ailele ape 23,000 ti lato mat leili ngain tehue. 


text:
<pb/>Kako kum hahele halengelenge Haeu tel Masiwi hanowi teka ti lato ailele ape weiko tenen lialun telei lato. 


text:
Tin kako kum kak mumum pahoiai teka neiniakako hanowi teka ti lato ailele ape tel engel lawe Haeu hapuasa ti halialui waliko, i telei lato. 


text:
Tesol waliko ien ti i sohot hani teka matahaun ti kako, i hanau hawane kaha seilon. Ape Moses tai kongini lehe kako kanipeti nanahiakako nake tapoi tehu pon ie ape i xohiwen. 


text:
<pb/>Na amuto namiloi ukek xoxoi tutuhamuto i tapai hawanewen, lepetawa uke tin amuto put ti ailei saun lialun. 


text:
Nameniwa, totohong ti lawe i tutunahi amuto, kumahe liai tenen ti teka liai tutunahi. Na masin totohong tunahi amuto, hana hatapoa namilomuto haniwa Haeu nake i kakawen i huali amuto. I hongeni hani mewenae totohong tenen kako pon waxainian. Na totohong lehe i xoini amuto, Haeu kola hani amuto aweisal ti waxainian lehe amuto kum aile tenen na waliko lialun ape amuto tu xox tatale. Kako kum lolotui waliko tenen kumahe Haeu 


text:
Leili tehu angiain ti nameniai Jises Krais tel Masiwi, kako teka kahikahin kako kak kemulik hani Haeu waen ti i kilami kake Krais ape kako unumi. Muhin kako wiki sei teik bret i kilami tupuan ape kako ani. Ti kako sei waen ma bret, i kola ka kako pakata hehetekie hani Jises Krais tel i mat ukei kahi lialui woukako. 


text:
Ti kako hatesol ani sei bret teikawe, i kola xoxoi pakataiakako hahitake Krais. Kalak kako kilan, kako sohot hanowi seilon tel. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa teka Israel. Laha kau manihuh hani Ingi Haeu lehe laha telei. Laha hani Haeu ape laha ani aliake. I kola ka laha pakata hehetekie kapi Haeu ma puki alia laha. 


text:
Nga kakane amuto tesol waliko ien nake pahak amuto xeu alua sale ailei pali hani waliko tenen kumahe Haeu. Tap pupuase tenen pali ien ti laha aile nake tetel laha hahani i kumahe salan Haeu. 


text:
Kumahe laha hahani Haeu, laha tua aile hahani spirit lialun ti laha lolotui. Kumahe wanen pahak amuto tuai laha lotuiai spirit lialun. 


text:
Amuto pakata hetekiewen kapi Jises Krais tel Masiwi. Amuto apuha hehetekie unumiai waen ti i kilami kakaun. Aile ape amuto kum tutuai teka laha ununumi waen leili tehu angiain ti amukei spirit lialun. Lawe amuto hukuma ti tehu angiain ti nameniai Jises Krais. Aile ape amuto kum sohosoh ti tehu angiain ti laha ailele amukei spirit lialun. 


text:
Na kako aile ukek ien, kako hahele halenge Haeu tel Masiwi. Nameniwa i pamu kuiaian ti kako. Kako haxawawa axe Haeu ti lawe waliko kako aile 


text:
<pb/>Teka laha ukek, “Kako koukean ti ailei lawe waliko.” Tuahe nga ukek kumahe lawe waliko solian ti na seilon aile. Kako koukean ti ailei tenen tenen tuahe kumahe lawe waliko ti kaha aile i pon hualiakaha. 


text:
<pb/>Amuto pon aniai lawe an ti laha hahangaini. Kum namiloi maamata anian uke na i talesi tenen. Kum kamekam sale tesol an ien na laha ailewen pali ma na kumahe. 


text:
Leili pepai Haeu i ukek, “Hatehu pon ie ma hatesol waliko heihon tatamai Haeu tel Masiwi.” <n>(Ps 24:1)</n> 


text:
<pb/>Na tel ti teka kumahe kahikahi Krais ilowi amuto hani tehu angiain, nahiwa na pahamuto. Ape tua aniwa waliko tenen laha hani amuto. Kum kamekam sale an i ahuma tetesol lehe amuto tioi na amuto ang ma na kumahe. 


text:
Tuahe na tel i hahongo amuto ka tenen an ti lehe amuto ani laha ailewen pali, amuto kum aniani, uke i haputa namili tel seilon ien. Kum aniani, uke i namiloi ukek ka lialun na seilon ani tenen an ien. 


text:
Kumahe nga ukek lialun ti na amuto ani. Tuahe amuto kum aniani nake ti solian ti teka laha sokok lialun na ani. Kako tioi ka Haeu kum halini kako aniai tenen an ien. Aile ape na teka liai ukek ka lialun na kako ani, kumahe salan. 


text:
Na masin kako kak kemulik haniwen Haeu ti an ti lehe kako ani, kumahe salan na seilon liai kak halialu kako ti waliko ti kako kakawen kemulik. 


text:
<pb/>Aile ape na amuto ang ma na un, ma ti lawe waliko amuto aile, ailewa ti sameni haxawai axe Haeu. 


text:
Kanipetiwa sale nanahiamuto lehe amuto kum tiehi teka Ju, teka kumahe Ju ma na teka kahikahi Krais ti pakatai kapin. 


text:
Puki nga, nga haeliel hahawane hasoliai lawe seilon ti aweisal tenen tenen. Nga aile ukek ien nake kumahe nga nanamiloi mewenae solian tetak tuahe solian ti lawe seilon lehe nga pon haxoxoi namilolaha ti Krais ape i awai laha ti kawatan ti lialui woulaha.<pb/>


text:
Amuto usiwa nanahiak masin ti nga usiusi nanahiai Krais. Nauna ti Pol sale lotu ti wawan hehin leili Ingi Haeu 


text:
<pb/>Nga sameni hawane amuto nake lawe waliko ti amuto ailele, amuto nameni kokongini kakaiak ma amuto tu xox tatale ti usiai nauna ti nga haniwen amuto. 


text:
<pb/>Pahak amuto paxai tioiwa tetenen ie. Krais i pamu masiwi ti lawe wawan, i patul ti laha. Hehin i hahitake tel axoan wawan. A Krais i hahitake Haeu tel Taman. 


text:
Tel wawan na i lolotu ma na i kakaxi tenen meng ti Haeu hanamiloa i, a patun atuhan, i kola tapoi lon hani tel pamu patul tetan. 


text:
Tin masin tel hehin na i lolotu ma na i kakaxi tenen meng ti Haeu hanamiloa i, a patun kumahe atuhan, i kola tapoi lon hani tel pamu patul tetan. Tenen ien waliko ti hienain masin tel hehin na patun hatehu uluhan. 


text:
Na tel hehin i watakai atuhiai patun ti leili ingi lotu, pamu ewian na i koti xaxaweni hail ukun. Kaha tioi ka i hienake na ukun pate kukunun ma na patun uluhan. Aile ape ala i atuhiwa patun na i lolotu ma na i kakaxi menge Haeu. 


text:
<pb/>Teka wawan laha kum atutuhi patulaha leili ingi lotu. Haeu tanomi laha lehe laha kola aliake ka saun ti laha pahowi hawane hani saun tetan ma pahan laha ailewa waliko ti i haxawa axan. Tuahe teka hehin laha atuhiwa patulaha. Laha ailewa waliko ti i haxawa axe axoalaha. 


text:
Aile ape hehin atuhiwa patun ti leili ingi lotu lehe i kola ka pon i kakak ti hahitake axe Haeu. Saun tenen ien teka engel amuke. 


text:
<pb/>Ti kako hahitake Jises Krais tel Masiwi, hehin tupuan kumahe puki tetan, tin masin haniwa wawan. Na tap huhual wasolalalu, kumahe i usiusi namili Haeu. 


text:
Kalak Haeu tanomima hehin ahuma ti wawan, wawan lawe i takah nonoma ti hehin. Tuahe ati lalu ahuma ti Haeu nake i tel tanomiai lawe waliko. 


text:
Na teka laha kum amuke tesol waliko ien, nameniwa ka tap tel ti amite tesol aposel kaxi ulea hani amuto kakain liai tenen ti waliko ti nga hahanau amuto ie. Teka kahikahi Krais ti tesol tesol tin laha tua hanau usiusi hanauan ti amite. Nauna ti Pol sale tehu angiain ti nameniai Jises tel Masiwi 


text:
<pb/>Pahak nga nau ulea amuto sale apuhaiamuto. Kumahe nga amuam ti amuto nake na amuto hukuma hetekie ti lotu, woumuto ti amuto ailele tap solian tetan, i halialu aheke amuto. 


text:
Nga honemu amuto tetenen ie. Nga hongoen ka na amuto apuha ti lotu, lawe amuto tan wasol. Ti aweisal hina, nga soh ka salan. 


text:
Saun tenen ien kumahe haun. Ti teka seilon selaia nake ti hapatapat wasolalaha, lawe i kola teteka tutuhalaha pamu xoxoan ti Haeu. 


text:
<pb/>Na amuto apuha hetekie ti tehu angiain ti nameniai Jises tel Masiwi, sale woumuto kumahe salan. Waliko ti amuto ailele kumahe i usiusi ti Jises kola haniwen kako. 


text:
Nake na amuto ang hetekie, amuto kum atengi teka liai, amuto kum tani waxi laha. Aile ape teka laha hitol. Teka ti amuto tin laha un taxitaxia. 


text:
Amuto aile hanowi ka tap puki ingamuto na amuto ang ma un. Woumuto kola ka tap lomuto hani seilon ti Haeu. Tenen saun amuto ailele ien, teka tonalaha lialun laha ilameni ka laha pate itan. Na amuto, ka lehe nga kakane amuto la? Lehe nga sameni amuto? Tap wanen. 


text:
<pb/>Ala amuto tioiwen sale tehu angiain ien. Jises tel Masiwi hanauen nga ape nga kului haniwen amuto. Ipong tetehu ti Judas hangaini Jises tel Masiwi, leili tehu apuhain kapi tesol kahikahin Jises waxi teik bret. 


text:
Ti i kak kemulik haniwa Haeu, i wiki ape i ukek, “Teik bret ie i kilami tupuak nga hani lioi ti solian ti amuto. Aniwa ti nameniak.” 


text:
Ti lato ang kewa i aile waliko tin tetenen. I waxi tehu kap waen ape i ukek, “Ie se kakauk ti kolakol ka Haeu xinotiwen tenen namil haun kapi seilon tetan. Na amuto apuha ti tenen angiain ie, unua waen ti nameniai waliko nga aile haniwen amuto.” 


text:
Salangawe kakaian masin. Lawe na kako apuha ti nameniai Jises tel Masiwi ape kako ang bret ma un waen, ien masin ka kako kakaxi tehu matean ti hualiakako. Kako aile tatale atengi taen ti i aliama. 


text:
<pb/>Aile ape tel na i ani bret ma unumi waen ti nameniai Jises tel Masiwi a woun kumahe wanen sawisawin, i ailewen saun lialun ti puli Haeu nake i teheni hahalialu tupui Jises ma kakaun. 


text:
Kako tel tel paxai aliakemua woukako imat ti kako ani bret ma unumi waen ti i kilami tupuan ma kakaun. 


text:
Na kako ani bret ma unumi waen ti nameniai Jises tel Masiwi tuahe woukako kola ka kako kum paxai tioi ka kako pakata hehetekie hani Krais hanowi ka kako tupuan, Haeu axi kako kawatan. 


text:
Tuahe na Haeu axi kako kawatan, i ailele ti hasawiakako lehe kako kum uke kawatan ti tap tahi tapoan ti na i axi teka laha tale tehitolaha hani i. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, na amuto hukuma hetekie ti tehu angiain ti nameniai Jises tel Masiwi, pahak amuto atengimua hatesol seilon apuhamu lehe ati amuto ang. 


text:
Tel na pate i hitol kasia, ala i ang aliamua puki leili ingan lehe Haeu kum kola hani i lengean na i kum tani waxi teka liai ti tehu angiain ien. Nga po nau aheke amuto na nga tahia haniwa kapimuto.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, ie ape nga kaxi hani amuto sale ti Holi Spirit hapohea kako ti ailei waliko tenen tenen. Pahak amuto xeu hawanewa. 


text:
Amuto nameni lokon ti amuto kum tioi tutuen Haeu. Kilan waliko tenen lialun i neini hakalala amuto hani lotuiai waliko tenen kumahe salan Haeu, waliko tenen i kum pon kaxi hani amuto kakai Haeu. 


text:
Aile ape nga kakane hawane amuto, mewenae teka ti Holi Spirit kakapiti, laha ukek Jises i Masiwi. Tap tel ti laha po kak sai halialu i. 


text:
<pb/>Kako pon ailei waliko tenen tenen ti pohe Holi Spirit tuahe Holi Spirit telawe i hani kako poh ti ailean. 


text:
Haeu pupuas leilokako ti aweisal tenen tenen, tuahe Haeu telawe ailele tesol puasain ien ma i hahapuasa kako ailei puasan. 


text:
Teka ti kako kakak hetekie namil xewan ti Holi Spirit hani kako. Teka ti kako kakak hetekie anesoin ti Holi Spirit, i tin tetel i hani kako. 


text:
Teka ti kako, Holi Spirit aile haxoxo hawane namilokako ti Haeu ape teka liai ti kako, Holi Spirit tin tetel i hani poh ti haewiai seilon. 


text:
Teka, Holi Spirit hani kako poh ti ailei kolakol tenen lalap. Teka, i hanamiloa kako kuluiai kakai Haeu. Teka, i hani kako anesoin ti paxai kolongeniai puasain ti seilon ailele na i ahuma ti Haeu ma na kumahe. Teka, Holi Spirit hanamiloa kako ape kako kakak kakai xux liai ti kako tai hanau ape teka i axi kako anesoin ti haxewai kakain ien. 


text:
Hatesol waliko ien Holi Spirit telawe i hapohea kako ti ailean. I aile usiusi puki namilon ti i hani poh tenen ti na pahan i hani tel tel ti kako. Kalak kako kilan, kako pakata hehetekie hani Krais hanowi ka tupui seilon tel 


text:
<pb/>Kako teka kahikahi Krais kako pakata hehetekie hani kapin hanowi ka tupui seilon tel. Masin soxi tini seilon, kalak i kilan, i pakata hehetekie hani tupuan. 


text:
Baptais ti kako uke, Holi Spirit telawe hukumini hetekiewen kako hahitake axe Krais, kalak kako Ju ma na kumahe Ju, kako unaui seilon ma tin kumahe unaui seilon. Ape Holi Spirit telawe pupuas leilokako hatesol ti hakuiakako masin kan ti seilon un lehe i moih kapita. 


text:
Na masin ae tel seilon wix uke ape i ukek, “Nga kumahe min, aile ape nga kumahe teik ti tupuan,” i hamalum kakapita teik ti soxi tinun. Kakaian kum tose selai uke i. 


text:
Ape na masin taxingan i ukek, “Nga kumahe pul, aile ape nga kumahe teik ti soxi tinun,” i hamalum kakapita teik ti soxi tinun. Kakaian kum selai uke i. 


text:
Na masin tupui seilon hatel i mewenae pul, i hong ukek ia waliko? Ape na i mewenae taxing, i asoi ukek ia waliko? 


text:
<pb/>Tuahe tupui seilon kumahe masin ien. Haeu aile tesol soxi tini seilon lato puas he paho hetekie. Teik teik ti lato i hana usiusi namilon. 


text:
Aile ape pul kum kaakane min ukek, “O tap pupuasam tetak.” Tin masin pati seilon i kum kaakane aen ukek, “O tap pupuasam tetak.” 


text:
<pb/>Ien kumahe wanen salan. Tetesol soxi tinun na kaha namiloi ukek i kumahe pate tuah, na masin i tap, kumahe lawe waliko kaha pon ailean. 


text:
Tetesol soxi tinun paxaian kumahe pate solian, kaha auni halepelep. Tetesol soxi tinun ti kumahe ewi na seilon paxai, kaha uke hawane ani ponen. 


text:
Tesol soxi tinun liai, tetesol ewi na seilon paxai, kaha kum auni halepelep hanowi ien. Nameniwa, puki Haeu hana tanomi soxi tini seilon ukek ien. Aile ape tetesol ti kaha paxai ukek kumahe pate tuah, i tin hina wanen pupuasan. 


text:
Haeu aile ukek ien lehe hatesol soxi tinukaha lato puas he paho alua. Tin masin kako teka kahikahi Krais, pahan kako puas hukuma hetekiewa, kako kum he wawatak. Kako he aunaunawa. 


text:
Wasolakako teka kahikahi Krais masin soxi tini seilon puas hetekie ti seilon tel. Na teik soxi tinukaha lamani moloan, tupuakaha hatel tin i ilameni. Na kaha auni aluini teik ti soxi tinukaha, tupuakaha hatel i uke solian tetan. 


text:
<pb/>Kako hatesol pakata hehetekie hani Krais hanowi ka tupui seilon tel. Kako tel tel ti Krais masin soxi tini seilon pakata hehetekie hani tupuan. Tel tel ti kako hina pupuasan ti Haeu. 


text:
Leili teka kahikahi Krais, Haeu kilamiwen puasakako tel tel. Imat teka aposel, ape teka kuluiai kakai Haeu, teka hanaui seilon, teka ailei kolakol lalap hahitake axan, teka haewiai seilon, teka hualiai seilon, teka masiwi ti nahikei ingi lotu ape teka laha kakak kakain liai tenen ti laha tai hanau. 


text:
Nakon lehe kako hatesol aposel? Nakon lehe kako hatesol kuluiai kakai Haeu ma hanaui seilon? Tin kumahe kako hatesol hina poh ti ailei kolakol lalap hahitake axe Haeu. 


text:
Nakon lehe kako hatesol haewia uke seilon? Kaie kako hatesol tapai kak kakain ti kako tai hanau ma ti nexi haxewaian? 


text:
Tap wanen. Na masin ien, kako hana hatapoa namilokako kewak ka kako pon ailei waliko tenen pamu i huali seilon liai. Aile ape aope ie nga kaxi hani amuto aweisal tenen solian tapein ti ailean.<pb/>


text:
Na masin tel seilon pon kak tapai kakai xux texux texux ma kakai engel a tap wawahen leili aten, kakaian masin waliko tenen i aile hakila hameng, masin tangiai belo ti laha tua xaxai. 


text:
Na masin tel i pon kuluiai kakain ti Haeu ma tioi hawane lawe waliko ti Haeu tai hatakei ma hina hatesol anesoin ma tin hina namil xoxoan ti naxi sohiai maunten, a tap wawahen leili aten, tap wanen pupuasan. 


text:
Na masin tel i hani hatapo hatesol soxian hani teka laha tap soxi ma kalak i hani tupuan lehe laha lui telei hani Haeu, a tap wawahen leili aten, tap tenen solian i po uke. 


text:
<pb/>Tetel seilon i hina xuhai wawahen leili aten, kalak na i tunahi kawatan, i tu xox tatale. I kum leng kosea ma lawe i aile hasolia hani seilon liai. I tap namil lialun ti na seilon liai xoini i ti tenen na waliko. Tap i hanasanas ma sameni aliake i. 


text:
Na tel seilon hina wawahen, i hina lon ti seilon liai. I kum halepelep, i kongini uke lon na laha aile waliko tenen lialun hani i. I kum hapeti he namilon saun lialun ti laha aile haniwen i. 


text:
Tel na i hina wawahen leili aten, i kum amuke saun lialun, i amuke saun tenen i usi hahawane nauna ti Haeu. 


text:
I kum aka lioi saun ti wawahen, kalak na teka seilon aile halialu i. Soliai wawahen tetan i haxoxo aheke namilon ti Haeu ma seilon. Monomon tetan ti atengiai waliko tenen solian i kum tapo. Ti na i tunahi kawatan tenen tenen, i tu xox kapita waheniai seilon liai. 


text:
<pb/>Saun ti wawahen se tuah lian tehue. Soliaian tap tahi tilian. Kalak kako to kukului kakai Haeu, ngain telao kako monga. Kalak kako pon kak kakai xux texux texux ti kako tai hanau, imuh kako kum aile ulei. Kalak na kako tioi kilan waliko tenen tenen, taun i luluainima ti lalape pupuase anesoakako i tapo. 


text:
Tuahe taen ti Jises Krais aliama, lawe waliko i sohot soli hatap hawane. Ape lawe waliko ti kumahe solian tapein i tapo. 


text:
<pb/>Lokon ti kako akaik tutuen, kakaiakako, namilokako ma nam nexiai waliko ti kako, tutuen ti teka akaik. Tuahe ti ape kako masiwiwa, kako hana lioi hatapoen woi akaik. 


text:
Aope ie, ti kako tutuen he tehu pon ie, kako kumahe xewan wanen ti lawe waliko. Masin ti na tel i paxai waliko he tehu kalas penapenan. Tuahe imuh, kako xeu alua hawane masin ti na tel i paxai hawane waliko ani pulan. Aope ie titioakako teik kokol. Tuahe taun ti i luluainima imuh ape kako tioi hatapo lawe waliko masin ti Haeu tioi hatapo kako, hatesol namil ma pupuasakako. 


text:
<pb/>Waliko tuah ti i hahamalum se totolunen. Haeu pahan kako waheni tatalewa i ma seilon, kewa namilokako xoxoan tetan hetekie tin kako mon atengiwa waliko solian ti i kakawen i aile. Tuahe totolunen ien wawahen se pamu tuah.<pb/>


text:
Aile ape amuto haelieliwa ka amuto hina wawahen leili atemuto. Tuahe tin amuto kewa namilomuto xoxoan ukei pohe Holi Spirit ti ailei waliko tenen tenen. Pamu tuah amuto kameiwa i ti hapoheamuto kuluiai kakai Haeu. 


text:
Nga kak ukek nake tel na i kakak kakai xux liai ti Holi Spirit hanamiloa i, tel seilon ien i kakak hani Haeu kumahe hani seilon. Tap seilon hong tioi kakaian. Ti pohe Holi Spirit i kakaxi waliko tenen ti teka liai kum tioi. 


text:
Tuahe tel na i kukului kakai Haeu, i kakak hani seilon liai ti hakuialaha, ti haxoxoi namilolaha ti Haeu ma hewiai namilolaha lehe i pau. 


text:
Tel i kakak kakai xux liai ti lotuiai Haeu, i huali aliliake i. Tuahe tel i kukului kakai Haeu, i huali hatesol kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Pahak amuto hatesol pon amuto kakak kakai xux liai ti lotuiai Haeu tuahe pahak wanen amuto kak kului kakai Haeu. Pamu solian ti lawe seilon na tel i kului kakai Haeu hani laha. I xoini na tel i kakak kakai xux liai halik na tel nexi haxewa kakaian lehe i pon hualiai teka kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, na masin nga lua hani kapimuto ape kakane amuto kakai xux liai ti amuto kum tioi, a nga kum towiahu haxewa kakaiak, waliko la solian tetan? I huali amuto mewenae ti na nga kakane amuto waliko ti Haeu hatakei hani nga, ti na nga kaxi haxewa hani amuto sale Haeu, ti na nga kak kului kakaian ma hanau amuto saun ma nauna tetan. 


text:
Ti haxewai kakaiak, nga kak kolongeni waliko tenen kumahe moihin masin kita. Na tel i kum xai haxewa aluini, kako kum tioi kinaxe pak. 


text:
Tin masin amuto. Na kakaiamuto kumahe xewan, seilon liai kum tioi tenen amuto kakak. Kakaiamuto tuahe masin aupol. 


text:
Na pahamuto wanen ukei solian ti Holi Spirit, haeliel hawanewa lehe amuto pon hualiai hatesol kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Nake ti tenen ien, tel i pon kakak kakai xux liai, i lotu kameiwa Haeu anesoin ti nexi haxewai kakaian. 


text:
Na tel i lotu ti kakai xux liai, i lotu hahawane leili aten tuahe kumahe i hahapuasa namilon nake puki Holi Spirit hahanamiloa i kakain. 


text:
<pb/>Ape lehe kako lotu ukek ia? Ewi na kako lotu ma pak ti kakai xux liai ti mewenae leili atekako, tuahe tin kako pak ma lotu hetekiewa namilokako. 


text:
Na masin tel ti amuto lotui Haeu ti kakai xux liai a hina teka seilon ien laha kum xeu, laha kum kak akati amuto ti kemulik hani Haeu nake laha kum tioi waliko ti i kakak. 


text:
<pb/>Kemulik haniwa Haeu ka nga pon kakak kakai xux liai ti lotuian. Ailean tetak i xoini amuto hatesol. 


text:
Tuahe ti leili lotu, pamu nga waheni kakanei seilon kakain palai tenen xewan ti naualaha, i xoini ti na nga kakak kakain kilan ti kakai xux liai ti laha kum tioi. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, kum aile hahanowi namili akaik, namilomuto kewa namili masiwi. Tuahe ti sale saun lialun, amuto hanowiwa akaik tenen i susus tutuen. 


text:
Leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Nake ti teka seilon tetak tahi kakaiak, nga hapuasa teka ti xux liai ti hasawialato, laha kakak kakai xux texux texux.<pb/>Nga hapuasa laha ti hahongoi teka seilon tetak tuahe tin pate lato kum hong usi kakaiak. Ie kakaiak Haeu tel Masiwi.” <n>(Isa 28:11-12)</n> 


text:
<pb/>Ti kako kakak kakai xux liai ti Holi Spirit hanamiloa kako, i kola hatakei pohe Haeu hani teka seilon laha kum soh tetan. A kuluiai kakaian i hani teka kahikahi Krais, kumahe i hani teka laha kum soh tetan. 


text:
Na masin ti leili lotu amuto hatesol kakak kakai xux liai ti amuto tai hanau, ape teka laha kum soh ti Haeu sohoma ma na seilon laha kum tioi hawane saun tenen ien, laha ukek sohin amuto taxitaxiawen. 


text:
Tuahe na masin teka seilon ien sohoma leili lotu taen ti amuto kukului kakai Haeu, laha hong xeu hawane kakain ien. Ape laha paxai tioi ka laha seilon ti ailei saun lialun ma hetekie Haeu hani laha kawatan na laha kum lioi lialui woulaha. 


text:
Laha paxai tioi ka Haeu tioi hawane hatesol namilolaha ma pupuasalaha ti seilon liai kum tioi. Ti tenen ien, laha lokuha lotui Haeu ape laha ukek, “Salan wanen, Haeu wasolamuto.” Sale kiliwakei lotu ti teka kahikahi Krais 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga kaxi hanau amuto waliko ti na amuto aile ti leili lotu. Teka ti amuto uke hina pak ti pakui hani Haeu, teka uke hina nauna ti hanaui seilon. Teka liai uke hina waliko ti Haeu kola hatakei haniwen laha ti kaxi haniai seilon. Teka liai ulea uke hina meng ti kakai xux liai. Tenen meng ien kewa tel i nexi haxewa hani amuto. Hatesol waliko ien amuto ailewa ti haxoxoi teka kahikahi Krais. 


text:
Ewi na hua ma na tolu ti amuto kakak kakai xux liai ti Holi Spirit hanamiloa lato. Tuahe kewa tel kakamu imat. Ape tel liai ti amuto kewa nexi haxewai kakaian. 


text:
Na tap tel nexi haxewaian, tel seilon ti i kakak kakai xux liai, i kum kak eliliel ti lawe seilon hong. Kewa ka kakaian mewenae ti lalu Haeu. 


text:
Na masin leilon ti tel i tu kakaxi kakain ti Haeu, ape Haeu hani ulea tel liai tenen meng, tel i tu kakak mongawa. 


text:
Ewi na amuto hatesol kaxi kului kakai Haeu tuahe axiwa taun ti tel tel lehe i hanau hatesol kahikahi Krais ma haxoxo namilolato. 


text:
Haeu i watakai na kako teka kahikahi Krais kako seilon tenen ti aile nakaputiniai waliko. Haeu pahan kiliwakei lawe waliko ti kako mewenae sawisawin ma wasolakako kewa solian. 


text:
<pb/>Masin ti i sosohot ti ingi lotu tehu tehu wasole teka kahikahi Krais, teka hehin laha kum hahasiwixa kamekame ti leili lotu. Laha minginiwa awalaha. Laha nameniwa ka laha hahitake axoalaha. Nauna ti Moses tin i hanau ukek ien. 


text:
Na laha hina kamekame, laha po kameiwa axoalaha ti ingalaha nake hahien na laha hatalia kiliwakei lotu. 


text:
<pb/>Na masin amuto kum amuke waliko ti nga kakaxi ie, nameniwa ka kakai Haeu kumahe i ahuma ti amuto. Tin kumahe mewenae amuto hongoen kakaian. 


text:
Na salan amuto teka kuluiai kakai Haeu ma seilon tenen pon ailei waliko tenen tenen ti pohe Holi Spirit, ala amuto paxai tioi ka waliko ti nga kakak ie se nauna ti Jises Krais tel Masiwi. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, pahak namilomuto kewa xoxoan ti kuluiai kakai Haeu ma tin kum hahalini tel na i kak kakai xux liai ti lotuiai Haeu. 


text:
Tuahe lawe waliko ti amuto aile, paxai kewak ka amuto aile aluini hahawane ma kiliwakean mewenae sawisawin.<pb/>


text:
Tesol akikik ti Krais, nga hanamena aliliake amuto meng solian ti Jises ti nga kaxi haniwen amuto. Amuto hong waxiwen ma tutuhamuto xox hawanewen. 


text:
Na namilomuto xox tatale ti tenen meng ien, Jises Krais awai amuto ti kawatan ti lialui woumuto. Na tap, tenen meng ien i kum huali wanen amuto. 


text:
<pb/>Ala amuto nanameni, nga hakouta haniwen amuto waliko ti nga hongoen ti Jises tel Masiwi. Pate tuah tapein ti lawe waliko se tetenen. Jises Krais mat ti ukei kawatan ti lialui woukaha masin ti pepai Haeu kakaxi. 


text:
Muhin ien lape tehue i take hani teka kahikahin liai kilaialato sai 500 hani patul. Teka ti lato laha tapoen tuahe pamu kilaian teka moihin tutuen. 


text:
Tapeinan wanen tin i take hani nga ape nga sohot aposel tetan. Tuahe tap tel amemene ka i kilami nga aposel. 


text:
Ti paxaian tetak nga tel pamu itan ti lawe aposel. I kum tapai wanen laha axai nga aposel nake kemuk nga aile halialu hawane teka kahikahi Krais, teteka seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>Tuahe ti lalape soliai Haeu i aile ape nga sohot tel seilon masin ti amuto tioi nga aope. Soliaian i kau hawane anan. Nga puas eliel hahawane xoini hatesol aposel liai. Tuahe kumahe nga ailele ti puki kuik. Ti soliai Haeu i puas hahakui nga. 


text:
Nameniwa, meng tenen nga kakaxi ma ti tesol aposel liai kakaxi se tenenawe. Ape meng tenen solian ien amuto hong sohoen. Salan wanen Haeu hamoiha aliake seilon 


text:
<pb/>Amite tesol aposel kaxi haniwen amuto ka Haeu xahateni Jises Krais ti matean. Aile ape nakon lahan teka ti amuto ukek ka seilon kum moih alia? 


text:
Na masin Haeu tai xahateni Krais ti matean, tap pupuase meng ti amite kakaxi ma tin tap pupuase xoxoi namilomuto ti Jises Krais. 


text:
Na masin ien, amite puputawen sale Haeu nake amite kaxi hahani amuto ka Haeu xahateni Krais ti matean. Tuahe na salan ka seilon kum moih alia, Haeu tai xahateni aliake i. 


text:
Na masin Krais tai moih alia, tap wanen solian amuto uke ti xoxoi namilomuto tetan ape imuh amuto uke kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Na masin ien, hatesol kahikahi Krais laha matewen, laha toto tetesol ti kaui kawatan ti tap tahi tapoan. 


text:
Na kako hana namilokako hani Krais mewenae ti hasoliai totonakako ti he tehu pon ie, hatahan wanen kako. 


text:
<pb/>Tuahe salan wanen, Krais moih aliawen. Ien i kola hawane ka teka ti kako mat, tin kako xahat alia. 


text:
Namiloi paxaiwa. Seilon telawe Adam i aile ape matemate sohot. Tin masin seilon telawe Krais i aile ape seilon moih alia. 


text:
Kaha hatesol mat nake kaha nakuama ti Adam tetel i tahi kakai Haeu. Tin masin kaha hatesol moih alia nake ti Krais. 


text:
Kaha tel tel moih alia taun ti Haeu kilamiwen. Haeu xahateniwen imat Krais. Ape taun ti aliaian, teteka laha soh tetan laha moih alia. 


text:
<pb/>Tataen ien Krais xaxaweni hatapo lawe spirit lialun ma lawe masiwi laha pahoxai Haeu. Muhin ien tehu pon ie i tapo. Ape Jises Krais hana hatapo lawe waliko hahitake nenein ti Haeu tel Taman. 


text:
Krais hoi liai i neneini seilon atengi tataen Haeu xoini hatapoa hatesol teka laha pahoxai i ape hana laha hahitake Jises Krais. 


text:
Leili pepai Haeu i ukek ka i hana lawe waliko hahitake nenein ti Jises Krais. Tuahe Haeu kumahe hahitakan nake puki i hani Krais poh ti neiniai lawe waliko. 


text:
Ti Jises Krais sohotua masiwi ti lawe waliko, i teheni aliake i hani hahitake tel Taman tetel i hana lawe waliko hahitakan lehe Haeu neini hatapo lawe waliko. 


text:
<pb/>Namiloi aluiniwa tetenen. Na seilon kum moih alia, nake lahan teka seilon uke baptais ulea ukei totone teka laha mat imat ti ukei baptais? Solian tetan la na masin seilon kum moih alia? 


text:
<pb/>Puki amite tesol aposel, amite kum nam waxi kawatan ti i tutunahi amite hetekie kalak na amite mat. Amite tai aile ukek ien na masin amite kum soh ka Haeu hamoiha aliake amite. 


text:
Tesol akikik ti Krais, uke tuahe na telao seilon telei nga ti tenen puasain nga ailele. Ien se pate salan masin salan wanen ka nga amuke amuto nake amuto pakata xox kapi Krais tel Masiwi ti kako. 


text:
Teka seilon ti Epesus lawe laha pahoxai nga hanowi manihuh tenen tumun kalimen. Nga tu xox kakapita pahoialaha kumahe nake pahak nga uke kahuk ti he tehu pon ie. Na masin Haeu kum hamoiha aliake nga, tap solian tetan ti na nga tua hani lioi laha telei nga ti ailei puase Haeu. Na masin seilon kum moih alia, i pon na kako aile mewenae waliko ti hamuamuaiakako. Masin ti hina seilon laha ukek,<pb/>“Kako tua ang ma un taxitaxia nake letu uke kako mat!” <n>(Isa 22:13)</n> 


text:
Kum hahani laha puluti halialu amuto. Kako tioi na kako puas hukuma hani kapi teka seilon weli ailei saun lialun, laha halialu soliai woukako. 


text:
Amuto alia hanima namil solian lehe amuto kum aile ulea saun lialun. Nga kak teik waliko ie nake teka ti amuto laha kum tioi hawane Haeu. Ala laha hienawa nake laha se kahikahi Krais. Ti tone Haeu tupuakako tap tahi lialuan 


text:
Kakapax ti amuto i kola ka tap wanen namilomuto. Namiloi paxai haniwa na amuto seini tehu waki pata. I kum xex halik i matemu. 


text:
Waliko ti amuto tihini hani leili hepekeun kumahe pata ti amuto sohuti. Amuto seseini tuahe wakuen masin waki komem ma na waki maia. 


text:
Haeu tetel i aile tesol wakuen ien xex hani pata usiwa ti pahan. I namiloiai tanome lawe pata tenen tenen. 


text:
Tin masin tupui lawe waliko moihin i kumahe tenenawe. Tanome tupui seilon, manihuh, manixux ma xixi, laha tenen tenen. 


text:
<pb/>Tupui waliko ti he maun liai tenen ti tupui waliko ti tehu pon ie. Soliaialaha tin kumahe tenenawe. 


text:
Soliai xewai alon liai tenen ti soliai xewai pangapang ma na kohot. Kalak puki kohot, soliai kamaialaha kumahe tenenawe. 


text:
<pb/>Tin masin tupuakaha seilon ti he tehu pon ie, i liai tenen ti tupuakaha muhin ti Haeu hamoiha aliakewa kaha. Kaha seilon, i aneso kaha mat ape tupuakaha i koha. Tuahe tupuakako teka kahikahi Krais ti kako moih aliawa, i tap tahi lialuan. 


text:
Tupuakaha ti he tehu pon ie kumahe pate solian wanen, hina kawatan lawe i tunahi tupuakaha. Tuahe ti Haeu hamoiha aliakewa kako, i sohot soli hatap hawane. Lawe tinukaha i uke he lialun ma i hatapo kuikaha. Tuahe ti kako moih aliawa, tupuakako i kui hawane. 


text:
Aope ie tupuakaha masin ti Haeu namiloiwen tuahe ti tehu pon ie. Tuahe ti i hamoiha aliake kako, kako uke tupuakako haun wanen tenen ti tap tahi lialuan. Huonen tupuakako, tenen ti kako hina he tehu pon ie ma tenen ti kako hina taen ti kako to kapi Haeu leili tonan. 


text:
<pb/>Leili pepai Haeu i ukek ka lokon Haeu tanomi Adam imat ti lawe seilon, i axi Adam hanawain ape i moih hanowi kaha hatesol. Jises Krais tin i sohot seilon hanowi kaha, tuahe i tetel haniai hanawain ti tap tahi tapoan. 


text:
Tuahe kumahe kako kemu hanawain tenen tap tahi tapoan. Imat, kako kemu tupuakako ti Haeu namiloiwen tuahe ti tehu pon ie ape imuh kako uke tupuakako tenen haun wanen, taen ti kako to kapi Haeu leili tonan. 


text:
Tel seilon imat wanen Adam, Haeu tanomi i ani pekeun ti tehu pon ie. Tuahe Jises Krais tetel i sohotuma imuh, i ahuma ti tone Haeu. 


text:
Kaha teka seilon ti tehu pon ie tupuakaha masin ti Adam. Tuahe ti tone Haeu, kako uke tupuakako haun wanen masin ti Jises Krais tetel i ahuma ti tone Haeu. 


text:
Aope ie kako masin Adam tel seilon ti tehu pon ie. Tuahe imuh kako sohot hanowi Jises Krais tel seilon ti tone Haeu. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, nga kakane hawane amuto kako kum pon wanen tonaiai tone Haeu, tetel i neneini lawe waliko, na tupuakako ti tehu pon ie i hamalum. Tupuakako ien i lialu ma koha, tuahe ti tone Haeu tap tenen waliko i po lialu. 


text:
<pb/>Hongoa! Ape nga kaxi hani amuto waliko ti Haeu tai hatakei. Hina ti teka kahikahi Jises Krais laha tai tapo, laha moihin tutuen ti Jises Krais aliama. Tuahe tataen ien hatesol kahikahin laha sohia. 


text:
I sohot hahutuia hanowi xepai usil taen ti kako hong tenen kuiniai suhusuh tapeinan ti Haeu. Tataen ien teka kahikahi Krais kaha moih alia ape Haeu sohi tupuakaha hani tenen haun wanen ti tap tahi lialuan. 


text:
Tupuakaha tenen i lialu i sohia hani tetenen ti tap tahi lialuan usiwa namili Haeu. Ien masin ti na tel seilon i naxi xaxaweni soson wasan ape i hana tenen haun. 


text:
<pb/>Ti waliko ien sohot, i hapoponowi hawane kakain leili pepai Haeu ti tel kuluiai kakaian taiwen. I ukek,<pb/>“Haeu xaxaweni hatapo matemate.” <n>(Isa 25:8)</n> 


text:
Na masin ien, i pon hawane kako soh kakain leili pepai Haeu ti i ukek,<pb/>“Tap wanen ape matemate po xoini kako. Tap wanen ape i po halialu kako.” <n>(Hos 13:14)</n> 


text:
Matemate i sohot nake ti saun lialun ti kaha seilon. A kaha tioi kaha ailewen saun lialun nake nauna ti Haeu kola hani kaha. 


text:
Tuahe lawe kako kak kemulik hahani Haeu tetel i huali kako waxainiai lawe waliko lialun nake ti pupuase Jises Krais tel Masiwi ti kako ma ti xoxoi namilokako tetan. 


text:
<pb/>Tesol soliai akikik ti Krais, tu xox hawanewa. Kum hahani tenen na waliko kapiti hakalala amuto. Lawe hani hatapoa tupuamuto ailei puase Haeu tel Masiwi. Ala amuto tioi ka puasain lalap ti amuto ailele ti axe Haeu tel Masiwi i kum tua xoina.<pb/>


text:
Ie ape nga kakak sale moni ti lehe amuto apuhini hualiai teka kahikahi Krais ti texux xux Judia. Amuto aile usiwa waliko ti nga honewen teka kahikahi Krais ti texux xux Galasia. 


text:
Lawe Sande, tel tel ti amuto hana talaheniwa teik moni lapan ti pon amuto hani leili tehu puasain ien. Ape hana auniwa lehe na nga lua haniwa kapimuto, tap amuto tauxuux ti apuhinian. 


text:
Kilami ngahoa teka seilon ti amuto tioi laha tapai otoheniai moni ti amuto apupuhini hani Jerusalem. Ape na nga tahiawa nga tai pas ti haxewai nanahiai tesol seilon ien ti nga talo. 


text:
<pb/>Nga nanamiloi na nga lua hanimu texux xux Masedonia. Pake kumahe nga to kue ien. Ape muhin nga lua paxaiamuto. 


text:
Sohin uke nga tomu teik kapimuto, nga kum tioi aluini. Uke na nga hatamusumu taun ti waiwain ien lehe amuto haponoak waliko tenen na nga tae ti tehu nanahiak ti hani tuahe tesol na nga lua. 


text:
Na masin Jises tel Masiwi sowini hani nga, pahak nga taliamu teik kapimuto luaiak tetehu. Kumahe pahak nga tua sota. 


text:
Kalak kilan seilon ie pahoxai nga, Haeu hei hawanewen aweisaluk ti kaxiai meng solian tetan hani teka seilon. I aile ka pupuasak kau hawane anan, aile ape nga namiloi nga tilimuen ie. 


text:
<pb/>Ti na Timoti lua haniwa kapimuto, aile aluini haniwa i nake tin i ailele puase Jises tel Masiwi hanowi nga. 


text:
Kolongeniwa ka tap tel ti amuto paxai teheni i. Huali hawanewa i ti tehu nanahian lehe i aliama hetekie amuam he tian. Nga to atetengi i ma tesol kahikahi Krais liai kahitan. 


text:
<pb/>Nga to kakane hahakui Apolos ti lua paxaiamuto hetekie teka kahikahi Krais liai. Tuahe i tai namiloi na i lua hani kapimuto aope ie. Na i pon, i luawa. 


text:
<pb/>Lepetawa uke waliko neini hakalala amuto. Haxoxo hawanewa namilomuto ti Jises Krais. Lawe amuto kewa he angiamat ma kuin. 


text:
<pb/>Amuto tioi ka ti hatexux xux Akaia, Stepanas hetekie hatesol seilon leili ingan lato tetesol lato hong sohomu ti Jises Krais. Ape lato hani hatapo tupualato hualiai teka seilon ti Haeu. 


text:
Tesol akikik ti Krais, nga kakane hawane amuto kolawa lomuto hani lato ma hong usiwa kakaialato hetekie teteka seilon tin laha puas eliliel ailei puase Haeu. 


text:
Nga amuke sohotui Stepanas, Portunatus ma Akaikus ti paxaiak. Lato huali nga waliko tenen amuto kum pon nake amuto tap ie. 


text:
Nga soh amuto amuam hawane ti amuto hong ka lato hakui aliake nga. Seilon tenen ien, amuto paxai tioiwa ka laha seilon tuah. Tiliai teik pas ie Pol hakau amuam 


text:
<pb/>Amuam ti teka kahikahi Krais ti texux xux Asia haniwa amuto. Akila ma tel axoan hehin Prisila hetekie teka kahikahi Krais laha huhukuma leili ingalalu ti ailei lotu, tin lato hakau amuam lalap haniwa amuto ti hahitake axe Krais. 


text:
Hatesol akikimuto ti Krais ie tin lato hakau amuam haniwa amuto. Na amuto apuha hetekie, pohi amukewa tel tel ti amuto ti kolai wawahen nake amuto se kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Tel na i tap wawahen hani Jises Krais tel Masiwi, lialuin lalap tunahiwa i ti lengei Haeu. Jises tel Masiwi, kum kukueini aliaiam. 


text:
Nga tai hani amuto sale Jises Krais, tetel puki i kakai Haeu hani seilon ma tel haniakaha tonain tuah kapi Haeu. I hoi imat ti lawe waliko Haeu tanomiwen. Amite tesol aposel paxaiwen i ma pupuasan he tange pulamite. Amite hongoen kakaian ma sotiwen i he minamite wanen. 


text:
Jises tel haniakaha tonain tuah i sohot seilon hanowi kaha ape Haeu talo i hani tehu pon itan ie. Puki amite ningahiwen i ape amite kaxi ahuti hani amuto ka i to kapi tel Taman Haeu lian tehue ma i hani kaha tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
Aile ape waliko ti amite ningahiwen ma hongoen, amite kaxi hani amuto lehe amuto tuai amite ti xoxoi namilomite ti Haeu ma kako pakata xox hetekie. Ape tin ati kako pakata xox hawane kapi tel Tamakako Haeu ma tel Natun Jises Krais. 


text:
Nga tai tesol waliko ie lehe ati tiakako tunahi hawane xuhai amuam. Na nanahiakako solian kako leili xewan ti Haeu 


text:
<pb/>Tenen kakain ie amite hongoen ti Jises Krais ape amite kaxi hani amuto ka Haeu se solian tapein masin xewai alon, tap wanen lialun tetan. 


text:
Na kako ukek kako pakata xoxox kapin tuahe kako to aile tatale saun tenen lialun, kako puputawen. Kako masin leili tilokoan. Kumahe kako aile usiusi kakain salan ti Haeu. 


text:
Tuahe na nanahiakako leili xewan hanowi ti Haeu i leili xewan, i hukumini hawane kako ape Jises tel Natun, tel i mat ukei kahi lialui woukako, i nuhi hauni hatapo leilokako. 


text:
<pb/>Na kako ukek kako kum aile wanen saun lialun, kako puluti aliliake kako ape kako kum paxai tioi waliko salan ti Haeu. 


text:
Na kako kaxi ahuti saun lialun ti kako, Haeu oxoxi kako ti kawatan ti lialui woukako ma i aile hasawi wasolakako kapin nake i aile usi waliko ti i kakawen i aile hani kako ma lawe i aile waliko tenen sawisawin. 


text:
Na kako ukek kako tap wanen saun lialun, tin kako namiloi ukek Haeu seilon ti puputa. I kola ka kako kum nam waxi kakaian.<pb/>


text:
Teka soliai natuk, tesol waliko ie nga tatai lehe amuto kum aile saun lialun. Tuahe na tel i aile saun lialun, tel seilon tukei awakako hani tel Taman Haeu ti awaiakako. Tel seilon ien se Jises Krais, tetel sawisawin tapein. 


text:
I tetel i mat ukei kawatan ti lialui woukako. Kumahe mewenae ti kako, hetekie lawe seilon ti tehu pon ie. 


text:
Na tel i ukek i tioi hawane Haeu tuahe i kum hong usi nauna tetan, i tel seilon ti puputa, i kum paxai tioi waliko salan ti Haeu. 


text:
Tuahe teteka laha aile waliko ti Haeu pahan, laha kola hawane ka laha waheni i ma tin laha pakata xox kapin. 


text:
Teka soliai akikik ti Krais, tenen nauna ti wawahen nga tai hahani amuto, kumahe kakain haun. Amuto hongoen lokon ti amuto sohot kahikahi Jises Krais. Tuahe Jises haxewa ahekewen sale usi hapoponowi hatapoi nauna tenen ien. Sale pupuasan ma woun hetekie kako teka kahikahin, i kola ka salan wanen nake kako kumahe leili tilokoan, saun lialun ti kako i tapo ahuahua. Ape soliai puasakako ti Krais, i masin xewan ti hani seilon haxewai waliko tenen salan ti Haeu. 


text:
<pb/>Na tel ukek i leili xewai nenein ti Haeu tuahe i watakai seilon liai, tel seilon ien tutuen leili tilokoan. 


text:
Tel na i waheni seilon liai, i hamalum leili xewai nenein ti Haeu, i tap namil ti kapiti halialuan ailei saun lialun. 


text:
Tuahe tel na i watakai seilon liai, i masin leili tilokoan. Lialui woun hapulaxa i. I masin seilon tenen i nanahih leili tilokoan ape i kum paxai uke aweisalun.<pb/> 


text:
Teka soliai natuk, nga tatai ti hanamenaiamuto ka Haeu oxoxiwen amuto ti kawatan ti lialui woumuto. I aile ukek nake ti pupuase Jises Krais.<pb/> 


text:
Nga tatai ti nauamuto teka wawan matutu ma salaimat, teteka amuto tioiwen Jises Krais, tetel i hoi imat ti lawe waliko Haeu tanomi.<pb/>Tin nga tatai ti nauamuto teka wawan uluha, teteka amuto tahi waxainiwen nenein ti Satan.<pb/> 


text:
Nga tatai ti nauamuto teka soliai natuk, teteka amuto tioi hawane tel Tamakako Haeu.<pb/>Nauna tetak nga haniwen amuto teka wawan matutu ma salaimat, teteka amuto sohot kuewen kahikahi Krais, tetel i hoi imat ti lawe waliko Haeu tanomi.<pb/>Nga nau hehetekie amuto teka wawan uluha, teteka namilomuto xoxoan ti Haeu, teteka lawe amuto usi kakaian ma amuto tahi waxainiwen nenein ti Satan. Kum usiusi saun tenen Haeu watakai 


text:
<pb/>Kum nanamusini waliko lialun ti tehu pon ie. Kum aile usiusi nanahiai teka seilon laha pahoxai namili Haeu. Na amuto aile ukek ien, amuto tap wawahen hani tel Tamakako Haeu. 


text:
Na seilon aile usi waliko lialun ti tehu pon ie, laha aile waliko tuahe ti hamuamui tupualaha, laha haisi aliake hawane laha lawe waliko ti laha niningahi ma laha hanasanasake soxialaha ma puasalaha. Saun tenen ien kumahe kaha kema ti tel Tamakako Haeu. 


text:
Lawe isiai tupui seilon ma tehu pon ie, i tapo ahuahua. Tuahe teteka laha hong usi namili Haeu laha to lian tehue. Kanipetiwa teka pupuasalaha pahoxai Jises Krais 


text:
<pb/>Teka soliai natuk, tapoi tehu pon itan ie ape i xohiwen. Amuto hongoen ka tel seilon pupuasan i pahoxai puase Krais i luluainima. Ti salan tetan kilan ti laha tahiawen ape i kola ka tapoi tehu pon itan ie pate i xohiwen. 


text:
Teteka seilon ien laha ox salili kako. I kola ka laha kumahe teka kahikahi Krais wanen ma tin kumahe tuaukako. Na laha tuaukako laha tai ox salili kako. 


text:
<pb/>Tuahe amuto kumahe masin laha. Amuto kewen Holi Spirit ti kapitiamuto ape amuto tioi hawanewen kakain salan ti Haeu. 


text:
Aile ape nga tai hani amuto kumahe nake amuto kum tioi kakain salan ti Haeu tuahe nake amuto tioi hawane. Nga tai hani amuto nake amuto tioi ka tap wanen putain i ahuma ti waliko salan. 


text:
A aita tel seilon ti puputa? Seilon tetel na i eliel hawane ka Jises kumahe Krais tetel Haeu taloma. Seilon tenen masin ien laha pahoxai puase Krais nake laha tale tehitolaha hani tel Tamakako Haeu ma tel Natun. 


text:
Tel na i tale tehiton hani tel Nati Haeu, i kum pakata uke kapi tel Taman. Tuahe tel na i kum kaxi puluhini xoxoi namilon ti Krais, hoi liai i pakatawen kapi tel Taman. 


text:
<pb/>Aile ape amuto tu xoxoa ti lawe kakain salan amuto hongoen ti amuto sohot kahikahi Jises Krais. Na amuto aile ukek, tin amuto tu xox kapi tel Nati Haeu ma tel Taman. 


text:
<pb/>Nga tai hani amuto tesol waliko ien lehe amuto kanipeti teka laha neini hasele seilon ti kakain salan ti Haeu. 


text:
Tuahe amuto kewen Holi Spirit ti kapitiamuto. I lawe kapimuto, tapai mewenae i hanauamuto nake waliko ti i hahanau mewenae salan, tap wanen puputa leilon. Aile ape tu xoxoa kapi Jises Krais masin ti Holi Spirit kakanewen amuto. 


text:
<pb/>Teka soliai natuk, kako pakata xox hawanewa kapi Jises Krais lehe na i aliama kako kum mamata nake tap tenen na waliko lialun i hahiena kako ti puli Haeu. 


text:
<pb/>Amuto tioi ka Jises Krais sawisawin tapein. Aile ape na tel seilon woun pate sawisawin, i se nati Haeu.<pb/>


text:
Namiloi paxaiwa lalape wawahen ti Haeu. Ti wawahen tetan i axai kako natun. Ape salan kako se natun. Teka seilon kumahe ti Haeu, laha kum ukek ka kako natun nake laha kum paxai tioi i. 


text:
Teka soliai akikik ti Krais, kako tioi ka aope ie kako nati Haeu tuahe kako kum xeu kako sohot seilon tetenen taun ti Jises Krais aliama. Taen aliaian ien kako tioi hawane Jises Krais ape kako sohot hanowi i. 


text:
Teteka pahalaha wanen sohot hanowi Jises Krais, laha kanipetiwa laha ti ailei saun lialun nake Jises Krais sawisawin tapein, i tap wanen tenen na lialun. 


text:
<pb/>Seilon teka laha to ailele saun lialun, laha xaputi nauna ti Haeu nake saun lialun i ahuxai nauna tetan. 


text:
Amuto tioi ka Haeu talo Jises Krais hani tehu pon ie lehe i mat ukei kawatan ti lialui woukako, tuahe puki i, tap wanen tenen na lialun i ailewen. 


text:
Aile ape teka na laha pakata kapita kapin, laha kum wangiti ailei saun lialun. Teka laha aile tatale saun lialun, laha kum paxai tioi Jises Krais ma tap titioalaha tetan. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, kum hahani tel na seilon hanau puluti amuto. Haeu namiloi ukek ka mewenae teteka laha aile saun solian hanowi Jises Krais laha se seilon sawisawin. 


text:
Seilon tetel na i to aile tatale saun lialun, tel seilon ien se nati Satan, tetel i aile saun lialun lilian ti i tahiwa Haeu. Tuahe Haeu talo Jises Krais hani tehu pon itan ie ti halialu tamusukei pupuase Satan. 


text:
Teteka na laha nati Haeu, laha kumahe weli ailei saun lialun nake laha aile usiusi namilon. Laha kum pon aile tatalei saun lialun nake laha ukenewen woi Haeu. 


text:
Tataen ie ape kako paxai tioi teteka nati Haeu ma teteka nati Satan. Teteka na laha kum aile waliko tenen Haeu pahan ma laha kum kola wawahen hani seilon, laha kumahe nati Haeu. He wawahenawa 


text:
<pb/>Lokon ti uli kako sohotua kahikahi Jises Krais, kako hongoen kakai Haeu sale wawahen. I ukek kako he wawahenawa. 


text:
Kako kum hahanowi woi Kein, tetel i usi woi Satan ape i telei tel ukalan Abel. I aile ukek ien nake puki woun pate lialun ma i watakai soliai woi tel ukalan. 


text:
Na kako waheni teka akikikako ti Krais, i kola ka kako tapeini aile usiai saun lialun ma kako ukewen tonain tuah kapi Haeu. Teka laha tap saun ti wawahen, laha masin seilon maten nake laha kum hani Holi Spirit kapitialaha. 


text:
Teteka laha watakai seilon liai, Haeu namiloi ukek laha masin teka weli teleiai seilon. A amuto tioi ka seilon tenen ien laha kum uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Kako tioiwen wawahen wanen. Ti Jises mat ukei totonakako, i kola hani kako saun wanen ti wawahen. Aile ape kako waheniwa seilon liai kalak na kako mat ti hualialaha. 


text:
Na tel seilon kilan soxi tuahe i kum nam waxi hualiai teka totonalaha pate lialun, kaie i hina wawahen wanen ti Haeu? 


text:
<pb/>Teka soliai natuk, wawahen kumahe i sohotuma mewenae ti kakaiakako. Kako kola hawanewa wawahen wanen ti soliai pupuasakako. 


text:
Na kako aile ukek ien, kako tioi hawane ka salan kako nati Haeu, teteka usiai kakaian. Tenen wawahen ti kako ien i hatona hasolia tiakako ape kako pon kak matut kapi Haeu kalak na namilokako sului aliake kako. Nameniwa ka anesoi Haeu ti tioiakako i xoini anesoakako nake i tioi hatapo leilokako ma lawe waliko. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, na tap waliko lialun i aile namilokako tieni aliake kako, kako kum mamata Haeu ma kako matut lotuian. 


text:
Ape i aile hani kako waliko tenen na kako kamei i nake kako hong usi kakaian ma aile waliko tenen pate i waheni. 


text:
<pb/>Nauna ti Haeu ukek, haxoxoa namilomuto ti tel Natun Jises Krais ma he wawahenawa masin ti i honewen amuto. 


text:
Teteka laha hong usi nauna ti Haeu, laha pakata xox kapin ape i pakata xox kapi laha. Kako tioi ka i papakata kapi kako nake Holi Spirit tetel ti Haeu haniwen kako, i haxoxo tenen namilokako ien.<pb/>


text:
Teka soliai akikik ti Krais, kum hong sosohomu seilon na laha ukek Holi Spirit hahanamiloa laha ti kakaialaha. Hong kolongenimua kakaialaha nake kilan seilon laha woinakon kuluiai kakai Haeu. 


text:
Kako tioi ka laha hahitake nenein ti Holi Spirit na laha ukek ka Jises Krais i sohot hawane seilon he tehu pon ie. 


text:
Tuahe tel na i ukek ka Jises Krais i kum sohot seilon hanowi kaha, tetel ien kumahe Holi Spirit neneini i. I usiusi namili tel seilon pahoxaiai puase Jises Krais, tetel amuto hongoen i lua kemak ape i hoi ie. 


text:
<pb/>Tuahe amuto, teka soliai natuk, amuto seilon ti Haeu. Amuto tahi waxainiwen kakai teka woinakon kuluiai kakai Haeu nake Holi Spirit tel kapitiamuto i pamu masiwian ti Satan tel kapiti halialui seilon ti tehu pon ie. 


text:
Teka woinakon kuluiai kakain salan, laha kum tioi Haeu. Laha hahanau waliko tenen i ahuxai Haeu ape seilon ti laha kum tioi Haeu hong usi kakaialaha. 


text:
Tuahe kako seilon ti Haeu. Teteka laha tioi Haeu laha hong usi kakaiakako. Teteka laha kumahe ti Haeu laha kum hong usi kakaiakako. Tenen ien i kola na laha kema kakain salan ti Holi Spirit ma na laha kema kakain puputa ti Satan. Saun ti wawahen wanen 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, kako he wawahen tatalewa nake saun ti wawahen i ahuma ti Haeu. Teteka laha waheni seilon liai laha se nati Haeu ma laha tioi hawane i. 


text:
Tuahe teteka laha tap saun ti wawahen, laha kum tioi Haeu nake puki Haeu lawe i waheni hawane seilon. 


text:
<pb/>Haeu aile kola haniwen kaha wawahen tetan ti i talo telawe Natun hanima tehu pon itan ie. I aile ukek ien lehe kaha pon ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan nake ti soliai puase tel Natun Jises Krais. 


text:
Haeu kolamu wawahen wanen imat ti kako waheni i. I aile ukek ien ti i talo tel Natun mat ukei kawatan ti lialui woi lawe seilon. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, na lalape wawahen ti Haeu masin ien, kako tin he wawahenawa hanowi ti i waheni kako. 


text:
Tap tel ningahiwen Haeu, tuahe na kako he wawahen, Haeu pakata xox kapi kako ape wawahen ti kako i sohot hawane hanowi wawahen tetan. 


text:
<pb/>Haeu hani kako Holi Spirit, aile ape kako tioi ka Haeu pakata xoxox kapi kako ma kako hani kapin. 


text:
Amite tesol aposel paxai hawanewen Jises Krais ma pupuasan ape aope ie amite kakaxi ka Haeu talo i tel Natun awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha. 


text:
Tel na i paxai tioi ma kaxi ka Jises se Nati Haeu, i pakata xox kapi Haeu ma Haeu pakata xox kapin. 


text:
Kako tioi ma soh hawane ka Haeu waheni kako. Haeu lawe i waheni hawane seilon. Tel na lawe i aile kola saun ti wawahen, i pakata xox kapi Haeu ma Haeu hani kapin. 


text:
Na kako waheni kapitini Haeu ma seilon, kako kum mamata tehu ngain ti Haeu paxai kolongeni woi seilon pake woukako hanowiwen woi Jises Krais ti kako he tehu pon ie. 


text:
<pb/>Tel na i hina saun ti wawahen wanen, i kum mamata nake wawahen wanen i xaxaweni mamatauan. Na kako mamata ka Haeu axi kako kawatan, i kola ka kako tap wawahen wanen ti Haeu. 


text:
<pb/>Na tel seilon ukek i waheni Haeu tuahe i watakai teka akikin ti Krais, i seilon tenen puputa. Tel na tap wawahen hani seilon ti pulan niningahi, pamu i kum pon waheniai Haeu tetel ti i kum niningahi. 


text:
Teteka laha soh ka Jises i tetel Krais ti Haeu taloma, laha se nati Haeu. Na kaha waheni tel na seilon, tin kaha waheni hetekie natun. 


text:
Salan wanen kako waheni hawane Haeu na kako aile usi waliko ti pahan kako usiwa. Pake kumahe pate ailan ti usiai nauna tetan. 


text:
Lawe nati Haeu laha pon xoiniai waliko lialun tenen tenen ti tehu pon ie nake namilolaha xoxoan ti Jises Krais. 


text:
Tap tel seilon i pon xoiniai waliko lialun ti tehu pon ie, mewenae tetel na i soh hawane ka Jises se tel Nati Haeu. 


text:
<pb/>Tetel Jises ien, Haeu haxewa haniwen kako ka i tel Natun wanen, lokon ti Jon baptaisi i he kan ma ti matean. I kola ka i tel Nati Haeu kumahe mewenae ti Jon baptaisi i, tuahe hetekie ti i mat ukei kawatan ti lialui woukaha. Ape Holi Spirit nexi ka salan wanen nake lawe i aile waliko tenen mewenae salan. 


text:
Na seilon kaxi hani kaha waliko tenen kaha tioi ka salan, kaha soh kakaialaha. Aile ape pamu kaha sohoa Haeu. Puki i haxewa haniwen kaha tel Natun. 


text:
Tel na i soh ka Jises se tel Nati Haeu, i tioi hawane ka waliko ien salan. Tel na i kum soh waliko ien, tin i ukek Haeu seilon tenen puputa nake i kapaxe waliko ti Haeu kaxiwen sale tel Natun Jises. 


text:
<pb/>Waliko ti Haeu haxewa haniwen kako sale tel Natun, i pate tuah wanen. Haeu hani kako tonain kapin ti tap tahi tapoan nake ti puase tel Natun Jises. 


text:
Aile ape tel na i pakata xox kapi tel Natun, i uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Tuahe tel na i kum pakata kapi tel Natun, i kum uke tonain tenen ien kapi Haeu. Tiliai kakai Jon 


text:
<pb/>Nga tai tesol waliko ien hani teteka amuto soh hawane ti Jises tel Nati Haeu lehe amuto tioi ka amuto ukewen tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Aile ape kako pon ti lotu matut hani Haeu. Ape i aile hani kako waliko tenen ti kako kakamei i, na kamekame ti kako i poponowi ti namilon. 


text:
Kako tioi ka Haeu hong kamekame ti kako. Aile ape tin kako tioi i hani kako waliko tenen na kako kamea. 


text:
<pb/>Na tel kahikahi Krais ningahi tel seilon aile saun lialun, i lotu kameiwa Haeu hualian lehe Haeu hani i tonain kapin ti tap tahi tapoan. Tuahe kumahe nga ukek lotu hualiwa teka laha aile saun lialun tenen i aile laha sohot hanowi seilon maten, teteka ti Holi Spirit kum kapiti laha. Saun lialun tenen ien i selai laha ti Haeu. 


text:
Lawe waliko seilon aile ti i pahoxai Haeu se saun lialun. Tuahe kumahe lawe saun lialun i aile laha sohot hanowi seilon maten, teteka ti Holi Spirit kum kapiti laha ape laha selaia ti Haeu. 


text:
<pb/>Kako tioi ka teka nati Haeu laha kum aile tatale saun lialun nake Jises tel Natun i awai laha lehe Satan kum kapiti halialu laha. 


text:
Ape tin kako tioi ka tel Nati Haeu i lua hanima tehu pon itan ie ape i kaxi haxewa hani kako lehe kako nam tioi tel Haeu wanen. Ape aope ie kako pakatawen kapi tel Haeu wanen nake kako papakata kapi Jises Krais tel Natun. I se Haeu wanen ma tetel haniai tonain tuah ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Teka soliai natuk, hana hatapoa namilomuto haniwa Haeu. Kum hahana waliko liai pamu tuah tetan.<pb/>


text:
Teik pas ie tataiak nga Pita, tel aposel ti Jises Krais. Nga tai hani amuto teka seilon Haeu kilamiwen tetan, teteka amuto ti xux liai to sisilahota leili xux Pontus, Galasia, Kapadosia, Asia ma Bitinia. 


text:
Ti imat wanen hoi tel Tamakako Haeu namiloiwen ka i kilami amuto seilon tetan. Holi Spirit aile, ape amuto hani hatapo Haeu tupuamuto. Aile ape Jises Krais nuhi hauni amuto ti lialui woumuto nake i mat hualiamuto. Ape amuto pon usiai kakaian. Nga kamei Haeu aile kola hawanei lalape soliaian hani amuto hetekie hatona hasoliai tiamuto. Teka kahikahi Krais mon atetengi tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan 


text:
<pb/>Kako haxawawa axe Haeu, tel Tame Jises Krais tel Masiwi ti kako. Ti lalape tatahan tetan i aile, ape kako sohot seilon haun ti usiai nenein tetan. Haeu xahateni Jises Krais ti matean, aile ape namilokako i xox hawane ti mon atengiai tonain kapin ti tap tahi tapoan. 


text:
Nake ti tenen ien, kako soh hawane ka kako uke kahukako ti i to aununa tone Haeu. Tesol waliko ien tap tahi kalutaian ma lialuan. Lawe i hamalum kapita haun ma solian. 


text:
Waliko ien tetakako, teteka seilon namilokako xoxoan tetan. Aile ape ti lalape pohe Haeu i awawai kako atengi tataen ti Jises Krais aliama. Taen ien Haeu oxoxi hatapo kako ti lawe waliko lialun ape i hatakei hani kako lawe waliko ti i aunini tetakako. 


text:
<pb/>Aile ape amuamua, kalak aope ie kako ilalameni moloan ti totohong ma kawatan tenen tenen leili teik taun kukunun. 


text:
Tesol kawatan ien i kola na namilokako xoxoan ti Haeu ma na kumahe, masin ti laha lui gol he ah ti haunian lehe i kola ka i se gol wanen. Gol pon i lialu tuahe namilokako ti Haeu i xox tatale na kako waxaini tesol totohong ma kawatan ien. Na i sohot ukek ien, Haeu namiloi ukek kako seilon tuah ma i sameni kako taen ti Jises Krais aliama. 


text:
<pb/>Saka amuto waheni Jises Krais, kalak amuto tai ningahi i. Tin amuto soh tetan, kalak aope ie amuto kum niningah i. Amuam lalap wanen leili tiamuto. 


text:
<pb/>Teka kuluiai kakai Haeu ti imat laha eliel hawane upia matainiai ti sale Haeu awai kako. Laha kakaxi ka Haeu aile ukek ien ti lalape soliaian kumahe nake ti soliai puasakako. 


text:
Laha eliel hawane tioi aluiniai tesol waliko ien ti Spirit ti Krais hanamiloa laha kak kilamiai lalape moloan ma matei Krais hetekie lawe waliko pate solian muhin. 


text:
<pb/>Holi Spirit haxewa haniwen laha ka kakain ti laha kak kukului, kumahe ti huali aliakealaha tuahe ti hualiamuto. Ti aope ie hina seilon tin laha kaxi ahuti hahani amuto tenen kakain ien ti pohe Holi Spirit, tetel Haeu taloma. Kalak teka engel ti Haeu tin pahalato wanen tioi matainiai sohotui tesol waliko ien. Haeu pahan kako sohot seilon pate sawisawin 


text:
<pb/>Aile ape awaiwa namilomuto lehe i kum kapiti halialu nanahiamuto. Haxoxoa namilomuto ukei lawe waliko solian ti Haeu hani amuto ukean taen ti Jises Krais aliama. 


text:
Amuto se nati Haeu ti hong usiai kakaian. Aile ape kum usiusi isiamuto ti ailei saun lialun masin ti amuto ailemu lokon ti amuto tai tioi Haeu. 


text:
Haeu i sawisawin tapein. Pahan wanen amuto hana hatapoa tupuamuto hahitake nenein tetan lehe waxi amuto sohot seilon tenen pate sawisawin. 


text:
Puki i kakawen leili teik pepaun i ukek, “Sohot elieliwa seilon tenen sawisawin tapein nake nga tel sawisawin tapein.” <n>(Lev 11:44-45)</n> Kahi lialui woukako pate lalap wanen 


text:
<pb/>Amuto axai Haeu Tamamuto, aile ape nameniwa ka tehu pon itan ie kumahe xuxumuto wanen. Aile kolawa ka amuto hong tamani kakaian nake amuto paxai tioi ka i tel Masiwi ti amuto ma i kum nexi seilon na i paxai kolongeni woukaha. 


text:
Amuto tioi ka Haeu tai hapuasa waliko tenen aneso i tapo masin moni kahui oxoxiakako ti hahitake saun tenen tap pupuasan, tetenen i koutama ti teka matahaun. 


text:
Puki Jises Krais i mat kahuiai lialui woukako kalak i sawisawin tapein. I tap wanen teik waliko lialun masin tok sipsip wawan uluha pate huliwi ti teka Ju telei ape hani Haeu. 


text:
Imat ti Haeu tanomi lawe waliko, hoi i kilamiwen Krais ti ailei tenen puasain ien. Tuahe ti solian ti kaha, Haeu taloma i aope ie, imat ti tapoi tehu pon itan ie. 


text:
<pb/>Amuto soh ti Haeu nake ti pupuase Jises Krais. Haeu tetel i xahateni Krais ti matean ma hani i ax lalap. Aile ape amuto hina namil xoxoan ti Haeu ma amuto mon atetengi ukei waliko ti i kakawen i hani teka seilon tetan. 


text:
<pb/>Amuto ape haun ti lialui woumuto nake amuto hong usiusi kakain salan ti Haeu ma amuto hina wanen wawahen hani teka akikimuto ti Krais. Aile ape he wawahenawa ti leili atemuto. 


text:
<pb/>Aile kewak ien nake amuto ape nati Haeu. I hani amuto tonain haun ti tap tahi tapoan nake amuto soh kakaian ti i hamalum lian tehue. Kumahe masin totone teka laha kum nam waxi Haeu. 


text:
Masin ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen,<pb/>“Seilon masin pahoah i mat kosea. Lawe waliko solian ti laha i tapo hanowi palawa tenen i tuhuawen.<pb/>Pahoah lawe i aiol, palawa i pingox. 


text:
Tuahe kakai Haeu tel Masiwi tap tahi tapoan.” <n>(Isa 40:6-8)</n> Kakain ien se tenen meng solian ti teka akikimuto ti Krais kaxi hahani amuto.<pb/>


text:
Amuto ape pate haun, aile ape kum aile hahalialu seilon, kum pupuluti laha, kum namiloi wawatakai seilon ti laha xoini amuto, kum kak sasaxuti seilon ma kum ukeke seilon tenen lehon huoka. Lioi xaxaweni hatapoa tesol saun ien. 


text:
Masin ti akaik tenen pate kokol i hitoloke hawane sus, amuto hitolokewa kakain salan ti Haeu lehe amuto pakata tatale kapin ma amuto tu xox usiai Jises Krais. 


text:
Aile kewak ien pake amuto ilameni paxaiwen solian ti Haeu tel Masiwi. Kako ape nati Haeu nake kako soh ti Jises Krais 


text:
<pb/>Amuto pakatawen kapi Jises Krais, tetel masin tehu kuku pate tuah ti Ingi Haeu. Teka seilon tale tehitolaha hani i tuahe Haeu namiloi ukek i pate tuah ma tin i kilami i ailei puasan. 


text:
<pb/>Amuto tin masin tehu kuku tuah Haeu hapuasa ataiai tehu ingan. Tehu ingan ien se kako teka kahikahi Krais. Haeu aile ukek ien lehe waxi kako sohot seilon tenen i hani hatapo Haeu tupuan. Haeu amuke tenen saun ien kumahe nake ti soliai puasakako tuahe nake ti pupuase Jises Krais. 


text:
Masin ti Haeu kakawen leili teik pepaun. I ukek,<pb/>“Nga hatuhi tehu kuku pate tuah leili Jerusalem. Tehu kuku ien nga kilamiwen ataiai ingak.<pb/>Teka seilon laha soh tetan tap wanen laha po namiloi tahane aliake.” <n>(Isa 28:16)</n> 


text:
Aile ape teka laha soh tetan, laha paxai tioi ka tehu kuku ien se pate tuah wanen. Tuahe teka laha kum soh tetan, teik kakain leili pepai Haeu i kak ukek sale teka ien,<pb/>“Tehu kuku teka ataiai ing hilisa, Haeu aile ape i sohot kuku tetehu pamu tuah ti kuku liai.” <n>(Ps 118:22)</n> 


text:
Leili pepai Haeu tin i ukek,<pb/>“Tehu kuku ien tin masin tehu hat he aweisal seilon nahih tuhuke ape laha put.” <n>(Isa 8:14)</n> Teka seilon ien namilolaha ti Jises Krais i put nake laha tahi kakai Haeu. Ti imat wanen Haeu namiloiwen tenen waliko ien i sohot hani teka laha kum hong usi kakaian. 


text:
<pb/>Tuahe amuto kumahe masin teka seilon ien. Haeu kilamiwen amuto seilon tetan. Amuto seilon sawisawin ti ailei puase Haeu, amuto hana hatapo tupuamuto hani i tel Masiwi ti amuto. Amuto seilon ti Haeu lehe amuto kaxi ahuti hani teka seilon lalape solian tetan, tetel i neini ahuti amuto leili tilokoan ti saun lialun hani leili soliai xewaian. 


text:
Masin ti tel kuluiai kakai Haeu kakawen ka imat amuto kumahe seilon ti Haeu tuahe ti aope ie amuto ape nati Haeu. Imat Haeu tai kola tatahan hani amuto tuahe ti aope ie amuto kewen tatahan tetan. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, nameniwa ka tehu pon itan ie kumahe xuxumuto wanen. Aile ape amuto tahiwa isiamuto ti ailei saun lialun nake i pahoxai amuto ti ailei saun solian. 


text:
Lawe ailewa waliko tenen mewenae sawisawin. Na amuto aile ukek ien, teka laha kum soh ti Haeu ma kak sasaxuti amuto, laha paxai tioi soliai woumuto ape laha haxawa axe Haeu taen ti Jises aliama ti hinitiai seilon. Lawe hongoa kakai teka masiwi ti amuto 


text:
<pb/>Haeu tel Masiwi pahan amuto paxai tioiwa ka amuto hahitake masiwi tenen tenen ti tehu pon itan ie. 


text:
Amuto hongoa kakai tel masiwi tapein ti xuxumuto ma teteka masiwi ti i kilami. I talo laha axiai kawatan hani teka ailei waliko lialun ma sameniai teka ailei waliko solian. 


text:
<pb/>Haeu pahan amuto ailewa saun solian lehe seilon tenen tap namilolaha ma anesoalaha ti Haeu, laha monga kak halialuamuto. 


text:
Nameniwa, amuto ape seilon tenen oxoxain, tuahe kumahe i hakouke amuto ailei lawe waliko ti pahamuto. Woumuto kolawa ka amuto unaui Haeu. 


text:
Waheniwa teka akikimuto ti Krais ma aile aluiniwa lawe seilon. Amuto kewa hina lomuto ti Haeu ma hongoa kakai tel masiwi tapein ti xuxumuto. 


text:
<pb/>Amuto teka unaui seilon, kewa hina lomuto hani teka masiwi ti amuto. Hong usiwa kakaialaha, kumahe mewenae na laha aile aluini amuto, tin hetekie na laha ahian. 


text:
Na amuto aile ukek ien, hina salangawan ti sameniamuto ma Haeu amuke amuto. Tuahe na amuto kau kawatan ti lialui woumuto, tap salangawan ti sameniamuto. 


text:
<pb/>Amuto se teka kahikahi Krais, tetel i kauen kawatan ti hualiamuto ape Haeu pahan amuto usiwa soliai woun kalak na amuto tunahi moloan. 


text:
Jises Krais tai aile wanen tenen na waliko lialun ma tin i tai pupuluti tel na seilon. <n>(Isa 53:9)</n> 


text:
Ti teka seilon kak alui i, i kum kak halialu aliake laha. Ti i kau kawatan laha hani i, i kum kak hamatau laha ka i kahui aliake. I hani lioi tesol kawatan ien hani mini Haeu, tetel lawe sawisawin ti paxai kolongeniai woi seilon. 


text:
Puki Jises Krais hani tupuan lehe i mat he kros ti kaui kawatan ti lialui woukaha. I aile ukek lehe kaha lioi xaxaweni saun tenen lialun ma kaha hana namilokaha ti ailei waliko tenen sawisawin. Nameniwa, Haeu haewiawen amuto nake Jises Krais uke totonamuto ti kaui kawatan. 


text:
Kemuk amuto masin teka sipsip laha nahih mitaxia. Tuahe ti aope ie amuto tohea alia haniwen kapi Jises Krais tetel ngahatiamuto. I awawai namilomuto lehe waxi amuto hamalum hahitake nenein ti Haeu.<pb/>


text:
Tin masin amuto teka hehin, amuto paxai tioiwa ka amuto hahitake axoamuto. Ape na lato tahi kakai Haeu, aile tatalewa saun solian hani lato. I xoini kakaiamuto ti itiniai namilolato usiai aweisali Haeu. 


text:
<pb/>Kum namiloi eliliel hasoliai tanome tupuamuto nake tanomamuto kumahe i kola soliai leilomuto. Kum aile hahakila tenen tenen hani ukumuto ma hahakea waliko tenen pate tuah masin gol he tinumuto. Kum soosoi maia tenen kahun pate lalap. 


text:
Soliaiamuto wanen i ahuma ti soliai woumuto. Haeu namiloi ukek amuto hehin tuah na amuto aile aluini teka seilon liai ma teheni aliake amuto ti usiai namilon. Tenen saun ien se soliaiamuto wanen ti tap tahi lialuan. 


text:
Lokon ti kuewen, teka hehin ti Haeu tin laha aile saun tenen ien ti kolai solian ti laha. Laha hina namil xoxoan ti Haeu ma laha hong usi axoalaha. 


text:
Masin Sara, i hong usi kakai Abraham tel axoan ma aile hani i hanowi ka tel masiwi. Amuto kola ka amuto masin Sara na amuto aile waliko ti Haeu ukek sawisawin hetekie tap matauamuto kalak na axoamuto ma na seilon liai axi amuto kawatan. Nauna hani teka wawan salawen 


text:
<pb/>Tin masin teka wawan, amuto aile aluiniwa axoamuto. Namiloi tioiwa ka amuto pamu kuin ti lato. Aile hasoliawa axoamuto nake ati amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan, tetenen i hani amuto ti lalape soliaian. Na amuto aile ukek ien, Haeu hong waxi kamekame ti amuto ti leili lotu. Nauna hani hatesol kahikahi Krais 


text:
<pb/>Tiliai nauna tetak, amuto hatesol kewa namilomuto teikawe, kolawa tatahan hani tel tel, he wawahenawa ti atemuto wanen ma namiloi kewak seilon liai pate tuah. 


text:
Na teka seilon kak alui ma na aile halialu amuto, kum kahui aliliake. Aile hasolia haniwa laha nake Haeu pahan amuto ailewa saun tenen ien. Ape i tin i kola soliaian hani amuto. 


text:
Masin teik kakain he pepai Haeu i ukek,<pb/>“Na pahamuto amukei kilan ngain solian ma soliai totonamuto,<br/>kum kakak kakain lialun ma kum pupuluti seilon.<pb/> 


text:
Saliniwa ailei saun lialun ape ailewa waliko tenen solian. Lawe puas elieliwa hasoliai wasolamuto.<pb/> 


text:
Aile kewak ien nake Haeu tel Masiwi lawe i ngahati teka seilon sawisawin ma hong waxi lotu ti laha.<pb/>Tuahe lawe i puas pahoxai teka ailei saun lialun.” <n>(Ps 34:12-16)</n> Teka kahikahi Krais kau kawatan ti ailei saun solian hanowi i 


text:
Tuahe na amuto kau moloan ma kawatan nake ti ailei waliko tenen solian, amuamua. Tanusik amuto. Kum namiloi hahalapa na seilon liai hamatau amuto. Kum maamata teteka uke laha aile halialu amuto. 


text:
Ti atemuto wanen haxawawa axe Krais tel Masiwi ti amuto. Na teka seilon kamei amuto sale xoxoi namilomuto ti Krais, kewa namilomuto lawe i apepeas ti haxewaian. 


text:
Tuahe aile hasoliawa ma hamalehua kakaiamuto hani laha. Kanipetiwa sale nanahiamuto lehe waxi namilomuto kum sului aliake amuto. Ape na laha kak saxuti amuto, laha tahunos ti laha paxaiwa soliai woumuto ti Krais. 


text:
Nameniwa, na Haeu pahan kaha kau kawatan nake ti ailei saun solian, tenen ien i pamu ewian ti na kaha kau kawatan nake ti lialui woukaha. 


text:
<pb/>Kum tataxini nake Krais tin i kauen lalape moloan. I mat ti kaui kawatan ti lialui woukaha ape matean tapai tehue. I tel sawisawin tapein i mat ukei totone teka seilon lialun lehe i hasolia wasolakaha seilon ma Haeu. Kalak teka seilon telei tupuan, Haeu xahateni aliake i ape tap tahi matean. 


text:
<pb/>Ape i kaxi ahuti kakaian hani teteka Haeu akeni kongini laha atengi taun ti i hiniti lawe seilon. 


text:
Ti kuewen wanen laha tale tehitolaha hani Haeu. I sohot lokon ti Haeu to mon atetengi na seilon towiahu ti lialui woulaha. Telok ien Noa tanomi tea waian lalap nake Haeu hauxa akah hutomiai xux. Mewenae tepanim tolu seilon soh hani leili tea waian ape lato kuosel ti tenen kawatan ien. 


text:
Telok somui kan ien i kilami baptais ti kako uke aope ie ti awaiakako ti kawatan ti lialui woukako na kako kaxi ahuti tenen saun ien. Saun ti baptais kumahe ti xaxaweniai lolo he tinukako. Leilon ti kako uke baptais, kako kamei Haeu ti nuhi hauniakako ti lialui woukako. Imat ti baptais, kako masin seilon maten tuahe Haeu hamoiha aliakewen kako. I aile ukek nake i xahateniwen Jises Krais ti matean. 


text:
<pb/>Jises Krais i ape tone Haeu, i toto sai tepaun minan manau. Haeu hana i Masiwi ti teka engel spirit solian ma lawe spirit lialun.<pb/>


text:
Krais kau moloan ti i he tehu pon itan ie. Aile ape kum nonomuha kaui kawatan masin ti i kauen. Na amuto kau kawatan nake amuto kahikahi Krais, i kola ka amuto talewen tehitomuto hani saun lialun. 


text:
Imat ti amuto sohot kahikahi Krais, amuto aile hakilawen saun tenen ti teka laha kum tioi Haeu ailele. Laha is eliel waliko tenen lialun, sale sikisiki ti laha pate hienain wanen, lawe laha un taxitaxia ape laha amuke ailei saun tenen tenen ti pate lialun. Tin laha lotui waliko tenen kumahe Haeu, a saun tenen ien i halenge hawane Haeu. 


text:
<pb/>Laha nam tataxini ti amuto kum tuai laha ailei tesol waliko lialun ien ape laha kak halialu amuto. 


text:
Tuahe imuh laha tu ti sulusulu mateiwai Haeu, tetel i paxai kolongeni woi lawe seilon, teka moihin ma teka maten. 


text:
Nake ti tetenen, teka kahikahi Krais kaxi ahutiwen meng solian ti Haeu hani teka aope ie laha maten. Kalak laha mat hanowi lawe seilon, hanawaialaha tap tahi matean masin hanawai Haeu. 


text:
<pb/>Tapoi tehu pon itan ie ape i xohiwen. Aile ape namilomuto kewa xewan ma tahiwa lialui isiaiamuto lehe i huali lotu ti amuto. 


text:
Amuto he wawahenawa ti atemuto wanen. Saun tenen ien pate tuah. Na amuto waheni seilon liai amuto pon oxoxialaha ti kawatan ti waliko lialun laha aile hani amuto. 


text:
<pb/>Haeu axiwen amuto anesoin ti ailei waliko tenen tenen. Aile ape amuto hapuasa aluiniwa ti hualiai seilon lehe waxi i kola soliai Haeu. 


text:
Na amuto hina anesoin ti ailei kakain solian, hapuasawa ti kaxi ahutiai kakai Haeu. Na amuto huali teka seilon liai, hani hatapoa kuimuto ti Haeu axiwen amuto lehe laha sameni i nake ti waliko Jises Krais aile haniwen laha. Haeu i tetel tuah wanen ma pate poh lian tehue. Salan wanen. Teka kahikahi Krais kum salia ti kaui kawatan 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, kum ong tataxini na kawatan tunahi amuto. I tohongi xoxoi namilomuto ti Krais. Kum namiloi ukekek waliko ien ala i kum tunahi amuto. 


text:
Amuamua nake i aile amuto tuai Krais ti kaui kawatan. Ape tataen ti lawe seilon paxai tioiwa lalape masiwian, amuam ti amuto lap ahe. 


text:
<pb/>Na teka seilon kak halialu amuto nake amuto kahikahi Krais, amuamua nake Spirit ti Haeu kapimuto. I tel pate tuah. 


text:
Tuahe kumahe nga kakak kawatan tetenen laha axi amuto na amuto telei seilon, amuto xuxuina ma na amuto tua nihini amuto hani soxiai seilon liai. 


text:
Nga kakak kawatan tetenen laha axi amuto nake amuto kahikahi Krais. Na i sohot hani amuto, kum hihienake. Kak kemulik haniwa Haeu ti laha axai amuto kahikahi Krais. 


text:
Haeu hutuiwen hinitiai seilon. Imat, i paxai kolongenimu woukako teka seilon tetan. Ape na i aile hani kako teka natun, lalapai kawatan i axi teka laha kum hong usi meng solian tetan. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Na teka seilon sawisawin kau kawatan imat ti Haeu awai tinami laha ti lawe waliko lialun, pamu lialuan kawatan ti i tunahi teka laha kum soh ti Haeu, teteka laha weli ailei saun lialun.” <n>(Prov 11:31)</n> 


text:
Aile ape na Haeu pahan amuto kau kawatan, aile tatalewa waliko tenen solian. Hana hatapoa amuto hahitake ngangahat ti Haeu nake puki i tanomi amuto. Na amuto hina namil xoxoan ti soliai ngangahat tetan, amuto kum nam tahane aliake.<pb/>


text:
Nga ape hina kakain hani amuto tesol masiwi ti teka kahikahi Krais. Nga tin masiwi masin amuto ma ti puki pulak nga paxaiwen ti Krais kau moloan. Ape taen i aliama, nga tuai hawane i ti lalape pohen ma soliaian ti lawe seilon paxai tioi imuh. 


text:
Pahak amuto ngahati aluiniwa teka seilon ti Haeu kapimuto. Lawe waheniwa ailei tenen puasain ien masin ti Haeu pahan amuto ailewa. Kum pupuas tuahe ti ukei kahumuto, puas kolawa ka amuto unaui Haeu wanen. 


text:
Kum tua hone lulungei teteka Haeu hana hahitake ngangahat ti amuto. Kolawa soliai woumuto lehe waxi lato aile usi. 


text:
Na amuto aile ukek ien, Haeu hani kahumuto waliko tenen pate solian ti tap tahi lialuan, tataen ti Jises Krais tel ngahat tapein aliama. 


text:
<pb/>Teka wawan uluha, hong usiwa kakai teka masiwi ti amuto. Ape amuto hatesol kahikahi Krais, ti amuto ailele puasain tenen tenen, lawe paxai tioiwa ka seilon liai pate tuah. Ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Haeu lawe i teheni teka seilon laha haxawa aliake laha, ape lawe i aile kola soliaian hani teka laha paxai tioi ka seilon liai pate tuah.” <n>(Prov 3:34)</n> 


text:
Aile ape teheniwa amuto hani hahitake ngangahat ti Haeu tel pohen wanen, lehe i haxawa amuto, taun ti puki i kilamiwen. 


text:
<pb/>Kewa namilomuto xewan ma kanipetiwa Satan tel pahoxaiamuto. I masin tok oha lengean na i sasaxax teleiai anan. 


text:
Haxoxoa namilomuto ti Haeu lehe waxi amuto pon pahoiai Satan. Nameniwa, kumahe mewenae amuto, teka akikimuto ti Krais tesol tesol tin laha kau kawatan nake laha seilon ti Haeu. 


text:
<pb/>Tuahe malehe lalape solian ti Haeu. Pahan i hani amuto solian tetenen tap tahi tapoan nake amuto pakata xox kapi Jises Krais. Aile ape muhi kaui kawatan, Haeu haewia aliake amuto, hakui amuto ma haxoxo namilomuto lehe waxi amuto soh hamalum hawane ti soliai ngahat tetan. 


text:
<pb/>Nga tatai teik pas ie hetekie huhual ti Sailas, tel akikikako ti Krais. I tel unaui Haeu wanen. Kilan tutuen kakain ti i tapai nga hone amuto tuahe nga tua tai kemuk ie ti hakuiamuto. Nga hone hawane amuto, lawe waliko nga tatai sale lalape soliai Haeu se salan wanen. Aile ape tu xox tatalewa tetan kalak na kawatan tunahi amuto. 


text:
<pb/>Amuam ti teka kahikahi Krais ie haniwa amuto. Lato toto tesol ti kumahe xuxulato wanen. Masin amuto, Haeu kilamiwen lato seilon tetan. Amuam ti Mak tin haniwa amuto, tetel i masin natuk wanen. 


text:
Kolawa amuam hetekie wawahen haniwa tel tel ti amuto. Nga kamei Haeu ti hatona hasoliai tiamuto hatesol, teka seilon ti Krais.<pb/>


text:
Kakai Pol, Sailas ma Timoti hani teka kahikahi Jises Krais ti tehu taon Tesalonika, teteka amuto se seilon ti Haeu ma Jises Krais tel Masiwi. Amite kamei Haeu aile kola haniamuto lalape soliaian ma hatona hasoliai tiamuto. Pol kak kemulik hani Haeu ti xoxoi namili teka Tesalonika 


text:
Na amite lotu hani Haeu tel Tamakako, lawe i hanamena amite sale soliai puasamuto nake amuto soh hawane ti Krais. Amite namiloi hetekie sale puasamuto ti hualiai seilon liai nake amuto waheni hawane laha ma xoxoi tutuhamuto nake amuto monomon hawane atengiai Jises Krais tel Masiwi ti kako. 


text:
Amite tioi nake ti amite kaxi ahuti hani amuto meng solian ti Jises, kumahe tuahe kakaiamite. Amite kaxi hehetekie kui pohe Holi Spirit ti i pupuas wasolakako ape amuto soh hawane. Tin amuto tioi ka ti amite toto kapimuto, lawe amite huali hasolia amuto. 


text:
Amuto puas usi hahawane amite ma Jises tel Masiwi. Kalak laha axi amuto kawatan tenen tenen, amuto hong usi tatale kakai Haeu hetekie amuam ti Holi Spirit hahani amuto. 


text:
<pb/>Kumahe mewenae teka seilon ti Masedonia ma Akaia hongoen amuto kaxi ahuhuti meng solian ti Jises Krais. Seilon ti tesol tesol laha hongoen xoxoi namilomuto ti Haeu, aile ape amite kum kaxi aheke. 


text:
Teka seilon ien laha to kakak ka amuto hong soh kakaiamite ape amuto waxi auni amite. Tin laha kakaxi ti amuto tale tehitomuto hani lotuiai waliko tenen tenen ape amuto hana tupuamuto ailei puase Haeu wanen tel pate pohen. 


text:
Laha kakak hetekie sale monomon ti amuto atengiai tel Nati Haeu ti tesol tonan, tel ti Haeu hamoiha aliakewen. I Jises Krais tetel awaiai seilon ti kawatan ti lengei Haeu nake ti lialui woukaha.<pb/>


text:
Amuto tioiwen, imat ti amite tahia hani kapimuto, amite kau hawanewen kawatan ti teka Pilipai aile hani amite. Tuahe Haeu hakui amite ti kaxiai meng solian ti Jises hani amuto kalak hina seilon laha hil pahoi amite. 


text:
Ti amite kakaxi tenen meng ien hani amuto, kumahe amite tua kaxi tanomi ma kumahe amite pupuluti amuto, tin kumahe amite kak hehetekie namil lialun. 


text:
<pb/>Haeu paxai tioi leilomite ape i soh amite tapai kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais. Aile ape na amite kak, kumahe ka amite ailele ti lehe seilon amuke amite, mewenae ti hamuamui Haeu. I tetel paxai kolongeniai namilomite ma woumite. 


text:
Amuto tioi ti amite kapimuto kumahe amite ailele kakain paon ti itiniai namilomuto. Kumahe amite kaxi ahuhuti kakai Haeu ti atuhiai isiai pahamite ti ukei kahumite ti amuto. Haeu paxai tioi hawane ka kumahe amite aile ukekek ien. 


text:
<pb/>Kalak amite se aposel ti Krais, amite tai ukek amuto aile hanima amite hanowi seilon tenen pate tuah. Amite aile aluini hawane hani amuto hetekie lalape wawahen masin na tel hehin i aile hani natun. 


text:
Ti lalape wawahen ti amite hani amuto, amite amuke kaxiai meng solian ti Jises hani amuto ma tin hetekie ti hani hatapoi tupuamite hualiamuto. Amite aile ukek ien nake amuto pate tuah wanen ti amite. 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, ala amuto nanameni ka amite puas eliel hahawane ti amite kapimuto. Amite puas ngain hetekie ipong ti auniamite lehe amite kum hakawata amuto taen ti amite kaxi ahuti meng solian ti Haeu hani amuto. 


text:
Amuto ma Haeu paxai tioi hawane ka amite ailele waliko tenen ti hamuamui Haeu. Amite ailele saun solian ti amite kapimuto teka amuto soh ti Jises Krais. Ape tap tel i pon tieniamite ti tenen na waliko. 


text:
Amuto tioi ka amite aile hahani amuto tel tel masin ti tel tame akaik solian i aile hani tel natun. 


text:
Amite kak hakui ma hamatua amuto ma kakane tatale amuto ti ailei saun tenen Haeu pahan. I ilowi amuto hani kapi teka seilon i neneini ti nenein tenen pate tuah wanen. 


text:
<pb/>Tin amite kak kemulik tutuen hani Haeu nake ti amuto hongoa menge Haeu ti amite kakaxi, amuto hong waxi ka salan kakai Haeu kumahe tuahe ti seilon. A i se salan wanen kakai Haeu. I pupuas leilomuto teka amuto soh ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, waliko tetenen i sohot hahani teka laha soh ti Krais ti Judia tin i sohot hani amuto. Masin ti teka akikimuto axi amuto kawatan nake amuto soh ti Krais, tin masin teka Ju aile hani teka Judia laha soh ti Krais. 


text:
Tin teteka Ju laha telei tel Masiwi Jises ma teka ti tesol kuluiai kakai Haeu. Tin laha usi xaxaweni amite ti amite kakaxi meng solian ti Jises. Laha watakai hawane seilon ape laha halenge hawane Haeu. 


text:
Laha tohongi lali konginiamite ti kaxi haniai teka kumahe Ju ka Haeu pahan i awai laha ti kawatan ti lialui woulaha. Ti laha aile ukek ien, laha tua palahi aheheke saun lialun ti laha ailele. Aile ape ti lengei Haeu, imuh i axi laha kawatan. Pol pahan wanen i paxai teka Tesalonika 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, kukunui teik taun ti amite selaia ti amuto nake teka seilon usi xaxaweni amite, namilomite tutuen toi amuto. Amite tohongi eliliel paxaiamuto nake amite hulol hawane ti amuto. 


text:
Ape pahamite wanen amite alia hani kapimuto. Puki nga Pol, nga tohongi hakilawen lehe nga alia hani kapimuto tuahe puase Satan titiehi nga. 


text:
Pahamite wanen paxaiamuto nake amite soh ka namilomuto xoxoan wanen ti Jises Krais. Amuto aile hamuamua amite ape amite sameni amuto hani tel Masiwi Jises tataen ti i aliama. 


text:
Pahamite wanen amite tioi sale totonamuto. Amite namiloi ukek pamu ewian na nga tiliwen leili tehu taon Aten. 


text:
Ape amite hakaua Timoti ukei totonamite. I tel akikimite ti Krais, i pupuas ti Haeu sawateniai meng solian ti Krais. Amite taloa i ti hakuiamuto ma haxoxoi namilomuto ti Jises Krais. 


text:
I aile ukek ien lehe xoxoi namilomuto ti Krais i kum put taun ti teka seilon axi amuto kawatan ma moloan. Amuto tioi hawane, hoi Haeu kilamiwen kako kaui tenen kawatan ien nake kako tetan. 


text:
Ti amite tutuen kapimuto, amite kaxi haniwen amuto ka kako tunahi tenen kawatan ien. Amuto tioi hawane ka hoi i sohot. 


text:
Nga kum kongini uke namilok ti amuto. Kaie amuto soh tutuen ti Krais? Aile ape nga taloa Timoti ti upia paxaian. Nga namiloi hawane uke Satan tohongi haputa namilomuto ti Krais. Na i sohot ukek ien, puase Haeu ti amite ailewen wasolamuto i tua xoina. Timoti aliakema meng tenen i hamuamua Pol 


text:
<pb/>Tuahe ti Timoti aliama kapimuto i kaxi hani amite meng tenen i hamuamua amite sale xoxoi namilomuto ti Krais ma lalape wawahen ti amuto hani seilon liai. Tin i kakane amite ka amuto nam amuke hawane amite ape pahamuto wanen paxaiamite masin ti pahamite wanen paxaiamuto. 


text:
Tesol akikimite ti Krais, kalak teka seilon axi amite kawatan ma moloan, xoxoi namilomuto ti Krais i hakui namilomite. 


text:
<pb/>Ti amite lotu hani Haeu amite kum tioi kolongeniai kemulik ti amite nake ti lalape amuam amite hina nakemuto. 


text:
Ngain ma ipong amite kamei eliliel Haeu ti lehe amite paxai uleimu amuto. Pahamite hapono ahekei waliko tenen amuto tae ti namilomuto hani Krais. 


text:
<pb/>Amite lotu kamei tel Tamakako Haeu lehe i ma Jises tel Masiwi hasawi taneni aweisalumite ti hani kapimuto. 


text:
Amite kamei hetekie Jises tel Masiwi ti haxoxo ahekei wawahen ti leilomuto tel tel ma ti haniai teka seilon liai hanowi lalape wawahen ti amite hani amuto. 


text:
Amite lotu ukek waxi i hakui hawane amuto lehe amuto sohot hawane seilon ti Haeu ape i paxai ukek amuto seilon sawisawin taun ti Jises tel Masiwi ti kako aliama hetekie hatesol seilon tetan.<pb/>


text:
Tesol akikimite ti Krais, ti amite kapimuto amite hanauen amuto saun tenen amuto usiwa lehe i hamuamua Haeu. Ape salan, amuto aile usi. Aope amite kamei eliel amuto hahitake axe Jises tel Masiwi ti hapono ahekei tenen saun ien. 


text:
Tel tel haelieliwa tahiai isiai namilon ti ailei saun lialun. Amuto kewa unaui Haeu wanen lehe i namiloi ukek woumuto pate sawisawin ape teka seilon hong waxi amuto. 


text:
Kum xuuxuina axoi seilon liai. Haeu tel Masiwi i axi kawatan hani teka na laha aile saun tenen ien masin ti amite nau elieliwen amuto. 


text:
Kumahe Haeu kilami amuto tetan lehe ape amuto aile saun tenen lialun, i kilami amuto ti ailei saun solian. 


text:
Aile ape tel na i tahi tesol nauna ti amite haniwen amuto, kumahe i tua tatahi nauna ti seilon, se i tatahi nauna ti Haeu, tetel i hani amuto Holi Spirit ti kapitiamuto. 


text:
<pb/>Amite kum tai kakane amuto sale wawahen ti kako teka kahikahi Krais nake puki Haeu hanauen amuto lehe amuto aile kola saun ti wawahen wasolamuto. 


text:
A salan wanen, amuto waheni hatesol kahikahi Jises ti Masedonia hatexux. Tuahe amite kakane eliel amuto ti aile ahekean. 


text:
<pb/>Masin ti amite honewen amuto, eliel hawanewa lehe amuto kum aile halialu wasole seilon, namiloiwa puki puasamuto, kum sosolonga waliko ti seilon liai ma puki amuto puas elieliwa ti ngahatiamuto. 


text:
Na amuto aile ukek ien, teka laha kum soh ti Krais laha paxai waheni saun ti amuto ape laha hong amuto. Na amuto puas ti ngahati aliakeamuto, amuto kum hakawata seilon liai. Pol kakaxi sale aliai tel Masiwi Jises 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, pahamite amuto xeu aluawa sale teka seilon laha tapoen lehe amuto kum to tatale leili tatahan hanowi teka laha kum soh ka seilon moih alia. 


text:
Kako soh ka Jises matewen ape i moih aliawen. Aile ape kako soh ka Haeu hamoiha aliake teka namilolaha xoxoan ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Waliko ti amite hahanau amuto ie, hoi tel Masiwi Jises kakawen. Tataen ti tel Masiwi Jises aliama, kako teka moihin tutuen kum paxaimu i imat ti teka kahikahin laha matewen. 


text:
Taen ien Jises mosulih ti tone Haeu ape i tilol hahongo lawe seilon. Teka seilon hong kinaxe tel engel masiwi ti teka liai ma laha hong tangiai suhusuh ti Haeu. Ape teka laha soh ti Krais laha moih aliamu imat. 


text:
Muhin Haeu hukumini teka seilon ien hani kapi kako teka moihin tutuen ti tengeniai tel Masiwi Jises patul he maun. Ape kako hatesol to kapin lian tehue. 


text:
Tataen ien, na seilon ukek lawe waliko ape solian ma taun lialun kum tunahi laha, kawatan lalap sohot hahutuia hani laha hanowi moloan ti hehin na i hatakaha akaik. Ape laha kum salia uke. 


text:
<pb/>Tuahe amuto tesol akikimite ti Krais, amuto kumahe leili tilokoan ti saun lialun. Aile ape tehu ngain ien i kum sohot haonga amuto hanowi tel seilon ti xuxuina i sohot haonga tel tame ing. 


text:
Amuto leili xewai saun solian. Kako teka kahikahi Jises, kako kum ailele saun lialun hanowi na kako toto leili tilokoan. 


text:
Aile ape kako kum hahanowi teka laha kum soh ti Krais. Laha masin seilon ti i mamatih, i kum tioi waliko ti i sosohot. Kum luhuluh uke waliko i sohot haonga amuto. Tahiwa isiai pahamuto ti ailei saun lialun. 


text:
Tuahe kako seilon ti ailei waliko tenen sawisawin. Aile ape kako tahiwa isiai pahakako ti ailei waliko tenen lialun. Namilokako kewa xoxoan hani Krais hetekie lalape wawahen. I awai kako masin teik samen ti awaiai patanawe seilon leili taun ti hile. Tu xox tatalewa ti namilokako ka Jises i awai kako ti kawatan ti lialui woukako. Xoxoi tenen namil ien i awai kako masin tehu kapu samen seilon hapuasa awaiai patulaha taun ti hile. 


text:
<pb/>Kumahe Haeu kilami kako ti ukei kawatan ti lengean. I namiloi ka Jises tel Masiwi awai kako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
Jises mat ti ukei totonakako lehe kako teka kahikahin, teka laha matewen ma teka moihin tutuen, kako hatesol to kapin. 


text:
Aile ape hualiwa ma hakuiwa amuto tel tel ti tu xoxoa ti Jises Krais masin ti hoi amuto ailele. Tiliai nauna ti Pol hani teka Tesalonika 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, amite kamei eliel amuto ti hongoi kakai teka masiwi laha puas eliliel wasolamuto ma laha nanau amuto waliko tenen amuto teka kahikahi Krais usiwa. 


text:
Paxai tioiwa ka lato pate seilon tuah ape waheni hawanewa lato nake ti pupuasalato. Kum hilehil ma he wawatak. 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, amite kamei amuto nau elieliwa teka nunuxa ti ailei puasain, kakane hamatuawa teka laha mamata ma hiena, hualiwa teka tap kuilaha ma kum aile lilioi hualialaha. Lomuto kum lilialu na seilon aile talesi amuto. 


text:
Kum kahui aliliake saun lialun ti seilon aile hahani amuto. Lawe aile hasolia haniwa amuto tel tel ma teka seilon liai. 


text:
Kak kemulik haniwa i ti lawe waliko. Aile hatapoa tesol waliko ien nake Haeu pahan amuto teka kahikahi Jises Krais ailewa. 


text:
<pb/>Amite kamei Haeu, tetel i haewia hawane leilokako, ti aile hasohotuamuto seilon sawisawin tenen i amuke. Amite kamei Haeu hualiamuto lehe amuto salini tatale hatesol waliko tenen lialun waxi tap tel pon tieniamuto ti tenen na waliko tataen ti Jises tel Masiwi ti kako aliama. 


text:
Haeu pahan amuto sohot seilon tenen pate i amuke. I huhuali amuto nake lawe i aile usi waliko ti i kakawen. 


text:
Nga hone amuto ti hahitake axe Jises tel Masiwi ka ridaiwa teik pas ie haniwa hatesol kahikahi Jises Krais. 


text:
Teik pas ie tataiak nga Pol tel aposel ti Jises Krais hani o Timoti. Haeu tetel awaiakako ma Jises Krais, tetel i hasohotu lawe waliko ti kako to mon atetengi, lalu hauhua kilami nga aposel. 


text:
<pb/>Timoti, o masin natuk wanen nake o soh hawane kakai Haeu ti nga kaxi ahuti haniwen o. Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti kako lehe lalu kola lalape soliaialalu hetekie tatahan ma hatona hasolia tiam. Hahongohong ti sale teka hanaui waliko kumahe salan 


text:
<pb/>Timoti, o tiliwen Epesus, masin ti nga honewen o ti nga lua salili o hani texux xux Masedonia. Hina seilon laha hahanau waliko tenen kumahe salan. Kakane elieliwa laha kum ailele. 


text:
Honewa laha kum kakaxi meng tenen kumahe salan ma lioiwa kakain weluwelun ti nenex. Waliko tenen ien hatanoi lungelunge ma halialui wasol. I kum huali uke seilon ailei puase Haeu. Mewenae na namili seilon xoxoan ti Haeu laha pon ailei waliko ti Haeu pahan. 


text:
<pb/>Nga hani o tenen puasain ien nake Haeu pahan seilon he wawahenawa ti leili atelaha. Laha pon kolai wawahen tenen ien na namilolaha xewan ti tioiai waliko solian ma lialun hetekie na namilolaha tin xoxoan wanen ti Haeu. 


text:
Pahalaha lehe seilon paxai tioiwa ka laha teka hanaui nauna ti Moses tuahe laha kum xeu waliko ti laha kakak kalak laha kak mamatuke hanowi ka laha tioi. 


text:
Kumahe Haeu aile tanomi tetesol nauna hani teka laha hong tamani kakaian tuahe kane teka xaputiai nauna tetan ma tahiai kakaian, teka laha kum nam waxi i ma aile haweluwelu saun lialun, teka laha namiloi ukek i kumahe tuah ma laha kum lotui i, teka laha telei tamalaha ma tinalaha, ma teka laha telei seilon liai. 


text:
Tesol nauna ien tin kane seilon tenen laha to ailele saun lialun ti wawan hehin, teka laha ailele sikisiki tenen ti pate hienain, teka laha lungei waxi seilon ape hangaini hani unaui seilon liai, seilon ti weli puputa, teka laha putini laha aile waliko ma teka laha to ailele waliko liai tenen lialun. Na laha to ailele tesol waliko ien, laha pahoxai kakain salan i ahuma ti Haeu. 


text:
Tenen kakain salan ien kako tunahi leili tenen meng pate solian ti Jises. Haeu tel pate tuah hani nga kaxi ahutian. Pol kak kemulik nake ti lalape soliai Haeu 


text:
<pb/>Nga kak kemulik hani Jises Krais tel Masiwi ti kako, tetel i hakui nga ailei puasan nake i namiloi ukek nga unauan solian ma i kilami nga puas tetan. 


text:
Kalak ti imat lawe nga kak saxuti Jises Krais ma aile halialu hawane teka kahikahin, ti lalape tatahan ti Haeu, i kum axi nga kawatan. Lokon ien nga tai soh ti Jises Krais ape waliko ti nga ailele, nga kum tioi ka lialun. 


text:
Kalak wouk pate lialun, Haeu aile kola lalape soliaian hani nga ape i hani nga namil xoxoan ma wawahen tenen Jises Krais hina. 


text:
<pb/>Tenen kakain ie se pate salan wanen ma lawe seilon hong sohoa. Jises Krais sohot hanima tehu pon ie awaiai seilon ti kaui kawatan ti lialui woulaha. A nga tel pamu lialuan ti lawe seilon lialun. 


text:
Tuahe kalak wouk lialun, ti lalape tatahan ti Haeu, i kum axi nga kawatan. Jises Krais i kum saxoh lengeiniak tel seilon pate lialun. I aile kola ka teka seilon lialun liai, tin i pon laha soh tetan ape laha pon ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
Aile ape kako haxawawa ma amukewa Haeu lian tehue. I tel Masiwi tapein, nenein tetan tap tahi tapoan. I tap tahi matean. Tap tel ningahi uke i. Telawe i Haeu. Salan wanen. Pol kak hakui Timoti 


text:
<pb/>Timoti tel natuk, waliko ti nga hohone o ailean, masin ti teka kuluiai kakai Haeu kakawen imat sale puasam. Nga hanamena o lehe o puas hapoponowi kakaialato kalak hina seilon laha pahoxai o. Tu xoxoa masin tel seilon kuin leili hile. 


text:
Haxoxo tatalewa namilom ti Krais ape ailewa saun tenen o tioi ka sawisawin. Hina seilon laha lioiwen saun tenen ien ma xoxoi namilolaha i putawen, hanowi tea waian na i oh manan he hok. 


text:
Leilolaha Himeneus ma Aleksanda. Hauhua nga hani lioiwen Satan lehe ti lalape kawatan ien lalu paxai tioi lialui woulalu ape lalu aile tapeini kak halialui Haeu.<pb/>


text:
Nga kakane eliel o ma teka kahikahi Krais kapim, amuto lotu hualiwa lawe seilon. Kameiwa Haeu hualialaha tenen ti na laha tap ape kak kemulik haniwa i. 


text:
Lotu hualiwa teka ngahat ma teka masiwi ti xux. Na laha nahike hasolia xux, totonakaha soli ape tap hilehile. Ape tap tenen waliko i kongini kaha ti lotuiai Haeu ma ailei tenen na Haeu pahan. 


text:
Haeu telawe ti lawe seilon ape tin telawe hukuminiai Haeu ma seilon. I se tetel seilon Jises Krais. 


text:
Puki alia i kahui lialui woukaha hatesol. Jises Krais mat ti ukei totone lawe seilon. Tenen meng ien Haeu hani amite kaxi ahuti aope ie. 


text:
Aile ape Haeu kilami nga tel aposel ma ti kaxi ahutiai mengon. Nga tel hanaui teka kumahe Ju kakain salan sale Jises Krais. Kumahe nga tua kaxi putini. Kakain ien salan wanen. 


text:
<pb/>Tapai tesol tesol amuto apuha ti lotu, pahak teka wawan tuliniwa minalaha lotuiai Haeu, tap lengelenge ma wasol lialun. 


text:
<pb/>Tin pahak teka hehin puxui ma sosoi aluiniwa sosolaha lehe seilon kum paxai kapitini laha. Laha kum aile hahakila tenen tenen hani ukulaha ma hahakea waliko tenen pate tuah masin gol he tinulaha. Laha kum soosoi maia tenen kahun pate lalap. 


text:
Nga kak ukek ien nake teka hehin laha lotui Haeu, laha solian ma tuah ti puli Haeu na laha aile puasain solian. 


text:
Nga kum sowini hani teka hehin to masiwi ti teka wawan ma hanaualaha kakai Haeu ti puli lawe seilon. Laha kewa hong matainiai kakain. 


text:
Tuahe Haeu awai teka hehin ti kawatan ti lialui woulaha na laha hehin tenen tinawi, na namilolaha xoxoan tetan, laha waheni seilon liai, laha hani hatapo Haeu tupualaha hetekie saun tenen i amuke.<pb/>


text:
Na tel seilon pahan wanen i sohot masiwi ti teka kahikahi Krais, i namiloi kewak tenen puasain ien pate tuah wanen. Tenen kakain nga kakak ie se salan wanen. 


text:
Aile ape i kewa seilon tenen tap tel pon tienian ti tenen na waliko. I hamalumua kapi telawe axoan. I kewa seilon namilo ti tahiai isiai pahan ti ailei saun lialun. I ailewa saun tenen ti seilon liai sameni. I kewa seilon tenen i amuke auniai soliwa ma tin i pon hanaui seilon liai. 


text:
I kum un kakasia unum ailan. I kewa seilon ti watakaiai hilehile ma kak hapatapat kapi seilon liai tuahe i kewa seilon ti hasoliai wasol. I kum halepelep moni. 


text:
Na tel seilon kum pon ngahati hasoliai teka lohe tehu ingan, pamu i kum pon ngahati hasoliai teka kahikahi Krais. 


text:
Kewa i kumahe seilon ti i sosohotua kahikahi Krais pala aope uke i sameni aliake i ka i sohot kosea masiwi. Na i aile ukek ien, Haeu axi i kawatan tenen ti i hanimu Satan. 


text:
Tel masiwi ti teka kahikahi Krais ailewa saun solian lehe teka seilon laha kum soh ti Krais laha kak sameni i. I kewa tap woun lialun lehe tap seilon misahi i ape i kum put hani totohong ti Satan. 


text:
<pb/>Tin masin teka masiwi laha pupuas hahitake masiwi ti teka kahikahi Krais, laha ailewa saun tetenen ti teka liai sameni. Kewa laha seilon tenen kumahe leholaha huoka. Laha kum un kakasia unum ailan ma kum pupuluti seilon ukei moni. 


text:
<pb/>Axoalaha tin kum kak hahalialu seilon liai. Laha kewa hehin tetenen seilon liai sameni. Laha tahiwa isiai pahalaha ailei saun lialun ma aile usiwa saun solian ti puki laha ukek laha aile. 


text:
<pb/>Tel masiwi i pupuas hahitake teka masiwi ti teka kahikahi Krais, i hamalumua kapi telawe axoan ma ngahati hasoliawa teka lohe ingan. 


text:
Teteka masiwi na puasalaha solian, teka liai namiloi ukek laha seilon pate tuah ape puki laha kak matut uke sale xoxoi namilolaha ti Krais. Pol kaxi waliko ti Haeu hatakei sale Jises Krais 


text:
<pb/>Pahak wanen nga tahia kosea hani kapim tuahe nga kum tioi aluini loke tahiaiak. Aile ape nga tai tesol nauna ie hani o. 


text:
Na o ridaiwa teik pasuk ie, o tioi saun tenen ala teka kahikahi Krais aile nake laha seilon ti Haeu, tetel pate pohen. Masin ti tehu kuku tuah i sekui haxoxo tehu ing, tin masin teka kahikahi Krais laha tu xox ti meng salan ti Haeu lehe i puas ti teka seilon liai. 


text:
<pb/>Lawe waliko ti Haeu hatakei hani seilon sale Jises Krais se pate tuah ma salan wanen. Masin ti tenen pak i ukek,<pb/>Jises Krais i sohot seilon wanen. Holi Spirit kola hani kaha ka i tel Nati Haeu.<pb/>Teka engel ningahi i muhin ti Haeu xahateniwa i ti matean.<pb/>Ti Haeu waxi i hani tonan, i kola lalape pohen ma soliaian.<pb/>Teka kahikahi Krais kaxi sasawateni mengon hani teka seilon ti tesol tesol ape kilan ti laha soh tetan.<pb/>


text:
Holi Spirit kak hahaxewa ka imat ti aliai Jises Krais hina seilon laha aka lioi namilolaha ti usiai kakai Haeu ape laha hong usi teka laha hahanau meng tenen puputa i ahuma ti spirit lialun. 


text:
Tesol hanaui seilon ien leholaha huoka ma laha puluti seilon ka mengolaha salan. Nake ti lialui woulaha laha kum tioi waliko tenen solian ma na lialun. 


text:
<pb/>Laha halini na seilon sal ma aniai hina an. Tuahe Haeu namiloi ukek ewi na seilon sal ma i tanomi hatesol an lehe teka laha tioi ma soh kakaian laha amuke hahuonen ape kak kemulik hani i. 


text:
Lawe waliko ti Haeu tanomi se solian, kako kum wawatakai na tenen, waxi amukewa ma kak kemulik haniwa i. 


text:
Puki Haeu ukek lawe waliko i tanomi se solian ape na kaha kak kemulik hani i, namilokaha tin i ukek tesol waliko ien solian. Tel unaui Krais solian 


text:
<pb/>Timoti, na o hanau tesol nauna ien hani teka akikikako ti Jises Krais, o tel unaui Krais wanen, tetel i lap hetekiema kakain salan ti Haeu ma puas usi hatapoan. 


text:
Kum sohosoh leili kakain ti seilon tua aile tanomi ma tap pupuasan tuahe hanau elieliwa o waliko tenen Haeu pahan. 


text:
Solian na seilon puas ti hakuiai tupualaha tuahe pamu tuah na laha puas usi kakai Haeu nake i hani laha tonain solian ti aope ma ti imuh kapin, masin ti i kakawen. 


text:
Kako teka kahikahi Krais puas eliel hahawane nake kako hana hatapoen namilokako hani Haeu, tetel pate pohen. I tetel awaiai lawe seilon ti kaui kawatan ti lialui woulaha kasinan teteka laha soh tetan. 


text:
Kum hahani seilon liai nam teheni o nake o uluha. Ailewa saun solian lehe teka kahikahi Krais paxai ukene. Lawe kakawa ma ailewa waliko tenen solian, waheniwa seilon liai ma kum ailele saun lialun. Hana hatapoa namilom haniwa Haeu. 


text:
Imat ti nga tahia hani kapimuto, lawe ridaiwa pepai Haeu hani teka kahikahi Krais, hanaua laha aweisali Haeu ma kak hakuiwa laha puas usian. 


text:
<pb/>Aile tatalewa tenen puasain ien pake Haeu huali o ailean masin ti Holi Spirit hanamiloa teka masiwi kakaneam lokon ti laha hana minalaha patul tetam ti lotu hualiam. 


text:
Puas usi hawanewa tesol waliko ien ti atem wanen lehe lawe seilon ningahi ka wawahen tetam ma wasolamulu Haeu i to soli aheahewa. 


text:
Kanipetiwa nanahiam ma lawe pupuasam. Hanaua mewenae waliko tenen salan. Kum lilioi kakai Haeu lehe i awai o ma teka laha hong usi kakaiam ti kaui kawatan ti lialui woumuto.<pb/>


text:
Kum tutumei tel wawan pamu salaimat tuahe kak hamalehua hasawian hanowi ti na o kakane tel tamam. Aile haniwa teka wawan uluha hanowiwa ka laha ukalam wanen. 


text:
Aile haniwa hehin tenen pamu salaimat hanowi ti o aile hani tel tinam ape teka uluha masin ka laha tuam wanen, kum wawaleni laha. 


text:
<pb/>Honewa teka kahikahi Krais ka laha auniwa ma kolawa saun solian hani teka hehin axoalaha matewen a tap seilon aunialaha. 


text:
Tuahe na tel hehin axoan matewen a i hina natun, tesol natun kolawa woi Haeu ape auni kahui aliakewa tel tinalato. Saun tenen ien i hamuamua Haeu. 


text:
<pb/>Hualiwa teka hehin axoalaha matewen, namilolaha xoxoan ti Haeu a tap seilon aunialaha. Teka hehin ien laha lotu ngain ma ipong kameiai huhual ti Haeu. 


text:
Tuahe teteka hehin axoalaha matewen a laha tua nam waxi hamuamuaialaha, laha masin seilon maten, laha kum hani Holi Spirit ti kapitialaha. 


text:
Kaxi kuluiwa nauna ie haniwa teka kahikahi Krais lehe laha puas usi ape tap tel i howini halialu laha. 


text:
<pb/>Tel na i kum auni hasolia akikin, kasinan na i kum auni teka lohe ingan, i kola ka namilon kumahe xoxoan ti Haeu ma i tel seilon pamu lialuan ti teka laha kum soh ti Haeu. 


text:
<pb/>Tai hanawa axe teteka hehin axoalaha matewen, ahangulaha kumahe itan ti 60 ma laha hahamalum kapi telawe axoalaha ti lokon axoalaha moihin tutuen. 


text:
Hualiwa teka hehin ien na axalaha lalap ti soliai pupuasalaha. Puasain tenen masin ie: auni hasoliai natulaha, ngahatiai teka soliwa, teheni aliakealaha ti aile kolai saun ti wawahen hani teka kahikahi Krais, hualiai teka laha leili kawatan ma ailei saun solian tenen tenen hani seilon liai. 


text:
<pb/>Tuahe kum hahana axe teka hehin axoalaha matewen a laha uluha tutuen, uke ti isiai tupualaha laha nam maluhe puasalaha ti Krais. 


text:
Na i sohot ukek ien, laha hahitake lengei Haeu nake laha aka lioi tenen puasain ien ti kemuk laha kak tutuoha ailean. 


text:
Tin laha uke nunuxa ailei puasain ma lolia mimisah hani ing tehu tehu. Laha tua nihini laha hani waliko ti seilon liai ma kakak waliko ti ala kumahe ti laha kak. 


text:
Nauna tetak hani tesol hehin ien ukek, laha sal uleawa ma auni hasoliawa axoalaha ma natulaha lehe teka seilon watakaialaha kum howini halialu laha. 


text:
Nga kak ukek nake teka ti laha talewen tehitolaha hani Haeu ape laha ailele waliko tenen Satan pahan. 


text:
<pb/>Na tel hehin kahikahi Krais i hina akikin hehin ti axoan mat saliliwen, kewa i aunian lehe i kum hakawata teka kahikahi Krais liai. Laha hualiai teteka hehin axoalaha matewen ti tap seilon aunialaha. 


text:
<pb/>Teka kahikahi Krais, aile aluiniwa ma kahui haponowiawa teka masiwi ti neini hasoliaiamuto, hanauamuto ma ti kaxi haniamuto meng solian ti Jises Krais. 


text:
Masin ti teik kakain he pepai Haeu ukek, “Kahui hasoliawa teka seilon na laha pupuas.” <n>(Deut 25:4)</n> Tin i ukek, “O kum xioti mimingini awe tok bulmakau ti halinian aniai komem ti o hahapuasa i ailei tenen puasain ti selaiai komem ti he ulin.” <n>(Deut 25:4)</n> 


text:
<pb/>Kum hong wawaxi na seilon telawe sului tel masiwi ti teka kahikahi Krais, mewenae na seilon hua ma na tolu kakaxi ka lato ningahi i aile waliko tenen lialun. 


text:
Na tel i aile waliko tenen lialun, kaxi hatakei haniwa teka kahikahi Krais lehe ape laha mamata ailei saun lialun. 


text:
<pb/>Usi hatapoa hatesol nauna ien, kum aile nenexi seilon. Nga kak ukek ie ti puli Haeu, Jises Krais ma teka engel ti Haeu. 


text:
<pb/>Kum saxohuxoh kilamiai masiwi ti teka kahikahi Krais, paxai aluinimua woulaha. Kum tutuai seilon ailei saun lialun a puki o haelieliwa lehe o hamalum seilon tenen ti Haeu amuke. 


text:
<pb/>Nameniwa tetenen ie. Hina seilon saun lialun ti laha take kosea. Aile ape o tioi woulaha imat ti o paxai kolongeni laha. Tuahe teka liai, saun lialun ti laha seilon po tioi imuh. 


text:
Tin masin, hina seilon saun solian ti laha take kosea. Tuahe teka liai, saun solian ti laha seilon kum paxai tioi hulutini, laha po tioi imuh.<pb/>


text:
Teka kahikahi Krais laha unaui seilon, laha kolawa puasain solian ma hong usiwa teka masiwi ti laha lehe teka seilon liai kum kak teheni Haeu ma hanauan ti kako. 


text:
Na teteka masiwi lato tin kahikahi Krais, tesol unaualato lato kum nanamiloi ka ewi ti tahiai kakaialato. Laha nameniwa ka laha se hahitakalato. Ala pamu laha puas eliel ahewa nake laha pupuas hualiai seilon ti Haeu, teteka laha waheni. Teka hanaui waliko tenen puputa ma teka halepean ti moni Timoti, hanaua teka kahikahi Krais tesol waliko ien ma kak hakuiwa laha aile usian. 


text:
Tel na i hanau waliko liai tenen, i kum onoteni kakain salan ti Jises Krais tel Masiwi. Kumahe i huhuali seilon ailei saun solian ti Haeu pahan. 


text:
Tel seilon ien i namiloi haxawa aliliake i. I sokok i tioi hatapo waliko tuahe tap wanen titioan. Pate i waheni kak hapatapat kapi seilon ma lungelung sale kakain. Tesol waliko ien i hasohotu tumetume ma aile seilon six lalolal ti namil lialun hani seilon liai. Tin i aile laha kak halialu seilon ma namilolaha lawe lialun nake seilon liai xoini laha ti tenen na waliko. 


text:
Tin laha kum paxai tioi waliko tenen solian ma lialun ma lawe laha kak hilehil kapi seilon liai. Laha kum paxai tioi waliko tenen salan ma puputa. Laha sokok laha uke kilan soxi na laha hanau seilon sale Haeu. 


text:
<pb/>Tuahe soxi kilan i kum hapono hasolia totonakaha. Mewenae na kaha hana hatapo namilokaha hani Haeu ma kaha amuke waliko tenen ti kaha hina, Haeu hapono kaha. 


text:
Pake tap tenen waliko kaha hina ti kaha takahama ape tin tap tenen waliko kaha waxi ti kaha ti kaha mat. 


text:
<pb/>Teka pate pahalaha isian lehe laha kilan soxi, isian ti laha i aleheteni laha ape laha put ti ailei waliko tenen lialun. Tesol isialaha ien aile halialu laha ape laha lialu tautamus masin na tea waian i taxix itax leili laman lalap. 


text:
Xoxoi namil ti moni se puole waliko lialun tenen tenen. Hina seilon laha hana hatapo namilolaha ngahoi moni ape laha tale tehitolaha hani Haeu. Aile ape laha kau lamani kawatan masin seilon ti i tapuhi aliake i ngol. Tapeini nauna ti Pol hani Timoti 


text:
<pb/>Tuahe o Timoti salini hatapoa hatesol waliko lialun ien nake o seilon ti Haeu. Haelieliwa ka o aile waliko mewenae sawisawin, lawe ailewa waliko tenen Haeu pahan hetekie xoxoi namilom tetan. Waheniwa seilon liai ma lawe aile aluiniwa laha. Kum aka lilioi puase Haeu kalak kawatan tunahi o. 


text:
Masin tel seilon leili lokolokoi wa, i hana hatapo namilon ti ukei kahun ti tehu lokoloko ien, tin masin o hana hatapoa namilom haniwa Haeu. Aka haxoa tonain kapi Haeu ti i haniwen o. Nameniwa o kak ahutiwen ka o soh hawane ti Jises Krais ti puli kilan seilon. 


text:
O tioi kewak, nga hahani o tesol nauna ien ti puli Haeu, tetel i axi hanawain hani lawe waliko moihin. Jises Krais tin i papaxai. I tetel i kaxi ahuti xoxoi namilon ti Haeu hani Pontius Pailat. 


text:
Usi hatapo hawanewa tesol nauna ien lehe tap tel i pon tieniam ti tenen na waliko, atengi tataen ti Jises Krais tel Masiwi aliama. 


text:
I po aliama taun ti Haeu kilamiwen. Haeu se pate tuah ma sawisawin. Telawe i neini hahatapo lawe waliko. I Masiwi tapein ti lawe masiwi. 


text:
Mewenae i tap tahi matean. Lalape xewai totonan, tap tel xohi uke hani kapin. Tap tel niningahiwen i ma tin tap tel pon ningahian. Kako haxawawa axan ma sameniwa lalape pohen lian tehue. Salan wanen. 


text:
<pb/>Honewa teka laha kilan moni kum hanasanas. Laha kum hana hahatapo namilolaha hani soxialaha nake i kum pon hualialaha. Hana hatapoa namilolaha hani Haeu. I tetel i waxeni kako lawe waliko ti hamuamuaiakako. 


text:
Honewa laha hapuasawa moniulaha ti hualiai seilon liai. Lawe aile hakilawa waliko tenen solian ma laha kewa ongawi ti axiai soxi hani teka seilon laha tae ti tenen na waliko. 


text:
Na laha aile ukek ien, laha masin seilon tenen laha ahingini waliko tenen solian ti hapuasai imuh ma totonalaha uke he tuah nake puki Haeu neneini nanahialaha. 


text:
<pb/>Timoti, ngahati hasoliawa hatesol waliko ti Haeu hani o ngahatian. Kum tutuai teka ailei kakain tenen tap pupuasan, tetenen i teheni axe Haeu ma i pahoxai kakain salan tetan. Laha namiloi ukek laha pamu anesoan tuahe tetenen ti laha hahanau kumahe anesoin wanen. 


text:
Hina seilon laha soh tetenen ien ape laha aka lioi puas usiai kakai Haeu. Tiliai kakaiak nga kamei Haeu lehe i aile hasolia hawane hani amuto hatesol.<pb/>


text:
Nga Pol tetel puki Haeu kilami aposel ti Jises Krais, nga tai teik pas ie hani amuto teka kahikahi Krais ti Korin hetekie hatesol seilon ti Haeu leili hatexux xux Akaia. Amuam ti amili Timoti tel akikikako ti Krais haniwa amuto hatesol. 


text:
<pb/>Nga lotu kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti haniamuto lalape soliaialalu ma hatona hasoliai tiamuto. Haeu lawe i hakui seilon tetan 


text:
<pb/>Kako sameniwa Haeu tel Tame Jises Krais tel Masiwi ti kako. I tetel lawe i tahane ma hakui kako ti na kawatan tunahi kako nake i waheni hawane kako masin tel taman tenen pate solian. 


text:
Haeu lawe i hakui kako xoiniai kawatan tenen tenen lehe waxi kako tapai hakuiai teka liai na kawatan tunahi laha. Masin ti kako kema huhual ti Haeu, tin kako pon hualiai seilon leili taun lialun. 


text:
Masin ti Jises Krais kau hakilawen kawatan, kako teka kahikahin tin kako kau hakila kawatan, tuahe Haeu hakui kapitini kako hanowi ti i huali halapawen Jises Krais. 


text:
Ti amite tesol aposel lamani hawane kawatan nake ti ailei puase Haeu, amite kau lulungei ti hakuiamuto lehe amuto sohot soli ahe tatale seilon ti Haeu wanen. Ti amuto paxai tioi ka Haeu huali amite kaui kawatan ien, i hanau amuto ti tu xox tatale kaui kawatan tenen amite kakau ape tin amuto uke huhual ti Haeu. 


text:
Aile ape namilomite pate xoxoan sale xoxoi tutuhamuto ti Krais nake amite tioi ka ti amuto kau kawatan tenen amite kakau, puki Haeu hahakui amuto hanowi ti i aile hahani amite. 


text:
<pb/>Tesol akikik ti Krais, pahak amuto tioiwa kawatan lalap ti i tunahi amite leili texux xux Asia. Kawatan tenen pate lialun i akulai kuimite ti kauan. Pate i he pexipex kasia ape amite sokok ka i xoiniwen amite. 


text:
Salan tetan amite sokok uke amite mat nake i hakawata hawane tiamite. Tenen ien i sohot lehe amite kum hana namilomite hani puki kuimite, tuahe hani Haeu, tetel i xahateni aliake seilon maten. 


text:
Haeu awaiwen amite ti kawatan tenen ti matemate ape amite soh hawane ka lawe i awai kapitini amite. 


text:
Tuahe tin pahak amuto lotu hualima amite. Na Haeu hongeni lotu ti amuto ape ti lalape soliaian i to awawai amite, kilan seilon laha kak kemulik hani i. Pol sohi namilon ti sale luaian 


text:
<pb/>Nga kak matut hetekie amuam ka nanahiamite usiusi namili Haeu ma lawe amite aile aluini hani teka seilon, kasinan hani amuto. Kumahe ka amite pon ailean nake amite usiusi anesoin tuahe ti seilon. Ti xoxoi namilomite hani Haeu, i to huhuali amite ti lalape soliaian. 


text:
Aope ie amuto kum tioi aluini nga. Tuahe pahak wanen telao amuto tioi hawane nga lehe na Jises Krais tel Masiwi aliama, amuto amuke nga hanowi ti nga amuke amuto. 


text:
<pb/>Aile ape ti xoxoi namilok ti amuto, kemuk nga namiloiwen ka nga lua uke he huohu hani kapimuto lehe pamu amuto uke halapa huhual. 


text:
Tin nga namiloiwen paxaiamuto ti aweisaluk hani Masedonia ma ti aweisaluk na nga aliliama ape lehe amuto huali nga ti luaiak hani Judia. 


text:
<pb/>Uke amuto namiloi hakila ti nga sohi namilok. Nakon amuto sokok nga tai namiloi mataini? Ti nga aile tenen na namil, kumahe nga aile hanowi ti teka laha kum soh ti Haeu. Nga kumahe masin seilon tenen i kak ukek i aile waliko tuahe i kum aile. 


text:
Tin masin Jises Krais tel Nati Haeu, tetel ti Sailas, Timoti ma nga Pol to kaxi hahani amuto, i kumahe seilon tenen autas, lawe i puas usi hawane kakaian. 


text:
Nake ti pupuase Jises Krais, lawe waliko ti Haeu kakawen i aile, i sohot poponowi. Aile ape kako teka kahikahin kak kewak salan wanen pupuase Jises Krais. Ti tenen ien se kako sasameni Haeu. 


text:
Haeu oteiwen kako seilon tetan. I hani Holi Spirit neiniakako. Pupuase Holi Spirit leilokako i kola ka waliko ti Haeu kakawen i aile hani kako, i sohot poponowi. 


text:
<pb/>Salangawan ti nga tai lua hani kapimuto nake kumahe pahak nga tumei amuto. Puki Haeu tioi ka salan. 


text:
Kumahe ka amite tesol aposel akekeni namilomuto ti Haeu. Amite puas tuai amuto lehe amuto hina amuamu ma namilomuto ti Jises Krais i xox tatale.<pb/>


text:
Aile ape nga namiloi ka nga kum lua hani kapimuto aope ie uke nga hakawata ulea namilomuto ti tumetume tetak. 


text:
Nake tenen ien, nga tai haniwen amuto sale hasawiai nanahiamuto lehe na nga luawa, tap tel ti amuto hakawata namilok. Amuto ala teteka ti hamuamuaiak. Namilok xoxoan ka amuto hatesol aile usiusi kakaiak leili teik pasuk ien ape lehe ati kako he amuam. 


text:
Ti nga tai teik pas ti tumeiamuto, tiak i kawat hawane hetekie leili atek i tangitang hawane. Kumahe nga tai ti hakawatai namilomuto tuahe ti kolai lalape wawahen tetak hani amuto. Pol pahan teka Korin oxoxiwa tel seilon ti kawatan ti lialui woun i aile haniwen lato 


text:
<pb/>Ie ape kakaiak sale tetel seilon i aile tenen saun lialun wasolamuto. I hakawata nga, a pamu kasinan amuto. Tuahe kumahe pahak nga kak eliel ahe tenen waliko ien. 


text:
Ie ape taun ti amuto oxoxi i ti kawatan ti lialui woun i aile haniwen amuto. Ape amuto hakuiwa i lehe tatahan lalap kum pexi kasini i. 


text:
<pb/>Nga tai teik pas ien ti tohongi paxaiamuto sale tamaniai kakaiak. Pahak nga tioi na masin amuto puas usi hahatapo waliko ti nga honewen amuto ailean. 


text:
Na amuto oxoxi tel seilon ien ti kawatan ti saun lialun i aile haniwen amuto, tin nga oxoxi i. Ape na hina waliko lialun ti na tel aile hani nga, nga oxoxi i hahitake axe Jises Krais. Nga aile ukek ti hualiamuto lehe amuto hasolia kapitini wasolamuto kapi seilon. 


text:
Pahak amuto hong usiwa kakaiak sale tel seilon ien lehe Satan kum pon neini hakalalaiamuto. Pake kako tioi sale nonosenan. Puase teka kahikahi Krais ti kaxiai mengon 


text:
<pb/>Ti nga lua haniwa tehu taon Troas kaxiai meng solian ti Jises Krais, nga tunahi ka hoi liai Haeu apeseniwen aweisal ti tenen puasain ien. 


text:
Tuahe namilok kila hawane ti Taitus tel akikik ti Krais i tai tahia hani kapik ti hahongoak sale nanahiamuto. Aile ape nga kak tapeini teka Troas ape nga lua hani texux xux Masedonia. 


text:
<pb/>Kemulik haniwa Haeu, tetel lawe i neini huali kako ti xoiniai hatesol kawatan ma lawe waliko lialun nake kako pakata xoxox kapi Jises Krais. Haeu hapuasa kako ti sawateniai meng tenen ti i kakak sale Jises Krais. Ti kako aile tenen puasain ien, se masin ka poi tenen waliko pate solian i tah hani tesol tesol. 


text:
Sale nanahiakako masin ka poi waliko tenen pate solian ti Jises Krais to hahani Haeu. Teteka laha hong soh ti kako kaxi sasawateni meng solian ti Jises Krais, i awai laha ti kaui kawatan ti lialui woulaha a teteka laha kum soh, laha selaia tautamus ti Haeu. 


text:
Ti teteka laha tale tehitolaha hani Haeu, tenen meng ien masin ka waliko tenen kohan poun pate lialun nake laha watakai hongoan. Ti teteka laha hong auni tenen meng ien, i masin ka poi waliko tenen pate solian nake laha hong soh ka laha to kapi Haeu lian tehue. A aita tapai hawane ti ailei tenen puasain ien? 


text:
<pb/>Se mewenae teteka laha kaxi ahuti kakai Haeu ti leili atelaha wanen hanowi amite tesol aposel ti Krais. Amite tioi ka puki Haeu kilami amite ailei tenen puasain ien ma lawe i papaxai nanahiamite. Amite kumahe masin teka woinakon kaxi ahutiai kakai Haeu. Laha tua ailele ti ukei moni.<pb/>


text:
Kumahe nga kak ukek ie ti sameni aliakeamite. Amite kum kamei tuahe na tel taiai pas tenen ti kaxiai soliai puasamite hanowi ti teka liai ailele. Amite kum hahapuasa pas tenen ien ti amite lua hani kapimuto ape tin masin na amite lua salili amuto hani tesol liai ti ailei puasamite, amite kum kamei amuto pas tenen ien. 


text:
Puki amuto aile kola soliai puasamite. Amuto se tai konginian he atemite. Ape lawe seilon paxai tioi soliai nanahiamuto. 


text:
Hanowi ka puki Jises Krais tai tenen pas ti kaxiai soliai nanahiamuto kolai ani puasamite. Kumahe ka seilon tioi sale nanahiamuto ani pas. Laha paxai tioi ka Holi Spirit ti Haeu tetel poh tapein, i pupuas leilomuto. Tin masin kumahe laha tioi ahuma he pot tenen taian, tetenen ti Haeu hahani Moses. Laha paxai tioi ka amuto towiahu hani Haeu ti leili atemuto wanen. 


text:
<pb/>Amite kak matuke ukek nake ti xoxoi namilomite ti Haeu. Amite se unauan wanen nake ti Jises Krais. 


text:
Kumahe ti puki kuimite amite pon ailei puase Haeu. Kumahe amite ukek ka waliko ti amite ailele se puki hahasohotuamite. Haeu tel hahakui amite ti ailei puasan. 


text:
Haeu huali amite ti nahikei puasan usiwa tenen namil haun ti i xinoti kapi teka seilon tetan. Tenen meng ti amite kakaxi kumahe sale usi hatapoi lawe nauna ti Moses hahitake tenen namil ti Haeu xinotimu kapi teka seilon tetan Ju. Tenen meng ti amite kakaxi se sale ti Haeu hani kako Holi Spirit ti kapitiakako. Ti imat, na seilon kum aile usi nauna ti Haeu, i selai xaxaweni laha kapin. Ti hahitake tenen namilon haun ti i xinoti, Holi Spirit neneini ma huhuali seilon ti ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Soliai namil haun ti Haeu xinoti kapi seilon tetan 


text:
<pb/>Moses nanau teka seilon ka na laha kum usi hatapo nauna ti Haeu, laha selaia ti Haeu lian tehue. Haeu tai nauna tetan he pot tenen mamanahan. Ti Haeu hani Moses tesol nauna ien, kawe Moses i kam kola hawane lalape xewai Haeu ape teka Ju kum paxai kapitini uke kawe Moses. Tuahe lalape xewai kawan i to tapo ahuahua. 


text:
Kalak usiai nauna ti Moses kum huali uke seilon ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan, i kolawen lalape xewaian ma pohen ti i hani tesol nauna ien. Na masin ien, pamu i kola aheke lalape xewaian ma pohen ti Holi Spirit pupuas leilokako, tetel i neneini ma huhuali kako ukei tonain tenen ien. 


text:
Ti seilon hongoa meng ti Moses kakaxi, laha paxai tioi ka laha seilon ti ailei saun lialun ma imuh Haeu axi laha kawatan. Tenen meng ien se tuah wanen tuahe meng ti kako teka kahikahi Krais kakaxi se pamu tuah. I hanau seilon ka wasolakaha kapi Haeu i sawi na namilokaha xoxoan ti Jises Krais. 


text:
Aope ie waliko ti Moses hahanau ape kumahe tuah na kako kolongeni hani meng solian ti Jises Krais nake tenen meng ien se tuah tapein. 


text:
Tenen namil ti Haeu xinotimu imat kapi teka seilon tetan Ju se tuah wanen, tuahe i kum hamalum lian tehue. Pamu soliaian tenen namil haun ti Haeu xinoti kapi kako teka kahikahi Krais nake tap tahi puas mongaian. 


text:
Amite kum atuhi muneni kawamite ti amite hahanau seilon. Amite kum aile hanowi ti Moses ti i atuhi muneni kawan lehe teka Ju kum ningahi ka xewai kawan i to tapo ahuahua. I kola ka soliai tenen namil ti Haeu xinotimu kapi teka Ju, tin i to tapo ahuahua. 


text:
Tuahe namili teka Ju uke he takalah nake lato seilon tenen hatongetong. Hanima taen tetelao, na lato ridai pepai Moses, tin lato kum xeu ka soliai tenen namil ti Haeu xinotiwen kapi lato i tapoen. Lato masin ka tenen waliko titiehi namilolato. Mewenae na lato hana hatapo namilolato hani Jises Krais, namilolato xeu tautamus. Ien masin ka teik waliko i titiehi namilolato i xaxau. 


text:
Salan wanen, hanima taen tetelao, na lato ridai pepai Moses, namilolato tin i tai xeu ukuke, masin ka waliko hahatiloko namilolato. 


text:
Ape Holi Spirit ti Haeu se Masiwi i pupuas leilokako, tetel i oxoxi kako ti usi hatapoi tesol nauna ti Moses. 


text:
Hanowi ka Haeu xaxaweniwen waliko ti i hatiloko namilokako ape kako paxai tioi lalape soliai Jises Krais tel Masiwi. Ti pohe Holi Spirit, kako sohia ahe tatale ti sohot hanowi Jises Krais. Ape ti sohiaiakako, seilon liai paxai tioi ka Jises Krais se tetel tuah tapein.<pb/>


text:
Ti puki ewiai Haeu i hani amite ailei tenen puasain tuah ti hanaui seilon meng solian ti Jises Krais. Aile ape amite kum nohoha wanen. 


text:
Amite watakai wanen ailei waliko tenen i hahiena aliake amite na i sohot kouke. Amite kum puluti halialu seilon ma kum kaxi nakaputini kakai Haeu. Amite soh Haeu paxai tioi ka lawe amite kak hahawane waliko tenen salan. Ape i pon seilon liai paxai tioi ma soh amite. 


text:
<pb/>Na hina seilon meng solian ti Jises Krais masin ka munenian ti laha, ien se teteka laha watakai hong waxian ma laha to xau ahe tatalewa ti Haeu. 


text:
Satan, tetel i neneini kilan seilon ti tehu pon ie, i aile hapulaxa laha ape laha kum soh ti Jises Krais. Aile ape laha kum paxai tioi meng solian ti Jises Krais ti i hahaxewa lalape xewaian, pohen ma soliaian. Laha kum tua xeu wanen ka Jises Krais se puki masin alia Haeu. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa, kumahe amite lua kaxi aliliake amite. Amite hahanau seilon ka Jises Krais se tel Masiwi. Nake ti Jises Krais, amite se unauamuto ti kolai aweisal hani Haeu. 


text:
Ti Haeu tanomi tehu pon ie, i tua kak ka xewan haxewawa tilokoan ape i sohot. I tetel i aile ape meng solian ti Jises haxewa hawane namilokako teka kahikahin. I aile ukek lehe kako xeu ka xewai Haeu ma lalape soliaian hetekie pohen kako paxai nonoma ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Meng solian tetan se waliko tenen pate tuah a amite teka kaxian masin waliko tenen wakiakin, na i put i manan. Lehe ti tenen ien seilon paxai tioi ka pupuasamite kumahe ti puki kuimite, amite ailele ti pohe Haeu. 


text:
Kawatan tenen tenen to pipisihini amite tuahe i kum xoini amite. Na amite soh tunahi taun ti amite kum tua tioi tenen na amite aile, namilomite i kum put. 


text:
Teka seilon aile halialu amite tuahe Haeu kum paxai lioi amite. Mangemange tunahi amite tuahe i kum halialu tautamusuke amite. 


text:
Amite tatauke he namilomite ka uke ngain tehu laha telei amite ti ailei puase Haeu hanowi ti laha telei Jises. Tuahe amite kum nohoha lehe ti pupuasamite seilon paxai tioi Jises Krais tel pate pohen. 


text:
<pb/>Salan wanen, amite moxe matein nake amite unaui Jises, tuahe kalak amite tioi ka ngain tehu amite mat, ti pupuasamite i kokola ka Jises pupuas tutuen leilomite. 


text:
Aile ape, kalak lawe amite tunahi kapitini kawatan, ti moxe mateamite amuto uke tonain ti tap tahi tapoan kapi Haeu. 


text:
<pb/>Amite tesol aposel lawe amite kaxi matuke tatale kakai Haeu nake ti xoxoi namilomite tetan, hanowi ti tel i kakawen leili pepai Haeu i ukek, “Namilok xoxoan ti Haeu, aile ape nga kaxi ahuhuti kakaian.” <n>(Ps 116:10)</n> 


text:
Pake amite tioi ka Haeu hamoiha amite hanowi ti i hamoiha Jises tel Masiwi ape i hatona hukumini ati kako hani kapin. 


text:
Hatesol waliko ien se ti solian ti amuto. Ti lalape soliai Haeu i to itini hahakila seilon hani hahitake Jises Krais ape kilan seilon kak kemulik lalap wanen hani Haeu. Saun tenen ien i haxawa hawane axan. 


text:
<pb/>Aile ape tap wanen amite po aile lioi. Kalak kui tupuamite tapo ahuahua, tuahe leilomite, Haeu to hakui kakapitini. 


text:
Tesol kawatan aope i tutunahi amite, i kum hamalum haweluwelu. I waliko kokol na seilon kolongeni hani lalape soliai Haeu ti i hani kako lian tehue. 


text:
Aile ape kumahe amite namiloi wawaxi waliko ti pon amite ningahi, amite hana namilomite hani waliko ti amite kum pon ningahian. Ngain tehu, waliko ti i tutunahi amite he tehu pon ie i tapo, tuahe waliko ti i aununa tone Haeu se ti kako lian tehue.<pb/>


text:
Kako tioi ka tupuakako kum to lian tehue, i masin ing ti sosoxope. Kalak na laha telei kako ti tehu pon ie, Haeu luhungini auni kako hani tonan leili ing ti tap tahi lialuan, ing tetenen ti kumahe mini seilon atai. 


text:
Imat ti i sohot, kako ahahatake moloan ma ahahanake pusoi tinukako he tehu pon ie. Kako nam hasaxohu hahawane ukei tupuakako haun ti hahaniai Haeu. 


text:
Ti kako tutuen he tehu pon ie, tupuakako i aile kako ahahata ti kaui kawatan. Kumahe ka lehe pahakako kako mat, tuahe kako mon hahawane atengiai tupuakako haun tetenen i hamalum lian tehue ma i hataxixi kalutini tupuakako ti aope ie. 


text:
Puki Haeu apeseni kako ti tetenen ien. I hani Holi Spirit neiniakako ape pupuase Holi Spirit leilokako i kola ka tesol waliko ien i sohot hawane imuh. 


text:
<pb/>Aile ape kako uke he angiamat wanen. Kako tioi ka tehu pon itan ie kumahe xuxukako wanen. Kako tai toa kapi Jises Krais tel Masiwi ti he tone Haeu. 


text:
Xoxoi namilokako ti Jises Krais i neneini nanahiakako kumahe nake ti waliko tenen kako pon ningahian. 


text:
Masin ti nga kakawen, kako uke he angiamat. Pamu kako waheni lioiai tupuakako ti aope lehe kako to kapi Jises Krais leili xuxukako wanen ti tone Haeu tel Masiwi. 


text:
Nake ti tenen ien kako haeliel hawane ailei lawe waliko tenen i hamuamua Jises tel Masiwi, ti kako he tehu pon ie ma na kako kapin ti tonan. 


text:
Pake kako hatesol tu mate Jises Krais ti i paxai kolongeni woukako. Taen ien, tel tel ti kako uke hapoponowi kahun ti solian ma lialun ti kako ailewen lokon ti tupuakako moihin he tehu pon itan ie. Kakain sale hasawiai wasole seilon kapi Haeu 


text:
<pb/>Nake ti tenen ien amite tesol aposel tau kakanipeti puasamite ti puli Jises tel Masiwi. Aile ape amite puas eliliel itiniai seilon hani tepaun ti Haeu. Haeu tioi ka amite pupuas ti leili atemite. Lok al pupuasamite i kola hani amuto ka salan. 


text:
Masin ti nga kakawen imat, kumahe ka amite sasameni amite hani amuto. Ti puki soliai puasamite i pon na amuto namiloi sameni amite. I axi kuimuto ti kak pahoiai teteka laha hanasanasake laha ma laha kum nam waxi ailei puasain ti leili atelaha wanen. 


text:
Hina seilon laha ukek ka amite ailele puase wowok, tuahe salan tetan, tetenen amite ailele i hamuamua Haeu. Na seilon paxai ukek ka puasamite solian, amuto tioiwa ka ti hualiamuto. 


text:
Pake wawahen ti Krais sulini haxoxo nanahiamite. Amite soh hawane ka ti matei Jises Krais i kau kawatan ti lialui woi lawe seilon. Aile ape kako namiloi hanowiwa ka kako mat tuaiwen i. 


text:
Jises Krais mat ti hualiai lawe seilon. I mat lehe kaha teteka kaha soh tetan kaha kum to he tehu pon ie ti hamuamui tupuakaha, tuahe lehe nanahiakaha lawe i hamuamua i, tetel i mat ti ukei totonakaha ma i xahat aliawen. 


text:
<pb/>Aile ape, lilian ti amite sohotua kahikahi Krais, sale paxapaxa ti amite kolongeniai seilon kumahe masin ti teka laha kum soh tetan. Ti imat, amite namiloi Jises Krais hanowi ti laha, tuahe ape amite namiloi towiahuen. 


text:
Nameniwa, tel na i pakata xox hani kapi Jises Krais, i sohot seilon haun. I lioiwen lialui nanahian ti imat. Nanahian ape i sohia soliwen. 


text:
<pb/>Ti puki kuikaha kaha kum towiahu uke. Puki Haeu huali kaha. Ti pupuase Jises Krais, Haeu aile wasolakaha kapin i sawi. Ape Haeu hani puasamite kaxi haniai seilon ka i pon wasolalaha kapin sawi. 


text:
Matei Jises Krais se kahuiai lialui woi seilon. Aweisal tewau ien Haeu aile ape wasole seilon kapin pon i sawi. Haeu kum hapeti he namilon lialui woi teka kahikahi Krais. Tenen meng solian ie Haeu haniwen amite ti kaxi haniai seilon. 


text:
Amite teka tukei awe Jises Krais. Ti amite kamei eliel seilon ti towiahu haniai Haeu, se hanowi ka puki Haeu ailele. Aile ape amite kamei eliliel amuto ti hana hatapoi namilomuto hani Jises Krais lehe wasolamuto kapi Haeu i xox hawane. 


text:
Jises Krais, tel pate tap wanen tenen na saun lialun, Haeu hani i tetel kaui kawatan ti lialui woukaha lehe wasolakaha kapin i sawi na kaha pakata xox kapi Jises Krais.<pb/>


text:
Amite teka tuaiai Haeu ailei puasan, amite kamei eliliel na amuto kum tale tehitomuto hani lalape soliai Haeu ti i aile haniwen kako. 


text:
Ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Ngain ti nga kilamiwen, nga hong kamekame ti amuto ti huhual. Taen ien nga talo tel awau ti hualiamuto.” <n>(Isa 49:8)</n> Nga kakane hawane amuto, tetehu taun ien se aope ie ti Haeu aile kokola soliaian hani seilon. Aope ie Haeu awawai seilon ti kawatan ti lialui woulaha. Xoxoi tutuhi teka unaui Haeu 


text:
<pb/>Amite tesol aposel amite haeliel hawane lehe nanahiamite i kum hahataxina seilon ti haxoxoi namilolaha hani Jises Krais ma tap tel pon kak teheniai pupuasamite ti Haeu. 


text:
Ti lawe waliko amite aile, i kola ka salan amite unaui Haeu. Tap tenen waliko lialun po noheheni amite ti ailei puase Haeu. Amite kau lulungei kawatan tenen tenen. Waliko tenen masin. Kewi seilon lawe laha aile halialu amite. Kewi taun lialun lawe i hasihikuku halialu namilomite. 


text:
Hina taun laha xai ma lohi amite hani leili kalabus. Hina taun ti apuhain kilan seilon lengeini puxawei amite. Lawe amite puas makeh, tap matihuin ma angiain. 


text:
Woumite tin i kola ka amite se unaui Haeu. Amite seilon haun ti pulan. Ti lawe waliko amite aile, Haeu haxewa namilomite. Amite tu xox tatale kalak na kawatan tenen tenen tutunahi amite. Lawe amite aile aluini hani seilon. Amite waheni hahawane laha ti leili atemite ma lawe amite hani lioi Holi Spirit neiniamite. 


text:
Mewenae kakain salan amite kakaxi ma amite ailele puasamite ti pohe Haeu. Amite hapuasa soliai woumite hanowi soxi ti hile ti pahoiai teteka laha teheni kakai Haeu ma aile hahalialu amite. 


text:
<pb/>Kalak na seilon hina lon ma na tap lon ti amite, amite tu xoxox unaui Haeu. Tin masin na seilon sameni ma na laha kak teheni axamite. Tapai lawe waliko na amite aile mewenae salan kalak hina seilon laha ukek amite tuahe woinakon ka aposel. 


text:
Hina seilon laha paxai tioi masiwiamite tesol aposel tuahe teka laha kum nam waxi. Kalak moxemoxe lehe amite mat, amite saka moihin tutuen. Amite tai mat kalak seilon aile halialu hahawane amite. 


text:
Tiamite mewenae leili amuam kalak laha aile hakila tenen tenen ti i hatahanea amite. Amite kumahe seilon ti kilan soxi tuahe ti pupuasamite kilan seilon tunahi solian tenen tenen ti Haeu. Tap tenen waliko ti amite he tehu pon itan ie, tuahe lawe waliko ti Haeu, amite to ukeke nake amite se natun. 


text:
<pb/>Teka soliai seilon ti Korin, tap tenen waliko amite kaxi lilikoheni. Amite hean wanen ti amuto. 


text:
Na masin soliai wasolakako kumahe pate xoxoan, kumahe ka nake amite kokongini wawahen ti amite hani amuto. Puki woumuto kola ka kumahe pate amuto waheni amite. 


text:
Nga kakamei amuto hanowi natuk wanen, amuto kewa hean wanen ti amite kola aliakei wawahen ti amite. Teka kahikahi Krais kum puas huhukuma kapi teka laha kum soh tetan 


text:
<pb/>Kum puas huhukuma kapi teka laha kum soh ti Jises Krais. Nga kak ukek nake seilon sawisawin laha kum he paho uke kapi teteka laha weli ailei saun lialun. Masin ti xewan ma tilokoan lalu kum hukuma uke, tin masin teka kahikahi Krais laha kum huhukuma kapi teka laha hahitake nenein ti Satan. 


text:
Tap tahi soliai wasole Krais ma Satan. Teka laha soh ti Jises Krais, laha kum tutuai teteka laha kum soh nake namilolaha i kum he paho. 


text:
Kako tioi ka hahalin na seilon kau waliko tenen laha tua tanomi hani leili Ingi Haeu lehe laha lotui. Tin masin kako kum huhukuma kapi teka laha lolotui tesol waliko ien. Kako se masin Ingi Haeu tel pohen tapein nake Holi Spirit ingangai leilokako. Masin ti Haeu kakawen i ukek,<pb/>“Lawe nga akakati teka seilon tetak ma lawe nga huhuali laha.<pb/>Laha paxai tioi ka nga se Haeu tel Masiwi ti laha ape nga namiloi ukek laha se seilon tetak wanen.” <n>(Lev 26:12)</n> 


text:
<pb/>Ti tesol liai leili pepai Haeu tel Masiwi i kakane teka seilon tetan ukek,<pb/>“Ahutawa leili teka weli ailei saun lialun. Selaia kapitawa ti laha.<pb/>Kum nanakaxua kapi laha lehe nga amuke amuto.” <n>(Isa 52:11)</n> 


text:
<pb/>Tin Haeu kakane lato ukek,<pb/>“Nga natuwi hani amuto ape amuto tamawi hanima nga. Amuto hatesol teka kahikahik se natuk wanen. Ie se kakaiak tel Masiwi pohen tapein.” <n>(2 Sam 7:14)</n><pb/>


text:
Teka soliai akikik ti Krais, namiloi paxaiwa lalape soliai Haeu ti i kak tatamusua aope ka i hani kako. Aile ape hauniwa kako ti waliko tenen i nakaxui halolo tupuakako ma leilokako. Ti lalape lokako ti Haeu, kako haeliel hawanewa lehe kako sohot seilon tenen sawisawin tapein. Pol amuam nake teka Korin hasawi aliake woulato 


text:
<pb/>Amite tai tatalesi tuahe na tel ti amuto. Tap tenen amite ailewen ti haputai xoxoi namili seilon ma tin amite kum pupuluti laha ti ukei waliko. Amuto nati kewa hean hani amite. 


text:
Kumahe nga kak ukek ti howiniai woumuto. Masin ti nga kakawen imat, amuto se tuah lian tehue leili atemite. Ti leili taun solian ma lialun, kalak na matemate tunahi amite kako papakata tutuen. 


text:
Aile ape nga kak matut uke kapimuto. Nga amuke hahawane amuto. Amuto hakuiwen nga ape kalak taun lialun tutunahi amite, nga mewenae xuhai amuam. 


text:
<pb/>Ti amite tahia haniwa Masedonia, pate amite tai hahanau kaui kawatan. Tesol tesol hina seilon lawe laha pahoxai amite. Matauin tin tunahi kakapitini amite. 


text:
Kumahe mewenae Taitus tel hakuiamite. Amite amuam ti amite hongoa sale soliai woumuto hani i. Ti i tahiama i kakane amite ka pahamuto wanen paxaiak ma amuto nam wawatakai lialui woumuto ti i hawaxixi soliai wasolakako. Tin i ukek ka pate hina lomuto tetak. Hatesol waliko ien i hamuamua kasini hawane nga. 


text:
<pb/>Nga kum nam tahane kakaiak leili teik pasuk nga tai hanimu amuto imat. Kemuk i hanamiloa nga nake nga tioi ka i hamolo patumuto. Tuahe i kum mol kue. 


text:
Aope ie nga amuam, kumahe nake ti hakawatai namilomuto tuahe nake tatahan ti amuto haxewawen namilomuto ape amuto paxai tioi lialui woumuto. Tatahan tenen ien, se tatahan tenen ti Haeu pahan amuto hina. Aile ape salan tetan kakaiak tai aile halialu amuto na tenen. 


text:
Nga kak ukek nake ti kako nam watakai hawane lialui woukako, Haeu awai kako ti kaui kawatan ti saun tenen ien. Tenen tatahan ti kako ien ala kako kum nam tatahane. Na seilon leili tatahan tuahe laha kum nam watakai ailei saun lialun, i selai laha kapi Haeu. 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa mongohe soliai waliko muhin ti amuto tahane hawane ka tel ti amuto i ailewen waliko tenen lialun. I hakawata tiamuto ape amuto haeliel hawane ti hasawian. Amuto halepelep hawane lehe Haeu papaxai ka amuto aile lalali waliko sawisawin ti atemuto wanen. Amuto paxai tioi ka Haeu axi amuto kawatan na amuto kum aile mongeni tenen waliko lialun ien. Pate pahamuto wanen nga luawa ti hualiamuto. Amuto kola lomuto hani nga tel aposel ape amuto eliel hawane lehe tetel i ailewen tenen saun lialun ien, i hasawi aliake. Hatesol waliko ien i kola ka amuto tohongi hatapoen lawe aweisal ti hasawiai tenen waliko ien. 


text:
Tuahe teik pasuk nga tai hanimu amuto, kumahe nga tai nake ti tel i ailewen tenen saun lialun ien ma na tel i lialuen nake ti tenen ien. Nga tai lehe hetekie huhual ti Haeu amuto paxai tioiwa ka amuto hahana amite tesol aposel he atemuto wanen. 


text:
Aile ape amite kui ahe hawanewen. Tuaiwa tenen ien, amite amuke hawane ti amite paxai tioiwa amuamui Taitus nake soliai woumuto hatesol i hatona hasoliawen tian. 


text:
Nga kaxi sameniwen amuto hani i. A woumuto tai hatahunoso nga. Lawe kakaiak hani amuto mewenae salan, tin masin soliai nanahiamuto ti nga sasameni hani Taitus se salan. 


text:
Ti i namiloi paxai aliakewa ka amuto hong kakaian ma amuto waxi auni aluini i hetekie lalape lomuto, wawahen tetan hani amuto pate i lap hawanewen. 


text:
Teka akikik ti Krais, pahak amuto tioiwa lalape soliai Haeu ti teka kahikahi Krais leili texux xux Masedonia aile kokola. 


text:
Kalak lato to kakau kawatan lalap tenen tenen, amuam ti lato lalap wanen. Kalak soxialato pate palai, lato seilon tenen pate ongawi. 


text:
Nga tioi ka salan nake puki nga ningahiwen huhual ti lato hani se lalap wanen, kalak tataen ti i hatae aliake lato. Lato ailele ti puki soliaialato. 


text:
Puki lato kamei eliel amite tesol aposel ti sowini hanialato lehe lato tuai teka kahikahi Krais liai ti hualiai teka seilon ti Haeu leili texux xux Judia. 


text:
Huhual ti lato i akulai kasini lapan ti amite nanamiloi. Imat ti lato aile ukek ien, lato hanimu Jises tel Masiwi neinialato. Ape muhin lato kamei non amite ti haxewai namili Haeu hani lato. 


text:
<pb/>Taitus, tetel i haxoxo hutui huhual ti amuto teka Korin, amite kamei eliel i ti hualiamuto tinamiai tenen puasain ien. Tenen huhual ien i kola lalape soliaiamuto. 


text:
Nga tioi ka amuto pate solian wanen ti kilan waliko. Namilomuto ti Haeu xoxoan wanen. Amuto alune hawane ti towiai kakain ma anesoamuto lalap wanen. Lawe waliko, amuto aile ti atemuto ma wawahen ti amuto hani amite pate lalap. Aile ape pahak amuto tin kewa pate ongawi hualiai teka seilon ti Haeu leili Judia. 


text:
<pb/>Kumahe nga lulungei amuto ti ailean. Nga paxaiwen lowiai teka kahikahi Krais liai ti huhual ape pahak tin amuto kolawa soliai wawahen ti amuto. 


text:
Pake amuto tioiwen lalape wawahen ma soliai Jises Krais tel Masiwi ti kako. I pono wanen ti tone Haeu, tuahe nake ti hasoliaiakaha i teheni aliake i. I salili hatapo lawe soliai waliko lehe kaha pon ukei kilan waliko solian ti Haeu. 


text:
<pb/>Nameniwa ahang tehu tamusuen. Amuto teka nosenimu ti axiai huhual ape tin amuto hutuiai huhual imat ti teka liai. Namilok nga ukek, pate solian na amuto aile tetenen ie. 


text:
Amuto hahiawa aile hatapoi puasain ien hanowi ti uli amuto puasawa. Axiwa laha lapan ti pon amuto axi. 


text:
Na masin amuto amuam hawane ti axiai huhual, Haeu lawe i amuke lapan ti i pon amuto axi. Kumahe i ukek ka seilon axiwa waliko ti na laha tap. 


text:
Kumahe nga ukek axiwa huhual lapan tenen ti i aile halialu aliake totonamuto. Pahak ati amuto pono ti ngahatiamuto. 


text:
Aope ie amuto kilan waliko ape amuto pon potongeniai teka kahikahi Krais ti Judia. Ape telok ti na lato kilan waliko, lato hapono ulea amuto. Ti aweisal tenen ien, ati amuto uke he pono. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Teka laha uke hakila, i kum lisi laha ape teka ukekealaha palai, tap laha tae.” <n>(Exod 16:18)</n> Taitus ma hua kahitan hani Korin 


text:
<pb/>Aope ie nga taloa Taitus hani kapimuto. Nga kak kemulik wanen hani Haeu nake Taitus tin haeliel hawane ti hualiamuto hanowi nga. 


text:
Kumahe i luawa mewenae ti hongeniai kamekame ti amite tesol aposel. Ti puki xoxoi isian i luawa hualiamuto. 


text:
Amite talo tuaiwa Taitus tel akikikako ti Krais liai. I tetel lawe seilon ti ingi lotu tesol tesol kak sasameni pupuasan ti kaxiai meng solian ti Jises Krais. 


text:
Tuaiwa ien, laha kilamiwen i kahitiamite otoheniai huhual hani teka Judia. Huhual tenen ien i kola ongawiakako ma i haxawa axe Haeu tel Masiwi. 


text:
Lalape huhual ien, amite kanipeti hahawane lehe seilon kum kak halialu amite sale nahikei tenen puasain ien. 


text:
Kumahe amite haeliel ailei waliko sawisawin mewenae ti puli Jises tel Masiwi tuahe hetekie ti puli seilon. 


text:
<pb/>Tin amite talo uleawa tel akikikako ti Krais liai kahiti tuaiwa Taitus ma tel kahitan. I tel unaui Haeu wanen. Amite paxai hakilawen soliai pupuasan. Ti i tioiwa soliai ongamuto, i haisi aheke i ti lua hualiamuto. 


text:
Taitus i tel puas akatak. I huhuali nga ailei puasak wasolamuto. Ape hua kahitan, teka kahikahi Krais ie kilamiwen lalu ti ailei puasain kapimuto. Lalape soliai pupuasalalu i haxawa axe Jises Krais. 


text:
Aile ape kola hawanewa wawahen ti amuto haniwa lato lehe teka kahikahi Krais liai paxai tioi ka samenian ti amite sale nanahiamuto se salan.<pb/>


text:
Ala i kum tapai nga hanamena tuhi amuto sale tenen huhual ti haniai teka seilon ti Haeu leili Judia. 


text:
Nga tioi ka amuto amuam ti hualialaha. Nga sameni kueiniwen amuto hani teka Masedonia. Nga kakanewen lato ka amuto hetekie teka tuaumuto leili Akaia, lolowiahua ti axiai huhual hoi lilian ti ahang tehu tamusuen. Soliai ongahua ien i hahika hasohoen kewi ti teka Masedonia. 


text:
Tuahe nga taloa tolu seilon ien lehe ati amuto tinami apeseniai tenen huhual ien masin ti nga kakaxi ka amuto aile. Na amuto apeseniwen, amuto hapono hawane kakaiak ti nga sasameni amuto. 


text:
Tuahe na amuto tai apeseni ape hina teka ti Masedonia kahiti tunahi nga ti luaiak haniwa kapimuto, amite tahunos nake ti xoxoi namilomite ti amuto. Tuahe pamu hienain lalap alia hani amuto. 


text:
Aile ape nga ukek pamu ewian na nga talo peleiwa tolu seilon ien ti tinami hatapoi tenen soliai huhual ien ti amuto kakawen ka amuto hani. Na amuto apeseni imat ti tahiaiak, i kola ka amuto hahani ti atemuto wanen, kumahe nake ti seilon lungei amuto. Kako huali hakilawa seilon 


text:
<pb/>Namiloi paxaiwa. Na tel seilon seini palai waki pata, tin i uke palai huan. Na i seini hakila waki pata, tin i uke kilan huan. 


text:
Aile ape amuto tel tel axiwa lapan ti i namiloiwen ti leili aten wanen. Kum hani tatahane, hani amuke hawanewa. Kumahe nake ti kakai seilon liai ape i hani. Haeu waheni seilon tetenen i axi huhual ti leili aten. 


text:
Haeu lawe i hani amuto kilan wanen waliko solian. Salan tetan i axi akulai mongohun ti i tapai ngahatiamuto. Aile ape i pon na lawe amuto aile kilan waliko solian ti hualiai seilon liai. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i kakak sale tel seilon hina wanen lon ti Haeu i ukek,<pb/>“I tel seilon pate ongawi. I axi hakila teka seilon tap soxi. Haeu kum maluhe wanen tenen soliai puasan ien.” <n>(Ps 112:9)</n> 


text:
Haeu tetel i hani seilon waki pata ti seini ma tin i hani an ti kaha ani. I axi hahakila kako lehe kilan waliko kako pon ti hualiai teka laha tae na tenen. 


text:
<pb/>Salan wanen, amuto uke kilan waliko solian ti aweisal tenen tenen lehe lawe taun amuto huali hakila uke seilon. Ape ti amite otoheniwa lalape huhual ti amuto haniwa teka Judia, kilan seilon kak kemulik hani Haeu. 


text:
Huonen solian ti tenen pupuasamuto ien. I hapono teka seilon ti Haeu waliko ti lato tae ma kilan seilon laha xuh ti amuam ape kak kemulik hawane hani Haeu. 


text:
<pb/>Tenen soliai huhual ti amuto i kola ka amuto se salan unaui Haeu. Ape teka seilon haxawa axe Haeu nake amuto hong usiusi meng solian ti Jises Krais hetekie ongawiamuto hani lato ma seilon liai. 


text:
Ape ti lalape wawahen, lato lotu huali amuto nake huhual ti amuto i kola hawane lalape soliai Haeu. 


text:
Tuahe kako hatesol kak kemulik haniwa Haeu ti tel Natun, tetel awaiakaha. Tenen soliaian ien se lalap tapein wanen. Tap tel i pon kaxi hapono kolongeniai tenen soliai Haeu ien.<pb/>


text:
Hina seilon wasolamuto laha ukek ka nga pate masop ti nga kapimuto ape na nga kumahe ien nga tai hani amuto pas tenen ahian. Tuahe paxaiwa, nga kak hahamalehu kakaiak hani amuto tin hanowi ti na Krais aile. 


text:
Nga kamei eliel amuto, kum hong wawaxi kakaialaha lehe na nga tahia haniwa kapimuto nga kum kak hahia hani amuto hanowi ti na nga tumei teteka laha ukek ka amite tesol aposel nanahiamite tuahe masin teka laha kum soh ti Haeu. 


text:
<pb/>Amite tesol aposel se seilon masin teka liai, tuahe sale pahoian ti amite hani teka laha aile halialu amite ma pupuase Haeu kumahe masin ti teka laha kum soh ti Haeu. 


text:
Paxaiwa, amite kum hapuasa pa tenen seilon ti hile hahapuasa. Amite hapuasa lalape pohe Haeu ti xoiniai kui pupuase Satan. 


text:
Ti aweisal tewau ien amite xoini hatapo teka laha pahoxai kakai Haeu. Ti seilon hanasanasake laha ma eliliel siainiai teka liai ti tioiai Haeu, amite kola hawane ka laha kumahe wanen salan. Tin amite waxaini itiniai namili seilon lehe laha usi aweisali Krais. 


text:
Aile ape muhin ti amuto teka Korin kola hawanewa ka salan amuto se unaui Jises Krais, amite nau hasawi teteka ti amuto laha tahi nauna tetan. 


text:
<pb/>Amuto paxai aka mataini hawanemua imat ti amuto aile tenen na namil. Hina seilon laha kak matut ka laha se unaui Krais a amite tesol aposel kumahe. Amuto paxai tioiwa ka amite se unaui Krais wanen tin masin lato. 


text:
Kalak na nga kak matuke masiwiamite ti Jises Krais tel Masiwi haniwen amite, nga kum hienake. Pake i kilami amite masiwi ti hualiamuto lehe amuto sohot soli ahe tatale kahikahi Krais, kumahe ti haputai xoxoi namilomuto tetan. 


text:
Nga kak ukek nake hina seilon laha ukek ka kakaiak leili pasuk pate ahian ma kuin wanen ti lungeiai seilon, tuahe ti na nga kapi laha nga masin seilon tenen tap ailelean ma kakaiak laha nam teheni. 


text:
Seilon tenen masin, laha paxai tioiwa ka waliko ti nga tatai leili pasuk tin tuahe masin na nga pupuasake ti wasolamuto. 


text:
<pb/>Teteka ti laha pahoxai amite, laha kak hahaxawa laha hani seilon. Lehe amite kolongeni ukek ia amite hani seilon tenen soliaian ien? Laha kolongeni aliliake laha hani puki laha ma paxai kolongeni aliake laha ti puki anesoalaha. Namilolaha pate i tae. 


text:
<pb/>Tuahe amite tesol aposel, amite kum tua hahaxawa amite. Amite kak matut mewenae sale puasain ti Haeu hahani amite. Leili tenen ien se puasain ti amite ailele wasolamuto. 


text:
Kumahe amite tua itini amite ti amite ukek amite masiwi ti amuto. Amite se teteka imat wanen ti xaui luaiamite hani kapimuto ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tin amite kum ukeke ax lalap ti puase seilon liai. Ti namilomuto hani Haeu to xox tatalele, pon amite mon ka lomuto hani amite i lap ahe onoteni hawane pupuasamite wasolamuto. 


text:
Ape ti pupuasamite naxia lap ahewa, i pon amite kaxi sawateni aheke meng solian ti Jises Krais hani teka seilon laha tai hong. Amite kum puas tetesol ti teka liai puasawen ien nake lomite kum al amite sameni aliake amite ti waliko teka liai ailewen wasole seilon. 


text:
Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Na tel pahan i sameni tenen na waliko, sameniwa mewenae waliko ti Haeu tel Masiwi aile.” <n>(Jer 9:24)</n> 


text:
Amuto nati hong lungeimua kakaiak kalak ti haniwa amuto uke masin ka nga tua kak lalolal ti sameni aliakeak. Nga tioi saka amuto hong tutuen nga. 


text:
Nga halepelep hawane ti amuto. Masin na tel seilon pahan tel natun hehin pate sawisawin ti na i hasala hani tel axoan, tin masin pahak wanen amuto pakata hawanewa kapi Jises Krais ape hamalum kapitawa kapin. 


text:
Tuahe i hamatau nga uke amuto hongeni seilon tenen puputa neini hakalala soliai pakataiamuto kapi Krais hanowi ti Satan i uke tanome weiko ape puluti hakalala Iv. 


text:
Nga kak ukek nake hina ti amuto hong amuke teka laha kakaxi kakain liai tenen sale Jises ti amite kaxiwen. Laha kakane amuto ukei spirit ti kapitiamuto tuahe i kumahe tenenawe masin tenen amuto kewen ti ape amuto sohoa ti Jises Krais. Laha ukek laha kaxi ahuti hahani amuto meng solian, tuahe pate i sel ti tenen meng solian ti Jises Krais ti amuto hong waheniwen. 


text:
<pb/>Nga kum paxai ukek ka hina tewau aweisal teka seilon ien pamu tuah tetak, kalak puki laha namiloi tanomi ka laha se aposel tenen solian tapein. 


text:
Nga uke kumahe anowian ti towiai kakain tuahe nga hina anesoin. Ala amuto tioiwen nake amite kola hakila haniwen amuto leili hanauan ti amite. 


text:
<pb/>Nakon nga talesiwen la, ti nga kum uke kahuk ti kaxi ahutiai meng solian ti Krais hani amuto? Ti kolai lok hani amuto nga teheni aliake nga. 


text:
Nga uke halapawen moni ti ailei pupuasak ti teka kahikahi Krais liai lehe nga tua puas lioa hualiamuto. 


text:
Ti nga kapimuto, nga tai hahakawata na tel. Nga tai kakamea huhual ti amuto nake tesol akikikako ti Krais lato luama ti Masedonia, lato axi haponoen nga lawe waliko ti nga tae. Nga haeliel hahawane lehe nga kum hakawata amuto tuahe na tenen ape tin tap nga po aile hasohotu. 


text:
Ape leili hatexux xux Akaia tap tel i pon hakonguak ti kak matukei tenen ien. I pon ti amuto soh tetenen masin ti amuto tioi ka kakain salan ti Krais leilok. 


text:
Kum namiloi ukekek ka nga kum hongeni waxiai kahuk nake nga watakai amuto. Kumahe masin ien. Puki Haeu tioi ka nga waheni hawane amuto. 


text:
<pb/>Nga aile kapitini tatale saun tetenen nake pahak nga mingini awe tetesol seilon laha sameni aliliake laha ka pupuasalaha tin masin pupuasamite tesol aposel. 


text:
Tesol seilon ien kumahe salan aposel. Pupuasalaha i tua pupuluti seilon. Laha haeliel lehe seilon keekewak laha ailele puase Krais, tuahe salan tetan laha kumahe unaui Krais. 


text:
Nga kum tataxini na i sohot ukek ien nake puki Satan putini uke na i hanowi engelai Haeu hetekie xewaian. 


text:
Tin i kum hahataxina kako na tesol unaui Satan laha putini uke na laha hanowi teka unaui Haeu wanen. Hina ngixin ti ape laha uke hapoponowi kahulaha usiwa waliko ti laha ailele. Pol kakak kawatan tetan 


text:
<pb/>Masin ti nga kakawen, kum namiloi ukekek nga tua kak lalolal sameni aliakeak. Ape kalak na amuto namiloi nga ukek ien, nati hongoa nga. Na amuto hong teka seilon ti puputa, tin i pon amuto hongomua na nga kak samenimu nga teik. 


text:
Amuto tioi ka waliko ti nga kakak ie kumahe i usiusi woi Jises tel Masiwi. Na nga sameni aliake nga, se masin seilon tenen i tua kak lalolal. 


text:
Tuahe kilan seilon laha hanasanasake laha hanowi ti teka laha kum tioi Haeu ailele. Aile ape tin nga hanasanasamu. 


text:
Nga namiloi ukek ala amuto hong waheni kakaiak. Lawe amuto waheni hongoi teteka seilon laha putini laha ailele puase Haeu kalak amuto sokok amuto pate seilon namilo. 


text:
Salan tetan amuto hongeni laha ti toheni ahuahu amuto. Tin amuto sowini na laha aile ka laha kahih ti amuto, na laha pisi amuto, na laha haxawa axalaha ti teheniamuto ma na laha aile isisihi kinawemuto. 


text:
Tuahe amite tesol aposel, tap wanen amite nanamiloi ti aile hani amuto ukek ien. Nakon lehe nga hienake? Aile ape nga tin nga pon kak matut sale waliko ti teka pulutiamuto kak hanasanasake, kalak uke i hakouke nga hanowi ka seilon tenen i tua kak lalolal. 


text:
Laha ukek laha se Ju, kewak? Nga se tin. Laha kaxi laha ti Israel. Nga tin. Na laha ukek laha kahi nati Abraham, nga tin kahi natun. 


text:
Laha kak matut ka laha unaui Krais. Nga se unauan pamu soliaian ti laha. Nga tioi tenen kakaiak ien masin kakai seilon taxitaxia. Tuahe pamu puas eliliel nga, tin pamu nga kalabus hakilawen. Pamu lialuan xaxax ti laha hani nga ma nga lawe moxemoxe matein. 


text:
Uke he toluhu teka Rom heti nga ani pata. Tehu laha hokai nga pot ti teleiak. Uke he toluhu waian oh manan ti nga kuoku. Tehu liai nga man akaka itax ngain ma ipong hatehu. 


text:
Tap tahi tiliai luaiak. Kilan kawatan tunahi nga ti luaiak he kan ma itax, leili taon ma toan, ti teka xai keliai soxi, ti teka akikik Ju ma ti teka kumahe Ju, ma ti teka laha putini ka laha kahikahi Krais. 


text:
Nga puas makeh usi hawane ma kewi lawe tap matihuin. Kilan taun lawe kinawek paxepaxe ma hitolo tunahi nga ti tapoi an. Tin kilan ngain nga peu lialu, tap puxux awaiak ti waiwain. 


text:
<pb/>Tuaiwa tesol waliko ien, lawe ngain nga to nanamiloi hatesol teteka kahikahi Krais nga puasawen wasolalato. 


text:
Na xoxoi namili tel i put, nga ilameni tuai i ma nga haeliel hualian. Na tel i neini hakalala tel liai ailei saun lialun, i tuhuke halialu hawane atek. 


text:
Waliko ti i sohot hani nga leili Damaskas i kola ka kumahe nga tapai ti lawe waliko. Telao ti nga ien, tel seilon hahitake tel masiwi Aretas, i hatuhi unauan ti hile he aweingi taon ti peteni pohiak. 


text:
Tuahe hina seilon solian laha halahe ahuti nga leili tehu po nonoa he palaen ti tehu titieh ti Damaskas ape nga kuosel tetan.<pb/>


text:
Nake ti laha aile kungati nga, nga kum aile lioi sameniak, kalak tap solian tetan. Ti telok telok Jises tel Masiwi hanamiloa nga ningahiai waliko tuah ma i hatakei hani nga waliko ti imat seilon kum tioi. 


text:
Nga tua tioi ka i waxi nga hani tesol tonan pate tuah ma nga hong waliko tenen seilon kaxi tataxiake ma tin Haeu kum sowini kaxian. 


text:
Waliko tenen ien ala i pon ti kaxi sameni tuahe nga watakai ailean. Nga kaxi kola non waliko ti nga tae. 


text:
Pate hina waliko ti i pon nga kak sameni nga. Ape na nga aile, nga kum hanowi seilon tenen i tua kak lalolal nake nga kakaxi waliko tenen salan. Tuahe nga hahalini sameni aliakeak nake nga watakai seilon namiloi haxawa kasini nga. Pahak laha paxai kolongeniwa nga ti wouk ma kakaiak. 


text:
<pb/>Kilan waliko tuah Jises Krais hatakei hani nga. Tuahe Haeu hongeni hani Satan hapuasa tel unauan ti axi kapitiniak kawatan lehe i kongini nga ti hanasanasakei tesol waliko ien. Tenen kawatan ien masin ka kui unun sahea kokongina leili kinawek. 


text:
Tuahe i kakane nga ukek, “I tapai lalape soliaiak ti hualiam. Pupuase pohek i sohot kouke hawane leili taun ti na o tae waliko.” Aile ape pamu nga amuke non kaxi kolai waliko ti nga tae lehe Jises Krais hapuasa pohen leilok ti ailei waliko. 


text:
Nake ti nga unaui Krais, nga amuke na nga tae ti tenen na waliko, na laha kak saxuti ma aile halialu nga ma ti kawatan tenen tenen liai tunahi nga ti leili taun lialun. Nga kak ukek nake leilon ti nga tae, nga se pono wanen. Namili Pol pate lalap ti teka kahikahi Krais ti Korin 


text:
<pb/>Nga kak hanowi seilon tenen i tua kak lalolal, tuahe puki amuto kungati nga ape nga kak matut sameniak. Kalak teteka laha kolongeni aliake laha aposel solian tapein ukek nga tap pupuasak, salan tetan laha kumahe ka pamu tuah tetak. Aile ape kumahe lialun na amuto kaxi sameni nga. 


text:
Ti nga kapimuto, nga kolawen ka salan nga tel aposel wanen. Nga aile tatale kilan kolakol ma waliko tenen lalap ti pohe Haeu, kalak waliko tenen tenen pahoxai nga. 


text:
Nga aile aluini hahani amuto masin ti nga aile haniwen teka kahikahi Krais liai. Tuahe nga kum sowini ukei huhual ti amuto ti ailei pupuasak nake hoi liai lato haponoen nga ma tin kumahe pahak nga hakawata amuto. Na amuto soh hawane ka tenen saun ien lialun, nga kamei amuto kum hahapeti lialui lomuto tetak he tiamuto. 


text:
<pb/>Nga luawen uke he huohu kapimuto imat. Aope ie nga lua paxai ulea amuto ape tin nga kum hakawata amuto nake kumahe pahak ukei soxi ti amuto. Ti leili atek pahak wanen lehe amuto pakata xox tatalewa kapi Jises Krais. Pake kumahe pupuase teka akaik ti waxeniai taman tinan, liai pupuase taman tinan ti waxeniai natun. 


text:
Aile ape masin tel soliai tame akaik, nga haeliel hawane aile hatapoi tenen tenen ti hualiamuto. Nga hani hetekie tataen puki tupuak. Ape nga to waheni ahehekewa amuto. Kaie wawahen ti amuto hani nga to tae aheahelih? 


text:
<pb/>Ala amuto tioi ka nga kum hahakawata amuto ti waxeniak. Tuahe teka ti amuto ukek ka anesoak tapan wanen ti pisi waxainiamuto. 


text:
Nga taloa Taitus hani kapimuto hetekie tel kahikahi Krais liai. Nakon i pisiwen amuto? Ala amuto tioi ka namilomili tenenawe ma lawe ati amili ailele puasain solian hani amuto. 


text:
<pb/>Uke amuto namiloi ukek lawe kakaiak ie tuahe ti sipainiamite tesol aposel. Kumahe. Hatesol kakaiamite kakain tuah nake amite unaui Krais ma nga tioi ka Haeu hongohong kakain ti amite kakak. Teka soliai akikik ti Krais, lawe waliko ti amite ailele se ti huali hakuiamuto. 


text:
Tuahe nga to nanamiloi tahiaiak kapimuto, uke nga tunahi ka woumuto kum hamuamua nga ape nake ti tenen ien tin amuto kum amuke saun ti na nga aile. I hamatau nga uke amuto he hapatapat ma amuto lohaini teka liai, leng ausisini hani tel tel, namiloi halepelep alia amuto, kak halialu seilon ma misahi laha, hanasanas ma puas nakaputa alia wasolamuto. 


text:
Salan wanen, nga nanamiloi tahiaiak kapimuto uke Haeu tel Masiwi tetak kola hawane hani nga lialui woumuto ape i hahiena halialu nga. Ape tatahan lalap tunahi nga nake kilan ti amuto tai aka lilioi saun lialun ti wawan hehin, ti sikisiki tenen pate hienain wanen ma ti hongeniai isiai namilomuto ti sik.<pb/>


text:
Aope ie ape toluhu luaiak hani kapimuto. Leili pepai Haeu i ukek, “Na tel i sului tel liai, hong waxiwa mewenae na seilon hua ma na tolu kakaxi waliko tin tetenen.” <n>(Deut 19:15)</n> 


text:
Tehu luaiak usiai tehu imat, nga hahongo peleiwen amuto ka nga kum halalia amuto ti lialui woumuto. Aope ie ti nga tap kapimuto, nga hahongo tuhi ulea amuto. Na tahiaiak kapimuto kewa he toluhu, tap tel ti amuto kuosel ti kaui kawatan ti lialui woun, amuto teteka aile kueiniwen saun lialun ma teka ti amuto po ailelewa aope. 


text:
<pb/>Ti usiwa pahamuto nga kola hani amuto ka Krais hapoheawen nga ti kakaiak. Pohen i kum tae na i puas leilomuto. Lawe i kola lalape pohen ti na i aile hasolia amuto ma na i aluini amuto ti lialui woumuto. 


text:
Kalak laha tahi hakea telei i hanowi ka i tap poh, aope ie ti pohe Haeu i moihin. Amite tin kakau kawatan ma moloan nake ti Jises, tuahe ti pohe Haeu amite pakata xoxox kapin ma pupuas wasolamuto. 


text:
<pb/>Paxai kolongeni aliakewa xoxoi namilomuto ti Krais. Paxai tioi hawanemua nanahiamuto. Ala amuto paxai tioi ka Jises Krais pupuas leilomuto. Ape ala amuto kola hawanewa ka salan amuto unaui Krais. 


text:
<pb/>Amite lotu kamei eliliel Haeu ti hualiamuto lehe amuto kum aile saun tenen lialun. Namilomite kumahe ti kola haniai seilon ka pupuasamite pate solian wasolamuto. Pahamite amuto ailewa mewenae saun tenen ti Haeu pahan kalak na hina seilon laha namiloi ukek amite tae hawane ti ailei pupuase aposel. 


text:
Na tutuhamuto xoxoan ti Krais, i hamuamua hawane tiamite. Aile ape amite kum nam waxi na hina seilon ukek amite tap wanen poh. Amite kamei eliliel Haeu ti haxoxoamuto lehe amuto soli ahe tatale ape sohot seilon sawisawin tapein. 


text:
<pb/>Nga tatai hani amuto tesol waliko ien hahongoamuto imat ti tahiaiak lehe na nga lua haniwa kapimuto nga kum tumei hahia amuto usiwa masiwiak. Tenen tonain ti masiwi ien hahaniai Jises tel Masiwi ti hualiamuto lehe amuto sohot soli ahe tatale kahikahi Krais, kumahe ti haputai xoxoi namilomuto tetan. Pol hakau amuam ti tiliai teik pas ie 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, nga tili kakaiak ukek. Lawe amuto amuamua ma he sekusekua. Hongoa nauna tetak ape hasoliawa woumuto. Namilomuto kewa tenenawe ma he wawahen hawanewa wasolamuto. Na amuto aile ukek ien, Haeu lawe kapimuto ti hualiamuto. I tetel i hatona hahasolia tiai seilon ma kola hahawane saun ti wawahen. 


text:
Wawahen ti Haeu ma lalape soliai Jises Krais tel Masiwi kapimuto hatesol. Nga lotu kakamea lehe Holi Spirit huali amuto ti pakata hani kapin ma puki alia tel tel ti amuto.<pb/>


text:
Teik pas ie tataiak nga Jon, tel kahikahi Krais pamu salaimat ti amuto. Nga tai hani o tel hehin pate tuah Haeu kilamiwen tetan ma teka natum. Nga ma teka laha tioi kakai Haeu, amite waheni hawane amuto. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Natun lehe lalu hatona hasolia tiakako ma kola lalape soliaialalu hetekie tatahan hanima kako, teteka kako he wawahen ma aile usiusi kakain salan ti lalu. Tu xoxoa ti kakain salan ti Krais 


text:
<pb/>Nga amuam hawane ti nga upia tunahi ka teka natum aile usiusi kakain salan masin ti tel Tamakako Haeu nauen kako. 


text:
<pb/>Tel soliai hehin tuah, nga hanamena o ka kako he wawahenawa. Tenen nauna ti wawahen kumahe haun, Haeu haniwen kako ti uli kako sohotua kahikahi Krais. 


text:
Kako salan hina saun ti wawahen na kako hong usi nauna ti Haeu. Puki i honewen kako waheniai seilon lokon ti kako sohotua kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Nga kak ukek ien nake ape kilan teka woinakon hanaui seilon kakai Haeu. Laha kum paxai tioi ka Jises Krais i sohot hawanewen seilon hanowi kaha ti i he tehu pon ie. Laha pupuluti seilon ma pahoxai puase Jises Krais. 


text:
Kanipeti hawanewa lehe amuto uke kahi soliai pupuasamuto. Puas elieliwa ti Haeu lehe i kahui hapoponowi amuto. 


text:
Tel na i kum tu xox ti waliko Jises Krais hanauen ma i hasea ma na hatae waliko ti puki namilon, i kum pakata wanen kapi Haeu. Tel na i puas usi aluini kakain salan ti Krais, i pakata xox kapi lalu hauhua, Haeu tel Tamakako ma tel Natun Jises. 


text:
<pb/>Na tel seilon hanau amuto waliko tenen kumahe salan ti Krais, kum waxi amumuke i hani leili ingamuto. Tin kum hahani i amuam ti Haeu. 


text:
<pb/>Kilan kakain tutuen ti kakaneamuto tuahe nga kum tai he teik pasuk ie. Pahak wanen nga lua hani kapimuto pala aope lehe nga kakane amuto ti awak wanen. Ape tiakako hatesol amuam hawane. 


text:
Teik pas ie tataiak nga Saimon Pita, tel aposel ma unaui Jises Krais. Nga tai hani amuto teka hina namil xoxoan ti Jises Krais hanowi amite tesol aposel. Jises Krais tel Haeu ti kako ma awaiakako ti kawatan ti saun lialun, i hanamiloa kako ape kako soh tetan nake i tel sawisawin tapein. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu haxoxo tatalei namilomuto ti pakata kapita kapin ma Jises tel Masiwi ti kako lehe Haeu kola hawane lalape soliaian hani amuto ma hatona hasolia tiamuto. Kolawa ka kako kahikahi Krais wanen 


text:
<pb/>Kako papakata kapi Krais, aile ape ti puki pohen i hani kako lawe waliko ti hualiakako lehe totonakako i soli ma kako aile usi saun tetenen Haeu pahan. Lalape axan ma soliaian i itiniwen kako hani kahikahin. 


text:
Nake ti tesol waliko ien, Haeu hani kako waliko pate tuah ti i kakawen ma kako pon saliniai lawe waliko lialun ti tehu pon ie tenen i ahuma ti isiai seilon. Ape woukako soli ahe tatale ma kako sohot seilon pate sawisawin hanowi i. 


text:
<pb/>Amuto soh ti Krais tuahe tin puas elieliwa ailei lawe waliko solian ma upia halapa ahekewa anesoin. 


text:
Tahiwa isiamuto ti ailei saun lialun, kum leng kokosea, kum aile lilioi puasamuto kalak kawatan tunahi amuto ma kewa amuto unaui Haeu wanen. 


text:
Na amuto aile tatale tesol waliko ien, anesoamuto ti Jises Krais tel Masiwi ti kako i lap ahe ape puasamuto kau hawane anan. 


text:
Tuahe seilon teka laha tap tesol saun ien, laha masin seilon pulaxa, laha kum paxai tioi waliko tenen solian ma lialun. Laha maluhewen ka Haeu nuhi hauniwen laha ti lialui woulaha. 


text:
<pb/>Teka akikik ti Krais, puas eliel kolawa ka salan Haeu kilamiwen amuto seilon tetan ma amuto kahikahi Krais wanen. Na amuto aile ukek, amuto kum tale uke wanen tehitomuto hani Haeu. 


text:
Ape Haeu waxi amuke amuto hani tonan, tetesol ti amuto to lian tehue kapi Jises Krais tel Masiwi ti kako ma awaiakako. Kakain leili pepai Haeu pate tuah ma salan wanen 


text:
<pb/>Salan amuto tioiwen tesol waliko ien ma amuto tu xoxox ti nauna ti Haeu. Tuahe pahak nga hanamena kapitini amuto. 


text:
Aile ape nga puas eliel hawane hanauamuto lehe waxi lawe amuto nameni kongini kalak na nga matewen. 


text:
<pb/>Ti amite tesol aposel kaxi hahani amuto sale aliai Jises Krais tel Masiwi ti kako hetekie pohen, kumahe amite kakaxi meng ti seilon liai tua aile tanomi. Ti tange pulamite wanen, amite ningahiwen lalape xewaian. 


text:
Amite ien ti Haeu tel Tamakako sameni hawane i. I sohot lokon ti Haeu tel Masiwi tapein wanen ukek, “Tetel se Natuk pate nga waheni ma amuke hawane i.” <n>(<a href='B:470 17:5'>Mt 17:5</a>; <a href='B:480 09:7'>Mk 9:7</a>; <a href='B:490 09:35'>Lk 9:35</a>)</n> 


text:
Amite kapi Krais he tetehu maunten ti lotuiai Haeu, ti amite hong tenen kakain ien ahuma ti tone Haeu. 


text:
<pb/>Aile ape kakaiamite sale puase Krais i kola hawane ka waliko ti teka kuluiai kakai Haeu kakawen se pate salan. Amuto nam waxiwa kakaialaha nake i huali amuto paxai tioiai waliko tenen salan masin ti xewai al i haxewa aweisalumuto. Ape taun ti aliai Jises Krais, i haxewa hawane lawe waliko hani amuto masin ti tehu kohot towisaian i hatapo tilokoan. 


text:
Pate tuah wanen ti amuto tioi ka waliko ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen he leili pepaun, kumahe puki kakaialaha. 


text:
Ti imat tin hina teka woinakon kuluiai kakai Haeu leilokako teka Ju. Seilon tenen ien tin i sihila kapimuto. Laha anesoke hawane sale hanau pulutiamuto waliko tenen i haputa xoxoi namilomuto ti Krais. Laha kum nam waxi masiwiai Jises Krais, tel i mat ukei kawatan ti lialui woulaha, aile ape laha uke koseni kahulaha tenen pate lialun wanen. 


text:
Teka seilon ien laha kaxi hani amuto meng tenen laha tua aile tanomi nake laha pate halepean ukei moniumuto. Ti imat wanen hoi Haeu namiloiwen kahuiai saun lialun ti laha ape salan wanen imuh i axi laha kawatan tenen pate lialun. 


text:
<pb/>Kalak puki teka engel tetan, laha kum salia kaui kawatan ti laha tahi kakaian ma aile saun lialun. Haeu tiehi kongini laha leili tesol pate tilokoan ti kaui moloan atengi ngain tapeinan ti paxai kolongeniai woi lawe seilon. 


text:
Teka seilon telok ti Noa, tin laha tai salia kaui kawatan. Laha kum hong waxi kakai Haeu ti Noa kaxi ahuti hani laha ape Haeu hauxa akah hutomiai xux. Mewenae Noa ma tepanim hua seilon kuosel ti tenen kawatan ien. 


text:
Imuh Haeu tin i kahui aliake lialui woi teka seilon ti Sodom ma Gomora. I lui hatapo huohu taon ien. Kawatan ti i tunahi teka seilon ien se kolakol hani seilon waliko ti na i sohot hani teka laha tale tehitolaha hani Haeu ma aile hakila saun lialun. 


text:
Tuahe Haeu hasalia Lot, tel seilon pate sawisawin. Namili Lot kawat hawane nake teka seilon ien weli xaputiai nauna ti Haeu ma laha aile hakila saun lialun tenen pate hienain. 


text:
I toto leili teka seilon ien ma lawe ngain i niningahi lialui woulaha ma hongohong lialui kakaialaha ape hatesol waliko ien i hamolo hawane patun nake i se seilon sawisawin. 


text:
<pb/>Ape amuto tioi ka Haeu awai teka seilon sawisawin ti kawatan ape i axi tatale kawatan hani teka seilon lialun atengi taen i hiniti lawe seilon. 


text:
Tuahe i axi kawatan pamu lialuan hani teka laha usiusi isiai tupualaha ailei saun lialun tenen pate hienain ma laha watakai hawane nenein ti Haeu masin teka woinakon hanaui seilon laha sisihila kapimuto. Laha seilon ti hanasanas ma laha angiamat ailei lawe waliko lialun. Tin laha kum nomuha kak halialui teka laha toto tone Haeu. 


text:
<pb/>Teka woinakon hanaui seilon laha kak halialu waliko ti tap titioalaha. Laha tap namilolaha masin manihuh i tua usi isiai tupuan ma seilon tua nokoi telei. Haeu tin i aile halialu teka woinakon hanaui seilon masin ti seilon aile hani manihuh. 


text:
Haeu axi laha kawatan nake puasalaha i aile halialu seilon liai. Laha amuke saun ti tua to angiang ma unuun ngain hatehu. Lawe laha aile ukek ien ti laha ang akati amuto ape tenen saun ien i halialu paxaiamuto ma teheni axamuto. 


text:
Namilolaha lawe ti ailei saun lialun ti wawan hehin ma laha kum aile lioi uke waliko tenen lialun. Laha puluti teka namilolaha kumahe xoxoan ti Haeu ma itini laha hani ailei waliko lialun. Laha kuin wanen ti halepelep waxiai tenen na pahalaha. Hoi Haeu namiloiwen ka imuh laha kau hawane kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Teka seilon ien selewen ti aweisali Haeu ape laha usiusi aweisali Balam, tel nati Beo, tetel pate halepean ti moni. Sikole i aile saun lialun ti ukean. 


text:
Tuahe Haeu hapuasa tok donki i kikiliwake ti kahiloloian. Haeu hanamiloa tok donki kakanei Balam tel kuluiai kakaian ape tenen ien hakongu i ti aile usiai lialui namilon. 


text:
<pb/>Teka woinakon hanaui seilon lato masin kan wal tenen paxepaxen ma masin maun tenen i kum hauxa akah nake aupol kuin paxeni xoini. Aile ape hoi Haeu namiloiwen ka totonalato leili lalape tilokoan. 


text:
Ti lato hahanau seilon, tap solian ti kakaialato. Lato hapuasa kakain ti hanasanas itiniai namili seilon. Lato kakane seilon ka ewi ti aile usiai isiai tupualaha ti ailei waliko na pahalaha. Aweisal tenen ien lato aleheteni aliake teteka laha lilioiwa saun lialun pala aope, tetenen ti teka laha kum tioi Haeu lawe ailele. 


text:
Lato ukek ka ewi na seilon aile waliko ti na pahalaha nake laha kumahe hahitake tenen na waliko, tuahe puki lato hahitake nenein ti lialui isiaialato. Tioi kewak, seilon i sohot unaui waliko tenen i kakapiti namilon. 


text:
Teka seilon laha tioi Jises Krais tel Masiwi ma awaiakako, laha kuosel ti lialui seilon ti tehu pon ie nake Krais kapiti namilolaha. Tuahe na laha soh tuai aliake teka ailei saun lialun ma laha hahitake nenein ti lialui isiaialaha, laha ape pamu lialuan ti lokon laha tai sohot kahikahi Krais. 


text:
Pamu solian ti laha na laha tai tioi aweisali Haeu nake ti laha tioiwen, ape laha tale tehitolaha hani nauna tetan ti teka kahikahi Krais hanauen laha. 


text:
Woulaha i kola ka salan ti teka seilon kak ukek, “Sinen ani aliake mutuan.” Ape tin teik ulea ukek, “Kalak na o kikanomiwen tok pou, i halolo aliake tinun.” <n>(Prov 26:11)</n><pb/>


text:
Teka soliai akikik ti Krais, teik pasuk ie usiai teik nga tai hanimu amuto imat. Hahuaik hanamenaiamuto waliko ti teka kahikahi Krais hahanau lehe waxi i kungati namilomuto ti usiai namil sawisawin. 


text:
Pahak amuto nameni konginiwa waliko ti teka seilon ti Haeu teteka kuluiai kakaian hanauen amuto hetekie nauna ti tel Masiwi ma awaiakako ti tesol aposel kakanewen amuto. 


text:
<pb/>Pate tuah wanen ti na amuto tioi ka imat ti aliai Jises Krais hina seilon laha soxeni kako teka kahikahin ma laha usi lialui isiaialaha. 


text:
Laha sosoxen ukek, “Ia tel Jises i ukek i aliama? Paxaiwa, i tap. Lilian ti tehu pon itan ie tanoma, tap tenen sohiawen, lawe waliko tin mamasin.” 


text:
<pb/>Tuahe kakaialaha kumahe salan. Laha kum nam waxi ka ti kuewen wanen Haeu tua kak ape maun aheah tan. Ape Haeu apuhini hatesol kan ape i hapake hepekeun. 


text:
Tin ti kakaian, maun aheah ma tehu pon itan ie tua atetengi na ah lui hatapo lalu. I sohot tataen Haeu paxai kolongeni woi lawe seilon ape i halialu hawane teka laha kum nam waxi i. 


text:
<pb/>Tuahe amuto, teka soliai akikik ti Krais, amuto kum mamaluhe ka Haeu tel Masiwi i kum namiloi welui taun hanowi ti kaha seilon. Ti Haeu, ngain tehu masin 1,000 ahang, a 1,000 ahang masin ngain tehu. 


text:
Hina seilon laha ukek ka Haeu tel Masiwi hatalia kueini aliai Jises Krais. Kumahe. Ti tatahan tetan i atengi haweluwelu na lawe seilon towiahua ti lialui woulaha nake i watakai hawane na tuahe tel i mat hetekie saun lialun. 


text:
Tehu ngain ti Jises Krais aliama i sohot hahutuia hanowi tel seilon xuxuina. Ngain tehu ien teka seilon hong lalape tangiai ah ti i lui lawe waliko he maun aheah ape maun aheah ma tehu pon itan hetekie lawe waliko i tapo kaluta hawane. 


text:
<pb/>Na Haeu hatapo lawe waliko ukek ien, namiloiwa sale woumuto. Kewa amuto seilon sawisawin, ailewa saun tenen Haeu waheni amuto aile. 


text:
Na kako aile ukek ien, i haxe koseni tehu ngain Haeu kilamiwen ti aliai Jises Krais, tetehu kako to mon atetengi. Ngain tehu ien, maun aheah i xek ape kekei ah i hamanunu hatapo lawe waliko ien. 


text:
Tuahe kako teka kahikahi Krais, kako mon atetengi maun aheah ma xux haun ti Haeu kakawen i hani kako. Ti tesol ien seilon aile mewenae saun solian. 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, ti haliwei tesol waliko ien sohot, puas elieliwa ailei lawe waliko solian lehe waxi Haeu namiloi ukek amuto seilon pate sawisawin ma tap tel i pon tieniamuto ti tenen na waliko. Kewa wasolamuto Haeu pate solian. 


text:
<pb/>Nameniwa ka Haeu hatalia aliai Jises Krais nake pahan lawe seilon towiahumua ti saun lialun lehe waxi i awai laha ti kawatan ti lialui woulaha. Tin tuahe masin kakai Pol, tel soliai akikikako ti Krais, i kakanewen amuto hetekie anesoin ti i ahuma ti Haeu. 


text:
Waliko tin tetenen ien i kakak leili hatesol pasun ti i tai hani teka kahikahi Krais. Tuahe hina kakaian pate ailan ti seilon xeu. Teteka seilon anesoalaha i tae sale puase Haeu ma namilolaha tetan kumahe pate xoxoan, laha hulo towiahu kakai Pol hetekie kakain liai ti he pepai Haeu. Puki katekatealaha ukei kawatan tenen pate lialun. Tiliai kakai Pita 


text:
<pb/>Teka soliai akikik ti Krais, amuto tioiwen ka imuh tesol waliko ien i sohot. Aile ape kanipetiwa teka seilon laha kum usi nauna ti Haeu lehe laha kum neini puluti amuto. Na amuto hongeni laha, i haputa soliai xoxoi namilomuto ti Krais. 


text:
Pahak amuto aile tatalewa waliko ti Haeu waheni lehe waxi pakataiamuto kapi Jises Krais tel Masiwi ma awaiakako i xox ahe ape tin i axi halapa soliaian hani amuto. Kaha hatesol haxawawa axan ti aope ma lian tehue. Salan wanen.<pb/>


text:
Kakai Pol, Sailas ma Timoti hani teka kahikahi Jises Krais ti Tesalonika, teteka amuto se seilon ti tel Tamakako Haeu ma Jises Krais tel Masiwi. 


text:
<pb/>Amite kamei Haeu ma Jises Krais tel Masiwi ti aile kola haniamuto lalape soliaian ma hatona hasoliai tiamuto. Pol kak hakui teteka Tesalonika seilon liai axi kawatan 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Jises Krais, lawe mewenae amite kak kemulik hani Haeu ti amuto hatesol nake liai pupuasamite. Pate solian ti amite aile ukek ien nake xoxoi namilomuto ti Krais ma wawahen ti amuto tel tel i to xox tatalele. 


text:
Aile ape amite to sasameni amuto hani teka kahikahi Krais liai. Amite kakaxi xoxoi tutuhamuto kalak kawatan ma totohong tenen tenen seilon liai aile hahani amuto nake amuto soh ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tesol waliko ien i kola ka Haeu i lawe salan. Na i paxai kolongeni woi seilon, kolongenian tetan sawisawin wanen. I namiloi ukek i tapai na amuto uke tonain tuah kapin nake amuto tu xox tatale kalak amuto kakau kawatan ti seilon liai aile hahani amuto. 


text:
Tuahe imuh Haeu kahui aliake kawatan hani teka laha aile hahakawata amuto nake lawe i aile waliko tenen mewenae salan. 


text:
Ape i hapau hawane kako hatesol tataen ti tel Masiwi Jises tahiama ti tone Haeu hetekie teka engel pate kuin ma xekei ah kakalini lato. 


text:
Tataen ien i axi hawane kawatan hani teka laha kum nam waxi Haeu ma teka laha kum hong usi meng solian tetan. 


text:
Tel Masiwi Jises axi laha kawatan tenen tap tahi tapoan. Teteka ien i selai xaxaweni laha tetan ape laha kum ningahi ma amuke pohen hetekie soliaian. 


text:
Hatesol waliko ien i sohot telao ti tel Masiwi Jises aliama, ape teka namilolaha xoxoan tetan laha sameni hawane i ma kaxi ahuti soliai pupuasan. Amuto tin leilolaha nake amuto soh waliko ti amite kaxi haniwen amuto sale puase Jises Krais. 


text:
<pb/>Aile ape lawe amite lotu huali amuto. Amite kamei Haeu tel Masiwi ti kako hualiamuto ailei saun ma puasain solian ti pahan amuto usiwa. Amite kamei i ti axiamuto poh ti ailei lawe waliko solian ti pahamuto ma ti hualiamuto aile hatapoi waliko ien ti xoxoi namilomuto ti Jises Krais. 


text:
Amite lotu kamei Haeu tesol waliko ien lehe teka seilon laha papaxai soliai puasamuto laha sameni Jises tel Masiwi ti kako. Ape Haeu namiloi ukek amuto seilon pate tuah. Amite kamei eliel lehe waliko ien i sohot ti lalape soliai Haeu ma tel Masiwi Jises Krais.<pb/>


text:
Tesol akikimite ti Krais, aope ie nga kaxi haxewa hani amuto sale aliai Jises Krais tel Masiwi ti kako tataen ti na kako apuha hani kapin. 


text:
Amite kamei eliel amuto kum hahakila namilomuto ma hahakawata tiamuto na teka seilon hone amuto ka tehu ngain ti tel Masiwi Jises i tahiawen. Kumahe salan na laha ukek ka Holi Spirit hanamiloa amite ti hahongoamuto ukek ien. Tin kumahe amite hakouta kakain ien ani au ma na ani pas. 


text:
Kum hahani tel na seilon puluti amuto nake tehu ngain ien i kum sohotumu atengi tataen kilan seilon tale tehitolaha hani Haeu ti ailei saun lialun. Imat ti tehu ngain ien tin tel seilon pate lialun wanen i sohot kouke, tetel i pahoxai Haeu ma watakai hawane hatesol nauna tetan. Tetel seilon ien hoi liai kane tehot ah tap tahi pehoan, tetesol ti Haeu aile halialu tamusuke i. 


text:
I hil pahoxai lawe waliko ti teka seilon paxai tioi se Haeu ma hatesol waliko ti laha lolotui ape i ukek i pamu tuah ti laha hatesol. Tin i soh to hani Ingi Haeu ape i ukek i se Haeu. 


text:
Masin ti amuto tioi, hina waliko i titiehi sohotui tel seilon pate lialun wanen aope ie. I po sohot kouke tetehu taun ti hoi Haeu kilamiwen. 


text:
Tuahe aope ie Satan hoi i pupuas leili teka seilon. Kumahe lawe seilon xeu ka i hanamiloa seilon ti watakaiai Haeu ma nauna tetan. Hina seilon i kokongini puasain ien atengi tataen puki i aile lioi. 


text:
Tataen ien tel seilon pate lialun wanen i sohot kouke. Ape taen ti tel Masiwi Jises aliama, i telei tel seilon ien ti tuahe kui pohe kakaian ma xewaian. 


text:
<pb/>Taen ti tel seilon pate lialun wanen tahiama, i hapuasa pohe Satan ailei kilan kolakol ma waliko tenen lalap wanen ti pulutiai teka seilon. 


text:
I aile waliko kilan ti pulutiai teteka seilon laha hoi kane tesol ti kaui kawatan ti tap tahi tapoan nake laha tahi kakain salan ti Haeu. Aile ape Jises Krais kum awai laha ti kawatan ti lialui woulaha. 


text:
Aile ape teteka laha kum soh waliko tenen salan ti Jises Krais ape laha amuke ailei saun lialun, Haeu tieni laha ma axi laha kawatan. Teka kahikahi Jises Krais tu xoxoa ti namilomuto tetan 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Jises Krais, Haeu pate i waheni hawane amuto. Lawe mewenae amite kak kemulik hani i ti amuto hatesol. Pate solian ti amite aile ukek nake Haeu kilamiwen amuto imat ti i tanomi lawe waliko lehe Jises Krais awai amuto ti kawatan ti lialui woumuto. I aile ukek ien na amuto soh hawane waliko tenen salan ti Jises Krais. Ape Holi Spirit huali amuto lehe amuto sohot hawane unaui Haeu, seilon tetenen Haeu amuke. 


text:
I hapuasa amite ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises Krais hani amuto lehe amuto soh tetan ma i namiloi ukek amuto pate tuah. Ape amuto tuai Jises tel Masiwi ti kako ti lalape pohen ma soliaian. 


text:
<pb/>Aile ape tu xoxoa ma hong konginiwa tesol kakain sawisawin ti amite hanauen amuto leili meng ti amite kaxiwen ma he pas ti amite tai haniwen amuto. 


text:
<pb/>Haeu tel Tamakako waheni hawane kako. I hakui kakapitini kako ma i haxoxo namilokako ti mon atengiai huhual tetan nake pate i aile hasolia hani kako. 


text:
Amite kamei i ma Jises Krais tel Masiwi ti kako lalu hakui ma haxoxo tatalewa amuto ti ailei lawe puasain solian ma kakain sawisawin.<pb/>


text:
Tesol akikimite ti Jises Krais, tapeini kakaiamite ie. Lotu hualima amite lehe amite kaxi sawateni aheke meng solian ti Jises Krais ma waxi teka seilon hong usi tenen kakain ien hanowi ti amuto. 


text:
Lotu kameiwa Haeu awaiamite ti seilon tenen pate lialun nake kumahe lawe seilon soh ti Jises Krais. 


text:
Tuahe tel Masiwi Jises lawe i aile waliko tenen na i kakawen. Aile ape i hakui ma awai amuto ti pupuase Satan. 


text:
Namilomite xoxoan ka tel Masiwi Jises huali amuto aile kapitiniai lawe waliko ti amite honewen amuto. 


text:
Amite kamei tel Masiwi Jises ti haxewa hawanei lalape wawahen ti Haeu hani amuto ma hualiamuto ti tu xox hanowi ti Jises Krais kalak kawatan tenen tenen tunahi amuto. Nauna ti Pol hani teka nunuxa ti ailei puasain 


text:
<pb/>Tesol akikimite ti Krais, amite hone hawane amuto ti hahitake axe tel Masiwi Jises, siawa ti teteka leilomuto laha nunuxa ailei puasain ma kum hong usi nauna ti amite hanauen amuto. 


text:
Puki amuto tioi sale ukenei waliko solian ti amite ailele. Amite kumahe nunuxa ti lokon amite kapimuto. 


text:
Kumahe pahamite amuto tua waxeni amite. Puki amite puas makeh ngain ma ipong lehe amite kum hakawata amuto. 


text:
Kalak amite aile ukek ien, i pon amite kamea huhual ti amuto. Tuahe pahamite amuto puas usiwa saun ti amite ailele. 


text:
<pb/>Amite kak ukek nake amite hong ka hina seilon leilomuto laha watakai ailei puasain ma laha tua solonga hani waliko ti seilon liai. 


text:
Ti hahitake axe tel Masiwi Jises Krais, amite hone eliel seilon tenen ien ka laha puas alua kapitawa ma auni aliakewa laha. 


text:
<pb/>Na tel ti amuto kum hong usi nauna ti amite leili teik pas ie, kakane hahongoa tesol liai. Kum huhukuma kapin lehe i hienake lialui woun. 


text:
<pb/>Nga kamei tel Masiwi Jises tetel i aile hasolia tiakaha, lehe lawe i aile haewia leilomuto ti sale haewian tenen tenen. Tel Masiwi Jises kapimuto hatesol. 


text:
Nga Pol tel aposel ti Jises Krais ti puki namili Haeu. Haeu kilami nga kaxi haniai teka seilon sale tonain kapin ti tap tahi tapoan. Tenen tonain ien, Haeu kakawen i hani teka laha sohot kahikahi Jises Krais, teteka laha hong usi nauna tetan. 


text:
<pb/>Teik pas ie nga tai hani o Timoti. O masin wanen natuk pate nga waheni. Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti kako lehe lalu aile kola tatahan ma lalape soliaialalu hani o ma hatona hasolia tiam. Pol hahaxoxo namili Timoti ti Jises Krais 


text:
<pb/>Ngain ma ipong ti na nga lotu, nga nameni o ma kak kemulik hani Haeu ti xoxoi namilom tetan. I tetel nga ailele pupuasan ti leili atek masin ti teka seilon tetan ti matahaun. 


text:
<pb/>Nga nameni ka xoxoi namilom ti Jises Krais salan wanen masin ti tel tini tel tinam Lois ma tel tinam Unis. Ape nga soh hawane namilom tutuen masin ien. 


text:
Aile ape pahak o hapuasa eliel ahekewa pohe Holi Spirit ti o kewen lokon ti nga lotu hana minak patul tetam. 


text:
Pake Holi Spirit ti Haeu kum aile ukek ka kako seilon tenen ti mamata. I hapohea kako ailei puasan, i hani kako wawahen ti waheniai seilon liai ma i huali kako tahiai isiakako ti ailei saun lialun. 


text:
<pb/>Aile ape kum nonomuha ti kaxi haniai seilon liai waliko ti o tioi sale Jises tel Masiwi ti kako ma kum hiena pupuluhini nga ka nga kakalabusake ailei puase Jises. Kalak seilon liai axi o kawatan nake o tel kahikahi Jises, tu xoxoa pake Haeu hapoheawen o. 


text:
I awai kako ti kawatan ti lialui woukako ma kilami kako seilon tetan, teteka laha hani hatapo laha ailei puasan. I aile kumahe nake ti soliai puasakako tuahe nake liai i namiloiwen ma ti lalape soliaian. Imat ti i tanomi lawe waliko ti tehu pon ie, liai i namiloiwen i aile kola hani kako lalape soliaian ti i taloma Jises Krais mat hualiakako. 


text:
Aile ape kako tioi ka Haeu waheni kako nake i hani kako Jises Krais tel awaiakako ti kawatan ti lialui woukako. Jises waxaini pohe matemate ape i hei aweisalukaha seilon ukei tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan na kaha hong soh meng solian tetan. 


text:
Nake ti tenen ien laha axi nga kawatan. Tuahe nga kum hiena puluhini ka nga leili kalabus nake nga tioi tetel namilok xoxoan tetan. Nga tioi hawane ka Haeu ngahati tenen meng solian ti i hani nga kaxi ahutian atengi ngain ti i hiniti hatesol seilon. 


text:
<pb/>Akeni konginiwa kakain ti nga hanauen o nake se salan wanen. Tu eliel tatalewa ti xoxoi namilom ti Jises Krais ma ti wawahen tetam hani seilon liai. O pon ailean nake o kahikahi Jises Krais ma o usi eliliel nauna tetan. 


text:
Hetekie huhual ti Holi Spirit tel i kakapiti kako teka kahikahi Jises, ngahatiwa nauna salan ti Haeu haniwen o. 


text:
<pb/>O tioi ka kilan kahikahi Jises ti texux xux Asia hetekie Pigelus ma Hemogenes, lato tale tehitolato hani nga. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Masiwi ti aile kolai soliaian hani Onesiporus hetekie tesol lohe ingan nake lawe i aile hakui nga. I kum hiena puluhini ka nga leili kalabus. 


text:
Nga kamei Haeu tel Masiwi ti aile kolai soliaian hani i tataen ti hinitiai hatesol seilon. Pate o tioi ka Onesiporus huali hakilawen nga ti tehu taon Epesus.<pb/>


text:
Timoti tel natuk, nga kakane ulea o tu xoxoa nake wawahen ti Haeu kapim ma o se kahikahi Jises Krais wanen. 


text:
Waliko ti nga hanauen o sale Jises Krais ti puli teka seilon, kaxi haniwa teteka seilon o tioi ka laha pon kaxi hakouta haniai teka liai. 


text:
<pb/>O tioi nga leili kawatan nake nga ailele puase Haeu. Kalak seilon axi o kawatan nake o kahikahi Jises, puas tatalewa unauan wanen. 


text:
Masin tel unaui tel masiwi, pahan tel masiwi amukewa i. Aile ape i puas matuha ti tel masiwi tetan. 


text:
Tin masin tel ti leili lokoloko, i kum uke kahi lokoloko na i kum aile usi saun ti tehu lokoloko ien. 


text:
<pb/>Namiloi kapitiniwa Jises Krais masin ti nga hanauen o ti nga kaxi ahuhuti meng solian tetan. I tel kahi nati David tel masiwi. I xahat aliawen ti matean. 


text:
Nake ti nga kaxi tenen meng solian ien, nga kau kawatan hetekie laha xioti kongini nga ani sen hanowi seilon tenen woun lialun. Tuahe tap tel kongini uke kaxiai kakai Haeu. 


text:
Aile ape tap nga aile lioi puase Haeu kalak kawatan tunahi nga nake pahak nga huali teka seilon ti Haeu kilamiwen tetan. Nga aile tatale tenen puasain ien lehe Jises Krais awai lato ti kawatan ti lialui woulato ape lato uke tonain pate tuah kapi Haeu ti tap tahi tapoan. 


text:
<pb/>Teik kakain ti kako teka kahikahi Jises kakaxi, salan wanen ti i ukek,<pb/>Na kako mat ailei puasain ti Jises Krais pahan kako ailewa, kako to kapin lian tehue.<pb/> 


text:
Na kako kum nomuha kaui kawatan ti ailei puase Haeu, imuh kako neini teka seilon kapi Jises Krais.<pb/>Na kako aile hanowi ka kako kum paxai tioi i, Jises tin i kum paxai tioi kako.<pb/> 


text:
Na kako tale tehitokako hani nauna tetan, i hamalum kapita ti nauna ien nake i kum puluti aliliake i. 


text:
<pb/>Timoti, hanamenawa teka kahikahi Jises Krais teik kakain ien. Hahitake axe Haeu honewa lato kum ailele saun tenen ti he hapatapat sale salangawe kakain tenen tenen. Tap solian tetan, i tua halialu teka laha hongohong. 


text:
Eliel hawanewa hasoliai pupuasam lehe Haeu amuke. Hanau aluiniwa kakain tenen salan ti Jises Krais. 


text:
Siawa ti kakain tenen tap pupuasan ma xauxaun ti Haeu. Kakain tenen ien i hasele aheke seilon ti usiai nauna tetan. 


text:
I pate masin naxon tenen lialun i sawat kosea hawane. Masin kakai huhua seilon Himeneus ma Piletus, lalu hahanau waliko tenen kumahe salan. 


text:
Lalu kakaxi ka Haeu kum hamoiha aliake kako telok imuh, lalu ukek ka liai i hamoihawen kako ti kako sohot seilon haun ti usian. Kakaialalu kumahe salan ape i haputa namili seilon ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tuahe kakai Haeu salan wanen ma tap tel pon halialuan. Leili kakai Haeu huonen kakain tuah i ukek, “Haeu tioi teteka laha seilon tetan” ma “Teka laha ukek ka Haeu se tel Masiwi ti neinialaha, laha lioiwa lawe saun lialun.” <n>(Num 16:5; Isa 52:11)</n> 


text:
<pb/>Leili tehu ing lalap hina pelet tenen tenen. Hina pelet tuah laha tanomi ani kalas, seilon hapuasa ti angiain ti ngain lalap ma hina pelet naun laha tanomi ani kapa, seilon hapuasa ti tuahe ngain. 


text:
Tin masin teka seilon laha lioi saun lialun, Haeu namiloi ukek laha seilon tuah. I hapuasa laha ti ailei pupuasan nake laha hani hatapo laha usiai nauna tetan ma laha hawi ti ailei lawe saun tenen solian. 


text:
<pb/>Tahiwa isian ti ailei saun lialun tenen hina teka uluha aile usiusi. Puas elieliwa ti ailei saun tenen Haeu pahan hetekie xoxoi namilom tetan. Waheniwa seilon liai ma wasolam kapi laha kewa solian hetekiewa kapi teteka lato hana hatapo namilolato hani Haeu tel Masiwi. 


text:
Teka unaui Jises tel Masiwi kewa lato kum hihilei seilon liai. Lato aile hasolia haniwa laha ma hanau aluiniwa teka seilon ape kum hanau lilioi kalak seilon pahoxai lato. 


text:
Lato kak hamalehua hasawiai teka laha pahoxai hanauan ti lato. Pake uke Haeu sohi namilolaha lehe laha tioi hawane kakaian. 


text:
Laha aile waliko ti Satan pahan laha ailewa nake i kapiti toheni namilolaha. Tuahe pake uke Haeu huali laha ti paxai tioiai lialun ti laha ailele ape laha oxoxa uke ti nenein ti Satan.<pb/>


text:
Timoti, paxai tioiwa. Imat ti Jises Krais aliama ti tapoi tehu pon ie, kilan saun lialun tenen tenen seilon aile. 


text:
Seilon namiloi aliake puki laha, halepelep ti moni, hanasanas ma sameni aliake puki laha, kak halialu teka liai, tahi tamalaha tinalaha, kum nam waxi waliko solian seilon liai aile hani laha ma laha tale tehitolaha hani Haeu. 


text:
Laha kum aile kola wawahen hani seilon liai, pahalaha kum is hasawiai wasolalaha kapi seilon, misahi putini seilon liai, laha usi isialaha ti ailei saun lialun, molei seilon liai ma laha watakai ailei saun solian. 


text:
Seilon tetenen laha hangaini lohulaha hani seilon liai aile halialu, laha kum nam matainimu ape laha tua aile lalolal lawe waliko ma laha namiloi ka mewenae laha pate tuah. Kumahe laha waheni Haeu, laha waheni waliko tenen i hamuamua aliake laha. 


text:
Laha woinakon seilon ti lotuiai Haeu nake waliko ti laha ailele i kola ka laha kumahe seilon tetan. Laha kum usi nauna tetan ma laha tap pohe Haeu. Kum huhukuma kapi seilon tenen ien. 


text:
<pb/>Seilon tenen ien, laha nahih soh hani leili ing tehu tehu ape laha kapiti hasele teka hehin namilolato kumahe xoxoan ti Jises Krais. Teka hehin ien lato nam hienake kilai saun lialun ti lato ailewen ma tin lato tua hongeni isialato. 


text:
Masin ti huhua seilon Janes ma Jamberes lalu papahoxai Moses, tin pate masin teka woinakon hanaui kakai Haeu laha pahoxai nauna sawisawin tetan. Namilolaha xuhai tilokoan ma xoxoi namilolaha ti Jises Krais i tae hawane. 


text:
Puasalaha i kum to haweluwelu nake teka seilon paxai tioi ka waliko ti laha hahanau tap anan, masin ti i sohot hani Janes ma Jamberes. Nauna ti Pol hani Timoti 


text:
<pb/>Tuahe hanauan tetak kumahe masin ien. Timoti, o tioi sale wouk ma isiak ti ailei waliko tenen tuah ti Haeu. O tioi hawane xoxoi namilok ti Jises Krais hetekie nga aile tatale puase Haeu kalak seilon axi nga kawatan. O ningahiwen wawahen tetak hani seilon liai hetekie nga kum nomuha ailei puasak ti kawatan tunahi nga. 


text:
O tioi ka seilon axi nga kawatan nake ti tenen puasain ien ma tin nga kau hehetekie kawatan liai. O nanameni lawe waliko ti i sohot haniwen nga ti Antiok, Ikonium ma Listra. Laha aile halialu hawane nga tuahe nga tu xoxox tutuen ti ailei puasak ape Haeu tel Masiwi awai tatale nga ti hatesol waliko ien. 


text:
Kumahe mewenae nga kau kawatan tenen ien. Tel tel na pahan i aile usi saun ti Jises Krais, laha axi i kawatan. 


text:
Ape teka seilon pate lialun ma teka woinakon hanaui kakai Haeu, saun ti laha i lialu ma lialu hawane ti laha puluti teka seilon liai ma puki alia laha. 


text:
<pb/>Tuahe o Timoti tu xox tatalewa ti anesoam ma xoxoi namilom sale Jises Krais nake o tioi ka amite tesol hanauam amite hanauen o waliko salan. 


text:
Lilian ti o kokol o kema anesoin ti kakai Haeu leili pepaun. I pon kaxi haxewa haniam sale Haeu awai kaha ti kawatan ti lialui woukaha na namilokaha xoxoan ti Jises Krais. 


text:
Hatesol kakain leili pepai Haeu, Holi Spirit hanamiloa teka seilon tetan taian. Kakai Haeu huali kaha hanaui seilon waliko salan sale Haeu. I kaxi hatakei saun lialun ma i haxewa sale hasawian. I hanau kaha lehe kaha sohot seilon sawisawin ti ailei waliko tenen Haeu pahan. 


text:
Taen ti Jises Krais tel Masiwi aliama neiniai lawe seilon, i hiniti teka seilon moihin hetekie teka maten. Aile ape ti puli Haeu ma Jises Krais nga kakane eliel o ailei tetenen. 


text:
Kaxi ahutiwa meng solian ti Jises Krais, kalak laha hong ma na laha kum hong waxi, ti leili taun solian ma na lialun. Kak hasawi elieliwa teteka laha ailele saun lialun tuahe kum leng kokosea. Kak haxoxoa teka seilon ti o hanau mamatuhini laha sale Jises Krais. 


text:
<pb/>Ngain i luluainima ti seilon hong watakai nauna sawisawin ti Haeu ape laha hong waheni mewenae teteka seilon lato hahanau waliko tenen i onoteni isiai namilolaha. 


text:
Laha tale tehitolaha hani kakain salan ti Haeu ape laha hong waxi kakain tenen seilon tua kaxi tanomi. 


text:
<pb/>Tuahe o Timoti kewa namilom ti Krais i hahamalum, leili taun solian ma lialun. Tu xoxoa kalak na o tunahi kawatan. Kaxi tatalewa meng solian ti Jises ma ailewa lawe puasain ti Haeu kilami haniwen o nake o unauan. 


text:
Nga eliel hawanewen ti ailei puasak. Nga aile hatapoen hatesol puasain ti Haeu haniwen nga masin tel seilon leili lokoloko i kiliwau usi welui kiliwain. Ape xoxoi namilok ti Haeu nga tai aka lioi. 


text:
Aile ape Haeu apeseniwen kahi pupuasak, tetenen i hani teka laha aile waliko ti i pahan. Tenen kahi pupuasak ien Jises tel Masiwi hani nga ngain ti i hiniti lawe seilon. Pake paxai kolongenian tetan ti woi seilon se sawisawin. Tuahe kumahe mewenae nga, tin i hani teka seilon tetan liai, teteka laha atengi hahawane aliaian. Nauna tapeinan ti Pol hani Timoti 


text:
Demas ku saliliwen nga hani tehu taon Tesalonika nake i namiloi halapa waliko ti itan ie. Kresenes i lua haniwen texux xux Galasia ape Taitus lua haniwen texux xux Dalmatia. 


text:
Uxani hetekiema tehu atuhiai puxuauk nga titiheli kapi Karpus ti tehu taon Troas ma tin tesol pepauk luminian tuahe pahak wanen tetenen pepauk laha tanomi ani uli manihuh. 


text:
<pb/>Aleksanda tel i hapuasa samen tanomiai waliko, i aile halialu hawane nga. Pake Haeu kahui aliake hani i. 


text:
<pb/>Lokon ti uli laha suluiwa nga, tap tel sipainiwen nga. Lato hatesol sia tamus tetak. Tuahe nga kamei Haeu kum aile kakahui kawatan hani lato. 


text:
Puki Haeu huali nga ma hakui nga ti kaxi hatapoi kakaian lehe teka kumahe Ju, tin laha hong kakaian. Ape Haeu awai nga ti teka teleiak. 


text:
Haeu tel Masiwi hasalia tatale nga ti pohe Satan ma teka spirit lialun tetan ape imuh i waxi hahamahuli nga hani tonan, tetesol i neneiniwa lawe seilon tetan. Kaha sameniwa Haeu telao ma telao. Salan wanen. Tiliai kakai Pol 


text:
<pb/>Tohongi kewak o tahiama imat ti taun ti waiwain. Ubulus, Pudenes, Linus, Klaudia ma teka kahikahi Jises liai, lato hatesol nanameni o. 


text:
Nga Jon, tel kahikahi Krais pamu salaimat tetam, nga tai teik pas ie hani o Gaius, tel soliai lohuk nga waheni hawane. 


text:
<pb/>Tel soliai akikik ti Krais, nga kamei Haeu aile hasoliai totonam. Nga tioi ka wasolam kapin pate solian ape tin nga kamei i hasolia kapitiniwa tupuam. 


text:
Nga amuam hawane ti tesol kahikahi Krais lua hanima kapik ape kaxi hani nga ka tutuham xoxoan ti kakai Haeu. Nga soh ka salan. 


text:
Waliko liai kum hamuamua nga hanowi lalape amuam tetak ti nga amuke teka natuk ti Krais nake lato aile usiusi kakain salan ti Haeu. Hualiwa teka ailei puase Haeu 


text:
<pb/>Tel soliai akikik ti Krais, solian wanen pupuasam ti o huali auniai teka kahikahi Krais kalak teka ti pate o kum tioi. I kola ka o tel unaui Haeu wanen. 


text:
Teka ti lato kaxi haniwen amite teka kahikahi Krais ie sale wawahen tetam. Pate solian wanen na o huali tatale lato. Axiwa lato tenen na lato tae ti nanahialato. O kewa ongawi lehe i hamuamua Haeu. 


text:
Teka seilon ien lua hani tesol tesol ti ailei puase Jises tel Masiwi ma lato kum uke huhual ti teka laha kum soh ti Haeu. 


text:
Aile ape kako auniwa lato. Na kako aile ukek ien i kola ka kako tuaulato ti ailei puase Haeu ape seilon liai tioi kakain salan tetan. 


text:
<pb/>Nga taiwen teik pas liai hani teka kahikahi Krais kapim sale auniai seilon tuahe tel seilon axan Diotrepes i kum nam waxi nauna tetak. Pahan seilon hong usiwa mewenae i. 


text:
Na nga tahia haniwa kapim, nga kaxi ahuti hani teka kahikahi Krais waliko ti Diotrepes ailele. I misahi halialu nga hani seilon liai. Tuahe kumahe mewenae tenen ien. I kum waxi auni teka kahikahi Krais lawe laha lua hani tesol tesol ape tin i halini ti hualialaha. Na teka tahi kakaian ape huali teka seilon ien, i xaxaweni lato ti leili teka kahikahi Krais. 


text:
<pb/>Tel soliai akikik ti Krais, kum ukekene saun lialun, ukenewa saun solian. Tel i weli ailei saun lialun i kum tioi wanen Haeu a tel na i aile tatale saun solian i kola ka i nati Haeu. 


text:
Masin Demetrius, tetel teka kahikahi Krais kak sasameni nake i aile usiusi kakain salan ti Haeu. Nga tin nga ukek i seilon sawisawin ape o tioi lawe nga kakaxi kakain salan. Tiliai kakai Jon 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu hatona hasoliai tiam. Amuam ti teka akikim ti Krais ie haniwa o. Ape tetak haniwa tel tel teka akikikalu ti Krais ien.<pb/>


text:
Tel masiwi Teopilus, leili teik pepa Meng solian ti Jises nga kakaxi hatesol waliko ti Jises ailewen ma hanauen ti i hutui pupuasan, hani tataen ti Haeu waxi i hani kapin ti tesol tonan. Imat ti Haeu waxi i, Jises hani teka kahikahin kakain ti pohe Holi Spirit ti i talo lato ailei puasalato. Teteka kahikahin i kilamiwen aposel tetan. 


text:
Leili 40 ngain muhi matean i sohot take kila hani kapi lato. I kola ka i moih aliawen. Lokon ien i kakane lato sale nenein ti Haeu. 


text:
<pb/>Telao ti lato ang apupuha i hone lato, “Amuto kum nahih sasalili Jerusalem, atengimua tataen tel Tamak Haeu hani amuto Holi Spirit ti i honewen amuto, masin ti nga kakanewen amuto. 


text:
Jon baptaisi seilon ani kan tuahe pate ape sikole Haeu hani amuto Holi Spirit ti kapitiamuto.” Haeu waxi Jises hani kapin 


text:
<pb/>Telao ti tesol kahikahi Jises apuha haniwa kapin, lato kamei i, “Tel masiwi, nakon se ape o hani kaha teka Israel ngahati aliake kaha ma neini xux liai?” 


text:
<pb/>Jises pahoi lato ukek, “Kumahe waliko ti lehe amuto tioi. Mewenae Haeu noseniai taen ti tesol waliko ien sohot. 


text:
Tuahe ti Haeu hani amuto Holi Spirit, amuto uke pohen ape amuto kaxi sawateni nga hani teka seilon ti Jerusalem, hatexux ti Judia, Samaria ma lawe xux.” 


text:
<pb/>Muhin ti i kak kewa, Haeu waxi i hani patul kapin ti puli tesol kahikahin ape teik maun likihini i ti pulalato. 


text:
Lalu ukek, “Tesol akiki Galili, alahan amuto paxai kakapitini maun? Tetel Jises, Haeu waxi hani patul kapin, tin i aliama masin ti amuto ningahi i luainiwa.” Matias saiti Judas 


text:
<pb/>Waliko ien i sohot ti Maunt Oliv, xohixohin tehu taon Jerusalem. Muhin ien tesol aposel alia hani taon. 


text:
Ti lato tahiawa, lato soh hani tehu ing teke patul, tesol lawe lato heheuta. Lato tetesol: Pita, Jon, Jeims, Andru, Pilip, Tomas, Batolomiu, Matiu, Jeims tel nati Alapeus, Saimon tenen axan liai Selot ma Judas tel nati Jeims. 


text:
Lato hatesol lawe lato apuha lotu hetekie namil tenenawe kapi tesol hehin ma Mary tel tini Jises hetekie tesol ukale Jises. 


text:
“Tesol akikik ti Krais, waliko ti kakai Haeu kaxiwen i sohot hapoponowi sale Judas, tetel i atima teka xotiai Jises. Ti kuewen wanen Holi Spirit hanamiloa tel masiwi David ti kak kilamiai tesol waliko ien. 


text:
<pb/>Imuh Judas waxi teik moni ti hangainiai Jises ape i kahui teik pekeun. Ti ien i haputa kalungini i, tian tapox, puhuan ahuta ape i mat. 


text:
Lawe seilon ti Jerusalem hong menge matei Judas, ape laha axai teik pekeunaun ien ti kakaialaha Arameik. Laha axai <n>Akeldama.</n> Teik kakain ien ukek, Pekeun ti Kaka. 


text:
<pb/>Pita kak tatale ukek, “Leili pepai Salm ti tataiai David i ukek, ‘Tiliwen tap seilon leili ingan, laha kum ingangai.’ <n>(Ps 69:25)</n> Tin i ukek, ‘Tel seilon liai akeniai pupuasan.’ <n>(Ps 109:8)</n> 


text:
“Aile ape ewi na tel seilon soh ulea hani kapi kako ti kaxiai xahatai Jises tel Masiwi. Kako kilami tel ti lawe kapi kako lokon kako kapi Jises, hutui ti Jon baptaisi Jises haniwa tataen ti Haeu waxi i hani kapin ti tesol tonan.” 


text:
<pb/>Ape lato noseni kilamiai tel ti huhua seilon ie: Josep Basabas, axan liai tenen Justus, ma Matias. 


text:
Kola hanima amite tetel ti o kilamiwen lehe i sohot tel aposel ukei pupuase Judas, tel i saliliwen amite hani tesol hoi liai totonan.” 


text:
Ape lato halokeni satu upiai tel ti Haeu kilami. Haeu kilami Matias ape i hukuma hani kapi tesol huopanim tel aposel.<pb/>


text:
Lato hong tangiai waliko tenen i hahutuialih patul masin aupol kuin ape i haxuha hatehu ing ti lato toto. 


text:
Holi Spirit soh xuh hani leilolato ape lato hutui kakak kakai xux liai ti Holi Spirit hanesoa lato. 


text:
<pb/>Ti lokon ien, teka Ju ti xux texux texux laha toto leili Jerusalem. Laha seilon ti lotuiai Haeu. 


text:
Ti laha hongoa tangiai waliko tenen masin aupol kuin, kilan seilon apuha paxai ape laha hong ongaini nake tel tel hong ka teka kahikahi Jises ape lato kakak puki kakaialaha. 


text:
Teka Ju ien pate laha tataxini ape laha eseini hawane ukek, “Nakon tesol seilon ien kumahe akiki Galili? 


text:
teka ti Prigia, Pampilia, Igip ma teka ti Libia tetesol xohixohin tehu taon Sairini, hetekie kako teka soliwa ti Rom. 


text:
Kako teka nakuama ti teka Ju ma teka lotu usiusi teka Ju. Ape kako teka ti Krit ma Arabia. Tuahe kako hatesol hong ka lato kakak kakaiakako wanen sale waliko lalap ti Haeu ailewen!” 


text:
<pb/>Teka ti laha kak soxeni teka kahikahi Jises ukek, “Lato un kasia unum ailan!” Pita kakane teka kilai seilon 


text:
<pb/>Pita tule kapi tesol huopanim tel aposel ape i kak eliel lehe laha hong, i ukek, “Amuto teka Ju ma amuto hatesol ti Jerusalem, hong matainiwa na nga kaxi haxewa hani amuto. 


text:
“Haeu ukek, ‘Leili taun imat ti tehu pon ie tapo, nga axi Holi Spirit hani seilon tenen tenen.<pb/>Natumuto wawan ma hehin laha kak kului kakaiak, teka natumuto uluha ma teka wawan salaimat nga hapaxangongo.<pb/> 


text:
Kalak tuahe teka unauak wawan ma hehin nga hani laha Holi Spirit telok ien ape laha kak kului kakaiak.<pb/> 


text:
Nga aile hasohotu kolakol tenen lalap he maun ma he tehu pon itan ie. Matemate, ah ma axuan tenen pate kilakilan i sohot he tehu pon itan.<pb/> 


text:
Imat ti tehu ngain lalap ti sohotui Krais tel Masiwi al i tilok a pangapang i sohot kakan masin kaka.<pb/> 


text:
<pb/>“Hongoa amuto tesol Israel! Jises tetel ti Nasaret i aile waliko lalap tenen tenen ti pohe Haeu. I kola ka Haeu taloma i. Puki amuto tioiwen ma ningahiwen nake i sohotuen wasolamuto. 


text:
Tetel seilon ien, Haeu kak kilamiwen ka amuto hangaini hani teka seilon lialun ape laha telei. Laha tahi hakea i hani he kros. 


text:
Kako tioi ka salan wanen nake David tel masiwi kakawen sale Jises. I ukek,<pb/>“ ‘Nga niningahi tel Masiwi kapik lawe ngain. Lawe i huali nga ape nga kum mamata kawatan na i tunahi nga.<pb/> 


text:
Aile ape leili tiak hetekie kakaiak mewenae nga amuam. Kalak nga tioi nga mat, nga tioi hawane ka Haeu i tel ngahatiak.<pb/> 


text:
Haeu, nga soh o kum aka lioi nga leili amal. O kum hakoha lioi tupuak leili amal nake nga tel unauam lolowi.<pb/> 


text:
O kola haniwen nga aweisal ti ukei tonain solian.<pb/>Ti o kapik, nga amuam.’ ” <n>(Ps 16:8-11)</n> 


text:
<pb/>Pita kak tatale ukek, “Amuto tesol akikik, nga kaxi hawane hani amuto ka tel masiwi David, tetel matahaun ti kako, i matewen ape laha tihiniwen. Aope ie, amalun tutuen kapi kako. 


text:
David kumahe i kakak puki i. David i tel kuluiai kakai Haeu, i tioi Haeu kakawen ka tel ti nakuama tetan i sohot Masiwi hanowi i. 


text:
David liai i tioiwen waliko ti na Haeu aile, ape i kakak sale xahatai Jises Krais ti i ukek ka Haeu kum aka lioi i leili amal lehe tupuan koha. 


text:
<pb/>“Tetel Jises nga kakaxi, Haeu xahateniwen ti matemate ape amite hatesol kahikahin ningahiwen ka i ape moihin. 


text:
Haeu hana Jises hani minan tepaun manau ti neiniai seilon ape hani i Holi Spirit masin ti i kakawen i aile. Tin i hahani kako Holi Spirit ape waliko ti amuto niningahi ma hongohong aope ie se pupuase Holi Spirit. 


text:
Haeu tai waxi David tel masiwi hani tonan, i waxi Jises masin ti puki David kakawen. I ukek,<pb/>“ ‘Haeu kakane tel Masiwi tetak, “Toma papak tepaun manau ti neiniai seilon atengi tataen nga hanawa teka seilon laha pahoxai o hani hahitakam.” ’ <n>(Ps 110:1)</n> 


text:
<pb/>“Aile ape amuto hatesol Israel tioi kewak, tetel Jises amuto teleiwen, se tetel Haeu kilamiwen Masiwi ti amuto ma i tin Krais, tetel Haeu taloma!” 


text:
<pb/>Ti laha hongoa teik kakain ien, pate i tuhuke hakawata hawane tialaha ape laha kamei Pita ma tesol aposel liai ukek, “Tesol akikimite, kaie ape amite aile la?” 


text:
<pb/>Pita pahoi laha ukek, “Towiahua ti saun lialun ti amuto lehe amite baptaisi amuto hahitake axe Jises Krais. Ape Haeu oxoxi amuto ti kawatan ti saun lialun ti amuto ape i hani amuto Holi Spirit. 


text:
Haeu kakawen ka i hani amuto, natumuto ma tin hani teka seilon ti xux liai, hatesol teteka ti i kilamiwen.” 


text:
<pb/>Kilan kakain tuah Pita kakane laha ape i kak haxoxo ma hanamena kapitini laha i ukek, “Na amuto hong tamani kakaiak, amuto salia ti hukuma akatiai teka seilon lialun ti aope ie.” 


text:
Teteka seilon lato hong soh kakai Pita, teka kahikahi Jises baptaisi lato. Telao ien 3,000 seilon soh palahi teka kahikahi Jises. Teka kahikahi Jises to amuam hetekie 


text:
<pb/>Teka lato sohot kahikahi Jises lato hani hatapo lato ukei anesoin ti tesol aposel. Hatesol kahikahi Jises lato hina namil teikawe ti to hukuma hetekie, lotu hukuma ma ang hukuma ti nameniai matei Jises. 


text:
<pb/>Tesol aposel aile hasohotu kilan waliko tenen lalap wanen ape hatesol seilon paxai ma ong amuke. 


text:
Lawe ngain lato apuha hetekie ti namil teikawe leili Ingi Haeu. Lato ang bret nameniai matei Jises ma amuam ti he axiax an leili ingalato. 


text:
Lato kak ma pak sameni Haeu ape lato amuke saun solian seilon liai aile hani lato. Lawe ngain Haeu hasoho palahi seilon hani kapi teka kahikahi Jises, teteka i awai laha ti kawatan ti lialui woulaha.<pb/>


text:
Lalu ningahi tel seilon aen lialun lilian ti i takahama. I toto pape tewau aweing axan Solian. Lawe ngain teka akikin kau hatona i hani pape tewau aweing ien lehe i kat moni ti teka seilon na laha soh hani Ingi Haeu. 


text:
<pb/>Ape Pita ukek, “Nga tap moni tuahe waliko tenen nga hina nga hani o. Ti pohe Jises Krais tel ti Nasaret, nga hone hawane o, tua ape tau nahiwa!” 


text:
I tit hokahale ape i tau nanahih. I nahih kahiti lalu hani Ingi Haeu. I tit amumuke pohe Haeu ape i kak kemulik hani i. 


text:
Ti laha paxai tioiwa ka se tetel i to katekat pape tewau aweing axan Solian, pate laha ongaini hawane waliko ti i sohot hani i. Pita kakane teka laha ningahi tel seilon aen lialun ewi 


text:
<pb/>Hatesol seilon ongaini hawane ape laha kiliwau hani kapi tesol axan Totone Solomon, tetesol ti tel seilon kemuk aen lialun pohi amumuke Pita ma Jon. 


text:
Ti Pita ningahiwa teka seilon apuhawa, i hone lato ukek, “Amuto teka Israel, alahan waliko tetenen ie i hahataxina amuto? Alahan amuto paxai hamalumini amili? Kumahe kuimili ma soliai woumili i aile tel seilon ie nanahih. 


text:
Haeu ti Abraham, Aisak, Jekop ma teka matahaun ti kako, i hanawen tel unauan Jises seilon pate tuah, tetel amuto hangaini hani teka masiwi ti Rom. Pate amuto watakai i kalak Pailat ailewen namil ti oxoxian. 


text:
Amuto watakai hawane Jises, tetel i ailele mewenae puase Haeu a woun pate sawisawin. Amuto kamei Pailat na i ahuti hani amuto tel weli teleiai seilon. 


text:
Ape amuto telei Jises, tel haniai hanawain tenen tap tahi tapoan. Tuahe Haeu xahateni aliakewen i ape puki amite ningahiwen ka i moihin. 


text:
<pb/>“Teka soliai akikik, nga tioi ka amuto ma tesol masiwi ti amuto kum paxai tioi waliko tenen auha aile haniwen Jises. 


text:
Tuahe Haeu kakanewen teka kuluiai kakaian ape laha kak kilamiwen ka Krais tel Nati Haeu, liai i kau kawatan ape se i sohotuen. 


text:
Aile ape amuto lioiwa saun lialun. Towiahu haniwa Haeu lehe i oxoxi amuto ti kawatan ti lialui woumuto. 


text:
Aope ie i tutuen tone Haeu atetengi taun ti Haeu aile hauni hasolia lawe waliko masin ti Haeu hanamiloa kakain hani teka kuluiai kakaian ti kuewen. Lawe laha puas hahawane ti Haeu. 


text:
Lokon ti kuewen, Moses kakaxi Krais ti i ukek, ‘Haeu tel Masiwi ti kako, imuh i talo tel kuluiai kakaian masin ti i taloma nga. I uke tel ti puki akikikako. Amuto hong tamaniwa lawe waliko na i kakane amuto ailean. 


text:
Na tel kum hong tamani kakai tel kuluiai kakai Haeu ien, Haeu namiloi ukek tel ien kumahe tetan.’ <n>(Deut 18:15, 18-19)</n> 


text:
<pb/>“Hutuima ti Samuel, hatesol kuluiai kakai Haeu liai laha kak kilamiwen waliko ti i sosohot aope ie. 


text:
Masin teka kuluiai kakai Haeu, tin amuto uke waliko ti Haeu kakanewen tesol tamakako ti kuewen. Haeu xinoti teik namil kapi Abraham i ukek, ‘Nga hapuasa tesol lato nakuama tetam auni hasoliai hatesol seilon ti tehu pon ie.’ <n>(Gen 22:18)</n> 


text:
Haeu kilamiwen tel unauan Jises ti talo hanimu kako teka Ju. I aile kola lalape soliaian ti i huali kako ti towiahuakako ti saun lialun.”<pb/>


text:
Ti Pita ma Jon kakak tutuen kapi teka seilon, teka masiwi tahiama. Lato se teka ti hukuminiai Haeu ma seilon, tel masiwi ti teka peteniai Ingi Haeu ma teka Sadusi. 


text:
Lolato lialu nake Pita ma Jon kakaxi hani teka seilon ka Jises moih aliawen. Ien i kola ka teka laha mat laha xahat alia. 


text:
Kakanua lato akeni kongini lalu ape hana hani leili kalabus atengi ngain liai tehu nake pate ape alohah. 


text:
<pb/>Taen kewa ngain liai tehu, teka masiwi ti teka Ju tenen tenen ma teka hanaui nauna ti Moses laha apuha Jerusalem. 


text:
Laha apuha hani kapi Anas, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, ma Kaiapas, Jon, Aleksanda ma teka akiki Anas liai. 


text:
Teka unaualaha hakahita Pita ma Jon hani kapi teka masiwi ape laha kamei lalu ukek, “Amulu kema poh ti aita ti amulu haewia tel seilon aen lialun? Amulu ailele ti hahitake axe aita?” 


text:
Holi Spirit hakui Pita ape i kakane laha, “Amuto hatesol teka masiwi ti teka Ju, nakon amuto kamei amili nake amili tahane tel seilon aen lialun? Ape tin pahamuto tioi sale ewiai tinun? 


text:
Ien, amuto ma hatesol seilon ti Israel tioiwa, tel seilon tutu ie mateiwaumuto tinun ewi hawanewen nake ti pohe axe Jises Krais ti Nasaret, tetel amuto telei ape Haeu xahateni i ti matean. 


text:
Jises se tel seilon ti pepai Haeu kakak,<pb/>“ ‘Tehu kuku teka ataiai ing hilisa, Haeu aile hasohotu i kuku pamu tuah ti kuku liai!’ <n>(Ps 118:22)</n> 


text:
Tap wanen tel seilon pon awaiakaha ti lengei Haeu ti saun lialun ti kaha, mewenae Jises, tetel Haeu kilamiwen. Ti hatehu pon itan ie mewenae i tapai.” 


text:
<pb/>Teka masiwi ongaini hawane ti laha paxai Pita ma Jon kak mamatut. Laha tioi lalu tuahe seilon naun tai sukul. Laha ila tioi ka lalu se kahikahi Jises. 


text:
Ape teka masiwi hone lalu nahih ahutamua ti tehu ing laha toto, ape laha he kakak aliamu puki laha. 


text:
Laha he kamekam, “Kako aile la hani lalu? Lawe seilon leili Jerusalem laha tioi hatapoen waliko tenen lalap lalu ailewen. Kako kum puluhini uke. 


text:
<pb/>Laha tiloi hasoho aliake lalu ape kakane lalu ka tapeiniwa kaxi hanaui teka seilon ti hahitake axe Jises. 


text:
Tuahe Pita ma Jon kak pahoi laha ukek, “Amili namiloi ukek pamu ewian na amili hong usi kakai Haeu kumahe amuto. 


text:
<pb/>Teka masiwi kum tunah huan ti kalabusiai Pita ma Jon. Laha tua kak hahamatau lalu ape hanahi nake lawe seilon laha sameni Haeu ti waliko i sosohot telao ien. 


text:
<pb/>Tataen Pita ma Jon ahuta kewa, lalu nahih alia hani kapi teka kahikahi Jises liai ape kaxi waliko tenen teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka masiwi liai kakak. 


text:
Ti teka kahikahi Jises hongoa, lato lotu hetekie hani Haeu, lato ukek, “Tel Masiwi, o tanomi maun aheah ma tehu pon itan ie, kanitax ma lawe waliko ti heihon. 


text:
O hapuasa Holi Spirit kakanei tel unauam David, tel tame tesol tamamite, i kak ukek,<pb/>“ ‘Kalahai teka seilon laha kum tioi Haeu lolaha lialu? Kalahai teka seilon tua namiloi pahoxai Haeu?<pb/> 


text:
Teka masiwi tenen tenen ti tehu pon itan ie apuha hetekie ti hileiai Haeu tel Masiwi ma Krais tel Natun.’ <n>(Ps 2:1-2)</n> 


text:
<pb/>“Ape salan, Herod ma Pontius Pailat apuha hetekie kapi teka seilon laha kum tioi Haeu ma teka seilon ti Israel leili Jerusalem ape laha aile namil ti halialui Jises, tel o kilamiwen, tel unauam i hani hatapo namilon ti puasam. 


text:
Tel Masiwi, ti tenen ien paxai tioiwa kakain ti laha kak hahamatau amite ape aile hamatuawa amite teka unauam ti kaxiai kakaiam. 


text:
Hanima amite pohem ti haewiai seilon ma hasohotui kolakol tenen lalap hahitake axe tel unauam Jises.” 


text:
<pb/>Ti lato lotu kewa, tetesol ti lato apupuha i nuea ape Holi Spirit soh hapohea lato. Aile ape tap lato mamata kaxiai kakai Haeu. Teka kahikahi Jises he axiax soxi 


text:
<pb/>Hatesol kahikahi Jises namilolato teikawe. Tap tel na i ukek teik na soxian mewenae tetan, lawe waliko na lato hina lato sei. 


text:
Hetekie lalape poh, tesol aposel kaxi tatale xahatai tel Masiwi Jises ape Haeu to hasolia hahani lato. 


text:
<pb/>Masin ti Josep aile, tel Livai ti texux xux Saiprus. Tesol kahikahi Jises axai i Banabas. Salangawe axan ukek, “Tel ti kak haxoxoi seilon.” 


text:
<pb/>Pita ukek, “Ananaias, nake lahan o hani lioi Satan kapiti namilom ape o aile puluti Holi Spirit ti akeni kongini aliakei teik moni ti kahi hepekeun? 


text:
Imat ti o hangaini, hepekeun liai tetam ape moni ti o uke liai tetam. Alahan o puputa? Kumahe o pupuluti mewenae seilon, o puluti hehetekie Haeu.” 


text:
<pb/>Ti Ananaias hongoa, i put mat. Ape teka seilon mamata hawane ti laha hongoa waliko ti i sohot hani Ananaias. 


text:
Ape Pita kamei i, “Kaxi hanima nga, nakon moni se hatesol lapan ie amulu akeni ti kahi hepekeunaumulu?” Sapaira pahoi ukek, “Se mewenae ien.” 


text:
<pb/>Pita kakane i ukek, “Alahan o ma tel axoam hahelehele Holi Spirit? Tesol seilon lato tihini tel axoam lato tutu aweing, tin lato apepeas kaui tupuam!” 


text:
<pb/>Tataen wanen ien i put mat hani itan. Tesol seilon uluha nahih sohoa ningahi i maten, lato kau hasohotu tupuan ape tihini i pape tel axoan. 


text:
Ti hatesol kahikahi Jises ma teka liai hongoa waliko ti i sohot hani Ananaias ma Sapaira, pate laha mamata. Teka aposel haewia kilan seilon tinun 


text:
<pb/>Teka aposel aile hasohotu kilan kolakol tenen pate lalap ape teka seilon ningahi pohe Haeu. Hatesol kahikahi Jises lawe lato apuha hetekie ti tesol Totone Solomon pape Ingi Haeu. 


text:
Tuahe seilon to kila ahe tatale teteka laha soh ti Jises Krais ape laha soh palahi teka kahikahi Jises. 


text:
Ti teka seilon paxaiwa puase teka aposel, laha kau teka tinun hani he aweisal ape hana laha patul he sau ma he tahi lehe tuahe lihui hosai Pita i halihu laha na i nahih sahiwa. Ien i tapai ti haewiai teka tinun. 


text:
Ape kilan seilon ti lawe taon kakalini Jerusalem tin laha kau teka seilon tinun ma teka ti spirit lialun kapiti hahalialu ape Haeu haewia laha hatesol. Teka masiwi ti teka Ju pahalato telei teka aposel 


text:
<pb/>Tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ma hatesol tuaun laha ti teka Sadusi, laha lohaini tesol aposel nake kilan seilon sameni lato. 


text:
Ape i hone lato ukek, “Nahih haniwa Ingi Haeu ape kaxi tatale haniwa teka seilon meng solian sale tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan.” 


text:
<pb/>Ti i letule lato nahih hani Ingi Haeu ape hahanau teka seilon ien. Letuan tin tetehu, tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ma hatesol masiwi ti Israel lato apuha hetekie. Lato talo teka unaualato nahih waxiai tesol aposel lehe teka masiwi kamei lato hina kamekame. 


text:
Ti teka unaualato tahia haniwa ingi kalabus lato tai tunahi tesol aposel ape lato nahih alia hani kapi teka masiwi. 


text:
Lato ukek, “Ti amite tahiawa, tewau kahip ti aweingi kalabus konginan xoxoan. Teka peteniai kalabus tin laha tutu aweing. Tuahe ti amite heiwa kahip, tap seilon ien.” 


text:
<pb/>Ti tel masiwi ti teka peteniai ingi kalabus ma teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon hongoa, lato tataxini ape lato ukek, “Waliko la sohotuen?” 


text:
Tataen ien tel seilon tahia hani kapi lato ape i ukek, “Hongoa! Tesol seilon amuto hahana leili kalabus lato tutu ulea mate Ingi Haeu hahanau teka seilon sale Jises!” 


text:
<pb/>Kakanua tel masiwi ti teka peteniai kalabus hetekie tesol unauan lato nahih waxi aliake tesol aposel. Lato aile hakokol nake lato mamata uke teka seilon hokai lato pot. 


text:
Ape lato hakahita tesol aposel hani kapi teka masiwi lehe tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon kamei lato hina kamekame. 


text:
I ukek, “Amite halini hawanewen amuto hanaui teka seilon waliko ti Jises hanauen. Tuahe amuto kaxi sawateni kaliniwen Jerusalem ape amuto tieni amite teleiai Jises.” 


text:
Tel Tamakako Haeu xahateni aliakewen Jises ti matean, tetel amuto tahi hakea hani he kros ape i mat. 


text:
Haeu waxi i hani papan tepaun manau ape i sohot tel Masiwi ti neiniai seilon ma tel ti awaiai seilon ti lengei Haeu ti saun lialun ti kaha. Haeu aile ukek ien lehe kako teka seilon ti Israel hina aweisal ti towiahu ti saun lialun ape Haeu oxoxi kako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
Amite teka kahikahi Jises ningahi hawanewen waliko ien ape amite kakaxi. Holi Spirit tin i hahaxoxo kakaiamite, tetel Haeu hani teteka seilon laha hong usi kakaian.” 


text:
Tuahe tel ti lato axan Gamaliel, i tel Parisi a tin tel hanaui nauna ti Moses, i tule ape i talo tesol aposel hanimu melal. Gamaliel pate lawe seilon hong kakaian. 


text:
Ape i hone teka masiwi ien, “Amuto seilon ti Israel, amuto namiloi aluinimua waliko tenen na kako aile hani tesol seilon ie. 


text:
Amuto nameni tel seilon Teudas ti i ukek ka i tel seilon masiwi, ape 400 seilon lato sohot kahikahin. Ti laha teleiwa i, tesol kahikahin ox silahota ape teik puasan i mat. 


text:
Muhin ien Judas ti Galili apuhini teka seilon ti hil pahoiai teka seilon ti Rom lokon ti ngain ti wexei teka Ju lehe laha tioi mongohe seilon ti haniai teka masiwi ti Rom moni. I tin laha telei ape tesol kahikahin ox silahota. 


text:
<pb/>“Aile ape nga nau amuto kum aile hahalialu tesol seilon ie, hanahiwa lato. Pake na puasalato i tua nakuale ti puki seilon, i tapo kaluta. 


text:
Tuahe na puasalato ahuma ti Haeu, amuto kum pon konginialato. Amuto aile tunahi amuto puas hilei hawane Haeu!” 


text:
<pb/>Ape teka masiwi hong usi nauna ti Gamaliel. Lato tiloi hasoho tesol aposel ape teka unaualato heti. Muhin ien teka masiwi halini lato hanaui seilon waliko ti Jises hanauen. Ape lato talo hasohotu tesol aposel. 


text:
<pb/>Ti tesol aposel nahih saliliwa teka masiwi ti teka Ju, pate lato amuke ti Haeu hani lato kau kawatan nake lato kahikahi Jises. 


text:
Ape lawe ngain lato nahih hani Ingi Haeu ma ingi teka seilon ti hanaualaha ma kaxiai meng solian ka Jises i se Krais, tel Haeu taloma.<pb/>


text:
Ti ape mongohe teka kahikahi Jises kikilale, teka Ju kakaialaha Grik laha wiliki teka Ju kakaialaha Arameik ma Hibru nake laha kum sei hapono waliko hani teka hehin kakaialato Grik axoalato matewen. 


text:
Tesol aposel apuhini hatesol kahikahi Jises ape lato ukek, “Kumahe solian na amite aka lioi puasain ti kaxiai menge Haeu ape amite tani waxi seiai waliko ti huhual. 


text:
Amuto kilamiwa tepanim hua seilon ti leilomuto, tetesol Holi Spirit kakapiti lato ma namilolato xewan. Amite hani lato akeniai teik puasain ti seiai waliko ti huhual. 


text:
<pb/>Hatesol kahikahi Jises lato amuke teik namili tesol aposel ape lato kilami Stiven, tel seilon namilon xoxoan ti Haeu ma Holi Spirit kakapiti i. Tin lato kilami Pilip, Prokorus, Nikanor, Timon, Parmenas ma Nikolas ti Antiok, tetel i sohot tel ti usiai lotu ti teka Ju ape tin i sohot tel kahikahi Jises. 


text:
Lato kola hani tesol aposel tetesol seilon ti lato kilamiwen ape tesol aposel hana min patul he pati tesol seilon ien kameiai Haeu ti hakuialato ailei teik puasain ien. 


text:
<pb/>Ape meng solian ti Jises i sawat tatale. Mongohe kahikahi Jises leili Jerusalem kila kosea hawane. Lokon ien kilan teka masiwi ti hukuminiai Haeu ma seilon laha sohot kahikahi Jises. Laha akeni kongini Stiven 


text:
Tuahe hina seilon laha kak wawatakai Stiven. Teka Ju ti Sairini ma Aleksandria lato seilon ti tehu synagog axan Oxoxai ma teka Ju ti Sailisia ma Asia, laha kak he hapatapat kapi Stiven. 


text:
Tuahe laha kum xoini Stiven ti kakain nake i seilon tenen namilon xewan ape Holi Spirit hani i kakain solian. 


text:
Aweisal tetewau ien laha hahika teka Ju, teka masiwi ti laha ma teka hanaui nauna ti Moses ape laha akeni kongini Stiven. Laha hakahita i hani kapi teka masiwi tuah ti teka Ju. 


text:
<pb/>Ape laha hakahitama tesol seilon lato tua kak tanomi putini kakain. Teka ti lato ukek, “Stiven lawe i kak halialu tehu Ingi Haeu ma nauna ti Moses. 


text:
Amite hong i ukek ka tetel Jises ti Nasaret i hamanana tehu Ingi Haeu ma i sohi saun ti Moses hakouta hanima kako.” 


text:
Ape hatesol masiwi laha toto ti tehu apuhain ien laha paxai kapitini Stiven. Laha ningahi kawan i xeu hanowi kawe tel engel, spirit solian ti Haeu.<pb/>


text:
<pb/>Stiven ukek, “Tesol akikik, hongoa. Haeu take hani kapi Abraham hetekie lalape xewaian, lokon ti Abraham, tel matahaun ti kako, i toto tutuen Mesopotamia imat ti i sos hani Haran. 


text:
Ape Haeu hone Abraham, ‘Nahih saliliwa tesol akikim ma xuxum ape nahih haniwa xux ti na nga kola hani o.’ 


text:
<pb/>“Salan, i nahih salili texux xuxun Kaldea ape i to hani Haran. Muhin ti tel taman matewa, Haeu hasoso Abraham hanima texux xuxukako ie. 


text:
Ti lokon ien Haeu tai hani Abraham teik na hepekeun. Tuahe i kakane Abraham ka i ma teka lato nakuama muhin, lato uke hatesol hepekeun ie, kalak Abraham tap natun lokon ien. 


text:
Haeu kakane i, ‘Imat, teka lato nakuama tetam lato sohot soliwa ti texux xux liai ma unaui seilon. Laha aile halialu lato leili 400 ahang. 


text:
Tuahe nga axi kawatan hani teka laha hapuasa halialu lato ape imuh nga waxi aliake lato lehe lato lotui nga ie, tetesol hepekeun ti nga kakawen nga hani lato.’ <n>(Gen 15:13-14)</n> 


text:
Haeu xinoti namil kapi Abraham ti ailei teik kikilam ti kotiai uli walikoi teka akaik wawan ti kolakol ka i ma teka lato nakuama tetan lato seilon ti Haeu. Ape Abraham aile hani tel natun Aisak muhi takahan kewa ngain tepanim toluhu. Imuh Aisak hatano Jekop ape Jekop sohot tel tame tesol huopanim huhua seilon lato sohot tame teka Israel. 


text:
<pb/>“Tesol nati Jekop wiliki tel ukalalato Josep. Lato hangaini i hani teka Igip ape laha uke i unaualaha. Tuahe Haeu kapi Josep. 


text:
Haeu huali i ti hatesol kawatan tetan. Haeu hanesoa hawane i ape Fero, tel masiwi tapein ti Igip, amuke hawane i. I hana Josep tel masiwi hahitakan ngahatiai Igip ma hatesol soxian. 


text:
<pb/>“Telok, tehu hitolo lalap ti Igip ma Keinan. Teka seilon tunahi kawatan lalap. Ape tesol akiki Josep lato tin tap analato. 


text:
Ti Jekop taloa tesol natun hani Igip, Josep aile kola ka i tetel ukalalato. Ape tataen ien Fero tioi tesol akiki Josep. 


text:
Kuilato laha kau aliake hani tehu taon Sekem ape hana hani tehu amal ti Abraham kahui ti tesol nati Hamor. 


text:
<pb/>“Ti sikole ape Haeu haponowia waliko ti i kakane Abraham, teka Israel leili Igip laha kila hahawanele. 


text:
Tel masiwi ien i hapuasa halialu teka matahaun ti kako ma i lungei lato xoiniai natulato kokol lehe i mat. 


text:
<pb/>“Moses takah lokon ien. Haeu namiloi ukek i akaik solian. Leili pangapang toluhu tel tinan ma tel taman aunini i leili ingalalu. 


text:
Tap aliakean, lalu kum muneni uke i ape lalu ahuti i hani melal. Tel nati Fero hehin tunahi i ape waxi auni hanowi natun wanen. 


text:
Lokon ien i ningahi tel akiki Igip aile hahalialu tel akiki Ju. Ti Moses awawai tel akikin, i telei tel Igip. 


text:
Moses sokok tesol akikin paxai tioi ka Haeu hapuasa i ahutiai teka Ju ti Igip. Tuahe lato kum paxai tioi. 


text:
<pb/>“Ngain liai tehu Moses ningahi hua Ju akikin lalu hilehil, ape i tohongi lali hasoliai wasolalalu. l ukek, ‘Amulu akikin. Alahan amulu hil?’ 


text:
<pb/>“Tuahe tetel i hutui hile i sipeli xaxaweni Moses ape i hone i, ‘O kumahe tel masiwi ti amite. 


text:
Ti Moses hongoa i ox hani texux xux Midian ape i to ien hanowi soliwa. I sal ien ape i hanatua hua natun wawan. 


text:
<pb/>“Ahang 40 tamusua, tel engel take hani kapi Moses leili teik sisihan i xekexek he lohong, xohixohin kapi Maunt Sainai. 


text:
I ukek, ‘Nga Haeu ti tesol matahaun tetam, Abraham, Aisak ma Jekop.’ <n>(Exod 3:6)</n> Moses i mamata xexex ape kumahe pahan i paxai. 


text:
Nga ningahiwen teka Igip hapuasa hahalialu tesol seilon tetak ape nga hongoen tangialato. Nga mosuma taloam ti oxoxialato. Ape nga talo aliake o hani Igip ailei teik namilok.’ <n>(Exod 3:5-10)</n> 


text:
<pb/>“Moses tetel teka Ju watakai laha ukek, ‘O kumahe tel masiwi ti amite.’ Moses se tetel Haeu hana i masiwi ape talo aliake hani Igip oxoxiai teka Ju. Telao tel engel ti Haeu sohot hani kapi Moses leili teik sisihan i xekexek. I huali Moses ailei teik puasain ien. 


text:
Ape Moses nahike ahuti teka Ju ti Igip. Lokon ien i aile hasohotu kilan kolakol lalap wanen ti Igip, ti tesol kanitax axan Kakan ma he lohong. 


text:
<pb/>“Moses tin tetel i kakane teka Israel, ‘Imuh Haeu hani amuto tel kuluiai kakaian. I puki tel akikikako masin nga.’ <n>(Deut 18:15)</n> 


text:
Moses tin tel i kapi tesol tamakako ti he lohong ape tel engel ti Haeu kakak kapin ti Maunt Sainai. Lokon ien Haeu hani Moses nauna ti kola haniakako sale hasoliai woukako masin ti Haeu pahan. 


text:
<pb/>“Tuahe tesol tamakako kum hong usi Moses. Ti namilolato wanen, lato kum nam waxi Moses, pahalato alia hani Igip. 


text:
Ti Moses tutuen Maunt Sainai lato hone Aron ukek, ‘Tanomi hanima amite tesol haeu ti neiniamite nake Moses tetel i ahutima amite ti Igip, amite kum tioi waliko tetenen tunahiwen i.’ <n>(Exod 32:1)</n> 


text:
Lokon ien lato tanomi tok bulmakau uluha. Lato telei manihuh ape lelei hani i hanowi ka i tel Haeu Masiwi ti lato. Ape lato aile tehu angiain lalap ti amukei waliko ti lato tanomiwen. 


text:
Aile ape Haeu hani lioi lato lotui hatapo waliko ti he maun aheah. I hapoponowi waliko ti Haeu kaxiwen leili pepai teka kuluiai kakaian. I ukek,<pb/>“ ‘Teka seilon ti Israel, ti amuto he lohong leili 40 ahang, salan amuto telei ma lelei manihuh tuahe kumahe amuto aile hahani nga.<pb/> 


text:
Amuto kakau ing sosoxope ti Molek ma tehu kohot ti Repan amuto tanomi ape amuto lotui lalu hanowi nga tel Haeu.<pb/>Aile ape nga hana lioi amuto he mini teka seilon laha waxi amuto hanowi tuahe unaualaha hani tesol tataen i akilaua tehu taon Babilon.’ ” <n>(Amos 5:25-27)</n> 


text:
<pb/>Stiven kakak tutuen, i ukek, “Tesol tamakako lato kakau ing sosoxope ti Haeu, kolakol ka Haeu kapi lato ti he lohong. Lato tanomi tehu ing ien hanowi ti Haeu kola haniwen Moses ti Maunt Sainai. 


text:
Lokon ti Josua tel masiwi ti kako neini teka Israel hetekie huhual ti Haeu, lato waxaini hile ape lato uke hepekeun ti Haeu kakawen i hani lato. Tetehu ing sosoxope ti Haeu lato kau hehetekie kapi lato ape i to hamalum ien atengi tataen ti tel masiwi David. 


text:
A kako tioi ka Haeu tel Masiwi tapein i kum to leili ing ti seilon atai ani min. Masin ti Haeu kakawen leili pepai tel kuluiai kakaian. 


text:
I ukek,<pb/>“ ‘Nga Masiwi ti lawe waliko ti patul ma tehu pon itan ie. Nakon amuto sokok i tapai na amuto atai hani nga tehu ing?<pb/>Nakon amuto sokok i tapai na amuto atai hani nga tehu ing lehe nga to hanau?<pb/> 


text:
<pb/>Stiven kakane tutuen tesol masiwi i ukek, “Patumuto pate ailan nake amuto kum hong tamani kakai Haeu. Amuto masin tesol tamamuto. Puasamuto i hihilei Holi Spirit. 


text:
Tamamuto aile halialu hatesol kuluiai kakai Haeu! Tin lato telei teka laha kak kilami sohotui tel seilon sawisawin ti Haeu, tel Krais Haeu taloma, tetel amuto hangaini hani laha telei. 


text:
Tuahe Stiven tak hani patul. Hetekie huhual ti Holi Spirit i ningahi lalape xewai Haeu ape i ningahi Jises tutu pape Haeu sai manau ti neiniai seilon. 


text:
<pb/>Ti lato hongoa lato aka siponi taxingalato, lato ausini eliel hawane ape lato kiliwau nami Stiven. 


text:
Lato itini hahatete Stiven hani melal ti Jerusalem ape hokai i pot. Tesol seilon lato papaxai sale teleiai Stiven lato naxi teke puxuaulato patul. Lato hani tel seilon axan Sol peteni ape tin lato hokai telei Stiven. 


text:
<pb/>Leilon ti lato hohokai i pot, Stiven tilol hani tel Masiwi ukek, “Jises tel Masiwi tetak, waxiwa nga!” 


text:
I aleal put hani itan ma tang ausini hani Haeu, “Oxoxiwa lato ti kawatan ti saun lialun ti lato ailele!” Ti i kak kewa ape i mat.<pb/>


text:
Sol paxai waheni ti laha telei Stiven. Ti ngain tehu ien teka seilon hutui axiai kawatan tenen lialun wanen hani teka kahikahi Jises leili Jerusalem. Aile ape hatesol kahikahi Jises ox hani tesol tesol ti Judia ma Samaria tuahe tesol aposel lato hamalum Jerusalem. 


text:
Tuahe Sol i hutui aile halialui teka kahikahi Jises. I soh hani ing tehu tehu, i itini ahuti wawan ma hehin ape lohi laha hani ingi kalabus. Pilip leili tehu taon lalap ti Samaria 


text:
Pilip nahih hani tehu taon lalap leili Samaria ape i kaxi hani teka seilon ka Jises se Krais, tel Haeu taloma. 


text:
Ti kilai seilon hongoa kakai Pilip ma ningahiwa i aile hasohotu kolakol lalap wanen, laha hong aka mataini. 


text:
Teka spirit lialun laha tang eliel hawane ti Pilip ahuti xaxaweni laha leili teka seilon. Tin i aile haewia teka seilon tupualaha maten ma teka aelaha lialun. 


text:
<pb/>Ti lokon ien tel seilon axan Saimon i hahapuasa pohe Satan hasohotui kolakol lalap ti tehu taon ien. Ape kilan seilon laha ong amuke waliko ti i ailele. Saimon hanasanas ukek ka i tel seilon wanen. 


text:
Lawe seilon tuah ma naun, laha hong mataini Saimon ape laha ukek, “Tel seilon ie hina pohe Haeu, poh tenen lalap wanen.” 


text:
Tuahe ti Pilip kaxi ahuhuti meng solian sale aweisal ti Haeu neini seilon ma pohe Jises, laha hong soh ape Pilip baptaisi laha, wawan ma hehin. 


text:
Puki Saimon tin i soh ape muhin ti Pilip baptaisiwa i, i kahiti Pilip hani tesol tesol. Saimon ong amuke kolakol lalap ti Pilip ailele. 


text:
<pb/>Ti tesol aposel leili Jerusalem hongoa ka teka seilon ti Samaria laha ukewen kakai Haeu, lato talo Pita ma Jon hani kapi laha. 


text:
Ape aope Pita ma Jon hana minalalu patul ti laha kameiai Haeu ti hanialaha Holi Spirit ape se laha uke. 


text:
<pb/>Saimon paxai tioi ka laha kewen Holi Spirit ti Pita ma Jon hana minalalu patul ti laha. Pahan i axi Pita ma Jon moni ape i ukek, 


text:
“Nga hani amulu moni na amulu hani nga tenen poh ien, lehe na nga hana minak patul ti seilon, tin laha uke Holi Spirit.” 


text:
<pb/>Ti Pita ma Jon kaxi kewa titioalalu sale Jises ma kaxi ahutiwa kakaian, lalu nahih alia hani Jerusalem. Ti aweisalulalu lalu kaxi ahuti meng solian ti Jises hani toan tewau tewau ti Samaria. Pilip ma tel seilon ti Itiopia 


text:
<pb/>Ngain tehu tel engel ti Haeu hone Pilip, “Nahih haniwa tewau aweisal sai haiup he lohong ti i luainiwa Jerusalem hani Gasa.” 


text:
Ape salan i nahih. Ti i nanahiwa i apatuini tel seilon ti Itiopia, tel masiwi ti ngahatiai lawe soxi ti tel masiwi hehin ti Itiopia axan Kandis. Tel seilon ien heheisama lotuiai Haeu leili Jerusalem ape i aliliama. 


text:
<pb/>Pilip kiliwau haniwa kapi tea karis ape i hong tel seilon riridai pepai Aisaia. Ape Pilip kamei i, “O xeu waliko ti o riridai?” 


text:
<pb/>Tel seilon ukek, “Lehe nga xeu ukek ia halik na tel haxewa hani nga?” Ape i ilowi Pilip ku to hani kapin. 


text:
<pb/>Teik kakai Haeu tel seilon riridai, i ukek,<pb/>“I masin tok sipsip laha hakahita hani teka teleian. I masin tok nati sipsip i to hamalum na laha koti ole tinun. I kum kak na tenen.<pb/> 


text:
Woulaha teheni hawane i. Kumahe wanen salan saun ti laha aile hani i.<pb/>Tap tel pon kaxiai teka laha nakuama tetan nake laha telei i.” <n>(Isa 53:7-8)</n> 


text:
<pb/>Tel seilon kamei Pilip, “Tel kuluiai kakai Haeu kakak aita leili teik kakai Haeu nga riridai? I kakak puki i a tel seilon liai?” 


text:
<pb/>Ti lalu kikiliwawa, lalu tahia hani ngixi tehu kan. Ape tel seilon hone Pilip, “Tehu kan ie. Ewi na o baptaisi nga?” 


text:
<pb/>Pilip ukek, “Na namilom xoxoan ti Jises Krais, nga baptaisi o.” Ape tel seilon ukek, “Nga soh ka Jises Krais i tel Nati Haeu.” 


text:
Tel seilon ti Itiopia hapeti tea karis. Ati lalu mos hani he kan. Pilip baptaisi i ape i sohot kahikahi Jises. 


text:
<pb/>Ti lalu ahutama he kan, Holi Spirit waxi hahutuia Pilip. Tel seilon kum niningah i tuahe i kiliwau tatalewa hetekie amuamu he tian. 


text:
Lokon ien Pilip tahia hani tehu taon Asotus. I kaxi ahuhuti meng solian ti Jises ien ma leili lawe taon ti aweisalun haniwa tehu taon Sisaria.<pb/>


text:
Lokon ien Sol pate pahan tutuen wanen teleiai teka kahikahi Jises. I nahih hani kapi tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. 


text:
Sol kamea na i tai axi i hina pas lehe i kola hani teka masiwi ti synagog leili tehu taon Damaskas. Tesol pas ien i kaxi ka Sol pon xotiai teka seilon laha usiusi aweisali Krais ma hakahita kalabusialaha hani Jerusalem. 


text:
<pb/>Ti Sol nahih xohi hahaniwa Damaskas, teik xewan i ahuma he maun ape i kam hahutuia kakalini i. 


text:
Sol put hani itan ape i hong tenen kinax kakane i ukek, “Sol, Sol, nake lahan o to aile hahalialu nga?” 


text:
<pb/>Tesol seilon kakahiti Sol lato ongaini hawane, tap tel wixiwix. Lato hong kinaxe tel seilon i kakak tuahe lato kum niningah tupuan. 


text:
Sol xahatale ape i haxepa pulan, tuahe i kum ningahi uke waliko. Aile ape lato akeni minan ape hakahita i hani Damaskas. 


text:
<pb/>Ti leili Damaskas tel kahikahi Jises axan Ananaias. Lokon ti waliko ien sohot hahani Sol, Haeu tiloi Ananaias i ukek, “Ananaias.” Ape i pahoi ukek, “Alahan tel Masiwi? Nga ie.” 


text:
<pb/>Tel Masiwi kakane i ukek, “Nahih haniwa leili tehu ingi Judas he tewau aweisal axan Sawisawin ape kamea upiawa tel seilon akiki Tarsus, axan Sol. Aope ie i lolotu ien. 


text:
<pb/>Ananaias kak pahoi i ukek, “Tel Masiwi, nga hong kilan seilon tau kakaxi tel seilon ien ka lawe i aile halialu teka wawan ma hehin tetam ti Jerusalem. 


text:
Ape aope i nahih hanima Damaskas nake teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon sowini haniwen i xotiai teka seilon laha lolotui o.” 


text:
<pb/>Tuahe tel Masiwi hone Ananaias, “O nahiwa nake nga kilamiwen i ailei puasak. I kaxi sawateni meng solian tetak hani teka seilon laha kum soh tetak ma hani teka masiwi ti laha hetekie teka seilon ti Israel. 


text:
<pb/>Ape se Ananaias nahih soh hani leili tehu ing Sol toto. I hana minan patul ti Sol ape i ukek, “Sol tel akikik Ju, tel Masiwi Jises i take hani kapim he aweisal ti o lua hahanima ie, i taloma nga haewiai pulam ma kameiai Haeu haniam Holi Spirit.” 


text:
Lokon ien wanen, tenen waliko masin ungi xixi i tawakale he puli Sol ape i paxapax alia. I tule ape Ananaias baptaisi i. 


text:
Muhin ien laha axi anan ape tinun kui. Sol kaxi meng solian ti Jises leili Damaskas ma Jerusalem Sol tomu teik kapi teka kahikahi Jises leili Damaskas. 


text:
<pb/>Lawe seilon teka laha hongoa mengon laha ongaini hawane ape laha ukek, “Nakon i kumahe seilon tetel kemuk ti Jerusalem i aile hahalialu teka seilon laha lolotui Jises? Nakon i ie kumahe ti xotiai teka kahikahi Jises ma hakahitaialaha hani Jerusalem kapi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon?” 


text:
<pb/>Tuahe Sol kaxi ahuti aheke meng solian ti Jises hetekie pohe Haeu. Ape teka Ju ti Damaskas laha hong tataxini ti i kaxi nexi haxewa ka Jises se Krais. 


text:
Tuahe Sol tioiwen namilolaha. Ngain ma ipong laha peteni aweingi Damaskas lehe laha telei Sol na i ahuta ti taon. 


text:
Tuahe ipong tehu tesol lawan hana i leili tehu po lalap, lato xioti tok tal ape halahe i hani melal ti tehu titieh ti Damaskas. 


text:
<pb/>Taen Sol tahia haniwa Jerusalem, i tohongi hukuma hani kapi teka kahikahi Jises tuahe lato hatesol mamata i nake lato kum soh ka i tin tel kahikahi Jises. 


text:
Tuahe Banabas hakahita Sol hani kapi tesol aposel. I kaxi hani lato ka Sol ningahi Jises he aweisal ti hani Damaskas ape Jises kakak kapin. Tin i kaxi hani lato ka Sol kak matut ti i kaxi ahuti meng solian ti Jises leili Damaskas. 


text:
Aile ape Sol to kapi lato. I kaxi matuke sawateniai meng solian hahitake axe Jises leili Jerusalem. 


text:
Ti teka kahikahi Jises tioiwa, lato hakahita Sol hani Sisaria ape lato hakau i hani tehu taon Tarsus, tesol puki tonan. 


text:
<pb/>Tataen ien teka kahikahi Jises ti Judia, Galili ma Samaria lato tunahi tonain solian nake tap seilon aile hahalialu lato. Haeu hakui lato ape Holi Spirit aile hasolia hawane lato. Teka kahikahi Jises laha kila ti laha aile usi lawe waliko ti Jises hanauen laha. Enias ma Tabita 


text:
<pb/>Lokon ien Pita lua hani taon tehu tehu ape ngain telao i nahih paxai teka kahikahi Jises laha toto tehu taon Lida. 


text:
Lawe seilon ti laha toto Lida ma Saron paxaiwa waliko ti i sohot hani Enias, laha towiahu ti lialui woulaha ape usi Haeu tel Masiwi. 


text:
<pb/>Lokon ien ti tehu taon Jopa, tel hehin kahikahi Jises axan Tabita (ti kakai Grik laha axai <n>Dorkas</n>) lawe i aile saun solian hani teka seilon liai ma i huali teka seilon tap soxi. 


text:
Jopa xohixohin kapi Lida. Taen teka kahikahi Jises hongoa ka Pita Lida, lato talo hua seilon hani kapin ape lalu kakane i, “Pahamite wanen o nahih koseama!” 


text:
<pb/>Pita kahiti lalu. Ti i tahiawa, laha waxi i hani leili ing teke patul. Lawe hehin teteka axoalaha matewen laha apuha kalini Pita ape tang kokola puxux ma maia ti Tabita sawiti. 


text:
Muhin ti Pita talo hasohotua laha ti tesol ien, i lokuha ape i kamei huhual ti Haeu. I tale matan hani tel maten ape i ukek, “Tabita xahatawa!” Ti tel hehin haxepale pulan, i ningahi Pita ape i xahat to. 


text:
Pita akeni mini tel hehin ape huali i hatuhian. I tiloi teka hehin axoalaha matewen ma teka kahikahi Jises liai ape i kola hani lato ka Tabita moih aliawen. 


text:
Leili tehu taon Sisaria, tel seilon axan Konilius. I tel masiwi ti hile ti Rom, tehu taon lalap ti Itali. Kilai teka seilon ti hile hahitakan sai 600. 


text:
I ma teka lohe ingan lato waheni Haeu. Konilius huali teka Ju laha tap soxi ma lawe i lolotui Haeu. 


text:
Alohah tehu, taun ti i lotu, Haeu hanamiloa i ningahi haxewa tel engel tetan nahih hanima kapin ape i ukek, “Konilius!” 


text:
<pb/>Konilius paxai kapitini i hetekie mamata ape i kak ukek, “Tel Masiwi, paham la?” Tel engel pahoi i ukek, “Haeu hongoen lotu tetam ma ningahiwen soliai puasam ti o huhuali teka seilon tap soxi. Haeu amuke tenen woum ien. 


text:
I heheuta tehu ingi Saimon, tel seilon uluti apeseniai uli manihuh. Ingan tutu peixux. Honewa Pita nahima.” 


text:
<pb/>Ti tel engel kakane kewa Konilius ape i salili i. Konilius tiloi hua unauan pate lolowi ma tel seilon ti hile i waheni Haeu. 


text:
Konilius kaxi hani lato lawe waliko ti i sohot hani i ape i talo lato hani Jopa. Haeu hina kakain tuah hani Pita 


text:
<pb/>Ti ngain liai telao, lato nahih xohi hahaniwa Jopa. Ngain tin tetehu, ti lalape ngain, Pita han hani hongini tehu ing, tenen honginan mamanahan, lehe i lotu. 


text:
Pita pate i hitol pahan i ang. Ti laha apepeseni tutuen an, Haeu hanamiloa Pita ape i ningahi maun hea. 


text:
<pb/>Tuahe Pita ukek, “Tel Masiwi, nga kum aile ukek ien. Liai nga kum aniani waliko tenen nauna ti Moses hahalini ma amite teka Ju ukek i kumahe haun.” 


text:
<pb/>Ti Pita to nanamiloi salangawe waliko ti i ningahiwen, tesol seilon tataloi Konilius, lato tunahiwen ingi Saimon ape lato he aweing. 


text:
<pb/>Pita mos hani kapi lato ape i kak ukek, “Se nga tel seilon amuto upiup. Amuto luama ti waliko la?” 


text:
<pb/>Ape lato ukek, “Konilius tel masiwi ti hile ti Rom taloma amite. I seilon tenen sawisawin, lawe i lolotui Haeu. Teka Ju sameni ka i seilon tenen solian. Tel engel ti Haeu kakane i ka ilowiwa o haniwa leili ingan lehe i hong tenen na o kak.” 


text:
Ape Pita ilowi lato lawai i leili ing. Ti ngain liai telao Pita apeas kewa ape i kahiti tesol seilon Konilius taloma. Hina kahikahi Jises ti Jopa tin laha kahitiwa lato. Pita leili ingi Konilius 


text:
<pb/>Ti ngain liai telao, lato tahia hani Sisaria, tetesol Konilius atetengi lato. Tesol akikin ma tesol lohun hoi laha apupuha ien. 


text:
<pb/>Pita kakane lato ukek, “Amuto tioi hawane ka hahalin wanen ti amite teka Ju hukuma kapi teka seilon ti xux liai. Tuahe Haeu kola haniwen nga ka tap hahalin ti na nga lawai tuahe tel na seilon. 


text:
<pb/>Konilius kak pahoi ukek, “Ngain hinalo tamusuen ti nga lolotu, nga ningahi hahutuia tel engel puxuaun pate i xeu talepalep. 


text:
Ape i kakane nga, ‘Konilius, Haeu hongoen lotu tetam ma ningahiwen soliai puasam ti o huhuali teka seilon tap soxi. Haeu amuke tenen woum ien. 


text:
Taloa teka seilon haniwa Jopa ape hakahitama tel seilon axan Saimon Pita. I heheuta tehu ingi Saimon, tel seilon uluti apeseniai uli manihuh. Ingan tutu peixux.’ 


text:
Aile ape nga tapea kosea waxiam. Ti soliaiam o tahiama. Amite hatesol apupuha ie ti puli Haeu hongoi lawe waliko i hohone o kaxi haniamite.” Pita kaxi ahuti meng solian ti Jises leili ingi Konilius 


text:
Amuto tioi tenen meng solian ti Jises Haeu haniwen amite tesol seilon ti Israel. Jises, Masiwi ti lawe seilon, i aile hasolia wasolakaha hani Haeu. 


text:
Amuto tioi waliko ti i sohot kakalini Judia, hutui Galili ti Jon Baptis hone teka seilon lioi xaxaweniai saun lialun lehe i baptaisi laha. 


text:
Amuto tioi Haeu hani Jises Holi Spirit ma poh. I nahih hani tesol tesol ailei puasain solian ma haewiai teka seilon spirit lialun kapiti hahalialu nake Haeu kapin. 


text:
<pb/>“Amite tesol aposel, amite kaxi ahuti lawe waliko ti amite ningahi i aile leili xuxumite teka Ju hetekie Jerusalem. Ape imuh laha tahi hakea i he kros ape i mat. 


text:
Kumahe lawe seilon ningahiwen i, mewenae amite tesol ang akatiwen i muhin ti i moih aliawa. Liai Haeu kilamiwen amite ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises. 


text:
Ape i hone amite ti kaxi haxewa haniai teka seilon ka i tetel Haeu kilamiwen hinitiai seilon, teka moihin ma teka maten. 


text:
Hatesol teka kuluiai kakai Haeu lato tai kaxiwen ka Haeu oxoxi teka seilon ti kawatan ti saun lialun ti pohe Jises, na namilolaha xoxoan tetan.” Teka kumahe Ju laha uke Holi Spirit 


text:
Tesol Ju kahikahi Jises lato kahitima Pita ti Jopa pate lato ongaini ka Haeu tin i axi Holi Spirit hani teka seilon laha kumahe Ju. 


text:
Lato hong teka seilon ien kakak kakain ti kumahe kakaialaha ti Holi Spirit hanamiloa laha ma lato hong laha sasameni Haeu. 


text:
<pb/>Ape Pita ukek, “Tesol seilon ie kewen Holi Spirit masin kako teka Ju. Aile ape tap tel pon konginiakako ti baptaisialato ti kan.” 


text:
Ape Pita hone tesol seilon kumahe Ju i ukek, “Amuto kewa baptais hahitake axe Jises.” Ti lato baptais kewa, lato kamei eliel Pita na i tilimuen teik kapi lato.<pb/>


text:
Tesol aposel ma teka kahikahi Jises liai ti tesol tesol ti Judia, lato hongoen ka teka kumahe Ju tin laha hong soh kakai Haeu. 


text:
I ukek, “Ngain telao ti nga Jopa, leilon ti nga lolotu, Haeu hanamiloa nga ningahi tenen waliko masin teik lalape maia mosulih he maun hahanima kapik. 


text:
<pb/>“Tuahe nga ukek, ‘Tel Masiwi, nga kum aile ukek ien. Liai nga kum aniani waliko tenen nauna ti Moses hahalini ma amite teka Ju ukek kumahe haun.’ 


text:
Holi Spirit kakane nga ka nga kahitiwa lato kum hahakila namilok. Tepanim tel kahikahi Jises ie tin lato kahiti nga hani Sisaria ape amite hatesol nahih hani leili ingi Konilius. 


text:
Konilius kaxi hani amite ka i ningahi tel engel ti Haeu leili ingan. Tel engel kakane i, ‘Taloa teka seilon haniwa Jopa ape hakahitama tel seilon axan Saimon Pita. 


text:
I kaxi ahuti hani o meng solian ti Jises. Na o ma hatesol seilon leili ingam hong soh kakaian, Jises awai amuto ti kawatan ti saun lialun ti amuto.’ 


text:
<pb/>“Ape tataen nga hutui kakaiak, Haeu hani teka seilon ien Holi Spirit masin ti i hani kako teka Ju lokon ti Pentekos. 


text:
Tataen ien wanen nga nameni kakai tel Masiwi Jises, i ukek, ‘Jon baptaisi seilon ti kan, tuahe Haeu hani amuto Holi Spirit ti kapitiamuto.’ 


text:
Pate xewan ka Haeu haniwen lato teka kumahe Ju Holi Spirit masin ti i haniwen kako teka Ju, ti kako soh ti Jises tel Masiwi. Na masin ien, nga aita lehe nga pon konginiai Haeu?” 


text:
<pb/>Ti lato hong kewak ien ape lato kum kahiloloi Pita. Lato sameni Haeu ukek, “Haeu tin hanamiloa teka kumahe Ju lehe laha towiahu ti saun lialun ape laha uke tonain kapin ti tap tahi tapoan.” Teka ti Antiok sohot kahikahi Jises 


text:
<pb/>Teteka kahikahi Jises lato ox hani tesol tesol nake laha axi lato kawatan ti lokon laha telei Stiven, lato lua hani tataen Penisia, Saiprus ma Antiok. Lato kakaxi meng solian ti Jises hani mewenae teka Ju. 


text:
Tuahe teka ti lato ti Saiprus ma Sairini lua hani Antiok ape tin lato kakaxi meng solian ti Jises hani teka kumahe Ju. 


text:
Pohe Haeu huali lato ape kilan seilon hong soh meng solian ti Jises. Laha towiahu ti saun lialun ape usi Jises Krais tel Masiwi. 


text:
Ti i tahiawa i paxai solian ti Haeu aile hani teka Antiok ape i amuam hawane. I hone lato ti haxoxoi namilolato ti Jises Krais ma hani hatapoi tupualato ti wahenian. 


text:
Banabas hina namil xoxoan ti Jises. I tel seilon solian nake Holi Spirit kakapiti i. Kilan seilon soh ti Jises ti laha hongoa kakai Banabas. 


text:
Ti i tunahiwa, ati lalu alia hani Antiok. Lawe lalu huhukuma kapi teka kahikahi Jises ma hahanau kilan seilon sale puase Jises leili ahang tehu. Lokon ien ti Antiok, laha axai hutui teka kahikahi Jises, Kahikahi Krais. 


text:
Tel ti lato axan Agabus tule leili tehu apuhain lalap ape hetekie huhual ti Holi Spirit i kak kilami tehu hitolo lalap i sohot hani hatehu pon ie. Ape imuh i sohot hawane, lokon Klodius masiwi tapein ti Rom. 


text:
Aile ape teka kahikahi Jises ti Antiok namiloi ka lato tel tel hakau huhual ti lato pon, ti hualiai teka kahikahi Jises ti Judia. 


text:
Ti lato apeseni kewa waliko ti huhual, lato hani he mini Banabas ma Sol lehe lalu hakau hani teka masiwi ti kahikahi Jises leili Jerusalem.<pb/>


text:
Lokon ti Banabas ma Sol lua hani Jerusalem, tel masiwi Herod Agripa xoti teka ti kahikahi Jises lehe i aile halialu lato. 


text:
Ti i paxaiwa ka teka Ju pate laha amuke waliko ti i ailewen, i xoti ulei Pita. Tesol waliko ien i sohot lokon ti Pasova, ngain ti nameniai lokon Haeu waxi aliake teka Ju ti Igip. 


text:
Herod lohi Pita hani kalabus ape i hana teka unauan ti hile petenian. I sei lato hinalo hinalo ukei aua toluhu toluhu. Herod namiloi i hatuhi Pita ti sulusulu he puli lawe seilon muhi Pasova. 


text:
<pb/>Ipong tehu imat ti Herod pahan i hatuhi Pita ti sulusulu, Pita mamatih leili kalabus wasole hua petenian. Laha xinoti i ani sen hani lalu hauhua ape hua liai pepeteni aweing. 


text:
Tel engel ti Haeu take hahutuia hani kapi Pita ape xewan haxewa tehu ingi kalabus. Tel engel huei hangoni i ukek, “Xahat koseawa!” Ape sen tua put oxoxa he mini Pita. 


text:
<pb/>Tel engel hone i ukek, “Xinotiwa tehu puxuaum ape nihiniwa sueum.” Pita aile usi ape tel engel kak ukek, “Hanawa tehu atuhiai puxuaum ape kahitima nga.” 


text:
<pb/>Pita nahih sohot kahiti i ti ingi kalabus. I kum ukek waliko ti i sosohot salan wanen. I sokok ka Haeu tua hahanamiloa i ningahi tesol waliko ien. 


text:
Lalu nahih sahiwa teka peteniai kalabus imat ma teka liai ape lalu nahih tamus hani tewau kahip samen haniwa leili taon. Tewau kahip i tua hea ape lalu nahih ahuta. Lalu nanahiwa he aweisal ape tel engel kaluta hahutuia ti Pita. 


text:
<pb/>Pita namilon ape i xeu waliko ti i sohot hani i ape i ukek, “Nga tioi salan wanen! Tel Masiwi taloma tel engel oxoxiak ti Herod ma ti hatesol waliko teka Ju nanamiloi laha aile hani nga.” 


text:
<pb/>Ti namilon xewawa i nahih hani ingi Mary tel tini Jon Mak. Kilan kahikahi Jises apupuha ien ti lotu hualiai Pita. 


text:
Ti tel hehin hong tioiwa kinaxe Pita, amuamuaian i tai hei aweing. I kiliwau hahongo teka liai ka Pita tutu melal. 


text:
<pb/>Lato hone tel hehin, “O taxitaxiawen!” Tuahe i kak tatale ka salan wanen. Ape lato ukek, “Sohin tel engel ngahatian.” 


text:
Pita aile kola minan hani lato ka kum wixiwix ape i kaxi hani lato aweisal ti Haeu ahuti i ti kalabus. Ape i ukek, “Kaxi haniwa Jeims tel ukale Jises ma teka kahikahi Jises liai waliko ti i sohot haniwen nga.” Ape i nahih salili lato hani tesol liai. 


text:
<pb/>Ti ape letu, teka peteniai kalabus laha kum niningah Pita. Pate laha mamata ma tataxini. Laha ukek, “Nakon Pita oxoxa ukek ia?” 


text:
Herod talo teka unauan upia elieliwa Pita tuahe lato kum tunahi. Ape Herod kamei hakila kamekame hani teka peteniai Pita. Muhin Herod hone teka unauan teleiwa lato. Lokon ien Herod sos salili Judia hani Sisaria ape i to ien. Matei Herod Agripa 


text:
<pb/>Telao Herod lon pate lialun ti teka seilon ti Taia ma Saidon. Teka seilon ien pahalaha aile hasolia wasolalaha ma Herod nake laha kema analaha ti xuxi Herod. Ape laha kamei eliel huhual ti Blastus, tel unaui Herod pate i papanga kapin. Hetekie huhual tetan Herod waheni na i to kakak kapi laha. 


text:
Tehu ngain Herod kilami ti i to kakak kapi laha, i puxui tehu puxuaun ti masiwi, i to he tehu tonain tuah tetan ape i kaxi ahuti kakaian. Kilan seilon apupuha hongoi kakai Herod. 


text:
<pb/>Tel engel ti Haeu aile hatinu hahutuia Herod nake i kum lotui Haeu. Ul tan leili tian ape imuh i mat. 


text:
<pb/>Teka kahikahi Jises sawateni tutuen meng solian ti Jises ape kilan seilon laha hong soh kakaialato. 


text:
<pb/>Banabas ma Sol hatapoa pupuasalalu ti atoheniai huhual hani teka kahikahi Jises ti Jerusalem ape lalu alia hani Antiok hetekie Jon Mak.<pb/>


text:
Leili teka kahikahi Jises ti Antiok, Banabas, Simeon tel laha axai i Polun, Lusius ti Sairini, Sol ma Manaen, tel i lap tuaima Herod Antipas. Tesol seilon ien lato teka kaxi ahutiai meng solian ti Jises ma hanaui seilon sale usian. 


text:
Ngain tehu ti teka kahikahi Jises hahalini an ti hualiai lotu ti lato hani Haeu, Holi Spirit hone lato ukek, “Talaheniwa Banabas ma Sol hanima nga nake nga hina puasain tuah ti lalu.” 


text:
Lato halini tatale an ma lotu tatale. Lato hana minalato patul ti lalu kameiai Haeu ti hakuialalu. Ape lato talo lalu ailei puasain ti Holi Spirit kikilami lalu puasakean. Puase Banabas ma Sol ti leili Saiprus 


text:
<pb/>Holi Spirit kapiti Banabas ma Sol hani tehu taon Selusia ape lalu lang hani texux xux Saiprus. 


text:
Ti lalu tahia haniwa tehu taon Salamis, lalu kaxi ahuti kakai Haeu leili synagog. Jon Mak tin kapi lalu, i huali lalu ailei puasain. 


text:
<pb/>Lato kolia koti Saiprus hani tehu taon Papos. Ti ien lato tunahi tel seilon axan Bar Jises, akiki Ju. I woinakon kuluiai kakai Haeu. I hahapuasa pohe spirit lialun ailei puasan. 


text:
I lohi Sergius Paulus, tel masiwi kiliwakei Saiprus, seilon tenen namilon xewan. Sergius Paulus ilowi Banabas ma Sol nake pahan i hong kakai Haeu. 


text:
Tuahe Bar Jises, axan tenen liai Elimas, i nam watakai Banabas ma Sol ape i xui Sergius Paulus kum hong sohosoh lalu uke i sohot kahikahi Jises. 


text:
I ukek, “O unaui Satan! O pahoxai hatapo waliko tenen solian, o puluti seilon ma aile hakila saun lialun. Kakai Haeu lawe o kaxi towiahu hani puputa. 


text:
O ape Haeu axi tenen kawatan. O pulaxamu ape o kum tua pon ningahiai al.” Tataen ien wanen Elimas kum pon paxapax. I soxa upiup aweisalun ape i kamea na tel ati i. 


text:
<pb/>Ti Sergius Paulus ningahiwa waliko ti i sohot hani Elimas, i soh ti Jises ape i ong amuke waliko ti Pol ma Banabas hahanau sale puase Jises tel Masiwi. Pol leili tehu taon Antiok ti Pisidia 


text:
<pb/>Pol ma hua mahoan lato lang ti Papos hani Perga, tehu taon ti Pampilia. Ti ien Jon Mak lua salili Pol ma Banabas ape i alia hani Jerusalem. 


text:
Ape lalu lua salili Perga hani Antiok, tehu taon ti Pisidia. Telao Sabat lalu nahih hani leili synagog. Lalu to ape lotu kapi teka Ju. 


text:
Muhin ti tel seilon kaxi kewa hina nauna ti Moses ma ti teka kuluiai kakai Haeu, teka masiwi ti synagog kamei Pol ma Banabas ukek, “Hua Ju akikimite, na amulu hina kakain ti hualiamite, kakawa.” 


text:
<pb/>Pol tua, i tulini minan i kola ka ape i kak. I ukek, “Amuto tesol Israel ma tesol kumahe Ju amuto lolotui Haeu, hongoa! 


text:
Tel Haeu ti kako teka Israel lolotui, i kilamiwen tetan tesol tamakako ti matahaun. Lokon ti lato toto Igip, Haeu hakila lato ape ti kui pohen, i oxoxi lato ti Igip. 


text:
Haeu huali teka Israel hileiai teka akiki tepanim huoxux xux liai laha toto leili texux xux Keinan. Ape Haeu hani lato tamai hepekeun ti Keinan. 


text:
I uke 450 ahang ti hil waxiai hepekeun ien. “Muhin ien i axi lato masiwi ti neinialato hanima taen ti Samuel, tel kuluiai kakaian. 


text:
Imuh lato kamei Haeu axialato tel masiwi liai. Ape i hani lato Sol, tel nati Kis, kahi nati Benjamin. I masiwi ti lato leili ahang 40. 


text:
Muhin ti Haeu xaxaweniwa i masiwi ti lato, i kilami David. Haeu kakak sale David ukek, ‘Nga amuke hawane David, tel nati Jesi. I aile hatapo waliko tenen pahak.’ <n>(Sam 13:14)</n> 


text:
<pb/>“Ti leili teka kahi nati David, Haeu hani teka Israel Jises, tel awaialato ti kawatan ti saun lialun ti lato, masin ti i kakawen. 


text:
Imat ti Jises hutui puasan, Jon Baptis kakane hatesol seilon ti Israel ka laha towiahua ti saun lialun ape usiwa Haeu lehe Jon baptaisi laha. 


text:
Ti lehe Jon hatapo puasan i hone teka seilon, ‘Amuto sokok nga aita? Nga kumahe Krais, tel amuto to atetengi. I sohotuma muhik. Masiwiaian ala i kum pon nga unauan.’ 


text:
<pb/>“Amuto teka kahi nati Abraham ma teka kumahe Ju amuto lolotui Haeu, tenen meng solian ti Jises awai kako ti kawatan ti saun lialun, Haeu hani kako hatesol. 


text:
Teka seilon ti Jerusalem ma teka masiwi ti laha, laha kum paxai tioi Jises. Tuahe ti laha hani Jises he mini teka teleian, i hapoponowi hawane kakai teka kuluiai kakai Haeu ti lawe kako riridai na Sabat. 


text:
<pb/>“Ape ti laha aile hatapoa waliko ti kakai Haeu kakawen, laha hamosu tupui Jises ti he teik kros ape hana i hani he amal. 


text:
Ape teka seilon lato kakahiti i ti Galili hani Jerusalem, ngain kilan lato ningahi i moihin. Teka seilon ien kaxi sawateni lawe waliko ti lato ningahiwen hani kako hatesol. 


text:
Waliko ti Haeu kakanewen tesol tamakako ti matahaun i hapoponowi hani kako tesol kahi natulato ti i hamoiha aliake Jises. Masin ti Haeu kakawen leili pepai Salm, i ukek,<pb/>“ ‘O se Natuk. Nga kilamiwen o ailei puasak.’ <n>(Ps 2:7)</n> 


text:
Haeu hamoiha Jises ti matean lehe i kum mat ulea, masin ti Haeu kakawen leili pepai tel kuluiai kakaian i ukek,<pb/>“ ‘Nga aile hasolia hani amuto masin ti nga kakanewen tel masiwi David.’ <n>(Isa 55:3)</n> 


text:
Masin ti David kakak kapi Haeu ti i ukek,<pb/>“ ‘O kum hani tel unauam solian koha leili amal.’ <n>(Ps 16:10)</n> 


text:
David kumahe i kakak alia i nake ti i aile hatapoa puase Haeu lokon ti i masiwi ti teka Israel, i mat ape laha tihini i kapi teka taman ti matahaun ape tupuan i koha. 


text:
<pb/>“Aile ape pahak amuto xeu waliko ti amili kaxi hahani amuto ka Haeu oxoxi seilon ti kawatan ti lialui woulaha nake ti puase Jises. 


text:
Wasolakaha seilon ma Haeu i kum sawi na kaha tua hong usi mewenae nauna ti Moses. Se mewenae na namilokaha xoxoan ti Jises, Haeu namiloi ukek kaha seilon sawisawin. 


text:
“I ukek, ‘Teteka ti amuto mal sosoxeni nga, hongoa! Amuto ong mamata ape amuto mat nake kawatan nga hani amuto pate lialun wanen. Amuto kum soh ti kawatan ien, kalak na seilon nexi hahani amuto.’ ” <n>(Hab 1:5)</n> 


text:
<pb/>Ie tiliai kakai Pol. Ti ape lehe Pol ma Banabas nahih sohot he synagog, tesol seilon ien ilowi lalu alia uleama Sabat tehu toma lehe lalu kaxi ulea waliko ti lalu kakaxi. 


text:
Muhin ti laha heisawa lotu, kilan teka laha soh kakai Pol, teka Ju ma teka kumahe Ju, laha kahiti Pol ma Banabas. Lalu kakak kapi laha ape hakui laha ti tu xox tatale ti xoxoi namilolaha hani Jises nake ti lalape soliai Haeu i hani laha tel Natun. Pol ma Banabas nahih hani kapi teka kumahe Ju 


text:
<pb/>Sabat liai tehu, sikole ka hatesol seilon ti Antiok nahih hani synagog ti hongoi meng solian ti Jises. 


text:
Taen ti teka masiwi ti teka Ju ningahiwa kilai seilon, namilolato i lialu ti Pol ma Banabas ape lato kak halialu kakai Pol. 


text:
<pb/>Tuahe Pol ma Banabas kak matut, lalu ukek, “Haeu taloma amili kaxiai meng solian ti Jises hanimu amuto teka Ju, tuahe amuto kum hong soh. Ien i kola ka amuto kumahe solian ti i tapai amuto uke tonain kapi Haeu ti tap tahi tapoan. Aile ape aope ie amili kaxi meng solian ti Jises hani teka kumahe Ju. 


text:
Masin ti Haeu kakanewen tel Natun, i ukek,<pb/>“ ‘Nga kilami o hanowi xewan ti hani lawe seilon ti xux tesol tesol lehe o awai laha ti kawatan ti saun lialun ti laha.’ ” <n>(Isa 49:6)</n> 


text:
<pb/>Ti teka kumahe Ju hongoa, pate laha amuam ape laha sameni kakai Haeu. Teteka ti Haeu kilamiwen laha ukei tonain kapin ti tap tahi tapoan, laha hong soh meng solian ti Jises. 


text:
<pb/>Tuahe teka masiwi ti teka Ju lato hahika teka masiwi ti Antiok ma tesol hehin kumahe Ju lato lolotui Haeu ma axalato lalap. Tesol seilon ien xui teka seilon ti Antiok aile halialui Pol ma Banabas ape usi xaxawenialalu ti ien. 


text:
Aile ape Pol ma Banabas tapahi hepekeun ti he anele aelalu, i kola ka Haeu kum amuke teka seilon ien. Ape lalu lua hani tehu taon Ikonium. 


text:
Ti Ikonium Pol ma Banabas nahih hani tehu synagog. Lalu kakak hetekie pohe Haeu, aile ape kilan teka Ju ma teka kumahe Ju laha hong soh meng solian ti Jises. 


text:
Pol ma Banabas to kue ien ape lalu kaxi matuke ka ti lalape soliai Haeu i hani teka seilon Jises. Haeu kola ka kakaialalu salan ti i hani lalu poh ti aile hasohotui kilan kolakol tenen lalap. 


text:
Tuahe teka seilon ti Ikonium laha tikela, teka tepaun ti teka Ju laha kum soh ti Jises ape teka tepaun ti Pol ma Banabas. 


text:
<pb/>Tesol ti teka Ju ma kumahe Ju hetekie teka masiwi ti lato, lato aile namil ti aile halialui Pol ma Banabas ape hokai telei lalu pot. 


text:
Tuahe ti lalu tioiwa, lalu ox hani Listra ma Derbe, huohu taon leili Likaonia ma tesol toan melal ti taon ien. 


text:
<pb/>Ti Pol ma Banabas Listra lalu tunahi tel seilon aen lialun. I kum nanahih lilian ti i takahan. 


text:
Ngain tehu i to hongohong ti Pol kakaxi meng solian ti Jises. Ti Pol pax sawi haniwa i, i paxai tioi ka tel seilon ien namilon xoxoan ka Jises pon haewian. 


text:
<pb/>Ti teka kilai seilon ningahiwa waliko ti Pol aile, laha tilol ausisini ti kakaialaha Likaonian, “Hua haeu lalu sohot hanowi seilon ape mosuen kapi kako.” 


text:
Ape laha axai Banabas Seus nake Seus i tel masiwi ti teka haeu laha lolotui ape Pol laha axai Hermes nake laha soh ka i tel ti kaxiai kakain. 


text:
Tehu ing ti lotuiai Seus xohixohin melal ti taon. Tel masiwi ti hukuminialaha ma Seus i atima bulmakau ti laha hahasahe palawa he kinawen, haniwa he aweing ti Listra nake i ma teka seilon pahalaha aile pali hani lalu. 


text:
<pb/>Tuahe ti Banabas ma Pol paxai tioiwa, lalu lexi puxuaulalu nake lalu watakai hawane ape lalu kiliwau hani leili teka seilon. 


text:
Lalu tilol ukek, “Kalahai amuto aile saun tetenen? Amili tuahe seilon masin amuto. Amili ie ti kaxi haniamuto meng solian ti Jises lehe amuto kum lotui haeu tenen kumahe salan ma kum pon hualiai seilon. Amuto lotuiwa Haeu telawe, tetel i tanomi hatesol waliko ti patul, hatesol hepekeun ti itan ie ma itax ma waliko ti heihon. 


text:
Tuahe Haeu kola ka i salan nake ti soliaian i hani amuto akah ma an ti he kinemuto. I axi hapono hawane amuto an ape i aile hamuamua amuto.” 


text:
<pb/>Muhin ien tesol ti teka Ju ti Antiok ma Ikonium lato tahiama ape itini namili teka seilon ti Listra hani tepaun ti lato. Laha hokai Pol pot ape itini leleteni i hani melal ti taon. Laha sokok i matewen. 


text:
Tuahe tataen ti teka kahikahi Jises nahih apuha kaliniwa Pol, i tu hahutuia ape i kahiti aliake lato hani leili taon. Ti ngain liai tehu Pol ma Banabas lua hani tehu taon Derbe. Pol ma Banabas alia hani Antiok tehu taon ti Siria 


text:
<pb/>Ti Derbe, Pol ma Banabas kaxi meng solian ti Jises ape kilan seilon laha sohot kahikahi Jises. Muhin ien lalu alia hani Listra, Ikonium ma Antiok. 


text:
Lalu kakane hakui teka kahikahi Jises ape hone lato akeni kongini tatalei namil xoxoan ti Jises. Lalu ukek, “Kako tunahi kilan kawatan imat ti kako to kapi Haeu tel neiniakako lian tehue.” 


text:
Ti lawe taon ien Pol ma Banabas kilami teka masiwi ti ngahatiai teka kahikahi Jises. Lalu lotu ape lalu halini hetekie an ti hualiai lotu ti lalu. Lalu kamei Haeu ti hualiai teka kahikahi Jises laha hana hatapo namilolaha hani Haeu. 


text:
Ti ien lalu kaxi meng solian ti Jises leili tehu taon Perga ape imuh lalu lua tamus hani tehu taon Atalia. 


text:
<pb/>Ti ien lalu lang alia hani Antiok ti Siria, tetesol ti lalu hutui ailei puasalalu. Lokon ti imat, teka kahikahi Jises ien laha kamei Haeu hualialalu ailei puasain ti ape lalu hatapoen. 


text:
Lalu apuhini hatapo teka kahikahi Jises ien ape lalu kaxi hatapo hatesol waliko ti Haeu hualiwen lalu ailean. Tin lalu kakane lato ti sale Haeu hei aweisal hani teka kumahe Ju lehe laha soh ti Jises. 


text:
Tesol seilon ti Judia lato lua hani Antiok ape lato hutui hanaui teka kahikahi Jises ukek, “Amuto ailewa teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto usiwa nauna ti Moses. Na amuto kum aile ukek ien, Haeu kum awai amuto ti kawatan ti saun lialun ti amuto.” 


text:
<pb/>Pol ma Banabas kak hapatapat kapi tesol seilon ien. Aile ape teka kahikahi Jises hakau Pol ma Banabas hetekie teka kahikahi Jises liai hani Jerusalem ti paxaiai tesol aposel ma teka masiwi ti teka kahikahi Jises ti ingi lotu ti hasawiai teik waliko ien. 


text:
Ti lato lua hahaniwa xux ti Penisia ma Samaria kane Jerusalem, lato kaxi hahani teka kahikahi Jises aweisal ti teka kumahe Ju laha sohot kahikahi Jises. Tenen meng ien aile hamuamua hawane teka kahikahi Jises ien. 


text:
<pb/>Ti lato tahiawa Jerusalem, tesol aposel, teka kahikahi Jises liai ma teka masiwi ti lato waxi auni lato. Ape Pol ma Banabas kaxi hatesol waliko Haeu hualiwen lalu ailean. 


text:
Muhin ien teka kahikahi Jises lato tepaun ti teka Parisi lato tua ape lato ukek, “Teka kumahe Ju laha usi hatapoa hatesol nauna ti Moses. Laha ailewa teik kikilam ti kolakol ka laha seilon ti Haeu.” 


text:
<pb/>Ape tesol aposel ma teka masiwi ti kahikahi Jises leili Jerusalem lato apuha ti kak paxaiai teik waliko ien. 


text:
Muhi welui kak hapatapat ti lato, Pita tule ape i ukek, “Amuto tesol akikik ahuma ti Jises, amuto tioi ka hina ngain tamusuen Haeu kilami nga, tel ti leilomuto, kaxiai meng solian ti Jises hani teka kumahe Ju lehe laha hong soh ti Jises. 


text:
Haeu tel i tioi namili hatesol seilon, i kola ka i namiloi ukek laha seilon tuah ti i hani laha Holi Spirit masin ti i hani kako. 


text:
Ti i aile teik waliko ien i kola ka laha kumahe liai tenen ti kako. Ape Haeu oxoxi laha ti kawatan ti saun lialun ti laha nake laha hana hatapo namilolaha hani Jises. 


text:
Aile ape amuto kum aile hahalenge Haeu! Kum hahani laha kawatan ti usiai hatesol nauna ti Moses nake tamakako ti matahaun ma puki kako kum pon usian. 


text:
Kako soh ka ti lalape soliai Jises tel Masiwi ti kako, i awai kako ti kawatan ti saun lialun ti kako. Tin masin teka kumahe Ju.” 


text:
<pb/>Ti Pita kak kewa, tap tel wixiwix ape lato hong ulea Pol ma Banabas. Lalu kaxi hatapo hatesol kolakol lalap ti Haeu hualiwen lalu ailean hani teka kumahe Ju. 


text:
Waliko ti Saimon Pita kakaxi, i haxewa haniwen kako ka Haeu namiloi tahane teka kumahe Ju. I huali laha ape teka ti laha sohot seilon tetan. 


text:
I ukek,<pb/>“ ‘Imuh nga aliama haxoxo aliakei tehu nenein ti David. Laha aile halialuawen tuahe nga aile hasolia aliake.<pb/> 


text:
Nga aile ukek ien lehe teka kumahe Ju tin laha sohot seilon tetak, teka pahalaha nga Haeu Masiwi ti laha, teteka nga kilamiwen tetak.<pb/> 


text:
Nga Haeu, tel nga aile hatapo tesol waliko ien, nga kakaxi waliko ti teka seilon tioiwen lilian ti kuewen wanen.’ ” <n>(Amos 9:11-12)</n> 


text:
<pb/>Ape Jeims kak tatale ukek, “Aile ape nga namiloi ukek kako kum aile hahakawata teka kumahe Ju, teteka laha towiahu ti lialui woulaha ape usi Haeu. 


text:
Tuahe kako tai non hani laha teik kakain ka laha kum aniani an tenen teka seilon ailewen pali hani teka haeu kumahe salan. Laha kum ailele saun lialun ti wawan hehin, laha kum ununumi kaka ape laha kum aniani xixioi manihuh tenen hina kaka leilon. 


text:
Laha aile usiwa tesol waliko ien nake lawe Sabat leili synagog ti lawe taon laha to kakaxi nauna ti Moses lilian ti kuewen. Ape na laha kum usi, laha aile halialu namili teka Ju kahikahi Jises.” Kakain ti hani teka kahikahi Jises laha kumahe Ju 


text:
<pb/>Tesol aposel, teka masiwi ti kahikahi Jises ti Jerusalem hetekie teka kahikahi Jises liai lato namiloi na hakau hina seilon hani Antiok akati Pol ma Banabas. Lato kilami Judas Basabas ma Sailas, huhua seilon ti teka kahikahi Jises sasameni. 


text:
Lato hakau tuaiwa lalu teik kakain i ukek, “Amuam ti amite tesol aposel ma teka masiwi ti teka kahikahi Jises ti Jerusalem, tesol akikimuto ahuma ti Jises haniwa amuto teka kumahe Ju leili Antiok, Siria ma Sailisia. 


text:
“Amite hongoen ka hina seilon ti leilomite lua haniwen kapimuto ape laha aile hahataxina ma hanamiloa hakila amuto. Tesol seilon ien kumahe amite taloa. 


text:
Aile ape amite hatesol kilami hina seilon lehe amite hakau hani kapimuto akatiwa Banabas ma Pol, huhua lohumite. 


text:
Holi Spirit hanamiloa amite ka amite kum axi papalahi kawatan hani amuto tuahe amuto aile usiwa tesol kakain ie. 


text:
Amuto kum aniani an tenen teka seilon ailewen pali hani teka haeu kumahe salan. Kum ailele saun lialun ti wawan hehin. Kum ununumi kaka ma kum aniani xixioi manihuh tenen hina kaka leilon. Pamu ewian na amuto kum aile tesol waliko ien. Amuam ti amite haniwa amuto.” 


text:
<pb/>Judas ma Sailas, huhua ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises, tin lalu kak hakui xoxoi namilolaha ti Jises. 


text:
Tesol seilon lato luama Jerusalem lato to teik kokol ien ape teka kahikahi Jises ti Antiok talo aliake lato hani Jerusalem. Lato ukek, “Amuam ti Haeu kapimuto.” 


text:
Pol ma Banabas tin lalu hamalum Antiok ape hetekie teka kahikahi Jises liai lato hanau kakai Haeu ma kaxi ahuti meng solian ti Jises hani teka seilon. Pol ma Banabas selaia 


text:
<pb/>Hina ngain tamusua ape Pol hone Banabas, “Kalu alia hani kapi teka kahikahi Jises ti lawe taon ti kalu kakaxi meng solian tetan lehe kalu paxai na namilolaha ti Jises xoxoan tutuen.” 


text:
Tuahe Pol namiloi ukek ka kumahe pate ewi nake Jon Mak ox salili lalu ti lato Pampilia ape i tai puas akati lalu ti hatapoi puasalato. 


text:
Pol ma Banabas lalu kak hapatapat ape lalu selaia. Banabas waxi Jon Mak ape lalu lang hani Saiprus. 


text:
Pol kilami kahitian Sailas. Imat ti lalu lua salili Antiok, teka kahikahi Jises kamei Haeu ti ngahatialalu. 


text:
Pol ma Sailas lua hani tehu taon Derbe ape imuh hani tehu taon Listra. Ti ien tel kahikahi Jises axan Timoti. Tel tinan i tin tel kahikahi Jises, i akiki teka Ju. Tuahe tel taman i akiki teka Grik. 


text:
Pol pahan i waxi Timoti kahitialalu. Aile ape Pol aile hani i kikilam ti teka Ju ti kolakol ka i tel seilon ti Haeu. I aile ukek ien nake teka Ju laha toto ien laha tioi ka tel tame Timoti i akiki Grik. Na i kum aile ukek ien, teka Ju kum hong lato. 


text:
<pb/>Ti Pol, Sailas ma Timoti luluawa leili taon tehu tehu, lato kaxi hani teka kahikahi Jises laha kumahe Ju waliko ti tesol aposel ma teka masiwi ti kahikahi Jises ti Jerusalem hohone laha puas usian. 


text:
Aile ape teka kahikahi Jises namilolato i xox ahe tetan ape lawe ngain kilan seilon laha soh papalahiwa teka kahikahin. Ti Troas Haeu hanamiloa Pol kane Masedonia 


text:
<pb/>Pol, Sailas ma Timoti lato lua non wasole Prigia ma Galasia nake Holi Spirit lon kum al lato kaxi kakai Haeu hani teka seilon ti Asia. 


text:
Ti lato meiwa texux xux Misia, lato tohongi lali na lato lua hani texux xux Bitinia tuahe Holi Spirit ti Jises kum sowini hani lato. 


text:
<pb/>Ti ipong, Haeu hanamiloa Pol ningahi tel seilon ti Masedonia tutu. I kamei eliliel Pol ukek, “Lua hanima Masedonia! Hualima amite!” 


text:
Muhin ien Pol, Sailas, Timoti ma nga Luk, tel nga tai tenen meng ie, amite apeas talowi ti kane Masedonia nake amite namiloi tioi ka Haeu pahan amite kaxiwa meng solian ti Jises hani teka seilon ien. Lidia ti Pilipai sohot kahikahi Jises 


text:
<pb/>Amite lang salili Troas sawi hani texux xux kokol axan Samotres. Ape ngain liai tehu amite lang hani tehu taon Neapolis. 


text:
Ti ien amite non aweisal hani Pilipai, tehu taon lalap tuah ti Masedonia. Tehu taon ien hahitake teka masiwi ti Rom. Amite to hina ngain ien. 


text:
<pb/>Telao Sabat, amite nahih ahuta ti taon hetekie teka Ju hani tesol lawe laha lolotu pape tehu kan. Ti amite tunahiwa tesol ti na amite to, amite kakak kapi tesol hehin lato apupuha ien. 


text:
Tel ti tesol lato hongohong amite axan Lidia. I ti tehu taon Tiatira. I tel ti hangainiai maia tenen kakai ati polun kahun pate lalap. Lidia tel ti i lolotui Haeu ape Haeu haxewa namilon lehe i hong tioi ma soh meng solian ti Jises Pol kakaxi. 


text:
Muhin ti amite baptaisiwa i ma hatesol seilon leili ingan, i ilowi amite i ukek, “Na amuto ukek nga tel kahikahi Jises, amuto nahih to hanima leili ingak.” Ape salan amite to kapin. Pol ma Sailas leili kalabus 


text:
<pb/>Ngain tehu ti amite nahih hahaniwa tesol ti tone lotu, tel hehin uluha unaui teka seilon apatuini amite he aweisal. Spirit lialun kakapiti i ape i pon kaxiai waliko ti na i sohot imuh. I hasohotu kilan moni hani teka masiwi tetan ti kaxi haniai teka seilon liai waliko ti i sohot hani laha imuh. 


text:
Tel hehin kakahiti amite Pol to titilol, “Tesol seilon ie lato unaui Haeu tel Masiwi tapein. Lato kakaxi sale awaiai seilon ti kawatan ti saun lialun ti laha.” 


text:
<pb/>Kilan ngain i aile saun tin tetenen ape Pol lon manomano. I tohea paxai tel hehin ape i kakane tel spirit lialun leilon i ukek, “Ti poh Jises haniwen nga, nga hone o ahutawa ti tel hehin ie.” Tataen ien wanen tel spirit lialun ahuta salili i. 


text:
<pb/>Ti tesol masiwi tetan tioiwa ka aweisal ti hatanoi moniulato keitawen, lato pohi Pol ma Sailas ape lato itini lalu hani teka masiwi ti Rom ti tehu taon ien, tetesol tone apuhai seilon. 


text:
Ape lato hone teka masiwi ukek, “Huhua seilon ie lalu Ju. Lalu aile hahataxina teka seilon ti taon ti kako. 


text:
Lalu hahanau teka seilon saun tenen pate i hilei saun ti kako. A amite teka Rom, lialun na amite puas usi tenen saun ien.” 


text:
<pb/>Teka kilai seilon laha apupuha ien laha huali teka sulualalu. Aile ape teka masiwi ien hone teka unaualato lexi xaxaweniai puxui Pol ma Sailas ma hetialalu. 


text:
Laha heti halialu kewa lalu, laha towi lalu hani leili ingi kalabus. Ape laha hone tel peteniai kalabus peteni aluinialalu. 


text:
Tel peteniai kalabus towi lohi lalu hani tesol tone kalabus patalal wanen ape i xioti kongini aelalu wasole pata tenen kawatan. 


text:
Xux i nuea hahutuia ape i nuei tehu ingi kalabus. Ti lokon ien wanen hatesol kahip tua hea ape sen tua oxoxa ti teka kalabus. 


text:
Ti tel peteniai kalabus haiwa i ningahi hatesol kahip hean ape i sokok hatesol seilon ti kalabus kiliwau ahutawen. Kakanua i ahuti tea ngolun ti hile ape lehe i tapuhi aliake i. 


text:
<pb/>Tel peteniai kalabus tilol hone tel liai ukek, “Kauma lul.” Ape i kiliwau soh hani leili kalabus. I mamata xexex ape i lokuha mate Pol ma Sailas. 


text:
I hakahita ahuti lalu ape i kamea, “Nga aile la lehe i pon awaiak ti kawatan ti saun lialun tetak?” 


text:
<pb/>Lalu pahoi i ukek, “Namilom kewa xoxoan ti tel Masiwi Jises ape i awai o ti kawatan ti saun lialun. Tin masin hatesol seilon leili ingam, aweisal tenenawe.” 


text:
Kalak ape ipong kuewen, tel peteniai kalabus nuhi mange tinulalu ape lalu baptaisi i ma hatesol seilon ti leili ingan. 


text:
Muhin ien i ilowi Pol ma Sailas hani leili ingan ape i axi analalu. I ma hatesol seilon leili ingan lato amuam hawane nake aope namilolato xoxoan ti Haeu. 


text:
<pb/>Letu ti ngain liai telao teka masiwi ti tehu taon ien lato talo tesol masiwi hahitakalato hetekie teik kakain i ukek, “Oxoxiwa lalu.” 


text:
<pb/>Tel peteniai kalabus hone Pol, “Teka masiwi hakauma kakain ti oxoxiamulu ti kalabus. Ape ewi na amulu nahih. Nahih hawanenewa!” 


text:
<pb/>Tuahe Pol pahoi tesol unaui teka masiwi ukek, “Laha tai hatuhi amili ti sulusulu kalak amili seilon ti hahitake ngahat ti Rom. Laha kum tunahi tenen na waliko lialun amili ailewen. Laha heti amili he puli lawe seilon ape towi lohi amili hani leili kalabus. Aope pahalaha oxoxi muneni amili. Kumahe masin ien! Puki laha nahih oxoxima amili ape hakahita ahutiwa.” 


text:
<pb/>Muhin tesol seilon ien kaxi hani teka masiwi ti tehu taon ien kakai Pol. Ti lato hongoa ka Pol ma Sailas seilon ti hahitake ngahat ti Rom, lato mamata. 


text:
Ape lato nahih hani kapi Pol ma Sailas lato ukek, “Amite tahane hawane ti amite aile saun tenen lialun hani amulu.” Muhin lato ati ahuti lalu ti kalabus ape lato kamei lalu na lalu nahih salili tehu taon. 


text:
Tuahe Pol ma Sailas nahih hanimu ingi Lidia. Ti ien lalu kak hakui teka kahikahi Jises lehe namilolato xox tatale ti usian. Ape lalu salili tehu taon Pilipai.<pb/>


text:
Pol ma Sailas lua akilaua huohu taon Ampipolis ma Apolonia ape tahia hani tehu taon Tesalonika. Tehu synagog ti teka Ju ien. 


text:
Pol nahih hani tehu synagog hanowi ti lawe i to ailele. Sabat toluhu i to kakak kapi teka Ju kakain ti he pepai Haeu. 


text:
I kaxi haxewa kakai Haeu ape i nexi hani lato ka hoi liai ti kuewen Haeu namiloiwen ka Krais kau kawatan ma moloan ma i xahat alia ti matean. Pol ukek, “Jises, tetel nga kaakane amuto, i se Krais, Haeu taloma ti awaiakako ti kawatan ti saun lialun ti kako.” 


text:
Teka ti tesol Ju lato soh kakai Pol ape lato sohot kahikahi Jises. Ape kilan teka Grik laha lolotui Haeu ma teka hehin axalaha lalap tin laha sohot kahikahi Jises. 


text:
<pb/>Tuahe kilan teka Ju laha hin namil lialun nake kilan seilon laha sohot kahikahi Jises. Laha apuhini teka seilon lialun ape hahika kilan seilon ti leili taon. Laha hamanana tewau kahip ti tehu ingi tel seilon axan Jason ape laha soh upia Pol ma Sailas lehe laha ati lalu hani kapi teka kilai seilon. 


text:
Tuahe ti laha tai tunahi lalu, laha itini Jason ma teka kahikahi Jises liai hani kapi teka masiwi ti tehu taon ien. Laha tilol ukek, “Huhua seilon Pol ma Sailas aile saun tenen hahataxina seilon ti tesol tesol. Lalu ape ie ailele saun tin tetenen! 


text:
A Jason waxi auni lalu hani leili ingan. Lato hatesol seilon ti xaputiai kakai Sisa tel masiwi tapein ti Rom. Tin lato ukek ka tel seilon axan Jises i masiwi tapein ti kako.” 


text:
Teka masiwi akeni kongini moni lalap ti Jason ma tesol liai lehe lato kum aile ulei saun tenen i hahataxina teka seilon. Ape teka masiwi hanahi lioi lato. Ti Pol ma Sailas Berea 


text:
<pb/>Ipong tehu ien, teka kahikahi Jises talo Pol ma Sailas hani tehu taon Berea. Timoti tin i lua hani ien tuahe imuh. Ti lalu tahiawa, lalu nahih hani tehu synagog ti teka Ju. 


text:
Teka seilon ti Berea lawe laha hong mataini kakai seilon, laha xoini teka ti Tesalonika. Laha hong amuke hawane meng solian ti Jises tuahe lawe ngain laha nihehi paxai pepai Haeu ti paxaiai waliko ti Pol kakak na masin salan. 


text:
<pb/>Ti teka Ju ti Tesalonika hongoa ka Pol kakaxi kakai Haeu hani teka Berea, teka ti lato lua haniwa Berea ape hahika kilan seilon aile halialui Pol. 


text:
Aile ape teka kahikahi Jises talo Pol ma teka liai laha lua akakati i hani Aten tehu taon leili texux xux Akaia. A Sailas ma Timoti hamalum Berea. 


text:
Ti lato tahiawa Aten, tesol akatiai Pol alia hani Berea hetekie kakaian. Pahan Sailas ma Timoti kosea haniwa kapin. Pol leili tehu taon Aten 


text:
<pb/>Lokon ti Pol to atetengi Sailas ma Timoti Aten, tian kawat hawane ti i ningahiwa kilan haeu tenen kumahe salan laha tanomi ape lotui. 


text:
Aile ape leili synagog i to kakaxi meng solian ti Jises hani teka Ju ma teka Grik laha lolotui Haeu. Lawe ngain i nahih hani tesol tone apuhai teka seilon ape tin i kaxi meng solian ti Jises hani teka na laha ien. 


text:
<pb/>Tesol seilon Epikurian ma Stoik laha teteka hanaui sale totone seilon, tin laha kak hapatapat kapi Pol. Teka ti laha ukek, “Tel seilon ie tua kak lalolal.” Teka liai ukek, “Tanoman i kakak haeu tenen kako kum tioi.” Laha kak ukek ien nake Pol kakaxi sale puase Jises ma xahataian ti matean. 


text:
<pb/>Laha ilowi Pol hani kapi teka masiwi ti nahikei Aten ape teka masiwi ukek, “Pahamite amite tioi waliko haun ti o hahanau teka seilon. 


text:
Pahalato lato tioi nake hatesol seilon ti Aten ma teka seilon ti xux liai laha toto ien, lawe pahalaha tua to kakak ma hongohong waliko haun teka seilon kakaxi. 


text:
Ti nga tau nanahih leili taon ti amuto, nga ningahi kilan wanen waliko ti amuto lolotui. Tin nga tunahi tesol tone hanai pali hina kakain taian ien i ukek, ‘Hani haeu tetenen ti kaha kum tioi.’ Aope nga kaxi hani amuto tel Haeu amuto tua lolotui tuahe amuto kum tioi i. 


text:
<pb/>“Haeu tetel i tanomi hatehu pon itan ie ma hatesol waliko ti heihon. I tel Masiwi ti hatesol waliko ti patul ma itan ie. Kumahe totonan leili ing ti seilon atai lotuian. 


text:
Ape teka seilon kumahe laha puas tetan nake i pahan huhual. I tetel i hani seilon hanawain ma lawe waliko liai. 


text:
Imat Haeu tanomi seilon tel ape tel ien i hanatua seilon tenen tenen ti hatehu pon itan ie. Puki Haeu namiloiwen tetesol ti na laha to ma lokon ti laha takah ma mat. 


text:
<pb/>“Haeu tanomi seilon lehe laha haeliel hawane ti tioi aluinian. A Haeu kumahe xauxaun kapi kaha tel tel. 


text:
Ti pohe Haeu kaha puki masin ti i namiloiwen. I axi hanawaiakaha ma hakui kaha ailei puasain. Tel ti amuto teka taiai kakain i kakak sale tesol waliko ien. I ukek, ‘Kako hatesol nonoma ti Haeu.’ 


text:
Na masin ien, kaha kum namiloi ukekek ka Haeu masin waliko ti tel seilon tanomi ani pata ma na pot. 


text:
<pb/>“Ti imat Haeu kum axi kawatan hani teka seilon ti lialui woulaha nake laha kum tioi Haeu. Tuahe aope ie, i hone eliel hatesol seilon ka kaha towiahua ti lialui woukaha ape hong usiwa kakaian. 


text:
Haeu kilamiwen ngain telao ti tel Natun hiniti hatesol seilon ape hinitian tetan sawisawin. Haeu kola ka tesol waliko ien salan ti i xahateni aliake tel Natun ti matean.” 


text:
<pb/>Ti laha hongoa ka Pol kakaxi sale xahateniai seilon maten, teka ti laha soxeni i tuahe teka liai lato ukek, “Pahamite amite hong ulea tenen meng o kakaxi.” 


text:
Teka ti laha hong soh kakai Pol ape i hanau aheke lato. Leilolato Daionisius tel ti teka masiwi ti Aten, tel hehin axan Damaris ma hina seilon liai.<pb/>


text:
Ti ien i apatuini tel Ju axan Akila i takah texux xux Pontus. Pala aope i luama ti texux xux Itali hetekie tel axoan Prisila nake Klodius, tel masiwi tapein ti Rom, i talo xaxaweni teka Ju ti Rom. 


text:
Ape Pol heuta ma puas kapi lalu. Lato hatolu hapuasa uli manihuh tanomiai houha ape lato hangaini ti waxenialato. 


text:
<pb/>Lawe Sabat Pol nahih hani leili synagog. I tohongi itiniai namili teka Ju ma teka Grik lehe laha soh ti Jises. 


text:
Ti Sailas ma Timoti tahiama ti Masedonia, Pol pupuasan ape mewenae kaxi ahutiai meng solian ti Jises. I kaxi haxewa hani teka Ju ka Jises se Krais tel Haeu taloma. 


text:
Ti lato kak pahoi ma kak halialua i, Pol tapahi xaxaweni hepekeun ti tehu puxuaun. Ien i kola ka Haeu kum amuke lato. I ukek, “Kumahe nakek na Haeu axi amuto kawatan ti amuto kum hong soh kakaiak. Tataen ti aope ie nga nahih hani kapi teka seilon kumahe Ju ti kaxi ahutiai meng solian ti Jises hani laha.” 


text:
<pb/>Ape i sos hani tehu ingi tel seilon axan Titius Justus. I kumahe Ju tuahe i lolotui Haeu kapi teka Ju. Ingan kapi tehu synagog. 


text:
Krispus, tel ti teka masiwi ti tehu synagog, i sohot kahikahi Jises hetekie hatesol seilon ti lohe ingan. Kilan seilon ti Korin tin laha hong soh meng solian ti Jises ape laha uke baptais. 


text:
<pb/>Lokon ti Galio tel neiniai texux xux Akaia, teka Ju aile namil teikawe ape lato akeni kongini Pol. Lato ati i hani Galio lehe i tu ti sulusulu. 


text:
Lato ukek, “Tel seilon ie i lungei teka seilon ti lotuiai Haeu ti aweisal tenen i xaputi nauna ti teka masiwi ti Rom.” 


text:
<pb/>Pol lehe i kak tuahe Galio tua kakanewa teka Ju i ukek, “Na hina waliko pate lialun i ailewen, se liai pupuasak ti hongoamuto teka Ju. 


text:
Tuahe ie se kakain ti he wawatak, kakain ti ax tenen tenen ma nauna ti amuto teka Ju. Puki alia amuto kak hasawiwa. Nga kumahe hongoi meng ti waliko tenen ien.” 


text:
Ti lialui lolato kakanua lato akeni pohi Sostenes tel masiwi ti synagog ape xai i mate Galio tuahe Galio kum nam waxi. Pol alia hani tehu taon Antiok leili Siria 


text:
<pb/>Pol to kapi teka kahikahi Jises ti Korin ape imuh i hetekie Akila ma Prisila lang salili laha hani texux xux Siria. Imat ti lato lang salili tehu taon Kenkeria, Pol uluhi ukun i kola ka i hatapoen puasain leili Korin ti i tuoha hahani Haeu. 


text:
Ti lato hasungawa Epesus, Pol nahih salili Prisila ma Akila. I nahih hani tehu synagog ape i kakak kapi teka Ju sale puase Jises. 


text:
I hasunga hani tehu taon Sisaria. Ti ien i lua hani Jerusalem paxaiai teka kahikahi Jises. Ape imuh i lua hani tehu taon Antiok. 


text:
<pb/>I to teik kukunun ien ape i lua hani huoxux xux Galasia ma Prigia. I kak hakui teka kahikahi Jises lehe laha puas usi tatale kakai Haeu. Apolos leili Epesus ma Akaia 


text:
<pb/>Lokon ien, tel Ju axan Apolos i luama tehu taon Aleksandria leili Igip hani tehu taon Epesus. I seilon tenen solian ti kakain ma pate i tioi kakai Haeu. 


text:
Laha hanauen i sale aweisal ti Jises. I amuam hawane ti kaxiai sale puase Jises ma kakaian pate salan. Tuahe i tioi mewenae baptais ti Jon ailele. 


text:
Lawe i kaxi matuke leili synagog. Ti Prisila ma Akila hongoa kakaian, lalu waxi i hani tonalalu ape hanau aheke i sale aweisali Jises. 


text:
<pb/>Imuh Apolos namiloi na i lua hani texux xux Akaia. Teka kahikahi Jises ti Epesus lato kak haxoxo i ape lato tai teik kakain hani teka kahikahi Jises ti Akaia kameialato ti waxi aunian. Ti Apolos tahia haniwa Akaia, huhual lalap i hani teka seilon laha soh ti Jises nake ti lalape soliai Haeu. 


text:
Ti i kak he hapatapat kapi teka Ju, kakaian xoini kakaialaha. I uke kakain ti he pepai Haeu ti nexi hanialaha ka Jises se tel Krais Haeu taloma.<pb/>


text:
Ti Apolos leili tehu taon Korin, Pol lua nonoa Galasia ma Prigia ape i tahia hani tehu taon Epesus. Ti ien i tunahi teka seilon laha soh ti Jises. 


text:
Ape i kamei laha, “Ti amuto sohoa ti Jises, nakon amuto ukewen Holi Spirit ti kapitiamuto?” Laha pahoi ukek, “Tin liai amite tai hong na hina Holi Spirit.” 


text:
<pb/>Pol ukek, “Jon baptaisi teka laha towiahu ti saun lialun ape laha usi Haeu. I hone teka seilon ti Israel ka laha sohoa ti Jises, tetel i tahiama muhin.” 


text:
Pol hana minan patul ti laha ti lotu hualialaha ape Haeu hani laha Holi Spirit. Tataen ien laha lotui Haeu ti kakain ti laha tai hanau ma tin laha kului kakai Haeu. 


text:
<pb/>Ti leili pangapang toluhu, Pol lawe i nahih hani synagog. I kak matuke ahutiai meng solian ti Jises ape i tohongi itiniai namili teka Ju ti sale nenein ti Haeu. 


text:
Tuahe teka ti lato hong watakai hetekie namil ti kakapax. Ape lato kak halialu sale aweisali Krais. Aile ape Pol nahih salili lato. I hakahita teka kahikahi Jises hani tehu ingi Tiranus, ing ti hanaui teka seilon. Ti ien, lawe ngain i kakak kapi teka kahikahi Jises ti sale nenein ti Haeu. 


text:
Ti leili ahang huohu i kaxi ahuti meng solian ti Jises hani teka Ju ma teka kumahe Ju laha toto leili texux xux Asia. Ape kilan ti laha hong soh kakaian. Tesol nati Skeva 


text:
Aile ape kalak maia ti Pol hapuasawen laha waxi ape hani teka tinun ma teka ti spirit lialun kapiti hahalialu. Ape teka tinun laha ewi ma spirit lialun ox salili teka seilon lato kapiti hahalialu. 


text:
<pb/>Tesol ti teka Ju, ti lato lua hani tesol tesol, lato hapuasa axe Jises tel Masiwi ti xaxaweniai spirit lialun ti seilon. Lato hone teka spirit lialun ukek, “Ti pohe Jises, tetel Pol kakaxi, amuto ahutawa!” 


text:
Tepanim hua hatotalin, nati Skeva tel masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon, lato ailele tenen saun ien. 


text:
Tel seilon spirit lialun kapiti hahalialu, i leng hilei hatotalin ape itini lexi puxuaulato. Lato kiliwau salili i, tinulato mangein. 


text:
<pb/>Hatesol teka Ju ma teka kumahe Ju laha toto Epesus, laha mamata hawane ti laha hongoa waliko ti i sosohot ape laha sameni hawane axe Jises tel Masiwi. 


text:
Teka lato hapuasa pohe Satan ti ailei waliko tenen lalap, lato kau apuhini pepa ti hanaualato ailei tesol waliko ien. Kalak kahi tesol pepa ien pate lalap, lato lui ti puli lawe seilon nake ape lato soh ti Jises. 


text:
Aile ape ti kui pohe Haeu, meng solian ti Jises sawat hani kilan seilon. Teka seilon kak hilehil leili Epesus 


text:
<pb/>Muhin ien Holi Spirit hanamiloa Pol alia hani Jerusalem nonoa xux ti Masedonia ma Akaia. Pol hone teka kahikahi Jises ukek, “Muhin ti na nga heisawa Jerusalem, nga kane Rom.” 


text:
<pb/>Ti lokon ien hina kawatan lalap sosohot leili Epesus nake hina seilon laha kak halialu aweisali Krais. 


text:
Tenen kawatan ien Demetrius hutui. I tel seilon ti tanomi ukenei teka ing nameniai tel haeu hehin axan Artemis teka Grik lolotui. I ma tesol puase kapin lato uke silva ti tanomi ukenei tetesol ing ape lato hasohotu hakila moni ti lato hangaini. 


text:
I tiloi teka puas akatan ma teka laha ailele puasain hanowi ti lato ape i ukek, “Amuto tioi ka moniukako tenen puasain ie hasohotu. 


text:
Ape puki amuto papaxai ma hongohong waliko ti Pol ailele leili Epesus ma tin leili lawe toan ti Asia. I kak hahataxina kilan seilon ka waliko ti kako tanomi ani min kumahe haeu tenen salan. 


text:
Na Pol aile tatale tenen puasain ien, teka seilon kak halialu tenen puasakako ape laha ukek ka Artemis ma tehu ing ti lotuian ape kumahe tuah. Ape Artemis, tetel ti kilan seilon ti Asia ma tehu pon itan ie to lolotui, axan i taxix.” 


text:
<pb/>Ti teka seilon hongoa teik kakain ien, laha leng hawane ape tilol ausisini, “Kumahe! Artemis tel ti kako Epesus lolotui, axan lalap wanen!” 


text:
Laha hahika teka seilon liai. Ape kilan seilon laha kiliwau itini lungei Gaius ma Aristakus, huhua lua akatiai Pol, hani tesol tone apuhain. 


text:
Teka masiwi lawe Pol ti texux xux Asia, lato hakouta kakain kamei eliliel i ka i kum kokola kawan hani leili tesol tone apuhain. 


text:
<pb/>Lokon ien leili tesol tone apuhain, kilan seilon laha tataxini. Teka ausisini tenen, teka ausisini tenen nake kilan ti laha kum tioi salangawe apuhain. 


text:
Ape teka Ju hone lungei Aleksanda i tel ti lato na i kakane laha ien. Aleksanda tulini minan lehe i kak haxewa hani teka seilon waliko ti i sosohot. 


text:
Tuahe ti laha paxai tioiwa ka i tel Ju, laha hatesol ausisini ukek, “Artemis ti kako Epesus i pate tuah wanen!” Sai aua huohu laha tua to ausisini ukek ien. 


text:
<pb/>Imuh tel ti teka masiwi ti Epesus hamonga laha, i ukek, “Teka akikik! Hatesol seilon tioi ka kako teka Epesus aunini tehu ing ti lotuiai Artemis ma tehu pot hina hosaun ti i putalih he maun. 


text:
Hatesol seilon tioi ka waliko ie salan wanen. Aile ape amuto hamalumua ma kum aile saxohuxoh waliko. 


text:
Amuto hakahitama huhua seilon ie kalak lalu tai xuina waliko ti leili ing ti lotuiai Artemis ma tai kak halialu i. 


text:
Na Demetrius ma teka puas akatan hina kakain ti sulualalu, kaha hina teka masiwi ti xux ma teka hongoi meng. Lato haniwa lalu he mini teka masiwi ti hasawian. 


text:
Hina ngain tamusua, Pol apuhini teka kahikahi Jises hani kapin. I kak haxoxo tapeini lato ape i lua hani texux xux Masedonia. 


text:
Ti ien i to pangapang toluhu. I apepeas na i lang hani texux xux Siria tuahe i upia tunahi ka teka Ju namiloi hahalialu i. Aile ape i noseni i non hani Masedonia tamus hani Siria. 


text:
<pb/>Hina seilon kukuoxi Pol. Lato se Sopater nati Pirus ti Berea, Aristakus ma Sekundus ti Tesalonika, Gaius ti Derbe, Tikikus ma Tropimus ti texux xux Asia ma Timoti. 


text:
Muhi tehu Pasova, amite lang salili Pilipai leili Masedonia. Ngain tepanim imuh amite takana hani Troas ape amite to puasain tehu ien. Pol hamoiha Utikus 


text:
<pb/>Tehu ngain ti nameniai xahatai Jises, amite tesol kahikahin hukuma ti aniai bret. Muhin ien Pol kakak kapi teka seilon sale puase Jises atengi taen luhui ipong nake ngain liai telao pahan i salili lato. 


text:
Leilon ti Pol kakak tutuen, tel seilon uluha axan Utikus i toto he pax ti palaen, pulan lihi eliel ti momoi kamaiamite. Ti i matih luhua i putalih patul ti tehu ing toluke hani itan. Ti laha lautiwa Utikus, i se maten. 


text:
Tuahe ti Pol mos haniwa itan, i tuole akeni aumi Utikus ape i ukek, “Kum tatahane, i moih aliawen!” 


text:
Pol soh alia hani leili ing teke patul ape lato hatesol ang hukuma. I kak kue hawane kapi lato atengi ti ape i nitini. Muhin ien i nahih salili lato. 


text:
Teka ngahatiai Utikus lato hakahita i hani tonan. Pate lato amuam hawane nake i moih alia. Pol kakane teka masiwi ti teka kahikahi Jises ti Epesus 


text:
Ti ngain liai telao amite lang sahi texux xux kokol axan Kios. Telao ngain imuh amite lang sahi texux xux kokol axan Samos ape ti ngain liai telao ulea amite takana hani tehu taon Miletus. 


text:
Pol namiloiwen ka amite kum takana Epesus lehe i kum hatalia amite nake i haxehax ti tahia hani Jerusalem ti telao ngain ti Pentekos. 


text:
<pb/>Tuahe taen amite tahiama Miletus, Pol hakau kakain hani Epesus kameiai teka masiwi ti teka kahikahi Jises na i tengeni lato Miletus. 


text:
Ti lato tahiawa, Pol hone lato, “Amuto tioi sale totonak ma wouk ti nga kapimuto, hutuima telao ngain nga tahiama texux xux Asia. 


text:
Nga teheni nga ti ailei puase Haeu hetekie tatahan tetak hani seilon liai kalak teka masiwi ti teka Ju aile axi nga kawatan tenen tenen. 


text:
Amuto tioi nga tai puluhini teik na kakain tenen i pon hualiamuto. Nga hahanau amuto sale puase Jises leili kilan seilon ma ti ingi tel tel. 


text:
Nga hahanau teka Ju ma teka kumahe Ju tenenawe ti nga kakane laha ka laha towiahua ti lialui woulaha ape usiwa Haeu ma sohoa ti Jises tel Masiwi. 


text:
<pb/>“Ti aope ie, Holi Spirit hanamiloa eliel hawane nga kane Jerusalem. Nga kum tioi waliko tenen na i sohot hani nga ien. 


text:
Tuahe Holi Spirit hahongo nga leili lawe taon ti nga tahiawa ka kalabus ma kawatan tenen tenen atetengi nga. 


text:
Nga soh ka totonak tuah mewenae na nga aile hatapo puasain tenen Jises haniwen nga. I pahan nga kaxi sawateniwa sale lalape soliaian ma wawahen ti Haeu ti i hani kaha Jises, tel awaiakaha ti kawatan ti lialui woukaha. 


text:
<pb/>“Nga tioi ka tap tel ti amuto, teteka ti nga kaakane sale nenein ti Haeu, po ningahi ulea nga. 


text:
Ti aope ie nga kakane hawane amuto, na tel seilon i uke kawatan ti Haeu nake ti lialui woun, kum titieni nga. 


text:
<pb/>“Ngahati aliakewa amuto ma teka seilon Holi Spirit hanawen hahitake aunian ma nenein ti amuto. Lato sohot seilon ti Haeu nake tin Jises mat kahuiai lialui woulato. Ngahati hanowiwa ti tel seilon ngahati sipsip. 


text:
Nga tioi hawane ka muhin ti na nga saliliwa amuto, teka woinakon hanaui kakai Haeu laha tahia hanima kapimuto masin sinen tenen tumun kalimen. Laha haeliel halialui teka seilon ti Haeu lehe lato kum usi kakain salan tetan. 


text:
Aile ape lepeteniwa teka seilon ien. Nameniwa waliko ti lawe nga to hahanau amuto leili ahang toluhu ma telui lok ti amuto. 


text:
<pb/>“Aope nga hana amuto hahitake ngahat ma nenein ti Haeu. Nameniwa ka ti lalape soliai Haeu ma wawahen tetan, i hani kako meng solian ti Jises. Ape teka ti amuto laha hani hatapo tupualaha ailei puase Haeu, kakaian i pon hakuialaha ape kahulaha solian i hani laha ti leili tonan. 


text:
Ti lawe waliko nga aile, nga kola hani amuto ka mewenae na kaha puas eliel kaha pon hualiai teka tap kuilaha. Nameniwa kakai Jises ti i ukek, ‘Pamu amuam lalap na amuto hani, i xoini ti na amuto uke.’ ” 


text:
Pate lato tahane nake i ukek ka lato kum ningahi ulea i. Ape lato nahih tapeini amite hani he tea waian.<pb/>


text:
Ti amite lang saliliwa lato hani texux xux Kos, lomite i tel. Ti ngain liai telao amite tahia haniwa texux xux kokol axan Rodes ape lang ulea hani tehu taon Patara. 


text:
Ti amite langalang amite ningahi texux xux Saiprus ape amite lang non sai haiup hani tehu taon Taia ti Siria. Amite takana ien nake laha tiheli hina angah. 


text:
<pb/>Ti ien amite paxai ngah teka kahikahi Jises ape amite to kapi lato puasain tehu. Holi Spirit kak hatakei hani lato waliko ti na i sohot hani Pol ape lato hahongo i ka i kum lua hahani Jerusalem. 


text:
Tapeini ngain ti puasain tehu ien, amite nahih alia hani he tea waian. Hatesol kahikahi Jises hetekie tesol axoalato hehin ma natulato nahih tapeini amite. Ti ien, amite hatesol lokuha ape amite lotu. 


text:
Lotu kewa amite kak tapeini lato ape amite nahih ku hani heiwai tea waian. Ape lato nahih alia hani tonalato. 


text:
<pb/>Amite lang tatale hani tehu taon Petolemais. Ti amite hasungawa, tin hina teka kahikahi Jises ien ape amite to lawai lato ti ngain tehu. 


text:
Ngain liai telao amite ku salili lato ape amite takana hani tehu taon Sisaria. Ti ien amite to kapi Pilip, tel ti ahutiai meng solian ti Jises. I tin tel ti tepanim huhua seilon ti ailei puasain ti seiai waliko ti huhual, ti laha kilami leili Jerusalem. 


text:
<pb/>Muhi hina ngain ti amite toto ien, tel seilon axan Agabus i tahiama ti Judia. I tin tel kuluiai kakai Haeu. 


text:
Ti i nahima paxai amite, i waxi teik tahe Pol ape i xinoti aliake puki minan ma aen ape i ukek, “Holi Spirit i ukek, ‘Tin masin tel seilon tahan teteik tah, teka masiwi ti teka Ju ti Jerusalem xinoti ape laha hangaini hani teka seilon ti Rom.’ ” 


text:
Ti amite hongoa, amite ma teka kahikahi Jises ti tesol ien, amite hatesol kamei eliel Pol ka i kum lua hahani Jerusalem. 


text:
<pb/>Tuahe Pol ukek, “Kalahai amuto tangixi nga ma tohongi sohiai namilok? Nga hean wanen kumahe mewenae na nga kalabus leili Jerusalem tuahe hetekie na nga mat ti ailei puase Jises tel Masiwi.” 


text:
Teka ti kahikahi Jises leili Sisaria lato hakahita amite to kapi Menason ti tehu luaiamite ien hani Jerusalem. Menason i tel akiki seilon ti texux xux Saiprus ma i tel kahikahi Jises lilian ti imat wanen. Pol kakak kapi teka kahikahi Jises leili Jerusalem 


text:
Ngain liai telao amite ma Pol nahih paxai Jeims ape hatesol masiwi ti teka kahikahi Jises ti Jerusalem tin lato tahiama. 


text:
Pol tengeni lato hatesol ape i kaxi nexi hatapo waliko ti Haeu hualiwen i ailean hani teka kumahe Ju. 


text:
<pb/>Ti i kak kewa lato hatesol kak sameni Haeu. Tuahe lato ukek, “Tel akikimite ahuma ti Jises, kilan kilan wanen teka Ju laha sohot kahikahi Jises. O tioi ka laha hani hahatapo namilolaha usiai nauna ti Moses. 


text:
Tuahe laha hongoen ka o to hahanau hatesol Ju, laha toto xuxi teka kumahe Ju, ka laha lioiwa nauna ti Moses. Laha ukek ka o hone laha kum ailele teik kikilam ti kotiai uli walikoi natulaha wawan masin kolakol ka laha seilon ti Haeu. Tin laha ukek ka o hone laha kum usiusi saun liai ti kako teka Ju. 


text:
Liai laha tioi ka o tahiawen. Kako namiloi upia tewau aweisal lehe laha paxai tioi ka o usiusi nauna ti kako teka Ju. 


text:
Nahih kahitiwa lato hani tehu Ingi Haeu ape hukumawa kapi lato ti ailei saun ti hauniamuto ti puli Haeu. Ape kahuiwa ti uluhiai patulato masin kolakol ka lato aile hapoponowi hawanewen tutuoh ti lato hani Haeu. Na o aile ukek ien, hatesol seilon paxai tioi ka kumahe salan waliko ti laha hongoen pake o usiusi nauna ti Moses. 


text:
Tuahe ti hani teka kahikahi Jises laha kumahe Ju, amite kaxi haniwen laha namilomite leili teik kakain. Amite taiwen ka laha kum aniani an tenen teka seilon ailewen pali hani teka haeu kumahe salan. Laha kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum ununumi kaka ma kum aniani xixioi manihuh tenen hina kaka leilon.” 


text:
<pb/>Ape Pol aile usi teik namilolato. Ngain liai telao i hukuma hani kapi tesol hinalo seilon ti aile haunialato usiwa saun ti teka Ju. Muhin ien Pol nahih hani tehu Ingi Haeu ape i hahongo teka hukuminiai Haeu ma seilon ka muhi ngain tepanim huohu lato kau huok manixux hani Haeu ti kolakol ka tutuoh ti lato hani Haeu ape tapein. Laha xoti Pol 


text:
<pb/>Ti ngain tepanim huohu sikole i tapo, teka Ju akiki texux xux Asia lato ningahi Pol leili Ingi Haeu. Lato hahika teka kilai seilon ape laha akeni pohi Pol. 


text:
<pb/>Ape laha tilol, “Seilon ti Israel! Hualima amite xotian! Tel seilon ie i tel ti lawe i nahih tapai tesol tesol hahanau seilon watakaiai seilon ti Israel ma nauna ti Moses hetekie tehu Ingi Haeu ie. Ape tin i hakahita teka seilon kumahe Ju hani Ingi Haeu ape aile haloloa.” 


text:
Laha kak ukek ien nake laha ningahi Pol kapi Tropimus, tel kumahe Ju ti Epesus, leili Jerusalem ape laha sokok ka Pol hakahitawen i hani Ingi Haeu. 


text:
<pb/>Hatesol seilon leili Jerusalem leng hawane ape laha kiliwama tesol tesol. Laha itini ahuti Pol ti Ingi Haeu ape kakanua laha keiti kahip. 


text:
Teka kilai seilon ien laha tohongi teleiai Pol tuahe kakain tahia tamus hani Klodius tel masiwi ti hile ti Rom ka hilehile i sosohot leili Jerusalem. 


text:
Kiliwan wanen i waxi teka seilon ti hile ma teka masiwi hahitakan ape lato kiliwau kosea hani kapi teka laha apupuha. Ti teka kilai seilon ningahiwa lato, laha monga xaiai Pol. 


text:
<pb/>Ape tel masiwi Klodius xoti Pol. I hone teka unauan ka lato kewa huaik sen xinoti konginian. Ape i kamei teka kilai seilon, “Aita tel seilon ie? I ailewen waliko la?” 


text:
Teka ti laha tiloma tenen, teka liai tiloma liai tenen. I kum pon tunahiai kakain salan nake pate laha wiliwilia ma laha hahataxina aliake laha. Aile ape i hone teka unauan atiai Pol hani tehu ing tone teka seilon ti hile. 


text:
Lato tai nahih xau ape teka seilon leng eliel ahe. Aile ape ti awaiai Pol, teka seilon ti hile lauti kau i. 


text:
<pb/>Ti teka seilon ti hile lehe hasoho Pol hani leili ing, Pol kamei tel masiwi Klodius i ukek, “Ewi na nga kaakamu kapim?” Ti tel masiwi hongoa, i ong tilol ukek, “O se o kakak kakai Grik! 


text:
Nga sokok o tel seilon ti Igip, tetel i neini teka seilon hil pahoiai teka Rom ape i hakahita 4,000 seilon tuaun hani lohong tesol ti laha toto.” 


text:
<pb/>Pol kak pahoi, “Kumahe! Nga tel Ju ti Tarsus leili Sailisia, tehu taon lalap tuah. Ewi na nga kakane teka seilon ie?” 


text:
Ti tel masiwi sowini haniwa Pol, i tu patul lehe laha ningahi i. I tulini minan lehe i kak. Ti teka kilai seilon kak mongawa, Pol hutui kakaian ti kakai Arameik, puki kakaialaha.<pb/>


text:
Pol ukek, “Amuto teka akikik, teka masiwi ma teka lokok, hongoa kakain ti ape nga kaxi nexi hani amuto waliko ti i sohotuen.” 


text:
<pb/>“Nga tel Ju ti Tarsus leili Sailisia tuahe nga lap ie leili Jerusalem. Gamaliel tel i hanau hatapo nga sale nauna ti teka tamakako ti imat ape nga hani hatapoen kuik ailei puase Haeu masin ti amuto. 


text:
Imat nga aile halialu teka seilon laha usiusi aweisali Krais ape teka, laha telei. Nga xoti wawan ma hehin. Nga xioti laha ani sen ape hana hani kalabus. 


text:
Tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon ma hatesol masiwi liai pon kaxi haniamuto ka kakaiak salan. Nga kema pas ti lato haniai teka masiwi ti tesol synagog leili Damaskas, i kaxi ka nga pon xotiai teka kahikahi Jises ape hakahita kalabusialaha hani Jerusalem. 


text:
<pb/>“Ti nga lua xohi hahaniwa Damaskas, ti lape ngain teik xewan ahuma he maun i xeu hahutuia kakalini nga. 


text:
Nga put hani itan ape nga hong tenen kinax kakane nga ukek, ‘Sol, Sol, alahan o to aile hahalialu nga?’ 


text:
<pb/>“Ape nga kamea, ‘Tel masiwi, o aita?’ “Ape i pahoi ukek, ‘Nga Jises ti Nasaret, tetel o to aile hahalialu.’ 


text:
<pb/>“Nga kamei i, ‘Tel Masiwi, kaie nga aile la?’ “Ape tel Masiwi hone nga, ‘Xahatawa, nahih tamus haniwa Damaskas lehe ape o hong waliko tenen na o aile.’ 


text:
<pb/>“Teka seilon kapik akeni minak ape hakahita nga hani Damaskas nake teik lalape xewan hapulaxa pulak. 


text:
Ti leili tehu taon ien, tel seilon axan Ananaias. I tel seilon ti usi hawanei nauna ti Moses ma hatesol teka Ju leili Damaskas laha sameni i. 


text:
I nahih tu hanima kapik ape i ukek, ‘Sol, tel akikik Ju, nga kakane o, paxapax aliawa!’ Tataen ien wanen, nga paxapax alia ape nga ningahi i. 


text:
<pb/>“Ape Ananaias kakane nga ukek, ‘Haeu tel Masiwi ti kako ma ti teka tamakako ti matahaun i kilamiwen o lehe o tioi waliko ti i pahan ma lehe o ningahi Jises tel unauan sawisawin ape hong hawane kakaian. 


text:
Kum talitalia. Haxoxoa namilom haniwa Jises ape nga baptaisi o hahitake axan lehe Haeu oxoxi o ti kawatan ti lialui woum.’ 


text:
<pb/>“Ti nga nahih alia haniwa Jerusalem ape nga lolotu leili Ingi Haeu, Holi Spirit hanamiloa nga ningahiai Jises. 


text:
Jises hone nga, ‘Salili koseniwa Jerusalem nake teka seilon ie laha kum hong soh na o kaxi nga hani laha.’ 


text:
Ape ti laha hokai telei Stiven tel unauam ani pot, nga tutu ien. Puki nga paxai waheni. Nga tetel peteniai atuhiai puxui teka seilon laha hohokai i. Tuahe ape seilon paxai tioi ka nga towiahuen.’ 


text:
<pb/>“Tuahe Jises tel Masiwi hone nga, ‘O saliliwa Jerusalem nake nga talo haxau o hani kapi teka kumahe Ju lehe laha hong meng solian tetak.’ ” 


text:
<pb/>Teka seilon laha hong atengi tataen Pol tili kakaian ka Jises talo i hani teka kumahe Ju. Ape laha ausini ukek, “Hatapo xaxaweniwa axan! Teleiwa i! Tapai ala telei kueiniwen i!” 


text:
Ti laha leng ausisini, laha totowi atuhiai puxuaulaha ma towi sasapoxi hepekeun hani patul kolai lialui lolaha ti Pol. Pol kaxi ka i tel ti hahitake ngahat ti Rom 


text:
<pb/>Klodius tel masiwi ti hile ti Rom hakahita Pol hani leili tehu ing tone teka seilon ti hile ape i hone teka unauan ka lato hetiwa i lehe i kaxi waliko tetenen teka Ju ausini wawatakai. 


text:
Ti lato xinoti kewa Pol ape apeas ti hetian, Pol kakane tel masiwi hahitake Klodius tutu ien, “Nakon ewi ti hetiai tel seilon hahitake ngahat ti Rom na masin i tai tu ti sulusulu?” 


text:
<pb/>Ti i hong kewak ien, i nahih hani kapi Klodius ape i ukek, “Tel seilon ien i hahitake ngahat ti Rom! Ape o aile ukek ia?” 


text:
<pb/>Kakanua Klodius nahih hani kapi Pol ape kamei i, “Kaxi hanima nga, o tel ti hahitake ngahat ti Rom?” Pol pahoi ukek, “Salan.” 


text:
<pb/>Klodius ukek, “Nga kahui halapa hawane moni lehe nga sohot tel ti hahitake ngahat ti Rom.” Pol ukek, “Nga tel ti hahitake ngahat ti Rom nake tel tamak i tin hahitake ngahat ti Rom!” 


text:
<pb/>Tataen ien wanen teka seilon ti hile lehe laha heti Pol, laha sia alia tetan. Ti Klodius tioiwa ka Pol tel ti hahitake ngahat ti Rom, i mamata hawane nake i honewen teka unauan xinoti hetiai Pol. Pol tu mate teka masiwi ti teka Ju 


text:
<pb/>Tel masiwi Klodius pahan i tioi huan ti teka Ju sului Pol. Aile ape ngain liai tehu i oxoxi sen ti he mini Pol ape i hone teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka Ju masiwi liai ka lato apuhawa. Ape i waxi hatuhi Pol hani matalato.<pb/>


text:
Pol pax sawi hani hatesol masiwi ien ape i ukek, “Teka Ju akikik. Nga ilameni tioi ka pupuasak ti Haeu sawisawin wanen.” 


text:
<pb/>Ti i hongoa ien, Ananaias tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, hone teka seilon tutu xohixohin kapi Pol ka tapahiwa i. 


text:
Ape Pol hone i ukek, “Haeu tin i tapahi o, tel seilon lehom huoka! O toto ie ape o susului nga hahitake nauna ti Moses tuahe puki o xaxaputi nauna tetan ti o hone laha tapahiak.” 


text:
<pb/>Tesol seilon tutu xohixohin kapi Pol laha hong teik kakaian ape laha hone i, “Kalahai o kak halialu tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon?” 


text:
<pb/>Pol kak pahoi ukek, “Tesol akikik, nga tai tioi ka i tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon. Na nga tioila, nga tai kak halialu i nake teik kakai Haeu ukek, ‘Kum kak hahalialu tel masiwi ti neiniamuto.’ ” <n>(Exod 22:28)</n> 


text:
<pb/>Ti Pol paxai tioiwa ka leili teka masiwi ien hina teka Sadusi ma teka Parisi i tilol hani lato, “Teka akikik, nga tel Parisi masin teka tamak ti matahaun. Nga tu ti sulusulu nake nga soh ka seilon maten laha moih alia.” 


text:
Namilolato ape i selaia nake teka Sadusi ukek ka teka seilon matewen laha kum moih alia, a tin tap teka engel ma tap teka spirit, tuahe teka Parisi soh ti hatolunen waliko ien. 


text:
Lato tit tule ape leng ausisini hawane. Teka ti hanaui nauna ti Moses lato Parisi, lato kak eliel, “Amite tai upia tunahi tenen saun lialun na i ailewen. Sohin uke na spirit ma na engel kaakane i.” 


text:
Tel masiwi Klodius paxai ka ape laha leng eliel hahawane. I mamata uke laha aile hamange Pol. Kakanua i hone teka unauan ka lato nahih haniwa leilolaha, waxi lungeiwa Pol ape hakahita haniwa tehu ingi teka seilon ti hile. 


text:
<pb/>Ipong tehu ien Jises tel Masiwi take hani kapi Pol ape i ukek, “Kum maamata! Masin ti o kaxi sasawateni nga leili Jerusalem, tin kaxi ahutiwa meng solian tetak leili Rom.” Namil ti teleiai Pol 


text:
<pb/>Ti ngain liai telao, tesol ti teka Ju apuha ape aile teik namil ti aile halialui Pol. Lato kak kuinake hani Haeu ka lato kum ang ma un hani tataen na lato telei kewa Pol. 


text:
Ape lato nahih hani kapi teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka masiwi liai ape lato ukek, “Amite tuoha ka amite kum ang ma un hani tataen na amite telei kewa Pol. 


text:
Amite ailewen teik namil. Amuto ma teka masiwi liai kameiwa tel masiwi Klodius waxi aliakema Pol. Kak hanowiwa ka pahamuto kamei aheke Pol waliko ti amuto susului i. Ape amite telei i imat ti i tahiama.” 


text:
<pb/>Ti tel wawan uluha nati tel tuai Pol hongoa teik namil ien, i nahih hani ingi teka seilon ti hile ape i kaxi hani Pol. 


text:
Pol tiloi tel ti teka masiwi hahitake Klodius ape hone i, “Hakahitawa tel seilon uluha ie hani tel masiwi Klodius. I hina waliko tuah ti na i kaxi.” 


text:
<pb/>Ape i aile usi. I kakane Klodius, “Tel seilon kalabus axan Pol hone nga hakahita hanima o tel seilon uluha ie nake pahan i kakak kapim.” 


text:
<pb/>Tel seilon uluha ukek, “Tesol ti teka Ju ailewen teik namil ka letu lato kamei o waxiai Pol hani kapi teka masiwi ti lato. Lato kak hanowi ka pahalato kamei ahekean waliko ti lato susului i. 


text:
Tuahe kum ailele nake kilai seilon akulai 40 lato muna pepeteni i ti teleian. Lato tuohawen ka lato kum ang ma un hani tataen na lato telei i. Aope ie lato atetengi na o sowini hani lato waxiai Pol.” 


text:
<pb/>Klodius hone i, “Kum kakaxi hani tel na seilon ka o kaxi haniwen nga.” Ape i talo aliake tel seilon uluha. Klodius hakau Pol hani Sisaria 


text:
<pb/>Ape tel masiwi Klodius tiloi hua unauan, masiwi ti hile ape i ukek, “Waxiwa 70 seilon ti hile laha kiliwakei hos, 200 seilon ti hile laha hokahoka ti samen ma 200 liai. Amuto apeasawa ti lua hani tehu taon Sisaria ti 9 kilok ipong tetehu. 


text:
Waxi apeseni haniwa Pol hina hos lehe amuto atoheni hahamahuli i hani kapi Feliks, tel masiwi ti Sisaria.” 


text:
“Tesol ti teka Ju pohi kongini tel seilon ie ape lehe lato telei. Ti nga tioiwa ka i tel seilon hahitake ngahat ti Rom, nga hetekie tesol seilon tetak amite awai i. 


text:
Nga tunahi ka tesol Ju sului Pol ti xaputiai nauna ti lato teka Ju. Sulusulu ti lato i kum pon xotian ma teleian. 


text:
Nga hongoen ka teka seilon aile teik namil ti teleiai Pol. Aile ape nga hakau koseni i hani o. Ape nga hone lato ka pamu ewi na o hongoi sulusulu ti lato.” 


text:
<pb/>Teka seilon ti hile aile usi kakai Klodius Lisias, tel masiwi ti lato. Ipong tetehu ien, lato waxi Pol ape hakahita i hani tataen tehu taon Antipatris. 


text:
Ti ngain liai telao tesol ti teka seilon ti hile laha alia hani Jerusalem ape teka liai ti kiliwakei hos laha hakahita tamusuke Pol hani tehu taon Sisaria. 


text:
<pb/>Feliks ukek, “Nga hong mengom na teka suluam tahiama.” Ape i hone teka unauan peteniai Pol leili tehu ing lalap atataiai tel masiwi Herod.<pb/>


text:
Muhi ngain tepanim, Ananaias tel masiwi tapein ti hukuminiai Haeu ma seilon, tahia hani Sisaria hetekie teka Ju masiwi liai ma Tertelus, tel pupuasan tukei awe teka suluiai Pol. Lato tahia ti suluiai Pol hani tel masiwi Feliks. 


text:
Ti tel masiwi hasohoa Pol hani tesol tone apuhain, Tertelus hutui kakaian hani Feliks. I ukek, “O tel masiwi tuah, o huali hatona hasoliawen amite teka Ju ape tap hilehile. Ti soliai namilom, o aile sohi hakila waliko ti hasoliai xuxumite. 


text:
<pb/>“Amite paxai tioi tel seilon ie i weli aile halialui wasole seilon. Lawe i hahika teka Ju tesol tesol ti hil pahoiai teka masiwi ti Rom. I nanahike temat seilon laha axai Nasarin, teka kahikahi Jises ti Nasaret. 


text:
Tesol Ju sa huali kakai Tertelus ape lato ukek ka kakaian pate salan. Pol ahuti kakaian hani Feliks 


text:
<pb/>Ape tel masiwi Feliks kola Pol ka i kakawa. Ape Pol kak ukek, “O tel masiwi tuah, nga tioi ka ahang kilan o toto tel nam paxaiamite teka Ju. Aile ape tiak i amuam ti nga kak xengei kakaialato matam. 


text:
Na o kamei teka seilon, o tunahi koseni ka i tai akulai ngain huopanim huohu ti nga lolotu leili Ingi Haeu ti Jerusalem. 


text:
Laha tioi ka nga tai kak he lungelung kapi tel na seilon ti leili Ingi Haeu. Tin laha tioi ka nga tai hahika teka Ju leili synagog ma tesol tesol ti Jerusalem. 


text:
<pb/>“A waliko tetenen salan ie. Nga usiusi aweisali Krais tenen lolaha kum al. Nga lolotui tel Haeu ti teka matahaun ti amite lolotui ape nga soh hawane hatesol nauna ti Moses ma lawe waliko ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen. 


text:
Tin masin teka seilon ie, nga monomon ka Haeu hamoiha aliake teka seilon matewen, teka seilon solian ma teka lialun. 


text:
<pb/>“Hina ahang tamusuen nga alia hani Jerusalem. Nga atoheni moni hualiai teka akikik Ju ma nga lelei manihuh hani Haeu. 


text:
Teka suluak ningahi nga ailele saun ti hauniak ti puli Haeu leili Ingan. Tap seilon wiliwilia nake ti huak lokon ien. 


text:
I pon o kamei tesol seilon ie waliko ti lato titieni nga lokon ti nga tutu ti sulusulu mate teka masiwi ti teka Ju. 


text:
Lato pon suluak mewenae ti teik kakain nga ukek ka nga tu ti sulusulu nake nga soh ka seilon maten laha moih alia.” 


text:
<pb/>Feliks tioi hawane teka laha usiusi aweisali Krais ka laha kum pahoi teka masiwi ti Rom tuahe i mongenimu tehu sulusulu ien ape i ukek, “Ti na tel masiwi Klodius Lisias tahiama, nga aile namilok sale hasawiai tehu sulusulu.” 


text:
Ape i hone tel ti teka seilon ti hile peteniai Pol tuahe i ukek ka ewi na teka lohun huali i ti tenen waliko na i tap. Pol kakak kapi Feliks ma tel axoan 


text:
<pb/>Hina ngain tamusuen, Feliks ma tel axoan Drusila tel hehin Ju, lalu tiloi Pol ape lalu hong kakaian. Pol kak nexi sale usiai aweisali Jises. 


text:
I kaxi hani lalu ukek, “Mewenae na namilokaha xoxoan ti Jises, wasolakaha seilon ma Haeu i sawi. Haeu pahan kaha seilon tahiwa hatesol isiakaha tenen i aile halialu kaha. Ngain tehu Haeu hiniti hatesol seilon.” Feliks hongoa kakaian ape i mamata hawane. I ukek, “O nahimua. Nga po ilowi o na pahak.” 


text:
Muhin ien, Feliks ilowi hakila hawane Pol nahih kakak kapin nake i kakatohoi Pol moni ahutian ti kalabus. 


text:
<pb/>Feliks aile ukek ien leili ahang huohu. I kongini hamalumini Pol leili kalabus nake pahan i hamuamua teka masiwi ti teka Ju. Imuh Porkius Festus uke totonan ti nahikei Sisaria.<pb/>


text:
Lato kamei eliel Festus, “Ewi na o hakau sohi Pol hanima Jerusalem?” Lato kak ukek nake pahalato teleiai Pol ti luaian hani Jerusalem. 


text:
<pb/>Tuahe Festus hone lato ukek, “Kumahe! Pol tiliwen kalabus ti Sisaria pake kum kue nga alia hani ien. 


text:
Teka masiwi ti amuto kahitima nga hani Sisaria. Na Pol ailewen tenen waliko lialun, amuto suluiwa i ien.” 


text:
<pb/>Muhi ngain huopanim, Festus alia hani Sisaria ape ti ngain liai telao, laha hutui suluiai Pol. Festus hone teka unauan ka lato hakahitama Pol. 


text:
Tataen Pol tahiama, teka masiwi ti Jerusalem tu koui i ape lato kak susului i kakain tenen tap salangawan. 


text:
<pb/>Pol ukek ka kakaialato kumahe salan. I ukek, “Nga tai xaputi tesol nauna ti Moses, nga tai halialu Ingi Haeu ma nga tai xaputi tuahe na tenen nauna ti teka masiwi ti Rom.” 


text:
<pb/>Tuahe Festus pahan i aile haewia namili teka Ju ape i kamei Pol, “Nakon o waheni na nga hong paxai tehu sulusulu ie hani Jerusalem?” 


text:
<pb/>Pol kak pahoi i ukek, “Kumahe! Ti aope ie nga tutu mate tel ti teka masiwi ti Rom. Nga tel seilon hahitake ngahat ti Rom, aile ape o pon hong paxaiai kakain ti suluak. O tioi hawane ka nga tai aile tenen na waliko lialun hani teka Ju. 


text:
Na nga ailewen tenen saun lialun ti i pon nga mat, nga kum salini uke. Tuahe na tap kakain salan ti lato sului nga, tap tel pon hangainiak hani lato. Katekate tetak ka Sisa tel masiwi tapein ti Rom hong paxaiai kakain ti suluak.” 


text:
<pb/>Festus kakak kapi tesol hualian ti axiai namil ape i pahoi Pol ukek, “Katekate tetam nga sowini, nga hakau o hani Sisa!” Festus kakane Agripa ma Bernis sale Pol 


text:
Lalu to kapin kilan ngain ape Festus kaxi haxewa hani lalu sale Pol. I ukek, “Tel seilon i kakalabus ie lilian ti Feliks. 


text:
Lokon ti nga Jerusalem, teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon ma teka Ju masiwi liai, laha sului Pol ape kamei nga ti axian kawatan. 


text:
Tuahe nga kakanewen lato ka kumahe saun ti kako seilon ti Rom ti axiai seilon kawatan na kako tai hatuhi laha ti sulusulu. Imat kako hani laha kak xengeimu kakain ti teka sulualaha. 


text:
<pb/>“Aile ape ti teka suluiai Pol tahia kemak ie, nga akeni hulutini tehu sulusulu ti ngain liai telao. Ape nga hone teka unauak ka lato hakahitama Pol. 


text:
Lato kakak sale lotuiai Haeu ti lato ma sale Jises, tel i matewen, tetel Pol ukek ka i moihin tutuen. 


text:
Nga kum tioi aluini sale kiliwakei tehu sulusulu ape nga kamei Pol na i waheni lua hani Jerusalem lehe laha hong paxai kakain ti suluan ien. 


text:
Tuahe Pol pahan Sisa hong paxaiai kakain ti suluan. Aile ape nga kongini hamalumini i leili kalabus atengi tataen na nga hakau uke i hani Sisa.” 


text:
<pb/>Agripa kakane Festus, “Pahak puki Pol kakak kapik.” Festus ukek, “Ewi, letu ape o hong kakaian.” 


text:
<pb/>Ti ngain liai tehu Agripa ma Bernis nahih soh hani tehu ing ti hong paxaiai sulusulu, hetekie teka masiwi ti teka seilon ti hile ma teka seilon tuah ti Sisaria. Hatesol seilon ien laha paxai sameni lalu. Ape Festus hone teka unauan ka lato hakahitama Pol. 


text:
Festus kak ukek, “Tel masiwi Agripa ma amuto hatesol, ie se seilon tetel teka Ju ti Jerusalem ma teka Ju ti Sisaria laha eliliel ka teleiwa. 


text:
Tuahe taen ti nga hong paxaiwa, nga tai tunahi waliko tenen na lialun ti i pon kaha telei i. Tuahe ti i katei ka Sisa hongoi mengon, nga noseni hakauan hani Sisa. 


text:
Tuahe nga kum tioi aluini waliko tenen na nga tai hani Sisa sale Pol. Aile ape nga atoheni i hanima kapimuto hatesol ma o tel masiwi Agripa, tel seilon pate tuah ti kako. Taen kako kamei matainiwa i ape nga tioi waliko na nga tai hani Sisa. 


text:
Nga namiloi ukek kumahe solian ti hakaui tel seilon kalabus hani tel masiwi Sisa na kako kum tioi aluini waliko tenen lialun ti laha susului i.”<pb/>


text:
Tel masiwi Agripa hone Pol, “Ape ewi na o kak xengei kakai teka suluam aope ie.” Pol tulini minan i kola ka ape i kak. I ukek, 


text:
Pake pate o tioi hatesol saun ti teka Ju ma waliko ti laha kak he hapatapat. Nga kamei eliel o, hong matainiwa kakaiak. 


text:
Laha tioiwen nga lilian ti kuewen ape na pahalaha kaxi kakain salan, pon laha kak ka laha tioi ka nga tel ti teka Parisi amite puas usi aluluini hatesol nauna ti Haeu. 


text:
Aope ie lato sului nga nake nga to monomon ka Haeu aile hapoponowi waliko ti i kakanewen teka tamamite Ju sale xahateniai seilon maten. 


text:
Teka huopanim huosol seilon ti Israel lato monomon waliko tin tetenen ape lawe lato lolotui Haeu ma ailele puasan. Tel masiwi, ti teik monomon ien teka Ju susului nga.” 


text:
Se pupuasak wanen ti leili Jerusalem. Na teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon sowiniwa, nga xoti teka kahikahi Jises ape hana hani kalabus. Tin nga waheni na telei lato. 


text:
Nga nahih hani synagog tehu tehu ti aile halialualato ape lungei lato kak halialui Haeu. Kalak tataen ti taon ti teka kumahe Ju nga kum sosokol aile halialualato. 


text:
<pb/>“Telao nga lua hahaniwa Damaskas ailei tenen puasain ien ti teka masiwi tuah ti hukuminiai Haeu ma seilon sowini haniwen nga. 


text:
Tel masiwi, ti lape ngain nga ningahi hahutuia teik xewan, i xoini hawane xame al. I kakalini nga ma teka seilon kapik. 


text:
Amite hatesol put hani itan ape nga hong tenen kinax i kakane nga ti Arameik, kakaiak wanen, ‘Sol, Sol, alahan o aile hahalialu nga? Tel na i hil pahoi nga, i tunahi kawatan.’ 


text:
<pb/>“Nga kamea, ‘Tel Masiwi, o aita?’ “Ape tel Masiwi pahoi ukek, ‘Nga Jises, tetel lawe o to aile hahalialu. 


text:
Xahatawa! Nga take hani kapim ti kilamiam tel unauak ma kaxi haniai lawe seilon waliko ti o ningahi tetelao ma imuh. 


text:
O haxewai pulalaha waxi laha towiahu ti tilokoan hani xewan, ti pohe Satan hani Haeu lehe Haeu oxoxi laha ti kawatan ti lialui woulaha. Ape laha selaia hani ailei puasan nake namilolaha xoxoan tetak.’ 


text:
<pb/>“Tel masiwi Agripa, aile ape nga kum tahi waliko ti Jises kakane nga ailean ti i take hani nga he aweisal hani Damaskas. 


text:
Imat nga kaxi ahuti meng solian ti Jises hani teka seilon ti Damaskas, muhin leili Jerusalem ma hatexux xux ti Judia ape tin hani teka seilon laha kumahe Ju. Nga honewen laha ka laha towiahua ti lialui woulaha ape usiwa Haeu. Nga kakanewen laha ti ailei saun tetenen i kola ka laha lioiwen saun lialun. 


text:
<pb/>“Tuahe Haeu lawe i huhuali nga hanima taen tetelao. Aile ape nga tutu ie kakaxi sale puase Jises hani teka seilon tuah ma teka seilon naun. Kumahe nga kakaxi waliko liai tenen ti teka kuluiai kakai Haeu ma Moses ukek i sohot. 


text:
Nga kakaxi ka Krais, tetel Haeu taloma, i tunahi kawatan ape laha telei i. Tin nga kakaxi ka i tetel Haeu hamoihamu imat ti lawe seilon maten. Kakaian masin teik xewan hani teka Ju ma teka kumahe Ju.” 


text:
<pb/>Ti Festus hongoa ien, i tilol tumei Pol, i ukek, “O taxitaxiawen! Anesoam lap kasia ape i aile hataxitaxia o!” 


text:
<pb/>Tuahe Pol pahoi ukek, “Tel masiwi tuah, nga kumahe taxitaxia. Kakaiak hina salangawan. Salan wanen waliko ti nga kakak. 


text:
Ape tel masiwi Agripa i tioi aluini hawane waliko ti nga kakak. Nga kak matut hani i nake nga soh ka hatesol waliko nga kakaxi koukean tetan. Waliko ien kumahe ti lehe i muna.” 


text:
Ape Pol kakane tel masiwi Agripa i ukek, “Nga tioi hawane ka o soh waliko ti teka kuluiai kakai Haeu kakawen.” 


text:
<pb/>Pol ukek, “Kalak na i kosea ma na kumahe, nga kamei Haeu ka kumahe mewenae o tuahe amuto hatesol ti amuto hongohong kakaiak amuto sohot kahikahi Jises hanowi nga, tuahe kumahe masin ti nga kakalabus ie.” 


text:
<pb/>Muhin ien tel masiwi Agripa, tel tuan Bernis, tel masiwi Festus ma teka masiwi liai tule ape lato nahih salili tesol ien. 


text:
Lato kakak alia puki lato, “Tel seilon ien i tai aile waliko lialun tenen i tapai i kalabus ma na telei.” 


text:
<pb/>Agripa hone Festus ukek, “Na i tai katei ka Sisa hongoi kakain ti suluan, i pon kako hanahi lioi i.”<pb/>


text:
Lokon ien Pol ma teka kalabus liai laha hani he mini Julius, tel masiwi ti teka seilon ti hile ti Sisa. Tel masiwi Festus noseni ka Pol ma teka kalabus liai lato lang hani Rom. A nga, tetel taiai tenen meng ie, nga kukuoxi lato. 


text:
Aristakus, tel seilon ti Masedonia tonan leili tehu taon Tesalonika, i tin kapimite. Amite ku hani he tea waian ti tehu taon Adramitium, i apepeas ti lang sota hani taon tehu tehu peixux ti Asia. 


text:
<pb/>Ngain liai telao amite tahia hani tehu taon Saidon. Ti soliai Julius i sowini hani Pol nahih paxaiai teka lawan ien lehe laha huali i tenen na i tap. 


text:
Ape amite lang ahe ulea. Aupol pate lengan tunahi amite, aile ape amite towiahuahu wasole texux xux Saiprus ma peixux ti xux lalap ien. 


text:
Amite lang towiahuahu usiai peixux ti texux xux Sailisia ma Pampilia ape amite tahia hani tehu taon Mira leili texux xux Lisia. 


text:
Ti ien Julius tunahi tea waian ti tehu taon Aleksandria leili Igip i kane texux xux Itali. Ape i hakuhi amite he tea waian ien. 


text:
<pb/>Kilan ngain amite lang hahakokol ape amite tahia hani tehu taon Kenidus tuahe pate ailan. Amite tunahi aupol lengan wanen, aile ape amite lang non luainan ti texux xux Krit sahiwa toun ti Salmone. 


text:
Amite lang sahisahi peixux atengi amite tahia hani tesol axan Tone Petiain Solian, xohixohin tehu taon axan Lasea. 


text:
Hatalia langaiamite nake hunan pate lialun. Liai ape muhi tehu ngain ti teka Ju lelei manihuh hani Haeu kahi lialui woulaha. Laman pate lalap nake taun ti hunaxa. Aile ape Pol hone laha ka amite kum lang ahe. 


text:
<pb/>I kakane laha ukek, “Hongoa! Na kako lang lungelung, kako tunahi kawatan. Tea waian manan, kako lioi kilan soxi ma uke kilan seilon laha mat.” 


text:
Petiai waian ti ien tin kumahe solian ti seilon heuta leili taun ti waiwain ma aupol kuin. Aile ape sikole hatesol teka maho noseni ka lato lang tatale hani Piniks, tesol petiai waian ti Krit, i pamu lihun ti hunan lialun. Tehu ahon lalap 


text:
<pb/>Kokole aupol ahoma sai haiup ape lato namiloi ka lato lang tohongi. Lato tei xuot, aheti lih ape lang sahisahi peixux ti Krit. 


text:
Ti aupol taheima lato kum pon kapiti hasawiai tea waian ape amite puasake lioi tea waian aupol tua paxeni hamanumanu. 


text:
<pb/>Pala amite lihu ti amite man haniwa sai haiup pape texux xux kokol axan Kauda. Tataen ien amite aheti ahuke tea koap amite wawati hani heiwai tea waian. 


text:
<pb/>Ape amite xioti talini haxo tea waian. Teka maho losi lih lehe tea waian tua man nake lato mamata uke amite oh hepekeun ti waloke Sirtis peixux ti Afrika. 


text:
<pb/>Ngain liai telao hunan pate lialun tutuen. Laman pexupexuini tea waian ape sikole amite kaxox. Kakanua lato towi xoini angah ti he tea waian. 


text:
Kilan ngain amite kum niningah puli al ma kohot nake pate hunaxa tutuen. Aile ape namilomite sihikuk hawane aita pon huali amite. 


text:
<pb/>Kilan ngain amite tai angiang. Ape Pol hone tesol maho ukek, “Ala amuto hong usiwen kakaiak! Na kako tutuen Krit, ala kako tai xoini soxi ma tenen kawatan ie tai tunahi kako. 


text:
Haeu, tetel nga unauan ma lawe nga lolotui, i taloma tel engel tetan hani kapik ipong tehu tatamusua. 


text:
Ape i hone nga, ‘Pol, kum maamata! Haeu hong kamekame tetam ape i awai hatesol seilon kuoku kapim. Pahan o tu mate Sisa ti sulusulu!’ 


text:
<pb/>Muhi ngain huopanim hinalo ti amite manuman itax ti Adria, ti luhui ipong tesol maho sixi ka amite man xohi haniwen xux. 


text:
Lato halahe tok kapet tumun teik samen ape tunahi ka tahulouan ngahainan 20. Tai kue lato tohongi ulei ape tunahi ka ngahainan 15. 


text:
Pate lato mamata ka tea waian uke i man xotui hat. Aile ape lato halahe hinalo xuot muhiwai tea waian. Lato to hahaxe letuan. 


text:
<pb/>Tesol maho lato tohongi ox saliliai tea waian ape lato halahe hamosu tea koap hani itax woinakon halahei xuot ti mateiwa. 


text:
Tuahe Pol hone Julius ma teka seilon ti hile, “Na tesol maho lato kum hamalum heiwa, kako hatesol mat.” 


text:
<pb/>Sikole letu, Pol kakane lato, “Amuto tai angiang ngain huopanim hinalo nake namilomuto kilan ti mamata ma monomon. 


text:
<pb/>Ti letule, tesol maho kum paxai tioi texux xux ien. Tuahe lato ningahi teik walokan ma peixux ape lato namiloi na lato lang hani ien. 


text:
Ape lato koti tesol tal xuot lehe i taxix. Lato upati tal ti xiotiai kapit ape lato aheti teik lih mateiwa lehe aupol halanga tea waian hani peixux. 


text:
Tuahe tea waian lang oh. Konokonoi tea waian latuha he hepekeun ape mau to xai hahamanana sai muhiwa. 


text:
<pb/>Teka seilon ti hile aile teik namil ka lato telei hatapo tesol kalabus lehe laha kum pap hani peixux ape kiliwau muna. 


text:
Tuahe Julius tel masiwi watakai na telei Pol, aile ape i hakongu lato ti teleiai teka kalabus. I hone lawe seilon ka teka laha pap uke, laha titiwa imat hani itax ape pap haniwa peixux. 


text:
Ape i hone teka liai ka laha sakalawa patiu ma na mananai waian papaialaha hani peixux. Ie sale ti ape amite hatesol pap hasunga.<pb/>


text:
Teka seilon ti ien pate laha aile aluini amite. Akah hutui ux ma tin waiwain. Laha hawia tehot ah ape ilowi amite hatesol ti hahiai tinumite. 


text:
<pb/>Pol awiti salo ape ti i hana momokoi hani he tehot ah, tok weiko tenen i telei seilon ahutama leili salo nake i ilameni kekean ape i atalahi minan. 


text:
Teka seilon ti xux ningahi ka tok weiko ien akeak he mini Pol ape laha he kakak alia puki laha, “I liai tel teleiai seilon. Kalak i kuosel ti kawatan ti itax, haeu ti kako tetel ti nam kolongeniai seilon, i hani lioi Pol mat.” 


text:
Ape laha to atetengi na tinun hul ma na i put mat. Tuahe ti i kuewa tap tenen waliko lialun sohotuen ape laha sohi namilolaha ka Pol i haeu. 


text:
<pb/>Teik hepekeun xohixohin ien, hepekeunai Publius tel masiwi ti Malta. I ilowi amumuke amite hani tonan ape waxi auni amite ti ngain toluhu. 


text:
Lokon ien tel taman tinun, i tua engeeng. Lul tunahi i hetekie i lamani tian. Pol nahih paxai i ape i hana minan patul tetan kameiai Haeu ti haewian. Ape tinun ewi. 


text:
Pate laha auni hasolia amite. Ape tataen ti lehe amite ku salili laha, laha axi amite waliko tenen amite tap. Pol tahia hani Rom 


text:
<pb/>Muhi pangapang toluhu amite ku hani he tea waian ti tehu taon Aleksandria i pet lilihu lokon ti hunan lialun. Axan Dioskuri, i kilami nati Seus sangasang axalalu Kastor ma Poluks, hua haeu ti teka Grik lolotui. 


text:
Ti ien amite lang ahe ape takana hani tehu taon Regium leili texux xux Itali. Ti ngain liai telao aupol ahoma sai haiup ape ti liai telao amite takana hani tehu taon Puteoli. 


text:
Amite tunahi teka kahikahi Jises ien ape lato ilowi amite to kapi lato puasain tehu. Muhin ien amite lua ulea hani Rom. 


text:
<pb/>Tataen teka kahikahi Jises ti Rom hongoa ka amite luluainiwa, lato lua tengeni amite. Tesol, lato apatuini amite tehu taon axan Apius Forum a tesol liai apatuini amite tesol axan Ing Toluhu. Ti Pol ningahiwa lato, leili tian i amuam hawane ape i kak kemulik hani Haeu. 


text:
<pb/>Ti amite tahia haniwa Rom, laha sowini hani Pol heuta tehu ing mewenae i tuahe tel seilon ti hile petenian. Pol kakak kapi teka masiwi ti teka Ju leili Rom 


text:
<pb/>Muhi ngain toluhu ti amite Rom, Pol ilowi teka masiwi ti teka Ju hani tehu apuhain. Ape i kakane lato, “Amuto teka akikik, nga tai aile teik na waliko lialun hani tel na seilon ma nga tai tahi teik na saun ti tesol tamakako ti matahaun. Tuahe ti nga Jerusalem, laha xoti nga ape hana nga hani mini teka Rom ti kalabusiak. 


text:
Lato hong paxai meng ti suluak. Pahalato oxoxiak nake lato tunahi ka nga tai aile waliko lialun tenen na i pon laha telei nga. 


text:
Tuahe teka masiwi ti teka Ju watakai teik namil ien. Aile ape tap tewau aweisal ulea mewenae nga kamei ka Sisa hong paxaiai kakain ti suluak. Kumahe pahak suluiai teka akikik Ju, pahak nga kak xengei kakai teka suluak. 


text:
Aile ape nga ilowima amuto ti kakak kapimuto. Ti nake monomon ti kako teka Israel hani Krais tetel Haeu taloma, laha xioti kalabusi nga sen.” 


text:
<pb/>Ape lato kak pahoi ukek, “Amite tai uke teik na pas ti Judia hahongoamite sale huam ma tin tap tel ti teka kahikahi Jises tahiawen ie ape kaxiwen ka o ailele waliko tenen lialun. 


text:
Amite tioi ka seilon tesol tesol laha kak halialu teka seilon laha usiusi aweisali Krais tuahe pahamite amite hong hawane namilom.” 


text:
<pb/>Lato kilami ngain tehu ape lato kilan nahih kakak kapi Pol tesol i heheuta. Ti letu haniwa ipong i kaxi hani lato sale nenein ti Haeu. I hapuasa kakai Moses ma kakain ti teka kuluiai kakai Haeu taiwen ape i kaxi hawane hani lato ka Jises se tel Krais Haeu taloma. 


text:
Ape lato kak he hapatapat alia puki lato. Imat ti lato nahih salili tesol ien, Pol kak ukek, “Pate salan wanen waliko ti Holi Spirit kakanewen Aisaia tel kuluiai kakai Haeu ti kaxi haniai tesol tamakako ti matahaun. I kak ukek,<pb/> 


text:
“ ‘Nahiwa ape honewa teka Israel,<pb/>“Amuto hongohong kakaiak tuahe amuto kum hong tioi, amuto papaxai waliko ti nga ailele tuahe amuto kum xeu.”<pb/> 


text:
Honewa laha kewak ien nake patulaha pate ailan, taxingalaha kilakilan ma pulalaha masin pulaxa.<pb/>Kaie ala laha ningahiwen ma hong xewawen ma tin towiahuen ti lialui woulaha ape nga aile haewiawen laha.’ ” <n>(Isa 6:9-10)</n> 


text:
<pb/>Ape Pol tili kakaian ukek, “Aisaia kakak tesol tamakako ti matahaun tuahe kilan teka Ju ti aope ie, lato kum soh meng solian ti Jises. Amuto tioi kewak, tenen meng solian ti Haeu ka Jises awai seilon ti kawatan ti lialui woulaha tin i hani teka kumahe Ju. Ape laha hong soh.” 


text:
I angiamatake kaxiai sale nenein ti Haeu ma sale puase tel Masiwi Jises Krais. Tap tel kongini uke i.<pb/>


text:
Nga Pol tel aposel ti Jises Krais ti puki namili Haeu. Timoti tel akikikako ti Krais i kapik, amuam ti amili haniwa amuto. 


text:
<pb/>Teik pas ie hani amuto teka kahikahi Jises Krais ti Kolosi, teteka amuto hana hatapo tupuamuto ailei puase Haeu ma amuto unaui Krais wanen. Nga kamei Haeu tel Tamakako ti aile kola haniamuto lalape soliaian ma hatona hasoliai tiamuto. Pol ma tesol tuaun lotu huali teka Kolosi 


text:
<pb/>Ti amite teka kahikahi Krais lotu huali amuto, lawe amite kak kemulik hani Haeu ti amuto hatesol. I tel Tame Jises Krais tel Masiwi ti kako. 


text:
Amite kak kemulik hani Haeu nake amite hongoen xoxoi namilomuto ti Krais Jises ma lalape wawahen ti amuto hani lawe seilon ti Haeu. 


text:
Amuto sohot ukek ien nake namilomuto xoxoan wanen ka kahumuto i to aununa ti tone Haeu. Hoi amuto tioi tenen ien nake amuto hongoen kakain salan leili meng solian ti Jises Krais. 


text:
<pb/>Tenen meng solian ien, kilan seilon ti tesol tesol laha soh ape laha aile usi saun ti Haeu pahan masin ti i sosohot wasolamuto lilian ti uli amuto hongoa kakaian. Amuto xeu ka salan wanen Haeu awai kako nake ti lalape soliaian. 


text:
<pb/>Epapras, tel soliai tuaumite ti ailei puase Krais, i hanauen amuto tesol waliko ien. I puas alua hahawane wasolamuto ukei totonamite. 


text:
<pb/>Aile ape lilian ti amite hongoa sale puasamuto, lawe amite lotu huali amuto. Amite kamei Haeu haxewa haniamuto waliko ti pahan amuto ailewa ma haxewai namilomuto sale usiai aweisalun hetekie huhual ti Holi Spirit. 


text:
Na masin ien, soliai puasamuto i haxawa axe tel Masiwi Jises ma lawe waliko ti amuto aile i hamuamua i. Amuto aile waliko solian tenen tenen ape titioamuto ti Haeu i lap ahe. 


text:
<pb/>Tin amite kamei Haeu ti hakui hawaneamuto ti lalape kui pohen lehe amuto tu xox tatale ape amuto kum aile lioi puasan kalak kawatan tenen tenen tunahi amuto. 


text:
Hetekiewa amuam amuto kak kemulik haniwa Haeu tel Tamakako. I aile ape amuto pon ukei waliko ti i kakanewen teka seilon tetan, teteka i neneini laha. Ape laha masin leili xewan. 


text:
Kemuk Satan neneini kako ape kako masin leili tilokoan. Tuahe aope ie Haeu oxoxiwen kako ti hahitake Satan ape i hani neiniakako tel Natun pate i waheni. 


text:
Krais tetel i oxoxi kako ti kalabus ti saun lialun ma ti kawatan ti lialui woukako. Krais se Masiwi tapein ti lawe waliko 


text:
<pb/>Kaha kum pon ningahiai Haeu tuahe ti lokon Jises Krais tel Natun sohotuma tel seilon, i kola hatake hani kaha Haeu tel Taman nake i tin masin tel Taman. I Masiwi tapein ti lawe waliko Haeu tanomi. 


text:
Hetekie tel Natun Haeu tanomi hatesol waliko ti patul ma itan ie, waliko ti i pon seilon ningahi ma kum pon ningahian, hatesol seilon tuah, teka masiwi ma teka engel pohen. Salan, hetekie Krais Haeu tanomi lawe waliko lehe hatesol waliko laha sameni Krais tel Natun. 


text:
<pb/>Krais tetel i neini teka seilon tetan masin pati seilon i kapiti tupuan. I tetel hanialaha tonain tuah kapi Haeu. I tin Haeu hamoihamu ti matemate lehe i sohot Masiwi tapein ti lawe waliko. 


text:
Krais tetel Haeu hapuasa hasawiai lawe waliko hani i, hatesol waliko ti patul ma itan ie. Ti Krais mat he kros i hasawi hatesol waliko ien. 


text:
<pb/>Kemuk amuto pate xauxaun ti Haeu. Amuto watakai hawane i nake ti lialui namilomuto amuto aile saun pate lialun. 


text:
Tuahe aope ie, Haeu hasawiwen wasolamuto kapin lokon ti tel Natun sohotuma seilon hanowi kaha ape i mat. Aile ape taen ti Haeu hiniti lawe seilon, i namiloi ukek amuto seilon sawisawin, amuto seilon tenen amuto hani hatapo i tupuamuto. 


text:
<pb/>I sohot ukek ien na amuto soh tatale ti Jises Krais. Aile ape tu xox hawanewa, kum hahani laha hakapaxea amuto waliko ti amuto to monomon atengian nake Haeu kakawen leili meng solian ti Jises ka i hani amuto. Tenen meng ien hoi amuto hongoen ape i sawat hahani lawe xux. A nga Pol Haeu kilami ti kaxi ahutian. Pol puas huali teka kahikahi Jises Krais 


text:
<pb/>Nga amuam ti nga kakau moloan ti hualiamuto. Ape nga kau tatale tesol kawatan ien masin ti Krais kauen kawatan lehe i huali teka seilon tetan, teteka ti Krais neneini masin ti pati seilon kapiti tupuan. 


text:
Nga sohot tel ti hualiai teka kahikahi Jises Krais nake Haeu kilami nga ti ailei tenen puasain ien. Pupuasak nexi haxewa hatapoi kakai Haeu hani amuto. 


text:
Kue hawanewen namili Haeu kumahe xewan ti teka seilon tuahe aope ie i kaxi hatakei hani teka seilon tetan. 


text:
Haeu ailewen namilon ti lehe teka seilon tetan tioi ka tin pahan i hani teka kumahe Ju waliko tenen pate solian. Waliko tenen solian ien se Krais i pupuas leilomuto lehe namilomuto i eliel hawane ti ukei waliko solian ti Haeu kakawen i hani. 


text:
<pb/>Aile ape amite kaxi sale puase Krais hani lawe seilon. Amite hone laha ti hong usiai Haeu ma amite hanau laha hetekie anesoan lehe i paxai tioi ka namilolaha tel tel xoxoan wanen ti Krais ma laha hani hatapo i tupualaha. 


text:
Pahak amuto tioiwa ka nga haeliel hahawane hualiamuto ma teka kahikahi Krais ti tehu taon Laodisia hetekie teka kahikahi Krais liai laha tai niningahi nga. 


text:
Nga kamei Haeu ti hakuiai leilomuto lehe wawahen ti amuto tel tel hukumini hawane amuto. Pahak wanen amuto tu xox tatalewa lehe amuto tioi aluini hawane menge Haeu ti sale puase Jises Krais. 


text:
Se pate tuah wanen na kako tioi hawane Jises Krais. Krais tel haxewaiakako lehe kako aneso alua hawane kakain tuah ti Haeu ma lawe waliko. 


text:
<pb/>Nga kakane amuto ukek ien lehe amuto kum halali hani seilon puluti amuto, kalak na sale kakaialaha tangian pate solian. 


text:
Kalak na nga kumahe kapimuto, tiak tutuen toi amuto ape nga amuam hawane nake amuto puas pakata hehetekie ma namilomuto xoxoan tutuen ti Krais. Krais oxoxi kako ti usiai nauna tenen puki ailelei seilon 


text:
Masin pata ti i wahai hani leili hepekeun, amuto akeni haxoxoa namilomuto ti Krais lehe xoxoi namilomuto i kui ahe ti waliko amite hanauen amuto. Ape amuto kak kemulik tatale haniwa Haeu ti lalape waliko i aile hahani amuto. 


text:
<pb/>Amuto lepetawa uke seilon hakalala amuto hani usiai kakain ti tenen kumahe salan sawisawin ti sale Haeu. Laha aile ti puki anesoi seilon, laha tua kak tanomi, tap salangawan. Laha hanau seilon usiai nauna tenen ti seilon tua aile tanomi, kumahe laha kema ti Krais. 


text:
Krais se pamu patul ti lawe masiwi. Amuto kum tae tenen na waliko ti usiai namili Haeu nake amuto papakata kapin. 


text:
<pb/>Lokon ti amuto hana hatapo amuto hani Krais, tap tel i aile teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto usiai saun ti teka Ju. Puki Krais aile hani amuto teik kikilam haun ti i oxoxi amuto ti hahitake saun lialun. 


text:
Ti laha baptaisi amuto, ien masin ka amuto mat ohoiwen Krais. Ape amuto xahat aliawen seilon haun ti usiai Haeu nake amuto hina namil xoxoan ti pohe Haeu, tetel i xahateni Krais ti matean. 


text:
<pb/>Kemuk amuto hahitake saun lialun. Amuto masin teka maten nake amuto kum hani Holi Spirit neini amuto. Tuahe Haeu hamoiha aliake amuto nake ti waliko ti Jises Krais aile haniwen amuto. Ape i oxoxi kako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
Ien masin ka Haeu susuni xaxaweniwen saun lialun ti kako ti laha tai kokongini suluiakako. I sohot lokon ti matei Jises Krais. Ti laha tahi hakea Krais he kros masin ka Haeu tahi hakea hetekiewen lialui woukako. 


text:
Ti ien Krais xaxaweni kui teka spirit lialun ti neiniai seilon ape i aile hahiena halialu laha ti puli lawe seilon ti i xoiniwa laha. 


text:
<pb/>Aile ape amuto kum nam wawaxi teka laha howini amuto nake amuto kum usi saun tenen i halini aniai hina an ma unum. Tin amuto kum nanamiloi na laha kak wawatakai amuto nake amuto kum amuke akati laha ngain lalap ti laha, masin ti lawe suhui pangapang ma na usiai saun ti tehu ngain Sabat hanowi ti laha usiusi. 


text:
Tesol saun ti teka Ju i tuahe kolakol ti waliko tenen pamu tuah ti Haeu apeseniwen i luluainima imuh. Krais tetel pamu tuah nake i hapoponowi hatapoi waliko ti Haeu kakawen i aile hani kako. 


text:
Hina seilon woinakon ka laha teheni laha ape laha lotui teka engel. Na laha lungei amuto ti aile usialaha, amuto kum aile usiusi uke amuto kum waxi kahumuto ti Haeu apeseni haniwen amuto. Teka seilon ien laha ukek ka Haeu hanamiloa laha ningahiai waliko tenen tuah i axi anesoalaha tetan. Tuahe waliko tenen laha hahanau teka seilon, i sohotuma ti puki namilolaha. Nake ti tesol waliko ien laha sameni aliake laha. 


text:
Laha aka lioi xoxoi namilolaha ti meng tenen sawisawin ti Krais tel neiniakako. Masin ti pati seilon i kapiti tupuan, tin masin Krais neini seilon tetan lehe laha hukuma hawane hanowi soxi tini seilon teik teik i pakata huhukuma ape i lap usi namili Haeu. 


text:
<pb/>Kako masin ka kako mat ohoiwen Krais. I mat oxoxiwen kako ti hahitake nauna tenen seilon ti tehu pon ie tua aile tanomi. 


text:
Aile ape amuto kum usiusi nauna tenen masin, “Kum hahapuasa tetenen, kum aniani tenen ie, kum aka sosoti waliko tenen hahalin.” 


text:
Tesol waliko ien i kum to kue, hapuasaian tehue. Tetesol nauna ien laha hahanau seilon ti puki namilolaha. 


text:
I woinakon ka solian na kako usi. Teka laha usiusi tesol nauna ien laha sokok laha aile hamuamua Haeu nake laha hahalini laha hina waliko, laha teheni aliake laha ma laha aile halialu tupualaha ti kolakol ka laha hana hatapo tupualaha hani i. Tuahe ti usiai tesol nauna ien i kum huali laha ti tahiai isiai pahalaha ti ailei saun lialun.<pb/>


text:
Masin ti Haeu hamoiha Krais, tin i hamoiha aliake kako teka seilon haun ti usian. Aile ape hana hatapoa namilomuto haniwa waliko ti Krais, tetel i toto pape tepaun mini Haeu manau ti neiniakako. 


text:
Amuto aile kewak ien nake lialui woumuto ti amuto to ailele imat ape i tapoen. Aope amuto puas pakata hehetekie kapi Krais. Ape teteka seilon laha kum soh ti Haeu, laha kum xeu tenen saun haun ti amuto. 


text:
Tuahe taen ti Krais aliama, tetel haniamuto tonain tuah kapi Haeu, taen ien lawe seilon ningahi ka amuto se seilon tuah wanen tetan. 


text:
<pb/>Aile ape lioi xaxaweni hawanewa saun lialun tenen amuto ailele ti isiai pahamuto. Kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum ailele sikisiki tenen ti hienain ma konginiwa isiai namilomuto ti tua sik lalolal. Kum halepelep nake na namilomuto i eliel hawane waxiai waliko kilan tenen tenen, ien se masin ka amuto lolotui tesol waliko ien. 


text:
Tuahe aope ie amuto lioi xaxaweniwa saun tenen lialun. Kum leng lalolal, lomuto kum lilialu, kum ailele namil ti halialui seilon, kum kak hahalialu laha, kum kak alual ma kum puputa lalolal. 


text:
Kum ailele tesol waliko ien nake amuto ape kumahe seilon ti weli ailei saun lialun. Amuto lioi xaxaweniwen. 


text:
Aope ie amuto seilon ti ailei saun solian nake namilomuto xoxoan ti Krais. Haeu aile amuto sohot seilon haun ti usian ape i huali tatale amuto lehe titioamuto tetan lap ahe ma amuto sohot seilon ti usiai woun. 


text:
Aile ape teka laha sohot kahikahi Krais, tap tel i pamu tuah ti liai tel. Tel Ju i aile usi saun ti kikilam ti kotiai uli walikoun i kumahe pamu tuah ti tel kumahe Ju, tetel i kum usi saun tenen ien. Tel unaui seilon i kumahe pamu naun ti tel i kumahe unaui seilon ape tel seilon kaliap i tin kumahe pamu naun ti tel seilon pono. Na amuto kahikahi Krais, tap liai tenen na amuto akiki xux liai ma na kumahe. Waliko tenen pamu tuah se Krais ape i pupuas leili hatesol seilon tetan. 


text:
<pb/>Amuto hana hatapoen tupuamuto hani Haeu. Amuto seilon tetan i waheni hawane. Aile ape amuto hualiwa teka hina kawatan, aile hasolia haniwa seilon liai, kum aile hahanowi amuto pamu tuah ti laha, aile aluini haniwa seilon liai, kum leng kokosea ma kum aile lilioi puasamuto kalak kawatan tunahi amuto. 


text:
Lomuto kum lilialu hani seilon liai. Na seilon aile waliko tenen lialun hani amuto, oxoxiwa i ti kawatan ti lialui woun ien. Masin ti Jises tel Masiwi oxoxi amuto ti kawatan ti lialui woumuto, tin amuto oxoxiwa teka liai ti kawatan ti saun lialun laha aile hani amuto. 


text:
Patul ti hatesol saun solian se saun ti wawahen nake i hukumini hawane hatesol kahikahi Krais. Aile ape waheniwa Haeu ma seilon. 


text:
<pb/>Jises Krais hatona hasolia tiamuto, aile ape amuto elieliwa ti hasoliai wasolamuto nake amuto hukuma hawanewen ape amuto sohot hanowiwen ka seilon tel. Ape lawe kak kemulik haniwa Haeu. 


text:
Namiloi eliel hawanewa kakai Krais lehe i kapiti amuto na amuto hanau seilon ma nau laha ti hong usiai Haeu. Amuto aile aka matainiwa. Ape pak hawanewa ti leili atemuto pak tenen tenen ti sameniai Haeu ti lawe waliko i aile haniwen amuto. 


text:
Ti lawe waliko amuto kak ma na aile, nameniwa ka amuto hahitake Jises tel Masiwi. Lawe kak kemulik haniwa Haeu tel Tamakako. Amuto pon ailean nake ti Jises Krais. Nauna ti Pol hani teka lohe ing tehu tehu 


text:
<pb/>Amuto teka tame akaik, kum hahahele loi natumuto uke xoxoi namilolaha ti amuto i put. I hakawata tialaha ape laha kum aile waliko tenen solian. 


text:
<pb/>Amuto teka unaui seilon, hong usi hatapoa masiwi ti amuto. Aile aluiniwa puasamuto kumahe mewenae na i papaxai amuto. Puas hawanewa ti leili atemuto, kumahe tuahe ti hamuamui masiwi ti amuto. Amuto ailewa ti sameniai Haeu. 


text:
Lawe waliko ti amuto aile, puas hawanewa ti leili atemuto hanowiwa ka amuto pupuas ti Haeu tel Masiwi, kumahe ti teka tuahe seilon. 


text:
Tuahe na tel ti amuto aile waliko lialun, Haeu kahui aliake hani i. Ti na i paxai kolongeni woi seilon, tap i saupa ti tel.<pb/>


text:
Amuto teka masiwi, kum hapuasa nenexi teka unauamuto, ngahati aluiniwa laha. Nameniwa ka amuto tin hahitake Masiwi tel. Amuto se hahitake Haeu. Tu xox elieliwa ti lotu 


text:
<pb/>Lotu tatalewa, kum lotu lilioa. Hana hatapoa namilomuto haniwa lotu ma kak kemulik haniwa Haeu. 


text:
Ape tin lotu hualima amite lehe Haeu neini hani amite aweisal ti kaxi ahutiai puase Krais hani teka seilon. Ti imat Haeu tai haxewa hatapo hani laha. Ape nga kakalabusake ti kaxi ahutiai tenen meng ien. 


text:
<pb/>Na amuto kapi teka laha kum soh ti Jises Krais, lawe hapuasa aluiniwa teik taun ien ti hualialaha. 


text:
Lawe kak hapau aka matainiwa kakaiamuto lehe amuto pahoi hapoponowi kakai hatesol seilon. Tiliai kakai Pol 


text:
<pb/>Tikikus kaxi hani amuto nga. I tel tuauk nga waheni hawane, i hani hahatapo i ailei puase Krais. 


text:
Nga talo hetekiewa Onesimus, tel akikikako ti Krais amite waheni hawane. I tel ti amuto. Pate i puas eliliel ailei puase Haeu. Ape lalu kaxi amite hani amuto. 


text:
<pb/>Aristakus tel tuauk, tin i kakalabus kapik, i hakau amuam tetan haniwa amuto hetekie Mak tel ukale Banabas. Amuto kewen kakain ti auniai Mak na masin i tahia haniwa kapimuto. 


text:
Jises tetel axan liai tenen Justus, tin i hakau amuam tetan. Lato tolue Ju kahikahi Krais lato pupuas kapik ti kolai ka Haeu i tel neiniai seilon. Pate lato patahi hakui nga ti ailei puasak. 


text:
<pb/>Epapras, tel ti amuto, tin i hakau amuam tetan haniwa amuto. I tin unaui Krais Jises. Lawe i lotu eliel kameiai Haeu ti hualiamuto lehe namilomuto tel tel xox hawane ti Krais hetekie amuto hani hatapo i tupuamuto ma tin amuto tioi hawane waliko tenen Haeu pahan amuto ailewa. 


text:
Nga kaxi hawane hani amuto ka i puas eliel hahawane hualiamuto ma teka kahikahi Jises Krais ti huohu taon Laodisia ma Hierapolis. 


text:
Amuam tetak haniwa teka kahikahi Krais ti Laodisia, tel hehin masiwi axan Nimpa ma teka kahikahi Krais lawe laha apuha hani ingan ti ailei puase Haeu. 


text:
<pb/>Muhi ridaiai teik pas ie, ridai ulea haniwa teka kahikahi Krais ti Laodisia ape tin amuto ridaiwa teik pas nga tai haniwen laha. 


text:
<pb/>Tiliai teik pasuk puki tataiak nga Pol. Nameniwa nga tel nga kalabusake ailei puase Krais. Nga lotu kamei Haeu lehe i aile hasolia hawane hani amuto.<pb/>


text:
Nga Pol tel aposel ti Jises Krais ti puki namili Haeu. Teik pas ie hani amuto teka kahikahi Jises Krais ti Epesus, teka amuto hana hatapo tupuamuto ailei puase Haeu. Amuto unaui Krais wanen. 


text:
<pb/>Nga kamei Haeu tel Tamakako ma Jises Krais tel Masiwi ti kako lehe lalu aile kola lalape soliaialalu hani amuto ma hatona hasolia tiamuto. Waliko solian Haeu hani hualiakako ti usian 


text:
<pb/>Kako kak sameniwa Haeu. I tel Tame Jises Krais tel Masiwi ti kako. I hani kako hatesol waliko solian hualiakako ti usian nake kako pakata hetekie hani Krais. Tesol waliko solian ien puki hahaniai Haeu, kumahe ti itan ie. 


text:
Imat ti tehu pon itan ie tanoma, hoi liai i kilamiwen kako tetan. I pakateni hetekie kako hani Krais lehe kako sohot unauan wanen ape tap tel i pon tieniakako ti tenen na waliko. 


text:
Ti lalape wawahen tetan, hoi Haeu namiloi peleiwen i aile hasohotu kako natun nake ti Jises Krais. I aile ukek ien nake ti pahan ma i amuke ailean. 


text:
<pb/>Aile ape kako kak sameniwa Haeu ti lalape soliaian i haniwen kako. I aile hasolia hawane hani kako nake ti puase Jises Krais tel pate i waheni, kumahe nake ti puasakako. 


text:
Haeu kola soliai lalape wawahen tetan ti Krais mat oxoxiakako ti kalabus ti saun lialun. Ape i oxoxi kako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
<pb/>Haeu hapuasa Krais ailei waliko ti i pahan. Ape i kola hatakei hani kako namilon ti teka seilon kum tioi ti imat. 


text:
Tenen namil ien, Haeu aile hapoponowi tataen ti i hukumini hetekie hatesol waliko ti patul ma itan ie hani hahitake Krais tel neinialaha. 


text:
Haeu aile hatesol waliko ti i nanamiloi. Ti imat wanen, hoi liai i kilamiwen amite teka Ju tetan usiwa puki namilon. 


text:
I aile ukek ien lehe amite teteka amite hong sohomu ti Krais imat, amite sameni hawane Haeu tel Masiwi pate tuah wanen. 


text:
Ape aope ie tin amuto teka kumahe Ju hongoen kakain salan, tenen meng solian ti sale Jises Krais awai amuto ti kawatan ti lialui woumuto. Tataen ti amuto hong sohoa ti Krais, Haeu hani amuto Holi Spirit masin ti i kakawen. I kilami ka amuto seilon tetan. 


text:
Holi Spirit ti leilokako se kikilam ka Haeu hani kako hatesol waliko ti i kakawen ma tin i oxoxi kako ti kalabus ti saun lialun nake kako se seilon tetan. Aile ape kako sameniwa Haeu tel Masiwi pate tuah wanen. Pol lotu huali teka Epesus 


text:
<pb/>Aile ape nga lotu huhuali amuto lilian ti nga hongoa xoxoi namilomuto ti tel Masiwi Jises ma wawahen ti amuto hani hatesol kahikahin. 


text:
Nga lotu kamei Haeu tel Tamakako pate solian, i Haeu ti Jises Krais tel Masiwi ti kako. Nga kamei i ti haniamuto anesoin ma haxewai namilomuto lehe amuto tioi hawane i. 


text:
Nga kamei Haeu ti hei hawanei namilomuto lehe amuto tioi waliko ti pahan i hani amuto ti lalape soliaian. Lawe waliko ien Haeu apeseniwen haniai teka seilon tetan. 


text:
<pb/>Tin nga kamei hetekie Haeu ti kola haniamuto kui pohen ka i xoini hatapo lawe poh liai. Tetenen poh i pupuas leilokako teka kako soh ti Jises Krais. 


text:
Tenen lalape poh ien Haeu hapuasa ti hamoihai Jises Krais ma ti hanaian hani tesol tonan ti papan sai manau neiniai seilon. 


text:
Jises se tel Masiwi tapein ti hatesol engel ma teka spirit liai. Axan pamu tuah ti lawe masiwi. Salan wanen i Masiwi ti hatesol waliko ti aope ie ma ti i luluainima imuh. 


text:
Haeu hana lawe waliko hani hahitake Krais ape kilami i Masiwi tapein. Ape teteka laha soh tetan laha uke solian tetan. 


text:
Krais masin ka pati teka kahikahin ti kapitialaha ape teka kahikahin laha masin tupuan. Hatesol kuiai poh ti kako hina, kako kema ti Krais. Ape hatesol waliko i momoih hahitake ngahat tetan.<pb/>


text:
Teka kahikahi Jises Krais ti Epesus, ti imat amuto masin seilon tenen maten nake amuto kum hani Holi Spirit kapiti amuto. Amuto tahi kakai Haeu ma aile hakila saun lialun. 


text:
Ti lokon ien amuto aile usiusi waliko ti teka seilon lialun ailele. Amuto hong usi kakai Satan tel masiwi ti teka spirit lialun laha toto he maun. I tetel i pupuas leili teka laha tale tehitolaha hani Haeu. 


text:
Ti imat kako hatesol masin ien. Kako ailele waliko tenen ti tupuakako pahan. Kako usiusi lialui namilokako ma isiai pahakako ti ailei saun lialun. Ala i pon hawane kako uke kawatan ti lengei Haeu. 


text:
Aile ape ti kako tutuen hahitake saun lialun, Haeu aile kako sohot seilon haun ti usian. Ti lalape soliaian i awai kako ti kawatan ti lialui woukako kumahe nake ti soliai puasakako. 


text:
Masin ti Haeu hamoiha Krais, tin i hamoiha aliake kako lehe kako sohot seilon haun ti usian. Hoi i namiloiwen i hatona kako kapi Krais ti tesol tonan ti neiniai seilon nake kako pakata hetekiewen kapi Jises Krais. 


text:
I aile ukek ien lehe teka seilon ti imuh laha paxai tioi lalape soliaian ti i aile kola hani kako usiwa puase Jises Krais. 


text:
<pb/>Salan wanen, ti lalape soliai Haeu, Krais awai amuto ti kawatan ti lialui woumuto nake ti xoxoi namilomuto tetan kumahe ti soliai puasamuto. 


text:
Puki Haeu aile kako sohot seilon haun ti usian ti i pakateni kako hani kapi Krais Jises lehe lawe kako aile tatale waliko solian ti Haeu namiloiwen haniakako ailean. Krais hukumini hetekie teka Ju ma teka kumahe Ju 


text:
<pb/>Teteka ti amuto takahama ti teka kumahe Ju, namiloi paxai aliakemua amuto ti imat lokon amuto tai soh ti Krais. Teka Ju axai amuto seilon tenen kumahe ti Haeu nake amuto tai aile teik kikilam ti kotiai uli walikoumuto ti usiai saun ti laha. Saun tenen ien tuahe ailelei seilon ape i kum pon hasawialaha. 


text:
Lokon ien amuto pate xauxaun ti Krais ma tin melal ti teka Ju, teteka Haeu kilamiwen tetan. Amuto kumahe leili namil ti Haeu xinotiwen kapi laha ukei waliko ti i kakawen i hani laha. Amuto tua toto tehu pon itan ie, tap titioamuto ti Haeu ma tap waliko solian ti na amuto mon ukean. 


text:
Ti imat amuto pate xauxaun ti Haeu, tuahe aope ie amuto sohotuen seilon ti Krais. Ti i mat kaui kawatan ti lialui woumuto, i haxohi amuto hani kapi Haeu. 


text:
<pb/>Puki Krais i aile hasolia wasolakako, teka Ju ma teka kumahe Ju ape i hukumini hetekie kako. I xaxaweni tenen saun ti he wawatak i seselai kako. 


text:
Ti matean i oxoxi kako ti hahitake nauna ma saun ti teka Ju lehe teka Ju ma teka kumahe Ju ati kako hukuma hetekie kapin. Ti aweisal tewau ien wasolakako i sawi. 


text:
Ti matean he kros, i hukumini teka Ju ma teka kumahe Ju ape i aile hasolia wasolakako hani Haeu. Aile ape i hatapo xaxaweni tenen saun ti he wawatak wasolakako. 


text:
Ti Krais he tehu pon itan ie, i kakaxi meng solian ti hasoliai wasole seilon ma Haeu. I kaxi hahani amuto teka kumahe Ju ma amite teka Ju. 


text:
Aope ati kako, teka Ju ma teka kumahe Ju, i pon kako kak sawi hani kapi Haeu tel Tamakako usiwa waliko Krais aile haniwen kako. Pake Holi Spirit tenenawe i huhuali kako. Teka kahikahi Jises Krais masin ingi Haeu 


text:
<pb/>Aile ape amuto teka kumahe Ju, amuto ape kumahe melal ti teka seilon ti Haeu, amuto hukuma hetekiewen. Amuto ape akikin ahuma ti Haeu. 


text:
Kako teka kahikahi Jises Krais, kako masin tehu ing hahatuhiai teka aposel ma teka kuluiai kakai Haeu. Tehu kuku pate tuah se puki alia Jises Krais. 


text:
Masin hatesol soxi tini tehu ing i pakata hani tehu kuku tuah, tin masin pakataiakako hani Krais. Tehu ing ien i sohot ingi Haeu na namilokako ti Krais xox ahe. Ape Haeu paxai ukek kako seilon sawisawin. 


text:
Ti kako pakata hetekie hani kapi Krais, i hukumini kako hani kapi teka kahikahin liai lehe ti pohe Holi Spirit kako hatesol sohot hanowi tehu ing Haeu ingangai.<pb/>


text:
Nga tai hahongoen amuto ka Haeu hatakei haniwen nga namilon ti sale puase Krais, ti imat teka seilon kum tioi. 


text:
Kemuk Haeu tai hatakei tenen namilon ien hani teka seilon. Tuahe aope, Holi Spirit kola hatakei haniwen teka aposel ma teka kuluiai kakai Haeu. 


text:
<pb/>Tenen namil ien masin, amuto teka kumahe Ju tin amuto uke hatesol waliko solian ti Haeu hani amite teka Ju. Haeu hukumini hetekiewen kako, aile ape waliko ti i kakawen i hani teka Ju seilon tetan, tin i hani teka kumahe Ju. Kako uke tesol waliko solian ien nake kako hong soh meng solian ti Jises Krais ape kako pakata hehetekie kapin. 


text:
Tenen meng solian ien nga kaxi ahuti hahani teka seilon. Ti lalape soliai Haeu i hani nga ailei tenen puasain ien ti kui pohen. 


text:
<pb/>Kalak nga tel seilon naun ti lawe seilon ti Haeu, i hani nga kaxi haniai teka kumahe Ju sale lawe waliko solian ti Krais hahani teka seilon tetan. Tesol waliko solian ien se tuah wanen, seilon kum pon kolongenian. 


text:
Haeu kilamiwen nga ti nexi haxewai namilon ti sale puase Krais hani lawe seilon. Ti imat, lilian ti Haeu tanomi lawe waliko, i tai kola hahatakei tenen namilon ien hani laha. 


text:
<pb/>Haeu aile ukek ien lehe aope ie i aile kola lalape anesoan hani teka engel ma teka spirit liai pate pohen laha toto he maun. I kola hani laha ka ti lalape anesoan i kapiti hasolia hatesol seilon tetan. 


text:
Tesol waliko ien Haeu namiloiwen ti imat wanen ape i hapuasa Jises Krais tel Masiwi ti kako aile haponowian. 


text:
<pb/>Aope aweisalukako hani Haeu ape hean. I pon kako matut kakanean pake kako pakata hehetekie kapi Krais ma namilokako xoxoan tetan. 


text:
Aile ape nga kamei amuto kum hahakawata tiamuto nake ti waliko lialun laha aile hahani nga. Kawatan ti nga kakau se hualiamuto. Pol lotu huali ulea teka Epesus 


text:
Kilan waliko solian ti Haeu haniai teka seilon tetan. Aile ape nga kamei i lehe Holi Spirit hakui leilomuto ti kui pohen. 


text:
Nga kamei hetekie i lehe Krais puas hamalum leilomuto nake namilomuto xoxoan tetan. Tin nga kamei hetekie Haeu ti hualiamuto lehe amuto waheni tatale i ma teka seilon liai. Na amuto aile ukek ien, amuto masin tea pata i wahai hani leilam ma tehu ing laha hatuhi he pekeun ailan. 


text:
Na masin ien, amuto hetekie teka seilon liai ti Haeu, amuto paxai tioi lalape wawahen ti Haeu, tap tel i pon kolongenian. I xoini lawe waliko ma tin tap tahi tapoan. 


text:
Kalak tap tel i pon tioi hatapoi wawahen ti Krais, nga lotu huali amuto lehe amuto ilameni tioi wawahen tenen ien. Nga kamei Haeu hualiamuto ti usi hatapoi namilon ma woun lehe amuto sohot seilon sawisawin tapein hanowi i. 


text:
<pb/>Kako sameniwa Haeu! I pon hawane ailei lawe waliko ti kui pohen ti i pupuas leilokako. Ailean tetan i xoini hawane ti na kako kamei ma namiloi. 


text:
Kako sameniwa Haeu ti lawe waliko solian Krais ma teka kahikahin ailele lehe lawe seilon ti aope ie ma telok imuh laha paxai tioi lalape pohen ma soliaian. Kako sameni tatalewa i lian tehue. Salan wanen.<pb/>


text:
Nga, tetel nga kalabusake ailei puase Krais, nga kakane hawane amuto, puas usi hawanewa saun ti Haeu pahan nake i kilamiwen amuto seilon tetan. 


text:
Lawe paxai kewak seilon liai pamu tuah ape aile aluini haniwa laha. Ti usiai saun ti wawahen, kum leng kokosea na seilon aile talesi amuto. 


text:
Holi Spirit i pakateni hetekiewen amuto. Aile ape puas elieliwa akeni konginiai soliai wawahen wasolamuto lehe amuto hukuma hamalum tatale. 


text:
<pb/>Kako teka kahikahi Krais masin tupui seilon tel. Holi Spirit tenenawe i pupuas leilokako. Waliko solian ti kako monomon ukean tin tenenawe nake kako hatesol Haeu kilamiwen tetan. 


text:
Telawe Masiwi ti kako. Meng ti Jises Krais tin tenenawe kako soh ma baptais tenenawe kako hatesol uke ti hahitakan. 


text:
Tin masin telawe Haeu Tamakako. I Masiwi ti kako hatesol, i pupuas leilokako ma i hapuasa kako hatesol ti ailei puasan. 


text:
Masin ti he leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Muhin ti i xoiniwa teka laha hil pahoi i, i kalabusi laha. I lua hani tesol ti patul wanen ape i hani teka seilon anesoin tenen tenen ti ailei waliko.” <n>(Ps 68:18)</n> 


text:
Namiloi paxaiwa teik kakain ti i ukek, “I lua hani tesol ti patul wanen.” Ien i kola ka imat Krais mos hanimu tesol pate itan ti tehu pon ie. 


text:
Ape tetel i mos hanima itan he tehu pon ie, i tin tetel i lua hani patul wanen lehe i hapono hatapo lawe waliko. 


text:
<pb/>Krais tetel i hani anesoin ti puasain tenen tenen. Teka laha sohot aposel, teka laha kuluiai kakai Haeu, teka liai laha kaxiai meng solian ti Jises Krais ape teka laha sohot seilon ti ngahatiai teka kahikahi Krais ma hanaualaha. 


text:
Teka seilon ien laha apeseniai teka seilon ti Haeu ailei puasan lehe laha hukuma hetekie hahitake Krais ape namilolaha tetan i xox ahe tatale. 


text:
Na kako soh ti tel Nati Haeu ma kako tioi hawane i, Haeu hukumini hawane kako ape kako sohot unaui Krais wanen. Na masin ien, kako usi hahawane namilon ma saun tenen i pahan ape kako sohot seilon tenen hanowi aliake i. 


text:
<pb/>Na i sohot ukek ien, teka hanaui waliko tenen puputa laha kum puluti uke kako. Kako kumahe masin akaik kokol lehe namilokako i sohisohia hanowi koap tenen laman ma aupol tua towi ahuahu ma na kai pata tenen aupol tua paxeni lalolal. 


text:
Kako teka kahikahi Jises Krais, kako kaxiwa kakain salan hetekiewa wawahen. Ape lawe waliko ti kako aile, kako hanowi hawanewa ti Krais, tel masin ka pat ti kapitiakako. 


text:
Krais hukumini hetekie teka seilon tetan masin soxi tini seilon i pakata hetekie hani tupuan. Na soxi tini seilon teik teik i puas alua, tupuan hatel i kui. Tin masin kako teka kahikahi Jises Krais, na kako he wawahen ma aile aluini puasakako, namilokako ti Haeu i xox tatale ape puasakako i kau anan. Saun tetenen teka seilon ti Haeu usiwa 


text:
<pb/>Nga kakane hawane amuto ti hahitake axe Jises Krais tel Masiwi, kum aile hahanowi teka seilon laha kum soh ti Haeu. Namilolaha tap pupuasan. 


text:
Ti lialui woulaha laha kum xeu waliko tenen salan ma laha pate xauxaun ti Haeu. Patulaha pate ailan ti ukei kakain tenen sawisawin, aile ape laha kum tioi aweisali Haeu. 


text:
Laha kum hienake ailei saun lialun. Laha tua aile usiusi isiai pahe tupualaha ape laha aile tatale saun lialun tenen tenen. 


text:
Laha honewen amuto lioi xaxaweniai woumuto ti imat, saun tetenen ti imat amuto to ailele ti lialui isiai pahamuto. Saun tenen ien i hasele amuto ti usiai Haeu. 


text:
I aile amuto sohot seilon haun lehe amuto unauan wanen ti ailei waliko tenen sawisawin masin ti kakaian hahanau amuto. Na masin ien, amuto sohot hanowi aliake i. 


text:
<pb/>Aile ape amuto lioi xaxaweniwa saun ti puputa. Lawe kakawa kakain salan nake Krais hukuminiwen amuto hahitakan. 


text:
“Na amuto leng, lepetawa uke lengeamuto i itini amuto hani saun lialun.” <n>(Ps 4:4)</n> Kum hahapeti lialui lomuto he tiamuto. 


text:
<pb/>Na amuto seilon ti xuxuina, aile lioiwa. Amuto puas elieliwa lehe amuto pon ngahatiamuto ape amuto huali uke teka tap soxi. 


text:
Kum hahapuasa kakain tenen i halialu seilon. Ailewa kakain tenen solian ti i huali laha ma i hakui namilolaha ti Krais. 


text:
<pb/>Kum ailele waliko tenen i hatahanea Holi Spirit ti Haeu. Haeu hani amuto Holi Spirit ti kikilam ka amuto tetan wanen. Ape i pupuas leilomuto atengi tataen ti Haeu oxoxi tamusuke amuto ti lawe waliko lialun. 


text:
<pb/>Aile ape kum wiwiliki seilon, kum leng lalolal, lomuto kum lilialu. Kum kak hilehil, kum kak alului seilon ma kum aile hahalialu laha. Lioi xaxaweni hatapoa tesol saun ien. 


text:
Amuto aile hasolia haniwa seilon, lawe kolawa saun ti tatahan hani laha. Oxoxiwa seilon ti kawatan ti waliko tenen lialun laha aile hani amuto masin ti Haeu oxoxiwen kako ti kawatan ti lialui woukako usiwa waliko ti Krais aile haniwen kako.<pb/>


text:
Amuto kolawa saun ti wawahen leili nanahiamuto masin ti Krais waheni kako ape i mat ti ukei totonakako. Haeu amuke tehu matean ti hualiakako masin ti i amuke waliko solian na kako aile nake kako waheni i. 


text:
<pb/>Amuto ape seilon ti Haeu. Kum ailele saun lialun ti wawan hehin, kum ailele sikisiki tenen ti hienain ma kum halepelep. Na amuto kum aile, tap wanen laha misahi amuto ti tesol waliko ien. 


text:
Amuto kum ailele kakain tenen ti hienain, kakain tenen tap pupuasan ma kakain lialun ti wawan hehin. Amuto kak nonoa kemulik hani Haeu ti lawe waliko solian i hahani amuto. 


text:
Amuto tioiwa, na amuto to ailele saun lialun ti wawan hehin ma sikisiki tenen ti hienain, amuto kum uke waliko solian ti Haeu kakawen i hani ma tap totonamuto kapi Krais ma Haeu. Tin masin na amuto to ailele saun ti halepelep nake seilon tenen ien masin ka i lolotui waliko ti i halepelep waxian. 


text:
Kum hahani laha puluti amuto sale tesol waliko ien ti kakain tenen kumahe sawisawin. Ti lengei Haeu i axi kawatan hani teka laha tahi kakaian ma to ailele tesol saun ien. 


text:
<pb/>Imat, ti amuto to ailele tesol saun ien, amuto masin leili tilokoan. Tuahe aope amuto pakata hetekiewen kapi Jises tel Masiwi, amuto ape he xewan. Aile ape amuto aile kolawa saun solian ti Haeu. 


text:
Kum huhukuma kapi teka laha ailele puasain ti tilokoan, saun tenen tap pupuasan. Hualiwa laha usiai aweisal solian lehe laha paxai tioi lialui woulaha. 


text:
Tuahe kakain salan ti Haeu i kola hatakei lialui tesol waliko ien masin ti xewan i haxewa waliko ti he tilokoan. 


text:
Aile ape ti he xewan lawe waliko i sohot kouke. Masin ti leili pepai Haeu i ukek,<pb/>“Haiwa, teka masin ka amuto mamatih. Xahatawa, teka masin ka amuto maten ti woumuto lehe Krais i kapiti amuto ti he xewan.” Haniwa Holi Spirit kapiti kako 


text:
<pb/>Kanipetiwa sale nanahiamuto. Kum hahanowi seilon tenen tap namilon. Namilomuto kewa solian ma xewan. 


text:
Ie se taun ti seilon to ailele saun tenen pate lialun. Aile ape amuto hapuasa aluiniwa teik taun ti amuto hina ailei saun solian. 


text:
Kum tua ailele waliko hanowi seilon tenen tap namilon, tohongi elieliwa upiai waliko ti Haeu tel Masiwi pahan amuto ailewa. 


text:
Kum un taxitaxia nake i itini amuto ti ailei saun lialun. Haniwa Holi Spirit puas leilomuto lehe i kapiti amuto. 


text:
Na amuto apuha hetekie, pakuiwa pak tenen tenen hani Haeu ti hakuiamuto. Pak amuam hawanewa ti leili atemuto. 


text:
Ti lawe waliko kak kemulik haniwa Haeu tel Tamakako usiwa waliko ti Jises Krais tel Masiwi aile haniwen kako. Nauna ti hanaui hahunatun 


text:
<pb/>Amuto he huhualawa ma he hongohongoa kakaiamuto tel tel. I kola ka amuto paxai tioi masiwiai Jises Krais, tetel amuto hong usiusi. 


text:
Wawan i masin ka pat ti neiniai tel axoan masin Krais i pat ti neiniai teka kahikahin ape laha masin tupuan. Krais i tetel awaiakako ti kawatan ti lialui woukako. 


text:
Masin ti teka kahikahi Krais hong usiusi kakaian, tin masin teka hehin lawe hong usiwa kakai axoamuto. 


text:
<pb/>Amuto wawan, waheni hawanewa axoamuto masin ti Krais waheni hawane kako teka kahikahin ape i mat ti ukei totonakako. 


text:
I mat lehe kako sohot seilon tetan. Ti kako hong soh kakai Haeu ape kako uke baptais, Krais xaxaweni lialui woukako ape i aile kako sohot seilon haun ti usian. 


text:
Pahan teka kahikahin paxaialaha soliaian tel hehin na i sal, tap teik wikiwikin ma lolo, tinun tanenan solian wanen. Pahan laha hani hatapoa i tupualaha ape tap tel i pon tienialaha ti tenen na waliko. 


text:
Masin ti Krais waheni teka kahikahin, amuto wawan waheniwa axoamuto hanowi ti amuto waheni aliake amuto. Tel wawan na i waheni tel axoan, tin i waheni aliake i. 


text:
Tap tel i watakai aliake i, mewenae i ngahati aluini masin ti Krais ngahati aluini kako teka kahikahin. 


text:
<pb/>Masin ti leili pepai Haeu i ukek, “Tel wawan i salili taman tinan ape i hukuma hetekie hani tel axoan lehe lalu sohot hanowi ka seilon tel.” <n>(Gen 2:24)</n> 


text:
Tin i hahanau kako sale wawahen. Amuto wawan waheni hawanewa axoamuto hanowi ti amuto waheni aliake amuto ape amuto hehin kolawa lomuto haniwa axoamuto.<pb/>


text:
Amuto akaik, amuto hahitake Krais tel Masiwi. Aile ape hong usiwa kakai tamamuto ma tinamuto nake tenen saun ien i saun solian ti ala amuto ailewa. 


text:
Haeu hani kako tenen nauna i ukek, “Hong tamaniwa kakai tamam ma tinam ape aile hasolia haniwa lalu.” Tetenen nauna ien Haeu hani kako hetekie kakaian i ukek, 


text:
“Na amuto aile usi, amuto tunahi tonain solian ma tin amuto to welu he tehu pon ie.” <n>(Exod 20:12)</n> 


text:
<pb/>Amuto teka tame akaik, kum aile hahalenge natumuto. Amuto ngahati aluiniwa ma hanaua laha lehe laha lap hetekiele saun ti Krais tel Masiwi. Nauna ti hanaui masiwi ma unauan 


text:
<pb/>Amuto teka unaui seilon, hong usi hawanewa teka masiwi ti amuto ti tehu pon ie. Aile aluini hawanewa puasalato masin na amuto ailele puase Krais. 


text:
Amuto puas aluawa kumahe mewenae na lato papaxai amuto lehe lato amuke. Ti leili tiamuto, ailewa waliko tetenen Haeu pahan nake amuto unaui Krais. 


text:
Hana hatapoa tupuamuto ailei puasain hanowiwa ka amuto aile hahani Krais tel Masiwi kumahe tuahe seilon. 


text:
Nameniwa ka Haeu tel Masiwi i kahui kako tel tel ti soliai puasakako, kako unaui seilon ma na kumahe. 


text:
<pb/>Amuto teka masiwi, aile aluini haniwa teka unauamuto. Kum aile hahamatau laha. Nameniwa ka ati amuto hahitake Masiwi telawe Haeu, tetel i kum paxai nenexi seilon. Pa ti Haeu hani hualiakako 


text:
Masin tel seilon ti hile i hana hatapo waliko ti hilehile, tin masin kako uke hatapoa waliko ti Haeu haniwen hakuiakako ti hil pahoiai puase Satan, tel pulutiai seilon. 


text:
Kumahe kako hihilei seilon, kako haeliel hawanewa hil pahoiai spirit lialun ma teka masiwi ti laha, teteka laha toto he maun neini halialui teka seilon ti tehu pon ie. 


text:
<pb/>Aile ape hapuasa hatapoa waliko ti Haeu haniwen hakuiamuto ti hil pahoiai Satan lehe na kawatan tunahi amuto, i kum xoini amuto nake amuto tu xox tatale ti Krais. Ape na amuto aile hatapoa puasamuto, tin amuto tu xoxox. 


text:
Apeasawa! Akeni konginiwa kakain salan ti Haeu hanowi teik tah ti konginiai luhuamuto. Lawe ailewa saun tenen sawisawin lehe i awai amuto ti totohong ti Satan masin teik samen ti awaiai patanawe seilon taun ti hile. 


text:
Amuto soh tatalewa meng solian ti Jises Krais. I hatona hasolia tiamuto lehe amuto tu xox hawane masin tel seilon ti i hana su taun ti hile. 


text:
Amuto soh tatalewa ti Jises Krais lehe i awai amuto ti Satan hanowi teik titieh i awai tel seilon ti inah leili hilehile. 


text:
Amuto soh eliel hawanewa ka Haeu awaiwen amuto ti kawatan ti lialui woumuto masin tel seilon i hana tehu kapu samen awaiai patun taun ti hile. Ape hapuasawa kakai Haeu. I masin tea ngol weluwelun ti hile Holi Spirit haniwen paumuto. Aile ape amuto hapuasawa ti hil pahoiai Satan. 


