# verses

text:
Pedroboho rexitamy roirenyreu, ityhydỹỹdu seriòre òrysymy roirenyre. Tahe tiiboho tamyreny relyyrenyre iwese dohodỹỹna heto wedu matuari mahãdu‑wana tamy rarybere wesemy.


text:
Kai, ibutuwidỹỹdu tarybete: Davi, inytybyreny‑di tarybete Atyytybytyhy tamy ritỹnynyre, iwese tii rarybekemy. Davi eòdumy raremyhỹ. Irybe tyyriti‑ki roimyhỹre kiamy: <PI>—Judeukõdu mahãdu raykarananyreri. Kia awimy aõkõ ihỹre. Waijoi aõ òbitinadibo aõkõ rõhõtinyreri. 


text:
<PI>Dinodu mahãdu wiributunyre Deuxuòludumy rỹikremy. Tule Kristu, kia Deuxu deòdỹỹna òludumy rỹikremy.<CL>


text:
Arybe‑ki, Waha, kia ritidỹỹna roire. Tule Waha, inatyhy rare. Ka hãwã‑ki, Herodi, Poncio Pilato, Judeu mahãdu, Judeukõdu mahãdu, kia ibutumy ributunyre ariòre Jesuisi òludu rỹirakremy.


text:
Kai, Waha, teeryte iwese tiiboho raryberemy, aõma, rybeõmykemy. Tahe eòdu biwiòhenanykre arybe‑di ihãrele rarybekemy brebuõ‑di.


text:
Biwiòhenanykre, Waha, eòdu mahãdu, webinadu mahãdu riteytenykemy. Tule aõna aõna wiwihikỹ riwinykremy, Jesuisi, Ariòreni òraru‑ki kia riwinykremy.


text:
Tahe ixitòedỹỹna rexihureu, heto ramytatamy. Deuxu Tyytybytyhy ibutumy iny tykymy ralore. Tai tahe Deuxu rybe rarybemyhỹre. Brebumy aõkõ tiiboho relyymyhỹrenyre. 


text:
Ityhydỹỹdu mahãdu iaõna aõna‑di wii riwiòhenanyre. Inyõ rarybeõhyyra: —Kaa wahõrõ sohojile rare. Ibutu aõna aõna ibutu hõrõmy rỹimy raremyhỹ.


text:
Deuxu Jesuisi erydỹỹna mahãdu riwiòhenanytyhyre irybemy relyyrenyreu, kia Jesuisi rubu‑ribi ixixana rybemy. Deuxu teysana tamy riwahinyre tule iny sõwemy iluurenyre.


text:
<n>(34-35)</n> Tai tahe ityhydỹỹdu mahãdu aõna aõnamy rasiranyõhyyra. Ityhydỹỹduõ ityhymy rỹirakeki, taheto, tasubede rohonyre tahe nieru Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò diwyde. Idi tahe tii ritxuatxuamy riwahinyre ibutu‑ò timybo iny sohoji sohoji tuu rurumy rỹiramy.


text:
<n>(36-37)</n> Jyje tule kiawesele riwinyre. Tasubedeõ‑di rohonyreu, idi iòwy nieru diwyde Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò. Jesuisi erydỹỹna mahãdu Jyje rininire, Banabemy. Kiani inyrybe‑ò riwiurònanyre, rybe‑di wiòhedỹỹdu kiani rare. Tii Levi mahãduõ rare, Xibri bedebutesỹdu tii raremyhỹ. 


text:
Tahe Pedro tamy rarybere: —Aõherekibo Satanasi‑ò taholamy araykywo‑ki atxiteri Deuxu Tyytybytyhy‑ò taruiteri. Aõherekibo iòwyjura‑di atxiteri.


text:
Juhuu asubede tahonyõteu, ahõrõ rare. Aõhe, inatyhy? Inyõ adee rarybeõre idi bohonykemy. Idi tahonyteu, tahe, nieru ahõrõ rare, aõhe inatyhy. Aõherekibo aõbinahãkỹmy tahõtinyteri. Hãbu‑ò aõkõ heka taruiteri Deuxu dee.


text:
Inataõ òra bededỹỹnanamy reare tahe Safira, Anania hãwyy rehemynyre. Aõ heka rieryõhyyre tahãbu rubuna rieryõhyyre.


text:
Pedro tamy rỹỹraxire: —Tiwesemybo asu teòwynyta —ahãbu rarybere wesele aõbo. Tahe tii dirawyònyde: —Kohe, iwesele rakòwònyre.


text:
Ixityre Pedro rarybere: —Aõherekibo ahãbu‑wana kai taruiteri. Tii teurihite aõbo riwinykeò. Beteheke, weryrybò ahãbu loodỹỹ‑ribi rehemynyreri. Tule tii aradykre rubumy.


text:
Tule tii aõwesele rurulemy resere. Weryrybò mahãdu ralore. Tai riwyre ritoonykre tahãbu biremy roikremy.


text:
Jesuisi erydỹỹna mahãdu sõwemy wowydyna aõmydỹỹnana riwinyrenyre. Tule deytenawiwihikỹtyhy sõwemy riwinyrenyre. Ityhydỹỹdu mahãdu wii ributunymyhỹre Deuxu dohodỹỹna heto ube‑ò. Salomaõ ubetyhy inire.


text:
Kaa hãwã mahãdu dori sõwemy ruberumyhỹre Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò wiutàdà lau. Tamy rabutuõhyyre ijohonamy. Ihãrele tahe ijõ rityhynymyhỹre, ityhydỹỹdu mahãdumy ralokemy. Aõbinatyhymy heka inyõ ityhydỹỹdu mahãdu dee raryberenyõhyyre.


text:
Webinadu mahãdu iny ridymyhỹre ryò, hãwã hãwã‑ribi. Tai Pedro nonana‑ki riraòmy roimyhỹ byretyre‑ki, herina tyre‑ki. Pedro ubòrò webinadu‑txi reakemy tai riteytenykemy rexinohõtinyre.


text:
Ibutumy Jerusalẽ‑ribi iòhòmy rỹira mahãdu nade webinadu‑di, tule iny tyytybybina‑di didyde. Tai tahe ibutumy reytere. 


text:
Xiwenawidỹỹdu wedu mahãdu, Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò rexinaanymyhỹre. Tule kiawedu eryna mahãdu riwiòhenanyre. Saduseu imahãdu ni rare.


text:
<n>(18-20)</n> Tai tahe xiwe wedu mahãdu, Jesuisi erydỹỹna mahãdu rimyrenyre idi rehurenyre hãwã ròtenawo‑ki. Rumy tahe Inynyrỹ ỹjuõ riraynyre ijò, tahe ridyre ahana‑ò. Tamyreny rarybere: —Boibenyke Deuxu àlàna heto‑ò. Bexideòsinybenyke iny sõwehekỹ‑ò. Tamyreny bitỹnynybenyke timybo Jesuisi umytỹmyra inydee riwahinymyhỹre.


text:
Iwese ỹju rarybere wese, txuu ratỹnyreu, dohodỹỹna heto‑ò ralomyhỹre. Tai rierynarenymyhỹre. Tahe xiwena mahãdu wedu dehemynyde, tii‑wana ratximyhỹ‑wana. Israeli nohõti juradỹỹdu mahãdu ributudỹỹnyre. Ibutumy judeu mahãdu, matuari mahãdu bedeerytyhy mahãduõ rare. Tahe soldado itxeredu‑ò riteònyre ròtena‑ò iòrysyrenymy.


text:
<n>(22-23)</n> Tahe roirenyre. Ròtena‑ki tai rahaõre. Ròòsere tamy relyyre: —Ròtena‑ò rehemynyra. Txiòtòbòhòkỹlemy rỹire. Tahe reraynyreu, aõho aõkõ rare.


text:
Dohodỹỹna wedu xiwena wedu‑wana kia roholareu, tiiboho rexieryrenyõhyyre aõbo riwinyrenykemy, aõhebo rotỹỹnyrenykremy.


text:
Iwesemy rõhõtinyrerikõnalemy, inyõ dehemynyde. Tai rarybere: —Ròtena‑ki tetidite mahãduõ, dohodỹỹna heto‑ki ratxireri. Iny kowa ritohonyreri.


text:
Tai tahe soldado dinodu, soldado itxeredu‑wana riòryre ta didydenyde ywilemy. Tamy heka aõhe risỹnyõhyyre mana huna‑di tamyreny kedehukemy heka soldado rõhõtinyre.


text:
<n>(27-28)</n> Tahe dehemynyde ritamadỹỹnyre inysõwe weduko‑txi. Tahe wedutyhy rybe ritelenyre: —Jiarỹboho heka juhu adeereny rarybere uritere Jesuisi nimy bede erydỹỹrenykõmykremy. Ihãrele tahe tuu tebedeerynytenyta ibutumy Jerusalẽ hãwã iny‑ò. Ibutu‑ò aeryna‑di tariate. Wamy tarybetenyteri jiarỹboho Jesuisi rerubunyrenyramy.


text:
Tahe Pedro taijoi‑wana rarybere: —Iwese Deuxu wadeereny rarybere wese, arityhynyrenykre. Hãbuõ iwitxiramy wadeereny rarybekeki, tiu arityhynyõtyhy.


text:
Kaiboho inatyhymy Jesuisi terubunytenyte. Òwòru nihikỹ itxeò‑ò tetamadỹỹnytenyte. Inytyby Deuxu tahe rubu‑ribi riixixadỹỹnyre.


text:
Deuxu tarurunawe‑ribi debò‑di biu‑ò ritamadỹỹnyre ibutu iòlòmy rarekemy, ibutu tarasadumy rarekemy. Tai ibutu Israeli ijoi mahãdu‑ò òraru bedewona ixãwina riwahinykemy.


text:
Inyboho heka kia aõmydỹỹnamy robimyhỹrenyre, tai heka reerymahãrenyre inatyhy raremy. Inyõ Deuxu rityhykeki, tii Tatyytybytyhy tamy kidiwahinyke. Tii tule kia aõmydỹỹnamy rarybemyhỹre. 


text:
Tahe fariseu mahãduõ lamamy rỹire. Õnosõna erydỹỹduõ tii ihỹre. Ibutumy iny tii riijemyhỹre rityhynymyhỹreki. Kamalie heka inire. Tahe tii rarybere: —Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑di biòlònyke urihimyò ahana‑ò.


text:
Kaiboho dori õhõtireny beabenyke Teudani‑txi. Juhuu dori dinoduõmy tii raremyhỹ. Tii ixiòlòdỹỹnihikỹmy iximy rarybere. Sõwemy heka iny tii‑wana raremyhỹ tahe 400 hãbumy ihemy rare. Inyõ tahe rirubunyre rityhynymyhỹre mahãdu tahe iribi raubỹtỹre. Tahe aõ heka rimyõhyyre, ibutumy iõre.


text:
Iwitxirau ijõ‑txi õhõtireny rearenyke. Judasi inire. Tii Kalileia mahãduõ rare. Iu bede dinodu iny‑di rariareu tahe, tii rexiòlòdỹỹnyre. Sõwemy iny riheludunyre. Tii tule rurure. Taityhydỹỹdu mahãdu tule raubỹtỹre.


text:
Deuxu tahe idinodukeki, tiu heka idi behuõtyhy. Deuxu òludu wesemy heka kai tesumahãte. Tai tahe Kamalie rybe‑ò ibutumy rityhynyrenyre.


text:
Didyde he Jesuisi erydỹỹna. Rihetenyre. Idi tamyreny rarybere: —Rybeõmyke Jesuisi nimy. Tahe ixinamy riteònyre.


text:
Tiiboho iribi rexitarenyreu, reysatyhymy ratximyhỹ, Jesuisini òraru‑ki dorikỹhe tiiboho aõhõkỹmy rotỹỹnyrenyraki.


text:
Txuõ txuõlemy Rybewihikỹ ritỹnynymyhỹrenyre dohodỹỹna hetomy dori, heto hetomy tiiboho rarybehyymy rỹimyhỹre: —Jesuisi inatyhymy Kristu rare, Deuxu deòdỹỹnamy nade. 


text:
Tahe ityhydỹỹdu rasõwetyhynymy rỹiramyhỹ. Iu ityhydỹỹdu wytese mahãdu‑ò rỹsỹna riwahinymyhỹreu, grego rybedu rexinaanymyhỹre rỹsỹna wahidỹỹdu mahãdu dee. Judeu mahãdu wytese sõwemy rỹsỹna ritamyhỹrenyre waratyrereny. Kia wesemy heka judeukõdu mahãdu rarybere.


text:
Jesuisi erydỹỹna waò inatxi reurò mahãdu, ibutumy ityhydỹỹdu didydenyde kia aõmydỹỹnana‑ò roholakemy. Tahe raryberenyre: —Deuxu rybe erydỹỹ rikiixãwidinyrenykeki, wytese rỹsỹna ariwahinyrenykemy, kia heka òbiti aõkõ rare.


text:
Tai tahe kaiboho hãbu mahãduõ bitabenyke ayreny‑ribi debò inatxi reurò hãbumy bitabenyke. Hãbu tyhydỹỹnale, Deuxu Tyytybytyhy‑di tỹximy rỹiralemy, iny bedeeryhykỹle, kiaweselemy hãbu bitake. Tiiboho dori aõna aõna ywisidỹỹdumy roirekre, kiawesemy iaõmysỹdỹỹnarenykre.


text:
Tai jiarỹboho arexitòenywãhãrenykemy watxiwãhãrenyre. Deuxu rybemy arierynanymahãrenyke. Kiawese Jesuisi erydỹỹna mahãdu rarybere.


text:
Ibutumy heka tuu raryberé, tamyreny awire. Tai tahe hãbu mahãdu ritarenyre. Estevaõ ijõre, tii Deuxu Tyytybytyhy‑di tỹximy rỹira, tatyhyna‑ki tỹximy rỹira. Filipi ijõre, Prokoro ijõre, Nikanu ijõre, Timaõ ijõre, Parmena ijõre, Niolau ijõre, Niolau tahe Atxiòkia mahãdu juhuu rare. Judeu bede erydỹỹna tyhydỹỹdu juhuu tii rare.


text:
Ityhydỹỹdu mahãdu tiiboho didydenyde Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò. Deuxu‑ò rexitòenyrenyre tahe Jesuisi erydỹỹna ityre tebò ritidirenyre. 


text:
Deuxu rybe heka ibutu ijohonanamy rỹire. Ityhydỹỹdu mahãdu‑ò sõwetyhymy tamy ralòmyhỹre Jerusalẽ hãwã‑ki. Xiwena widỹỹdu tule sõwemy Jesuisi rityhynyre. 


text:
Estevaõ heka Deuxu luuna sõwemy ratximyhỹre. Sõwemy Deuxu ruru‑di ratximyhỹre. Deuxu urihixina nihikỹmy inyko‑ò riwinymy raremyhỹ. Aõdeytenawiwihikỹ wesemy tule riwinyre.


text:
Kowa hãwã‑ki tahe judeu dohodỹỹna heto iwitxira rỹimyhỹre. Libertu mahãdumy rexininire taijoi. Imahãduõ Sireneu ludu rare, ijõ Alexỹdria hãwã luduõ rare. Tiiboho doidenyde Estevaõ‑wana rybe ritxiõnykemy. Silisia bede luduõ‑ribi, Afia bede luduõ‑ribi tii‑wana doidenyde.


text:
Estevaõ rarybere bedeerynihikỹ‑di. Kia mahãdu tahe irybe weseõre. Estevaõ dori, Deuxu Tyytybytyhy‑di ihỹre.


text:
Tai tahe hãbuõ‑ò raryberenyre: —Kaiboho heka Estevaõ dee maruibenykre. Jiarỹboho dori araòwynyrenykre. Kawesemy maruibenykre, my: —Jiarỹboho Estevaõ rybe‑ò raholamy rãiwãhãrenyre. Tii Deuxumy aõbinahakỹlemy rarybemyhỹre, Moisesimy tule.


text:
Kia‑ki heka Estevaõ dee iny raykarananyre, judeu matuari mahãdu tule tamy raykarananyre. Ibutumy Estevaõ òrysymy roirenyre tahe rimyrenyre, ridyrenyre rybe ywisidỹỹna‑ò.


text:
<n>(13-14)</n> Tahe ruidu mahãdu didydenyde. Tahe tiiboho raryberenyre, my: —Ka hãbu heka Deuxu dohodỹỹna hetomy ibinamy narybede. Tii rarybere Jesuisi Nazare ludu iny dohodỹỹna heto kidibòhònykre. Jesuisi iny aõmydỹỹnana kidiwitxiranykre, ibutumy Moisesi inydeereny rierynanyre.


text:
Ibutumy iny ywisidỹỹna mahãdu Estevaõ‑ò retehere. Iòsana, ỹju òsỹnỹwesehekỹlemy tamy rõhõtinyrenyre. 


text:
Estevaõ tahe dirawyònyde. Wanyrỹboho, Wahaboho, Ijyymy adeereny arelyykre. Warybe‑ò boholabenyke. Mesopotamia bede‑ki Deuxu biu‑ribi rexitỹnynyre Abraõ‑ò, inytybyreny‑ò, Harã hãwã‑ki rasỹnyõreu.


text:
Tamy Deuxu rarybere: —Abede‑ribi boibenykre. Alahi riòkòre mahãduy‑ribi makre. Manakre ijõ bede‑ò adee dori asỹbede ariurihikre.


text:
Iribi tahe Abraõ Kadeu mahãdu bede‑ribi roirenyre Harã hãwã‑ò tai rasỹnykemy. Iribi tahe tyby rurureu, Deuxu kaò didyde ka bede‑ò titxibo kaiboho wiji tasỹnymahãtemy.


text:
Abraõ‑ò sỹõ riwahinyõre timy urihimyòõhyy. Tahe idi tamy riwahinykemy, iriòre‑ò riwahinykemy Deuxu tamy rarybere. Abraõ iriòreõre, ihãrele Deuxu tusỹmy tamy rarybere.


text:
Tule Deuxu tamy rarybere: —Ariòkòre ijõ bede‑ki rasỹnykre 400 beòramy. Kowa ariòkòre heka deòdu wesemy raaõmysỹdỹỹkre. Iwedu mahãdu heka ibinamy idi rarekre.


text:
Jiarỹ tahe iny ariòwynykre, Deuxu rarybere, ibinamy widi rỹira mahãdu. Iribi ka bede‑ò kòdòhònykre wamy kaki reàlàmyhỹkemy.


text:
Idi urihixinaõ Abraõ‑ò Deuxu riwahinyre, tõhõti itxi reakemy. Uladu notyyresyna aõmydỹỹnana tamy riwahinyre. Idi tahe Ijai reareu, Abraõ Ijai notyy riorore debò inataõ reurò txu‑di. Iribi tahe Ijai tariòre Ijaò ritõtykyorore. Iribi tahe Ijaò tariòre notyky riorore. Tiiboho waò inatximy riòrenaduõ roire. Inatyhymy tiiboho inytybyreny rare.


text:
Idi waòsohoji inytybyreny mahãdu Jyje dee rexiwobinanymyhỹre. Idi rohonyre Egito‑ò ramyhỹre mahãdu‑ò. Tahe Deuxu tii‑wana raremyhỹ.


text:
Iaõhõkỹmy dỹỹnana‑ribi Deuxu ritamyhỹre. Egito iòlò, Faraòmy ninadu rare. Deuxu heka Jyje luumy Faraò risỹnyre. Faraò rue‑ò heka Jyje bedeerydỹỹna sõwemy ratximyhỹre. Faraò ibutu dinodumy Jyje risỹnyre. Tule Iòlòheto‑di itxeredu tyhymy Jyje ronyre.


text:
Ramamy rubu nihikỹ dehemynyde ibutusu‑ò, Egito‑ki, Kanaã bede‑ki. Sõwemy iny aõhõkỹmy rotỹỹnyre. Inytybyreny rỹsỹnaõ‑ki rahaõhyyre.


text:
Idi tahe ixityre iòrysymy riteònyreu, Jyje tamyreny rexideòsinyre. Tai tahe Faraò Jyje sỹmahãdu rieryre.


text:
Tahe tyby‑ò Jyje tarybe riwahinyre tamy sỹmy kanakemy ibutu imahãdureny‑wana. Tiiboho 75 inymy rimyre ibutumy.


text:
Tai tahe Egito bede‑ò Ijaòboho roirenyre. Iribi tahe Ijaò rurure. Idi tahe ibutumy inytybyreny rurure.


text:
Tahe iumyreny diwyde ritoonyre wabede‑ò, Sikeni hãwã‑ò. Abraõ kia wabede juhuu riwyre nieru‑di, Emo riòre‑ribi.


text:
Deuxusỹ‑õ wahidỹỹna juhuu rarybere Abraõ‑ò. Ibededỹỹnana iòhòre Deuxu tamy riwahinykemy. Inyboho Egito‑ki rasõwemyhỹrenyre.


text:
Tii iny ijoi riitxenanymyhỹre. Tii heka ibinatyhyre inytybyreny‑ò. Uladu‑di heto‑ribi rehukemy riteònyre. Tai iny riòrereny ituerenyre.


text:
<n>(20-21)</n> Iu tahe Moisesi reare. Tii uladu ruxeratyhyre. Tii tahetotyhykile raumynyre inataõ ahãdumy idi rỹire. Heto‑ribi dòhònydeu, Faraò riòre rimyre itibiedỹỹmy tariòre wesemy.


text:
Ibutumy Egito bedeerydỹỹnana tamy rierynanyre. Tii heka rexiòlònyre rybedunihikỹmy aõmydỹỹna widỹỹdu nihikỹmy.


text:
<n>(24-25)</n> Egito mahãduõ Israeli mahãduõ rihetenyreu, Moisesi tuu robire. Tahe Moisesi tii rirubunyre, Israeli mahãduõ riwiòhenanykemy, Egito mahãduõ rexiòwynymy. Deuxu Moisesi debò‑di iny ritakre. Kiamy tahe Moisesi mahãdu rierykremy Moisesi rõhõtinyre. Tahe aõkõre rieryõhyyre.


text:
Ijõ txu biòwamy tahe Israeli hãbu inatximy wiwana ròrenymyhỹ. Moisesi ronyre iyreny‑txi riixãwididỹỹnykemy. Rarybere: —Kaiboho seriòre toite, aõherekibo wii tehetenytenyteri.


text:
Kiarybe‑ò roholareu, Moisesi rahenyre Midiã bede‑ò rasỹnykemy. Idi tahe inatxi Moisesi riòremy kowa reare.


text:
Iny inatxiwaituemy beòra‑di bededỹỹnana riwyre. Tahe Sinai hãwãlò bederahy‑ki raremyhỹu, ỹjuõ tamy rexitỹnynyre bede rade tòbòhòkỹy‑ki tamy roomyhỹre.


text:
Jiarỹ boreny Deuxu watxireri, Abraõ Deuxu, Ijai Deuxu, Ijaò Deuxu. Tahe Moisesi ruberutyhyre, timy heka tamy reteheõhyyre.


text:
Tahe Deuxu tamy rarybere: —Awa bitake, suu awarawo ludu dori, brebuna rare. Jiarỹ heka Deuxu watxireriki, biwatyhynyke.


text:
Wiji tahe waijoimy rabireri Egito‑ki. Tiiboho aõhõkỹmy rotỹỹnyrenyre. Ibru‑ò raholareri, iohitxi‑ò raholareri. Jiarỹ heka aditadenykre iribi. Manake, Egito‑ò arateònykre. Kia heka Deuxu rarybere Moisesi‑ò.


text:
Ka Moisesi heka Israeli mahãdu juhuu teramy reare. Tamy rarybere juhuu mobo wawedurenymy arasỹnyra, waywisidỹỹdurenymy. Tiile heka Deuxu riteònyre idinodumy rarekemy, tarasadumy rarekemy. Bederade tòbòhòkỹ ỹju, heòtywoludu, iwiòhedỹỹdure.


text:
Tahe Moisesi Egito‑ribi iny ritamyhỹre. Egito bede‑ki bedeeryna aõna aõna wiwihikỹ‑wana. Iwese ahohokỹbesò‑ki tule bederahy‑ki iny inatxiwaitue beòramy aõmydỹỹnana wiwihikỹ riwinyre.


text:
Kaa Moisesi heka rarybere Israeli mahãdu‑ò: —Ayreny‑ribi, amahãdu‑ribi rybedu nihikỹmy Deuxu kiditamadỹỹnykre iwese riwatamadỹỹnyre wese.


text:
Kaa Moisesi taijoi‑di wii ributunyreu, bederahy‑ki ihỹmyhỹ inytybyreny‑wana heka ratximyhỹ. Ỹju‑wana tii ratximyhỹ Sinai hãwãlò‑ki iu tamy rarybere. Deuxu rybe tyhy iru‑di ratximyhỹ. Tahe rybe bede ywina heka Moisesi‑ò Deuxu riwahinyre inydeereny kidiwahinykemy.


text:
Tahe iny Araõ‑ò rarybere: —Ritxoo deuxuõ inydeereny biwinyke inykorenymy rakemy. Moisesi, Egito‑ribi iny ritarenyre, tahe titxibo ihỹre reeryrenyõre.


text:
Kiatxu tahe broreni riòreõ riwinyre. Tahe xiwemy ritoonyrenyre iko‑ò, ritxooko‑ò. Rexideysanyrenyre aõbo tebò‑di riwinyrenyreki.


text:
Tai tahe Deuxu rexitare iribi, taina rityhynykemy. Iwese rybeduõ iu tyyriti‑ki riritinyre wese: <PI>—Israeli mahãdu, kaiboho xiwena tetoonytenyte, iròdu xiwena tetoonytenyta. Wadee aõkõ tahe kia tetoonytenyta 40 beòramy bederahy‑ki. 


text:
<PI>Kaiboho tewytenyta ritxooheto riòre. Mòlòki inire, aritxoo deuxuni. Tule Renifa taina ijõ aritxoonire. Kia tewinytenyte, tetyhynytenyte wahe. Tai tahe arateònyrenykre Babilonia weribihikỹ‑ò wahe.<CL>


text:
Inytybyreny heka Deuxu rybe bede ywina tyky heto riwinymyhỹre bederahy‑ki. Iwese Moisesi‑ò Deuxu riteònyre wesemy kia riwinymyhỹrenyre.


text:
Iribi tahe inytybyreny tatyby‑ribi tyky heto ritare, tii‑wana riwymyhỹre kabede‑ò, Josue tadinodu‑wana. Iu Deuxu iko‑ribi riteònyre, ibutumy tai sỹ mahãdu tii‑wana riwymyhỹre, ihyy tahe Davi reare.


text:
<n>(48-49)</n> Deuxu biukisỹdu tahe hãbu widỹỹna heto‑ki rasỹnyõmyhỹre. Iwese Deuxu rybeduõ rarybere wese: <PI>—Biu tahe warynana rare, bede tahe wawa elehyna rare. Timybo inyõ wadee heto riwinyke, Inynyrỹ rarybere. Iwo‑ki tahe waelehyna arihynyõkre. 


text:
Tahe Estevaõ rakonananyre he tamyreny rybena heka ròhònyre: —Kaiboho araykytererenyre. Deuxu Tyytybytyhy rybe‑ò taholaõhyymahãtenyte. Iwese iny tybyreny riwinyrenyre wesemy.


text:
Ibutumy Deuxu rybedu mahãdu‑ò ibinamy iny tybyreny riwinymyhỹrenyre. Tiu ihetxiu Deuxu òbiti hãbu kanakeò, tiiboho raryberenyreu, rirubunyre irybedu. Kaiboho tahe Deuxu òbiti hãbu‑di ijõ‑ò tewahinytenyte, terubunytenyte.


text:
Deuxu bede ywina ỹju mahãduõ adeereny diwahinydenyde, kia bede ywina kaiboho tetatenyte, tahe tetyhynyõhyymahãtenyte.


text:
Estevaõ tahe Deuxu Tyytybytyhy‑di iwoki ratximyhỹre. Tahe biu‑ò retehere: Deuxu loosònamy robire. Jesuisimy robire lamamy rỹire Deuxu rurunawe‑ribi.


text:
Tahe Estevaõ rarybere: —Jiarỹ wa rabireri biu juxahakỹmy. Jesuisimy rabireri Deuxu deòdỹỹna. Lamamy heka rare Deuxu rurunawe‑ribi.


text:
Ridyre hãwãy‑ribi, mana‑di tahe tamy rehumyhỹre, rirubunyrenyre. Erydỹỹna ijyydu tahe taderamy ririrenyre Saluko‑txi tamy riyrubunykemy.


text:
Iribi tahe ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmy rotỹỹnymyhỹre. Judeia wedu mahãdu dori, iòludumy rỹimyhỹre. Tai tahe ityhydỹỹdu sohoji sohoji Jerusalẽ hãwã‑ribi ròhònyre. Urile Jesuisi erydỹỹna mahãdu sohojile rỹire. Judeia bede hãwã mynamyna robỹtỹre, Samaria bede‑ò tule. Tahe hãbu ityhydỹỹduõ Estevaõ umy riwyrenyre rihãloonykremy. Tahe rahinymyhỹrenyre, rirajuamyhỹrenyre.


text:
Salu tahe ityhydỹỹdu mahãdu hudumy. Wii risỹnymyhỹre. Ihetorenywo‑ò ralòmyhỹre tahe ridymyhỹre hãwyy, hãbu, ròtenawo‑ò riròtenykemy. 


text:
Iny sõwemy rityhynyrenyre aõmybo Filipi rarybemyhỹremy. Tahe deytedỹỹna wiwihikỹmy iny robimyhỹrenyre, tyytybybina deòdỹỹnamy tule robirenyre.


text:
Tahe riteònyreu, tyytybybina iny‑ribi ròhònyre, rirajuamyhỹre. Tule iny webinadu raraserasemy roimyhỹre, tule inytiere‑wana. Tahe ibutumy riteytenymyhỹre.


text:
Samaria hãwã‑ki tahe hãbuõ raremyhỹ. Simaõ inire. Tii wodohonana widỹỹdu ihỹre. Iny riitxenanymyhỹre. Tahe riòtiinyrenyre. Tii iximy rarybemyhỹre moõ wiwihikỹmy raremyhỹmy.


text:
Ibutumy iny tii rityhynyrenyre, hãbu wedu mahãdu tule, hãbu aõtxile mahãdu tule. Tiiboho raryberenyre: —Simaõ Deuxu ruruna rare. Ruruna nihikỹ inire.


text:
Iu tahe Filipi Jesuisi Kristunimy, Deuxu òlònamy tamy relyymyhỹre. Tai tahe rityhynymyhỹre, raratysebemyhỹrenyre.


text:
Iribi tahe Simaõ itxenadỹỹdu tule Jesuisimy reòbyre, raratysebenyre. Tahe Filipi‑wana ihyy ròirenyre bede òtiidỹỹna‑di retehemyhỹre aõbo Filipi riwinyremy. 


text:
Samaria hãwã mahãdu tahe Deuxu rityhynyre. Kia‑ò Jesuisi erydỹỹna mahãdu roholare Jerusalẽ‑ki. Tai tahe Pedro Joaõ‑wana riteònyrenyre kowa‑ò.


text:
Tai tahe tamy rexitòenyre: —Ka heka wanieru rare. Bidiwahinyke kia ruruna. Tahe inyõ tyre wadebò aritidikeki, tamy Deuxu Tyytybytyhy kanakemy.


text:
Tahe Pedro tamy dirawyònyde: —Aõkõre, anieru rakemy watxireri awanale rububede‑ò. Deuxu ruruna dori anieru‑di biwykemy mohõtinyke.


text:
Mabedewomy atximahãke aòraruna‑ki, aõbo tahõtinyte. Bexitòenyke Inynyrỹ‑ò tii òsana aòraruna‑ribi araixãwididỹỹnykre.


text:
Tahe Simaõ tamy rarybere: —Wadee bexitòenybenyke Inynyrỹ‑ò, kia aõkõ waki kỹnyikemy, aõmybo tarybetenyteki aõbo. 


text:
Iribi tahe, Pedro Juaõ‑wana Inynyrỹ rybemy rarybemyhỹrenyre, relyymyhỹrenyre tai. Sõwemy Samaria bede hãwã hãwã‑ki Rybewihikỹ relyymyhỹre, Jerusalẽ‑ò ròòserenyreu. 


text:
Filipi Samaria hãwã‑ki raremyhỹ. Tahe Inynyrỹ ỹjuõ tamy rarybere: —Bexiywinyke, make ibòò‑ò. Kasa hãwã ryhykỹ bimyke. Jerusalẽ‑ribi ryy rare, bederahy‑ki rare. Tahe Filipi rare.


text:
<n>(27-28)</n> Tahe inyõ‑wana wibymy reare. Tii Etiopia bede luduõ rare. Etiopia bede iòlò hãwyyõ rare. Kanasi inire. Inieru‑di itxeredu kahãbu rare. Tii enuku rare. Tii ròòsereri Jerusalẽ‑ribi. Kowa Deuxu reàlàmy rare, tahe tasỹ‑ò ròòsere iawarutewedile. Isaia Deuxu rybedu tyyriti‑di rariamy tii ronymyhỹre.


text:
Tahe Filipi tamy raijaranyra. Roholare tyyriti‑di rariareriò. Tahe Filipi rỹỹraxire: —Kai aõbo teeryte aõbo rare, aõdibo tariateri.


text:
Tahe dirawyònyde: —Aõkõre, inyõ dori wadee ritỹnynyõre. Timybo arierykremy. Manaòwònyke wabire‑ò bodonyke. Tahe Filipi raòwònyre.


text:
Tii kia‑di rariareri tyyriti‑ki: <PI>—Iwese iny budoeni rubudỹỹdu‑ò riwyre wese, tii iwesele ridyrenyre. Budoeni‑ribi iny isira riororeu, rirajuaõlere. Iwesetyhyle Tii rarybeõlere. 


text:
<PI>Iehehenamy tamy raryberenyre wese hãbu ehehe wesena, òbitimy aõkõ idi riywinyrenyre. Inyõ rarybeõtyhy iriòkòremy, iumy dori bede‑ribi ituera.<CL>


text:
Tahe tii Filipi‑ò rarybere: —Wadee manarybeke momybo rybedỹỹdu rarybereri, iximy aõbo ada ijõmy aõbo.


text:
Rydi rariamyhỹre idi rehemynyrenyre beõ‑ò. Tahe tii Filipi‑ò rarybere: —Kowa bera rare. Biwaratisebenykekõ aõbo, adee awikeki.


text:
<n>(37-38)</n> Tahe Filipi dirawyònyde: —Awire wadee. Inatyhymy arayky‑ki tetyhynyte‑wana, aratisebenykre. Tahe rarybere: —Retyhynyre, inatyhymy Jesuisi Kristu Deuxu Riòre raremy. Tahe tewe irira riixãwidinykemy riteònyre. Tahe itewe‑ribi ròhònyra, bera‑ò riberenyre. Tahe riratisebenyre.


text:
Bera‑ribi rotuoreu, Filipi aõwesele iõmy reare. Inynyrỹ Deuxu Tyytybytyhy ridyre. Hãbu ixyby Filipimy robiõhyyre. Tahe tary‑di rariamy rare. Teysanatyhy‑di tỹximy rare.


text:
Idi tahe Filipi rexieryreu, Asoto hãwã‑ki rehemynymy raremyhỹ. Iribi tahe Rybewihikỹ‑di relyyre ibutumy hãwã hãwã‑ki. Ikonana tahe Sesaria hãwã‑ò rehemynyre. 


text:
Salu rarybemy raremyhỹ, Inynyrỹ Jesuisi ityhydỹỹdu mahãdu rubudỹỹmy. Tii rarybemy raremyhỹ Deuxu dohodỹỹna heto wedu‑ò.


text:
Tamy rexitòenyre: —Arybe tyyriti ariwykremy watxireri Damasu hãwã dohodỹỹna heto wedu‑ò. Tai tahe kowa‑ki ityhydỹỹduõ‑txi areakeki, aõtxile hãbu hãwyy aõbo, aridykemy Jerusalẽ hãwã‑ò, ariròtenykemy.


text:
Tahe bede‑txi resere, tahe rybeõ roholare: —Salu, Salu, aõherekibo aõna aõnamy ibinamy wadee tatỹỹnymahãte.


text:
Tahe tamy rarybere: —Mowexe, Wanyrỹ atxiteri. Tahe rirawyònyre. —Jiarỹ Jesuisi watxireri, aõna aõnabina binamy wadee tadotỹỹnymahãte wahe.


text:
Salu suribi rỹireu, iruetà wesele heka ratximyhỹ. Tahe hãbu tii‑wana ihỹmyhỹ heka iaxiò‑ki idi rimymy idi rare Damasu hãwã‑ò.


text:
Damasu hãwã‑ki ityhydỹỹdu wihikỹ rasỹnyre. Anania inire. Wanyrỹ Jesuisi tamy rarybere rasi weselemy: —Anania. Tahe rirawyònyre: —Aõbo rare, Wanyrỹ, kakile watxireri.


text:
Tahe Jesuisi riteònymy rarybere: —Myike, make òbitiry‑ò, Judasisỹ heto‑ò. Tai bitỹỹraxinyke titxibo Salu ratxirerimy. Tarso hãwãludu tule rininire. Tii wiji wadee rexitòenyreri.


text:
Anania Jesuisi‑ò rirawyònyra: —Wanyrỹ, sõwemy kia hãbumy rybe‑ò raholara. Aõbina binamy ityhydỹỹdu‑ò risỹnymy raremyhỹ Jerusalẽ‑ki.


text:
Tahe Inynyrỹ tamy rarybere: —Aõwaxina tamy makre, Jiarỹ dori, kia retara wadee aõmysỹdỹỹdu nihikỹmy rarekemy, judeukõdu mahãduko, iòlòrenyko, tule Israeli mahãduko wanimy rarybekre, aõma, warybetỹmyra wihikỹmy.


text:
Tamy aritỹnynykre tiwesebo aõhõkỹmy rotỹỹnykre wanimy rybeòraru‑ki. Kia ibutumy Jesuisi rarybere Anania‑ò.


text:
Idi ta Anania rare tamy Judasi heto‑ki. Ralòmy rahudi, tahe, tebò ityre ritidira. Tahe rarybera: —Salu, waseriòre, Inynyrỹ adee riwateònyra. Tiile, Jesuisile heka ryro‑ki adee rexitỹnynyre. Tiile heka riwateònyra arue ritxuakemy, tule Deuxu Tyytybytyhy atykmy ralòkemy.


text:
Tahe aõwesele irue‑ribi rejujura aõ yjy wesele. Tahe ixityre robira. Idi rỹimy rahudi tahe, Anania riratysebenyre.


text:
Idi riroximy rahudi tahe, inatyhymy raruruterenyre. Tahe Damasu hãwã‑ki tiwese txubo idi rỹire kia erydỹỹna mahãduy‑ki.


text:
Idi dohodỹỹna heto‑ki rybe ritỹnynyre. Rarybere: —Jesuisi heka Deuxu Riòrele rare. Kiawesele rybe‑di ritynynymyhỹre.


text:
Tahe uri ijohonadu mahãdu urile bede riòtiinymy rỹimyhỹ. Tahe inyõ rarybere: —Kia aõ heka ityhydỹỹdu rubudỹỹdule ratxireri, Jerusalẽ‑ki. Kiale heka kaò nade ityhydỹỹdu ritaataamy ridykemy dohodỹỹna heto wedu‑ò.


text:
Salu tahe ire riixiòlòdỹỹnymyhỹhyyre. Judeu Damasu hãwã ludu rieryõhyymyhỹ aõmybo rarybemy. Tii rarybere: —Jesuisi Kristule rare, Deuxu deòdỹỹna rare. 


text:
Tahe Salu rierymy rỹimyhỹ tahe inonana‑ò rexiywinymy rỹimyhỹ. Rumy tahe, txumy hãwã ijò‑ki rirubunykemy retehemy rỹimyhỹ.


text:
Tahe ijõ erydỹỹna mahãdu weriri nihikỹ riwinyre. Rumy tahe Salu riòlòdỹỹnyre òtity nihikỹ kanaweribi‑ò, hãwã ahanaube‑ò. 


text:
Salu Jerusalẽ‑ò rehemynyreu, ityhydỹỹduky‑ò ralòkemy ratxireri, tahe urile ilau ruberumy rỹimyhỹ. Erydỹỹna mahãdu rõhõtinyre: —Tii ityhydỹỹdu inatyhy aõkõ ratximyhỹremy.


text:
Banabe tahe rityhynymy ridyre Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò. Tahe relyyre iwese Jesuisi Salu‑ò ryki rexitỹnynyremy tamy raryberemy. Tule relyyre iwese Jesuisinimy Salu rybe ritỹnydỹỹnymyhỹremy, Damasu hãwã‑ki.


text:
Tahe taihyy Salu ratximyhỹre. Tiò tiòle reamy ratximyhỹre rybe ritỹnydỹỹnyrerimy ihỹre, ruberumy aõkõ.


text:
Salu rarybera grego rybe heka erydỹỹna mahãduõ‑ò. Widee rarybehyymyhỹrenyre. Idi tahe kia mahãdu Salu rubudỹỹmy roromyhỹre.


text:
Ityhydỹỹdu seriòre kia rieryreu, tahe Salu ridyrenyre Sesaria hãwã‑ò. Iribi tahe Tarso hãwã‑ò riteònyre. 


text:
Idi tahe ywina reare ityhydỹỹdu mahãduy‑ki. Ibutumy hãwã bedemy, Judeia, Kalileia, Samaria, ityhydỹỹdu mahãdu iruruteremy relere. Ibutumy Inynyrỹ dee òbitina‑ki rariamyhỹre, rityhynymyhỹre. Deuxu Tyytybytyhy teysatyhymy tamy riwahinyre. Sõwemy tahe ralore iheki ityhydỹỹmy. 


text:
Tai Eniamy ninadu‑txi Pedro reare heka rare. Iumy heka imyremyrehekỹ heka rare. Debò inataõ reurò beòramy heka herina‑ki bede idi rỹire


text:
Pedro rarybere tamy: —Enia, Jesuisi Kristu arateytenykre. Myike, aherina biyrubunyke. Aõwesele hãbu rỹira.


text:
Jòpe hãwã‑ki hãwyy ityhydỹỹdu rasỹnyre. Tabita inire. Kiani riwiurònyre, watxi wese heka rare. Kia heka aõwiwihikỹ widỹỹdu heka rare. Aõna aõna sõwemy iny‑ò riwahinymyhỹre.


text:
Ijõtxu heka webinadumy resere, ihyy ta, rurure. Risuhòmy rahudi tahe, ritidire hetowo ratyaluduwo‑ò.


text:
Laida hãwã iòhòmy rỹire, Jòpe hãwã‑ribi, Ityhydỹỹdu roholare Pedro Lida hãwã‑ki ratximyhỹreò, tahe hãbu inatxi diteònyde Pedro òrysymy. Uritere eleõkõmy kanakemy tii‑wana.


text:
Pedro tahe tii‑wana rare. Rehemynyrenyreu, tahe ridyre hetoratya ludu wo‑ò. Ibutumy wytese mahãdu robumy rỹimyhỹre, rubuweroramy. Tahety, tatyyboho ritxeredỹỹnymy tamy riwinyreò.


text:
Tahe Pedro rarybere ibutumy rexitakemy. Tahe rexitòenyre taowotimy resemy. Tahe rexiòkesere rubu‑ò rarybekemy: —Tabita, myike. Tahe irue raraynyre tahe Pedromy robire, tahe ronyre.


text:
Pedro tebò tamy riwainyre tahe rỹire. Tahe wytese‑ò, ityhydỹỹdu‑ò ryryre. Tamy riteòsinyre hãwyy irulemy roirerimy ihỹremy.


text:
Italia soldado mahãdu dinodumy raremyhỹ. Oreniliu inire. Sesaria‑ki rasỹnyre. Tii òbitimy nodu rare, isỹ mahãdu‑wana.


text:
Aõutxu inataõ òra bedeu iòhòmy, rasina wesemy Deuxu ỹjumy tii robira, tamy rehemynyreri. Tahe tamy ryryre: 


text:
<PI>—Oreniliu, rimasajuare‑ribi riwawyònyre: —Aõherekibo, Wanyrỹ. Tahe ỹju rarybere Oreniliu‑ò: —Aexitòedỹỹnamy Deuxu rierymyhỹre. Tule ijõ‑ò awahisina Deuxu rierymyhỹre.<CL>


text:
Ijõtxu txutyetxuu, tiiboho hãwã‑ò iòhòmy ròire. Kiaule Pedro raòwònymy rỹimyhỹ hetotyre‑ò rexitòenykemy.


text:
Rama risamy ratximyhỹ tahe riroxikemy ixi‑di ihỹmyhỹ. Rỹsỹna riraòmy rỹimyhỹ. Idi rasi wesemy rõhõtinymy rỹire.


text:
Pedro rirawyònyra: —Aõkõre, Wanyrỹ. Kia dòkõna reròkõhyywãhãre, isuisure dori. Ixityre tamy rarybere:


text:
Tahe Pedro kia aõbo raredi heka rõhõtinyreu, Oreniliu‑ribi hãbu mahãdu rehemynyre. Simaõ heto riijemyhỹ tahe ijòhòkỹkile rahare.


text:
Tahe rirawyònyre: —Oreniliu hãbu òbiti rare. Tii Deuxu dee ijohonaduõ rare. Ibutumy judeu bede mahãdu awiremy tuu rarybemyhỹre. Ỹjuõ tamy rarybere aòrysymy kiditeònykremy, adee roholakremy.


text:
Tahe Pedro tamyreny rarybere: —Kakile inyboho rõkõrõrenykre. <PI>Ihewoludu txu, rỹidi tahe Pedro tiiboho‑wana ròirenyra. Ijõ<CL>ityhydỹỹdu seriòre tule roirenyra.


text:
Ijõ hewo ludu txu Sesaria‑ò rehemynyrenyre. Oreniliu tii riraòmyhỹre. Taijoi mahãdu tabiòwawoludu mahãdu‑wana ributunymy rỹimyhỹre.


text:
Pedro rehemynymy raloreu, Oreniliu ròhònyra heto‑ribi tahe tatiowotimy iko‑txi resere riwowydynykemy.


text:
Ta Pedro tamyreny rarybere: —Judeu mahãdu iny witxira mahãdu‑wana wibutudỹỹõmy, iòhòmy wiribi riraõmy. Kia teerytenyte. Deuxu dori riwaerynadỹỹnyre kia wese arõhõtinykre. Iny wiwese wiwesele raremy arõhõtinykemy.


text:
Tahe tai waòrysymy teteònyteu, aõtaximy anademy wanohõti rỹire. Tai tahe adeereny arỹỹraxikre. Aõherekibo waòrysymy aõtaxina teteònyte.


text:
Ta Oreniliu rirawyònyre: —Inaubiòwa txumy txu rỹire tahe hãbu tyky tỹrỹrỹhỹkỹ‑di wako‑txi rexitỹnynyra. Iule wesemy tahe waheto‑ki rexitòenywãhãre.


text:
Aõwesele tahe, aòrysymy reteònyre. Awimy tahe tateriki rahara. Inyboho kakile ributunymy ihỹrenyre, aroholakemy ibutumy Deuxu‑ribi aõmybo manarybekemy.


text:
Ibutumy bede bede hãwã ludu Deuxu rityhynykeki, aõbo tamy òbiti riwinykeki, tii Deuxu ixidee rimyke.


text:
Kia rybe tahe Deuxu riwahinyre judeu mahãdu‑ò. Rybewihikỹywina kia diwyde inydeereny bedeerynamy. Kia Jesuisi Kristumy rarybere ibutunyrỹna kia rare.


text:
Joaõ ijõ ratyysebenamy rarybere, idi tahe kia rybe hãletedỹỹmy rexidelenyre Kalileia‑ki. Tahe ibutu judeu mahãdu bedemy rarybere. Kia kaiboho teerytenyte.


text:
Iwese Deuxu Tyytybytyhy, taruru‑wana Jesuisi Nazare ludu tyre‑ki ditxiwide wesemy relyymyhỹre. Iwese Jesuisi reamy raremyhỹ wesemy aõwihikỹ riwinymyhỹremy, tule iny Diabo rururawo‑ki ratxirerimy ihỹre Jesuisi iribi riteònyre, ta reteytenymyhỹre. Deuxu dori Jesuisi‑wana ihỹre. Ibutumy kia teerytenyte.


text:
Tahe ibutumy judeu mahãdu hãwã‑ki riwinymyhỹre, idi itxeredumy inyboho roiremyhỹre. Ihãre tahe tii Jesuisi rirubunyrenyre, òwòru itxeò nihikỹ‑ki ritòhãletenymy ritamadỹỹnyrenyre.


text:
Tatarasanaõòle Deuxu Jesuisi ritỹnydỹỹnyre. Kia heka inyboho roire tii‑wana riroxirenyreki, riõrenyreki, iixixana hewomy.


text:
Deuxu rarybere: —Jesuisi hitxidỹỹdu iny wiribi ywisijuradỹỹdu rareke, iru mahãdu dee, rubu mahãdu dee. Kiamy heka Deuxu iny‑ò ritỹnytedỹỹmy, ta inyboho rokoirekemy diwahinyde.


text:
Ibutumy iny Jesuisinimy tamy rityhynykeki, iòraru‑ribi iny riixãwididỹỹnyke. Kia ibutumy ihetxiu rybedu mahãdu rỹimy rarybemy raremyhỹre. Kia heka Pedro tamyreny rarybere. 


text:
Pedro‑wana rare mahãdu, judeu mahãdu òbiti, tahe riòtiinyre judeukõdu mahãdu‑ki Deuxu Tyytybytyhy ralòmy rareki.


text:
Raholare dori rybe witxira‑di raryberenyreò, tiiboho Deuxumy heka reàlàmyhỹre. Tahe Pedro tamyreny rarybere:


text:
Tahe Jesuisi Kristu nimy iratysebenykemy riteònyre. Tahe rexitòenyrenyre Pedro idi iyreny‑ki ijõ txumy ramyhỹre. 


text:
Judeukõdu mahãdu Deuxu rybe roholamy rityhynymyhỹre. Kia‑ò tahe Jesuisi erydỹỹna mahãdu roholare kiamy ityhydỹỹdu seriòre mahãdu tule roholare. Judeia bede ludu ratximyhỹ mahãdu ibutumy kia rare.


text:
Kia heka, Pedro, judeukõdu mahãdu‑wana wiwo‑ki atxiteri, tii‑wana teroxiteri. Tai tahe ibinamy raharenyre.


text:
—Jòpe hãwã‑ki watxiwãhã. Tahe rabire rasinawesemy rià nihikỹ biu‑ribi robehere‑ò. Iwese inyõ iòhòti inaubiòwa‑ki rimymyhỹre wesemy wadee robehemy roimyhỹre.


text:
Tahe aõbo heka iwo‑ki ratximyhỹdi, retehenihikỹmy rãiwãhã iròdu deborehekỹ wesemy ratximyhỹ iwo‑ki. Abòròrò wesemy tai ratximyhỹ, iròdu wese, nawii wese tai ratximyhỹ, inyboho rirỹsỹõmyhỹre wesemy.


text:
Iribi raholare rybeõ‑ò: —Myike, Pedro, birubunyke hewa aõtxile birubunyke tibo biròkemy. Aõkõrewa Wanyrỹ, tiu heka reròõwãhãre. Judeu mahãdu bede ywina heka tiu iny kia riròõtyhy.


text:
<n>(8-9)</n> Tahe ixityre rybeõ tamy rarybere: —Marybeõke kia ibinamy. Aõbo Deuxu awimy rarybere, kia wiji tahe ibinamy aõkõ rare. Deuxu dee awikeki, kia awi rare.


text:
Tahe Deuxu Tyytybytyhy wadee rarybere tii‑wana arakremy. Nohõtiõmy heka aõbo judeukõdu mahãdu raremy. Tii‑wana makre ele elemy. Tahe kia debò sohoji reurò seriòremy wahemy rare. Tahe retehemynyrenyre waòrysymy riteònyrenyre heto‑ò tahe ralòrenyre Oreniliu heto‑ò.


text:
Iribi tahe Oreniliu rarybere iwese ỹju ihetowo‑ki tamy rexitỹnynyremy rarybereri: —Oreniliu, inyõ biteònyke Simaõ Pedro òrỹsymy Jòpe hãwã‑ki.


text:
Tii rybe tỹmyraõmy adeereny kanarybekre. Tai tahe ibutumy asỹ ijoi‑wana aòraru‑ribi kanatakre. Kia Oreniliu inydee rarybere.


text:
Iribi tahe jiarỹ Rybewihikỹmy rexidelenymy rarybere tamy. Pedro rarybere. Urile tahe roholare, tahe aõwesele Deuxu Tyytybytyhy ityrereny resere iwo‑ò ralòkemy iwese watyrereny resere wesele juhuu.


text:
Tahe Jesuisi rybe wanohõti itxi reare tiubo raryberemy: —Joaõ heka inatyhymy bedi iny ratisebenyre, kaiboho tahe Deuxu Tyytybytyhy‑di akanasebedỹỹdenykre.


text:
Judeukõdu mahãdu Inynyrỹ Jesuisi Kristu rityhynymyhỹre. Tai Deuxu tamy diwahinyde iwese wadeereny juhu riwahinyre wesetyhyle. Deuxu Tyytybytyhy uriõno wesele tamyreny diwahinyde. Mobo jiarỹ raremy wahe tuu Deuxu dee aõmy ararybekemy.


text:
Iribi Pedro rybe‑ò roholareu tahe timyhe tamy irybekõna. Tule Deuxu riwowydynyrenyre: —Inatyhy wa rare Deuxu heka judeukõdu mahãdu‑ò heka umytuedeõna riwahinyre. Inyõ rityhynykeki, ixirahĩkeki, tarasana rimyrenykre. 


text:
Iu tahe Estevaõ rurureu, ityhydỹỹdu aõhõkỹmy rotỹỹnyreu tahe, ityhydỹỹdu mahãdu Jerusalẽ‑ribi ròhònyre. Tii heka relyymyhỹre Rybewihikỹmy judeu mahãduòle kỹny wahe, iwitxira witxira‑ò aõkõre. Tahe ibutu bede‑ò ritelenymy ròirenyre. Senisia‑ki relyyre. Xibri bedebute‑ki tule relyyre, Atxiòkia hãwã‑ki tule relyyre.


text:
Ijõ ityhydỹỹdu mahãdu Jesuisi Rybewihikỹ tỹmyra rarybere. Tiiboho Xibri bedebute‑ribi ròhònyre, Sireni‑ribi ijõ rybedu ròhònyre Atxiòkia‑ò. Tiiboho relyyre judeukõdu mahãdu‑ò tule.


text:
Banabe rehemynyreu tahe, tuu robire aõbo Deuxu kowa riwinyrerimy. Tai tahe reysare. Tahe ityhydỹỹdu tỹmyra‑ò dohodỹỹmy, riwiòhenanykremy: —Iòhòtyhymy Deuxu‑ribi atximahãbenyke, aworibityhy Deuxu bityhynybenyke.


text:
Banabe heka hãbu wihikỹ rare. Tỹxihikỹlemy Deuxu Tyytybytyhy‑di ratximyhỹre. Ibutumy ratximyhỹre tyhydỹỹna‑di. Sõwemy iny rexiròtenyre Inynyrỹ mahãdu‑ò.


text:
Tai rahareu tahe, didymyhe dòòsemy nade Atxiòkia‑ò. Sohoji beòramy idi bede rierenyre. Sõwemy iny ribedeerynymyhỹrenyre. Atxiòkia hãwã‑ki ityhydỹỹdu mahãdumy raninira Kristu wese mahãdumy. Kiani tamyreny riwahinyre. 


text:
Ijõ Abusi inire. Iribi tahe tii rarybere Deuxu Tyytybytyhy rybemy. Ramamy rubu nihikỹ kanakremy raxireri, ibutu suò. Laujiu iòlòmy raremyhỹu, kiamy rotỹỹmyhỹre.


text:
Tai tahe ityhydỹỹdu mahãdu he nieru riwahinykremy rỹire Judeia bede sỹdu ityhydỹỹdu riwiòhenanykremy. Tahe nieru riwahinyre tiwesebo idi ratximyhỹre wesemy tamy riwahinyre.


text:
Kia bededỹỹnanamy heka Herodi judeu iòlòmy raremyhỹ. Iribi tahe rexidelenymy riwinyre heka ityhydỹỹdu mahãdu kia òludumy risỹnykre myhỹ. Tii riteònyre aõna aõnamy risỹnykemy ityhydỹỹdu mahãdu‑ò.


text:
Tai tahe judeu wedu mahãdu heka tamy wihikỹlemy tuu rotỹỹnyre. Herodi rierymy raremyhỹ idi Pedro rimyre. Tahe worana bedehesi rỹire. Paõ taurina ihoõ inire. Kia ibutumy rotỹỹnyre kia bedehesi rỹireu.


text:
Tahe Pedro riròtenyre, ròtenawomy wirutyre. Aõmamy soldado mahãdu inaubiòwamy iitxeredumy rỹimyhỹre. Pascoa kia worana bedehesi konana txu rexihumy rỹireu tahe, judeu mahãdu‑ò riwahinykre. Kia Herodi rexinohõtidỹỹnyre.


text:
Ròtenawo‑ki tahe Pedro ratximyhỹre. Ityhydỹỹdu mahãdu tahe Deuxu‑ò rexitòenyhyymyhỹre Pedro tòenamy.


text:
Txubiòwamy tahe itxu riywinyrenyre iny sõwehekỹ‑ò Pedro riwahinykemy. Kiamy Herodi rõhõtinyre. Ruu tahe Pedro rõrõmy roimyhỹ. Inatxi soldado heka idile ratximyhỹre. Pedro womati reroti inatxi‑di ratisamy roimyhỹre. Ijõ soldado rotena ijò‑ki ratximyhỹre.


text:
Inynyrỹ ỹju heka Pedro weribi rihetenyre riixixanykemy. Loosòna itỹnyhỹkỹlemy ròtena ritoosònyre. Tamy rarybere: —Wylemy wa rexiukỹnyke. Tahe aõwesele Pedro axiò‑ribi womati rerotihikỹ rejuxunyre.


text:
Tahe ỹju tamy rarybere: —Awamy birutyke, bexityynyke. Kiamy riwinyra. Ijõ arahana birutyke tahe biwaheludunyke.


text:
Iribi ròhònyra he tai rõrõreri‑ribi wahe. Kia ibutumy heka rasi weselemy Pedro rõhõtinyre rieryõre inatyhy aõbo ada rasi aõbo.


text:
Juhu heka ikoludu soldado mahãdumy reare idi ihewoludumy reare iribi rehemynymy rỹire ahana ijòtyhy‑ò. Womatilere heka iijòtòbònare. Ixiwanale heka rarayre ijòtòbòna. Iribi tahe roirenyre hãwãry‑di ririranyrenyre. Idi tahe ỹjuhe iõre iribi.


text:
Tahe Pedro rõhõtinyre, rieryre heka aõhebo rotỹỹnyraò. Wanyrỹ ỹju riteònyre riwatara Herodi‑ribi judeu mahãdu‑ribi. Katahe wadee aõhe rotỹỹnyrenyõtyhy.


text:
Rõhõtinymy rỹire juhuu urihimyò idi tahe rare Marie heto‑ò. Joaõ Markuse heka tii rare. Tai ityhydỹỹdu mahãdu rỹimyhỹ tahe rexitòenyreriò Pedro tamy rehemynyre.


text:
Tahe Pedro rybe rieryra. Reysamy raijaranyre iwo‑ò. Pedro tahe ralòõlemy rỹire. Tahe relyyre Pedro heto ijò‑ki rỹimyhỹmy.


text:
Tiiboho raryberenyre: —Kai tabinamy atxiteri. Ixityre rarybere: —Aõkõre tii taile naderi. Tahe raryberenyre: —Pedro aõkõ rare, taỹjulemy tahe rare.


text:
Pedro tahe tamyreny tebò reara roholarenykemy. Tahe tamyreny relyyre timybo Inynyrỹ ròtena‑ribi rexiòlòdỹỹnyramy. Tule tamy riteònyre: —Kiamy belyyke Txiau‑ò tule inyseriòre‑ò. Tahe rexitare, rare ijõsỹ‑ò. 


text:
Txuu ratỹnyreu, soldado mahãdu ierysymy wii risỹnyre timybo Pedro aõhebo rotỹỹnyramy. Tahe jei jei aõnire.


text:
Herodi iijesemy riteònyre tai moõ tai rahaõhyylera. Tai soldado itxeredu sohoji sohoji dỹỹraximy riteònyra. Idi irubudỹỹmy riteònyra. Iribi tahe Herodi Judeia bede‑ribi ròhònyra. Sesaria hãwã‑ò bededỹỹnanaõ riwyra. 


text:
Tiro hãwã mahãdu Sidoma beà hãwã mahãdu‑wana Herodi derarenyre. Tahe tiiboho ributunyrenyre tamy ròirenykemy rybe‑di. Iòlò heto‑di itxeredu Blastu inire. Tahe iny mahãdu Blastu ròtarenyre iwe‑ribi mahãdureny. Tahe ròirenyre Herodi‑ò tamy rexitòenyrenyre, tamy ykaraõmykemy. Tarỹsỹna dori diwyde iòlò bede‑ribi, Herodi bede‑ribi.


text:
Herodi tahe itxu riywinyre. Kia txuu tahe ròhònyre tamy. Rexityynyre taiòlòtyyrehe‑di tahe tarynana tyre‑ò ronyre, tamy Rybewihikỹmy rarybere. Tai tahe iny rirajuare: —Katahe hãbu aõkõ rarybereri, Deuxu wahe.


text:
<n>(22-23)</n> Aõwesele Deuxu ỹju heka Herodi rirubunyre, tii Deuxutyhymy reàlàõreki. Woudò rubudỹỹnamy rurure.


text:
Banabe Salu‑wana nieru riwahinymy rahudi tahe, diòòsede Jerusalẽ‑ribi Atxiòkia‑ò. Joaõ Marku tii‑wana ridyre. 


text:
Atxiòkia dohodỹỹna heto mahãdu‑ki rybe tỹnydỹỹdu mahãduõ, bede erydỹỹdu mahãduõ rỹimyhỹre. Kaheka inireny rare: Banabe, Simaõ, iniraròsòna Nike rare. Lusiu ijõre, tii Sireni hãwã ludu rare. Manaĩ ijõre, tii Herodisỹ‑ki ratibienyre, Salu ijõre.


text:
Ibutumy tahe Inynyrỹmy reàlàre, riroxiõhyy heka bede riemyhỹ. Tahe Deuxu Tyytybytyhy tamyreny rarybere: —Jiarỹ waaõmysỹdỹỹna dire Banabe‑ò, Salu‑ò. Kaiboho heka biteònybenykre kia riwinykremy.


text:
Tahe roxiõhyymy bede riemy, rexitòenyrenyre. Tebòreny iratytyre ritidirenymy, idi riteònyrenyre tabede tỹina‑ò. 


text:
Deuxu Tyytybytyhy tahe tiiboho riteònyrenyre. Selusia hãwã‑ò tamy riberenyrenyre. Tahe hãwòõ rimyrenyre Xibri bedebute‑ò.


text:
Tahe rehemynyrenyre Salamina hãwã‑ò. Tai judeu dohodỹỹna heto‑ki Deuxu rybemy raryberenyre. Tule Juaõ Marku rare tii‑wana wiòhedỹỹdu wese heka rare.


text:
Tahe ibutumy bedebutemy rekoarenyre. Ritehemynyrenyre hãwãõ‑ò Pafumy ninadu‑ò. Tai tahe judeu mahãdu witxi deade, Bajesuisi heka inire.


text:
Tii Deuxu rybeduõmy raremyhỹmy iximy rarybere tahe aõkõre, raruire, riitxenanyre. Tii bedebute hãwã dinodu‑wana rare. Kadinoduni tahe Sergio‑Paulo inire. Tii hãbu bedeery nihikỹ rare. Tii Deuxu rybe‑ò roholakemy ratxireri. Tahe didyde Salu, Banabe‑wana tamy roholakemy.


text:
Bajesuisi, Elimasi ijõ ini rare. Tahe tii bedebute dinodu‑ò rarybere uritere Salu rybe‑ò, Banabe rybe‑ò ijohonakõmykemy. Wanyrỹ tyhydỹỹkõmykemy dori tuu risỹnyre.


text:
Salu tahe, Paulo ijõ ini rare. Deuxu Tyytybytyhy heka itykymy ralòmy rỹimyhỹre. Tahe Paulo retehere Elimasi‑ò tamy rarybere:


text:
—Kai Satanasi riòre tate. Kai heka ibutu itxenadỹỹ‑di tỹxihikỹlemy ahãte. Kai heka awihikỹ òludu tate. Tiubo heka bexihukre Inynyrỹ‑ribi iny riixãwididỹỹnyre.


text:
Deuxu heka wiji araòwynykre, aõhõkỹmy arasỹnykre, aruetàmy bonykre. Txu bobiõkre bede biwyke. Iule tahe aõwesele bede torohokỹlemy reare. Robiõhyymy reare. Urile riemy ratximyhỹre, iny riwiòhenanykemy, ryy tamy ritỹnynykemy.


text:
Tahe kia bedebute dinodu tuu robire aõhebo rotỹỹnyramy, tai bede riòtiinymy ronymyhỹ tahe tii Inynyrỹ rityhynyre. 


text:
Iribi tahe Paulo ròhònyra taijoi‑wana Pafu hãwã‑ribi. Rakremy riberenyra hãwã nihikỹ‑ki Panfilia bede‑ò, Peke hãwã‑ò. Juaõ Marku iribireny rexitara, dòòsede Jerusalẽ‑ò.


text:
Tahe Paulo Banabe‑wana roirenyre. Peke‑ribi riòlònyre tahe rekoarenyre Atxiòkia‑ò. Kaa iwitxira Atxiòkia hãwã rare, Pisidia bede‑ki ratxireri. Tahe rirònyrenyre judeu mahãdu dohodỹỹna heto‑ò. Sabado txu rỹire. Ronymyhỹre ijohonamy.


text:
Kia hãbu mahãdu heka Moisesi bede ywina tyyriti‑di, Deuxu rybemy rybedu mahãdu tyyriti‑di rariamyhỹre. Tahe dohodỹỹna heto wedu Pauloboho‑ò raryberenykemy rarybere: —Waseriòre, arybemy idi atxiteri‑wana marybeke aõwaxiny bitỹnyke.


text:
Tahe Paulo rỹire lamamy. Iwese rybedỹỹmy ròteòsidỹỹmyhỹre wese rỹire. Tahe rexidelenyre: —Hãbu, Israeli mahãdu, tule ibutumy Deuxu rityhynymy rỹira mahãdu, bodoholabedenyke kaa ijyy‑ò.


text:
Israeli mahãdu Egito‑ki rasỹnyreu, taDeuxu iribi ritare, moma, inytybyreny Deuxu, Israeli mahãdu tybyreny wahe. Deuxu rasõwedỹỹnyre. Iribi tahe Deuxu Egito‑ribi ritarenyre tebò ruruteretyhy‑di.


text:
Kanaã bede‑ki debò inatxi reuròmy ixỹju ixỹju mahãdumy rahure. Idi tamyreny riwahinyre bede, isỹhyymy rarekemy. Idi tahe rybe ywisidỹỹdu mahãdu tamy riwahinyre. 450 beòra rahureu, tahe Samueli Deuxu rybeduõmy raremyhỹ.


text:
Idi tahe rybe ywisidỹỹdu mahãdu tamy riwahinyre. Tahe 450 beòra rahureu, Samueli Deuxu rybeduõmy raremyhỹ.


text:
Iribi iny Deuxu‑ò rexitòenyre iòlòmy tamy kadiwahinykemy. Tahe Deuxu Salu tamy riwahinyre, iòlòmy. Salu tahe Kixi riòre rare. Benjami mahãdu rare. Tahe 40 beòramy iòlòmy ronyre.


text:
Salu iribi ritareu, tahe Davi, Deuxu ritamadỹỹnyre iòlòmy. Deuxu Davimy rarybere: —Davi Ijese riòre rare. Jiarỹ iluure. Tii ibutu wadee wimy riwinykre.


text:
Tahe Davi riòkòre‑ribi Jesuisi ròhònyre, Israeli tarasadumy rarekemy. Iwese juhuu Deuxu rarybere wese.


text:
Juaõ rybe tỹnydỹỹna kõnanau, tamyreny rarebere: —Jiarỹ wa iwese tahõtinytenyteri wese aõkõ jiarỹ rare. Kaiboho tiwaraòõhyymahãtenyte. Betehebenyke, tii, wahewomy kanakre. Jiarỹ aõ aõkõ rare, iwatisana arieseõtyhy iwa ritakemy, tii dori waratyre wihikỹreki.


text:
Waseriòreboho, Abraõ riòre riòremy ibutumy inyboho roire, tule Deuxu reàlàmy rỹira mahãdu kaki ratximyhỹ. Deuxu inydeereny biu‑ò hedu rybe diwahinyde.


text:
Jerusalẽ mahãdu, iwedureny‑wana raeryõhyyre tii tarasadu rare. Ibutumy sabado txu rybedu tyyriti‑di rariamyhỹre tohodỹỹna heto‑ki, tahe aõbo rare rieryõhyyre. Jesuisi rubudỹỹmy raryberenyreu, iwese rybeduõ rarybere wese, tiiboho rotỹỹnymyhỹre.


text:
Iwese ibutumy Jesuisimy riritinymy roireri wese, ibutumy tuu ròhònyre. Tahe itxeò nihikỹ tyre‑ribi ritarenyre. Tahe mana hãloo rawo‑ò ritidirenyre.


text:
Tii‑wana iny mahãduõ roirenyre juhuu Kalileia‑ribi Jerusalẽ‑ò. Rexixamy rahudi tahe, tii mahãdule tuu robihyymy txuu widireny rỹire. Kia mahãdule inysõwey‑ki relyymyhỹre.


text:
<n>(32-33)</n> Deuxu juhuu rarybere inytybyreny‑ò aõhebo rotỹỹnykremy. Inydeereny tahe tii riwinyre Jesuisi riixixanyreki. Kia Rybewihikỹmy adeereny relyymahãrenyre. Iwese inatxi wiuna ritidỹỹna‑ki roire wese: <PI>—Kai waRiòre tate. Wiji tahe bomy watxiwãhãre.


text:
Kiamy heka Deuxu rarybere Jesuisimy: —Rubu‑ribi ariixixanykemy, tiu rasunymyhỹre bede‑ò ròòseõtyhy. Iwese Davi‑ò jiarỹ rarybere wesemy ibutumy adee bede ariywinykre.


text:
Deuxu ijõ wiuna Ritidỹỹna‑ki tule rarybere. Iwese Jesuisile rarybere wese, kiamy roire: <PI>—Eòdutyhy umy rasỹnyõtyhy kai dori waumysudỹỹ‑ò teijemahãte.<CL>


text:
Iu Davi Deuxu dee taijoi riwiòhenanymy rahudi tahe, rurure. Tybyreny‑ò tii rara. Iumy tahe rasunyre.


text:
<n>(38-39)</n> Jesuisi bityhynybenykeki, aòraru riixãwidinyke. Kiamy Moisesi bede ywina ihoõhyyre adeereny. Kia bierybenyke waseriòreboho, tiile, Jesuisi, adeereny relyywãhãrenyre.


text:
<PI>—Kaiboho inatyhy derare. Betehebenyke, burubenyke, bede biòtiinybenyke, aõbo jiarỹ rewinyreriò. Inyõ adeereny ritỹnynyke ihãrele. Tiu heka bityhynybenyõtyhy. 


text:
Tahe Paulo irybe rexihura. Iribi ròhònyre Banabe‑wana. Rexitòenyrenyre ijõ sabado biòwau tarybetybydile ixybyle relyykemy.


text:
Iny ritobinymy rahudi, judeu mahãduõ, judeu bede erydỹỹna ityhydỹỹdu mahãduõ tule Banabe Paulo‑wana riheludunyre. Tahe tamyreny raryberenyre: —Deuxu ruxetòena‑ki idi mariahyymyhỹkemy. 


text:
Judeu mahãdu tahe inysõwemy robireu, tiiboho rexiwaritinymyhỹrenyre. Tiiboho raryberenyre aõbinahãkỹlemy Deuxuru‑ò. Paulo riki inatyhymy aõkõ tii rarybemyhỹre.


text:
Paulo Banabe‑wana ihãrele brebuõlemy raryberenyre: —Juhuu adeereny Deuxu rybe dobehede. Tahe kaiboho tetyhynyõtenyte, tai judeukõdu mahãdu‑ò aroirenykre. Kaiboho Deuxu rybe terarenyreki, ixi sohojile tahe tetaõte adeereny aõ aõkõreki.


text:
Kia Inynyrỹ bede ywina wadeereny riwahinyre: —Kai loosòna wesemy atxikre judeukõdu mahãdu‑ò. Kai tarasanary ritỹnynykre ibutu inyko‑ò.


text:
Judeukõdu mahãdu kia‑ò roholareu, tahe reysarenyre. Deuxu rybe riwowydynyrenyre tai. Tahe rityhynyre, timybo Deuxu juhuu ritare wesele tamyreny umytuedeõna riwahinyremy.


text:
Tahe judeu mahãdu rarybere hãwyywihikỹ ityhy‑ò, tule hãwã wedu‑ò. Tai tahe Paulo Banabe‑ò òludu sõwemy resere. Tahe isubede‑ribi riteònyrenyre.


text:
Paulo Banabe‑wana tawa‑ribi bryby riòhòwirenyre tamyreny tiiboho ibinareki. Tahe Ionio hãwã‑ò roirenyre.


text:
Ionio hãwã‑ò Paulo Banabe‑wana rare. Judeu mahãdu dohodỹỹna heto‑ò. Tahe rybe ritỹnyrenyre, tarurumy he relyyrenyre. Sõwemy judeu mahãdu, judeukõdu mahãdu‑wana rityhynyrenyre ijyy.


text:
Tahe ijõ judeu mahãduõ rityhynyõre. Ijyy deramy reamyhỹre, tule ijõ‑ò tule rarybere ityhynyõkemy. Tahe Paulomy, Banabemy aõ òta òtalemy rarybemyhỹrenyre.


text:
Ihãrele tahe Paulo Banabe‑wana bede nihikỹ riwyrenyre tai. Tamy rybe ritỹnyhyy roiremyhỹ ibrebuõlemy. Inynyrỹ taruxetòena rybetyhydỹỹnamy riwiòhenanyre tiiboho bedeòbyna widỹỹdu renyreki.


text:
Hãwã mahãdu ritxuare. Ijõ heka judeu wedu mahãdu rityhynymyhỹre, ijõ tahe Paulo Banabeboho rityhynymyhỹre.


text:
Judeukõdu mahãdu, judeu mahãdu, tawedureny‑wana widee rarybere Paulo Banabe‑wana riòkòròrenykemy tamy mana‑di rehurenykremy.


text:
Tahe tiiboho rexieryrenyre tahe rihenyrenyre. Tahe ròirenyre Listra hãwã‑ò, Debi hãwã‑ò, kia Laonia hãwã hãwã‑ò rare. Tule rariarenyre kowa bedewo‑ki.


text:
Listra hãwã‑ki heka hãbuõ‑txi rekoarenyre, itierere heka. Taihyy heka ronymyhỹre. Tuuhyy heka ratohouãmy ijarananyre.


text:
Tii tahe Paulo rybe‑ò roholare. Paulo tamy retehere. Kia tahe Paulo rieryre hãbu teytetyhynadire Paulo riteytenykremy.


text:
Ijohona mahãdumy robireu, aõbo Paulo riwinyremy tahe rirajuare tarybe‑di, Laonia rybe‑di: —Ka hãbu mahãdu heka deuxu wesemy idi rexinohõtidỹỹnymyhỹre. Inydeereny deuxu wesemy dobehede. Iumyreny tahe hãbu wesemy rare.


text:
Banabe heka, Jupitemy tadeuxurenyniõmy rininire. Paulo tahe ijõnimy, Meuriumy rininirenyre irybe sõwetyhyreki, tii rybedureki.


text:
Jupite xiwena wydydu horeru bederade‑di dehemynyde. Tohodỹỹna heto hãwã ahana ube‑ki rỹire. Broreni xiwe wesena tamyreny hãwã mahãdu riworonykemy, riwahinykemy.


text:
Kiamy roholareu, Paulo Banabe‑wana tatykyreny riykaranyre idi rihurenyre. Tahe ralòmy reare inysõwey‑txi rarybekemy.


text:
Tamy ryryre: —Aõhebo tatỹỹnytenyteri. Jiarỹboho hãbulemy watxirenyreri. Kialemy adeereny rarybewãhãre, Deuxu rybetỹmyra wihikỹ. Adeuxureny‑di nohõtirenyõmy. Bedewidỹỹdu ta mohõtinybenyke. Tii dori benihikỹ riwinyre, ibutumy biu‑ki riwinyre, tahe Deuxutyhy‑di mohõtinybenyke.


text:
Urile tahe tamy rexideòsinyre tamy biu riwahinyre taoworumy raratynykemy. Tai tahe kaiboho arỹsỹna dire, Deuxu debò‑ribi, awo‑ki eysanadire.


text:
Ihãrele iny tamy xiwe wesena tamy riwahinykemy ratxireri. Paulo tamyreny rarybere: —Aõkõ, inydeereny bidiwahinyõke. 


text:
Iribi tahe judeu mahãdu‑ò Atxiòkia‑ribi, Ionio‑ribi tamyreny raryberenyre Paulo rubudỹỹmy. Hãwã òtityube‑ò Paulo ridyrenyre. Mana‑di tamy rehumyhỹ. Tahe rubu wesemy ririrenyre.


text:
Idi tahe ityhydỹỹduõ tamy wirotyre. Paulo tahe suribi rỹire tahe tii‑wana nalòde hãwã‑ò. Ijõtxu biòwamy tahe Banabe‑wana Paulo rexitare ijõ hãwã‑ò, Debi hãwã‑ò.


text:
Ka hãwã‑ki tahe Paulo rybe tỹmyra wihikỹ ritỹnynyre. Sõwemy tai rityhynyreu, Pauloboho ròòserenyre Listra hãwã‑ò, Ionio hãwã‑ò, Atxiòkia‑ò.


text:
Ibutumy hãwã‑ki Pauloboho ityhydỹỹdu mahãdu riwiòhenanyrenyre, tiiboho rityhynyhyymy ratximyhỹkemy. Tamyreny rarybere: —Kaiboho aõhõkỹmy botỹỹnybenyke, ihãrele malòkemy titxibo Deuxu Iòlò ratximyhỹre‑ò.


text:
Ibutu ityhydỹỹdu mahãduy ribi ritamy rỹimyhỹ rarekremy, idinodumy. Matuari mahãdu‑ribi tii ritare. Iu ritareu tahe, rexitòenyre Deuxu‑ò tule byreõhyy txuõ riwyrenyre. Inynyrỹ‑ò rexitòenyre: —Kia ibutumy aratyhynyreri, tai tahe biywinymy ahãke.


text:
<n>(24-25)</n> Pisidia bede‑ki rekoamyhỹrenyre Panfilia bede‑ò. Kowa‑ò Rybewihikỹ tỹmyramy relyymy rahudi Peke‑ki, Atalia hãwã‑ò dobehede.


text:
Tai hãwò nihikỹ welòdi‑di rimyrenyre. Tahe Atxiòkia‑ò rorore. Kowa‑ribi juhuule rybe tỹmyra wihikỹ ijyy‑di dòhònyde. Kowa juhuu rexitòenyre tamyreny Deuxu ruxetòena‑wana rarekemy.


text:
Atxiòkia‑ò rehemynyreu, Paulo, ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu ditotynyde. Tai heka tamyreny rarybere iwese Deuxu riwiòhenanyre wese ibutumy iaõmydỹỹnana‑di. Iwese judeukõdu mahãdu rityhynykemy. Deuxu tamy ityhyna ijòtòbòna riraynyre wese.


text:
Hãbuõ Judeia mahãduõ ditehemynydenyde ta teòsamy ribedeerynyrenyre. Kawese ribedeerynyre: —Moisesi Tyyriti bede ywina, notykyresynamy, rityhynyõkeki, iny rataõtyhy.


text:
Iribi tahe Paulo Banabe‑wana tamyreny rarybehyy rare. Tai tahe inyõ tamy rarybere Jerusalẽ matuari mahãdu‑ò roirenykemy aõmydỹỹnana rexiòbitinyrenykemy. Iny witxira‑ò Jesuisi erydỹỹna mahãdu‑ò rarybekemy heka tamy, Pauloboho iteòdỹỹmy rarybere. Tahe ijõ hãbu mahãduõ tule tiiboho‑wana riteònyrenyre.


text:
Dỹỹraximy heka tamy ròirenyre, aõ aõmydỹỹnabo ratxirerímy wahe. Sõwemy dohodỹỹna mahãdu ihemy roirenyre urihimyò, tai tahe ririrenyre. Tahe Senisia bede bedemy, Samaria bede bedemy riòhòrerenyre. Relyyre judeukõdu mahãdu tule ityhydỹỹdu mahãdu‑ki rỹirerimy. Tai ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu reysare.


text:
Tahe ritehemynyrenyre Jerusalẽ‑ò. Wihe ritotynyrenyre ityhydỹỹdu dinodu‑wana, tule matuari mahãdu‑wana, Jesuisi erydỹỹdu mahãdu‑wana. Tiiboho relyyrenyre aõmybo Deuxu rotỹỹnyre iyreny‑ki, timybo riwiòhenanyré.


text:
Tahe hãbu mahãduõ tai raremyhỹ heka. Juhuu heka fariseu mahãdumy ihỹre, idi tahe ityhydỹỹdumy ralore. Imahãdu‑ribi ijõ rỹire ribedeerynykremy. Tahe rarybere: —Inydeereny kia wese rare. Judeukõdu tyhydỹỹdu ibutumy notyyresyna‑di ròhònyke. Tule ibutumy Moisesi bede ywina ibutumy rityhynykemy. Kawesemy tamy ribedeerynyre òbitimy aõkõ watxireri. 


text:
Rybe sõwemy rahude tahe, Pedro rỹire tamyreny rarybekemy: —Waseriòreboho, Deuxu juhu riwatare Rybewihikỹ rybedumy judeukõdu mahãdu‑ò tuu aritỹnynykremy, tiiboho tule rityhynyrenykremy. Tai rarewãhã. Kaiboho kia ibutumy teerytenyte.


text:
Iwese inydeereny riwahinyre wese, Deuxu Tyytybytyhy tamyreny tule riwahinyre. Judeukõdu mahãduõ tule ixidee rimykemy. Kia wese tuu riteòsinyre inydeereny.


text:
Deuxu wiribi lahitximy aõkõ iny riwinyrenyre. Wiwesehyyle ihỹre. Tiiboho inywesele ihỹrenyre. Tiiboho rityhynyrenyreu, heka irayky rityranyrenykemy ritarenyke.


text:
Kia wese Deuxu teurihitenyteri. Kia bede ywina itxyynautxiehekỹ wesere ityhydỹỹdu mahãdu tyre‑ki tetiditenyteri. Inytybyreny tiu retyyõre tule inyboho idi retyyõre.


text:
Tahe aõmy rarybeõhyyrenyre. Ibutumy he Paulo Banabeboho rarybereò, roholarenyre. Tiiboho heka relyyrenyre tule bedeòby wihikỹ aõna aõna‑wana Deuxu riwinyremy tadebò‑di wahe.


text:
<n>(13-14)</n> Iribi tahe rexihurenyreu tasỹ, Txiau rỹire rarybekremy: —Waseriòreboho, bodoholabedenykre inihe warybe‑ò: —Pedro kỹny adeereny rarybere, timybo Deuxu judeukõdu mahãdu roramy rare iny mahãduõ ixidee ritakremy tanityhy‑ò.


text:
—Wanyrỹ heka rarybera: —Adòòsekre, ixyby ariywinymy aritamadỹỹnykre aõdohodỹỹna heto Davi juhuu riwinyre. Idi tahe resere. Ixyby ariwinykre.


text:
Tai tahe judeukõdu mahãdu‑ribi iuhe riwaòrykre wamy rityhynykemy. Wanyrỹ, Deuxu, kiamy heka tiiboho rarybekre, ibutumy jiarỹ retarenyreki.


text:
Tai heka kiawidỹỹõmy rakatximyhỹrenykre. Tamyreny rybeõmy rakatximyhỹrenyke. Judeukõdu mahãdu Deuxumy rityhynyrenyreu, iny bede ywina reny tyhydỹỹmy tamyreny rybeõmy.


text:
Kialemy heka tamyreny rakaryberenykre: Suritxoo xiwe‑ribi iròdude ròrenyõmy. Tule òta òta òraruna widỹỹõmy, iròdu hãlubu‑di ròrenyõmy, ihãlubu rejuxunyõmyhỹre‑wana.


text:
Kiamy heka rakatximyhỹrenyke. Moisesi bede ywina‑di dori ibutu hãwã‑ki judeu dohodỹỹna heto‑ki rariamy raremyhỹ. Sabadotxu ihyymy aõkõ kia ritỹnynymy raremyhỹ. 


text:
Tahe kiamy heka rahõtinyrenyre, Jesuisi erydỹỹna mahãdu, ibutumy dohodỹỹna mahãdu‑wana, hãbuõ ayreny‑ribi rikitakre. Tai Atxiòkia‑ò riteònyrenykemy Paulo Banabe‑wana. Tahe Judasi ritarenyre tule iniòrysyna Basaba rare. Ijõ tasỹ Sila inire. Ka hãbuboho ityhydỹỹdu mahãdu awimy tai raharenyre.


text:
Katyyriti tiiboho‑wana rakre. Kawesemy tyyriti rare: —Jiarỹboho, erydỹỹna, matuari, seriòre mahãdu adeereny rybe wehityhyna rewahinyreri. Ibutumy judeukõdu mahãdu ityhydỹỹdu‑ò ka tyyriti rakre Atxiòkia hãwã‑ò, Siria bede‑ò, Silisia bede‑ò.


text:
Inyõ rare wayreny‑ribi adeereny notykyresymy rybemy. Tai tahe araykyreny riwerydỹỹnyre. Jiarỹboho reteònyrenyõhyyre. Kia reerymy watxirenyreri.


text:
Kia hãbu Paulo Banabe‑wana hãwã binahakỹ‑ò roimyhỹrenyre Jesuisi Kristu Inynyrỹni‑di. Ixi‑txi rõhõtinyõlere, brebumy.


text:
Kawese inyboho rõhõtinymyhỹre, Deuxu Tyytybytyhy dori inyrayky rewiòhenanyre. Kia bede ywinalemy adeereny rarybereri biywinybenykemy.


text:
Uritere, suritxoo xiwe‑ribi iròdude ròrenyõmy iròdu, ihãlubu‑di ròrenyõmy, ihãlubu rejuxunyõmyhỹre‑wana. Tule òta òtana òraruna widỹỹõmy. Ka bede ywina biywinybenykeki, awimy boibeke. Deuxu deysana tahe adeereny kanakemy watxiwãhãre. 


text:
Tahe hãbuõ iny inaubiòwamy Atxiòkia hãwã‑ò ròirenyre. Tahe Atxiòkia tyhydỹỹdu mahãdu ributunyre. Iu tahe tamyreny tyyriti riwahinyre.


text:
Judasi Silaboho tule Deuxu dee rybeduwihikỹ roire. Sõwemy dohodỹỹna‑ki seriòre mahãdu‑wana rohonymyhỹre. Tai tahe rirurudỹỹnymyhỹre.


text:
Aõutxumy raroorehenyre, tahe seriòre mahãdu tamyreny rarybere: —Bòibenyke he ateòdỹỹdu mahãdu‑ò. Biòkeseke wowina‑di Jerusalẽ hãwã‑ò.


text:
Tahe Paulo Banabe‑wana naride Atxiòkiakile. Inynyrỹ rybemy rierynanyrenyreri, ritỹnynyrenyreri, ijõ seriòreõ‑wana. 


text:
Aõutxumy tahe Paulo rarybere Banabe‑ò: —Ròkòòsekre kỹnyhe, ibutumy hãwã hãwã‑di tai juhuu Inynyrỹ rybemy ritỹnynymahãreò wahe, rikiwehityhynanykremy timybo ityhydỹỹdu mahãdu nyimyhỹde‑ò.


text:
Paulo heka Joaõ‑Marku ridyõkemy ratxireri, Panfilia hãwã‑ki dori iribireny ròhònyreki, riwiòhenanyõreki.


text:
Marku ridykemy wiwese wesemy aõkõ rõhõtinyrenyre teratyhylemy ratximyhỹ. Tai tahe wiribi rexihitxinyrenyre, Banabe Paulo‑ribi. Banabe Marku ridyra Xibri bedebute‑ò, hãwò‑di ròira.


text:
Paulo tahe Sila ridyra. Seriòre mahãdu tahe Pauloboho riixitòedỹỹnyre, Inynyrỹ ruxetòena tamyreny kanakemy.


text:
Tahe Siria bede werawo‑di, Silisia bede werawo‑di, ririranyre dohodỹỹna mahãdu riwiòhenanykemy, rirurudỹỹnymyhỹkemy. 


text:
Pauloboho tahe Debi hãwã‑ò rehemynyre. Ihyy tahe Listra hãwã‑ò rare. Tai tahe Tximòtxi‑wana witxi rekoare. Tximòtxise judea tyhydỹỹduõ rare. Tyby tahe grego mahãduõ rare.


text:
Listra, Ionio ityhydỹỹdu seriòre Tximòtxi luure. Tximòtximy widee rarybere: —Tii iny hãbu tyhy rare.


text:
Tahe Paulo Tximòtxi‑wana rakemy rexiywinymy raremyhỹ. Tahe rexitarenykre kotyreu, Paulo, Tximòtxi notykyresymy riteònyre, kowa judeu mahãdu òraru‑ki wahe. Tyby dorihe ibutumy iny rieryre tii grego mahãdu raremy. Notykyresykõmy rake tahe judeu mahãdu dee kia ibinare.


text:
Iribi tahe ròirenyre hãwã hãwã‑di, ityhydỹỹdu seriòre mahãdu ribedeerydỹỹnykemy, timybo Jerusalẽ mahãdu rõhõtinymyhỹremy.


text:
Tai tahe ibutumy dohodỹỹna heto mahãdu tii rirurudỹỹnymyhỹre ityhydỹỹna‑di. Tule ijò rityhynymyhỹre txuõ txuõlemy ralokemy ityhydỹỹduõmy rarekemy. 


text:
Pauloboho Asia bede‑ò ròirenyõre rybe ritỹnynykemy, Deuxu Tyytybytyhy ritirỹreki. Tahe Frigia‑Alatxia bedemy rekoamyhỹrenyre.


text:
Misia bede‑ò rehemynyreu, Bitinia bede‑ò ròirenykemy riwisỹnyrenyre. Tahe Jesuisi Tyytyby tamy riteònyõhyyre, ritirỹmyhỹre.


text:
Tahe Paulo hãbuõ wesemy robire rasina weselemy. Hãbu, Macedonia bede ludu lamamy rỹimyhỹò, tuu robire. Tahe hãbu ryrymyhỹ tamy: —Manake Macedonia‑ò, biwawiòhenanykemy. Kia Paulo rasi‑ki tuu robire wese.


text:
Tahe tarasi rahureu, tamyhe wylemy aroikemy watxiwãhãrenyre. Jiarỹ, Luka, Paulo‑wana. Deuxu dori inydeereny rarybereri Macedonia‑ò ròkòirenykremy, Rybewehikỹ rikiubỹtỹnyrenykemy. Kialemy rõkõhõtinyrenykre. 


text:
Tahe Troaji hãwã‑ribi ròhònyre hãwò yhywydynalaworo‑ki. Samotrasia hãwã‑ò imynahyy riòhòrere. Ijõ txu tahe Niapoli hãwã‑ò riòhòreri.


text:
Iribi tahe Filiposi hãwã‑ò roirenyre. Juhuludu hãwã rare Macedonia bede‑ki. Roma hãwã mahãduõ tule tai rasỹnymyhỹre. Tai txuõ rewyrenyre.


text:
Sabadotxu tahe hãwã‑ribi reòlònyrenyre bero ijà‑ò. Rahõtinyrenyre tai ixitòedỹỹna‑ò rỹimyhỹremy. Tai tahe hãwyyõ rexibutunymy rỹimyhỹ. Tahe rorokorenyre tamyreny raryberenykemy.


text:
Hãwyyõ Lidia inire, inyrybe‑ò tahe roholatyhymyhỹre. Tii Txiatira hãwã luduõ rare. Tii tylỹre ijohodure, tule Deuxu tyhydỹỹdure. Inynyrỹ irayky riywinyre Paulo rybe rityhynykemy.


text:
Tahe ibutumy isỹmahãdu‑wana riratysebenyre. Tai tahe tamy Lidia rarybere: —Inaanokàbo ityhydỹkỹdumy watxiwãhãre‑wana, wahetoku‑kò manakre. Tai tahe iheto‑ò ròirenyre irybe‑ki. 


text:
Aõutxumy tahe riberenyre ixitòedỹỹna‑ò. Itxi rekoarenyre ijadòmaõ‑txi, deòdu rare. Iwo‑ki tyytybybina ralòmy rỹire. Tai ijadòma relyyre inyko aõhebo iny‑ò rotỹỹnykremy. Tai sõwemy nieru ritare tawedu‑ò.


text:
Tahe waherenymy dyrymy nade: —Deuxu ibuturatyre rare. Iteòdỹkỹna mahãdu kia mahãdu rare. Tikiboho rarybemyhỹre timybo iny taòraru‑ribi ratakemy.


text:
Tuheka rarybehyy raremyhỹ. Aõutxumy tahe Paulo tai rexirare, tamy ròòsemy reare. Rarybere tyytybybina tai ratxireríò: —Jesuisi Kristu nimy iribi arateònykre. Bexitakre. Tahe aõwesele iribi ròhònymy reare. 


text:
Iwedu tahe rieryre nieru idi ritaõkre ta rimyrenyre Paulo Sila‑wana. Retỹhimy rare ywisidỹỹdu‑ò, hãwã elehyna ube‑ò.


text:
Tiiboho iny ribedeerynymyhỹre aõ iny bede ywinareny‑di aõkõ. Inyboho Roma hãwã mahãdu rare. Tai kia‑ki aõhe arotỹỹnyõtyhy.


text:
Tai tahe sõwemy iny Paulo Sila radònyre. Ywisidỹỹdu mahãdu tahe ityy ibòrò‑ribi ritxuahakỹre idi tahe rityhenymy tuu raòhòtere.


text:
Tuu raòhòtere, tuu raòhòtere, idi tahe ròtenawo‑ò idi rehurenyre. Ròtena‑di itxeredu‑ò rarybere: —Kaa rahenykre‑wana, kaile budurukre.


text:
Ruetya tahe Paulo Sila‑wana rexitòenymy roimyhỹ Deuxu dee. Ijõ ròtenawoludu mahãdu roholamy rỹimyhỹ tai.


text:
Tai tahe itxeredu ijò iraymy idi retehereu, rexirubunykemy tamaydese ritare. Ròtena woludu mahãdu rahenyramy tii rexinohõtinyra.


text:
Tahe itxeredu diòlòdỹỹnyde irarutxira‑ribi, tamyreny rarybere: —Wanyrỹboho timybohe aratamy arỹike. Aõhebohe arotỹỹnyke.


text:
Iruule tahe riwisinanyrenyra ibrò wotõmona risuhòra. Idi tahe itxeredu raratysebenyre tasỹ mahãdu‑wana ibutumy.


text:
Iribi tahe itxeredu ridyrenyre taheto‑ò riroxikemy tahe ibutumy reysanihikỹrenyre, Deuxu rityhynyrenyraki. 


text:
Txu deadeu tahe ywisidỹỹna dinodu ijõ ywisidỹỹna mahãdu riteònyre, ròtena‑ribi Pauloboho riteònykremy.


text:
Itxeredu tahe Pauloboho‑ò rarybere: —Ywisidỹỹna mahãdu arateònykremy riwateònyreri. Bòibenyhe, wowina‑di, biòlònybenyke.


text:
Paulo tahe rirawyònyre: —Aõkõre, araõtyhy. Jiarỹboho Roma hãwãhãkỹ mahãdu kaa watxirenyreri. Tii riwayhytanyrenyra idi ròtenawo‑ki riwasỹnyrenyra. Ywisidỹỹdu mahãdu wii rotykõhyyre riwaròtenyrenyra. Wasimy ka tiu ariòlònyõtyhy. Tiiboho kodoikreule tahe ariòlònykre. Tii he riwaòlòdỹỹnykre.


text:
Tahe ywisidỹỹna mahãdu tawedu‑ò rarybere. Tahe tiiboho ruberurenyre Pauloboho Roma hãwã mahãdu roireki wahe.


text:
Tai tahe dòidenyde tamyreny, aõwaxina riòlònykremy. Tahe làhàmy tamy rexitòenyre. Tutyhy‑ki aõkõ làhà ararutara. Tai riteònyrenyreu, hãwã‑ribi rexitarenykemy tamy rexitòenyra.


text:
Rexitarenyreu, Pauloboho tahe Lidia heto‑ò ròòsere. Ibutumy ityhydỹỹdu tahe wii ritotynyre, wii riwiòhenanykemy. Idi tahe riòlònyre kia hãwã‑ribi. 


text:
<n>(1-2)</n> Tiiboho rekoarenyre Afipoli hãwãmy, Apòlonia hãwãmy tahe rehemynyre Tesalonia hãwã‑ò. Judeu dohodỹỹna hetoõ tai rỹimyhỹreò. Paulo, iwese aõu riwinymyhỹre wesele rare tamy. Ralore rybe‑di rarybekemy. Inataõ sabadomy tai riraynyre tyyriti ritidỹỹna tamy ritỹnynykemy.


text:
Rybe hitxina rurukremy tuu relyyre. Tahe Paulo tamyreny ritỹnynyre iwese Kristu durudemy idi dexiixixanyde rubu‑ribi. Kia iny rityhynyra Jesuisi inatyhymy Deuxu deòdỹỹna raré.


text:
Tahe ijohonadu mahãduõ rityhynyre. Tule ijõ judeukõdu mahãdu rityhynyre. Tule ijõ hãwyy wihikỹ mahãduõ rityhynyre sõwemy.


text:
Tahe judeu mahãdu dinodu tuu ròhãrumyhỹre. Tiiboho tahe hãbu binahakỹ mahãduõ wii rotyre aõbina ritelenykremy. Tahe ròirenyre Ijasõ heto‑ò Pauloboho rimyrenykremy, ywisidỹỹna‑ò idi retỹhikremy.


text:
Tai tahe rahaõhyyre tai. Tahe Ijasõ ritarenyre ijõ ityhydỹỹduõ‑wana. Tahe ridyrenyre ywisidỹỹna‑ò. Tahe raryberenyre ywisedỹỹdu mahãdu‑ò: —Paulo, Silamy urile bede diòtanymyhỹdenyde, aõna aõna binahakỹlemy rotỹỹnymyhỹre.


text:
Ijasõ tahe ritirỹmyhỹre taheto‑ki. Tiiboho iny òludu roire. Iny iòlòreny rityhynyõtyhy. Jesuisi ka iòlòrenyre.


text:
<n>(8-9)</n> Ibutumy iny idi rõhõtinyre, tule ywisidỹỹna mahãdu rexitòenyre nieru ririkemy. Tai xiery tahe ròhònyke. Tai tahe ririrenyre nieruõ.


text:
Kiaru tahe ityhydỹỹduõ Pauloboho riwiòhenanymy iribi riòlònykemy Bereia hãwã‑ò. Tahe rehemyhỹreu, dohodỹỹna‑ò ròirenyre.


text:
Kia hãwã‑ki judeu mahãdu iny awi rare, Tesalonia hãwã mahãdu wese aõkõre. Teysamy tamy roholarenyra. Idi heka rariara Tyyriti‑di, òbitimy Paulo rybe aõbo roirerimy rierykemy.


text:
Tahe sõwemy judeu iny rityhynyre. Judeukõdu mahãduy‑ribi sõwemy rityhynyrenyre, hãwyy wihikỹ, hãbu‑wana tule rityhynyrenyre.


text:
Bereia hãwã‑ki Paulo Deuxu rybe ritỹnynymy raremy. Judeia mahãdu dinodu Tesalonia hãwã‑ki roholareu, tahe doidenyde. Iny sõwe‑ò raryberenyre: —Pauloboho bibinadỹỹnyke.


text:
Tahe ityhydỹỹdu seriòre mahãdu aõwesele Paulo riteònyrenyre ahohokỹry‑di. Sila, Tximòtxi taile rarire.


text:
Hãbuõ rare Paulo‑wana Atena hãwã‑ò. Iribi tahe dòòsede hãbuõ. Paulo tamy tarybe riwahinyra Tximòtxi Sila‑ò, wylemy kanakremy. 


text:
Idi tahe Paulo ralore dohodỹỹna mahãdu heto‑ò judeu dee rarybekemy, tule judeukõdu ityhydỹỹdu dee rarybekemy. Tahe rarybemyhỹre txuõ txuõlemy. Tule hãwã ube‑ki rarybemyhỹre hãwã‑di reamyhỹre mahãdu‑ò.


text:
Aõutxumy tahe Epikuriu mahãdu Paulo‑txi nade. Estòiku mahãdu ijõre. Tiiboho, aõbo rybe rare kia erydu roire. Tiiboho he Paulo raujõmorenyre: —Aõmy aõkõ, kiarybedu rarybereri. Ijõ tahe rarybere: —Tii Deuxu tỹmyramy rarybereri. Paulo dori juhuu Jesuisi ixixanamy relyymy raremyhỹ. Tai kiamy raryberenyreri.


text:
Paulo tahe ridyrenyre. Tai iny roholamy rỹimyhỹreò ridyrenyre: —Rybe tỹmyramy telyymahãtemy inihe bedelyyke wakoreny. Tamy kia rarybere.


text:
Atena hãwã mahãdu, tule iwitxira bede luduõ tai rasỹnymyhỹre, aõ tỹmyraõòle roholarenykemy ratxirenyreri.


text:
Tahe Paulo rỹire rybenatya‑ki. Rexiòrarunymy rarybere: —Atena hãwã mahãdu, kaiboho Deuxu rybe hyky tahõtinymahãtenyte.


text:
Jiarỹ hãwãymy rariamy watxireriu, sõwemy xiwena‑di retehera. Ijõ‑di kiamy retehera iritina‑di: Kaa Deuxu heka inyõ rieryõhyymyhỹre. Ka Deuxumy kỹny heka akoreny arelyykre, teerymahãtenyte‑di aõkõ tuu teàlàmahãtenyte.


text:
Ka Deuxu ibutumy bede riwinyre. Ibutumy tuu rỹira tii riwinyre. Tii heka biuwetyy wedu rare, su wedu rare. Aõ hãbu widỹỹna heto‑ki aõkõ tii rasỹnymyhỹre.


text:
Tiu heka tii aõmy reaõtyhy hãbu aõ tamy riwahinyõtyhy. Tule tahe inydee ibutumy aõna aõna riwahinymyhỹre, ele wesena, umy, ibutumy inydee riwahinyre.


text:
Hãbu sohojiõ‑ribi ibutumy iny ròhònyre iriòre riòremy bede witxira witxiramy rasỹnymy rỹirakemy. Urile wiribi rihitxihitxinyre. Tiu tamy riteòsinyre, tikibo rasỹnymy rỹirakremy.


text:
Ibutumy Deuxu raijemyhỹkemy, raerykemy. Tii dori irehemy aõkõ ihỹre iny‑ribi. Iny sohoji sohojiõ‑ribi iòhòmy ratximyhỹre.


text:
Deuxu òraru‑ki inyboho ibutumy irumy ratximyhỹrenyre, ririranymyhỹre, ihoõkeki tahe aõ rikiwinyrenyõtyhy. Atyyriti widỹỹduõ kiamy rarybere: —Inyboho heka Deuxu riòre.


text:
Inyboho Deuxu riòre rareki, urile nohõtiõmy womati tỹrỹrỹỹ ritxoo wesemy, womatiura wesemy, manaritxoo wesemy Deuxu‑di nohõtiõmahãbeny. Hãbu rayky‑ribi, hãbu debò Deuxu releremy nohõtiõmahãbeny.


text:
Ihetxiu tii Deuxu rieryõhyyrenyre. Tai tahe iòrarunareny aõnihikỹmy aõkõ Deuxu dee ihỹre. Wiji bededỹỹnana tahe, ibutumy taòraru‑txi ixi‑txi nohõti ijaranamy, tai tahe rabedewomyhỹkemy. Kia tahe ibutu iny‑ò rarybereri, iny taòraru ririkemy.


text:
Deuxu Jesuisi riixixanyre rubu‑ribi. Tai tahe ibutumy tii rityhynyrenykemy ihỹre. Aõtxumy tahe ibutumy iny ywisidỹỹdumy kanakremy ijỹre. Òbitina‑di Jesuisi iny ritxuarenykre kia wiribi hitxi hitxina txuu. 


text:
Paulo Jesuisi ixixanamy rarybereu, inyõ tuu rirajuare. Ijõ tahe rarybere Paulo‑ò: —Ijõ txuu arybe ini aroholatyhykemy watxireri.


text:
Ijõ iny tahe Jesuisi rityhynyre, Paulo‑ò tahe rixibutunyre. Ijõ Dionisiu inire, Areòpolo heto ube‑ki tii iny mahãduõ roholamyhỹre. Ijõ, hãwyyõ rityhynyre, Damari inire, tule ijõ mahãduõ rityhynyre. 


text:
Kia‑ki tahe judeu mahãduõ‑wana witxi reare. Ini heka Akila inire. Tii Ponto hãwã‑ki raumynyre. Urihimyòle Italia bede‑ribi dehemynyde. Prisila ihãwyynire. Iòlò Laujiu Roma hãwã‑ribi ibutumy judeu mahãdu diteònyde. Tai heka nade kaweribi‑ò.


text:
Paulo iaõmysỹdỹỹna rierymyhỹre, tyyheto widỹỹ. Tai tahe tiiboho‑wana raijoinymyhỹre wiwana raaõmysỹdỹỹrenykemy.


text:
Sabado txuõ txuõlemy tamy reamyhỹre judeu mahãdu dohodỹỹna heto‑ò. Tahe ritohonymyhỹre, judeu mahãdu judeukõdu mahãdu tule. Tamy rarybere tii Rybewihikỹ òbitimy rierykemy. 


text:
Sila tahe Macedonia bedewe‑ribi rehemynyre, Tximòtxi‑wana. Paulo tai rybe ritỹnynymyhỹhyy raremyhỹ. Aõu Paulo rarybere: —Inatyhymy Jesuisi Deuxu deòdỹỹna rare, Kristu rare.


text:
Katahe judeu mahãdu tamy raykarananymy raremyhỹ. Aõbinahakỹlemy Jesuisimy rarybere. Tahe Paulo tatyy riohowire iixãwidinykemy riteòsinykemy. Tahe tamyreny rarybere: —Jiarỹ aõkõ bede òrarure. Kai aòraruna‑di burukre‑wana, ahãlubureny waki aõkõ rare, adeereny dori Deuxu rybemy rarybere. Tahe judeukõdu mahãdu‑ò sohojile tuu arelyykre.


text:
Iribi tahe inyõ heto‑ò Paulo rare. Txisiu Justu inire. Tii judeukõdu mahãduõ rare, tahe Deuxu rityhynymyhỹre. Judeu dohodỹỹna heto bire‑ki iheto rỹire.


text:
Krispu judeu dohodỹỹna heto weduni rare. Tii tasỹreny ibutumy Inynyrỹ rityhynymyhỹre. Tule sõwemy Oritxi hãwã mahãdu rityhynymyhỹre. Paulo riratysebedỹỹrenyre.


text:
Paulo tahe rumy rõrõmy roire. Tai tahe rasina wesemy robire. Inynyrỹ tamy narybede: —Brebuõmy, Paulo. Marybeke aõmybo rybemy adee rewahinyré. Rybe tỹnydỹỹ lau brebuõmy.


text:
Jiarỹ adi watxiwãhãre urenana. Inyõ adee aõhe rotỹỹnyõtyhy. Sõwemy iny rỹire kaki watyhydỹỹdu. Kia Jesuisi tamy rarybere.


text:
Roma dinodu tỹmyraõ ronyre Grecia bede‑ki. Ini heka Kalio inire. Dinodumy ronyrau tahe, judeu mahãdu wii dotyde. Wii ritobinyre Paulo dee aõbinabinahãkỹ riwinykremy. Tahe tiiboho Paulo rimyrenyre idi kanakremy ywisidỹỹdu dinodu‑ò.


text:
Kiamy raryberenyre: —Paulo, Deuxu deàlànamy iny dibedeerynymyhỹde. Tai bede ywina rityhynyõhyymyhỹre.


text:
Tahe Paulo ixideele rarybekemy ratxireri, tahe Kalio judeu mahãdu‑ò rarybere: —Kia rubudỹỹdu ada aõ ibinatyhymy ratxikeki, tai idi arohonykre, ariywisidỹỹnanyke.


text:
Tahe aõkõre, urile abede ywina rybedile rarybemyhỹre, tai ywisidỹỹnamy idi araõkre. Kaibohole biywisidỹỹnanybenyke.


text:
Tai tahe judeu mahãdu dohodỹỹna heto wedu rimyrenyre. Sòteni inire. Tule raòhòterenyre ywisidỹỹna heto ube‑ki. Kalio tahe kia òhòtena‑ò aõhe rotỹỹnyõhyylere. 


text:
Oritxi hãwã‑ki Paulo rare myhỹre sõwemy he tai txu riwyre. Idi tahe seriòre mahãdu‑ò rarybere: —Arakre. Tahe hãwòõ‑di he rare, reuròkemy Siria bede‑ò. Tahe Prisila Akila‑wana tii‑wana ròirenyre. Paulo Deuxu‑ò rarybere aõmybo rotỹỹnykremy. Idi tahe rexihumy kia rỹire. Tai tahe tarade risyre nohõti ijerana wesemy. Sekrea hãwã‑ki tarade risyre.


text:
Tahe ritehemynyre Efesu bede‑ò. Prisila Akila‑wana ririre. Iribi tahe rare tyyriti ritỹnynyremy judeu mahãdu dohodỹỹna heto‑ò.


text:
Karibi ròhònyreu, tamy rarybere: —Deuxudeewikeki, ixyby adòòsekre. Efesu‑ribi ròhònyreu, yhydynalawòõ rimyre. 


text:
Ritehemynyre Cesaria bede‑ò. Iribi resereu, Jerusalẽ hãwã‑ò rare. Tahe rarybere riwehityhynanyre dohodỹỹna mahãdu. Iribi tahe Atxiòkia hãwã‑ò rare.


text:
Tai bededỹỹnana riijere idi tahe rara. Rariamy rare hãwã hãwã‑di, Alatxia bede‑di, Frigia bede‑di. Ibutu hãwã‑ki ityhydỹỹdu rotohodỹỹnymyhỹre, riwiòhenanymyhỹre. 


text:
Iu tahe inyõ judeu mahãduõ dehemynyde Alexỹdria hãwã‑ribi. Apòlo inire. Tii ribedeeryny wihikỹmyhỹre tyyriti, tarybe‑di rotohonymyhỹre, Deuxu rybe rieryreki.


text:
Inyõ Apòlo rierynanyre timybo Inynyrỹ Jesuisi aõmydỹỹnana raremy. Tai Jesuisimy ribedeerynymy raremyhỹ, deysanatyhy‑di rarybemyhỹre. Tii tahe Joaõ ratysebenale rieryre.


text:
Apòlo rexidelenymy relyyre judeu mahãdu dohodỹỹna heto‑ki. Prisila Akila‑wana tai roholamy ronymyhỹre. Idi tahe tiiboho Apòlo ridyrenyre ibutumy Jesuisi aõmydỹỹnanamy tamy ritỹnykemy.


text:
Iribi tahe Apòlo ratỹinykemy rexiwonyre Grecia bedey‑ki. Ityhydỹỹdu seriòre tamy rybe riwahinyre, Grecia ludu seriòre mahãdu‑ò, aõma, riryludunykemy, rehemynykeu. Tahe rehemynyreu, sõwemy riwiòhenanyre kia tyhydỹỹdu seriòre, Deuxu ruxetòena ityhydỹỹdu mahãdu.


text:
Tii dori judeu mahãdu raykyrybe itxỹte riwitxiradỹỹnyre iny sõwe hekỹy‑ki. Rybetyyriti ritina‑di riurihimy rarybere iwese Kristu Jesuisi raremyhỹ wese, Deuxu deòdỹỹna wahe. 


text:
Apòlo, Oritxi hãwã‑ki rareu, Paulo rabedetỹinyre kabedey‑ki idi rehemynyre Efesu hãwã‑ò. Kowa ityhydỹỹdu mahãduõ‑ki he rahare.


text:
Tamy Paulo ritỹỹraxinyre: —Tetyhynyteu, Deuxu Tyytybytyhy ixidee aõbo temytenyte. Tahe rirawyònyre: —Aõkõre he, aõmybo tarybeteri. Deuxu Tyytybytyhy reeryõrenyre.


text:
Paulo rỹỹraxire: —Taratysebetenyteu, mobohe tetyhynytenyte. Tahe rirawyònyrenyre ixityre: —Retyhynyrenyre ibutumy Joaõ Sebedỹỹdu riwabedeerynyremy.


text:
Paulo tahe tamyreny ritỹnynyre: —Joaõ sebedỹỹna urihimyõ iwitxi rare. Tii kiawese rybe ritỹnynyre: iny taòraru‑txi tõhõti reakemy. Tahe Jesuisi Juaõ hewo‑ribi kanakreu, tii tahe inatyhymy kanatyhydỹỹkre. Paulo kia tamyreny rarybere.


text:
Paulo iratytyre tebò ritidire, tai Deuxu Tyytybytyhy tamyreny ralore. Tahe Deuxu rybemy raryberenyre, tule iwitxira rybemy raryberenyre.


text:
Inataõ ahãdumy Paulo reamy raremyhỹ judeu dohodỹỹna heto‑ò. Tiiemy rarybehyymyhỹre, riòbitinymyhỹre, Deuxu Iòlònamy ritỹnynymyhỹre.


text:
Paulo‑ò ijohonaduõ rityhynyõhyymyhỹre, teramy reamyhỹre. Deuxu aõmydỹỹnanamy ibinamy rarybemyhỹrenyre iny sõwey‑ki. Tai tahe Paulo rexihitxinyre judeu dohodỹỹna heto‑ribi. Txirano kia tyyriti rybena heto‑ò txuõ txuõlemy ralòmyhỹre taerydỹỹna‑wana. Tahe rabedeerynymyhỹre.


text:
Tahe bede riere inatxi beòramy. Tai tahe ibutumy iny Asia bede ludu mahãdu Inynyrỹ rybe‑ò roholamyhỹre, judeu mahãdu, tule judeukõdu mahãdu.


text:
Paulo tykyyre riwyrenyre webinadutyre ritidirenykremy. Tyky òsuròna wesemy ijõmy riwyre. Tai tahe webinadu riteytenymyhỹre. Tule tyytybybinahakỹ iny‑ki raremyhỹu, aõwesele iribireny ròhònymy reare tykyyre òraru‑ki.


text:
Ijõ judeu mahãduõ ratỹinyre hãwã hãwã‑di inyõ ribi tyytybybina ritakemy. Tiiboho tyytybybina riteònykemy idi ratxireri. Tai tahe Inynyrỹ Jesuisini‑di riteònyre. Kia wesemy rarybere: —Paulo, Jesuisi rybe ritỹnynymyhỹre, tai Jesuisini òraru‑ki iribi bòhònykre.


text:
Tahe Jesuisi ni‑di tyytybybina‑ò rarybereu, tyytybybinaõ dirawyònyde: —Jesuisi reeryre, Paulo reeryre, tahe mobo atxiteri.


text:
Tahe hãbu tyytybybina‑di ratxirerí, ityrehekỹle dexiwatxinyde, rihetenyre, ibutumy riwotõmonyre ityky ritare tai hetowo‑ribi hãbu mahãdu tadehekỹlemy rahenyre.


text:
Ibutumy Efesu hãwã mahãdu kia rieryrenyre, judeu mahãdu, judeukõdu mahãdu. Tahe ibutumy ruberure, Jesuisi ni nityhydỹỹhỹkỹmy ini raremyhỹki.


text:
Ijõ ityhydỹỹdu juhuu tyytybybina rierymyhỹrenyre, tiiboho tahe tatyyriti diwyde itxenadỹỹmy rybetyyriti, òwòruwidỹỹ kia tyyriti. Tahe iny retehemyhỹreruki kia tyyriti sõwemy ritoonyre. Idi ibutu tyyriti juhuu òwy wese inyõ riritinyre. Iòwy tahe 50 mil womati ura nieru juhuu iòwyre. Ihãrele tahe idi rahure.


text:
Idi tahe Paulo tarayky‑ki rõhõtinyre: —Judeukõdu mahãdu bede‑ò arakremy ixi‑di watxiwãhãre. Juhuu Jerusalẽ‑ò arakre Macedonia bede‑di Akaia bede‑di arariamy arakre. Adòòsekreu, tahe Roma hãwã‑ò arakre.


text:
Tai tahe tawiòhedỹỹdu Tximòtxi, Erasto‑wana Macedonia bede‑ò riteònyre. Tai Paulo Asia bede‑ki naride. Bededỹỹnanaõ riwyre. 


text:
Dimitiu heka womati tỹrỹrỹ ura ritxoo widỹỹdu rare. Hãwyy ritxoo ihãwãreny deuxu rare. Diana inire. Nieru sõwemy ritamy raremy idi riwinymyhỹreki.


text:
Dimitiu ributunyre ibutumy womati ritxoo widỹỹdu, tamahãdu‑wana. Tamyreny rarybere: —Wanyrỹboho adeereny ararybekre. Inyboho nieru ritamyhỹrenyre kaa aõmysỹdỹỹ‑ki. Kia tahe teerytenyte.


text:
Paulo rarybemyhỹre kaa inywidỹỹnareny deuxu aõkõ rare. Tai tahe sõwemy iny tamy nariade irybe‑di. Efesu hãwã sohojile‑ki aõkõ, ibutumy Asia bede‑ki irybe rityhynymyhỹre.


text:
Iny aõmysỹdỹỹna òsana riixãwididỹỹnykre, ideuxu dohodỹỹna heto‑wana, iny deuxu reny riixãwididỹỹnykre. Diana inyluure. Kaki sohojile aõkõ inyluure, ibutumy Asia bede‑ki, tule bede bede ludu iluu inihikỹmy awireki. Paulo heka kia ibutumy rahukre.


text:
Kia roholareu tahe, raykarananyrenyre. Ryryrenyre: —Diana awi rare inydeereny. Tii Efesu hãwã deuxu rare.


text:
Rirajuamy rỹimyhỹ hãwã‑ki. Hãwã mahãdu, Kaio Aristarku‑wana rimyrenyre tahe ridyrenyre butunaube‑ò. Tiiboho Paulo tỹimahãdu rare, Macedonia hãwã mahãdu rare.


text:
Tule ijõ bededinoduõ, Paulo wiòhedỹỹmy ratxireri. Tai tarybereny Paulo‑ò riwahinyre ibutunaube‑ò raõkemy, brebunamy roireriki.


text:
Tiilemy ijõ rarybemyhỹre. Ijõ iwitxiramy rirajuamyhỹre. Urile wimy rauriurire. Aõherekibo ibutumy rỹirerí, iny rieryõhyyre.


text:
Alexỹdre iny sõwey‑ribi rimyrenyre tahe, idi retỹhire, ritamadỹỹnyre iny rudera‑ò. Alexỹdre debò riteòsinyre tamahãdumy rarybekemy.


text:
Iny sõwemy idi retehereu, judeu mahãduõ raremy rieryreu tahe rirajuatyhyre. Tahe inatxi òramy rirajuahyy rỹimyhỹ: —Diana awi rare. Tii heka Efesu deuxu rare. Kiamy ryryrenyre.


text:
Idi tahe hãwã weduõ riixãwididỹỹnyre. Tahe rarybere: —Hãbu, Efesu hãwã mahãdu. Ka hãwã Diana hãwã rare. Kaki tohodỹỹna heto reyrubuwãhãrenyre. Kaki biu‑ribi mana ritxoo desede. Ibutumy kia reeryrenyre.


text:
Kaa hãbu tedytenyteri. Aõhe rotỹỹnyõreri. Aõ‑di rawasinyõhyyreri dohodỹỹna heto‑ribi. Aõbinahakỹ iny hãwyy deuxumy raryberenyõhyyreri.


text:
Dimitiu tamahãdu‑wana aõbo tai reny ibinamy ihỹrenykeki, ywisidỹỹdu‑ò idi rakre. Tiiboho heka wii ributunymy rỹireri.


text:
Ijõ rybe tahe atxibenykeki, ijohonadu mahãdu adibutunykre arybe‑ò aroholarenykemy. Iwese inyboho rotỹỹnymyhỹre wese arieryrenykre.


text:
Roma hãwã dinodu òsana aõmybo inymyreny kanarybekre. Wiji inyboho aõhebo rotỹỹnyrenyrerimy. Aõ kỹnyhe iò‑ki ka wiji jei jei rỹireri wahe. Roma hãwã dinodu tarybe kidiwahinykre‑wana wahe, timyhe warybeõna.


text:
Kia jei jei rybe rexihureu, Paulo tahe taerydỹỹna mahãdu‑ò tarybe riteònyre tiiboho kanakemy. Tahe rakrekou tyremy tamyreny Deuxu rybe‑di rotohonyrenyre Deuxudeewimy rierykemy. Idi tahe ritobinyrenyre. Rare heka Macedonia bede‑ò.


text:
Tahe Akaia bede‑ki heka bede riijere inataõ ahãdu. Tahe rexiywinymyhỹre ratximyhỹ Siria bede‑ò rakremy hãwò‑di ridymyhỹredi heka rakremy rexiywinyre. Idi tahe judeu mahãduõ irubudỹỹmy rarybemy nyimyhỹ. Inyõ Paulo rierydỹỹmy, tai ta Macedonia bede‑di ròòsere Siria bede‑ò rakemy.


text:
Hãbuõ ramyhỹre tii‑wana Jerusalẽ‑ò, ta kamahãdu Asia bedeòle he roirenyre. Sopatu ijõnire, tii heka Bereia hãwã mahãdu rare, Biru heka Sopatu tybyni rare. Aristarku ijõre, adelahelỹỹna ijõni rare, tiiboho Tesalonia hãwã mahãdu rare. Ijõ Kaio inire, tii Debi hãwã mahãdu rare, Tximòtxi ijõ rare. Tule ijõ Asia bede ludu rare, Txitxiò ijõ, Trofimo ijõre. Rarekie.


text:
Kiaboho juhutyhy rexiraòmy roirenyre. Paulo riraòmy Troaji hãwã‑ki. Tule riwaraokre —Luka jiarỹ ka tyyriti widỹỹdure.


text:
Worana bedehesi ituereu tahe, jiarỹ Paulo‑wana roirenyre heka hãwò‑di Filiposi hãwã‑ribi. Iruyre txu rỹidi tahe rehemynyre. Troaji hãwã‑ò. Taita sohoji semanamy rewyrenyre. 


text:
Tahe nobiutxu ityhydỹỹdu mahãdu iny wi ributunyre, Inynyrỹ mona, rỹsỹna‑wana tuu rihitxinymy rirỹsỹkemy.


text:
Tahe Paulo iu rybe ritỹnynyre itxu biòwamy rexiywinymy rỹimyhỹ tahe rakremy. Urile tahe rarybereri hyky tahe ruetya he wihe ritotynymyhỹrenyre. Hetoranoa‑ki biu‑ki rỹimyhỹre. Kanoõtyhy‑ki rabuturenyre. Tiu Paulo rarybemy rarybemy rexihukõhyyre, biurasòmy rakreki. Tahe sõwemy heka lamparina rỹimyhỹre.


text:
Ronymyhỹ, moma inire, Otxiu. Aõma‑ki ronymyhỹ, heto janela tyre‑ki biu‑ki. Ta tõhõti rosare, rõrõmy resere. Iribi reare, biuribihikỹle resere suò. Rurure.


text:
Tahe Paulo robehemy rare tamy. Tatiowotimy resere weryrybò rimykremy iwetya‑ki. Paulo rarybere: —Bedeòtiidỹỹõmyke irulemy roire. Deuxu ixyby iumy tamy riwahinyre.


text:
<n>(11-12)</n> Weryrybòmy irumy robirenyreu tahe, ibutumy reysarenyre. Tai tahe Inynyrỹ bemona, rỹsỹna‑wana tuu rirỹsỹrenyre biu‑ki wahe. Paulo ixityre rarybere. Txu iòlò iòlòmy rareri‑wana tahe rarybere. Tahe Paulo rare. Tatilemy rare Aso hãwã‑ò. Tii tamy tarybe ririrehe: —Kowa ayhywydyna lawò arimykre.


text:
Imytxubiòwa tahe Kio hãwãko‑txi rehemynyre. ijõ txu tahe Samosi hãwã‑ki rehemynyre. Ijõ tahe rehemynyre Mitilene‑ò.


text:
Paulo ixitamadỹỹ deramy reare Efesu hãwã‑ò. Raeleelemy ratximyhỹ Jerusalẽ‑ò rehemynykemy, aõma, Pentecoste kia judeu worana bedehesi‑ò raeleelere. 


text:
Tahe Miletu hãwã‑ki rehemynyreu, dohodỹỹna matuari mahãdu tamy he rarariòwyre tamy rarybekremy hãwò‑ò kedehemynykemy. Tahe Efesu‑ribi ditehemynydeu, kia tamy rarybere:


text:
<n>(18-19)</n> —Tahe tiiemy Asia bede‑ki Inynyrỹ‑ò raaõmysỹdỹỹhyy watxiwãhãre. Aõmy aõkõ ixidee rahõtinywãhãre. Rahinymahãre, Inynyrỹ dee rybe retỹnynymahãre. Warube resehyy watxiwãhãre. Tai ta brebuna nihĩkỹ waumy‑di rarewãhã. Judeu mahãdu heka sõwemy wamy rarybemy riwarubunykemy. Kia ibutumy aõmydỹỹnana teerytenyte.


text:
Tiu raberuõhyywãhãre Inynyrỹ nimy rybemy. Ibutumy rarybewãhãre iny sõwey‑ki tule heto hetowomy relyymahãre.


text:
Judeu mahãdu‑ò retỹnynyre tule judeukõdu mahãdu‑ò taòraru ririkemy Deuxu dee taòraru‑txi tõhõti reakemy rabedewokemy. Tule Jesuisi Kristu rityhynykemy.


text:
<n>(22-23)</n> Katahe wiji arakre karibi Jerusalẽ hãwã‑ò. Deuxu Tyytybytyhy heka wadee dyrymyhỹde. Aõhebo arotỹỹnykre, reerykõre. Kiale reerywãhãre, aõma, Deuxu Tyytybytyhy wadee rarybemyhỹre ibutu hãwã‑ki, aõma, aõhõkỹmy arotỹỹnykre kowa. Rotenawo‑ki aroikre. Myle reeryre.


text:
Tiiemy tamy raaõmysỹdỹỹmahãre. Kiale wadee Inynyrỹ Jesuisi rewahinyre urenana. Kia ariwinyõkeki, aõ aõkõ heka jiarỹ waumy‑ki. Tii arelyywãhãke inyko‑ò rybe tỹmyra wihikỹ, timybo Deuxu inyluurenyre.


text:
Araerynanywỹhỹrenyre Deuxu Iòlònamy, wamy tahe bobibenyõtyhy ixityre. Kia reerywãhãre. Jiarỹ tule umyreny arobiõtyhy.


text:
Tahe adeereny aõmybo ararybekre. Ryranymy heka watxiwãhãre ibutu hãlubu‑ribi. Kaiboho aòraru‑di burubenykeki, jiarỹ aõkõ tuure. Inyõ wamy rarybeõtyhy aõma Rybewihikỹ‑di jiarỹ itỹnynyõmahãremy.


text:
Tai tahe ixi‑di awimy boibekre. Iwese budoeni itxeredu tamy rỹsỹna riwahinyre wese, kaiboho ityhydỹỹdu mahãdu‑ò Deuxu rybe tamyreny biwahinybenykre. Deuxu dohodỹỹna mahãdu tii rare. Jesuisi tahãlubu‑di tii riwyre. Tai tahe ityhydỹỹdu mahãdu wiòhedỹỹdumy kaiboho toite.


text:
Karibi arohonykreu, aitxeredu mahãdu kanakre. K reeryre. Adeereny òbitimy aõkõ rierynanykre. Tiiboho ahola wesemy ratximyhỹrenyre. Iwese budoeni‑ò imynymy ròsemy ramyhỹre wese heka kedehemynykre.


text:
Inyõ heka aityhydỹỹdu seriòre yribi iwitxira aõna aõnamy kidierynanymyhỹkre. Taijoi kididymyhỹkre tarybe‑ò ijohonamy.


text:
Tahe biijemy boibekre. Inataõ beòramy awana rarewãhã. Kiamy rarybereri, iribi nohõtilosarenyõmy. Txu‑wana, ruwana adireny ròrenywãhãre. Rahinymy heka aòrarureny‑ki watxiwãhãre.


text:
Tahe ararirenykre Deuxu‑wana ixi‑di he awimy renykre. Tii heka adireny rarekre. Tii tahe nohõtilosarenyõmy, boibekre Deuxu rybe‑di. Tii heka riwiòhenanykre atyhyna raumynykremy. Deuxu riywinyre wahe adee reny aõna aõna wiwihikỹ riwahinykre òbiti mahãdu‑wana kia bitabenykre.


text:
Tiu heka jiarỹ ijò hãbu‑ribi nieru tarasamy rahõtinyõhyymahãre tyy wiwihikỹ tarasamy raruõhyymahãre.


text:
Tiiemy wadebò‑ribi hyy hyy raaõmysỹdỹỹmy rarewãhã waaõmydỹỹnana òwydỹỹmy. Tule rewiòhenanywãhãre tii‑wana watxiwãhãre mahãdu. Kaiboho teerytenyte kia.


text:
Ibutumy rewiòhenanywãhãre iaõkõ mahãdu kia heka tuu tabitenyte kia rewinymahãremy. Teerytenyte timybo Jesuisi rarybere: —Biwahinybenyke, kia dori iny‑ribi ritamyhỹre ratyre awi rare. 


text:
Iribi ròhònyreu tahe, òbitihyy rare Kòsi hãwã‑ò. Ijõ txu tahe Rodesi hãwã‑ò ritehemynyre. Iribi tahe Patara hãwã‑ò ritehemynyrenyre.


text:
Tai tahe rahare hãwòõ‑ki, Senisia hãwã‑ò rakremy rexiywinyreri. Roirenyre kia yhywydynalawò‑di tahe rorukurenymy ròirenyre tamy.


text:
Xibri bedebute weribi‑ò reurore, inyhywenawe‑ribi Siria bede weribi‑ò. Tahe ritehemynyre Tiro hãwã‑ki. Tai tahe hãwò‑ribi aõna aõna‑di rekoarenyre.


text:
Tamy roirenyreu tahe, rỹỹraxirenyre kahãwã ityhydỹỹdu mahãdumy. Tai raharenyre. Sohoji semanamy bede tiiboho‑wana wadireny rỹire. Kiaerydỹỹna mahãdu heka Paulo dee raryberenyre: —Aõma noõmykre Jerusalẽ‑ò. Deuxu Tyytybytyhy tuu tamyreny rarybemyhỹre.


text:
Tahe semana ituereu, diòòsedenyde ixyby hãworo‑ò. Ibutumy diberenydenyde ityhydỹỹdu mahãdu tiiboho‑wana ỹnyra‑ò, hãwyy, uladu, ibutumy. Tahe rexitòenyrenyre.


text:
Idi tahe Tiro hãwã‑ribi rare. Tahe Tolimaida hãwã‑ki ityhydỹỹdu mahãdu rerybewãhãrenyre txu sohojilemy bede reijerenyre tai.


text:
Ijõ txu biòwamy tahe roirenyre Cesaria hãwã‑ò. Tahe Filipisỹ‑ki rasỹnyreny Rybewihikỹ‑di tỹnydỹỹdusỹ‑ki wahe. Tii juhuu aõma ityhydỹỹdu mahãdu wiòhedỹỹduõ juhutyhy rare.


text:
Tii heka inaubiòwa iriòre rare. Tahe heridu aõkõ ijadòma mahãdu rare. Ijadòma mahãdu heka Rybewihikỹmy rybeduõle rare.


text:
Tahe aõutxu taile watxiwãhãrenyre. Tahe hãbuõ dehemynyde Judeia bede‑ribi, moma inire Abusi. Tii tule Deuxu rybe‑di rarybemyhỹre.


text:
Idi tahe nade inyrorarenymy. Tahe rimyre tii Paulo wereysana. Tawahe idile rimyre rexitaare tebò‑wana. Idi tahe rarybere: —Deuxu Tyytybytyhy wa kiamy rarybere: —Kia wereysana wedu heka iwese rataataamy rãire wesele heka tule rataataamy rỹikre Jerusalẽ‑ki judeu mahãdu heka kia riwinykre ta riwahinykre judeukõdu mahãdu‑ò.


text:
Tamy raholarenyreu tahe, raryberenyre Paulo dee raõkremy Jerusalẽ‑ò. Jiarỹboho raryberenyre tamy tule ijõ tule tamy raryberenyre.


text:
Tahe Paulo rarybere: —Hirenyõmyke, tiwabedewodỹỹnytenyteri. Rexiywinymy watxireri Jerusalẽ ròtena‑ò aralòkemy. Tamy sohojile aõkõ kỹny, tule Deuxu dee wikeki tahe arurukre Inynyrỹni òraru‑ki.


text:
Timy heka Paulo nohõti rareadỹỹrenyõke tiiemy tanonanamy rara. Tahe rarybemy rahudi kiamy tarybe‑ò resere Deuxudeewilemy rotỹỹnymy ratxike. 


text:
<n>(15-16)</n> Iribi tahe iny aõna aõna rexiywinymy Jerusalẽ‑ò roirenykemy. Ijõ ityhydỹỹduõ Cesaria‑ribi iny‑wana roirenyre. Tahe retehemynyrenyreu, Menasõ heto‑ki rasỹnyrenykemy ityhydỹỹdu riwadyrenyre. Menasõ heka juhutyhy ityhydỹỹdumy ralòmy raremyhỹ. Juhuu tii Xibri bedebute‑ki rasỹnymy raremyhỹ.


text:
<n>(17-18)</n> Jerusalẽ ityhydỹỹdu mahãdu ibutumy awimy riwamyrenyre. Jiarỹ, Luka wahe, Paulo‑wana, ijõ ityhydỹỹdu‑wana. Ijõ txu biòwamy tahe Paulo riwadyrenyre Txiaumy robikremy. Tule ijõ Jerusalẽ dohodỹỹna matuari mahãduõ tai ronyre.


text:
Wirirybenymy rahudi tahe, Paulo tamy relyyre aõhebo Deuxu tamy rotỹỹnyremy. Timybo judeukõdu mahãdu Deuxu rityhynyremy.


text:
Kiamy roholareu, Deuxumy reàlàrenyre ibrò‑kí. Tai tahe inyõ rarybere: —Paulo, sõwemy judeu mahãdu rityhynyre. Kai teeryte, inyseriòre, ibutumy judeu mahãdu bede ywina riywinymy ratximyhỹhyy.


text:
Inyõ umy rarybere, raroimyhỹre kaki Jerusalẽ‑ki. Judeu ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rarybere: —Paulo he Moisesi bede ywina‑ribi nohõtirosakemy tii riteònyre. Paulo rierynanyreri judeu ityhydỹỹdu mahãdu‑ò kia judeukõduy‑ki rasỹnyre mahãdu‑ò. Kia inyõ riki rarybere, Paulo uladunotyky resyna riteòdỹỹõreki riki.


text:
Tai kiamy rikiwinyrenykre. Inaubiòwa hãbu katxi rare tarade riwysynykremy. Deuxu‑ò tarybetyhy riwahinyrenyre, tai tahe tarade riwysynykremy.


text:
Kai tule makre iwesele arade riwysynykre Deuxu dohodỹỹna heto‑ò. Tahe iradereny synaòwymy biòwynykre. Tai tahe ibutumy aluukre judeu mahãdu bede ywina tetyhynymahãteki wahe.


text:
Aõ inyboho ka judeukõdu mahãdu. Ka bede ywinaõ rityhynykemy aõkõ tuu iny ratxirenyre. Kaa adeereny tuu rarybewãhãrele rityhynyrenykemy: —Ka aõma rỹsỹna ritxoo rỹsỹnamy iwahidỹỹnalemy irỹsỹõmy, tule iròdude ihãlubu iijeradỹỹõreri, uritere irỹsỹõmy, tule òta òta òraru widỹỹõmy.


text:
Tai tahe Paulo rarybere: —Hỹde, tii ariwinykre. Tahe Paulo rare Deuxu dohodỹỹna heto‑ò kia hãbuõ‑wana. Tahe ibutumy iny rieryre xiwenaõ riwinykre wahe, tamy dori raryberenyre. 


text:
Tahe debòinatxi reurò txu‑di riwinykremy. Idi ka debòinatxi reurò txu rexihudi tahe iòhòmy. Tahe Asia bede ludu judeu mahãduõ tuu robira. Tiiboho iny‑ò rarybere Paulo rimykremy.


text:
Sõwemy iny tamy wi rotyre Paulo òludumy. Tiiboho kiamy rirajuarenyre: —Haeli mahãdu, wylemy bodoike. Biwawiòhenanybenyke. Ka hãbu ratxireri iny bede ywinareny òludumy ritỹnynymy rỹimyhỹre. Iny dee narybemyhỹde judeu mahãdu bede ywina rityhynyõkemy, tule iny Deuxu dohodỹỹna hetomy, judeukõdu kawo‑ò didyde tai tuu ribinadỹỹnyreri.


text:
Juhuu tahe ijõmy robire hãbuõmy hãwãhãkỹ‑ki Paulo‑wana ratxirerimy. Trofimo inire. Tii heka Efesu hãwã mahãduõ ityhydỹỹduõ rare, judeukõdu mahãdu aõkõ tii ihỹre. Tahe judeu mahãdu rõhõtinyre Paulo dohodỹỹnahetowo‑ò Trofimo ridyramy. Tahe Paulo ridyõlere.


text:
Tahe sõwemy iny rakyarananyre tamy, aõma kia hãwã hãkỹludu mahãdu. Sõwemy iny rarybemy rỹimyhỹ, rajeijeimy rỹimyhỹ. Paulo tahe retỹhirenyre dohodỹỹna hetowo‑ribi, ijòtòbòna riratòbònyre.


text:
Tahe rirubunykemy ritelenyre heka. Tahe soldado dinodu tyhy roholare aõma ibutumy Jerusalẽ hãwã‑ki jei jei‑di rỹireri.


text:
Tai tahe soldado tawedu diteònyde kia tai jei jei mahãdu rỹireriò. Tahe soldado robirenyrau, riixãwidinyrenyre, Paulo òhòtedỹỹ‑ribi.


text:
Kia soldado wedu tyhy Paulo mynymy riteònyre. Tahe ritaataarenyre womati reroti‑di. Tahe rexitòenyre kia inydee mobo he ratxireri. Aõhebo he tii rotỹỹnyrerimy.


text:
Ijõ heka iwitxiramy rarybemyhỹre, ijõ tiilemy rarybere. Tai tahe soldado dinodu bede rieryõhyyra timyrebomy, ibutumy iny rirajuareki. Tahe ridykemy riteònyre. Tahe soldado heto‑ò Paulo‑di roiremyre.


text:
Ryòwòna‑di rotuòrau tahe, hãwã mahãdu aõkõre he reburera. Soldado mahãdu Paulo taaxiò tyre ritidimy idi rara iny rimyheny.


text:
Iny he rirajuamy rarybemyhỹre: —Bidybenyke, birubunybenyke wahe. Myhe soldado mahãdu hewomy rirahumyhỹre. 


text:
Tahe rirònykremy roirau tahe, Paulo soldado dinodu‑ò rarybera: —Adee inihe wanyrỹ, ararybekemy watxireri. Tahe soldado dinodu ritỹỹraxinyre: —Kai aõbo kreku mahãdu rybe teeryte.


text:
Kai jiarỹ araeryre. Kai Egito mahãdu dinoduõ tate, ibutudỹỹdu wedu tate. Kai 4000 iny aõbina widỹỹdu tedyte bederahy‑ò.


text:
Aõkõre, Paulo dirawyònyde, tii aõkõ watxire. Jiarỹ Roma hãwã mahãdu tyhyre jiarỹ rare. Wahãwã, Tarso hãwã rare, hãwã riòre aõkõ Silisia bede‑ki. Judeu mahãdu tule jiarỹ rare. Kaki iny mahãdu‑ò ararybekemy watxiwãhãre.


text:
Tahe soldado Paulo —ò rarybere: —Tahe marybeke. Tahe lamamy rỹire inydee rarybekemy. Paulo tebò riteòsinyre riijohonadỹỹnykemy. Tai ibutumy iny riyrymy rỹirenyre. Judeu mahãdu rybe‑di tamyreny rarybere. 


text:
Kawese Paulo tamyreny rarybere: —Waseriòre, waluuboho, wabededỹỹnanamy adee arelyykre. Wamy boholatyhyke. 


text:
Judeu mahãdu rybe‑ò roholareu tahe, riyrytyhymy rorukurenyre. Tii heka rarybere: —Jiarỹ judeu mahãdu jiarỹ rare. Raumynyre Tarso hãwã‑ki. Kia Silisia bede‑ki rare. 


text:
Kaki Jerusalẽ‑ki ratyyritinymy rarewãhã, Kamalie ninadu tyyritina‑ki. Ibutu Judeu mahãdu bede ywina bede reeryre Kamalie‑wana. Ibutumy Moisesi bede ywina‑di riwaerynanymyhỹre. Tii tahe reywinywãhãre, retyhynytyhywỹhỹre. Ibutumy Deuxu bede ywina ariywinykemy ixi‑di rahõtinywãhãre iwese wiji iwidỹỹmy tarutenyteri wesele wahe.


text:
Jiarỹ ka ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmy rotỹỹnymyhỹremy reteòwãhãre ihyyle ijõ rubudỹỹmy reteònywãhãre. Hãbu hãwyy‑wana reròtenywãhãre ròtenawo‑ò.


text:
Waaõmydỹỹnanamy bierybenykre‑wana, tamy marybeke dohodỹỹna wedu‑ò, matuari mahãdu‑ò. Dohodỹỹna wedu tyyriti rewyre Damasu hãwã dohodỹỹna heto‑ò. Tai tahe tyyriti‑di risỹnyre ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmy rotỹỹnykemy, tule womati reroti‑di rataataakemy Jerusalẽ‑ò kididykemy.


text:
<n>(6-7)</n> Iòhòmy txutyemy iijira‑ò, Damasu hãwãry‑ki watxiwãhã. Tahe loosòna itỹnyhỹkỹmy wadee dehemynyde. Bedetxile resere. Tahe rybeõ raholare: —Salu, Salu, aõherekiwexe aõbina binahakỹle wadee tadiwinymahãte.


text:
Tahe jiarỹ rarybere. Mowexe wadee rarybereri, Wanyrỹ. Tii rarybere: —Jiarỹ Nazare ludu watxireri, Jesuisi. Kai aõbina binale wadee tadiwinymahãte.


text:
Tai tahe rarybere jiarỹ: —Aõwexe ariwinykre, Wanyrỹ. Rarybere: —Myike wahe, make Damasu hãwã‑ò. Tai tahe inyõ adee kanarybeke aõbo biwinykremy.


text:
Tai tahe rabiõmy rãiwãhã kia loosòna ritỹrỹrỹhỹkỹreki. Tai wabiòwa ryy wadee ritỹnynyre wadebò‑ki riwamymy Damasu‑ò arehemynykemy.


text:
Tai tahe hãbuõ wadee rehemynyre, Ananiamy ninadu. Tii heka Deuxu tyhydỹỹduõ rare, bede ywina rityhynymyhỹre, ibutumy Judeia mahãdu, Damasu hãwã‑ki heka tuure.


text:
Tii tahe wadee rarybere: —Waseriòre, Salu, aruebimyke ixityre bobikemy. Aõwesele tahe rabimy reare. Ananiamy rabire.


text:
Tahe ixityre wadee narybede: —Inytyby Deuxu juhuu aratare, aõbo tamywimy bierykemy. Tule Jesuisimy bobikemy, Deuxu òbiti hãbu. Tule boholakemy aõbo tii adee kanarybekeò.


text:
Tai tahe rooreheõmykre. Wijile makre maratysebekre. Aòraru‑ribi yrahakỹlemy mabekre, Wanyrỹnimy tetyhynyte xiery.


text:
<n>(17-18)</n> Idi tahe Jerusalẽ‑ò rehemynyreu wahe, aõutxumy ixitòenymy rarewỹhỹ Deuxu dohodỹỹna heto‑ki. Tai raholarerasina wese‑ki aõma Deuxu wadee rarybererimy: —Wylemy bòhònykre Jerusalẽ‑ribi. Warybemy tamy marybekreu, rityhynyrenyõtyhy.


text:
Tahe Inynyrỹ‑ò rarybere: —Ibutumy hãwã‑ki aityhydỹỹdu mahãdu rehãtenyre, rewotomonyre, reròtedỹỹnyre. Ibutumy kaki kia rierymy roimyhỹre.


text:
Arybe tỹnydỹỹdu rirubunyreu, moma Estevaõ, jiarỹ taile watxiwãhãre. Rewiòhenanywỹhỹ irubudỹỹdu mahãdu tyy reyrubunyre aõma mana‑di rihurenyreu wahe.


text:
Tahe Deuxu wadee rarybere: —Bòhònyke wa Jerusalẽ‑ribi. Irehetyhymy arateòkre judeukõdu mahãdu‑ò. Kia Paulo tamyreny rarybere. 


text:
Tahe kia iny roholamy rỹimyhỹre kia Paulo iximy relyyreò. Tahe raykarananymy ryryre: —Bidyke karibi ahana‑ò, birubunyke. Irumy rareõkre idi watxiwãhãrenyre.


text:
Soldado dinodu tahe riteònyre iwo‑ò ridyrenykemy awaru òhòtenahãkỹ‑di tuu raòhòtekemy. Soldado dinodu rierykemy ratxireri aõherekibo iny tamy rakyarananyraki wahe. Tii rarybekre òsana tuu raòhòtekeki. Kia soldado dinodu rõhõtinyre.


text:
Tahe Paulo ritaataarenyre. Imy rahudi tahe Paulo rarybere soldado dinodu‑ò: —Jiarỹ Roma hãwã mahãduõ rare. Wamy maòhòtebenyõtyhy, aywisidỹỹna mahãdu wadee roholaõre tebutunyõteki. Kia riwadỹỹkõkemy roimy rare. Abede ywinareny adee rarybere kia widỹỹõmy.


text:
Tai tahe kia soldado dinodu tadinodu‑ò rare. Tahe tamy rarybere: —Kowa hãbu, Roma hãwã mahãduõ rare. Tai tahe aõbina bina tamy iwidỹỹõmy.


text:
Kia roholareu, tii rara Paulo‑ò tamy rỹỹraxikemy: —Inatyhybe Roma hãwã mahãduõ aõbo atxiteri. Paulo tahe narybede: —Kohe, jiarỹ, kia mahãduõ watxireri.


text:
Tai tahe soldado dinodu narybede: —Jiarỹ tule watxireri. Nieru sõwe‑di reòwynyre tuu aronykremy. Tahe Paulo rirawyònyre: —Jiarỹ tiu kia watxireri. Waha dori Roma mahãduõ raremyhỹ.


text:
Tai he soldado mahãdu iribi ròhònyre aõwesele tii Roma mahãdu ratxire riki. Soldado dinodu tule ruberure tii dori rataataamy riteònyreki. 


text:
Txu biòwamy ritare ròtena‑ribi ròhònykemy. Judeu xiwewahidỹỹna dinodu inyõ ributunyre ywisidỹỹdu mahãdu‑wana. Tahe Paulo ridyre tamy. Tii dori rierykremy ratxireri aõherekibo judeu mahãdu Paulo deramy rỹireri. 


text:
Paulo tamyreny retehere, dinodu mahãdu‑ò wahe. Tahe rarybere: —Waseriòreboho, Deuxudile watximy ramahãre. Tiiemy aõbina binamy aõkõ watxireri, tamy iluuna‑di tyhy watxiwãhãre.


text:
Paulo tahe tamy narybede: —Kai wa aõ aõkõ tate. Hetotira ura wese tate, awo arayky isuisure. Waywisidỹỹdu wesemy talòmy atxiteri, tahe wahetedỹỹmy tarybeta. Kia bede ywina rarybera wesemy aõkõ tewisỹnyteri.


text:
Tahe Paulo rarybere: —Aõkõre, reeryõhyyre aõxiwe wedubo ratxirerí. Tyyriti kiamy rarybemyhỹre: Tiu riki wedumy aõmy rybebinamy aõkõke.


text:
Idi tahe Paulo rexierymy resere. Tahe ixidee rõhõtinyre. Ka iny sõweyre fariseu mahãdu heka rare. Iyrejura tasỹ saduseu mahãdu rare. Tai tahe Paulo ryryre: —Waseriòre mahãdu, jiarỹ fariseu mahãduõ rare. Waha, wylabieboho ibutumy fariseu roire. Rubu‑ribi ixixana retyhynywãhãre. Tai tyhy tahe kia‑ò, ywisidỹỹdu‑ò wiji diwadyde.


text:
Saduseu dori rubu‑ribi ixixana rityhynyõhyymyhỹrenyre, tule ỹju, tyytyby‑wana rityhynyõre. Fariseu mahãdu tahe, kia ibutumy rityhynymyhỹre.


text:
Tai tahe sõwemy rajei jeimy rỹimyhỹ. Tahe fariseuõ rarybere Paulo òbitimy ratximyhỹ. Aõ teòsamy tai tuu arobirenyke kỹnyhe aõkõre. Ỹjuõ òsana tamy rarybera ada tyytyby aõbo.


text:
Tai ta tarurutyhymy ryryrenyre. Tai tahe soldado dinodu ruberure aõma Paulo riykaykaketxi roholare. Tai rarybere tamy: —Iribi bitake, idi boibenyke ixyby soldado heto‑ò. 


text:
Rumy tahe Paulo weribi Inynyrỹ tamy narybede: —Brebuõmy aõ‑di nohõtiõmyke ixi‑di. Iwese kaki Jerusalẽ hãwã‑ki wamy tarybete wesele heka Roma hãwã‑ki wamy marybekre. 


text:
<n>(12-13)</n> Tahe biurasòtxu he judeu mahãduõ wi dotyde Paulo rubudỹỹmy. Iny inatxiwa ituemy hãbu kia wese raryberenyre: Rikiroxirenyõtyhy bemy rikiõrenyõtyhy. Paulo rurukeki xiery ta rikiroxirenykre.


text:
Tahe xiwe wedu mahãdu‑ò tiiboho roirenyre. Judeu matuari mahãdu‑ò tule kia ibutumy relyyrenyre iwese Paulo rubudỹỹmy ratxireri wese.


text:
Tule tamyreny rarybere: —Kaiboho ixityre marybebenyke soldado dinodu‑ò manakremy Paulo‑di ywisidỹỹdu‑ò. Tamy dỹỹraximy idi ratxireri tiiboho rõhõtinykre. Tai tahe ry kana‑ò rearaki tahe ijoi rikirubunykre. Kia judeu mahãdu xiwe wedu‑ò rarybere.


text:
Tahe Paulo seriòre woludu, ilana rubudỹỹmy rarybereò roholare. Tahe ralore soldado heto‑ò tahe tuu Pauloko relyykemy. Tahe relyyre.


text:
Kia roholamy rahudi ta Paulo rariòwyre soldado dinodu tamy kanalokremy. Kiamy rarybere: —Ka weryry bidykre adinodutyhy‑ò, aõma, ijyy‑di ratxirerimy tamy relyykremy.


text:
Tahe ridyre soldado dinodu tyhy‑ò tahe rarybere: —Paulo kỹny ka weryry‑di riwateònyreri aõmybo ako relyykremy.


text:
Tahe dinodu weryry axiò iyre ribi rimyre, tahe iny‑ribi rirehenyre rarybekemy: —Aõbo wexe wako belyykre, weryry. Tahe relyyre:


text:
—Wylana Paulo ridykremy judeu mahãdu adee rexitòenykremy ratxirenyre. Tiiboho adee raryberenykre: —Rikitỹỹraxinykre ijõ aõmydỹỹnana.


text:
Uritere tamy boholaõkre, weryry rarybere, idyõmykre tamy. Hãwã mahãdu sõwere rexiwòmy rỹikre, iny inatxi wa itue hãbumy, wylana rubudỹỹmy. Tii ruruõkeki, riroxiõtyhy, bemy riõõtyhy. Kiawese ka hãbu mahãdu rarybemy ramyhỹre. Ahana òsana inyõ rỹireri wylana ridykremy adee kedexitòenykremy. Wylana òludu tahe ryijàti‑ki rexiwòmy rỹireri.


text:
Tahe inatxi soldado dinodu rarariòwyre, tahe tamy rarybere soldado dinodu tyhy: —Aõma, 200 soldado widotykre inataõ òra txu dòhòny‑ribi, ijõ 70 soldado awarutyre‑ki, ijõ 200 soldado tõnori‑di.


text:
Kia ibutu‑wana Paulo bidybenykre awarutyre‑ki Cesaria hãwã‑ò. Biyrubunymy boibenyke Feli, kia bededinodu‑ò.


text:
—Jiarỹ Laujiu Lucio, warybe reritinyreri. Warybe wehityhyna rewahinyreri Feli‑ò, Wanyrỹtyhy, bede dinodu‑ò rewahinyre.


text:
Hãbuõ adee reteònyreri. Tii judeu mahãdu rimyre tahe rirubudỹỹmy riwisỹnyre. Tahe soldado reteònyre ritakremy rubu‑ribi, tii Roma hãwã mahãdumy rareki.


text:
Tabede ywina òrarukile teramy tamy reare, kia reerymy rawãhãre. Iny bede ywina òraru‑ki aõ aõkõ tii riwinyre. Tai rurukemy aõkõ idi rewisỹnyre.


text:
Judeu mahãdu rarybemy ramyhỹre irubudỹỹmy. Kiamy raholareu tahe, adee reteònykemy resere. Tule irubudỹỹmy rõhõtinyra mahãdu adee rarybekemy reteònyre. Tiiboho aõbo raremy rarybekre. My kie warybe rewahinyre. 


text:
Tahe biurasòtxumy tahe tatilemy rare mahãdu ròòsere soldado heto‑ò. Ijõ soldado awarutyre ludu Paulo iridyre Sesaria‑ò.


text:
Kia tyyriti‑di tii rariareu tahe, tamy ritỹỹraxinyre: —Tiribibo tate Paulo. Tahe Paulo dirawyònyde: —Jiarỹ, Silisia hãwã mahãdu rare.


text:
Tahe bede dinodu narybede: —Kaa hãbu mahãdu wii kodotykreu, kedehemynykreu, aroholakre inihe arybe‑ò. Tahe iyrubudỹỹ idi risỹnyre Herodi ywisidỹỹna heto‑ò, Pretòriu ninadu‑ò. 


text:
Iruyre txu reare rexihudi tahe, Anania, xiwena wedu tyhy, judeu mahãdu matuari‑wana rehemynyre, ywisidỹỹna mahãduõ‑wana rehemynyre, moma, Tertuliu inire. Paulomy aõbinabinahãkỹ rybemy rareri bede dinodu‑ò.


text:
Tahe Paulo didyde. Tertuliu rarybere Paulomy. Awiõmy rybe tahe ròhònyre. Juhuu Feli‑ò rarybere: —Kai Wanyrỹ tyhy, awihyymy heka atximahãte wadeereny. Tiiemy bede ywina inydee tewahinymahãte. Ibutumy iny bede hãwã hãwã‑ki iny tewiòhenanymahãte.


text:
Tiiemy jei jeihyy ratximyhỹre Paulo òraru‑ki. Tiiemy judeu mahãdu, my heka rarybehyy ratximyhỹre. Tii Nazare hãwã dohodỹỹna mahãduõ rare, kia weduõ rare. Tii Jesuisi rityhynyre.


text:
<n>(6-7)</n> Aõkõre, iny Deuxu dohodỹỹna heto ribinadỹỹnyre, brebuna rỹirerimy ihỹre Paulo òraru‑ki. Remyrenyre tahe, ywisidỹỹmy watxiwãhãre iny bede ywinareny rarybere wesemy. Tahe aõkõre, Lisiu soldado dinodu tyhy ritare iny‑ribi wotõmona‑di.


text:
Tahe inydee rarybere: —Boibenykre Feli‑ò. Tii adee roholakre. Kia tahe Lisiu rarybere. Tahe jiarỹ tule rarybere. Boibenyke Paulo dỹỹraximy kia inatyhy aõbo ada aõkõre aõbo. Tertuliu kia ibutumy rarybere.


text:
<n>(10-11)</n> Tahe bede dinodu Paulo‑ò riteòsinyre rỹikemy, rarybekemy. Paulo tahe tamy rarybere: —Wanyrỹ bede dinodu tyhy, sõwe beòra aõmydỹỹnana‑di ywisidỹỹna‑di atximahãte. Jiarỹ kia reeryre. Tai reysawãhãre adee ararybekremy. Waò inatxi reuròtxumy heka Jerusalẽ‑ò adehemynyde. Iny‑ò bitỹỹraxinykeki, wylemy ka bieryke inatyhy raremy. Jiarỹ Deuxu dohodỹỹna heto‑ò rehemynyre Deuxu reàlàkemy.


text:
Sohoji aõmydỹỹnanamy tahe akoreny arelyykre, inatyhy rare. Retyhynywãhãre heka aõbo Jesuisi rierynanymyhỹremy. Tiiboho watyhydỹỹna rininirenyre dohodỹỹna mahãdu iwitxira. Kia hãbu rityhynymyhỹre wesele jiarỹ tule Deuxu inytyby retyhynymyhỹre. Ibutumy bede ywina tyyriti‑ki riritinymy rỹimyhỹremy retyhynywãhãre.


text:
Jerusalẽ‑ribi rarewãhãu, tiwese beòra rewyre tahe ixyby dòòsede Jerusalẽ‑ò aõkõ mahãdu wahidỹỹna wesemy ariwahinykremy xiwena wese Deuxu‑ò.


text:
Deuxu dohodỹỹna heto‑ki watxiwãhã, òbitimy rãire, ibutu bede ywina reywinymy rawãhãre. Tahe waxiwena‑di waòludu wamy robire. Iny sõwemy weroramy watxiwãhã. Rybe jei jei rarybeõhyyre. Tahe Asia bede judeu mahãdu tai rỹimyhỹ. Tiibohole rybe jei jei riwinymyhỹrenyre.


text:
Sohoji aõmydỹỹnanalemy rarybere teòsamy. Kiamy rarybere: —Retyhynyre rubu ixyby kedexixakre. Tai ywisidỹỹna mahãduko‑ki watxiwãhã. 


text:
Feli bede dinodu rierymy ratxireri aõmybo ityhydỹỹdu mahãdu rityhynyre. Tai rarybere judeu mahãdu‑ò: —Lisiu, aõma, soldado dinodu tyhy rehemynyreu, bede rikierydỹỹnanykre.


text:
Tahe Paulo ròtena heto wese‑ò ratximyhỹreki, riòòsedỹỹnyre. Ta rarybere he soldado dinoduõ‑ò: —Ywimy idi ratximyhỹkemy. Tule rarybere: —Iò ixinamy terina mahãdu iroramy kanakre. Ixinamy uriõnomy tamy kidiwahinykre awityhy roimyhỹkemy. 


text:
Iribi nade Feli tahãwyy‑wana Drusila. Ihãwyy heka judeu mahãduõ rare. Riteònyre Paulo‑ò tamy kanakremy, tamy kanarybekremy. Paulo rarybere tamy: —Jesuisi Kristu kia tyhydỹỹnamy. Tii òbiti‑di iny rõhõtinykemy tule ywisidỹỹna txumy Deuxu kanakremy ritỹnynyre.


text:
Tahe Feli ruberure. Makre, tamy rarybere, aõwaxiny tiubo wabededỹỹnana‑di my kỹnyikreu, ixyby adee ararãriòwykre.


text:
Tule Feli ijõ nieru Paulo‑ribi ritakemy ratxireri, tai rarariòwyre ijõtxu ijõtxu tii‑wana rarybekremy.


text:
Inatxi beòramy bede idi rỹire. Iwitxira bede dinodu ralore Feli deròwy. Porsiu Festu inire. Feli tahe judeu mahãdu tuure tamyreny aõõ riwinykemy ratxireri tahe Paulo ririre ròtenawo‑ki. 


text:
Cesaria hãwã‑ki bede dinodu tỹmyraõ ronyre. Festu inire. Inataõ txu‑di tahe iribi ròhònyre Jerusalẽ‑ò rakemy.


text:
Tamy rexitòenyre Paulo‑di wylemy kanakremy. Kiamy heka rexinohõtidỹỹnyre ryrowetya‑ki rirubunyrenykremy.


text:
Aõkõre, Paulo ratxirekre Sesaria‑ki, Festu rarybere, jiarỹ tahe aròòsekre ele elemy kowa‑ò. Kaiboho adinodu mahãdu wadi roikre kowa‑ò. Rokoholarenykremy ywisidỹỹna‑ò.


text:
Iribi tahe debòwiò txu òsỹny txu idi rỹidi tahe ixyby Festu dòòsede Cesaria‑ò. Irootxu tahe Paulo ywisidỹỹna ròhònyre. Tahe Paulo ridykemy riteònyre ywisidỹỹna butuna‑ò.


text:
Tahe judeu ywisidỹỹna mahãdu heka sõwemy tuu aõbina binahakỹmy Paulomy rarybemyhỹre, Jerusalẽ‑ribi rehemynyreu. Aõ inatyhymy aõkõ.


text:
Paulo tahe rexitxiõnyre: —Jiarỹ kỹny kia‑di aõkõ watxiwãhãre. Tii rarybere: —Tiu heka judeu mahãdu bede ywina ratyre aõna aõnamy ratỹỹkõre. Tiu heka Deuxu dohodỹỹna hetomy rewinyõwãhãre, tiu Roma dinodu bede ywina ratyre aõhe ratỹỹnyõwãhãre.


text:
Idi tahe Festu rỹỹraxire Paulo‑ò: —Kawexe texiywinymy atxiteri Jerusalẽ‑ò makremy. Kowa ywisidỹỹna ariwinykemy adee roholakremy. Kiamy Festu rarybere aõwiwihikỹmy riwinykemy ratxireri judeu mahãdu dee.


text:
Tahe Paulo rirawyònyre: —Aõkõre, arakre he Iòlò tyhyòhòkỹle arehemynykre. Tii wadee roholakre. —Jiarỹ dori ixiywinyhyy tamy arakre. Kai teeryte jiarỹ aõkõ tudỹỹduramy.


text:
Aõma aõbo waki binamy relera‑wana heka arurukre. Aõkõkeki tahe aõbo awihykyle rewinyre‑wana heka timy inihe warubudỹỹõmy. Iòlò tyhyle wadee roholakemy he ixide rahõtinyreri.


text:
Festu tawiòhedỹỹdu‑ò rarybere. Idi ta dirawyònyde: —Awire, iòlò tyhy‑ò atxiteri urenana kỹnyhe aõwaxiny makre. 


text:
Tahe tii‑wana rarybemyhỹre aõutxu, Festu‑wana. Idi tahe Paulo aõmydỹỹnanamy iòlò‑ò rarybere: —Ròtenawoluduõ roireri ròtenawo‑ki. Tai he Feli ririre jiarỹ iaõmydỹỹnana arierykremy.


text:
Aõma Jerusalẽ‑ki watxiwãhãu, dohodỹỹna wedu mahãduõ wadee heka rarybere: —Tii arirubunykemy heka wadee rityhenymyhỹre. Judeu mahãdu matuariõ tule kia rarybere.


text:
Tahe tamy jiarỹ rarybere: —Aõkõre, aõma Roma mahãdu kia bede ywina dori tuu aõkõ roimyhỹre. Juhu heka rakre ywisidỹỹna‑ò tahe relyykre heka iximy, taòludu mahãduko‑ki.


text:
Kaò juhu ditehemynydenydeu, tamy rarybere. Ijõ txu he reyrubunyre ywisidỹỹna‑ò roholakremy tahe Paulo ridykemy aditeònyde.


text:
Aõbo ityhynareki heka tuheka rỹire. Inyõ heka tii rarybemyhỹre Jesuisi rurulemy. Tahe Paulo rarybemyhỹre irulemy ihỹre. Tai kỹnyhe rimymy ramyhỹre. Riròtenymyhỹre.


text:
Tai tahe tiiemy rahõtinyre: Timy taheka aõhe arotỹỹnykre ka aõmydỹỹnana‑di. Paulo‑ò retỹỹraxire aõma Jerusalẽ‑ò aõbo rakemy ywisidỹỹna‑ò.


text:
Tahe Paulo rarybere: —Iòlòòle rakremy aõbo. Tii wamy roholakeki, teòdu waòrysymy ariraokre. Tai tahe ròtena‑ò ixybyle rerutyre.


text:
Tahe iòlò Agripa rarybere: —Jiarỹ aroholakre inihe kia hãbumy. Tahe Festu dirawyònyde: —Biurasòmy tamy bodoholakre. 


text:
Idi tahe itxu biòwamy dehemynyde, iòlò, Benise‑wana, ywisidỹỹna heto‑ò. Ibutumy he iny ralore, soldado wedu mahãdu, iny ityhymy rỹira mahãdu, ibutumy raloralore. Tai tahe Festu Paulo didyde. Tahe rarybere:


text:
—Iòlò Agripa, ibutumy ka wadee ijohonadu‑wana, ka hãbu heka ibutumy iny he irubudỹỹmy he idi rỹireri, judeu mahãdu kaki tule Jerusalẽ mahãdu.


text:
Jiarỹ rahõtinyreri aõ heka riwinyõhyyre tai rurukre wahe. Tai iòlòtyhy‑ò rakremy heka ratxireri. Ariteònykre nomy dori tii ratxireri.


text:
Aõbo tamy ariritinykre. Aõ heka waritidỹỹkõnare. Aõ dori riwinykõre. Tai redyreri adee iòlò Agripa. Tamy juhu boholakre. Iribi tahe wadee manarybekre aõbo ariritinykremy.


text:
Tule kai dori ibutu judeu bede ywina teeryte. Ibutu lahi rybe teeryte. Bodoholakre inihe wadee, ywina‑di.


text:
Judeu mahãdu kia rieryre. Txu rexidelenyre juhu judeu mahãduy‑ki, idi tahe Jerusalẽ‑ki ratyyritinyre. Jiarỹ fariseu mahãduõ òbiti jiarỹ rare.


text:
Kia rybe òraru‑ki wiji ywisidỹỹna‑ki rãire. Jiarỹ dori retyhynywãhãre aõbo Deuxu inytyby‑ò rarybere.


text:
Jiarỹ Deuxu rybe òlòna reraòwãhãre. Tule judeu ijoi riraòmyhỹre, waòinatxi reurò ijoi mahãdu. Tiiboho Deuxumy reàlàmy raremyhỹ, rumy, txumy. Iòlò Agripa, kia raròsòna òraru‑ki judeu mahãdu wadee aõbina binamy rarybemyhỹre.


text:
Rubu‑ribi ixixana jiarỹ retyhynymyhỹre. Araỹraxikre iòlò. Kia aõbohe wadeòsana raremy kaiboho tahõtinytenytere. Deuxu heka ixyby iny kidiòkesedỹỹnykre taumy tuedeòna‑ò.


text:
Sõwemy ityhydỹỹdu mahãdu reròtenyre ròtenawo‑ò Jerusalẽ‑ki. Dohodỹỹna heto wedu rewawiòhenanyre tyyriti riwahinyreki. Kia irubudỹỹmy wi risỹnyrenyreu, jiarỹ rarybere: —Awire heka birubunybenyke.


text:
Jiarỹ heka ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmy rotỹỹnykemy wi resỹnyre bede bede‑ki. Aõbinabinahãkỹlemy ityhydỹỹdu rerybedỹỹnywãhãre. Jiarỹ aõnimy reburemy rawãhãre. Resỹbinanyre tahe tii rahenyre irehetyhytyhy‑ò iwitxira hãwã‑ò.


text:
Rare heka Damasu hãwã‑ò ityhydỹỹdu òrysymy. Jiarỹ tyyritidi rare, dohodỹỹna wedu ritina‑di. Tule ibede ywina‑di rare.


text:
Jiarỹboho rejuxunyrenyre tahe raholare rybeõ‑ò judeu mahãdu rybe‑di rarybereri: —Salu, Salu, aõhereki wexe aõbina binahakỹ tadiwinymahãte wadee wimy aõkõ. Aõbina binahakỹle ixidee tadiwinymyhỹte.


text:
Jiarỹ rarybere: —Mowe, Wanyrỹ tate. Tahe dirawyònyde: —Jiarỹ wa, Jesuisi rare. Wadi aõbina bina tewisỹnyte.


text:
Katahe myikre. Adee rehemynyreri, aratara ixidee, wadeòdumy mabekremy. Warybeduõ mabekre. Ibutumy wamy belyymy mabekre aõhebo adee wiji rotỹỹnyreri. Iribi tasỹ ixityre adee adehemynykre. Tule kia‑di marybekre.


text:
Iwese iny ruetà‑di rỹira wese tii ihỹre. Kai tamy bitỹnynykre Deuxu aõmydỹỹnana. Tai biruejuakre, rierykremy. Biòbitinykre tamyreny òrarudu roire aõma ixi‑txi tõhõti reakremy loosòna‑ki rariakremy, Satanasi bedelorohokỹ‑ki aõkõ, kia ryki aõkõ rariakremy. Deuxu uri bede ywina rimymyhỹkre ixidee. Ibutu bede bedemy rỹira waijoimykre. Tyramy taòraru‑ribi rỹira, ritamy rỹira, riwatyhynymy rỹira.


text:
<n>(19-20)</n> Tai, Iòlò Agripa, iwese warasina‑ki riwateònyre wese, retyhynyhyyre. Juhuu Damasu hãwã‑ki jiarỹ ròhãletere, iribi Jerusalẽ‑ò, tule Judeia bede‑ki, ibutu judeukõdu mahãdu‑ò ròhãletere. Tamy rarybere taòraru ririkemy Deuxu dee kòdòòsekemy. Ixi‑txi tõhõti reakremy inatyhymy aõna aõna wiwihikỹ riwinykemy Deuxu dee.


text:
Deuxu tahe wawiòhedỹỹdu ratximyhỹre. Tai he rãire wiji ibutu‑ò ararybekemy watxiwãhãre, aõma aõbo Deuxu rybedu mahãdu iwese Moisesi rarybere wese tamyreny rarybewãhãre kia ibutumy kanakremy. Kia sohojilemy rarybewãhãre.


text:
Juhutyhy rarybere: —Kristu, rurukremy iribi tahe kedexixakremy rybe loosòna kidiwykremy judeu mahãdu‑ò, tule judeukõdu mahãdu‑ò. 


text:
Tahe Paulo iximy rarybereu, Festu ryryre: —Paulo, kai wa itxỹtere. Aõnityhymy tatyyritinymahãte. Tai arayky tebinanyta.


text:
Tahe Paulo rirawyònyre: —Aõkõre wa, wanyrỹ Festu, bededinodu tyhy. Jiarỹ itxỹte aõkõre. Inatyhyrybemy rarybewãhãre. Warybe awi heka rare.


text:
Tahe Agripa riixãwididỹỹnyre rybe‑ribi: —Kai, aõbo, Paulo, aõwesele ityhydỹỹdumy aronykemy wadi tahõtinyte, wadee tarybeteki.


text:
Paulo rirawyònyre: —Kohe, wadee awire, kai tulekemy. Ibutumy kaki wawesekemy adi rahõtinyre. Kai tule warybe sõwemy aõbo ada aõkõre aõbo Deuxu bityhynybenykemy watxiwãhãre tule waijohonana‑wana. Aõna sohojidile taanamy aõkõ watxireri, wawomati reroti‑di taanamy atxiteri. 


text:
Widee reny wiwesele rõhõtinyrenyre. Ka hãbu timyhe rubudỹỹona he ròtena‑ki irutysyõna he, tii dori aõhe rotỹỹnyõtyhy aõna aõnamy.


text:
Tahe Agripa Festu‑ò rarybere: —Rikiteònyrenyke idi watxireri, tahe tii inihe iòlòtyhyle rarybekemy ixidi ratxireri. Tai kỹnyhe, txioinihe, aõkõre. 


text:
Tahe rexiywinymy rexihurenyre Italia bede‑ò, Roma hãwã‑ò aroirenykremy hãwò‑di. Tahe ròtenayrubudỹỹduõ tii‑wana rakre, irubudỹỹdu renymy. Julio inire. Tii iòlò yrubudỹỹdu mahãdu dinoduõ rare. Ridyrenyre Paulo ròtena woludu mahãdu‑wana. Jiarỹ, Luka tule ihemy rare.


text:
Tahe rerònyre yhywydyna lawò‑ò. Adrỹmitxiludu tahe kia lawò rare. Tule hãbuõ wawana rare. Aristarku inire. Tii Macedonia bede luduõ rare. Tesalonia ihãwã rare. Tahe hãwò rexihynyrenyre adòikemy Asia bede‑ò. Tahe ròirenyre. Ijõtxu biòwa Sidoma beàbeà‑ò rehemynyre.


text:
Paulo taery mahãdu roramy rakemy ratximyhỹre. Tahe Julio Paulo‑di itxeredu ririra. Tai tahe Julio awi heka rare Paulo dee. Julio Paulo riywiywinymy idi ratxirerimy ihỹre. Julio Paulo riteònyre titxibo rakelemy. Paulo ery mahãdu aõna aõna tamy riwahinyre.


text:
<n>(4-5)</n> Tahe iribi ròhònyrenyre. Xibri bedebute roosibymy ralore yhy dori tiribi tiribi reamyhỹreki. Tahe iribi riòlònyre. Tahe Silisia bede‑ribi riòlònyre, tule Panfilia bede‑ribi ijõ bede‑ò reronyre. Tahe Miha hãwã‑ò ritehemynyre Lisia bede‑ki.


text:
Tai soldado dinodu hãwò nihikỹ riijemyhỹu, ihe‑ki roikemy, tahe ijõ‑ki rahare Alexỹdria luduõ‑ò. Hãwò tahe rexiywinymyhỹre rakremy Italia bede‑ò. Tahe wadeereny rarybere: —Borukubenyke yhywydyna lawòro‑ò. Tahe ixityre roirenyre.


text:
Sõwemy heka txuu wadireny rỹire. Urihimyòle rexihejiwãhãrenyre. Isirare heka Kinidu hãwã‑ò dehemynysỹ. Ihãrele tahe retehemynyre Samona hãwã mynatyhyle raròrenyre. Iribi Kreta bedebute roosibymy ralore yhydori tiribi tiribi reamyhỹreki.


text:
Tahe ywimy suò iòlò iòlò adoiwãhãdenyde ihyy tahe retehemynyre Rywihikỹmy ninadu‑ò. Kia heka Laseia hãwã‑ribi iòhòre. 


text:
Sõwetyhymy txuu wadireny rỹire yhynihikỹ bina òraru‑ki. Inarehe lisina txu‑ribi ròhònyre. Tai tahe bededỹỹnana ibutumy roimyhỹre. Tai brebunamy bede roimyhỹre.


text:
Paulo tahe tamyreny rarybere: —Wanyrỹboho, ka tỹina isiratyhykre inydeereny. Inynonanareny iòhãrure aõna aõna ibutumy inyribireny ituekre, hãwò rabohokre ada ijõ aõbo rikururenykre.


text:
Yhylawò wedu, tòruludu‑wana iwitxiramy rõhõtinymyhỹre, beòra tai riekõkemy beà dori ibinareki. Ijõ tule tahe roirenykemy ixide ihỹrenyre rehemynykemy Fenisia beà‑ò. Kia heka Kreta bedebute beàõ rare. Biuweribitya‑txi ròròmyhỹre, tai awire kia beà, beòra bede riwykemy.


text:
Ijõ rarybere: —Rikoirenyke, yhy dori rebonyreri, tamy rekehemynyrenykemy. Tahe womatisana riukore. Roirenyre yhy‑di. Tahe iòhòmy Kreta bedebute rotỹỹnyra.


text:
Ka yhy nihikỹ taruru‑di riwyre hãwò nihikỹ. Juhu yhynonana weribi‑ò riwisỹnyre. Idi iwo rexieryre ixinamy riwyre yhyòkesena‑ò.


text:
Idi tahe rõhõtinyre hãwò nihikỹ rabòhòke‑txi roholarenyre, tai tahe ritaarenyre iwetya‑txi. Tahe ruberurenyre, Libiamy ninadu beõlau, tahe welòhòkỹ ritare iribi rexitarenykemy.


text:
Txu sõwemy rewyrenyre txumy, tainamy ribi renyõhyyre. Yhynihikỹ reamyhỹ. Tai sõwemy ruberumy rỹimyhỹ rubu lau.


text:
Sõwemy heka bededỹỹnana riwyre roxiõhyy. Tahe Paulo iyreny‑ki rỹire, tahe tamyreny rarybere: —Wanyrỹboho, warybe‑ò taholaõhyytenyte Kreta‑ribi ròhònyrenyreu. Aratohonyrenyre iribi inyboho kodoikõkemy. Boholabenybe‑wana ta inihe aõna itueõhyyre.


text:
Tahe rarybere: —Paulo, brebuõmy. Kai iòlòko‑ò makre. Deuxu dori ruxetòena kidiwahinykre. Tiu heka aruburenyõna aijoi‑wana.


text:
Waòinaubiòwa rumy beronihikỹ tya‑ki bede riijemy roiremyhỹ. Adria beronihikỹ‑ki roirenyreu, tahe rutya‑txi hãwò nihikỹ aõna hydỹỹdu su iòhòmy roholarenyre.


text:
Tahe beõ urihixina‑di riurihire, wawiò dera urihixinamy beõ riurihire. Idi iko‑txi ixityre riurihire tai waiyre dera urihixinamy rimyre.


text:
Tahe rahõtinyrenyre manale tai roimyhỹremy. Tai tahe manatisana‑di inaubiòwa lòru ludu‑ribi rehurenyre. Iribi rexitòenyre wylemy txuu kanatỹnykemy.


text:
Hãwò aõna hydỹỹdu mahãdu hãwò riòre riwesere bera‑ò. Idi risỹnyre ijõ manatisana ritidikremy hãwò jura‑ribi. Urile tahe rahenykremy rõhõtinyre.


text:
—Hãwò aõnahydỹỹdu mahãdu hãwò nihikỹkỹro‑ki rariõrenykeki, kaiboho atuerenyke. Tai tahe soldado hãwò riòre reroti riàrore tahe resere bera‑txi rahenyre.


text:
Txuu iòhòmy natỹnyde, tahe Paulo tamy rarybere: —Wiji waò inaubiòwa txumy kaiboho teraòtenyte tabyretenyõhyy.


text:
Ijõ birỹsỹbenyke, arurureny rexiòlònykemy, kaibohoõ dori burubenyõtyhy. Aradeti sohojiõ tiu iõõtyhy.


text:
Rarybemy rahudi tahe, paõ sohoji Paulo rimyre. Ibutura‑ò Deuxumy reàlàre. Idi tahe paõ riorore, riyre.


text:
Bede ratỹnyreu, inyõ rieryõhyyre titxiribibo nade. Tuu robirenyre iworywo‑ki ỹnyra tai roimyhỹremy tahe inyõ rieryõlemyhỹre. Widee raryberenyre: —Rikirònyrenyke hãwò‑di iwo‑txi.


text:
<n>(40-41)</n> Tahe manatisana riukòrenyre tahe welò riderenyra hãwojura‑ò iraròsòna riesere. Tahe ritelenyre ralòkemy. Urile esetere tiò tiòle hãwò ridymyhỹ beõ òhòkỹle idi rehure rorokõòhòkỹle, rimyre taile òbò hãwòlòru ribohonyre.


text:
Soldado mahãdu rõhõtinyre ròtena mahãdu rahenyketxi. Tai rirubunykemy rõhõtinyre bede‑ò robunyke lau.


text:
Soldado wedu tahe Paulo ritòenyre rubu lau, tai tahe riteònyre rirubunyõhyyre: —Tibo alobueryre, juhuu suò rakemy, soldado wedu kia rarybere.


text:
Tibo alobueryõke tahe òwòru àre hãwò‑ribi rimymy idi rakre. Kiamy heka ibutumy retehemynyre su‑ò, inyõ ruruõhyyre. 


text:
Biu riwasebenyrenyre yhyjutyty riwasarenyre. Tai tahe tiiboho heòty riworonyrenyre wahetònarenymy. Tiiboho riwawisinanyrenyre awimy wadireny roiremyhỹ.


text:
Paulo hee ributunyre heòtyworonamy. Idi rehureu, hemylala he wo‑ribi heòty lau ròhònyre, tai ruruare Paulo debò‑ki.


text:
Tusỹdu mahãdu tuu robire tahe rarybere: —Ka hãbu rubudỹỹdu òsỹny rare. Tii heka ruruõre bera‑ò, ka tahe kidiòwynykre inyõ òsỹny rirubunyreki wahe, rurukre heka.


text:
Tahe imahãdu idi retehemy rỹimyhỹ tarubulemy resekeò, ada tebò ratarinybohokeò aõbo. Sõwemy riraòre, aõhebo rotỹỹnyke, tahe aõkõhyyre. Tai tahe iwitxiramy rõhõtinyrenyre: —Tii deuxuõle òsỹny ratxireri. Tiiboho raryberenyre kia. 


text:
<n>(7-8)</n> Hetoõ tai iòhòmy rỹire, Publio iwedure. Tii heka ityhy rare iwedu rare kabedebute‑ki, tii bedeòtiidỹỹna rare. Tai taheto‑ò riwadyrenyre. Awihyyle wadireny raremyhỹ. Publio tyby tahe rubunamy rurumyhỹ. Busu‑di ratximyhỹ. Tai tahe Paulo iroramy rare. Tebò ityre ritidire, rexitòenyre, tahe riteytenyre.


text:
Tai tahe uriiõno inydeereny riwahinyre aõna aõna. Sõwemy rỹsỹna hãworo‑ò rahyre inydeereny. Kia hãwò beòra bede kia beà‑ki riwyre. 


text:
Txuòkuro hãwò ni rare. Kia ni ihiju rare. Ideuxu ritxoo inatxi rare. Hãwò Alexỹdria hãwã ludu rare. Tahe rahònyrenyre. Inataõ ahãdumy bede wadireny rỹidi.


text:
Iribi tahe Rejio hãwãmy rekoarenyre. Ijõtxu tahe Pozuli‑ò reòlònyre. Inatxi txu‑di retehemynyre yhy ibòò‑ribi debonydeki.


text:
Tai seriòreõ ratximyhỹ. Tiiboho rexitòenyrenyre tii‑wana ratxikemy debòinatxi reurò txumy. Kiamy heka Roma hãwã‑ò roirenyre.


text:
Roma ityhydỹỹdu mahãdu roholare jiarỹboho retehemynyrerimy. Tai tahe doidenyde Apio hãwã ube‑ò. Tule aõ‑di ijohona Heto Inataõ hãwã‑ò doidenyde. Paulo tiiboho robireu, Deuxu reàlàmyhỹ, reysamyhỹre. 


text:
Inataõ txumy bede idi rỹidi, Paulo ributunyre judeu mahãdu dinodu. Wii ributunyreu, tamyreny rarybere: —Wanyrỹboho, waseriòreboho, jiarỹ aõ rewinykõre waijoi Judeu mahãdu dee. Tule lahirybe õnosõna ratyre aõ rewinyõhyyre. Ihãre judeu dinodu riwamyre. Tahe diwahinyde Roma dinodu mahãdu‑ò.


text:
Tiiboho heka riwatỹỹraxinyre ibutumy. aõ heka waki ibinamy rahaõhyyre. Tai tahe riwateònyrenykemy ratxirenyreri.


text:
Waijoi tahe Judeu ijoi heka waòludureri. Tai tahe Iòlò‑ò jiarỹ rarybere arakemy. Aõ dori waijoi dee waòraruõre.


text:
Tai heka arabutunyrenyre, warybe‑ò boholabenykemy, wadi retehekemy womati reroti‑di riwataataara. Judeu mahãdu raròsòna òraru‑ki kawesemy watxireri.


text:
Tahe judeu dinodu mahãdu rirawyònyre: —Aõkõre, inyõ rehemynyõre Judeia bede‑ribi. Ijyybinamy umy relyyõre. Inyseriòre mahãduõ kaò dehemynyõde.


text:
Aroholarenykemy timybo tahõtinymahãte‑ò. Ityhydỹỹdu mahãdumy dori ibutumy aõbinahakỹlemy rarybereri. Kia judeu mahãdu dinodu raryberenyre. 


text:
Tahe riywinyre itxu Paulo rybe‑ò ijohonamy. Idi tahe Paulo heto‑ò sõwemy iny doidenyde tamy roholakemy. Tii Deuxu ijyy ritỹnynyre rudiu rexidelenyre, txioromy rexihure Moisesi Tyyriti ritỹnynyre tule ijõ rybedu Tyyriti‑di ritỹnynyre, iwese Jesuisi Iòlòtyhy kanatxikre wese kabede‑ki. Kia Jesuisi aõmydỹỹnanamy ritỹnynyre.


text:
Ijõ teramy reare. Rỹire, ròhònykremy. Tahe Paulo tamyreny rarybere: —Deuxu Tyytybytyhy booreny dee rarybere Isaia tyyriti‑ki. Awimy rare. Kawese roire: 


text:
<PI><n>(26-27)</n> —Makre tamy marybekre: —Boholabenyke, ta tiu aerysyrenyõna. Betehekre arue‑di, ihãre tahe aerysyrenyõna. Iruereny, iraykyreny, tõhõtireny ritòbònymahãrenyre. Tai tiu tiiboho robirenyõtyhy, rieryrenyõtyhy, roholarenyõtyhy. Tai diwatyhynyõhyymyhỹde. Tai heka iòraru‑ribi ariteytenyõkre.


text:
Roma hãwã‑ki Paulo rasỹnyre inatxi beòramy tahetohuòtenawo‑ki. Ibutumy heka dỹỹraximy iheto‑ò rehemynyrenyreu, Paulo ridyre tamy rarybekremy.


text:
Deuxu Iòlònamy Paulo iruru‑di relyyhyymyhỹre. Inynyrỹ Jesuisi Kristu aõna aõnamy rierynanymyhỹre. Tiu inyõ aõhõkỹmy risỹnyõmyhỹre Paulo rybe xãwikemy. 


text:
 <font color=teal>Paulo Ryberiti Roma mahãdu‑ò</font></n>Paulo jiarỹ rare, tyyritiwidỹỹdure wahe. Jiarỹ heka Jesuisi Kristu deòdu rare. Tii riwatare rybe tỹnydỹỹdumy ararekremy. Deuxu Rybewihikỹ wahidỹỹdumy ararekremy.


text:
Juhuu dori Deuxu rarybere Rybewihikỹ riwahinykemy. Deuxu rybedu mahãdu kia rybe riritinyre, Ritidỹỹnatyhy‑ki.


text:
Deuxu Jesuisi Kristu rubu‑ribi riixixadỹỹnyreu, tariòremy tahe riteòsinyre rurunatyhy‑di. Jesuisi tahe inatyhymy Inynyrỹ ihỹre.


text:
Tii ruxetòena inydeereny riwahinyre. Irybe òraru‑ki, jiarỹboho aròirenykemy watxireri. Ityhyna aritỹnynykemy judeukõdu mahãdu‑ò, tai tiiboho rityhynyrenykremy.


text:
Kaiboho tule judeukõdu mahãdu atxitenyteri. Tahe Deuxu ityhydỹỹna mahãdu atxitenyteri, Jesuisi Kristu ijoimy rỹirakemy adeereny rarybereki.


text:
Ibutumy adeereny warybe rewahinyre, Kia Deuxu taijoimy remyremy mahãdu wahe. Ruxetòena, ywina‑wana adeereny‑ò kanakemy watxireri, Deuxu inytyby‑ribi tule Jesuisi Kristu iny wedu‑ribi. Tii dori adeereny irybe riwahinyreki. 


text:
Deuxu‑ò rexitòenymahãreu, anirenymy rarybehyymy watxiwãhãre. Kia heka Deuxu rieryre, waworibityhy tahe jiarỹ Deuxu deòdumy rare. Iriòre Rybewihikỹ‑di wahe.


text:
Umyreny arobikemy watxireri, tai adeereny arelyykemy aõmydỹỹ wihikỹõ Deuxu Tyytybytyhy. Tule kaiboho wadee tuu belyybenykre. Tai tahe atyhynareny‑ki ityhymy relekre.


text:
Jiarỹ arawiòhenanykemy watxireri, tule kai biwawiòhenanykemy watxireri. Tai rikexideysanytyhykemy inatyhyna‑ò.


text:
Sõwemy heka arahyykemy watxiwãhãre arorarenymy. Iribi nohõti losaõmy tahe wadi rarurunymyhỹre aõbo, riwateònyõhyymyhỹre heka. Jiarỹ Deuxu dee waaõmysỹdỹỹna awikemy watxireri ayreny‑ki. Tai kaiboho ako‑ò boikemy wadee awire, iwese ijõ judeukõdu mahãduko‑ò ararybekremy watxireri wese.


text:
<n>(14-15)</n> Tuheka ibutu iny‑ò ararybekremy watxireri, hãwã witxira witxira mahãdu‑ò, tule. Iny mahãdu‑ò aõkõre mahãdu‑ò tule. Tuu ariwinykre ibutumy iny‑ò, iny bedeeryrenyõ mahãdu‑ò tule. Adeereny tule Rybewihikỹmy arelyykemy watxireri Roma hãwã ludu mahãdu‑ò.


text:
Jiarỹ dori Kristu Rybewihikỹ‑ki araixỹruõtyhy. Irybe dori Deuxu ruru rare. Ibutumy iny rityhynykeki ritakemy ratxikre. Judeu mahãdu‑ò juhuu nade tai tahe iuhe‑ò judeukõdu mahãdu‑ò.


text:
Deuxu òbitina ratỹnynymy namyhỹde Rybewihikỹwo‑ribi. Tyhyna‑di ritelenyre tule tyhyna‑di ihỹmyhỹre. Inyõ tyhyna‑di òbitimy rỹikeki, tii ruruõtyhy, idi awimy rareki. 


text:
Deuxu yarana biu‑ribi namyhỹde ibutu òraruna hudunamy. Iwidỹỹdu hudunamy. Bina widỹỹdu dori inatyhyna ribinanymyhỹre, raruinymyhỹre Deuxu rybe ribynymyhỹre?


text:
Deuxu eryna ibutumy iny‑ò riwahinyre. Deuxule tamy riwahinyre. Tai timybo Deuxu raremy tahe tiiboho rieryhyymyhỹre. Tai Deuxu aõhõkỹmy risỹnymyhỹrenyre.


text:
Juhuhukỹle heka Deuxu aõmydỹỹnanamy iny robimyhỹre idi tii tyhynamy tule rierymyhỹre itỹnyhỹkỹlemy, irurunahyy wahe. Aõu aõu kia ibutumy iny rierymyhỹre, Deuxu widỹỹnamy iny robireki wahe. Tai tiu iny ixitxiõdỹỹna.


text:
Rieryrenyre tii Deuxumy raremy. Tahe rexiwowydynyõhyyre timybo iny Deuxu dee rexiwowydynymyhỹkemy wahe. Tamy àlànatyhy riwahinyõhyymyhỹre. Idi rõhõtinymyhỹrenyre Deuxu irayky rõhõtinymyhỹre wesemy idi rõhõtinymyhỹre. Irayky tahe reòsamy ratximahãre.


text:
Deuxu rubutere rityhynykenawi tahe tiiboho heka ritxoo deuxuõ ireije riwinymyhỹrenyre tatyhydỹỹnamy. Ibinamy heka mywese riwinymyhỹre, nawii wesemy, iròdu wesemy, iròdu bedemy riradu‑wesemy. Rexiòkamy riramy riradu wesemy tahe rityhynymyhỹrenyre. 


text:
Deuxu heka òraruna‑ò riwahinyrenyre, itxỹtenareny òraru‑ki. Iny òta òtadu mahãdu heka wiwanale aõòta ixỹruna riwinymyhỹrenyre.


text:
Deuxu inatyhyna dori tiiboho riwiurònyra ruina‑ò. Ritxoo dee rexitòenyrenyre, aõbo Deuxu riwinyre, kia. Deuxule iny reàlàkõmyta ratximyhỹrenyre. 


text:
Deuxutyhy tahe rityhynyõhyyre, Deuxu ibutu widỹỹdu tiu riteàlànymy rakonananyõtyhy. Kia òraru‑ki òtaòtana nade. Hãwyy, hãbu‑wana aõkõ roimyhỹre wideele heka aõhebo rotỹỹnymyhỹre. Kia heka òbiti aõkõ rare.


text:
Tule hãbu, hãwyy‑wana aõkõ rõimyhỹre, wiwanale aõhebo rotỹỹnymyhỹre. Òbiti aõkõ heka kia rare. Riwyrenykre kia òraru òwydỹỹna, aõhõkỹmy dỹỹnana wahe. Iny sohoji sohoji taaõbina ixỹruna òraru‑ki ixidee rimykre. 


text:
Tõhõti heka Deuxu‑txi reaõhyymyhỹre. Tai tahe timybo ixideewimy riwinyrenykemy roirenyre Deuxu‑ribi. Tahe riwinyrenyre ibutumy aõbina binahakỹle.


text:
Aõimy aõko ratximyhỹre aõbina bina‑di roiremyhỹ: òtaòtana‑di, aõbina binahakỹ‑di, aõikõkõ‑di, rarekemy ixidee ririmyhỹre, teramy heka rỹira. Ihãru‑di rỹira iny rubudỹỹmy dori rõhõtinymyhỹre, rarybehyymy ratxirerimy ihỹre, ruidu nihikỹ ihỹre, ujõmo‑di rỹira.


text:
Aõbinamy inymy rarybemyhỹre, Deuxu derare, ixiluulerenyre, rexityhynymyhỹre, òraru tỹmyra riwinyrenyre, tyby tadi‑wana rityhynyõhyyre.


text:
Deuxu rarybere: inyõ kia riwinykeki heka ruruke. Tiiboho kia rieryrenyre. Ihãre tahe aõhebo rotỹỹnyre. Kia sohojile aõkõ. Reysarenymyhỹre iny witxira iherenyki aõhe rutỹỹnykreki. 


text:
Tutyhy‑ki aõkõramy rybeõmy. Kai dori tutyhyle òraru tewinymahãõte. Inyõ rybemy ywisidỹỹna ijõmy rarybeke‑wana ixilemy ywisidỹỹna‑ò rexityhenyke. Tii dori kia ibutumy tule riwinymyhỹre ibinamy wahe.


text:
Kai tuleke —kiamy biwinykeki, Deuxu ywisidỹỹna‑ribi mahenyõtyhy. Kai dori ywisidỹỹdumy texideòsinyte ihãre tahe iòraru wesele tewinymahãte.


text:
Deuxu ruxetòena sõwemy adi rexiruxetòenanymyhỹre. Kia‑di bexirãhĩkemy adi ratxireri, tiiemy ywimy aõna aõna bina riemyhỹre ratximyhỹre, awi heka adee rare. Kai aõbohe iribi õhõti rosakre kia heka arabedeòtiidỹỹnymyhỹre. Arabedewodỹỹnymyhỹre iòraru‑ki. Kai aõbohe kia teeryõte?


text:
Kai arybedỹỹsaeryõre rybe ijohona teeryõte õhõtiõre. Tai tahe Deuxu yarana ixideele tebutunymahãte. Ijõtxu Deuxu yarana txumykreu. Tai Deuxu ywisidỹỹdu òbiti rexitỹnynymy rỹikre.


text:
Inyõ aõwidỹỹlemy ratximyhỹre. Tiiboho heka Deuxu wowydyna, Deuxu wohyna, Deuxu loosòna widỹỹmy rarutaamyhỹrenyre. Tule iny rarehykykrena‑di rarutaamyhỹrenyre. Imyna Deuxu tamyreny riõkre.


text:
Kia ixidile rõhõtinymyhỹre mahãdu tahe, Deuxu woxibrunale, yaranale ritakre. Tiiboho dori inatyhyna rityhynyõhyymyhỹrenyre, aõ òbitile aõkõ riwinymyhỹrenyre.


text:
Aõhõkỹmydỹỹnana, bedewona kanakre ibutumy aõbina bina widỹỹdu mahãdu‑ò, judeu mahãdu‑ò juhuu idi judeukõdu mahãdu‑ò.


text:
Wowydyna, àlàna, ywina tahe kanakre aõwiwihikỹ widỹỹdu mahãdu‑ò judeu mahãdu‑ò juhu delemy idi judeukõdu mahãdu‑ò.


text:
<n>(12-16)</n> Tii heka aõhõkỹmy risỹnykre ibutumy iny òrarudu mahãdu. Moisesi bede ywina ihoõrehãrele tii rurukre. Judeukõdu mahãdu heka Moisesi bede ywina rybe ijõkõre. Tahe bede ywina iny rierykeki, idile Deuxu iòraruna riywinykre. Inyõ Deuxu bede ywina rybe roholare tahe rityhynyõre, kia tahe Deuxu dee ibinatyhyre. Ibutumy kia iny rurukre, òtỹỹ iraykywokile aõbo ibinare, aõbo òbitire rierymyhỹreki. Deuxu bede ywina wesemy heka iraykywo‑ki ratximyhỹre. Iraykywydyna rexinohõtinymyhỹre ada dexiòbitidỹỹnymyhỹde, Rybe wimy rarybemyhỹre Jesuisi Kristu heka hãbu aõmydỹỹna ritỹnynykre imyna timy rarekremy. Deuxu dori iteradỹỹdure.


text:
Kaiboho, judeu mahãdu, texinohõtinytenyta ibutumy awiremy aDeuxureny‑wana. Tii adeereny bede ywina rybe riwahinyreki, tii abiòwatyhy rareki.


text:
Kai heka aõbo Deuxu‑ò awire teeryte. Aõbo ibinare, teeryte. Uladuule ibede ywina rybe teeryte, tai òbitityhyle adeereny awire.


text:
Kai Deuxu‑ò nonana bitỹnynyke iny ruetà mahãdu‑ò dori, kia teerytyhytenyteki. Ixi‑di tahõtinytenyteki. Iwese, kaiboho loosòna wesemy toitemahã ixi‑di tahõtinytenyte.


text:
Tule kia ixi‑di tahõtinymahãte. Kai bede erydỹỹdukõdu mahãdu erydỹỹdumy atxiterimy ixidi tahõtinymahãte. Uladu erydỹỹdumy atxiterimy ixi‑di tahõtinymahãte. Kai bede ywina rybe tyyritiõ dire. Kia adee ibutumy inatyhyna rare bedeerydỹỹna.


text:
Kai iny erydỹỹdumy atximahãte. Timyrekibo kai texierynanyõmahãte. Kai wasimy aõkõ tòerydỹỹnanymyhỹte. Timyrekibo tawasinymahãte.


text:
Kai hãwyy òta aõkõ tetỹnynymahãte. Timyrekibo kai tuu tatỹỹnymahãte. Suritxoo dee àlàna deramy iximy tarybemahãte. Aõherekibo erydỹỹ‑ribi aõmydỹỹnana tewinymahãte.


text:
Kai bede ywina rybe luumy iximy tarybemahãte. Kai Deuxu‑di texixiwedenymyhỹte. Ihãre tahe bede ywina rybe tetyhynyõte. Kiawese Deuxu texirudỹỹnymyhỹte.


text:
Iwese juhuu riritinyre wese wiji roimyhỹre: —Aòraru‑ki tahe bedemy iny rỹira Deuxumy aõna aõnabinamy rarybemyhỹre.


text:
Kai bede ywina rybe bityhynykeki, õtyky resynadike, awire judeu mahãdu dori rare. Tahe bede ywina rybe bityhynyõkeki, õtykyresyna adee aõ aõkõre.


text:
<n>(26-27)</n> Iwesetyhylemy iny rare tõtyky resynaõ mahãdu. Tiiboho bede ywina rybe rityhynykeki, tõtyky resyna‑di mahãdu wesemy roirekre. Judeukõdu mahãdu heka bede ywina rybe rityhynykeki, kia adee ixỹruna rare. Kaiboho dori Deuxu bede ywina rybe tetyhynyõte õtyky resyna dire hãrele. Bede ywina rybe dire hãrele.


text:
<n>(28-29)</n> Inyõ judeu mahãdu wesemy ihỹre. Ihãre tahe judeu mahãdu inatyhy aõkõ rare. Tõtyky resyna‑di judeu mahãdu inatyhy aõkõ rỹira. Judeu mahãdu inatyhy tawokihyyle kia idi rỹira. Iwesele notyky resynadỹỹna kia rỹira. Inywokihyyle rare. Aõ bede ywina rybekile aõkõ tuu rỹire inyrayky wydynadile kiawesemy inyõ rỹira. Hãbu‑ribi wowydynamy ritaõtyhy. Deuxu ribile ritake. 


text:
Tibohe judeu mahãdu deewinare. Notyy resynale tamywina. Kia aõbo ibuturatyre awire judeu mahãdumy rareki?


text:
Inatyhy urenanamy Deuxu raremyhỹ. Iny mahãdu tahe roidumy rỹiramyhỹ. Iwese ritina‑ki roire wese Deuxumy rarybereri: —Kai arybe òbitina‑di atximahãte urenana wahe. Inyõ araurihikeki, kai inatyhyna‑di biòlòdỹỹnykre.


text:
Inyboho òbiti aõkõ roire. Kia tahe Deuxu òbitina riteòsinyre. Timykibo Deuxu inydee aõhõkỹmydỹỹnana riwahinykre. Mobo heka kia òbitimy aõkõ rarybekre. Jiarỹ hãbu rayky‑di wese rarybereri.


text:
<n>(7-8)</n> Kai tarybete: —Jiarỹ raruira. Urile kia Deuxu inatyhyna reteòsinyre. Aõherekibo Deuxu aõhõkỹmy riwasynyre. Kiarybe iwitxira rybewesemy rare: —Ibinamy rakatximyhỹkeki, awihikỹ kia‑ribi ròhònykre. Aõkõre, kiamy rybedu mahãdu aõhõkỹmy dỹỹnana ritamyhỹkre. Kia riki wamy rarybere, ruimy wahe.


text:
Aõhe aõbohe, inyboho aõbo inywitxira‑ribi awityhyrenyre. Aõkõre. Jiarỹ reteòsinymahãre ibutumy judeu mahãdu, judeukõdu mahãdu ibutumy òrarudu roire.


text:
Ibutumy iny rexiõnonymyhỹre Deuxu‑ribi wahe. Aõmy aõkõ tiiboho rexiwinyrenyre. Iny riuheõhyymyhỹre aõbo awiré. Sohoji aõkõ aõhebo rotỹỹnyre aõbo awiré.


text:
Ibòtòijò heka rubuwabede iraymy roimyhỹre ròwese rare. Tiiboho iny itxenadỹỹdu rare. Irybe heka hemylalatyhyju wese rare.


text:
Bede ywina rybe heka tatyhydỹỹna mahãdu‑ò diõde. Kia tahe inyboho rieryrenyre. Tai heka iny rexitxiõnyõtyhy Deuxu‑ò. Tai heka ibutu dee aõhõkỹmy dỹỹnana‑ò riywinymy rỹikre.


text:
Bede ywina rybe‑ribi iny ibutumy rieryre ibinamy ratxireri. Inyõ heka bede ywina rybe heka rityhynyõhyyre. Tai tahe inyõ kia‑di rexitaõtyhy iywina òraru‑ki. 


text:
Wiji tahe Deuxu òbitina ratỹnynymy ihỹre bede ywina rybe‑ribi lahitximy. Ihetxiu rybedu‑di kia ritỹnynymy ihỹre bede ywina rybe ritina‑di.


text:
Deuxu riòbitidỹỹnyra. Ibutumy Jesuisi Kristu tyhydỹỹdu kanakre. Deuxu dee dori ibutumy bede bede ludu wiweselere.


text:
Deuxu taruxetòena‑di ibutumy riòbitidỹỹnyre Jesuisi Kristu tarasadureki. Tii iny‑ribi iòwydimy aõ rexitòenyõhyyre.


text:
Deuxu Jesuisi‑di rubuna iny òraru riixãwididỹỹnyre iòwy tii riòwynara, iny kamy rityhynykemy. Kawese‑ki Deuxu òbitina ritỹnyryra. Juhuu Deuxu iny òraruna‑ò reteheõmyhỹre aõnityhymy iywisidỹỹna direki.


text:
Tahe wiji inyòraru‑ò retehemyhỹre riixãwididỹỹnykemy. Tai tahe tii òbitire tule Jesuisi Kristu tyhydỹỹdu òbitidỹỹdure.


text:
Mobo Deuxu‑ò rarybekre jiarỹ awiremy? Aõkõre, inyõ rarybeõtyhy. Bede ywina rybe tetyhynyõte. Deuxu iny òbiti widỹỹdure, ibede ywina ywidỹỹ aõkõre. Inatyhynadile awityhymy iny rare.


text:
Deuxu sohojile rare. Iny wiwanale riòbitidỹỹnykre judeu mahãdu judeukõdu mahãdu‑wana. Ibutumy ityhyna òraru‑ki riòbitidỹỹnyke. 


text:
Kamy heka Ritidỹỹna‑ki roire: —Abraõ heka Deuxu rityhynyre taile tahe rexiòbitidỹỹnyre. Deuxu dee tii òbitityhy rare tii rityhynyrekile.


text:
Iny aõmysỹdỹỹdu raòwymyhỹke iaõmysỹdỹỹna myna. Urimy aõkõ dori raòwymyhỹre taaõmysỹdỹỹnaòwyle dori ritamyhỹre.


text:
Inyõ rityhynymyhỹkeki, tii òbitina ritamyhỹre Deuxu‑ribi. Deuxu dori òrarudu mahãdu òbitina widỹỹdu rare. Kia uriõno rare.


text:
Davi heka juhuu riritinyre iwese teysatyhymy iny rarekremy wahe. Deuxu dori òbiti mahãdu dee riraykydỹỹnyre òbitimy roirekemy. Tii ixidee aõ riwinyõre. Davi kiawese riritinyre:


text:
Deysana aõbo judeu mahãdu sohojile riteysanymyhỹre ida judeukõdu mahãdu tule. Tulere! Inyboho dori rarybere: —Abraõ tyhynale tamy òbitina diwahinymyhỹde.


text:
Juhuu dori rityhynyre idi ta notyky resyna tamy nade kia tyhyna Deuxu‑ò riteòsinyreki. Tai tule òbitina Deuxu tamy riwahinyre. Kia butu tyhydỹỹdu tyby wese rare, Judeukõ mahãdu wahe.


text:
Notyky resynako‑ki òbitina ritare. Tõtyky resyna‑di mahãdu tyby wesemy riki Abraõ ratximyhỹre. Tiile tõtyky resynakõ‑ki Deuxu rityhynytyhymyhỹre.


text:
Deuxu Abraõ‑ò rarybere tii ibutu bede bede wedu wesemy ratximyhỹre iriòre iribi rimykemy. Tahe bede ywina rybe òraru‑ki aõkõ tuu ihỹre, ityhyna òbitina òrarukile wahe.


text:
Bede ywina rybe‑ribi tybie tahe itarasadumy ratxikre, tai tahe inatyhyna aõ aõkõ rare. Aõbo Deuxu rarybere aõmy aõkõ rare. Tahe roirekre.


text:
Bede ywina rybe dori Deuxu aõhõkỹmy dỹỹnana diõde iny ribedeerynykemy. Teysana aõkõ wahe. Bede ywina rybekõki, timyki iny aõ ityhynyõna. Bede ywina rybe ijõõre‑wana òraruna ijõõre.


text:
Tahe inatyhyna‑di sohojile iny aõna aõna wiwihikỹ ritamyhỹke. Tai iruxetòena‑ribi nade. Tahe aõmybo Deuxu rarybere ibutu riòreriòremy tuu rỹikre. Bede ywina rybe mahãdu tule bede ywina rybekõdu mahãdu‑wana wiwana Deuxu rityhynyre. Abraõ riòre wesemy ibutumy tai inyboho roire.


text:
Iwese Ritina‑ki roire wese: —Jiarỹ aratare ibutu inytyby wesemy mabekemy. Ibutumy iny rityhynyre‑wana, iwese Abraõ rityhynyre wese, iwese‑ki Deuxu ritake. Deuxu tahe rubu mahãdu riixixanymyhỹre rubu‑ribi. Tii rarybekeu aõ aõkõ aõwesele tii aõ heka rare. Tii rarybere tule riwinyre. Abraõ heka Deuxu rybe rityhynyre.


text:
Timy heka rariòrenykemy ixidee rõhõtinyõhyymyhỹre. Deuxu dori tamy rarybere: —Kai heka ariòkòrereny sõwemy atximyhỹkre. Kai hãwã hãwã tybymy mabekre.


text:
Abraõ tatyhyna ritxiõnyõhyyre. Timy heka 100 beòramy idi ratximyhỹre, ixãwire uladu‑ribi ramatuarinyreki. Tule ihãwyy Sara iuladu herina‑di kõremy rõhõtinyre.


text:
Iny òraru‑ki tule kia tuu roire. Iny tule inatyhyna‑di òbitina ritakre. Inyboho dori rityhynymyhỹre, Inynyrỹ Jesuisi rubu‑ribi ixixana widỹỹdu Deuxu raremy.


text:
Jesuisi iòludu‑ò iwahidỹỹmy rara inyòrarureny‑ki tai rurure. Tahe iny òbitina wahidỹỹna‑ò diixixanyde rubu‑ribi. 


text:
Jesuisi tyhydỹỹ òraru‑ki Deuxu inyboho rimyrenyre. Idi awimy rokoirekremy tii‑wana, Jesuisi Kristu‑wana wahe.


text:
Deuxu ruxetòenawo‑ki inyboho rotamanymyhỹrenyre. Jesuisi Kristu tyhydỹỹna òraru‑ki tamy rotamanymyhỹre. Deuxu loosòna worojuxanaõ‑di rokoirekre. Tai inyboho reysamy ihỹre.


text:
Inyboho bedewona‑di hyy ihỹrenyre. Ihãrele tahe inyboho teysarenyre. Kia dori iny riwiòhenynymyhỹre raròsòna ijõdikemy ruru inydeereny riwahinykemy.


text:
Inyboho rikiijerenyhyykeki, Deuxudeewimy rikiwinyrenyke. Deuxudeewina rikiwinyrenykeki, raròsòna rikitarenykre.


text:
Iny raròsòna tarasana aõkõkeki, uritere rakabedewoõtyhy, Deuxuluuna dori inywo‑ki ratxireri. Deuxu Tyytybytyhymy inydeereny wahidỹỹna rare. Tii dori inyworeny‑ki Deuxuluuna ritidire.


text:
Iruruõmy inyboho roiremyhỹre awimy riwinykemy. Tai tahe Kristu inydeereny, inyboho ibinare hãre rurure, Deuxudeewireu.


text:
Deuxu tahe luunatyhy inydeereny diteònyde. Iny òrarudurenyre hãre, Kristu inykireny rurure. Juhuu heka inyboho òrarudu roire. Ihãrele Deuxu taluuna nihikỹ inydeereny diteòsinyde. Tai heka Kristu inyòrarureny‑ki rurure.


text:
Irubuna òraru‑ki heka Deuxuru‑ò inyboho òbitimy ihỹrenyre. Irubuna tahe kia riwinyreki irumy inonana tahe iratyre rarekre inydeereny wahe. Deuxu ykarana‑ribi Kristu dori iny ritamyhỹre.


text:
Juhuu Deuxu òludu inyboho roire. Tahe wiji ibiòwamy inyboho roire, iriòre iny òrarureny‑ki rurureki, wahe. Wiji tahe rybe òludu mahãdu‑ribi wiutàdànamy rỹire. Ibutu kia heka Kristu òraru‑ki sohojile ture. Tai iny teysamy roire Deuxu rityhynyreki.


text:
Inyboho heka iwitxira Deuxu‑wana ratximyhỹrenyre. Tai tahe reysamy ratximyhỹre. Inyboho Deuxu biòwamy ratximyhỹrenyre. Jesuisi Kristu Inynyrỹ òraru‑ki heka ture. 


text:
Hãbu sohoji òraru‑ki òraruna bede‑ki ralore juhuu, Adaõ òraru‑ki wahe. Taile tahe rubu nade bede‑ki. Idi ibutumy iny raòrarunyre. Adaõ òraruna‑txi resereu, rubu ibutumy iny‑ò resere.


text:
<n>(13-14)</n> Juhuu Adaõ rurure. Iribi tahe ibutumy iny rurure. Moisesi tule rurure. Tahe bede ywina òraru‑ki aõkõ tiiboho rurure. Bede ywina dori Adaõ rubu hewo‑ò Deuxu riwahinyre Moisesi‑ò. Deuxu heka iny òrarunamy aõkõ rõhõtinyre, tabede ywina dori kiau riwahinyõre. Adaõ heka Deuxu rybe rityhynyõre, tai tahe rurure iwese Deuxu rarybere wese. Tule iòraruna òraru‑ki ibutumy iny raòrarunymyhỹrenyre. Adaõ heka Jesuisi‑ò rakewesenanykre.


text:
Tiiboho wiwanale aõ kabede‑ò aõ diwymyhỹdenyde. Adaõ heka rubu diwyde. Jesuisi heka runa diwyde. Adaõ heka sõwemy iny‑ò rubu riwahinyre. Jesuisi tahe sõwetyhy‑ò Deuxu ruxetòena riwahinyre, tarasana tamyreny riwahinyre. Òraruna sohoji‑di heka Adaõ rubu riwahinyre ibutu iny‑ò. Jesuisi tahe ibutumy iny‑ò biu‑ò hena riwahinykemy ratxireri iòraruna sõwere hãrele. Umytuedeõna wahidỹỹdu tii ratxireri. Kia awityhyre.


text:
<n>(16-17)</n> Inatyhymy Adaõ widỹỹna ibinare. Jesuisi widỹỹna heka awityhymy rare inydeereny. Inyboho dori Jesuisi‑wana irumy ratxirenyre aõu aõu kowa bede wihikỹ‑ki, Deuxu òraru‑ki.


text:
Aõhõkỹmy dỹỹnana heka Adaõ widỹỹna diwyde ibutumy iny‑ò. Jesuisi tahe òbitina diwyde ibutumy inydeereny.


text:
Adaõ heka Deuxu rybe rityhynyõre. Tai iny sõwemy òraruna‑txi resere. Jesuisi tahe Deuxu rybe rityhynyre. Tai iny sõwemy heka òraruna‑ribi ritare.


text:
Deuxu tabede ywina rybe riwahinyre. Tai tahe iny aõbina rierymyhỹre. Òraruna‑di sõwemy ihỹreki, tai Deuxu ruxetòena sõwetyhymy ihỹre.


text:
Juhuu òraruna ratximyhỹre iny umyreny‑ki. Inydeereny rubule riwahinyrenyre. Wijile tahe Deuxu ruxetòena riwahinyre inyumyreny‑ò, inyraykyreny‑ò. Òbitina inydeereny riwahinyre Deuxuko‑txi. Jesuisi Kristu Inynyrỹ òraru‑ki heka, umytuedeõna inyboho ijõdire. 


text:
Timykibo Deuxu inydireny rexiruxetòenykeu watxireri Deuxu ire inydireny raruxetòenykemy ire rexiòrarunanymyhỹre hãrele. Timyki tuuõna.


text:
Aõkõhyyre. Inyboho heka òraruna dee rubumy ihỹrenyre. Timykibo iny ihyymy òraruna‑txi rekeseke? Aõkõhyyre.


text:
Jesuisi Kristuni‑ki inyboho raratisebenyreu, Tule Jesuisi rubu‑my ratisebe‑ò rururenyre. Kia teerytenyte.


text:
Tiu inyboho risebenyre Jesuisi òraru‑ki, tii‑wana inyboho rurure. Tai iru tỹmyra‑di inyboho ihyre. Iwese Deuxu taruru‑di Jesuisi riixixadỹỹnyre wese tule inyboho iru tymyra‑di rokoireke.


text:
Iwese tii rurure wese, inyboho tule rukurenykre òraruna dee. Iwese Kristu rexixadỹỹnyhe wese inyboho tule òraru‑ribi ixãwira tii‑wana rarehyykremy.


text:
Tule kai arumy atximahãte Deuxu dee iny aõbina bina‑ò taruteki rubuwesemy arumy tahe Deuxu‑ò. Inynyrỹreny Jesuisi Kristu tyhydỹỹki. Kiawesele mohõtinyke Deuxu dee, Jesuisi Kristu dee wahe. 


text:
Kaiboho dori Jesuisi Kristu‑wana atximahãtenyte. Òraruna‑txi ixyby besekeõtyhy. Ixideewimy aõkõ rikiwinyrenyke, aõ ibina wahe.


text:
Aumyreny biwahinybenyke Deuxu‑ò iwese iny iru tỹmyra‑di ihỹrenyre. Tai tahe òbitile biwinybenyke, òraruna‑txi beseõtyhy aõ iyja aõkõ.


text:
Òraruna rybe‑ò heka bityhynybenykeki, òraruna deòdumy atxibenyke, rubu iòwy rare wahe. Deuxu rybe‑ò tahe bityhynybenykeki, òbitimy boibenyke. Bexideòdunybenyõtyhyke òraruna bityhynybenykemy.


text:
Wowydyna Deuxu‑ò kanakemy watxireri. Juhuu kaiboho òraruna deòdumy ahãtenyte. Tahe wiji inatyhyna erydỹỹna tetyhynytyhytenyte.


text:
Wiji tahe kaiboho òbitina deòdumy atxitenyte. Tahe Deuxu deòdumy wiji toite, tii ixideewimy timybo adirenykre.


text:
Iwese juhuu òrarunawidỹỹna‑ò texiwahinymahãte wese, wiji bexiwahinybenyke Deuxu‑ò, òbitiwidỹỹna‑ò wahe. Òbitimy rarybemahãre, itỹnytyhy kaiboho dori õhõtitymy toite aiximynatyhyrenyõ òraru‑ki.


text:
Kia aõmydỹỹnana wiji ixãruna adeereny rare. Aõbo tahe awimy juhuu tewinytenyte. Kia heka rubule riwahinymyhỹre.


text:
Òraruna òwy heka rubu rare. Inyõ òraruna riwinykeki, tii ruruke, kia òraruna òwy rare. Deuxu wahidỹỹna tahe umytuedeõna rare, Jesuisi Inynyrỹ rurureki wahe. Idi tiile‑wana tukre. 


text:
Waityhydỹỹdu seriòre, kaiboho bede ywinamy teerytenyte. Tai bieryke aõmybo ararybekre. Inyõ irulemy rariakekile, bede ywina tamy aõ rare.


text:
Arawesenanykre. Hãwyy heka ihãbu‑wana ihyymy ihỹre bede ywina myna. Hãbu rurukeki, tahe ixinamy ihỹre ijõ‑wana roikremy. Hãbu ruruõkeki tahe, ixinamy aõkõ ihỹre, ijõ‑wana roikremy.


text:
Kia wese rare, waseriòreboho, ayreny‑ki. Kaiboho bede ywina dee tarutenyte. Kaiboho dori ityhydỹỹdu mahãdu atximahãtenyte. Kaiboho Deuxu hõrõ mahãdu atximahãtenyte. Rubu‑ribi ixixadu mahãdu atximahãtenyte, Deuxudeewina biwinybenykemy.


text:
Wijile tahe bede ywina‑ribi ixinamy inyboho roimyhỹrenyre. Iwese ihetxiu tyyriti bede ywina rityhynymy aõkõ ihỹreny, wiji Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹnana inyboho rityhynyrenyre. 


text:
Timybo? Bede ywina aõbo ibinamy rare. Aõkõre. Ihoõkeki tahe òraruna jiarỹ arieryõtyhy. Bede ywina rarybere wasiõmy. Kiale reeryre aõbo wasimy rare, inyõ aõ arimykemy watxireriu, kia òraruna wasiweselemy rare.


text:
Timyki, jiarỹ òraruna waerysyõna bede ywina tuu rarybekõkeki. Bede ywina dori aõbina binamy riwabedeerynyre.


text:
Timybo rare. Òbitina aõbohe riwarubunyre. Aõkõre. Òraruna tiire. Tii tahe ibinatyhy rare. Bede ywina òraru‑ki iny kia òraruna ibinatyhy reeryrenyre.


text:
Bede ywina heka Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹnana rare. Jiarỹ heka inyle rare, òraruna heka wawedu rare.


text:
Aõbo warayky dee ibinarele, kiale rewinywãhãre. Aõbo awimy warayky dee rare, kia rewinyõhyyre. Aõherekibo? Reeryõre.


text:
Rexierymyhỹre aõbo rewinymyhỹre. Reeryre kaa bede ywina awi rare. Tai heka rabedewomy watxiwãhãre. Jiarỹ dori bede ywina bede ywina riti reerymy watxiwãhãre.


text:
Retxiõnymy watxiwãhãre. Waruruõhyy heka watxiwãhãre. Aõwi ariwinykeò. Òraru heka iòhòmy waribi ratximyhỹre waruru ratyre ratximyhỹre waribi. Tai heka òraru rewinymahãre.


text:
Waumy ehetxina tahe ibinatyhy rare. Aõbo awi rare heka ariwinykemy rewisỹnywãhãre ta heka rewinyõhyywãhãre. Aõwi rewinyõhyymahãre!


text:
Ijõ tahe waumywo‑ki, waraykywo‑ki, ratximyhỹre, waumyehetxina waki ratximyhỹre. Wadi rarurunymyhỹre riwamymy ratximyhỹre. Aõbina widỹỹmy heka wadi rimymy ratximyhỹre. Reòludunyõhyymyhỹre waraykymy heka rahaỹnanymyhỹre. Aõwesele heka tuu rahaỹnanymyhỹre, riòludunyõmyhỹreki wahe. Raraykynymahãre warayky‑ki, Deuxudeewimy watxikemy. Tule tahe reerymahãre òraruna deòduõ jiarỹ rare wahe. Waumytỹmyra tahe wadee rarybemyhỹre òbitimy aõmydỹỹnana ariwinykemy. Waumyehetxina tahe kialemy wadee rarybemyhỹre —òraru ariwinykelemy.


text:
<n>(24-25)</n> Tai heka urile warayky raleileinymyhỹ. Mobo riwatake waumyehetxina bina bina aõmydỹỹnana‑ribi? Deuxudeewina‑ki, Jesuisi Kristu Inynyrỹ heka iximynamy riwatakre. Tii riwateònymy wadi rarekre. Wowydyna tamy ariwahinykre. 


text:
Tai heka Jesuisi Kristu tyhydỹỹdu mahãdu rubutyhy‑ò heka raõtyhy. Deuxu heka tii ritarenyke tii‑wana rarehyyke.


text:
Deuxu‑ò Tyytybytyhy dori warurutymyra‑di riwarurudỹỹnytyhyre. Rubu‑ribi dori Jesuisi Kristu riwatare ixinamy ararekemy.


text:
Inyboho heka Deuxu Bede Ywina rieryrenyre, Moisesi tyyritina wahe. Tii heka iny òraruna‑ribi iny ixinamy ririradỹỹnymyhỹre. Jesuisi Kristule, aõbo, òraruna ruru rahumyhỹre. Aõma rakahurenyõtyhy heka iny rururenydi aõma òraruna ixitawo‑di. Rikityhynyrenyõtyhy heka aõma ixitawo‑di aõbo bede ywina Tahe Deuxu tariòre diteònyde iny umyrenywesemy wahe. Tiu heka iòrarunaõhyyre. Tai heka rexiwahinyre iny òrarureny‑ki.


text:
Tai rikityhynyrenyke aõma Deuxu bede ywina. Iny nohõtireny rosake aõbo umy ehetxinareny inydeereny rarybemyhỹré. Ijohonarenyõmy ta, irybe‑ò, Deuxu Tyytybytyhy rybeòle rokoholamyhỹreny.


text:
Aõbo Deuxudeewimy biwinybenykeki, tai Deuxu Tyytybytyhy rybeòle heka iny roholamyhỹke. Ixideewimy widỹỹmy burubenykeki tahe, aõwaxina boholabenyke umyehetxina rybe‑ò.


text:
Deuxu Tyytybytyhy rybe‑ò ijohona heka iny umytỹmyra‑ò ridymyhỹre, umytuedeõna‑ò, ywina‑ò. Umy ehetxina rybe‑ò iny rohola wana, tahe rubu‑ò iny ridymyhỹre.


text:
<n>(9-11)</n> Kaiboho tahe kiawesemy aõkõ heka toite. Deuxu Tyytybytyhy heka aworeny‑ki rasỹnymyhỹre. Tai heka umytỹmyraõ heka kaiboho ijõdirenyre. Deuxu Tyytybytyhy heka kaiboho ijõdirenyke. Inyõ Deuxu Tyytybytyhy ihoõkeki, tiu tii ityhydỹỹdu aõkõ rare. Aumytyhy heka rurukre aòrarunaõ direki wahe. Atyytyby tahe iruhyymy ratxikre, Kristu dori aòraruna riixãwididỹỹnyreki wahe, Deuxu araòbitidỹỹnyre wahe.


text:
Irybe deradỹỹna‑ò beòbybenykeki, kaiboho heka burubenyke. Aõkõkeki arurenymy mariabenykre, Deuxu Tyytybytyhy‑di wahe.


text:
Deuxu rybemy bityhynybenyke. Deuxu Riòre wesemy tahe bityhynybenyke, òbitimy atxibenyke, deòdu wesemy aõkõ wahe, buberubenyõtyhy. Waha‑my tahe marybemyhỹbenykre heka. Deuxu Tyytybytyhydile wahe.


text:
Iijoirenymy rakatxirenykre. Aõmybo Deuxu Tyytybytyhy‑di inydeereny roimyhỹreki heka, tuu inatyhymy rakatximyhỹrenykre inyboho iriòre roiremy wahe.


text:
Ibutumy aõbo Jesuisi Kristu inydeereny riwahinymyhỹke heka, tule inyhõrõ reny heka rare. Iwese tii wowydyna iribi rikitarenykeki, tii‑wana heka aõhõkỹmy rokotỹỹnyrenykre. 


text:
Aõhõkỹmy rokotỹỹnyrenykre tahe aõnihikỹmy aõkõ rare, urihimyòle wahe. Inydeereny dori wowydynaõ kidiwahinykre, sõwetyhymy.


text:
Ibutu bede bede aõna aõna riraòmy roimyhỹre, aõma‑ò, Deuxu Riòre mahãdu ibutumy rubu‑ribi ixixana kiditỹnynykreu, rexixamy ibutumy rỹirakre idi biu‑ò rirahukre wahe.


text:
Kiatxu tahe ibutumy bede bede raaõbinanyke. Iwese Deuxu juhuu riwinyre‑ribi resere iny òraruna òraru‑ki. Deuxu dori tuu bede riywinyre txioinyhe tahe, raròsòna rỹire, riwitxiranyke.


text:
Rekeysarenykre heka Deuxu riòremy heka rakatxirenykre. Tii ibutumy bede bede‑ribi iny ritarenykre ibutumy òraruna‑ribi, rubu‑ribi. Ibutumy òraruna aõbina bina deòdu heka rexihukre. Deuxu ibutumy aõna aõna ritỹmyranykre iwese tariòre itỹmyrare wese.


text:
Kaa wiji tahe ibutu aõna aõna aõhõkỹmy rotỹỹnymy rỹira iròdu alòbòròna, ibutumy heka uladu ijira dese wese heka riijemy aõna aõna rỹira. Aõma, ixixanatxu dehemynykõlemy roimyhỹreki wahe.


text:
Tiibohole sohojile aõkõ, tule inyboho Deuxu Tyytybytyhyre hãre, kia delemy inydeereny rawahinyre hãre, aõhõkỹmy rotỹỹnymyhỹrenyre idi tiu Deuxu tariòremy risỹnyrenykemy riraòmyhỹre. Kia tahe inyboho riraòmyhỹrenyre.


text:
Tai tahe Deuxu rikityhynyrenyke rikiraòrenymy aõma, inydeereny tuu raryberé, rikitarenykré. Rikiyrymy rikiraòmy rokorokomyhỹrenykre. 


text:
Iwesele tahe Deuxu Tyytybytyhy heka iny riwiòhenanyrenykre. Inyumy aõmydỹỹnanareny heka aõhebo rotỹỹnymyhỹre txuõ txuõlemy iny riwiòhenanymyhỹrenykre. Inyboho riwiòhenanyrenykre aõma inyboho rierykõreki ixitòedỹỹ. Deuxu Tyytybytyhy inydeereny dori rexitòenymyhỹre tii inyboho heka aõmy rybe inyboho rierykõmyhỹrenyre inydee risỹnynymy rarybemyhỹre tuu.


text:
Inytybyreny heka ibutumy inyraykyreny, inyworeny, rierymyhỹre. Tii heka rexitòenymyhỹre inydeereny iny òbitinareny‑di, iny ywinareny‑di iny riixitòedỹỹnymyhỹrenyre.


text:
Ibutumy aõbo inydeereny rabededỹỹnananymyhỹré heka inydeereny awire. Deuxudeewina heka rikiwinyrenyke inydireny ratximyhỹre Deuxu dori inyluurenyre. Tii dori iny ridyre tariòre wesemy. Tii dori kiamy juhuu rõhõtinyre.


text:
Juhudihikỹle Deuxu rõhõtinyre mobo tamy rakemy. Tahe tiu rierymyhỹre mobo aõma inyboho tamy kanakré. Tiu heka rierymyhỹre timybo widi rarekré, tariòre wesemy idi rarekré. Iriòre heka sõwemy iseriòre relekre. Iriòre tahe juhuule ityhydỹỹdumy iuhe rỹire, iseriòre wesemy wahe.


text:
Tii heka inyboho rihitxinyrenyre. Tii heka ryrymyhỹre tamy, kanakemy. Tii inyboho tamy ritehemynyreu, heka inyboho tamy ritehemynyrenyre. Iny òraruna‑ribi inyboho riixãwididỹỹnymy Deuxu, Jesuisi, Deuxu Tyytybytyhy ywina heka inydeereny riwahinyre. 


text:
Ywimy rakatxirenykemy heka inydeereny rõhõtinymy ihỹre. Wowydyna heka inydeereny riwahinykre. Timybo rakaryberenykre. Awire heka ibutumy. Nihikỹre. Deuxu heka inyworeny‑ki ratximyhỹre. Tii heka inydinodurenyre. Inyòludurenyõhyyre ratxirenyke, sohojiõ.


text:
Ibutumy inydeereny riwahinykre —inydeereny dori taRiòretyhy dori diwahinyde. Diwahinyde heka inydeereny rurukremy. Deuxu heka iny riixãwididỹỹnyrenyre.


text:
Inyboho heka òbitimy ratximyhỹrenyre tamy rakatxirenykemy. Tii dori iny riwinyrenyre òbitimy. Inyõ rarybeõtyhy iny òbitimy aõkõ ihỹre.


text:
Inyõ heka inymyreny rarybeõtyhy rukururenykremy. Jesuisi Kristu dori inydeereny rurure, iny òrarureny‑ki. Tii ixityre rubu‑ribi rexixare inydeereny. Katahe ronymyhỹre Jesuisi heka rexitòenymy ronymyhỹre inykireny. Deuxu‑ò heka iny riixitòedỹỹnyremy inydireny ronymyhỹre.


text:
Tiu heka rihitxinyõtyhy, aõma Jesuisi Kristu luureki wahe. Aõhõkỹmydỹỹnana dori rakatxireny. Tii heka iny rirubunyrenyke. Iny rama rirubunyrenyke inieruõmy. Bede brebuwo‑ki rakatxirenyke. Inymyreny rarybemyhỹkre. iny rirubunyrenykre. Ta Deuxu inywanarenyhyy ratximy ihỹre. Tiu heka Deuxu‑ribi aõ iny rihitxinyrenyõtyhy.


text:
Inyboho heka rubu riraòhyky ratximyhỹrenyre, rexiywinyhykyle. Kia rikiwinyrenykre aõma Deuxu luuna‑di xiery —iwese budoeni tarubuna riraòmy rỹimyhỹre wese. Deuxu rybe inykoreny tuu relyymyhỹre.


text:
Taiki heka imahãduy‑ribi rokotarenykre. Kia òlòna inyhõrõreny rare. Kristu dori inydeereny rurure. Aõ heka iny rihitxinyrenyõtyhy Deuxuluuna‑ribi. Rubu dori iny rihitxinyrenyõtyhy. Umy tiu iny‑ribi rihitxinyõtyhy. Ỹju dori tiu iny rihitxinyõtyhy. Aõbinahakỹ heòty, rubu bina heòty dori tiu Deuxu luuna‑ribi rihitxinyõtyhy.


text:
Aõ heka iny rihitxinyõtyhy Deuxuluu‑ribi. Biu wenonana dori, beheỹ ratyre, tiu Deuxu luuna‑ribi iny rihitxinyõtyhy. Wiji aõna aõna itõmo rahudi aõna aõna, aõtxi aõna aõna tiu iluuna‑ribi rihitxinyõtyhy.


text:
Kia ibutumy wadee inatyhy rare. Jesuisi heka Deuxu inydeereny ritỹmynymyhỹre ibutumy iluuna iny òrarureny‑ki rurureu. 


text:
Kaiboho waijoireny, waityhydỹỹdu seriòre mahãdu. Kristu hõrõ jiarỹ rare, inytyhy rare. Deuxu Tyytybytyhy, Jesuisi Kristu‑wanale rierymyhỹre kia inatyhy rare.


text:
Rabedewomy heka watxireri waijoi rityhynyõreki. Deuxu Tyytybytyhy kia rieryre. Txuõ txuõlemy, ruõ ruõlemy rabedewomy watxihãre. Txiole txiole aõmydỹỹnanamy adeereny ararybeke kaiboho tarasanaõ boibekemy.


text:
Deuxu riwatxuhoke Kristu‑ribi waijoi deròwymy, iwiòhedỹỹkeki. Jiarỹ heka ihyy arurukemy waijoi ityhydỹỹdukõdu mahãdu wahe ixi‑di tamyreny rahõtinymy watxireri. Kia biu‑ò hena ritarenykemy wahe. Tahe aõkõre heka.


text:
Deuxu heka tamyreny sõwemy diwahinyde. Ihãrele tiiboho ijohona deramy rekoamahãrenyre. Aõma, rihitxinyrenyre heka taijoirenymy. Ridyrenyre heka bederahy‑ò loosòna‑ki biuwetykywo‑ki. Tahe tamyreny rarybere tii iluurenymy. Tamyreny heka sõwemy aõ kidiwahinykemy idireny ratximyhỹre. Tule tabede ywina rybe tamy diwahinyde. Tai tahe Deuxudeewina reeryrenyre.


text:
Tamy heka Deuxu wowydynaõ riwahinyrenykemy Deuxu teòduõ kanake tii tamy rarybere. Tybyreny dori ilahiboho dori rityhynyrenyre, tii Deuxu sõwemy rityhynyrenyre. Kristu tahe tule judeu mahãduõ ratximyhỹre, waijoi wahe. 


text:
Deuxu rybe inatyhytyhy rare. Sõwemy iny judeu mahãdu wese roire. Ibutumy tahe judeu mahãdutyhy aõkõ roire.


text:
Ibutumy judeu Abraõ riòre riòre rỹira mahãdu aõkõ heka Deuxu riòremy rarekre. Deuxu heka Abraõ‑ò rarybere: —Ijai riòrele ariòkòre rarekremy ijõ aõkõ. Ibutumy Abraõ riòre, Ijai riòre aõma ityhydỹỹdu aõkõ roire.


text:
Ijõ iriòrekõna mahãdu tahe ityhydỹỹdu heka roire. Kia Deuxu rybe rityhynymyhỹrele heka ityhydỹỹdu mahãdumy rỹira —judeu mahãdu tyhy wahe.


text:
<n>(10-11)</n> Iu tahe Ijai iriòre hãwyy‑wana herinanyreu, Rebeka‑wana roire tahe inatxi uladumy heka Rebeka tamy kidiwahinykremy riywinyra. Ijau juhutyhy iriòredelamy reakre riywinyra. Ijõ tahe Ijaò ini rarekre. Kawese Deuxu rarybere uladu reakõule: —Jiarỹ heka Ijaòmy retamy rarybere Ijau aõkõ. Jiarỹ aõna aõna sõwemy tamy adiwahinykre. Deuxu kiamy rarybere Ijau reakõule. Tiu aõwiwihikỹ aõbina bina riwinyke aõkõ. Myle roireri. Deuxu riteòsinyre ijõ tarasanamy reake‑ribi tahe ijõle tuu reare. Aõ uladu tuu riwinyreriki aõkõ Deuxudeewimy tuu riwinyre.


text:
Deuxu rarybere Moisesi‑ò: —Jiarỹ heka awimy inyõdee ariwinykre, tahe tuu ariwinykre. Inyõdee ruxetòena ariwahinykeki, tamy ariwahinykre iixideewimy.


text:
Kaheka iny rieryre Faraò (Egito bede iòlò) ijyy dori inydee kia riteòsinyre iwese Deuxu rare wese wahe reteherenyké. Deuxu kiamy rarybere Faraò dee: —Adee kỹny ariwahinyre ruruõ kai bonyke iòlòmy. Tai tahe ibutumy iny wani wiwihikỹ‑ò roholakre.


text:
Inyõ tahe wadee timy rarybeõtyhy: —Aõherekibo kawesemy Deuxu inyõ aõhe risỹnykre ada amobohe Deuxu aõwidỹỹna deramy reakre.


text:
<n>(20-21)</n> Tiu moõ rarybeõtyhy Deuxumy ibinamy. Iu inyõ butxi riwinykreu, aõma sudeõ rimykreu, riwinykre heka butxiwihikỹõ tamywikeki. Ibinaõ riwinykeki tasỹ iwesele riwinyke ibinamy tuutyhymy. Bedenamy riwinyke noijaka tamy ridemyhỹkemy. Ijõ butxi tamy wikeki.


text:
Iwesele heka Deuxu rare. Rebureke heka inyõdee raykarananyke. Ijõ‑ò tahe awike ta ruxetòena‑di riwiòhenanyke iaõna aõna riijemy.


text:
Idi tahe rõkõhõtinyreny timybo Deuxu wina, Deuxu loosòna awiremy iruxetòena inydeereny riwahinyhyymyhỹre.


text:
Osea tyyriti‑ki rybeõ kiamy tai roire Deuxu rarybere wahe: —Ijõ mahãdumy sỹ aronykre wariòremy. Tahe waijoiy‑ribi aõkõ waijoiõ mahãdu aõkõ waijoimy arininikre idi aritakre. Tuumy ararekre. Tiu heka luuna juhuu inyõ rewahinyõhyyre.


text:
Isaia tule rarybemyhỹre aõma judeu mahãdumy wahe. Sõwemy, sõwemy imahãduõ hãre tahe, ibutumy tarasanamy reakre.


text:
Deuxu ele elemy rotỹỹnykre timybo rarybere myna. Ijõ‑ò ruxetòena riwahinykre ijõ‑ò adehuna riwahinykre riixãwidinyrenykremy.


text:
Ijõ Ritidỹỹna‑ki Isaia rarybere: —Deuxu ibutu dinodu heka ruxetòena riwahinyõkeki, ibutumy judeu mahãdu riixãwididỹỹnykre iwese Sodoma hãwã Komora hãwã‑wana riixãwidinyre wesemy wahe. 


text:
<n>(30-31)</n> Timybo rakaryberenykre kia aõmydỹỹnanamy? Kialemy: —Judeukõdu mahãdu‑ò Deuxu tarasana riwahinyre tiu Deuxu riijeõhyymyhỹre hãrele. Judeu mahãdu heka rityhynykemy idi ratximyhỹre ibede ywidỹỹna‑di tahe tiu heka ritaõhyymyhỹrenyre tarasana.


text:
Bede ywina rybe riyrubunykehãre awikehãre tiu tarasana ritaõtyhy. Rityhynytyhykekile heka tuuke. Tai tahe ritaõre tarasana, rityhynytyhyõrenyre. Tai tahe iwere mana iny riatymyhỹre were rydỹỹnarenyre.


text:
Ijòti nihikỹ heka roimyhỹre. Tiu heka riòhòreõtyhy iweribi‑ò. Deuxu rybe‑ki kia wesemy roire: —Judeu mahãdury‑ki mana nihikỹ wese retidimy doimyhỹde. Sõwemy heka iny rỹira tiu heka ityre‑di rariaõtyhy biu‑ò hena‑ò dehemynydeki wahe. Kia iny rityhynymy Jesuisi Kristu rỹirale tahe ritakre tarasanaõ heka inatyhymy. 


text:
Waityhydỹỹdu seriòre, rexitòenymy wãhãre heka Deuxu‑ò ibutumy judeu mahãdu biu‑ò henamy rỹikemy. Kiamy tuu rarumahãre.


text:
Reerymahãre tiiboho ibutumy rityhynymahãrenyremy Deuxu. Tiiboho ityhydỹỹnareny tahe òbitihyky aõkõre.


text:
Tiiboho kiamy rõhõtinymahãrenyre aõma judeu mahãdu heka bede ywina rybe rityhynyrenykekile rexiòbitinykemy heka rõhõtinymahãrenyre Kristu‑ò ta rexiwelòròkõlemy Kristu bede‑ò rexihumyhỹre, tai Deuxu iny‑di awimy rarekemy.


text:
Bede ywina heka Deuxu aõmydỹỹna tarasana aõkõ heka rare. Kristu rityhynymahãrenyke. Kia weseleke heka tii rimyrenyre rexiòbitinyre.


text:
Moisesi dori ròritidỹỹre tuu: —Inyõ tiu òraruna‑txi reseõhyy rarekeki, taile iny tarasanamy ratxike.


text:
Kiamy heka ityhydỹỹna namyhỹde. Uritere inyõ Kristu biu‑ribi kòdidykemy ixinohõtidỹỹõna Kristu kidiwykredi uritere nohõtirenyõmy, isiratyhyre wahe. Tuu aõkõ iny òbitidỹỹna‑ki rahamyhỹre.


text:
Iny taykyrenykile rityhynymyhỹre inykile. Tai tahe rarybere inywitxira‑ò aõma Kristu iny wedureny ihỹremy wahe. Inyworeny‑ribi rikityhynymyhỹrenykeki. Aõma Kristu heka Deuxu riixixanyre rubu‑ribi.


text:
Taiki tahe biu‑ò hena rakatarenykre. Aworibityhy rikityhynymahãke. Kiamy heka iny òbitimy rekelerenyke Deuxu dee wahe. Rarybeke iny‑ò rityhynymy ratximyhỹremy tai tahe tuu relemy ratxike.


text:
Kiamy heka Ritina‑ki roimyhỹre: —Inyõ rityhynytyhyhyyke heka teysamy ratxike. Tiu heka anabedewoõtyhy tatyhyna‑ki.


text:
Judeu mahãdu dori judeukõdu mahãdu‑wana wiwesele rare. Ibutumy heka sohojihyyle iwedure, Inynyrỹ wahe. Ibutu heka inydee riwahinymyhỹre aõmybo iny rexitòenymyhỹre wahe.


text:
Teerykõte heka timybo idi ratximyhỹre rexitòenymy. Timybo bieryke inyõ tuu relyykõhãre heka rityhynyke. Tamy heka roholaõtyhy inyõ tuu relyyõkeki tiu ityhydỹỹõna.


text:
Inyõ heka raõtyhy, inyõ biteònyõkeki wahe. Kiamy tahe Tyyriti rarybereri: —Kia Rybewihikỹmy rybedu heka awi heka rare, dehemynyna heka awire, deysana rybe dori diwymyhỹde. Deuxu rybena ywina wihikỹ heka diwymyhỹde. Tai tahe iny reysamy heka aõma Deuxu Rybewihikỹ tamy riwymyhỹreki wahe. 


text:
Ibutumy aõkõ tahe rityhynymyhỹre. Iwese Isaia Deuxu rybedu rarybere wese: —Inynyrỹ, Rybewihikỹmy tamyreny heka rarybemyhỹrenyre. Ihãrele tahe rityhynyõhyymyhỹrenyre.


text:
Ityhyna heka Rybewihikỹ‑ò iny roholamyhỹreu, rityhydỹỹmyhỹre. Kristu ityhyna tamy kedehemynykre, rybe wihikỹ òraru‑ki wahe.


text:
Dỹỹraxinaõ ariwinykre. Taholatenyõte aõbo Deuxu rybe‑ò? Kohe, ibutumy heka roholamyhỹre. Tyyritina‑ki roire: —Deuxu rybe tỹmyra wihikỹ ibutumy riteònymyhỹre hãwã hãwãmy.


text:
Ijõ arỹỹraxikre: —Judeu mahãdu aõbo kia rieryõmyhỹre? Moisesi tyyriti‑ki roire: —Deuxu biu‑ò hena judeukõ mahãdu‑ò ariwahinykre. Waijoi mahãdu ariwoxibronykemy.


text:
Isaia tahe idi tuu rarybere: —Iny wiwana mahãduõ heka Deuxu riijemyhỹre. Tii rexitỹnynyre taòrysydu mahãdu‑ò. Itxi reare.


text:
Isaia rarybere Judeu mahãdumy kia: —Ihãrele Deuxu iny ritobinyrerimy ihỹre iny, iny nohõtibinaki wahe. 


text:
Kaiboho heka timybo tahõtinymahãtenyte Deuxumy? Tii aõbo taijoi‑ribi nohõti rosaremy —judeu mahãdu‑ribi? Aõkõre. Jiarỹle, Paulo, judeu mahãduõ rare. Jiarỹ heka Abraõ riokoreõ rare. Benjami ijoiõ heka jiarỹ rare.


text:
Deuxu taijoi‑ribe nohõti rosaõtyhy. Tii juhuu ritare. Elia juhuu Deuxu‑ò taijoimy rarybere. Ryberiti‑ki kia roire:


text:
Tiiboho heka rybedu mahãdu rirubunyre. Tule axiwena wahidỹỹna ribòhònyre. Jiarỹ sohojile aluure Deuxu. Tule ròrubudỹỹmy wadi ratxirenyreri.


text:
Timybo Deuxu heka Elia‑ò dirawyònyde: —Aõkõre, kai ihewoludutyhy waluunadu aõkõ tate. Waluunadu 7000 inymy rỹire aribihitximy wahe. Tule Bali suritxoo tiu rityhynyrenyõhyymyhỹre.


text:
Deuxu ruxetòena heka aõ iòwy‑di aõkõ riòwynymyhỹre Deuxu riwahinymyhỹre. Aõwiwihikỹ diwinymyhỹdenydeki aõkõ heka tuu heka ratximyhỹrenyre iòwydikeki tahe aõ ruxetòe aõkõ rare.


text:
Deuxu heka judeu mahãduõ rihitxinyre tarasanamy reakré. Ijõ tahe iwety mahãdu wesemy ijõ rỹira. Deuxu tamy tarasana‑ò ryryreri tiiboho roholaõre.


text:
Tyyritina‑ki rarybemyhỹre rõrõmy ratximyhỹrenyremy. Deuxu heka riruberenyre ihãre ta tõhõtireny ratòbònyrenyre. Taita rieryõhyyrenyre heka Deuxu Tyytybytyhymy rarybemyhỹrenyreki wahe. Iwesele heka wijina roimyhỹre.


text:
Ihetxiu Iòlò Davi iwesele rarybere: —Kia heka taworana bedehesina‑ki, ramyrenykre, raborenykre, tabonahemy reserenykre idi aõhõkỹmy rotỹỹnykre.


text:
Adeereny arỹỹraxikre kiamy: judeu mahãdu resereu ixãwire aõbo? Aõkõre. Urile tarasana nade judeukõdu mahãdu‑ò tai. Judeu mahãdu ibinamy tai rõhõtinykemy.


text:
Judeu mahãdu òraruna òraru‑ki heka sõwemy iny‑ò aõwiwihikỹ nade, judeukõdu mahãdu‑ò wahe. Tahe awityhymy rarekre ibutumy judeu mahãdu ralokremy.


text:
Jiarỹ, Paulo wahe, rybe wahidỹỹdu heka jiarỹ rare. Judeukõdu mahãdu‑ò tii heka jiarỹ rare. Uritere nohõti losarenyõmy kia waaõmysỹdỹỹna rare. Kia awi heka wadee rare.


text:
Deuxu heka adeereny aõ nihikỹ adeereny riwinyre, kaiboho judeukõdu mahãdu rare. Judeu mahãdu robikre. Tai heka tiiboho biu‑ò hena mahãdu‑wana ratxikemy riwisỹnykre. Kia wese òsana ijõ tarasanamy rimykemy.


text:
Judeu mahãdu wiji rityhynyõreri. Tai Deuxu ijõ mahãdu‑ò biu‑ò hena riwahinyre, judeukõdu mahãdu‑ò wahe. Iny sõwemy tai ritamy rỹimyhỹre òraruna‑ribi. Iwese inyõ rubu‑ribi riixixanyre wese kia rare iu judeu mahãdu ralòkreu wahe.


text:
Juhuu paõ ere awimy Deuxu‑ò biwahinykeki, ibutumy paõ ihõrõ rare. Òwòru rutysõmo Deuxu‑ò biwahinykeki, ibutumy òwòru ihõrõ rare.


text:
Òwòru ere judeu mahãdu wese rare. Tiiboho òwòru‑ribi raòròmy raremyhỹ. Kaiboho judeukõdu mahãdu teròwymy atximahãtenyte. Kia òwòruru wesemy òwòru‑ò ralòmy atximahãtenyte, tai tahe arumy atximahãtenyte.


text:
Ixityhymy nohõtirenyõmy. Kaiboho dori iratyre awimy aõkõ atximahãtenyte. Òwòru rutysõmo aramyre judeu mahãdu tyby wese wahe. Aõkõkeki, kai bedesekre òwòru desede wese.


text:
Inatyhy rare. Urile õhõti‑ribi losarenyõmy tiiboho iribi ritamy raremyhỹ rityhynyõrenyreki. Tule kaiboho talòmy tatemyhỹ tetyhynymyhỹtenyteki. Tai ixiwededỹỹõrenyre urile bexityhynymy.


text:
Judeu mahãdu heka òwòru rutyhy wese raremyhỹ. Ihãrele tahe Deuxu òwòru‑ribi ritare. Timybo tahõtinytenyteri —Deuxu aratarenyõtyhy. Tule aratarenyke timykeki.


text:
Judeu mahãdu ixyby rityhynyrenykeki, ixyby Deuxu ritidikre iherina‑ò. Deuxu irurudirare ixyby ritidikremy —isiraõre Deuxu‑ò.


text:
Kaiboho heka òwòru bederahy ludu wesemy atxitenyte. Iwese òwòru ludu‑ò tii aratidirenyre wese. Judeu mahãdu dori òwòru ludu wesele rare. 


text:
Waityhydỹỹdu seriòre, inatyhynaõmy adeereny arelyykre. Deuxu rieryre tiwesemybo judeukõdu mahãdu rityhynykre. Ikonana kaiboho bityhynybenykreu, judeu mahãdu ixybyle kanalokre.


text:
Tai tahe ibutumy judeu mahãdu ritakremy. Tyyritina‑ki heka kiaweselemy roire: —Siaõ‑ribi tarasaduõ kanakre. Ibutumy heka judeu mahãdu òraruna‑ribi kòdòòsekre.


text:
Katahe rasõwemy roira aõma judeu mahãdu wahe. Tiiboho Rybewihikỹ òludu roire. Tamyreny heka awi aõkõ Rybewihikỹ. Kia heka adeereny awimy ròhònyre. Tetatenyta dori Deuxu‑ribi aõma iwahidỹỹna aõna aõnawidỹỹnamy. Deuxu juhuu taluunamy walabiereny‑ò rarybere.


text:
Katahe judeu mahãdu heka wiji roire ityhydỹỹmy aõkõ. Aõutxu tahe Deuxu ruxetòena ixybyle rimykremy rỹira. Deuxu heka iximymy iny riteònyrerimy ihỹre.


text:
Ibutumy dori Deuxu‑ribi hikỹle nade ixidee. Ibutumy iruru namyhỹde. Tai tahe ibutumy wowydyna tamy rikiwahinyrenykemy inyboho ratximyhỹreny. 


text:
Tahe waityhydỹỹdu seriòreboho, aumyreny heka biwahinybenyke Deuxu‑ò. Aramyrenykemy òbitihyylemy. Kia wowydynatyhy Deuxu‑ò. Tii dori ibutumy aõma inydeereny riwinyre. Kia ibutele rarekre tamy. Tii dori sõwemy riwinyre inydeereny.


text:
Uritere riraõmy bede ludu mahãdu wesemy. Iwitxiramy boibeke. Tai Deuxu dee awimy kia rarekre. Aumy tỹmyramy ibutumy biwinymahãke. Tai tahe Deuxu ribedeerynanykre aõbo awire. 


text:
Jiarỹ heka Deuxumy rybeduõmy rare adeereny. Tai adeereny ararybekre bexiijebenyke. Òbitimy marybemy aumy‑ribi. Deuxu‑ribi ityhyna adeereny diwahinydekí heka aõhe botỹỹnykemy mohõtinymahãbenyke.


text:
Umy heka sõwemy txura txura roire, umy hitxi hitxinamy rỹire. Kristu ityhydỹỹdu mahãdu kia wese rare, Kristu woludu mahãdu wahe.


text:
Tule Kristu mahãdu sõwemy aõmysỹdỹỹna witxira rỹire. Sõwemy iny wiribi hitxi rỹire. Iwese umy sohoji wese Kristu wo mahãdu rỹire. Ibutumy wiribi hitximy raaõmysỹdỹỹmy iwidỹỹmy rỹimyhỹke. Inyboho heka ibutumy iaõmysỹdỹỹna Deuxu‑ò rikiwinymyhỹrenyke.


text:
Deuxu heka aõwidỹỹna widỹỹna witxira iny sohoji sohoji‑ò riwahinymyhỹre. Kai heka tỹnydỹỹna abrysikeki, awimy bexityhynyke awimy biwinykemy.


text:
Awimy wiòhedỹỹmy atximahãte wana, bòwiòhenanyke awimy. Rybedỹỹdumy atxiteri‑wana awimy òbitimy bibedeerydỹỹmy.


text:
Deuxu rybemy rybedu atxiteri‑wana marybeke inydee bexityhynymy. Deuxu sõwemy adee nieru riwahinyre‑wana, bòwiòhenanyke inywitxira. Inydinodumy atxiteri‑wana, òbitimy maaõmysỹdỹỹ ibutu dee. Kia dohodỹỹdukeki botohodỹỹkre inyõ aõ biwahinykeki awowi‑di bowahike. 


text:
Wiribi ihitxidỹỹõmy. Tuu luu‑di tahe inywitxira hitximy. Uritere rybeõmy urirybele. Uritere rybe òbitikõmy rỹireò noõmy.


text:
Kaiboho ityhydỹỹdu seriòre atximahãtenyte. Tai wiluumy atxibenyke. Widee biwowydynybenyke, ixidee aõkõ.


text:
Aityhydỹỹdu seriòrey‑ki inyõ aõ ihoõkeki, tamy biwahinyke ahõrõ‑ribi. Inyõ ihetoõkeki, bidybenyke aheto‑ò.


text:
Ywimy ibutumy iny‑wana boibebenyke. Ixityhy aõkõ nohõtiõmy. Kai dori ibutumy aõkõ teeryte, tule aaõmysỹdỹỹ bina awimy bimybenyke.


text:
Inyõ umy aõma rarybekeki, uritere ixiòwydỹỹmy nohõtiõmy. Deuxu‑wana birimy. Tii heka riòwynykre iaõhõkỹmydỹỹnana‑di. Kia tahe roire Tyyritina‑ki.


text:
Aõma aòludu ramamy ruru wana, tamy rỹsỹna biwahiny, bemy tii ruru wana, tamy bee biwahiny. Tai tahe tii raixỹrure aõbo adee riwinyre lau.


text:
Aõbinahakỹ rỹira‑wana, uritere iijiradỹỹõmy. Ibutumy aõwiwihikỹle aõ biwinymyhỹke. Tai tahe rexihuke aõbina bina. 


text:
Bityhynyke bede dinodu. Deuxu dori risỹnyre bede dinodumy. Ibutumy dinodu heka Deuxule inydeereny riwahinyre.


text:
Inyõ bededinodu rityhynyõkeki, tii heka Deuxu rityhynyõmyhỹre. Iny òbitimy ratxikeki, tiu bede dinodu rimyõtyhy ròtena‑ki aõhõkỹmy dỹỹnana rotỹỹnyõtyhy.


text:
Inyõ òbitimy ratxikeki heka tiu bede dinodu lau ruberuõtyhy aõhe risỹnyõtyhy. Urile iny aõòtaòtalemy rotỹỹnyreu tahe, tiile ruberumyhỹre bede dinodu lau.


text:
Bityhynybenyke ibutumy bede ywina aõbo dinodu mahãdu raryberé. Brebuõlemy botỹỹnybenyke. Deuxu diteònyde heka bede dinodu iny riwiòhenanykemy. Kai aõhõkỹmy botỹỹnymyhỹke aõòtaòtamy tatỹỹnymahãte‑wana. Bede dinodu dori tuu nade.


text:
Ibutumy bede dinodu bityhynyke. Tii heka biwinybenyke Deuxu dee kia awire. Tai heka aõhõkỹmy botỹỹnybenyõtyhy.


text:
Tule iòwy biòwynymahãbenyke. Ibutumy heka biòwynymahãbenyke aõma tuu dinodu rarybemahãre wesemy. Tai dori riòwynymyhỹre iaõmysỹdỹỹdu. Tii heka anawiòhenanymyhỹde.


text:
Biòwynymahãbenyke aõbo òbitire, ibutumy wahe. Aõma dinodu iòwydỹỹmy rariòwymahãre‑wana biòwynyke ibutumy awedu mahãdu wahe. Bityhynyke ibutumy. 


text:
Inydee tanadevenymahãte‑wana, biòwynyke òbitihyylemy. Inywitxira luumy atximahãke ibutumy iny wahe. Tii dori Deuxu bedeywina‑ki bede òtiidỹỹna xiery ratximyhỹre.


text:
Ibutumy Deuxudeewire heka kaa rare. Aeryna luumy iwese ixiluure wese, tahe tamy ibinaõre. Kai rubudỹỹõmy aõbo, ada wasimy iribi texiwonyte ada ihãwyy‑wana maòtakemy aõbo, texinohõtidỹỹnyte. Uritere aõbina‑di ixinohõtidỹỹõmy aeryna‑ò. Uritere aõbina widỹỹõmy. Aerynaluumy mabeke iwese kai ixiluure wese wahe.


text:
Luuna inyõ‑di rarekeki ibina inyõdee riwinyõtyhy rare. Ibutumy Deuxudeewina heka riwinymyhỹre. Tii sohojile heka bede ywina‑ki awityhyre. 


text:
Tule heka òbitimy matximahãke. Bededỹỹnana dori iòhòmy resera. Bede ityre reakremy namyhỹde. Bexixabenyke wa, Inynyrỹ heka iòhòmy ratximyhỹre inonana‑ò. Iòhòtyhymy relera juhu rityhynyrenyre‑ribi.


text:
Ruu heka ròhònymy rare. Txuu tule iòhòmy wahe. Uritere aõbinahakỹ bedeluruhukỹ aõmydỹỹnana widỹỹõmy. Diabo ijesu bitake aõwiwihikỹ widỹỹ wahe.


text:
Òbitimy biwinymahãke iwese txu rojuxana iny ratximyhỹre wese. Tai ibutumy iny rarybemahãke kai iluumy atximahãtemy. Uritere abededỹỹnana huduõmy —itxỹteõmy, òtaõmy, adeburemy ijiraõmy, ihãruõmy.


text:
Bexitòenymyhỹke Inynyrỹ Jesuisi Kristu‑ò wahe anawiòhenanykemy. Tai tahe ibutumy òbitimy biwinymahãke. Uritere arayky aõmydỹỹnabinabina nohõtiõmy. 


text:
Ijoiõ ityhydỹỹdu mahãduõ amahãdudỹỹmy rurukeki, ròtena ixinamy ralòke iityhyna ibuterehãre tii‑wana aõna aõnamy widee rybetyhymy rybeõmyke. Aribi hitximy raraykynyke hãre, bidyke. Ihãrele biròtenybenyke.


text:
Ityhyna irurukõmy ratximyhỹre hãre biròtenybenyke. Tii òsana kiamy raraykynymyhỹre: Iny rexiòwynyke iròdude riròmyhỹrenyremy ijõ rõhõtinyke. Kai tahe òsana mohõtinyke kiamy. Tuu ibinaõre. Ityhynareny urihimyòle rare. Brebunale sỹny roholamyhỹre.


text:
Inyõ tahe ibutumy riròmyhỹre. Awimy idi tahõtinymahãte‑wana, wiribi hitximy aõkõ. Uritere iòhòresedỹỹrenyõmy. Deuxu dori ridymyhỹre iwesemy iweselemy.


text:
Deuxu deòdumy tii rare. Eòdumy aõkõ. Deuxu‑ò tii rirawyònyre aõhebo rotỹỹnymyhỹremy. Deuxu rarybeke aõbo òbitire, aõbo teòsare. Deuxu heka tii ritamadỹỹnymyhỹre.


text:
Kiamy rakaraykywesenanyrenykre. Txuõ aõworana bedehesi heka judeu mahãdu riywinymy roimyhỹre. Kia txuule Deuxu‑ò reàlànanymyhỹre rexinohõtidỹỹnymyhỹre. Tahe aõkõre. Ijõ ityhydỹỹdu mahãdu tahe aõkõre. Tii iwitxira rexinohõtinymyhỹre. Ibutu txuu tamy awire Deuxu àlàna riwahinymyhỹre. Ixideewimy iny sohoji sohoji raraykywydynanymyhỹre. Ixitawimy Deuxu riwowydynyre. Ibutumy iny òbitimy ixidee raraykynyke.


text:
Kaiboho atxu biywinymyhỹbenykeki, kia tahe awire. Xiwenade riròkeki, tii tule Deuxudeewire riwinyre. Inyõ aõkõ riwinyre. Tii tule awimy riwinymyhỹre Deuxudeewina wahe.


text:
Inyboho heka ihõrõ mahãdu roire. Tai uritere inyseriòre rybeõmy ixiradỹỹõmy. Inyboho dori sohoji sohoji Deuxuru‑ò rexideòsinyrenykre. Iu tii ibutumy iny riywisinykre.


text:
Kiamy heka Ritidỹỹna‑ki roimyhỹre. Inynyrỹ heka rarybere: —Inatyhymy, Ibutumy warue‑ò tatiowotimy resekre. Rarybekre heka wamy Jiarỹ Deuxu raremy.


text:
Uritere inywitxira‑ò ryberenyõmy tii ibinamy rare uritere aõwidỹỹõmy, iòraru‑ki ixyhydỹỹdu òraruna‑txi resehemy.


text:
Jiarỹ tahe kiamy rahõtinyre. Kia aõmydỹỹnana aõ aõkõ rare Deuxu‑ò. Xiwena rỹsỹna rirỹsỹkeki aõ aõkõ rare. Uritere kia nohõtidu dee ibinare. Tiiboho riròõke. Xiwena rỹsỹnarỹsỹ òraru‑ki aijoiõ bibedewonyhenylau irỹsỹõmykre.


text:
Aityhydỹỹdu seriòreõ òbitiõmy ratxikeki tahe iru‑ki arawidỹỹõmy atximahã. Tamy dorihe òbitimy aõkõ heka idi rõhõtinyke. Tii heka tule riwinykelemy ixidi rõhõtinyke. Timy aõki teòsamy rahaõhyymyhỹre aõma, xiwena rỹsỹna‑ki. Kai aõki awimy aõma awityhy irỹsỹõmyke Deuxu Riòreõ dibinadỹỹnyke lau wahe, Kristu dori iòraru‑ki rurure.


text:
Kaki awimy òbitimy mahakeki. Biwinykeki inywitxiraru‑ki atxikeki, kia tai uritere rieryõmy aki rahake.


text:
Riroximyhỹrenyre, riõmyhỹrenyre —kia Deuxu Iòlòna dee aõ aõkõ rare. Aõmale tahe rõkõhõtinytyhymyhỹreny: wiòhedỹỹna, ywina eysana. Deuxu Tyytybytyhy inydeereny wahidỹỹna wahe.


text:
Rỹsỹna òraru‑ki aõhe wisỹdỹỹ renyõmy, butumy dori Deuxu riwinyre. Kia inyõ iòraru‑ki aõwitxiramy rõhõtinykeki tahe ibinare.


text:
Kaa biwinykeki timybo Deuxu dee òbiti relemyhỹre, urile ibutu‑ò tuu rybeõmy iny bedeòby, kia ira‑ki aõ ibinakõre.


text:
Ijõ urihimyò tatyhynymy ratximyhỹre heka iximy riatyke. Adee tahe òbiti heka rare. Aõbo riwinyre heka òraruna rare. Tai iwidỹỹõmy. 


text:
<n>(1-2)</n> Iny ixira‑di heka rõkõhõtinyrenyke ibutumy aõbo iny riwinymyhỹredi. Idi rõkõhõtinymyhỹrenyke inywitxira aõlaubo ruberumyhỹré. Iny òbiti erykõ mahãdu‑di.


text:
Kristu dori kaki raremyhỹu ixideewimy aõkõ tuu riwinymy raremyhỹ. Wiwana ritidỹỹdu wesemy riki riritinymyhỹre: nade aõhõkỹmydỹỹnana‑ò tai heka bede‑ò nade. Riòludunyre heka aõbo iòludu aõbinabinahãkỹ rarybere heka riwaòludunymy raremy.


text:
Tuheka roimyhỹre ihetxi Tyyritina‑ki inywiòhedỹỹna reny. Iny heka ribedeerydymyhỹrenyre ywina‑di rakatxirenykemy rikiraòrenyke heka Deuxu aõmy bede dỹỹnana wahe. Rahykyu òraru rahykyu wahe rubu.


text:
Tii heka wadee awire wii biwiòhenanyke. Deuxu anawiòhenanykemy adireny watxireri. Iwese Jesuisi Kristu riwinyre wese. 


text:
<n>(6-7)</n> Iluu ratxirenykemy irumy wiluumy matxibenykemy. Iny sohoji sohoji raraykynyke Jesuisi Kristu rayky wese‑di. Ityby Deuxu rayky wese‑di rỹike òbitimy. Tai tahe inyboho ywinale rekeàlàmyhỹre Deuxu‑ò, tii Jesuisi Kristu tybyreki wahe.


text:
Iwese rybetyyritityhy rarybere wese: —Idi judeukõdu mahãdu Deuxu riwowydynykemy. Tai adee ariwiunykre judeukõdu mahãduy‑ki. Jesuisi Kristu heka nade inatyhy riteòsinykemy. Judeu mahãdu riwiòhenanykremy Jesuisi Kristu nade.


text:
Kiamy heka roire wiuna Ritidỹỹ‑ki kia rarybere. Àlàna adee ariwahinykre wiuna‑ki judeukõdu mahãduy‑ki ani‑di arawiunykre. Ijõ‑ki tulekre: —Tuheka wiuna‑ki raritidỹỹ roimyhỹre judeukõdu mahãdu beysake wa judeu mahãdu‑wana.


text:
Ijõ‑ki kiamy roire: —Àlàna heka biwahinykemy Inyryrỹ‑ò idi watxireri, kaiboho tule judeukõdu mahãdu.


text:
Deuxu dee rybeduõ, Isaia tuu rarybere: —Rexiriòkòremy heka irybe roimyhỹre. Ijese riòkòre wahe. Tii judeukõdu mahãdu iòlòmy ronykre. Tiile heka riraòmy roimyhỹkre.


text:
Jiarỹ rexitòenyreri, Paulo, kaiboho, Deuxu heka arateysanyrenykre sõwemy ywina‑di, tyhydỹỹna‑di. Kiamy heka adireny heka watxireri, waseriòreboho. Jiarỹ heka rexitòenyhyy watximyhỹré Deuxu arawiòhenanykemy adeereny rexiterenymy watxiwãhãre. Deuxu Tyytybytyhy ruruna‑di raròsòna‑di adeereny kidiwahinykemy watxireri. 


text:
Kaiboho òbitimy ahãtenyte waityhydỹỹdu seriòreboho. Sõwemy aõna aõna witxira teerytenyte. Inywitxira bibedeerynybenyke dori teerytenyte.


text:
Ihãrele taheka atxireny wanohõti reare inatyhymy tai warybe rewahiny Deuxu riwatyhynymy kawese riwasỹnyreki.


text:
Biwateònyke taheka judeukõdu mahãdu‑ò. Jesuisi Kristu dori riwatare tadeòdumy idi judeukõ mahãdudikemy. Iu Deuxu rybe wihikỹmy rarybemyhỹreu, xiwena wahidỹỹdu wese rare. Kia tahe judeukõdu mahãdu Deuxu‑ò awike.


text:
Jesuisi Kristu Rybewihikỹ tỹmyra‑di rareri. Rexitòenymy rare adeereny. Tai kaiboho òbitimy teletenyte Deuxu Tyytybytyhy òraru‑ki wahe. Wadeysamy heka watxiwãhãre. Jesuisi Kristu adeereny riwinyreki wahe. Jiarỹ reerykõre iwitxira mahãdu‑di. Tahe aõma waaõmydỹỹnana reeryre. Tiu dori biwawiòhenanyke judeukõdu mahãdu aritakemy. Deuxu mahãdu judeukõdu rarekemy. Òbitimy ikoreny‑ki raremyhỹ.


text:
Rybe wihikỹmy rybe‑di rarewãhã tamyreny. Aõna aõna wiwihikỹ irureny‑ò rewinywãhãre. Deuxu Tyytybytyhy‑di Jerusalẽ hãwã‑ribi heka rybe‑di rare. Iliri bede‑ò wahe. Ibutumy bede bedemy rarybere. Jesuisi Rybewihikỹmy. Ibutumy waaõmysỹdỹỹna rewinyre, Deuxu wadee riwahinyre wahe.


text:
Ihãre tahe ararybekemy watxireri tiu iny roholakõmyhỹre mahãdu‑ò. Ijõõ dohodỹỹna iny ritohodỹỹnymyhỹre. Tai ikomy ararybekemy ixidi watxireri.


text:
Isaia dori kia Tyyriti roire: —Tiu iny tamy roholakõmyhỹre tamy ijohonaõmy rarybere. Tai rierymyhỹre. Tai tahe roholakre tahe rityhynykre. 


text:
Katahe kaki rexihumy waaõmysỹdỹỹ ratxireri. Katahe arorarenymy arake watxireri beòrakõle arakemy ixidi watxireri.


text:
Espanha bede‑ò arakemy watxireri. Arakreu dori Roma‑ò aroramy heka arakre. Iribi inyboho ibutumy rakatximyhỹreu tahe tako‑ò biwaixidỹỹnybenykre.


text:
Macedonia bede‑ki Akaia bede‑ki tamy nieruõ riwahinykremy ratxireri dohodỹỹna mahãduõ kia rama rahureri mahãdu wahe.


text:
Tiiboho riwiòhenanyre deysana‑di. Kia òbiti rare. Iribi tahe Deuxu rybe aõmydỹỹnana, Judeu mahãdu‑ribi nade. Tai tahe judeukõdu mahãdu, tule judeu mahãdu riwòhenanymyhỹke taaõwiwi‑di.


text:
Bexitòenyke wadee waõmysỹdỹỹna sõwemy watxireri ariwinykremy. Deuxu Tyytybytyhy heka sõwemy wadee nade adeereny ariwahinykremy, luuna sõwemy adeereny ariwahinykre.


text:
Tule ityhydỹỹdukõdu mahãdu Judeia wadee aõbinahãkỹ wadi ratximyhỹre. Wadi bexitòenybenyke jiarỹ iribi arahenykre. Tule kaa nieru rewyreri waribi teysamy rimyrenykre.


text:
<n>(1-2)</n> Fibi hãwyy ityhydỹỹdu seriòreõ adee rakre. Tii heka Sekrea hãwã ludu dohodỹỹna mahãduõ rare. Tii heka dohodỹỹdu mahãdu riwiòhenanymyhỹre aõu aõu aityhydỹỹdu seriòre wesemy. Tii kaiboho biwiòhenanykre, tii dori sõwemy riwawiòhenanyre.


text:
Tii wadee sõwemy riwinyre rubu lau ruberuõtyhy. Tai jiarỹ reàlàwãhãre tamy, tule tuu ibutuma Judeukõdu dohodỹỹna mahãdu. Iheto dohodỹỹna mahãduõ warybe wehityhyna biwahenyre.


text:
Epenetu‑ò biwehityhyny. Tii ibutumy ityhydỹỹdu‑ribi juhuule rityhynyre Asia bede‑ki. Tii wabiòwa rare.


text:
Adroniko, Junia wana biwehityhynanykre. Tiiboho judeu mahãduõ roire. Ròtenawo‑ki wawana roiremyhỹ. Dohodỹỹna mahãdu rierytyhyre. Deuxu deòdỹỹna mahãdu heka wakomy rityhynyre.


text:
Apele heka ityhydỹỹdu tyhy rare. Biwehityhynanyke. Aristabulo‑wana heto woludu mahãdu biwehityhynanykre warybe tamy.


text:
Tule biwehityhynanykre Herodiaõ —waijoiõ tii rare judeu mahãduõ wahe. Kristu dee dori kia iny òbiti rare. Narciso heto ludu ityhydỹỹduõ heka tule biwehityhynanykre warybe tamy.


text:
Filologo, Julia‑wana, Nereu taseriòre‑wana, Olimpa, ityhydỹỹdu mahãdu tii‑wana ratxireri ibutu‑ò warybe wehityhyna.


text:
Ibutumy aseriòre debò bimyke biwehityhynanybenykre ibutumy. Ibutumy Kristu tyydỹỹdu mahãdu‑ò arawawehityhynanykre. Tule kaki dohodỹỹna irybe wehityhynanyre adeereny riwahinyreri. 


text:
Rybeõ roire kaa rybe tyyriti ixiydynako‑ki. Ijõ aõhe dỹỹnana doimyhỹde kia hetowo hitxina‑ki. Iwitxiramy heka taerydỹỹna mahãdu —iwese inydeereny erydỹỹnamyhỹre wesemy aõkõ kia lau tahe bexiebenyke.


text:
Aõ Jesuisi dee aõkõ raaõmysỹdỹỹnyre. Ixidee tule heka raaõmysỹdỹỹmyhỹre aõ ixidee ritarenykemy rõhõtinymyhỹrenyre. Tiiboho heka rarybewihikỹmyhỹrenyre, aõma, ruikedỹỹmy timy bede erykõ tuu ratximyhỹrenyre.


text:
Jiarỹ wadeysamy watxireri kaiboho òbitimy ibutumy toiteki. Araerywãhã jiarỹboho aõbo òbitire uritere aõbina widyyõmy.


text:
Deuxu ywisidỹỹna wahidyyna dori Satanasi riixãwididỹỹnyke. Jesuisi Kristu Inynyrỹ wiòhedỹỹna adeereny riwahinykemy idi watxireri. 


text:
Tximòtxi dori wawiòhedỹỹdu rare. Lucio, Ijasõ, Sosipatu, wajudeuijoi‑wana tule adeereny irybe wehityhyna riwahinyre.


text:
Jiarỹ, heka Tercio, reritinyreri aõbo Paulo rarybere adeereny. Jiarỹ adeereny warybe wehityhyna rewahinyreri.


text:
Jiarỹ heka Kaio heto‑ki watxireri, dohodỹỹna rabutunyreki watxireri. Kaio irybe wehityhyna adee riwahinyre. Tule Erasto hãwã nieru rubudỹỹdu rare. Tule Quarto inyseriòrereny rare. Ibutumy heka kaa irybe weityhyna adeereny rewahinyrenyreri.


text:
Deuxu irurutyhy‑di rare. Tii heka adi riyrubunykemy adi watxireri. Iwese rybeweityhyna rarybere wesemy, ruru adee riwahinykre.


text:
Kaheka Deuxu tarasana rare. Ibutumy iny mahãdu kaa tarasana rare. Katahe wiji ibutumy Deuxu rybemy rybena reamyhỹre. Iwese Deuxu rybedu mahãdu juhuu rarybere wesemy. Deuxu heka ibutu‑ò tuu rarybere. Tai tahe ibutumy iny Deuxu Tyytybytyhy rierykre tule rityhynykre.


text:
Deuxu‑ò àlàna biwahinykeki tii dori bedeeryna ratximyhỹre Jesuisi Kristu òraru‑ki wowydyna tamy biwahinybenykre aõu aõu. Kie, Paulo. 


text:
 <font color=teal>1 Oritxi Hãwã Dohodỹỹna Mahãdu‑ò</font></n>Paulo jiarỹ Deuxudeewimy deòdumy wãhãre, Jesuisi Kristu deòdỹỹna‑ki wahe. Jiarỹ waityhydỹỹdu seriòre Sòteni‑wana adee warybereny adiwahinyde.


text:
Oritxi hãwã dohodỹỹna mahãdu‑ò heka watyyriti adiwahinyde, Jesuisi Kristu òbitidỹỹna mahãdu‑ò, Deuxu hõrõ mahãdu‑ò, hãwyy, hãbu‑wana, ibutumy Jesuisi Kristu ityhydỹỹdu mahãdu‑ò. Tii iny Iòlòrenymy heka ratximyhỹre.


text:
Ruxetòena, ywina‑wana adeeren kanakemyidi watxireri, Deuxu iny tyby‑ribi, Jesuisi Kristu iny Iòlò‑ribi. 


text:
Jiarỹ adeereny rexitòenyreri Jesuisi Kristunimy iny Iòlòrenynimy wiwese wimy wimy bityhynymy marybebenykemy. Wadee awiõre wiribi hitxi hitxidỹỹ. Wii bitotynytyhymy boibekemy adireny watxiwãhãre, araykyreny‑ki, aerysynareny‑ki.


text:
Inyõ wadee rarybemyhỹre. Ijõ mahãdu heka Paulo rityhynymyhỹre ihõrõ mahãdu wahe, ijõ heka Apòlo rityhynymyhỹre ijõ tasỹ Pedro rityhynymyhỹre, ijõ tahe Kristu rityhynymyhỹre.


text:
Aõherewe, Kristu be iny rihitxihitxinymyhỹre. Paulo be itxeò nihikỹ tyre‑ki rurure adeereny. Pauloni‑di be rasebere.


text:
Kristu dori aõsebedỹỹmy aõkõ diwateònyde Rybewihikỹmy rybemy. Bede erydỹỹna nihikỹmy rybemy aõkõ diwateònyde, Jesuisi itxeò‑ki lamana ariwòkemy aõkõ, kia inydeereny rurureki wahe. 


text:
Kristu itxeò rubumy ijyy heka ityhydỹỹdukõdu dee itxỹtena rare. Biu‑ò hedu mahãdu dee tahe, Deuxu ruru kia rare.


text:
Kiamy tahe iritidỹỹna roire: ierysydu mahãdu erysyna‑di ariixãwidỹỹnyke. Bede erydu rayky‑di adiijõnykre.


text:
Titxibo tahe bede erydu rare. Tyyritimy erydu heka titxibo rare. Titxibo tahe wiji dỹỹraxidu rare. Kabede ludu bede erysyna heka Deuxu‑ò itxỹtedỹỹna rare.


text:
Bede bede ludu mahãdu rõhõtinyre bedeerytyhymy. Tai tahe Deuxu iximy rierynanyõhyyre. Kia tahe Deuxudeewire. Iny rybewihikỹmy rybe heka iny witxira‑ò itxỹtere. Kia‑di tahe Deuxu iny ritareri iny rityhynyreki.


text:
Judeu mahãdu aõwiwi rỹikemy aõbo raremy ratxireri. Judeukõdu mahãdu bede erysydỹỹna‑di rarekemy riijemyhỹre.


text:
Kristu itxeò‑ki lamanamy iny rarybemyhỹrenyre. Kia tahe judeu mahãdu riojinyre, judeukõdu mahãdu dee itxỹtena kia rare.


text:
Tahe Deuxu rariròwysyna judeu tule judeukõ mahãdu‑ò heka Kristu erydỹỹna tule ruruna rare ihedỹỹnarenymy.


text:
Deuxu itxỹtedỹỹnamy rybe hãbu bedeery ratyre rare. Deuxu iruruõkeki, tii hãbu ruru ratyre iruru rare. 


text:
Waseriòre mahãdu arariròwysyna‑di mohõtinybenybeke. Betehemy iny erysyna mahãdu‑ribi sõweõre, Deuxu rariròwysyna mahãdu. Dinodu mahãdu sõweõre, iny Iòlòtyhy mahãdu‑ribi sõweõre.


text:
<n>(27-28)</n> Deuxu heka aõna aõna itxỹtena ritare bedeeryhykỹ mahãdu riixỹrudỹỹnykremy. Aõna aõna ruruõ Deuxu ritare aõna aõna ruru‑di riixỹrudỹỹnykremy aõna aõna derare, aõ aõkõ rare Deuxu ritare aõ‑di aõ aõkõ‑ò riyjanykre.


text:
Kaiboho dori Jesuisi Kristu hõrõ toite. Tii heka inydee ibutumy rare: erysynamy òbitinamy, tamanamy, tarasanamy rare biu‑ò hena wahe. Deuxu kia ibutumy diwahinyde inydeereny.


text:
Waseriòreboho aõ hãbu bede erynihikỹ wese aõkõ adeereny anade. Deuxu rybetyhydỹỹnanamy ararybekremy. Rybenihikỹmy heka rarybeõre.


text:
Wabedeerydỹỹna erytyhy rybesirahakỹ‑di aõkõ rarybereri iny rityhynykemy. Urile tahe Deuxu Tyytyby ruru‑di rarybewãhãre.


text:
Kia bede erydỹỹna inyõ wiji Iòlòtyhy mahãdu rieryõre. Kia rierymyhỹkeki, Wanyrỹ wowydyna‑ribi itxeò‑ki ritamadỹỹnyõhyyre inihe.


text:
Iwese Ritidỹỹna roireri wese rare: —Rue lobixiõhyymyhỹre, nohõti heka roholaõhyymyhỹre, inywo rieryõhyymyhỹre, aõbo Deuxu riwinyre taluuna mahãdu dee, tamy riwahinykremy.


text:
Deuxu Tyytybytyhymy kia inyboho riteòwarixinyrenyre. Ityytyby ibutumy rieryre. Deuxu raykywo‑ribi aõ ritỹnynymyhỹre.


text:
Kiadile Deuxu wahisidỹỹna iny reeryrenyre. Kia iny reerydỹỹnanymahãrenyre hãbu bede erydỹỹna‑di aõkõ, Deuxu Tyytyby rybe‑di tahe reerydỹỹnanywãhãre. Kia iny retỹnynymahãre iny Deuxu Tyytybytyhy‑di mahãdu‑ò.


text:
Iny Deuxu Tyytybytyhy‑di rỹiõra mahãdu dee Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹna dera. Tamy itxỹte rare. Rierykõre. Deuxu Tyytybytyhydile iny rierymyhỹre.


text:
Ryberiti‑ki roire: —Mobo tahe rieryre Wanyrỹ rayky, mobo tamy aõ ritỹnynykre inyõ aõbo? Inyboho Kristu rayky ijõdire, iwesele raraykynymyhỹre. 


text:
Waseriòreboho adeereny rarybeõhyyre hãbu Deuxu Tyytybytyhy‑di rỹira wesemy. Hãbu òrarudu wesemy rỹirawesemy adeereny ararybeke. Uladu wesemy Kristutyhydỹỹ‑ki rỹira wesemy adeereny rarybere.


text:
Huỹsy‑di òedỹỹ araerynadỹỹnyrenyreu rỹsỹnatere wesemy aõkõ erydỹỹnasiramy aõkõ rybe. Kia rỹsỹna rỹsỹmy texiywinyõtenyte. Wiji tule texihumy aõkõ toitenyte.


text:
Òrarudu wesemy dori ahãtenyte. Ihãrumy, ijàmy atximyhỹtenyte. Tai tahe òrarudu mahãdu wesemy ahãte ityhydỹỹdukõdu mahãdu wesemy ahãtenyte.


text:
Inyõ rarybekeki: —Jiarỹ Paulo erydỹỹnay‑ki rare. Ijõ rarybekeki: —Jiarỹ Apòlo erydỹỹnay‑ki rare. Tiiboho ityhydỹỹdukõdu mahãdu wesemy ihỹrenyre.


text:
Aõbohe Apòlo, aõbohe Paulo. Deuxu deòdu heka inyboho roire. Inyribireny tetyhynymy teerymahãtenyte. Iwese Deuxu iny sohoji sohoji‑ò aõmydỹỹna riwahinyre wese, tai tetyhynytenyte.


text:
Ta jiarỹle rybemy rarybere iny aõty ribòrònymyhỹre wese, Apòlo rybe ritỹnynyre iny alòbòròna ribenymyhỹre wese rituunyre. Deuxule tahe idimyhỹre iwese alòbòròna riumydỹỹnymyhỹre wese.


text:
Tai tahe tòbòròdỹỹdu aõ aõkõ rare; ituudỹỹdu tule aõ aõkõ rare. Deuxule aõwedu wedu heka rare. Tiile ityhydỹỹdu widỹỹdu nihikỹ rarekre.


text:
Tòbròdỹỹdu ituudỹỹdu‑wana sohoji wesemy ihỹrenyre. Sohoji sohoji tauri wahisidỹỹ ritakremy, iwese sohoji sohoji raaõmysỹdỹỹmyhỹre wese. Wiwana dori Deuxu dee iny raaõmysỹdỹỹmyhỹre.


text:
Inyboho heka Deuxu wiòhedỹỹdu mahãdu roire. Kaiboho tahe Deuxu oworu wese toite. Iwese tahe Deuxu heto wese kaiboho toite. 


text:
Heto widỹỹdu deyrewe wese retelenyre. Ibutumy Deuxu ruxetòenamy kia rewinyre. Juhumana retidire idi tahe itira ityre reòdònyra. Ywimy biwinybenykre. Awimy bitamadỹỹnykemy.


text:
Ibutumy juhumanatyre‑ki relereri. Ijõ womati tỹrỹrỹhỹkỹ, ijõ prata‑di ijõ manatỹny‑di, ijõ òwòru‑di, ijõ òteti‑di, ijõ horeru‑di.


text:
Kia txuu Kristu txu wahe riteòsinykre aõdibo sohoji sohoji raaõmysỹdỹỹmyhỹre heòty dori riurihixinanykre. Aõhebo iny rotỹỹnymyhỹreki.


text:
Inyõ Deuxu heto wesemy rahukeki, Deuxu tii rihukre, Deuxuheto dori rare. Kia tahe kaiboho toite Deuxu heto lytytyhy rare, ihõrõtyhy wahe. 


text:
Ixi itxenadỹỹõmy, inyõ bedeerymy ixi‑di rõhõtinykeki, raitxỹteke tai tahe bedeery inatyhy‑ki rareke.


text:
Kabede bede eryna tahe Deuxu dee itxỹtena rare. Kia Ritidỹỹna‑ki tahe roire: —Bede erynadu tyhy tabedeerydỹỹna‑ki Deuxu‑ò ròõnodỹỹre.


text:
Inyboho Deuxu deòdu roire, ibutumy idi mohõtinybenyke tii inykireny ihỹre. Inyboho dori Deuxu aõmydỹỹnana erykõdu tỹnydỹỹdu roire.


text:
Wadi rõhõtinykeki awimy aõbo ibinamy aõbo kia tahe wadee aõ aõkõ rare. Aõbo dohodỹỹ tỹnydỹỹdu mahãdu wadi rohõtinyke kia wadee aõkõhykyre. Jiarỹ tahe ixi‑di dehumy rahõtinyõhyymahãre.


text:
Jiarỹ reeryõre inyõ aõbinamy wadee rexiwonyke warayky wadee òbiti rare. Tahe ihãrele òbitimy iko‑ki rare. Wanyrỹ tahe wadi timy rõhõtinyke.


text:
Kia tahe wiji idi timy nohõtiõmy. Jesuisi nonanako‑ki. Tii tahe kanakreu, ibutumy wasimy aõ rỹira ritỹnynykre, ibutumy iny raykymy rỹira ritỹnynykre. Kia txule ibutumy iny tabedeòby ritakre Deuxu‑ribi. 


text:
Kia aõna aõna wawese riwawesenanyreri. Apòlo wese tule rewesenanyreri. Kaiboho dori bierybenykemy kia: ierysydỹỹrenyõmy aõbo iritidỹỹnawo‑ki ihoõre. Kia wese keki, ijõ tỹnydỹỹdu ijõ ratyre ryiõtyhy.


text:
Mobo iny wiribi iwitxiramy ihỹre. Aõbohe akire Deuxule aõwiwi adee riõre. Ibutumy iribi tetateki tahe aõherekibo axiwedere.


text:
Kaiboho ibutumy aõ ijõdire. Tatyhytenyte, iòlò wesemy taditehemynyte iny arawiòhenanyrenyõre. Wadee awire kaiboho iòlòmy ahãtenyte. Tai jiarỹboho awana ariòlònykre.


text:
Kiamyre òsana. Deuxu dee heka inyboho deòdỹỹna mahãdu rurukrerke mahãdu roire ibutuko‑txi, ỹjuko‑txi, hãbukò‑txi.


text:
Kristu òraru‑ki itxỹtewesemy jiarỹboho roire. Kaiboho Kristu erydure riki. Jiarỹboho warurukõrenyre. Kaiboho orarudirenyre jiarỹboho inyõ waluurenyõre. Kaiboho tahe ibutu luuna toite.


text:
Ihãre tahe wiji ramamy, bemomomy, tykyõmy rekoamyhỹre. Tule sỹywisidỹỹna rỹiõre. Tule jiarỹboho wahãwã òbiti ihokõre.


text:
Ihãre inyboho naaõmysỹdỹỹmyhỹde iny debò‑di irukemy. Inyõ inydeereny aõbinamy rarybekeki, awilemy inyboho rirawyònymyhỹre. Inyõ aõsirahakỹle inydee riwinykeki, aõmy rybeõmyke.


text:
Rybebinamy inyboho dee reakeki, ihãrele Deuxumy tamy rarybemyhỹre. Rỹnysityby wese inydireny tiiboho retehemyhỹre, iijese ijese wesemy. 


text:
Kia ròritidỹỹreri aixỹrudỹỹrenymy aõkõ, tahe wiòhedỹỹdumy retirỹreri binadỹỹna lau, iwese inytybyõ tariòre rierynanyre wese.


text:
Tahe sõwemy Kristu‑ki bede erydỹỹdu rỹire. Sõwemy aõkõ bobohomy rỹirenyre. Kristumy heka jiarỹ sohojile borenymy rare. Rybewihikỹ erysyna‑di dori borenymy rãire.


text:
Tai Tximòtxi reteònyre adeereny. Tii wariòre luu wesemy ratxire. Tii òbiti rare Wanyrỹ‑ò. Tai watxi õhõtireny reake iwese Jesuisi Kristury wese rariamyhỹreki, tule iwese reerynanyre wese ibutu dohodỹỹna hetowo‑ki.


text:
Wanyrỹdeewikeki arakre wylemy arorareny‑ò. Tai arierykre ixiwowydymy nohõtidu irybe sohojile aõkõ arierykre, aõhebo rotỹỹnyre tule arierykre.


text:
Dohodỹỹna mahãduy‑ki òrarutyhy‑di riki toite kia tahe rare: hãbuõ heka tybyhãwyytyby‑wana roire. Kia òraru tahe ityhydỹỹdukõdu mahãdu riòludunyõhyymyhỹre.


text:
Kia hyyle ixi‑di aõ aõkõ tõhõtinymyhỹte. Aõherekibo bede teòtiinyõtenyte tahinyõmy idi texitòenyõhyytenyte. Hãbu kia riwinyre, ityhydỹỹdu mahãduy‑ribi biòlòdỹỹnyke.


text:
Jiarỹ akyreny‑ki watxiõrerihãre, tahe warybetyytyby awanareny ratxireri, iwese jiarỹ awana ratximyhỹre wesele. Tahe wadohodỹỹna ariwahinykre kahãbumy ibinamy riwinyremy. Tahe ityhydỹỹdu ributunykeu,


text:
Arybe iximy wydy awi aõkõ rare. Taholaõtenyte aõbo kia rybe‑ò; iuri ibutere paõ widỹỹna sõwemy rauridỹỹra uridỹỹna heka òraru wese heka rare.


text:
Idi behubenyke iuri hitxina‑di, tahe paõ iuriõmy rỹirekre wese boibekemy òbitimy, Kristu tule budòeni xiwedỹỹna wesemy inydeereny rurure, iny Pascoareny worana bedehesi dorihe rarỹỹnymy rare.


text:
Tai tahe ixena roxina rikiwinyrenyke. Paõ iuri‑di ryiõmy rakatximyhỹreny. Kia uri paõ òraruihetxina wese rare. Paõ tỹmyra, òbitire, inatyhyre, tii rikiyrenyke. Kia tahe rare òbiti widỹỹna wahe. 


text:
Ibutumy òrarudu mahãdu‑ò aõkõ adeereny rarybere. Iny ibina mahãdu, wasidu mahãdu, Deuxutyhy luukõdu mahãdu. Kia‑wana noõrenymykeki, bede‑ribi ihyyle bexihitxinyke.


text:
Wiji watyyriti kia wese rewahinyre. Ityhydỹỹduy‑txi ròtedu òrarudu rarehyykeki, kia roo‑ki risiõmy tule iny ibina mahãdu, Deuxutyhy luukõdu, ujõmomy rybedu, wasidu, axaxa momodu, kia mahãdu‑wana tahe byreòmy.


text:
Deuxu dohodỹỹdukõdu mahãdu hitxidỹỹdu rarekre. Deuxu Ryberiti‑ki roire: —Òrarudu ay‑ribi biòlòdỹỹnyke. 


text:
Iny ityhydỹỹduõ widee raurenanykeki, aõbohe awire? Erysydu‑ò rikidy aõbo ada ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rybeke aõbo? Uritere ityhydỹỹduòle marybekre.


text:
Ityhydỹỹdu mahãdu bede bede mahãdu ierysydỹỹkre. Kia teerytenyõta aõbo. Ityhydỹỹdu mahãdu bede bede mahãdu ierysydỹỹkeki, aõna aõna iyja tahe teeryõtenyte timy rasỹdỹỹnykemy.


text:
Ityhydỹỹdu wii ridykeki, kia tahe iaõ bede eryõmy rare. Inyõ adeereny aõmy rotỹỹnykeki, urile tahe aõhõkỹmy rotỹỹnykre. Kia heka Inynyrỹ‑ò òbitire.


text:
Òrarudu mahãduõ‑ò, Deuxu Iòlòna uri riwahiõtyhy. Kia teeryõtenyte, iny ywimynoduõ, Deuxutyhy luukõdu, wiriòrese‑ò òtadu, hãbu hãwyy wese rexiwahinymyhỹre ijõ hãbu‑ò.


text:
wasidu, ixidee imynymy nohõtidu, axaxamomodu, jei jeimy rybedu, inywitxira aõmydỹỹnana wydydu, kia‑ò Deuxu Iòlòna uri rawahiõtyhy.


text:
Kaiboho heka juhu kia wese toite. Wiji tahe iny Iòlò Jesuisi Kristu, anasuhode, anaixãwidinyde anatade Deuxu Tyytybytyhy‑di. 


text:
Ibutumy ariwinyke ixidee wikeki ibutumy aõmydỹỹnana tahe iwidỹỹ awiõre. Ibutumy arotỹỹnyke ixidee wikeki, aõ aõkõ tahe waumy‑di rarekemy raremyhỹ.


text:
Rỹsỹnaheka weryri‑ò ralòmyhỹ kia‑ò heka ihỹmyhỹre. Kia heka Deuxu wiwanale rahukre ikonana‑ò. Umy heka òraru‑ò sohojile aõkõ rỹire. Deuxu umydikemy dorihe riwinyre.


text:
Iny umy heka Kristu rareasa rare. Kia aõbo teerytenyõte? Kabe Kristu rareasa aderana‑wana rabutukre, aõkõrehe.


text:
Inyõ hãbu aderana‑wana roikeki, sohoji umyhyyle wiwana roireke. Kia teerytenyõte aõbo? Kia Tyyriti Iritina‑ki roimyhỹre, hãbu hãwyy‑wana sohoji umyhyyle wiwana roireke.


text:
Òraru‑ribi teòrehemy atximyhỹbenyke Ijõ òraru inyõ riwinykeki umywo‑ribi nodu aõkõ rare. Òta òta òraru tahe inyõ riwinykeki, kia ixiumy òludu òraru‑di reake.


text:
Kaiboho aumy wedu aõkõ atxitenyteri. Jesuisi Kristu adee rurureki. Tii òwynihikỹ‑di anadyde, Kia tahe aumyreny‑ki Deuxu‑ò beàlàbenyke, òbitimy bexisỹnyke aumyreny‑di. 


text:
Wiòmysadỹỹõmy. Urile rexitòenykemy aõutxu‑ò wii riòmysanykre. Urile ixideewimy wiwana ratxike. Idi wiwana roikre Satanasi riixiranyheny bededỹỹnana riijereki.


text:
Ibutumy hãbu wawese rỹirakeki, awire. Iny sohoji sohoji tahe, Deuxu bede ywisidỹỹna tamy riwahinyra ijõ wiribi lahitxi ihỹre. 


text:
<n>(10-11)</n> Hãbu hãwyymy heridu‑ò warybe rewahinyra, tahe warybe aõkõ rare, Wanyrỹ rybe. Kia rare: Hãwyy uritere tahãbu ririõhyyke. Hãwyyõ tahãbu‑ribi rexihitxinykeki, ijõ‑wana roiõke ada tahãbuwanale ixyby roike. Tule hãbu uritere tahãwyy risiõmy.


text:
Ijõ‑ò warybe rewahinyra Wanyrỹ rybemy aõkõ: Ityhydỹỹdu seriòre ihãwyy ityhydỹỹdukõdukeki, uritere iatysyõmy hãwyy tii‑wana rarekemy ratximyhyreki.


text:
Hãwyy ityhydỹỹdu ihãbu ityhydỹỹdukõdukeki, tule uritere iatysyõmy tahãwyy‑wana rarekemy ratximyhỹreki.


text:
Hãwyy dori ta hãbu ityhydỹỹdukõdu riòbitinymyhỹre rityhydỹỹnymyhỹ tii‑wana ratximyhỹreki. Hãwyy ityhydỹỹdukõdu iwesele ta hãbu risỹnyre. Aõkõkeki ariòre ityhydỹỹdukõdumy raremyhỹ. Ka tahe rityhynyreri.


text:
Ityhydỹỹdukõdu resekeki ixinamy rake. Kia wesekeki, ityhydỹỹdu ritaamy aõkõ ihỹre. Kaiboho ywina‑di boibekemy Deuxu ratximyhỹre.


text:
Iwese Deuxu iny sohoji sohoji rihitxihitxinyre wese, boibemahãke. Iwese atximahãtenyte wese Deuxu anatadenydeu kia wese boibeke. Kiamy heka reerynanymahãre ibutumy dohodỹỹna‑ki.


text:
Inyõ notyky resyna‑di bityhynykeki, kaweselemy mabeke. Inyõ õtyky resyna‑di aõkõ bityhynykeki, juhuu tatemahã wese mabeke, notyky resydỹỹõmy.


text:
Notykyresy aõ aõkõ rare, ityky resykõ tule aõ aõkõ rare. Deuxu bede ywina ywidỹỹna, kia heka aõ wihikỹ rare.


text:
<n>(20-21)</n> Iwese Deuxu ibutumy iny ditade wese, juhu widỹỹnalemy mabeke. Deòdumy aõbo tetyhynyte, tahe tuhyymy mabeke. Awedudeewimy bexihukeki tahe, idi make araokorore‑ribi bohonykeki, tahe make.


text:
<n>(22-23)</n> Deòduõ‑ò Deuxu ritakemy rarybekeki, tahe rityhynykeki, tii raòkòrò‑ribi rohonyra Deuxu rue‑ò òkresyõ mahãdu rityhynyrenykeki, tiiboho deòdu roire. Deuxu aradyra òwyhykỹ‑di tai tahe hãbu deòdumy aõkõ boibeke.


text:
Ijadòma‑ò bede ywinamy Wanyrỹ Deuxu tarybe diwahinyõde. Ihãrele wadohodỹỹna adee ariwahinykre kialemy. Deuxu dori tatòenamy riwaòbitinyre.


text:
Aõhebo kowa rotỹỹnyre, awi aõkõ rare. Kia tahe aratohonykre: Iwese iny ratximyhỹre wesehyy, boibeke. Tii tahe wadee awire.


text:
Kai aõbo hãwyymy heridu tate. Tahe ixihitxidỹỹmy nohõtiõmy. Kai aõbo hãwyymy heridu aõkõ tate. Tahe hãwyymy herimy nohõtiõmy.


text:
Tahe hãwyy‑wana boikeki. Tii òraruna aõkõ rare. Tule ijadòma roikeki tule òraruna aõkõ rare. Ibutu iny heridu iaõmydỹỹ‑ki aõhõkỹmy rotỹỹnyrenyke. Ilau jiarỹ adeereny rarybere inyõ aõhõkỹmy rotỹỹnyheny.


text:
Iny bedewomy ratxirerí, ixibedewodỹỹ‑ribi tõhõti rosake. Iny deysamy ratxirerí, deysa‑ribi nohõti rosake. Inyõ aõ riwymyhỹré, ihokõ wese rotỹỹnyke.


text:
Kabede aõna aõna kai bierysynanykeki iwese ierysydỹỹõmy bisỹnyke. Kia aõna aõna ibutumy ituekre. Bededỹỹnanahe aõwesele rexihukre.


text:
Ixiraõmy ahãbenyke, kiamy tahe adee watxiwãhãre. Inyõ heridu aõkõ Deuxu aõmydỹỹna riywinymyhỹke, iwese Deuxudeewimy ratximyhỹkemy.


text:
Kiamy rihitxinyre. Hãwyy tule heridu aõkõ Deuxu aõmydỹỹna riywinymyhỹre taumy Deuxu Tyytybytyhy òbitidỹỹmy. Hãwyy heridu tahe bede aõmydỹỹna‑di rõhõtinymyhỹre tahãbudeewimy riywinykemy.


text:
Kia aratohodỹỹnyra adeerenywikremy. Kaiboho arataaõtyhy. Urile anawiòhenanymahãde Deuxu iòhòmyhỹreki. Iòkõramy ibutumy arahenyrenykemy watxiwãhãre. 


text:
Ijadòma tibiedỹỹdu tatibiena‑õ òbitimy aõkõ risỹnymy rexinohõtinymyhỹre. Ijadòma tahãbumy herina bede‑ò rehemynyre. Tahe tatibiedỹỹna‑di inyõ‑wana roikemy idi ihỹre, ixinamy roike. Kia òraruna aõkõ rare.


text:
Weryrybò heriõkemy rarurunykeki, tii tahe awire. Tii dori irurudire iheridỹỹnyke heny. Tii ixiumy wedu rare.


text:
Tahe wytesetyhymy ratxihyykeki, teysamy rỹikre. Tuheka jiarỹ rahõtinyreri. Deuxu Tyytybytyhy wawo‑ki ratxirerimy idi rahõtinyreri. 


text:
Katahe adeereny ararybekre: Suritxoo‑ò rỹsỹna xiwedỹỹnamy. Inyboho ibutumy bedeery roire. Bede ery iny aõnityhymy rixinohõtinyre. Luuna tahe inywiòhedỹỹdure.


text:
Kaa rỹsỹna suritxoo‑ò xiwemy rawahimyhỹre. Kia tahe aritỹnynykre. Inyboho rieryrenyre suritxoo aõ aõkõ rare. Sohojihyy heka Deuxu rare.


text:
Iny deuxu aõ òta òtalemy rininimyhỹre biu‑ki, bede‑ki. Iwese deuxu sõwemy ihỹre wese wedu sõwe rare.


text:
Inydeereny Deuxu sohojile rare. Inytybyreny. Tii ibutu aõna aõna riwinyre. Tamy inyboho roire. Tule inydeereny Wanyrỹ sohojile rare, Jesuisi Kristu. Tii ibutu widỹỹdure. Tii ratximyhỹre xiery inyboho ratximyhỹrenyre. Tamy inyboho roire. 


text:
Tahe ibutumy kia iny rieryõre. Iny sõwemy suritxoo iny reòwarimy rỹira. Tii riki ixiwenadumy riroxikeki, tai òraruna tuu relemyhỹre.


text:
Rỹsỹna aõkõ riwatyhenyrenyra Deuxu‑ò. Tai roxiheny rỹire. Rikirỹsỹrenyõkeki, rikiõnonyrenyõtyhy. Rikirỹsỹrenykeki, aõ rikitarenyõtyhy.


text:
<n>(9-10)</n> Bexiebenyke. Urile ityhydỹỹdu aokõdu ixihe‑ki iatysyõmy, aurihixinahe‑ki. Suritxoo hetowo‑ki inyõ umy robikeki teroxiterimy, tii tule ijõ rỹsỹmy rexiwonyre, xiwe rỹsỹmy.


text:
Tai rỹsỹna òraru‑ki ityhydỹỹ‑ki waseriòre òraruna‑txi resekeki, jiarỹ kia rỹsỹna ariroxiõtyhy, waseriòre òraru‑ki. 


text:
Jiarỹ adeereny rexihyymy watxiwãhãre. Jesuisi teòdỹỹnamy jiarỹ watxiwãhãre. Jesuisimy, Inynyrỹrenymy rabiõremy tahõtinymahãtenyte aõkõ, Jesuisimy rabire. Waòraru‑ki kaiboho ityhydỹỹdumy toite. Deuxu dee waõmysỹdỹỹ òraru‑ki ayreny‑ki.


text:
Inywitxiraõ‑ò òsana Deuxu deòdỹỹnakõmy watxiwãhãre. Adeereny tahe inatyhymy Deuxu teòdỹỹnamy wãhãre kaiboho dori wateòdỹỹna urihixinamy ahãtenyte Deuxu dee. 


text:
<n>(4-5)</n> Jiarỹ ariroxikeki, ariõkeki, tai aõkõhe awilere. Ityhydỹỹdu hãwyyõ‑wana, wawana aridykekõ aõbo awileke. Kawese ibutumy Deuxu teòdỹỹna mahãdu rotỹỹmyhỹre, tule Jesuisi seriòre, tule Pedro.


text:
Inyõ aõbina‑ò rakeki, ta aõ aõbo riòwynyke? Aõkõre. Inyõ oworumy uva bederaty ribrònyke‑wana, bederatyõ aõbo ritòleke. Inatyhymy inyõ teòte asi‑ò riyrubunymyhykeki, ihowỹsymy aõbo riõmyhỹke? Kohe, riõmyhỹke.


text:
Moisesi bede ywina ritidỹỹna‑ki rỹimyhỹre: —Broreniry itaaõmyhỹ maixõmo tyre rariamy risymyhỹreu. Deuxu aõbo broreni riwotòenymyhỹre. Aõkõre.


text:
Tahe waòrarureny‑ki aõbo kia rarybere. Kohe. Inyõ ròbròmyhỹreu, iyremy ritakemy rõhõtinymyhỹre. Tule inyõ riòròmyhỹreu, ijõõ ixidee ritakemy rõhõtinymyhỹre.


text:
Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹnanamy adeereny anaerynanykeki, idi aõna aõna aribireny aritaleke, aõbo? Kia aõnityhyre aõbo?


text:
Iny witxira aõ aribi ritake‑wana, jiarỹboho iratyre iu aròtarenykemy arotỹỹnyrenyke. Tahe tiu ròtaõhyyre. Deuxu Rybewihikỹ tỹnydỹỹna ariokòròõtyhy. Tai ibutumy aõ witxira witxira riòludunywãhãre.


text:
Dohodỹỹna heto deòdu irysyna ritamyhỹre dohodỹỹna heto‑ribi. Xiwe dinodu aõ rỹsỹna ritamyhỹre xiwena‑ribi.


text:
Kia wese Deuxu rarybere; inyõ Rybewihikỹ ritỹnynykeki, ibutumy aõmy reamyhỹre ritamyhỹre, Rybewihikỹ aõmysỹdỹỹbro‑ribi.


text:
Tahe jiarỹ aõ aribi retaõhyyre tule kia reritinyreri aõ aritakemy aõkõ aribireny. Warybe inyõ riõnonykemy aõkõ watxiwãhãre iko‑ki tahe arurukre.


text:
Jiarỹ Rybewihikỹ retỹnynymahãre, rexierymahãre dori aritỹnydỹỹke. Kia heka aõhõkỹ aõkõ waloosònadikemy rare. Rybe aritỹnynyõkeki, heka aõbinatyhyõ wadee kanake inyhe.


text:
Ixidee wimy Rybe aritỹnynymyhỹkeki, tai ki aritakre. Ixideewimy aõkõ aritỹnynyke‑wana, ihãrele tahe itỹnydỹỹmy iwahisidỹỹna wadee roire.


text:
Kiake‑wana, timybo wawahidỹỹna ihỹre. Kia heka rare. Rybewihikỹ tỹnydỹỹ‑ò arexiòwynyõtyhy. Aõbo inatyhymy wahõrõre, retaõhyywãhãre. 


text:
Judeu mahãdu‑ò judeu wesemy jiarỹ rexisỹnyre, judeu mahãduõ dori òraru‑ribi aritakemy idi watxireri. Moisesi bede ywina yrubudỹỹdu mahãdu dee ixiwesemy rexisỹnyre iòraru‑ribi dori aritakemy. Urile jiarỹ kia bede ywiny rubudỹỹna aõkõ rare.


text:
Bede ywina aõkõ mahãdu dee ixiwesemy rexisỹnyre. Urile Deuxu bede ywina dire jiarỹ Kristu bede ywina yrubudỹỹdu jiarỹ watxiwãhãre. Kia iòraru‑ribi aritakemy jiarỹ rexisỹnyre.


text:
Irurukõdu mahãdu‑ò waruru aõkõ wesemy rexisỹnyre, irurukõdu mahãduõ ritakemy. Ibutu iny deewesemy rexisỹnymy rarewãhã, aõtxile tiibohoõ aritakemy iòraruna‑ribi.


text:
Ijarana ròhònykeu ijaramy ijaranadu sohojile ròhònyra. Tiile wahidỹỹna ritake. Kaiboho maijarenybenyke tii bitakemy.


text:
Ibutumy ijaradu ixidi rorenymyhỹre aõikõkõmy rexierynanymyhỹre. Kia riwinymyhỹ wahidỹỹna ritakemy. Kia wahidỹỹna retybykre. Inydee wahidỹỹna tahe retybyõtyhy.


text:
Waumy‑di ròrenyhyywãhãre. Wadeòdu wesemy waumy resỹnyre. Tai dori resỹnyre. Jiarỹ inyõ‑ò Rybewiwihikỹ aritỹnynykeki, ywimy dehudu wesemy aõkõ arareke, adehuky‑ribi riwata lau. 


text:
Boholabenyke weseriòre ityhydỹỹdu mahãdu. Inytybyreny kia biuwetyky nonoe rawo‑di roimyhỹ. Tule ahobesòhòkỹ rawo‑di reuròrenyre.


text:
<n>(4-6)</n> Deuxu Tyytybytyhy mona sohojile ihỹre. Bee manay‑ribi nade. Mana tahe Kristuweselemy ihỹmyhỹre. Inynyrỹ kiamy roiremyhỹu. Deuxudeewimy aõkõ riwinymyhỹre. Tai rurure bedero‑ki. Kia tahe inydeereny bedeery urihixina erysydỹỹnamy ratxireri, inyboho‑dori aõbina widỹỹna aõkõ rokohotinyrenykemy, iwese tiiboho riwinyre wese aõkõ.


text:
Inyboho suritxoo tyhydỹỹdukõmy rokoireke iwese ijõ mahãdu tuu rerinanymyhỹre wese kõkremy. Ritina‑ki roimyhỹre: —Tiiboho ronymyhỹre riroxikemy, riõkemy. Tahe ritamanyrenyre risinykremy.


text:
Kia tahe bede ery urihixidỹỹna erysyna inydeereny ratxireri. Riritinymyhỹre iny bede erynarenymy. Bededỹỹnana konana‑ò iòhòmy inyboho roire.


text:
Ixirana isirare inydee rehemynyõtyhy rikiòludunyõtyhy. Deuxu awi rare. Riatyõtyhy iòlududỹỹna‑txi. Tii inydeereny ixirana‑ribi ixitarasana riwahinyre. Iny rurureny wesele ixirana rare. Tai rikiòludunyrenyke. 


text:
Adeereny rarybere, kaboho dori abederyrenyre kai bedeerywesetyhymy toiteki. Mohõtinybenyke aõmybo rarybereridi.


text:
Deysanamonahyna aõbo ityhydỹỹdu mahãdu wowydyna rare Kristu hãlubu wesemy tuu riõreki? Iny paõ riyreyrenyreu, Kristu umy wesemy aõbo rare? Inydee aõbo wowydyna rare?


text:
Inyboho sõwe roire. Urile tahe paõ sohojihyy rare. Sohoji butunahyymy rare, paõ sohojiribile yre yre rarỹsỹreu, inyboho sohojilemy roire.


text:
Timybo jiarỹ rarybereri? Rỹsỹna aõbo xiwenamy diwahinydeki, kia aõbo aõ rare ada ritxoo aõ aõbo rare.


text:
Kiamy aõbohe jiarỹ rarybereri? Aõkõre, tuu aõkõ rarybereri. Urile, kia raxiwemyhỹre, diabo tyytyby‑ò rare. Deuxu‑ò aõkõ raxiwemyhỹre. Kaiboho diabo tyytybyõ‑ò tamy bexiijemy. Tii‑wana uritere noõmy.


text:
Wanyrỹ monamy biõkeki, tai diabo monamy tule biõõke. Wanyrỹ roxi‑ki biroxikreki, tule tai diabo rỹsỹna rỹsỹõmykre.


text:
Aõwaxiny tuu botỹỹnyke. aõmydỹỹnana awire. Ihãre tahe awiõre. Aõmydỹỹnana ixidee wimy botỹỹnyke. Urile aõmydỹỹnana riwiòhenanayõhyyre.


text:
Uritere aaõmydỹỹnana sohojidile nohõtiõmy; tule inywitxira aõmydỹỹna‑txi õhõti beake tai aõwiwihikỹmy tamy biwinykre.


text:
Ityhydỹỹdukõdu mahãduõ aratobinymy, kai makeki, biroxike ibutumy aõbo adee kidekre. Dỹỹraxiõmy araykywydyna òraru‑ki.


text:
Tahe adee rarybekeki; kia ritxoo xiwe rare. Irỹsỹõmy, kia hãbu raykywydyna òraru‑ki tamy ibinare wahe.


text:
Araykywydyna òraru‑ki aõkõ jiarỹ rarybere, tahe iwitxira òrariki. Ijõ hãbu witxira rayky‑di aõkõ aritõhõtinymyhỹke. Kia òsana inyõ rarybekre.


text:
Deàlànadile jiarỹ ariroxiwãhãkeki, timybo inyõ ibinamy wamy rarybeke. Deuxu‑ò dori rexideylydỹỹnyra.


text:
<n>(31-32)</n> Tai tahe, biroxibenyke‑wana, biõbenykeki, aõmy botỹỹnykeki, ibutumy Deuxu wowydyna‑ò botỹỹnyke. Inyõ atyhyna‑di iatysyõmy, judeu mahãduõ‑ò, judeukõdu mahãdu‑ò, tule Deuxu tyhydỹỹduõ‑ò.


text:
Ibutu dee rarurunywãhãre tamywikemy. Waaõmydỹỹnana sohojile aõkõ rahõtinywãhãre ibutu iny aõmydỹỹna dee rahõtinymahãre tarasadỹỹmy. 


text:
Ararybekre: —Kaiboho awirenyremy kaiboho dori iwese bede eryna araerynanyre wese ibutumy teyrubunymahãtenyte.


text:
Tahe ijõmy araerynanykre. Kristu iratiwi ibutu hãbu ratyre rare. Hãbu tahe hãwyyrati ratyre rare. Tule Deuxu tahe Kristu ratiwi ratyre rare.


text:
Hãwyyõ tahe rexitòenykeu, ritỹnynykeki tarahety‑di aõkõ, tii tahãbu rityhynyõre. Tii dori tarade rasymyhỹre wese ratximyhỹre.


text:
Hãwyyõ tarade rihetynyõkeki, tii tarade riorokre. Hãwyy tarasylau raixỹrukeki, tahe tara rihetynykre.


text:
<n>(7-9)</n> Hãbu tara rihetynyõmyhỹkre dohodỹỹna heto‑ki. Bera‑ò tyytyby wesemy Deuxu dee hãbu rare. Deuxu dee hãbu rare. Hãwyy tahe hãbu dee‑ki rare. Hãbu heka hãwyy‑ribi aõkõ dori iwidỹỹ rare. Hãwyy tahe hãbu umy‑ribi iwidỹỹ rare. Hãbu hãwyy dee aõkõ relere. Hãwyy tahe hãbu dee relere.


text:
Deuxu ityhydỹỹduy‑ki wiwesele wiweselemy ratximyhỹre. Hãbu hãwyy‑di ratxikemy; hãwyy hãbu‑di ratxikemy.


text:
Inyõ iwitxiramy rexinohõtinykeki, tamy ararybekre, kia wese: Inyyreny‑ki kia bede ywina rare ibutumy dohodỹỹna heto‑ki. 


text:
Aõwesebo botỹỹnykremy adee ararybekre. Wadee awiõre iwese ahãtenyte wese kaiboho tebutunytenyteu, kia arawiòhenanyõhyyre urile tahe arabinanytyhyrenyra.


text:
Juhuu ararybekre timybo raholaremy: kaiboho texihitxinytenyte dohodỹỹnaheto‑ki, kia tahe retyhynyriòremy watxireri.


text:
Ijõ detiteremy taroxina riwymyhỹre inywitxirako‑ki. Ijõ aõ rimyõmyhỹreki rama risamyhỹre. Ijõ tahe sõwetyhymy riõmy raitxỹtemyhỹre.


text:
Kai aõbo ahetoõre, tai biroximyhỹkemy, biõmahãkemy? Kia wese‑ki Deuxu dohodỹỹna heto aõbo tetyhynyõhyymahãte. Iaõkõ rỹira mahãdu tule teixỹrudỹỹnymyhỹtenyte. Aõmybo ararybekre. Arawowydydỹỹnyrenykremy aõbo? Aõkõre. Tai arawowydydỹỹnyrenyõtyhy.


text:
Kia Inynyrỹ‑ribi retare, tule aerynamy adeereny rewahinyre. Kia wahisidỹỹnadyna txuu, Jesuisi Inynyrỹ orotxu rimyre.


text:
Rexitòenyredi, riòròre, idi tahe rarybera: <PI>—Kia heka waumy rare. Adeereny wahidỹỹmy watxireri. Kia biwinymyhỹkreu, watxi õhõtireny reakemy.<CL>


text:
Tule riymyhỹre rahudi, tahe bemona hyna rimyra, idi tahe rarybera: <PI>—Kia heka wadeewimy Deuxu, iny‑wana ratximyhỹre. Wahãlubu òraru‑ki kia riwinyre. Kia biõmahãbenykreu, aõu watxi õhõtireny reakemy.<CL>


text:
Tiubo paõ biymahãbenykreu, bemona hyna‑ribi biõmahãbenykreu, warubu rybe tetỹnynytenyteri idi adòòsekreu.


text:
Iny ixi‑di rohõtinykeki, aõbinahakỹ rexierykemy, tahe iny rexiòbitinyke. Deuxu tai aõhõkỹmy rotỹỹnyõtyhy.


text:
Inyõ rama risamy rỹikeki, taheto‑ki riroxike tai rihuõmy rỹimyhỹkre Deuxu ywisidỹỹna‑ki. Adee arehemynykreu, ijõ kia aõna aõnamy aròerynanyrenykre. 


text:
Tai arabedeerynyreri: Inyõ Deuxu Tyytybymy rarybemyhỹkeki, tii rarybeõtyhy: Jesuisi ibina rare. Tule inyõ uri rarybeõtyhy: Jesuisi Wanyrỹ rare. Tii Deuxu Tyytybytyhydile tuu rarybekre. 


text:
Aõmydỹỹna wiribi lahitxi rare, tahe Deuxu sohojile ibutudỹỹdu rare. Tii iny‑ò aõmysỹdỹỹna widỹỹna riwahinyre.


text:
<n>(8-9)</n> Inyõ‑ò bede eryhykỹ wahidỹỹmy ratxireri, Deuxu Tyytybytyhy iwahidỹỹdure. Ijõ‑ò tahe rybe bedeerydỹỹ wahidỹỹmy ratxireri, iwahidỹỹdu tiile rare. Ijõ‑ò tahe ityhydỹỹtyhy‑ki rarekemy. Deuxu Tyytybytyhy iwahidỹỹdure. Ijõ‑ò tahe, òhotibedumy rarekemy. Deuxu Tyytybytyhy risỹnyre rare.


text:
Ijõ‑ò tahe, bedeòby widỹỹdumy rarekemy, ijõ‑ò rybe‑di tỹnydỹỹdumy, ijõ Tyytyby erydumy, ijõ rybewitxiramy rarybekemy, ijõ rybe wiuròdỹỹdumy.


text:
Iny umy sohojihyy rare. Urile iaõmydỹỹnana sõwere. Kia wese ityhydỹỹdu rỹira ityhydỹỹdu mahãduy‑ki, Kristu‑ki iny sohojihyyre.


text:
Sohoji sohoji mahãdu‑ribi rabutura, ijõ judeu mahãdu‑ribi, ijõ judeukõdu mahãdu‑ribi, ijõ deòdu mahãdu‑ribi, ijõ deòdukõdu mahãdu‑ribi. Wiji tahe Deuxu Tyytybytyhy‑di sohoji hõrõmy iny rỹire. Idi tahe inyboho tỹximy rỹire.


text:
Inywa rarybekeki kia rarybekre òsana: jiarỹ umy aõmydỹỹnana aõkõ watxireri, debò aõkõ dori rare. Kia rarybekeki, ihãre ta umy aõmydỹỹnanaõlemy ratxireri.


text:
Nohõti rarybekeki: rue aõkõ jiarỹ rare, tai dori umy aõmydỹỹna aõkõ rare, Kia rarybekeki, ihãre ta umy aõmydỹỹnanale ratxireri.


text:
Ibutumy umy ruelemy ratxikeki, timybo rokoholarenykre. Ibutumy nohõtilemy ratxikeki, timybo rue rareke timybo robirenykre.


text:
Aõbo inyumy‑ki iruxeramy rare, kia uridỹỹõmy. Deuxu tahe umy aõmydỹỹnana ibutumy ributunyre. Tii aõ ibuturatyre rityhynyre.


text:
Sohoji aõmydỹỹnana txubererekeki, iuhe rubererenyke. Ijõ teysakeki inyõ riwowydynykeki iuhe reysake.


text:
Boholabenyke, kaiboho Kristu umy mahãduõ toite. Ityhydỹỹdu sohoji sohoji heka umy aõmydỹỹnanaõ wese rare.


text:
Deuxu ityhydỹỹdu mahãduykile iny rihitxinyre. Juhuu Jesuisi teòdỹỹdu mahãdu, ihewo‑ribi Deuxu rybe tỹnydỹỹdu mahãdu, idi ierydỹỹdu, aõwiwihikỹ widỹỹdu, òhotibedu mahãdu, wiòhedỹỹdu, dinoduwesedỹỹnadu, rybewitxira erysydumy.


text:
Ibutumy deòdu aõbo roire? Ibutumy tỹnydỹỹdu aõbo roire? Ibutumy erydỹỹdure aõbo? Ibutumy aõwiwihikỹ widỹỹdure aõbo? Aõkõre wii ihitxihitxire.


text:
Ibutumy ywisidỹỹ rieryre aõbo? Ibutumy rybe witxira rybedu aõbo? Ibutumy rybewitxira wiuròdỹỹdure aõbo? Aõkõre.


text:
Ibutumy iny rybe witxira witxira arierykeki, ỹju rybe adierykeki, kia tahe luuna‑di aõkõkeki, jiarỹ aõwodỹỹna widỹỹna wesemy ararekre.


text:
Jiarỹ ibutumy Deuxu rybewahidỹỹ eryna ijõdikeki, ibutumy bedeery ijõdikeki, hãwãlò iherina‑ribi aritake watyhydỹỹna kiadikeki, tahe luuna‑di aõkõkeki, aõ aõkõ watxireri.


text:
Ibutumy waaõmydỹỹna iny aõkõ mahãdu‑ò ariwahinykeki. Waumy Kristu Rybewihikỹ dee òraru‑ki wòsikemy ariwahinykeki, tahe luuna ijoõkeki, kia heka aõkõweseleke.


text:
Inyõ luunadikeki, ywimy rarekre, awimy rarekre, ihãrukõmy rarekre, luunadikeki, ixityhydỹỹdukõmy rarekre.


text:
Moõ iluunadireki ibutumy aõhebo rotỹỹnykre, ibutumy rityhynykre, ibutumy riraòkre, ibutumy riòludunykre.


text:
Luuna tiu itueõtyhy, tahe rybe tỹnydỹỹna aõutxumy ituekre, rybewitxiramy rybe ituekre, bede eryna erysynamy tule ituekre.


text:
Aõutxumy tahe kia iyre rexihukre, ibutumy kanaerykre, kia hãbu òbiti tyhy kedehemynykeu, Kristu wahe.


text:
Uladumy rarewãhãu uladu wesemy rarybere, uladu wesemy ixidi rarewãhã, uladu wesemy raykywydynanyra. Hãbumy relereu tahe, wauladumy nona rerire.


text:
Wiji tahe inyboho robirenyre, iwese itxerenatỹnykowese‑ki, kiatxuu tahe, wiòsanamy rokobirenykre. Katahe iny rieryrenyre txuraõ, kiatxu tahe, iwese tii inyboho dierydenyde wese rikieryrenykre.


text:
Luuna‑di boibeke ibutu ijõ ratyre. Tyytybytyhy erysyna biijebenyke. Iratyre biijebenyke Deuxu rybe tỹnydỹỹna erydỹỹna.


text:
Inyõheka rybe witxiramy rarybekeki, hãbu‑ò aõkõ rarybereri. Deuxu‑ò sohojile rarybere. Inyõ irybe rieryõre. Deuxu Tyytybytyhy rybe tii erydure.


text:
Inyõ Deuxu rybemy rarybemyhỹreu, iny‑ò rarybereri. Tai riwiòhenanymyhỹre, riòbitinymyhỹre, riteysanymyhỹre.


text:
Inyõ rybe witxiramy rarybereu, tiilehyy rexiwiòhenanymyhỹre. Inyõ tahe rybe ritỹnynyke wana, dohodỹỹna mahãdu riwiòhenanyre.


text:
Ibutumy rybe witxiramy rarybekeki, tii tahe wadee awire. Tahe ibutumy Deuxu Rybewihikỹmy rierynanykeki, kia iratyretyhy wadee awire. Deuxu rybe tỹnydỹỹna tahe, rybe witxiramy rybedu ratyre rare. Wiuròsòdỹỹdudile rybe witxiramy rarybeke dohodỹỹdu mahãdu wiòhedỹỹmy rarekemy.


text:
Jiarỹ adeereny ararybekeki, rybewitxira‑di. Tiwesebo arãwiòhenanyrenyke. Urile bede erytỹmyra‑di, erynatyhyhyky‑di, inatyhyeryna‑di araerynanykeki, kia‑di tahe arãwiòhenanykre.


text:
Ka tahe wiudỹỹna rare. Wyhyhykỹ jurònawesena ada rerotisõmo wiudỹỹna kidiwiunykeki, tahe awimy riwiunyõke, timykibo iny rieryke aõbo riwiunyreri.


text:
Kaiboho tule kiawesere. Inyõ arybe rieryõkeki, tiwesebo rieryke aõmybo tarybetenyteri. Kiawese dori yhydeele tarybetenyteri wese.


text:
Aõmybo rarybere arierykõkeki, rybedu dee jiarỹ iny witxira, rybewitxiraõ tamy rare, tule tii wadee rare.


text:
Tai tahe aõhebo arotỹỹnykre? Watyytyby‑di, warayky‑di arexitòenykre. Idi watyytyby‑di warayky‑di arawiunykre.


text:
Kai atyytybyle‑di texitòenymyhỹteu, timykibo inyõ rierykemy? Idi rarybeke aixitòedỹỹna rexihukeu. Tii dori arybe rieryõre.


text:
Tahe dohodỹỹna mahãdu‑ò iruyre rybe eremy ierysynamy ararybeke ada sõwemy rybe eremy iwitxira rybemy anarybekeki. Juhule wadee awityhyre ijõ ratyre‑ki iny kiawese inatyhymy reerynanyre. 


text:
Waityhydỹỹdu seriòre uladu raykywesemy aõkõ bexiraykynymyhỹbenyke. Inyery bedeeryhykỹ wese maraykynybenyke. Aõibina erysynale uladu aõeryõ wesemy boibeke.


text:
Bede Ywina tyyriti‑ki kia rỹire: —Kia inydee, hãbu rybe witxira‑di anarybekre. Ihãre ta warybe dee tiiboho roholarenyõkre. —Kiamy tahe Wanyrỹ rarybere.


text:
Inatyhymy tahe iwitxira rybe rybemy ityhydỹỹdu mahãdu dee deòsina aõkõ rare. Kia ityhydỹỹdukõdu mahãdu dee deòsina rare. Tule Deuxu rybe tỹnydỹỹna ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rare.


text:
Dohodỹỹna mahãdu wii ributunykeu, rybewitxiramy rarybemyhỹreki. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu ralòkeki, iny ierykõdu ralòkeki, timybo tii rõhõtinyke. taitxỹtetenyterilemy idi rõhõtinyke.


text:
Tahe ixityre ityhydỹỹdukõdu mahãdu ralòkeki, tahe Deuxu rybemy rarybereriò, ralòkeu, tii rexierykre òrarudumy rare, ibutumy aõwòmy roholare tarayky riixixanyke.


text:
Aõbo tawo‑ki riwòmy rỹimyhỹredi rexierymy ixi‑di rõhõtinykre. Tai resekre tatiowomy Deuxu deàlànamy reàlàkremy. Tule rarybekre: —Inatyhymy Deuxu ayreny‑ki ratxireri. 


text:
Aõhebo dohodỹỹna‑ki rokotỹỹnyrenykre waseriòreboho wii rikibutunyrenykreu. Kia heka rare: Inyõ wiuõmy kanawiunykre, ijõ tasỹ Deuxu rybe bede erydỹỹna kedeerynanykre, ijõ itỹnydỹỹnamy kanarybekre, ijõ rybewitxiramy rybena kanarybekre, ijõ iwiuròsòdỹỹnamy kanarybekre. Aõhebo botỹỹnybenyke ityhydỹỹdu wiòhedỹỹnamy rarekemy.


text:
Inyõ rybewitxiramy rybemy ratxire riki, inatxi inataõlemy rarybeke, wihewomy, tule iwiuròsòdỹỹdulemy rarybekre.


text:
Urile inatxi, inataõlemy rybe tỹnydỹỹdumy rarybekre wana, ijohonadu mahãdu tahe irybe‑di rõhõtinytyhyke timybo.


text:
Deuxu tahe wimy uriuridỹỹdu aõkõ rare; tii tahe òbitina widỹỹdu rare. Ibutu ijõ dohodỹỹna heto‑ki kia wesemy rare. 


text:
Hãwyy tahe dohodỹỹna‑ki roholamy rỹimyhỹre rybeõhykymy tai aõwedumy aõkõ. Ywilemy rỹirake iwese judeu bedeywidỹỹna roimyhỹre wese.


text:
Inyõ rybe tỹnydỹỹdumy ixi‑di rõhõtinykeki ada Deuxu Tyytybytyhy‑ò wiòhedỹỹnamy rarekeki. Timybo rarybekre. Kia waryberiti heka Deuxu bede ywidỹỹna rierykre.


text:
Aõtxi õhõtireny araijaradỹỹnykre. Kia tahe rare. Rybewihikỹ iwese adeereny retỹnynyre wese, tetyhynytenyte wese, tule tetyhynyhyy ahãtenyte.


text:
Tai tahe tarasanawo‑ki ahãtenyte rybe teeryhyy ahãtenyteki iwese retỹnydỹỹnyre wese. Aõkõkeki aròtenareny aõtyhy aõkõ adeereny ihỹre.


text:
Juhuutyhy adeereny retỹnynyre iwese raholare wesemy. Kia rare: Kristu iny òrarureny dee rurure. Kiamy heka ritidỹỹna roire.


text:
Tule mana wabede‑ò rahãluure. Inataõ txu idi rỹidi tahe, rubu‑ribi rexixare, ritidỹỹna rarybere wese.


text:
Idi tahe 500 iny ratyre tuu robire. Kia iny ityhydỹỹdu seriòre mahãdu ibutumy rexibutunymyhỹre Jesuisimy robire. Ijõ rurure kia butudỹỹnay‑ribi, tahe ijõ irulemy ihỹmyhỹre.


text:
<n>(9-11)</n> Jiarỹ ierydu hewo ludu rare. Uritere erydumy wanidỹỹõmy watxiwãhãre, raixỹrure wahe. Jiarỹ dori juhuu ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmydỹỹdu rare. Deuxu ruxetòenale dori aõmy watxiwãhãre. Iruxetòena aõnihikỹmy waki riwinyre. Jiarỹ dori ibuturatyre aõmysỹdỹỹna rewinyre. Tahe jiarỹ aõkõ wãhãre. Deuxu ruxetòenamy wahãre jiarỹ aõbo ada tiiboho aõbo adeereny relyyrenyre, idi kaiboho tetyhynyletenyte.


text:
Kristu rubumy roira‑ribi rexixara, kiamy heka rarybemahãrenyre. Aõherekibo inyõ rarybereri rurumyhỹre‑ribi inyõ rexixaõkremy.


text:
Kristu inatyhymy rexixaõkeki, inyboho Deuxumy ruimy rybedu mahãdumy roire. Kristu ixixana rybemy dori jiarỹboho rarybemyhỹrenyre. Kiata bohe Deuxu, Kristu riixixanyõlere.


text:
Inatyhymy taheka Kristu rubumy roire‑ribi rexixare. Tii juhuuludu rubu bede‑ribi dòòsede mahãdumy roirekemy, tai iny tule rekexixarenykre.


text:
Kristu bededỹỹnana kedehemyhỹkreu, rubu‑ribi ixyby ixixana kòdòhònykre. Kristu juhuu rexixare, ihewomy tahe taeryna mahãdu kidiixixanykre.


text:
Tai tahe bede konanakre. Jesuisi ibutu wedu mahãdu, bede dinodu mahãdu, Iòlò mahãdu kanahukre. Tahe ibutumy tyby Deuxu‑ò òlòna kidiõkre.


text:
Ryberiti kiawese roire: —Deuxu tahe ibutumy iwarawo‑ki ritidireri. Iximy ritidiõtyhy tii dori tidisidu rare.


text:
Rubumy rỹira ixyby kedexixaõkeki aõherekibo iny deròwy teratisebenyteri, rubumy roira mahãdu hãrehekỹle wahe.


text:
Ibututxu rubu reijemyhỹre. Adeereny wawowydynatyhymy watxireri. Jesuisi Kristu Inynyrỹ òraru‑ki. Tai heka kia lau rarybemahãre.


text:
Hãbu mahãdu‑ò Efesu hãwã‑ki iròdu debure‑ò aõbina wese resumahãreki aõtyhybo aritakre? Inatyhymy aõbo? Rubu rexixaõkeki, rikiroxiryrenyke, rikiõrenyke, biurasòmy dori rukururenykre. Aõ aõkõ inytyhydỹỹna. Kia riki ityhydỹỹdukõdu mahãdu tuu rexirybenyre, abiòwa mahãdukeki.


text:
Ywityhylemy boibeke, òbitilemy òrarurenyõmy, sõwemy iny Deuxu rieryõre. Kia heka iny ixỹrudỹỹnareny rare, tai rarybewãhãre. 


text:
Ibututy‑ò Deuxu iraty umy riwahinymyhỹre ixideewireki. Deuxu ixideewimy alòbòròna ritxuhudỹỹnymyhỹre timybo?


text:
Dee ibutumy wiwese wese aõkõ rare. Inyde, iròdude, nawiide, uturade ibutumy tahe wiribi hitxi hitxire.


text:
Biumy rỹira mahãdu tule lahitxire, aõwitxira witxira bedemy rỹira kia wowydynareny wiribi hitxire. Tii‑wana wimy rahitxirananyre.


text:
Tai tahe kia wese rubu‑ribi ixixana rỹimyhỹre. Umy rubu su‑ò rahãloodỹỹmyhỹre rarònyhe txu. Idi tahe irulemy kòdòhònykre, alòbòròna ruhunymyhỹre wese tahe umy tuedeõnaõ. Bede luruhukỹ‑ki rahãloodỹỹmyhỹre, tahe loosònatyhy‑ki kòdòhònykre.


text:
Kiamy heka ritidỹỹna‑ki roire. Iny umy riuhemyhỹreki, tule tyytyby umy riuhemyhỹremy rỹire: Juhuu inyiru Deuxu riwinyre Adaõ heka rare.


text:
Juhuu hãbuwesemy ibutumy iny bede ludu ihỹre juhuu inytyhy wese wahe. Hãbu biuludu wesemy ibutumy biu ludu mahãdu ihỹre.


text:
Waityhydỹỹdu Kia heka rarybemahãhyyreri, iwese inyboho ihỹmyhỹrenyre wesemy tiu Deuxu Òlòna‑ò ralòõtyhy. Iny umy heka ruruhyy umy rare, tai tahe Deuxu Òlòna ritaõtyhy, kowa‑ò dori iny umy ruruõtyhy.


text:
<n>(51-52)</n> Tahe aõbo teeryõte adee aritỹnynykre: Ibutumy iny ruruõkre. Ibutumy ityhydỹỹdu iny ruruõòle iumy riwitxiratỹmyranykre, aõwesele reakre, iny tarue riberenymyhỹre wese reakre, ikonana juròna ritxurònykreu. Juròna ritxurònykre idi ibutumy ityhydỹỹdu rubumy rỹira riumywitxiratỹmyranykre umytuedeõna‑di. Inyboho ityhydỹỹdu mahãdu tulekre.


text:
Tahe rekexiwiurònyrenyke, iny bede umy dori rurumyhỹre. Rakaumynykre umy witxira‑di taita rukururenyõtyhy.


text:
Iny umy witxiradikreu, tahe kia rybe rexihumy rỹikre: Ryberitina rarybere: —Rubu ijesu rikitarenykre:


text:
Deuxu umymy rekeàlàmyhỹkre, tii dori ijesu inybohoreny ritakemy riwiòhenanymyhỹre. Jesuisi Kristu Inynyrỹ‑di diwiòhenanymyhỹde.


text:
Tahe weseriòre luu mahãdu, bityhynyhyybenyke, ywihyymy ahãbenyke, Wanyrỹ aõmysỹdỹỹna‑ò hyy tiiemy ahãbenyke. Aaõmysỹdỹỹna Wanyrỹ dee, idi inydee awimy rarootinymyhỹre. 


text:
Nierumy ararybekre. Kia bibutunykemy kowa tyhydỹỹdu mahãdu‑ò, Judeia mahãdu wahe. Iwese Alatxia mahãdu‑ò ròerynanyre wese, kaiboho tule ijõ dee bitabenyke.


text:
Tai adehemynykreu kia nieru rexihumy rỹikre myiõtyhy tahe ijõ rarasamy. Tahe mobo kai tyyriti‑di biditakre, tii‑wana nieru iny ariteònykre Jerusalẽ‑ò.


text:
Araroorehenykre òsana biubede taile arahukre awanarenyhyyle. Tai ele elemy biwatỹidỹỹnykre titxibo arakemy.


text:
Ijòtòbònahakỹ wese irayhyky rỹimyhỹre waaõmysỹdỹỹ. Tai waaõmysỹdỹỹna irutaõre, ihãre ta wamy òludu sõwere. Namy sõwehyymy taheka òludu rỹire. 


text:
Inyõ Tximòtxi‑di aõmy aõkõ ihỹkeki heka wadee awiõre. Wadee itỹina‑ò biwiòhenanybenyke ywina‑di. Reraòmahãre dori ityhydỹỹdu seriòreboho wana kanakemy.


text:
Inyseriòre Apòlo‑ò sõwemy rarybewãhãre arorarenymy rakemy ijõ iny seriòreboho‑wana. Tahe tii heka Deuxudeewimy aõkõ idi rõhõtinymyhỹre. Idi tahe rakre ixideewimy tiu txumybo. 


text:
Aõu aõu bexiywinylemy borukubeke. Inatyhymy òbitimy myibenyke, hãbu rurutere wesemy bexirurudỹỹnyke.


text:
Tefana, tasỹ mahãdu‑wana Akaia bede ludu‑ki ityhydỹỹdumy juhuu rare. Kia teerytenyte. Tiiboho ityhydỹỹdu mahãdu wiòhedỹỹduhyymy ihỹrenyre.


text:
Tefana, Fortunatu, Akaio kaò ditehemynydenyde. Taita wadeysamy watxireri. Tiiboho riwawiòhenanyrenyre kaiboho kaki aõkõ atximahãtenyteki.


text:
Kaki Asia bede‑ki ibutumy dohodỹỹna mahãdu tarybe wehityhyna adeereny riwahinyreri. Akila, Prisila‑wana taluuna Wanyrỹnimy rybe adee riwahinyrenyreri taheto‑ki dohodỹỹnareny mahãdu tule wahe.


text:
Ibutu seriòre mahãdu rybe wehityhyna adeereny riwahinyreri. Birybenybenykreu wii bimybenykre wiwetya‑ki seriòrewesemy tamy luòsòna òbitityhyna‑di buòbenykre. 


text:
Inyõ Inynyrỹ luuõkeki, aõbinahakỹbo tamy kanake, kiamy rexirybenyre: ‘Maranata’ kia heka Jesuisi wymy kanake rare.


text:
 <font color=teal>2 Oritxi Hãwã Dohodỹỹna Mahãdu‑ò</font></n>Jiarỹ, Paulo, Deuxu deòduõ watxireri Deuxudeewireki. Tahe katyyriti rewahinyrenyre Oritxi hãwã dohodỹỹna mahãdu‑ò. Iny seriòrereny Tximòtxi wawana ihỹre. Tule rewahinyrenyre ibutu ityhydỹỹdu mahãdu roholakemy Akaia bede‑ki.


text:
Ruxetòena, ywina‑wana adeereny kanakemy idi watxireri Deuxu inytybyreny‑ribi Jesuisi Kristu Inynyrỹ‑ribi. 


text:
<n>(3-4)</n> Deuxu heka Jesuisi Kristu tyby rare. Iny wiòhedỹỹdu ihỹre. Ruxetòena sõwemy inydeereny riwahinymyhỹre. Ibutumy aõmydỹỹna‑di riwiòhenanymyhỹre. Tai tahe iny witxira rikiwiòhenanyrenykre Deuxu wiòhedỹỹna‑di.


text:
Jiarỹboho aõhõkỹmy arotỹỹnyrenykreu, awiòhenadỹỹrenykremy tuukre. Tai tahe tarasana iribi bitake. Deuxu‑ribi wiòhedỹỹna arimyrenykeki, kia biu‑ò hena iribi bimyke arawiòhenanyrenykremy. Tai tahe kaiboho arururenydikre aõhõkỹmy botỹỹnybenykreu.


text:
Tahe wararòsòna sõwemy ihỹre akireny. Tiubo aõhõkỹmy dỹỹnanamy botỹỹnybenykreu tule wiòhedỹỹna bitabenyke iwese aritarenykre wese.


text:
Waityhydỹỹdu seriòre, Asia bede‑ki jiarỹboho sõwemy aõhõkỹmy ratỹỹnymy roiremahã. Wadeereny heka isiratyhyre ibede‑ki. Tai heka raberumy roiremahã arururenyke lau.


text:
Rahõtinyrenyre tai wakonanareny sana. Kiamy heka wadeereny ditỹnynyde bedeerynamy: ixi‑di inyõ nohõtiõmy, Deuxudihyyle wahe. Tii dori rubu‑ribi ixixadu rare.


text:
Kaiboho dori wadeereny Deuxu‑ò texitòenytenyteri. Tahe ibutumy ixitòena‑ò Deuxu kodoholakre tai riwiòhenanykre. Tahe ibutumyiny Deuxu riteàlànanykre. 


text:
Ibutumy jiarỹboho heka kia Deuxudeewimy rewinymyhỹrenyre. Tai heka wadeysarenyre jiarỹboho. Awanareny heka tule rarybemahãrenyre: òbitinamy, Deuxu rurunamy. Iny raykywydyna‑di aõkõ wahe, Deuxu raykywydyna‑di.


text:
<n>(13-14)</n> Idi mariakele, biritinykele, bierykele, kia reritinyrenyre adeereny. Wiji urihimyòle teerymy toite. Jesuisi txu tahe ibutumy bierybenyke. Jiarỹboho areysarenykre bierybenykeki wahe. Tule kaiboho beysabenykre.


text:
<n>(15-16)</n> Juhuu rahõtinyre kiawesemy: arakemy ixi‑di rahõtinyre. Juhuu heka Macedonia hãwã bede‑ò arakemy ixi‑di rahõtinyre. Iule tahe aroramy arakemy heka ixi‑di watxiwãhã. Òkeseu tasỹ tule, aroramy adehemynykre. Tai wiòhena inatximy bitake. Jiarỹ ayrenymy areakreu, Judeia bede‑ò arakemy kaiboho biwawiòhenanybenykemy.


text:
<n>(17-18)</n> Reòsamy watxirerimy aõbohe wadi tahõtinytenyteri? Ixiòrarukile aõbohe tuuremy adee araỹraxikre? Tuu aõbo iximy rarybere kohe, myỹ, iule. Aõkõre, myy rarybere, iule wahe. Inatyhymy aõbohe rarybereri. Aõkõre rarybeõre. Jesuisi Kristu heka warybe rieryre. Kohe, myy, iule.


text:
Tai heka raryberenyre: —Inatyhy rare. Myỹ wahe, Deuxudeewinamy. Sila Tximòtxi‑wana kia Deuxu rybe‑di adeereny ritỹnynyre, Jesuisi Kristu iriòremy, jiarỹ tule adeereny kia retỹnynyre.


text:
Inyboho ratximyhỹre Jesuisi Kristu‑ò. Kristu heka Deuxu widỹỹdu ratxireri. Inyumyreny ratximyhỹre. Deuxu heka tuu iny rierynanymyhỹrenyre, tii inatyhy.


text:
<n>(21-22)</n> Tii heka iny ritamyhỹrenyre; rihitximyhỹrenyre; tahõrõ mahãdumy riwinyre. Inydeereny riwahinyre Deuxu Tyytybytyhy inyworeny‑ò risỹnyre. Tai heka inyboho rõhõtinyrenyre inydeereny ibutumy riwahinykremy.


text:
Deuxu heka warayky rieryre. Tai heka rarybemahãre, inatyhy raõre Oritxi hãwã‑ò. Tai heka adiride ixinamy.


text:
Araryberenyõtyhy jiarỹboho aõbo bityhynybenykemy, marybebenykemy. Kaiboho dorihe inatyhyna tetyhynytenyte. Urile tahe arawiòhenanyrenykre deysana‑di Deuxu Tyytybytyhy dee deysana‑di. 


text:
Tai adeereny reritinyre. Anaõtyhy heka abedeòtiidỹỹrenymy. Kaiboho dori deysana‑di biwasỹnybenyke. Iu wadeysamy watxireriu, kaiboho tule beysabenykre. Kia heka reerywiwire jiarỹ.


text:
Adeereny reritinyre bedewona‑di ranywãhãu; warube rytynymahã. Bedeòtiidỹỹna‑di arasỹnyrenykemy aõkõ kỹny. Tahe timybo aluurenyremy kaiboho bierybenykemy adeereny reritinyre. 


text:
Bedewonamy relyykeki, tiu inyõ wii ribedewonyreu, riwabedewonyõtyhy. Aõtxi arabedewonyrenyre. Waryberiti isirare aõkõ ihỹre.


text:
Wiji tahe iwitxira aõmydỹỹnana biwinyke: biwiòhenanyke iixãwididỹỹnadikemy. Tai tahe bedewona‑di sõwetyhymy riatyõtyhy bedewona‑ribi wahe.


text:
Tai heka adeereny õnosõna rewahinyre. Tai juhuu waritidỹỹna adeereny rewahinyre. Jiarỹ heka kaiboho rexiywinymy aõbo atxitenyterí ityhydỹỹna‑ò. Kiamy adireny watxireri.


text:
Kai biixãwididỹỹnykeki heka, jiarỹ tule ariixãwididỹỹnyke. Kia adeereny rikiwinyrenyke Kristu òraru‑ki.


text:
Jiarỹ heka ròirenyre Troaji‑ò Rybewihikỹ tỹnydỹỹmy Kristuni‑di. Tamy retehemynyreu, isiraõlemy tai Rybewihikỹ dohodỹỹmy, Inynyrỹ riwawiòhenanyre wahe.


text:
Tahe wabedewomy watxiwãhã inyseriòrereny Txitu‑ki rahaõrekí. Tai tahe kia iny mahãdu reteòwarinyre arakremy Macedonia hãwã‑ò rare. 


text:
Tahe Deuxu deysana! Deuxu‑wana watxiwãhãrenyre. Tahe kia ijesu tai ritake. Kristu heka ridykre ijesu tarasadu mahãdu. Rokoirenykre heka ihe‑ki.


text:
Iwese aderòna lỹnyrehekỹ ibutumy idi riàlànymyhỹre wese heka, kia wese inyboho roire. Ibutumy iny rierykemy heka ityhydỹỹdu mahãdu rỹirerimy ihỹre. Lỹnyrena wihikỹ Kristu ritoonyre wese Deuxu‑ò inyboho roire. Iny lỹnyrena wese heka rare. Ityhydỹỹdu, ityhydỹỹdukõdu mahãdu‑ò ramyhỹre.


text:
Kia rityhynyõmyhỹre mahãdu tahe, tỹnyre rirubunyre. Rityhynymyhỹre mahãdu tahe tỹnyre iruweselemy rare. Kia aõmysỹdỹỹna biwinybenyke. Isirare heka iaõmysỹdỹỹ.


text:
Inyboho heka sõwemy inywese aõkõ iny roire. Iwese iny riwymyhỹre aõòwyriòre idi ijohomy, kia wese karybe rare. Kia Deuxu deòdu mahãdu heka iòwydimy aõkõ rybe riwymyhỹre. Tahe inyboho heka inatyhymy rarybemyhỹrenyre. Deuxu dori inydeereny rarybere òbitinamy. Riwateònyrenyre òbitina‑di araryberenykemy. 


text:
Timyre heka tyyriti ritididỹỹnamy raruõhyymahãrenyre jiarỹboho awirenyremy. Tahe waribireny tule aribireny kia Ritidỹỹna arihurenyõtyhy.


text:
Kaiboho heka Kristu tyyriti wese aõma toite. Riritinymy heka roimyhỹre inywo‑ki, inyrayky‑ki. Idi riramy kaiboho burubenykeki, aõbo kaiboho tewinymahãte heka tamy betehebenyke. Tai tahe rierymy idi rariake ixideele. Idi rariake hãre tahe idi rexibedeerynyke.


text:
Kaiboho heka Kristu tyyriti wese heka toite. Inydeereny iwahidỹỹmy heka tii rare. Kia tyyriti witxiramy rare. Aõ ritidỹỹna manamy aõkõ riwinyreri. Deuxu Tyytybytyhy‑di tahe riwinyreri. Aõ manatyre‑ki aõkõ ròritidỹỹreri inyraykyreny‑ki, inyworeny‑ki ròritidỹỹmyhỹre.


text:
Jiarỹboho heka warururenyõhyyre kaa aõmysỹdỹỹna widỹỹna‑ò. Iny ruruna heka Deuxu‑ribi sohojile nade. Tii iny wiòhedỹỹdu, aõ iny rikiwinymyhỹrenyke‑ò wahe.


text:
<n>(6-8)</n> Irybe tỹmyra dohodỹỹdumy heka inyboho roire. Ihetxiu bede ywina wesemy aõko heka ròritidỹỹre Deuxu Tyytybytyhy ihỹre. Ihetxiu bede ywina heka rubu diwyde. Deuxu Tyytybytyhy iruna riwahinyre. Ihetxiu heka manatyre‑ki ròritidỹỹre. Deuxu loosòna tule ròhònyre, riwahinyreu wahe. Moisesi òsỹny‑ribi sõwemy loosòna ròhònyre. Idi tahe riixãwididỹỹnyre. Tahe judeu mahãdu reteheõhyymyhỹre iòsỹny‑ò, iòsỹny loosònadireki. Deuxu Tyytybytyhy heka iratyre awimy rare, iny‑ò dori Deuxu irutyhy riwahinyre. Tahe bede ywina nade loosòna wiwihikỹ‑di bede ywina tỹmyra tahe iratyre awi rare.


text:
<n>(14-15)</n> Imahãdutxymy dori rỹirenyre. Moisesi bedeywina‑di rariakeki, irayky ritòbònyke. Kia rieryõrenyre iraykyreny ratxynymyhỹrenyremy.


text:
Kristu rityhynyre xiery, irayky raraymyhỹre. Iwese Moisesi òsỹnytòbòna iòsỹny‑ribi resere wese kia rare.


text:
Kia Tyyriti‑ki Inynyrỹreny heka Deuxu Tyytybytyhy rare. Tikibo Deuxu Tyytybytyhy rỹikeki kowa ibutumy iny ixinamy rỹike.


text:
Tahe ibutumy inyboho heka Deuxu wowydyna iny òsỹnỹreny‑ki ijõdire. Iwese iny òsỹnyreny itxena‑ki iny retehemyhỹ wese, Deuxu wowydyna ibutumy robimyhỹke iny òsỹnyreny‑ki. Inynyrỹ he Deuxu Tyytybytyhy rare. Iribi tahe wowydyna nade. Kia wese inyboho heka Inynyrỹ wesemy relemyhỹrenyre. Inihikỹmy delemyhỹdenyde. Tii dori iny woreny‑ki raaõòtaòtamyhỹre. 


text:
Deuxu taruxetòena‑di heka kia aõmysỹdỹỹna inydeereny diwahinyde. Tai heka ikonanakõdumy idi rakatximyhỹrenyke.


text:
<n>(2-3)</n> Ibutumy heka rikiwinymyhỹrenyke aõbo òbiti rare. Aõbina binahakỹ widỹỹ‑ò heka rekexiijerenyke aõbo òbitirele heka rikiwinyrenyke; rikiwiurònyrenyõtyhy heka Deuxu rarybereriki, tuu. Deuxuruòhyyle rikiwinyrenyke. Inatyhyna loosòna‑ki heka rakatxirenyke. Ibutumy heka rikiwinyrenyke ibutu itxerena òbitimy wahe. Inyboho ritỹnynymyhỹre Rybe tymyra wihikỹ. Inyõ‑ribi riwòmy roimyhỹkeki tahe kia rityhynyõmyhỹrele tuu ritidimy roike.


text:
Kiakeki tahe Satanasi iitxeredỹỹ‑ò riijõnyreri loosònamy robike lau. Deuxu binadỹỹna rare. Ibinadỹỹdu wesemy ratxireri. Kaa loosòna‑ò iny riitxeredỹỹnyhyymyhỹre aõma Rybewihikỹ tỹmyra‑ò. Rarybemyhỹre dori Kristu heka Deuxu yrubule rare.


text:
Iximy aõkõ rarybemahãrenyre. Inynyrỹ Jesuisi Kristulemy heka rarybemahãrenyre. Inyboho heka deòdumy inyboho ratximyhỹrenyre adeereny. Jesuisi òraru‑ki kia rewinymahãrenyre.


text:
Juhuu Deuxu rarybere: —Bedeluru‑ribi heka loosòna doosòmyhỹde. Tii heka loosòna‑di inyraykyreny ritoosònanymyhỹre. Tai heka iny Deuxu erysydỹỹna inyboho rieryrenyre. Kristu òsỹny‑ki sohojile tuu rokobirenyke. 


text:
Kia heka aõna aõna wiwi inydeereny heka rare. Ihyna òwy riòre wesemy inyumyreny ratxireri, butxi weselemy wahe. Tai heka Deuxu sohojile irurudire, inyboho aõko irurudire.


text:
Aõhõkỹmy dỹỹnana heka inydeereny rehemynymyhỹre tai inyboho ikyhynamy riemyhỹrenyre. Inyboho heka bedewodihyy ratximyhỹrenyre, tahe tiiemy iny raròsònarenydihyy inyboho ratximyhỹrenyre.


text:
Inyboho heka itxi tõhõti reahyy inyboho ratximyhỹrenyre, Jesuisi rubuna‑txi wahe. Kaki tahe iwese Jesuisi raremyhỹ wese heka rakatxirenyke. Tai iny witxira heka tuu robikre kiamy, Jesuisi rirudỹỹnanamy.


text:
Jesuisi òraru‑ki heka brebunahakỹ‑ki inyboho roire. Kia wese‑ki heka iny Jesuisi runamy robikre inykireny.


text:
Kiamy heka Ritidỹỹna roire: —Jiarỹ retyhynyre. Taita rarybere: —Kia weselemy roire. Retyhynyrenyreri tai heka jiarỹboho tule raryberenyreri.


text:
Jesuisi ixixadỹỹdu heka rare. Kaa tule inyboho tule riixixanyrenykre. Rikirònykre heka Deuxuko‑txi. Kaiboho tule boibenyke wawanareny.


text:
Jiarỹ wawanareny kia adeereny relere. Tamy Deuxu ruxetòena sõwetyhymy ramyhỹre‑wana heka riwahinymyhỹre iratyre sõwetyhymy tamy deàlàna riwahinymyhỹre. Kia heka Deuxu wowydyna‑ò tuu ratximyhỹre. Bedewoõmy. 


text:
Iny bedewonaõhyyre heka. Iny umyreny retybynyre. Txuõ txuõlemy heka ratỹmyranyke inywo‑ki. Tiie heka aõbo rierynyre inatyhyy wahe.


text:
Iny bededỹỹnanareny heka urihimyòle roimyhỹre. Iny wowydynarenyko‑ki heka aõhõkỹmy dỹỹnana inyboho ritarenyke inydireny retehemyhỹre. Retyhenyrenyre wowydyna‑ò awityhyremy inyboho idi retehemyhỹre iny idi retehõmyhỹredi.


text:
Aõbo iny tuu robimyhỹre bede bedemy tuu iny robimyhỹre ibutumy idi reamy. Aõbo iny tuu robiõmyhỹre heka tiu itueõtyhy. Kia‑di tahe inyboho rõhõtinymyhỹre. 


text:
<n>(1-2)</n> Inyumy tỹmyrahakỹ heka inydeereny kidiwahinykre Deuxu, iwitxira biu bede‑ki wahe. Aõ hãbu wahisidỹỹna‑ki aõkõ Deuxu‑di wahisidỹỹna‑ki heka tuukre kia umy tỹmyra wahe. Tiu heka itueõtyhy. Rakabedeworenykre heka bede‑ki iny telesõreny‑ki rasỹnyreki inywo‑ki wahe.


text:
Inyboho heka biubede‑ki inysỹreny inyumytỹmyra‑ki rõkõhõtinymyhỹrenyke. Kaa iny umyreny wahe. Rabedewomyhỹrenyre. Umy tỹmyraõ heka rikitarenykemy inyboho ratximyhỹreny.


text:
Aõherekibo inyboho wiji rabedeworenyre? Inyboho heka Deuxu bedewihikỹ‑ò aròirenykekõ aõbo? Inyreny rikitarenykemy aõkõ wiji. Kaki aõhõkỹmy dỹỹnana riwawobededỹỹnyra. Kia aõbo umy tỹmyra tyre tahe rikirutyrenyke ijõ wahe. Ijõ rikitarenykre umytuedeõnaõ. Tiu itueõtyhy. Kia riwinyre inydeereny kia wahe.


text:
Kia iwese juhuu rarybere wese heka tuu rotỹỹnykre. Tai heka inyboho teysamy ratximyhỹrenyre. Kabede‑ki inyboho ratximyhỹre heka inyumyreny ratximyhỹre heka aõ Inynyrỹ‑wana aõkõ ratximyhỹre.


text:
Tiu heka rokobirenyõtyhy rikityhynyrenykekile ka idi rakatxirenykre. Inyboho rieryreny timybo rarekre wahe.


text:
Aõma tamydeewimy heka tuu iny riwinyke wahe iny‑wana rasỹnyke. Kaki iny ratximyhỹre tahe aõbo awire heka tamy awire.


text:
Inydireny retehemyhỹre. Aõbo inyboho riwinymyhỹrenyre. Aõbina bina rikiwinyrenyke heka aõhõkỹmy dỹỹnana inydeereny riwahinykre. Aõwihikỹ riki rikiwinyrenykre wana tasỹ. Aõbo awityhy inydereny kidiwahinykre. 


text:
Inynyrỹ heka inyboho rityhynymyhỹre. Tai inyboho iny witxira‑ò tuu sõwemy relyymyhỹrenyre. Ibutumy heka Deuxu iny rierymyhỹrenyre. Kaiboho heka tule tiwaerymahãtenyte.


text:
Kia heka reraòmy watximyhỹrenyre biwaerybenyke. Ararybeõtyhy heka adeereny jiarỹ awiremy. Tahe wadee ka awire kaiboho waluurenyke. Hãbu iumyle awimy rỹirerimy ihỹremy idi rõhõtinymyhỹre. Tii heka òbiti aõkõ rare. Kia biwyònybenykemy adireny watxireri.


text:
Juhuu iny rieryremy itelesõ. Inymyreny rarybekeki itxỹtemy inyboho roiremy. Rakaryberenyke heka aõbo inyboho dori Deuxu dee. Aõmysỹdỹỹrenymyhỹreki inydireny rõhõtinymyhỹre. Inymyreny rarybekeki inyboho awilerenyremy. Iòrarureny‑ki tuu rakatxirenyke.


text:
Kristu luuna heka kiamy iny riraykydỹỹnymyhỹre. Tii heka rurure iny ibutudee. Tii rurureu, ibutumy inyderòwyrenymy rurure.


text:
Rurure heka aõma iny ixidee sohojile irumy rareke lau. Kia tako‑ò rakreu tamy heka irumy rakre. Tamy dori rurure tai rexixare rubu‑ribi.


text:
Rakaraykynyrenyke timybo hãbu awiré, ibinaré. Kaimy heka rakaraykynyrenyke. Aõ iwese iny witxira raraykynymyhỹre wese aõkõ raraykynyrenyke. Aõma inyboho aõbo Jesuisi Kristu‑di raraykynymyhỹre heka. Ixityre aõbo tuukre.


text:
Tii heka umy tỹmyra tuedeõna‑di ratximyhỹre iwitxira ratximyihỹre. Juhu iaõmydỹỹnana iribi ixãwira. Tahe wiji raraykywydynanyre iwitxiramy. Ibutumy iaõna aõna ihetxiu heka rawitxiranyre, awi‑ò.


text:
Deuxu heka ibutumy kia riwinyre tamy. Inyboho heka iòludu roire, juhuu wahe. Wiji tahe iliinamy ijoi ratximyhỹre. Iny witxira heka iliinamy rarekemy idi watxiwãhãre.


text:
Wiji tahe timybo Kristu rarybekremy heka adeereny rarybereri. Aõma Deuxu kia liinamy rarekemy wahe. Ixinamy Deuxu. Ka Deuxu aõ anaumywitxiranydenyke. Kia Kristu òraru‑ki tuu ratximyhỹre. 


text:
Jiarỹboho Deuxu deòdu roire. Tai Kristu deròwymy adeereny rarybereri: Iluuna ixidee ixyby bimybenyke. Wii biwowixinybenyke.


text:
Deuxu heka iny òraruna ritidire Kristu tyre‑ò. Kristu inyòrarunareny riwyre. Wiji tahe Deuxu òbitina inydeereny riwahinymyhỹre. 


text:
Jiarỹboho tahe raaõmysỹdỹỹnyrenyke Deuxu dee. Deuxu ruxetòena dori tetatenyte, tai idi mohõtinybenyke, õhõtireny‑ribi losaõmykemy.


text:
Boholabenyke aõmybo Deuxu rarybereriò. Jiarỹ heka aluurenyre iurenana tahe ka arybe‑ò raholareri. Arawiòhenarenyre iu wadee texitòenyteu, wadee taryteu. Boholake wiji heka bitabenyke Deuxu ruxetòena. Wiji heka biu‑ò hena txumy bede rỹire.


text:
<n>(4-5)</n> Jiarỹboho dori Deuxu deòdutyhy roire. Tai rikiteòsinyrenyke ibutumy aõbo inyboho dori Deuxu deòdu roire. Tai riteòsinyke ibutumy aõbo iny riwinymyhỹke. Aõna aõna rikiteòsinyrenyke. Òhòte wakireny rỹimyhỹre. Ròtenawo‑ò ralòmyhỹrenyre. Bedeweweky‑ki aõhõkỹmy ratỹỹnymyhỹre. Sõwemy heka reòludunyre aõnana bina binahakỹ reòludunyre. Aõ òta òta reòludunyre. Sõwemy heka raaõmysỹdỹỹnynihikỹrenyre. Sõwemy heka aõmysỹdỹỹnadikre; tỹikõ bede reijerenyre; byreõmy bede reijerenyre;


text:
òbitimy heka rewinyrenyre. Aõma, ywiny‑di ròwidỹỹrenyre bedeeryna‑di. Ka roirewãhã iny iwitxira rewiòhenanyre. Ibutumy kia rewiòhenanymy roirewãhã. Deuxu Tyytybytyhy heka wawanahyy roiremyhỹ. Luuna heka inydee reteòsinyrenyre Inatyhyna rybe heka retỹnynymahãrenyre. Sõwe heka ritỹnynymy, jiarỹboho Deuxu deòdu roire wahe.


text:
Òbitina dori wadebònareny wese rare Satanasi itxemy. Jiarỹboho heka remymahãrenyre aritarenykemy. Tule iny rexiijemyhỹre òbitina‑di.


text:
Ijõ heka waluurenyre inyõ tasỹ aõbina binahakỹle wadee riwinymyhỹre. Ijõ heka Rybewihikỹmy wadee raryberemyhỹre. Ijõ tasỹ rybe binamy wamyre, raujõmo. Inatyhyna rarybemyhỹre. Tai wamy ruidu riwaninimyhỹrenyre.


text:
Ibutumy heka iny riwayreny. Tahe rieryõhyymy heka inatyhy rare. Watxiwãhãrenyre rubu wese ihãre tahe warumy watxiwãhãrenyre. Tiiboho heka rubu wesemy inydireny ratximyhỹrenyre. Aõhõkỹmy ratỹỹnyrenyre hãre raruõhyylemy watximyhỹrenyre.


text:
Aõna aõna heka bedewonihikỹmy ròhònyre. Tiiemy wadeysahyy watxiwãhãrenyre. Jiarỹboho heka urimynodule watxiwãhãrenyre. Ibutumy inyboho rityhydỹỹnyrenyre. Aõhomy aõkõ inyboho ratximyhyreny tahe ibutumy inydire roimyhỹrenyre. 


text:
<n>(11-12)</n> Tahe kaiboho ityhydỹỹdu seriòre mahãdu Oritxi hãwã‑ki. Jiarỹboho heka kaa òbiti‑my aõna aõnamy rarybemyhỹre. Kaiboho heka ijohona derarenyre aõmybo rarybemyhỹrenyreò. Jiarỹboho heka aluurenyre.


text:
Boholabenyke warybereny‑ò ityhydỹỹdukõdu mahãdu‑wana aõmysỹdỹỹrenyõke. Timybo òbitinaõ heka aõbinaõ‑wana raaõmysỹdỹỹke. Timybo heka loosòna bedeluru‑wana ratxike? Aõkõre! Tiu wiwana rauriõtyhy.


text:
Satanasi heka Kristu‑wana raaõmysỹdỹỹnanyõtyhy. Ityydỹỹdu mahãdu wiwesehyyle raraykynykemy rỹira. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu‑wana tahe wiraykyweseke aõkõre.


text:
Deuxu aõmysỹdỹỹna heka iwitxi rare, suritxoo aõmydỹỹnana‑ribi, wahe. Kaiboho heka Deuxu dohodỹỹna ijoimy toite Deuxu oworeny‑ki ratximyhỹre. Deuxule heka kawesemy rarybere: —Jiarỹ heka wasỹ ariwinykre ayreny‑ki. Jiarỹ iDeuxumy aronykre tiiboho waijoimy. Rorokurenykre. Tai tahe Inynyrỹ rarybere wiribi bihitxinyke. Inybina‑ribi bexihitxinybenyke. 


text:
<PI>Bexiebenyke òbitikõre‑ribi wahe. Uritere tamy adi rexihumy, ixieryta aramyrenykre ixidee wariòre wese. 


text:
<PI>Warurutyhymy adee rarybere. Boomy heka adireny ararekre, jiarỹle wahe. Deuxu rurutere rare Jiarỹ. 


text:
<n>(1-2)</n> Deuxu ibutumy tuu rarybere: —Kai ityhydỹỹdu waseriòre mahãdu. Tai tahe rikexiòbitinyke ibutu aõmydỹỹnana‑ribi. Iny umyreny‑ki rokobirenyke inyumyrenyy‑ki. Òbitimy heka rakatxirenyke iko‑ò, Deuxuko‑ò. Aõma waluumy heka atximahãbenykemy rahõtinywãhãrenyre. Iny‑ò aõ bina bina rewinyõhyywãhãrenyre.


text:
Tuhe kaa rarybere tahe ixityre anarybekre. Aluurenyre jiarỹboho ibutuhyyle ratximyhỹre iny rumy ratximyhỹre hãre tasỹ rukururenykre tulekre.


text:
Wadee heka awire ibutumy kaiboho ratximyhỹrenyre. Kai aõwitxira witxira wadeereny rỹira umy retyhynyreki. Isirare heka wadee kia ratximyhỹhãrele Wadeysatyhymy heka watxiwãhãre, wiòhedỹỹtyhy òraru‑ki, ijyy òraru‑ki. 


text:
Jiarỹboho retehemynyre Macedonia bede. Taita tule elehynaõhyyre wadereny. Ibutumy heka aõna aõna, òta òta witxira witxira; bede bede ihyymy aõkõre rỹire tai. Aõma bedewonihikỹ heka watelesõreny‑ò ralore.


text:
<n>(6-7)</n> Deuxu riwawiòhenanyrenyre; Txitu diteònyde wadeereny. Tii rybereny heka awiremy kaiboho. Tai tahe reysarenyre jiarỹboho. Kaiboho tabedewomy atxitenyteri waòraru‑ki. Katahe wadeysa nihikỹmy watxireri.


text:
Adeereny warybetyyriti rewahinyreki tabedewomy atxitenyte. Tai tahe reysamy watxireri. Ihãrele heka tyyriti adeereny arawahinykre. Kaiboho heka tabedewotenyte iribi tahe aõmydỹỹna kaiboho tewitxiranytenyte teòbitinytenyte ibutumy.


text:
<n>(10-11)</n> Deuxu heka iny ribedeòtiidỹỹnymyhỹre iny ywimy riraykydỹỹnykemy. Kia kidiwymyhỹke inydee tarasana wahe. Tii heka awire. Ijõ bedeòtiidỹỹ tahe bede ludu bede òtiidỹỹ. Kia tahe rubu diwymyhỹde. Kaiboho heka tabedeòtiidỹỹnymyhỹtenyte. Deuxu heka kia riwinyre awiòhedỹỹnamy aõma kaiboho awirenyre. Aõ witxira witxira sõwemy akireny rỹireri, aõ òta òtareny. Kiadile tahe aõma òbitihyymy òhò ayreny‑ribi kaiboho heka taykarananytenyte. Kaiboho heka waluudumy teletenyte. Kaiboho biwinybenykemy aõbo òbitimy ratximyhỹre iwidỹỹmy tarotenyte. Ibutumy heka òbitihyymy rarekemy idi tetehetenyte.


text:
Tai kia tyyriti adeereny rewahinyre. Aõ kia rewinyre heka aõ iny iòrarudikekile aõkõre rewinyre. Idi aretehekemy heka. Kaiboho waluurenytyhyre aõbo òraru‑ki wahe.


text:
Tai heka wadeysamy watxiwãhãre. Aõ inyboho sohojile aõkõre teysa ratximyhỹrenyre. Txitu tule teysamy ihỹmyhỹre, kaiboho tawiòhenanyteki


text:
Tu heka rarybere adeereny kaiboho dori awimy tai tahatenyta awityhy. Adeereny heka inatyhyhyy rarybemahãrenyre, inatyhynamy. Tule mobo rarybere Txitxu‑ò. Ka tahe inatyhy rarybemy ratximyhỹre.


text:
Tai heka Txitu kia luuna heka aõnityhymy akireny rare. Itxi heka tõhõti akireny aõma Deuxu tetyhynymahãte‑txi. Kaiboho tedytenyteki. Ihãrele urihimyò ruberumy ratximyhỹ.


text:
Deuxu ruxetòena‑ki heka sõwemy riwinyre Macedonia dohodỹỹna mahãduy‑ki wahe. Jiarỹ tuu arelyykemy idi watxireri waseriòreboho.


text:
Sõwemy heka iaõna aõnareny iaõòtaòtarenyre tiiboho. Aõhõkỹmy rotỹỹnyreri tiiboho. Ihãrele ka deysamy heka relerenyre. Reysareny heka. Tiiboho heka iaõkõrenyre. Aõhohomy aõkõ heka roiremyhỹ. Kiahãrele heka sõwemy riwahinyre tamahãdu wiòhedỹỹmy.


text:
<n>(3-5)</n> Riwahinyre heka sõwemy ixideewimy. Sõwemy riwahinykelemy wadee rarybere. Tiiboho heka sõwemy wiòhedỹỹmy rurumy roiremyhỹ. Tai inyboho ribedeòtiinyre sõwereki. Kia judea bede, dohodỹỹna mahãdu, kia wiòhedỹỹmy. Juhu heka tiiboho rexiwahinyrenyre Inynyrỹreny‑ò. Tule Deuxu deewina inydee riwahinyre. Iny wiòhedỹỹnarenymy rexiwahinyre.


text:
Kaiboho heka sõwemy tetyhynyteri. Kaiboho heka Deuxumy awimy tarybemyhỹtenyte. Kaiboho heka teerytenyte Deuxu aõmydỹỹnana. Kiaboho heka waluureny waluuurenymy boibeke wawiòhedỹỹdureny. Biwawiòhenanybenyke. Tai heka sõwemy bexiòlòdỹỹnybenyke adireny watxireri.


text:
Aõ bede ywinaõ heka adeereny rewahinyõhyyreri. Arierykemy heka idi watxireri timybo aluuna ratximyhỹremy. Tii riteòsiny heka timybo ijõ dowiòhedỹỹmyhỹdemy. Tai tahe iwese tii rotỹỹnyre wese kaiboho tule botỹỹnykre.


text:
Deuxu ruxetòena teerytenyte, Jesuisi Kristu ruxetòena wahe. Tii heka ityhy rare. Tii rikõdỹỹnyre heka aòrarureny‑ki.


text:
Taihyky tetyhynytenyte Deuxu aõmydỹỹnana‑di. Kiamy heka raraykynyreri. Arawiòhenanykemy heka adireny rahõtinyre kanau bedeu. Tewiòhenanytenyte inatyhymy. Tai tahe bikonananybenyke kia kanau bedeu tewinytenyte heka bikonananybenyke.


text:
Kia uriõnomy idi teywinymy atxiteri‑di rõhõtinyke. Tamy wahidỹỹmy aõkõhyykeki tahe Deuxu aõma raraykynyõtyhy.


text:
<n>(13-14)</n> Jiarỹ heka isiramy adee ariwinyõtyhy aõ. Kaiboho heka sõwemy kaa wiji toite, Tai tawowi‑di inyõ ròõkeki, taaõnasõwe myna Deuxu‑ò riwahinykre. Iaõkõkeki tai ibinamy Deuxu rahaõtyhy. Tai biwiòhenanybenyke heka ihoõmy rỹira mahãdu. Jiarỹ heka aõ retòenyreri aõkõ rare, biwahinybenykemy. Kai ihoõmy atxikeki tahe, tule inywitxira anawiòhenanykre. Taita wiwanale wiwesehyyle ròhònykre.


text:
Kiamy heka Tyyriti‑ki Ritidỹỹna roire: —Hãbuõ heka sõwemy ributunyre. Tahe aõhe rauhenyõhyyre tamy kia ibutuna‑ribi wahe. Ijõ tahe ibutelemy ributunyre hãbuõ wahe. Tiile heka aõ tamy rasiranyõhyyre. 


text:
Txitu awiòhedỹỹrenymy rurumyhỹre iwese awiòhedỹỹrenymy rurumyhãre wesele wahe. Deuxumy reàlàre tai, Deuxu dori tuu rotỹỹnyre.


text:
Riwiòhenanyrenyreri iwitxira seriòreõ. Ibutumy dohodỹỹna mahãdu‑ribi tii rityhynymyhỹre aõma Rybewihikỹ‑di ritỹnynymyhỹre awimy.


text:
Dohodỹỹna mahãdu rihitxinyre wawana kanakemy. Ibutumy Inynyrỹ loosòna heka tuu ratximyhỹre. Tule riteòsinymyhỹre ibutumy iny rikiwiòhenanymyhỹrenykemy. Tai heka inyseriòrereny reteònyrenyreri ityhydỹỹdu mahãdu.


text:
Txitu heka waliina rare; wawana raaõmysỹdỹỹnymyhỹre heka rare. Jiarỹboho heka awiòhedỹỹrenymy rarumahãrenyre. Ijõ seriòrerenyõ nade dohodỹỹna‑ò wiòhedỹỹmy. Tai kaiboho wowydyna tamy biwahinybenyke.


text:
Tai tahe dohodỹỹna mahãdu kaki rierykre. Tai rityhynyrenykre aõmybo umyreny rarybere. Tule wiluumy atxiteri. 


text:
Reerywãhãre timybo akireny rare. Jiarỹboho heka awimy raryberenyre umyreny Macedonia hãwã mahãdu‑ò. Myheka rarybere: —Akaia bede seriòre mahãdu wiòhedỹỹmy rexiywinymy ratximahãrenyre kau beòrau. Tai tiiboho rexideysananyrenyre.


text:
Tai heka kaa seriòre mahãdu reteònyreri. Tai heka awikre biwiòhenanybenykre dori. Kiamy iwese rarybereri heka inatyhy rare.


text:
Araixỹrukre heka jiarỹ aõma bexiywinybenyõlemy wiòhedỹỹna‑ò atxibenykre‑wana. Tule kaiboho maixỹrubenyke.


text:
Tai heka inyseriòrereny reteònyre akorenymy. Tahe iu arehemynykreu, bexiywinybenyke. Biwahinybenyke wiòhedỹỹmy atxitenyteri ixideewimy. Aõ jiarỹ adeereny rexitòenyreri aõkõ wiòhedỹỹmy. 


text:
Kia hãbu ibutemy ròbòròmyhỹre heka ibutelemy tamy aõna aõna ruhunykre. Kia hãbu sõwemy ribrònymyhỹre tahe tamy sỹ sõwemy aõna aõna ruhunymyhỹre tamy riwahinykre bederaty aõmydỹỹnana.


text:
Tai heka iny sohoji sohoji ixideewimy tiwesebo riwahinymyhỹke. Riwahinyõke tahe aõ tuu rurukõreri urenana tuu ratxike. Deuxu dee riwahinymyhỹke mahãdu deysana‑di riwahinymyhỹre kia iny mahãdu Deuxu tuure.


text:
Deuxu heka riwahinymyhỹre sõwemy aõmybo tarumahãte kia inydeereny iratyre. Ibutumy aõmybo tarumahãte heka tule iny witxira biwiòhenanybenyke.


text:
Kiamy Ritidỹỹna‑ki roire: —Tii tawowi‑di iaõkõ mahãdu‑ò. Ròwahimyhỹre. Kia tahe iinydee wobrona tiiemy rosaõmy rarekre. Deuxu heka riwahinymyhỹre tibo alòbòròdu‑ò.


text:
Inydee riwahinymyhỹre paõ iny rirỹsỹke. Tahe tule sohoji sohoji òwòrutymy rurumyhỹre heka tamy riwahinymyhỹre. Kia ribòrònymyhỹre tahe Deuxule ritxuhudỹỹmyhỹre. Tahe sõwemy bitakre Deuxu‑ribi.


text:
Kia rimymyhỹre mahãdu tahe Deuxumy reàlàmyhỹre. Kia tewinymahãte heka Deuxudeewimy tewiòhenanymahãte. Deuxu heka sõwemy rimymyhỹre eàlànareny iòraru‑ki.


text:
Kaiboho heka Deuxu mahãdu teriwiòhenanytenyte. Kia sohojile aõkõ. Tule aòraru‑ki tiiboho Deuxu‑ò wowydyna sõwemy riwahinyrenyke.


text:
Kaiboho Rybewihikỹ tỹmyra tetyhynytenyteri, Kia ibutumy rierymyhỹre kaiboho dori uriõno tewiòhenanytenyteki, tai iny wowydyna Deuxu‑ò riwahinykre.


text:
Deuxu‑ò wowydyna iny‑ribi kanakemy heka idi watxireri. Wahidỹỹna wihikỹ dori Deuxu inydeereny riwawahinyre. 


text:
Jiarỹ Paulo heka aõmybo adeereny arexitòenykre. Aõherekibo tamy tarabemahãtenyte awanareny watxiwãhãu urihimyòle watyhyna watxirerimy wamy tarybemahãtenyte. Jiarỹ heka awana rybetere‑di rarybeõmahãre awanareny watxireri wana. Tiu rareu, taheka ròritidỹỹre rybetere‑di wahe.


text:
Rõhõtinywãhãre. Rexitòenyreri. Awi heka rare. Ywina‑di iny risỹnymyhỹre. Inyõ wamyreny ibinamy rarybekeki tahe tule ararybeke heka.


text:
Inatyhymy kabede‑ki inyboho rasỹnymyhỹrenyre. Rakaaõbinanykeki, inyumyreny aõbinana wesemy rare. Tebònadirenyre.


text:
Tebònadirenyre. Aõ kabedemy iny rỹira kia debòna wese aõkõ kỹny. Deuxu debòna heka rỹira irurule heka rare.


text:
Inyõ aõbinamy Deuxumy rarybemyhỹkeki, tai tahe kia wadebònareny remymy resewãhãrenyre kia ixãwididỹỹnamy wahe. Ibutumy Deuxu òludumy ratximyhỹre heka remywãhãrenyre Deuxu rierykemy Kristu rityhynykemy wahe. Kaiboho heka ibutumy tetyhynymahãtenyte.


text:
Kaiboho heka tetehemahãtenyte aõna aõna‑ò ahana‑ribi wesele wahe. Inyõraraykynykeki ratximyhỹreny ixinamy tuu raraykynyke. Jiarỹboho heka tule Kristu mahãdu hõrõ iny ratxirenyreri.


text:
<n>(8-9)</n> Deuxu heka ruruõ wadee diwahinyde arawiòhenanykemy tai raixruõmyhỹre. Tai heka abrebudỹỹrenymy aõbo kariti rewinyre. Urile tahe aumydỹỹreny adireny rewisỹnywãhãre aõ bede arãatyremy aõkõ.


text:
<n>(10-11)</n> Ityyriti rybetere heka ribrebudỹỹ tahe rehemynyreu heka tii aõkõ rybetere‑di rarybemyhỹre. Awityhymy aõkõ rarybemyhỹre riritinyreu. Iwese ròritidỹỹre wesemy aõkõ rarybere. Iu adehemynykreu tahe, iwese ròritidỹỹre wesele heka anarybekre.


text:
Iny tai ratximyhỹre heka sõwemy ixidi rõhõtinymyhỹre tii awiremy. Kia tahe watximyhỹreny kia raryberenyõtyhy. Tii dori raitxỹtemy ratximyhỹ.


text:
Aõmy iximy rarybemyhỹre dori tii awimy iximy rarybemyhỹre heka urile tuu raraykynymyhỹ. Timybo Deuxu inydee raryberele rikiraòmyhỹke. Kiawesele inydeereny awire.


text:
Iaõmysỹdỹỹna heka timybo rikiwinyrenykele iny riijemyhỹrenyre. Juhu heka Rybe tỹmyra wihikỹ heka adeereny adiwykemy idi watxiwãhãre. Rewyrenyre heka juhuu Rybe tỹmyra wihikỹ adeereny rewyre. Tai heka tuu raryberenyõhyymahãrenyre timybo iny witxira aõmysỹdỹỹna riwinymyhỹreny.


text:
Kaiboho heka aityhydỹỹnareny raumynykre. Tii heka wadeereny awire. Jiarỹboho heka aõmysỹdỹỹna wihikỹ sõwemy ariwinyrenykemy watxirenyreri ayreny‑ki, Deuxudeewireki.


text:
Idi tahe aròirenykre rybe‑di aritỹnynyrenykremy ijõbede‑ò, Rybe tỹmyra wihikỹ‑di wahe. Aõmy ararybeõtyhy aaõmysỹdỹỹnareny iwitxira rewinyremy. Kiamy heka Ritidỹỹna‑ki roire:


text:
Iny ixidi rõhõtinymyhỹre tii awireny. Tahe awi aõkõ rare Deuxu‑ò. Deuxu tahe awimy tai rahamyhỹre tii idile rõhõtinymyhỹreki. 


text:
Jiarỹ òsana urihimyò raitxỹtemahãremy kaiboho wawana tòiterimy ixi‑di atxitenyteri. Ihãrele taheka urihimyò reòludunymahãre. Jiarỹ heka okorenyre iwese Deuxu ratximyhỹre wesele.


text:
Ywimy atximahãbeny adireny watxireri. Kaiboho iwese ijadòma hãbumy roikre wese toite. Hãbu heka Kristu rare.


text:
Jiarỹboho raberuwãhãrenyre kaiboho Kristu‑wana atximahãbenyke lau wahe. Iwese Eva hemylala riitxenanyre wese wahe.


text:
Inyõ kanakeki ròhãletedỹỹmy Jesuisi witxiramy. Tahe kaiboho bityhynybenykekile jiarỹ heka raberumahãre.


text:
Kaiboho heka tahõtinymahãtenyte tỹnydỹỹdu wihikỹmy inykireny ratximyhỹre. Tahe awiremy idi tahõtinymahãtenyte. Tai iwesele inyboho roire awi heka roire.


text:
Tahe iwese tii awityhymy rarybemyhỹre wesemy aõkõ inyboho rarybemyhỹrenyre. Tahe iny rierymyhỹrenyre inyraykyreny‑ki. Sõwemy heka tuu adeereny rarybemahãrenyre. Iu jiarỹ rybe ritỹnynymy akireny rarewãhãu, kiau heka adeereny rexitòenyõhyyre iòwydỹỹmy. Iyjamy heka ixidee reijenyrenyre kaiboho bexiòlònybenykemy. Teòsare òsana iwese rewinyre wese.


text:
Ijõ dohodỹỹna mahãduõ heka riwaòwynyre adeereny aritỹnynyrenykemy. Iwese iribi rawasinyre wesemy heka rahõtinyre.


text:
Iu akireny rybe‑di tỹnydỹỹmy rarewãhãu tiu rexitòenyõhyyre adeereny biwawiòhenanykemy. Macedonia hãwã‑ribi dori ityhydỹỹdu, mahãdu seriòreõ aõmybo raruwãhãre wadee diwyde. Tiu heka aõ aribireny aritaõtyhy. Tuu rarehyy wese heka wiji rarekre.


text:
Kia rybe tỹnydỹỹdu heka iwese rewinywãhãrenyre wesele ròwidỹỹmyhỹre. Kia heka rewinywãhãrenyre heka kia rarybereri heka aõ wiribi lahitxi aõkõmy rarybereri.


text:
Kahãbu heka inatyhy Deuxu deòdỹỹna aõkõ ratximyhỹre. Ruile heka iaõmysỹdỹỹna‑ki ròhònymyhỹre. Rexitỹnynykemy Kristu deòdỹỹna mahãdu‑ò.


text:
Tahe aõkõre heka Satanasi tule rexiwitxiranymyhỹre. Ỹju wesemy tii rexideòsinymyhỹre. Kia hãbu teòdu rare. Tai heka irehemy iribi rexiijaranyre òbiti deòdu mahãdu ratxireriki wahe.


text:
Urile tuu iny idi rõhõtinykelemy heka tuu ratxirerimy ihỹre. Tahe aõkõre. Ikonanau tahe aõhõkỹmy dỹỹnana ritarenykre aõbo riwinymyhỹre òraru‑ki. 


text:
Teramy ijirarenyõmyke aõmybo ararybekre. Deuxu dori tuu arybedỹỹ‑ò riwaijõnymy, tai heka rarybere itxỹte wesele watximahãremy.


text:
Tii heka Hebreu mahãdumy tii rexininire. Jiarỹ tule kia tuu rare. Ijaò mahãdumy heka tiiboho rexininirenyre. Jiarỹ tule. Abraõ riokoremy rarybemyhỹre. Jiarỹ tuleri.


text:
Kristu deòdumy heka tii rexininimyhỹre. Rarybemahãre itxỹte wesemy. Jiarỹ heka iratyre deòduwimy watxiwãhãre. Jiarỹ raaõmysỹdỹỹ nihikỹre. Ròtenawo‑ò riwarutyrenyre iratyre. Riwahatenyrenyre iratyre. Arurure inihe iratyre.


text:
Roma mahãdu tasỹ inataõmy riwahatenyre. Sohoji ta mana‑di watyre rihure. Ijõtxu heka hãwoninihikỹ heka riorore. Aõutxu heka bera‑ki rãire ruu ibutumy txuu tule ibutumy rehure.


text:
Ibutumy reamy rarewãhã aõma wasidu bede aõmydỹỹnanamy bera‑ki tule arurure inihe. Judeu mahãdu warubudỹỹmy wadi riwisỹnyre. Tule judeukõdu mahãdu tulere. Hãwãhãkỹ‑ki brebunatyhymy watxiwãhã, bede rahy‑ki tule, ahohokỹ‑ki tule. Waliinaõ inatyhy aõkõ tai ihỹmyhỹ. Tai heka riwaitxenanyrenyre.


text:
Aõmysỹdỹỹ nihikỹ tai. Tỹikõhyky heka bede reijemy rarewãhã. Rama riwasare; bemy rarowãhãre. Timy heka tỹinatykyõ ihoõhykyre sõwemy wahe.


text:
Inyõ raòrarunymyhỹre wana jiarỹ rabedewowãhãre iòraru‑ki. Jiarỹ rexideòsinywãhãre waaõkõre urityhywãhãre.


text:
Iu Damasu hãwã‑ki rarewãhãu, Iòlò Areta bede dinodu heka riwamymy riwateònyre. riwamykemy hãwãhakỹry ijò‑ò.


text:
Weriri nihikỹwomy riwawòmy riwatidire, Walina mahãdu. Tahe heto raroo‑ribi riwaatyre hãwã ahana‑ò. Tai tahe rahenyre iribi. 


text:
Jiarỹ heka ararybekemy watxireri. Aõ aõkõ rarehãrele heka ararybekemy watxireri. Wiòhedỹỹna aõkõ heka rare. Wanyrỹ wadee riwahinyre aõna aõnamy heka rabire rasina wese jiarỹ sohojile wahe. Kiamy heka arelyykre wiji.


text:
<n>(2-3)</n> Tahe 14 beòramy heka Deuxu ityhydỹỹduõ ridyre biu‑ò tasỹ‑ò wahe. Deuxule rierymyhỹre inatyhy aõbo rare ada aõkõre aõbo.


text:
Urile ararybekre timybo releremy. Taile tahe iny tuu rarybekre. Tuheka rabire sõwemy aõwiwihikỹmy. Jiarỹ awiremy iny wamy raraykynyheny.


text:
Tahe Satanasi aõbinana witxirahakỹbo wadee riwahinyre. Ixidi arõhõtinyõkre. Jiarỹ aõwiwihikỹ jiarỹ raremy wahe. Araraykynyõkemy.


text:
Tii wadee rarybere: —Waruxetòenale heka adee awire. Aõbo kai taaõkõteu heka waruru adee rewahinyre. —Tai tahe jiarỹ reysare, waaõkõreu wahe.


text:
Tahe awire, waõkõna, warurukõna, ibutumy wadee awire. Kristu òraru‑ki heka tuure. Tiubo ibinamy wamy riwinykreu warurukõkreu, warurudikre. 


text:
Rarybere heka hãbu itxỹte wesele heka rarybereri. Kaiboho iòrarureny‑ki heka kia wesemy rarybereri. Inatyhymy heka jiarỹ kia rybe tỹnydỹỹdu mahãdu bina ratyre watxiwãhãre. Ayreny‑ki rarewãhãu heka teerytenyte.


text:
Aõna aõna wiwihikỹ, deytena wihikỹ, bedeòtiidỹỹna ayreny‑ki rewinyre kia Kristu deòdumy watximyhỹreki wahe.


text:
Ihewoludu txu tahe aroramy arakemy ixidi watxireri. Inataõmy reywinyra aroramy arakremy wahe. Aribi nieruõ aritaõtyhy. Urile arawiòhenanyrenykremy adireny watxireri. Uladu riki heka tyby riyrubunyõtyhy. Tyby tahe uladu riyrubunymyhỹre.


text:
Ibutumy idi watxireri heka arahukre arawiòhenanyrenykremy. Adeereny wylemy arihukre. Jiarỹ heka aluurenyre. Kaiboho aõbo tule waluurenykre?


text:
Txitu reteònyraijõ ityhydỹỹdu seriòreõ‑wana. Tii aõbo aõ aribireny ritare? Aõkõre. Txitu wawesele heka tii rare. 


text:
Taõmysỹdỹỹna heka awiòhedỹỹnarenymy rare. Aõ wadi jiarỹ awiremy nohõtirenyõmy tuheka rarybereri adeereny. Deuxu, Kristudeewinamy heka tuu adeereny rarybereri heka. Deuxu kotxi heka adeereny rarybereri awiòhedỹỹrenymy.


text:
Raberumahãre heka arehemynykreu, iwitxiramy atxibenybeke lau. Tule wadi iwitxiramy betehebenyke ixiweserenymy aõkõ. Ihãru, adebure. Aõkemy watxireri. Iny aõbina binamy wimy rarybemyhỹre. Iny ixidile rõhõtinyrerimy ihỹre mahãdu. Kia aroholakeki tahe wadee awiõre. Riyrubunymyhỹre. Riyrubunyõhyymyhỹre.


text:
Raberuwãhãre heka arahinykre heka akotxireny iòhãru òraru‑ki. Aõna aõna witxira witxira òta òtamy rõhõtinymyhỹre, raraykynymyhỹre. Sõwemy heka riwinyre ta ixi‑txi tõhõti reaõhyymyhỹre kia riwinyretxi. 


text:
Tahe ikonana txu roraludu heka jiarỹ rare. Inyõ aõbina binamy wimy rarybemyhỹreki waribi ihitxihitximy heka tuu rarybemyhỹre. Iny rimymyhỹre heka tuu robimyhỹre; tuu rarybemyhỹre. Wiweselemy heka tuu rarybekre.


text:
Aõmy Kristu rybemy heka rarybekre. Tai bierybenykre. Aõmy warurudỹỹdure heka bierybenykre Kristu wahe.


text:
Kristu heka itxeò‑ki rurure irururenyõ wahe. Jiarỹ warurunarenykõ òraru‑ki. Tahe Deuxu ratximyhỹre, iruruna‑di. Tii‑wana heka inyboho heka ratximyhỹrenyre iruruõmy. Tai awanarenyle watxireri, tahe tii‑wana Deuxu ruruna‑wana watxireri.


text:
Ixi‑di heka betehebenyke. Bexiurihibenyke tyhyna‑di atxitenyterimy. Jesuisi Kristu awo‑ki ratxireri.


text:
Jiarỹboho rexitòenyrenywãhãrenyre. Òraruna widỹỹrenyõmykemy. Kaiboho aõwiwi biwinybenyke. Kia òbitimy watximyhỹrenyreki aõkõ, kiemy òbitimy boibenykemy.


text:
Kaiboho arurudimy atxitenyteri‑wana heka, jiarỹboho warurudimy watxiwãhãrenyre, kia wadeereny awi rare. Rexitòenymahãrenyre kaiboho òbitimy matxibenybekemy, ywimy ahãbenykemy.


text:
Tai heka adeereny ratyyritinyreri kiamy. Aribireny irehemy watxiwãhãre taheka arawiòhenanyrenyke. Arehemynykreu tahe timy heka aõhõkỹmydỹỹnanamy arõhõtinyõtyhy, kia waaõmysỹdỹỹna rare. Inynyrỹ dori iny wiòhedỹỹnarenymy nade. Iny aõhõkỹmy dỹỹnanamy aõkõ. 


text:
Arakre tahe waseriòreboho. Idi biwisỹnybenyke ibutumy òbitimy biwinybenykemy. Warybe‑ò heka boholabenyke. Wiwese weselemy maraykywydynanybenyke wiribihitximy aõkõ. Ywina‑di matximahãbenyke. Deuxuluuna heka tule akireny ratxikre.


text:
Jesuisi Kristu Inynyrỹ ruxetòena heka akirenykemy watxireri. Deuxu luuna aki rỹikre. Deuxu Tyytybytyhy awana rỹikre. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti, Alatxia Mahãdu‑ò</font></n>Jiarỹ Paulo, rybeõmy nodu rare. Inyõ riwateònyõhyyre. Jesuisi Kristule, Deuxu inytyby, Kristu ixixadỹỹdu‑wana riwateònyre.


text:
Jiarỹ ityhydỹỹdu seriòre‑wana. Kaa watyyritireny rewahinyreri Alatxia bedeludu mahãdu‑ò, ibutumy dohodỹỹna mahãdu‑ò, ityhydỹỹdu mahãdu‑ò wahe.


text:
Jesuisi rexiwahinyre iny òrarureny‑ribi iny ritarenykemy. Wiji bede aõmydỹỹnabina‑ribi iny ritarenykemy. Kia dori Deuxu‑ò inytybydeewimy rare.


text:
<n>(6-7)</n> Jiarỹ bede reòtiinyra, rybe witxiraõ eleelemy tetyhynymahãteki. Rybewihikỹ witxira ihoõre. Juhuu Kristu taruxetòena‑di bedebina‑ribi aratarenyre. Inyõ adee rare. Idi Deuxu Rybewihikỹ riwitxiranykemy. Tai tahe atyhydỹỹna ribinadỹỹnyra. Tai tahe kiamy adee rarybera.


text:
Inyõ aõbo, jiarỹ aõbo, ada biuludu ỹju aõbo, adee Rybewihikỹ witxiraõ rarybekeki, Deuxu kyarana tamy kedesekemy idi watxireri. Rybewihikỹ‑ò juhu waribi taholatenyte. Kia sohojile inatyhyre.


text:
Iwese rarybere wese ixityre ararybekre. Inyõ Rybewihikỹ riwitxiranykeki, aõmybo juhuu taholateny‑ribi, Deuxu kyaranamy resekre.


text:
Deuxudeewimy taheka watxireri hãbudeewimy aõkõ. Jiarỹ hãbudeewimy aratximyhỹkeki Kristu deòdu aõkõ jiarỹ rare. 


text:
Kia tihãbuõ‑ribi adoholaõhyymahãde. Hãburybe‑ki aõkõ reeryre Jesuisi Kristule dori kia riwaerynanyre.


text:
Kaiboho taholatenyte, iwese jiarỹ judeu mahãduy‑ki raremahãu Iu Deuxu ityhydỹỹdu mahãdu aõbinamy rewinydỹỹnanymyhỹre. Idi ariixãwididỹỹnykemy rarewãhã.


text:
Wamahãduy‑ki sõwemy iratyre raremahã judeu mahãdu bede ywina ywidỹỹ‑ki. Idi retyhynyhyymahãre wahona mahãdu ratyre, byrena erỹdỹỹna‑ki.


text:
Wadee Deuxu tariòre riteòsinykremy ratximyhỹ judeukõdu mahãdu‑ò tuu ararybekemy wadi ratximyhỹ. Iu inyõ dee aõmy rarybeõhyyre Jerusalẽ hãwã‑ò raõhyyre.


text:
Ròtyhydỹỹõmy raremahãu. Deuxu deòdỹỹna mahãdule rỹiramyhỹ. Ihãrele tahe tamy rybemy raõra. Iribi tahe rahònyra Arabia‑ò. Idi tahe ixityrele adòòsede Damasu‑ò. 


text:
Inataõ beòramy heka kowa‑ki reijere. Idi tahe rare Jerusalẽ‑ò Pedro roramy. Tahe bede reijere waiyre txumy tai.


text:
Uritỹỹna roholamyhỹre: —Kia juhu inyhudurenymy inydireny raremyhỹ, wiji tahe tyhyna‑di dobedeerydỹỹnanymyhỹde. Juhu tahe tii tyhyna rahukemy riwisỹnyre.


text:
Rawãhãre heka rasi wese‑ki aõmybo rabireki. Retỹnynyre iny‑ò iwese inywitxira‑ò rarybemyhỹremy. Dohodỹỹdu mahãdu ratyre retare tamy rihitxinyre rarybekemy. Tuu arierykemy watxireri ywimy watxiwãhãremy.


text:
Txitu wawana ihỹre, tii judeukõdu mahãduõ hãrele tahe itõtyky resymy rarybeõhyyrenyre. Tiiboho waki ibinamy rahaõhyyrenyre.


text:
Idile rõhõtinymyhỹre ityhydỹỹdukõdu mahãdu. Tiiboho nalòdenyde waixãwididỹỹnareny‑ò retehekremy, iny Kristu‑ki ijõdiwãhãre‑ò. Tiiboho ixiwesemy iny‑di risỹnykemy ratxirenyreri. Tiiboho ityhydỹỹdu wesemy rexisỹnymyhỹre.


text:
<n>(6-9)</n> Dohodỹỹdu mahãdu ratyre mahãdu heka Joaõ, Txiau, Pedro‑wana rare. Tiiboho ibutu erysyna ratyre rỹiraki, kia aõ aõkõ wadee rare. Tiiboho aõ tỹmyra riwabedeerynyõre. Deuxu‑ò tahe ibutumy iny wiwesehyy rare. Deuxu riwateònyrenyre judeukõdu mahãdu‑ò Rybewihikỹ wahisidỹỹmy. Kia Joaõboho wiwesehyylemy widi rõhõtinyre riwawehitynanyra jiarỹ Banabe‑wana. Tai tahe iwese Pedro judeukõdu mahãdu‑ò rare. Tiiboho tahe ritỹỹnynymyhỹke judeu mahãduòle wahe.


text:
<n>(11-12)</n> Atxiòkia‑ò Pedro rehemyhỹreu jiarỹ tuu rarybere timybo ibinamy riwinymy ihỹremy rexiitxenanymyhỹreki. Hãbuõ Txiau‑ribi rehemynyõrau, tii judeõkõdu mahãdu‑wana riroxire. Irahudi tahe dehemynydenydeu, riroxiõhyylemy rexitare. Judeu mahãdu rybe lau ruberure.


text:
Tuu rabireu, òbitimy aõkõ Rybewihikỹ inatyhy wesemy aõkõ rotỹỹnymy raremyhỹ tahe rarybere ibuturu‑ò, Pedro‑ò. Kai judeu mabekeki, tahe judeõkõdu mahãdu wesemy tanabededỹỹnanamy ahãte. Uritere judeukõ mahãdu judeu mahãdu wesemy isỹdỹỹõmy.


text:
Iny bede ywidỹỹna aõkõ iny ritamy roire. Kia Kristu iny rityhynymyhỹrele iny ritamy roire. Bede ywina ywityhydỹỹna iny ritaõtyhy.


text:
Iny Kristu‑ki tarasana ritamy ratxikeki, tahe òrarudu tyhymy ronykeki, Kristu aõbo òraruna widỹỹna rare? Aõkõre.


text:
Jiarỹ bede ywiny ywidỹỹna‑ò aròòsekeki, òrarudumy ararekre. Kia jiarỹ idi ariatymy rỹimyhỹre ixityre ariwinykeki òrarudumy arareke.


text:
Jiarỹ bede ywina rarumy rãire wese, Kristu‑ò warumy ararekremy. Kristu‑wana jiarỹ raitxeòkirubudỹỹnanymahãre.


text:
Jiarỹ ixidee warumy aõkõ wahãre. Kristu tahe wawo‑ki riwarudỹỹnanymy ihỹre. Warumy watxireriwana Deuxu iriòretyhydỹỹna òrarukile warumy wãhãre. Tii waluumy ratximyhỹre. Tahe wadee rexiwahinyra.


text:
Deuxu ruxetòedỹỹna aribynykemy aõkõ watxireri. Bede ywina tyhydỹỹna òraru‑ki ywityhydỹỹna tahe inyõ ritakemy ratxireri. Kia‑di inatyhymy inyõ rexitakeki tahe, Kristu uriòle rurure. 


text:
Alatxia mahãdu timybo tahõtinyteri kaiboho õhõtibede‑di rierykõrenyre. Kia‑di òsana tahõtinyre. Moòwòru ijeranamy ahãtenyte. Jesuisi Kristu itxeò‑ki rururedi taholatenytyhyta. Õhõti‑ribi aõbo kia rosare.


text:
Kiale arierykemy watxireri timybo tahõtinytenyteri: Deuxu Tyytybytyhy temytenyta bede ywina widỹỹnamy aõbo ada inatyhyna tyhydỹỹnamy aõbo.


text:
<n>(5-6)</n> Aõkõre, uriòkele aõkõre òsana tahõtinyteri. Deuxu Tatyytybytyhy adeereny diwahinyde. Kia aõbo riwinyre bede ywina ywisidỹỹ kaiboho tamahãtenyteki? Aõkõre, tetyhynymahãteki kia riwinyre. Deuxu aõna aõna wiwihikỹ akoreny‑ki riwinyre. Kia sohojile iny ritake. Abraõ Deuxu rityhynyre. Tai tahe tamy òbitimy rare Deuxu‑ò, iòraru iribi riixãwididỹỹnyraki.


text:
Tyyriti‑ki roimyhỹre kia: —Deuxu heka judeu mahãdu sohojile aõkõ riòbitinykre. Ibutumy iny riòbitinykre ityhydỹỹ erysydỹỹna òraru‑ki. Rybewihikỹ erysyna Abraõ‑ò juhuu dehemynyde. Kia wese Tyyriti doide: —Aòraru‑ki ibutumy iny‑ò deysana kanakre.


text:
Inyõ bede ywina rityhynyõkeki, Deuxu txuhòbina kedeake. Jesuisi‑ò tyhynale iny kiditakre. Kia Tyyritidỹỹna dori roire: —Inyõ ibutumy bede ywina riywinyõkeki, tamy Deuxu txuhòbina kedealeke.


text:
Òbiti mahãdu rityhynymy ronykre. Kia riki Ritidỹỹna roire. Tahe bede ywina heka inyboho aõkõ riòbitidỹỹnyre.


text:
Bede ywina heka iwitxi rare ityhyna‑ribi. Tahe inyõ bede ywina rityhynymy ratxikeki, tii ibutumy rityhynymy rarehyyke.


text:
Inyboho Deuxu bede ywina rikiywinyrenyõkeki, Deuxu txuhòbina inydeereny kedeakre. Kristu tahe kia‑ribi iny ritare. Tule inyòwòruna òraru‑ki rexilamadỹỹnyre inydee iòwydỹỹna‑ki. Beteheke Tyyritidỹỹna roire: —Inyõ òwòru itxeò‑ki ritamadỹỹnykeki, tamy txuhòbina kedealekre.


text:
Deuxu narybede heka Tatyytybytyhy iny‑ò riwahinykemy. Wiji tahe inyõ rityhynykeki, Deuxu Tyytybytyhy ritakre. Tai Abraõ deysana inydeereny rehemynyre Jesuisi Kristu òraru‑ki. 


text:
Waseriòreboho, jiarỹ hãbu wesemy ararybekre. Iny inatxi jurasadỹỹna ritina riwinykeki, inireny ritidikeki, inyõ riwitxiranyõtyhy. Tai ijõ witxira riritinyõtyhy.


text:
Boholabenyke, Deuxu juhuu Abraõ dee narybede: —Abraõ riòre hewoluduõ Kristumy. Abraõ riòre sõwe dee rarybeõre. Sohojideele rarybere. Tahe tariòre‑ò Kristumy rarybere.


text:
Tuheka rarybereri: —Deuxu juradỹỹna wese juhuu rarybere, 430 beòra bede rỹire idi tahe bede ywina nade. Kia Deuxu juradỹỹna riixãwidinyõtyhy.


text:
Tarasany bede ywinawidỹỹna òraru‑ki kidiwahinykeki, wahisidỹỹna aõkõ heka rare. Tai Deuxu heka Abraõ‑ò jurasadỹỹna riwahinyre. Iòwydimy aõkõ juhuu dori rarybere tii kidiwahinykemy.


text:
Aõherekibo heka nade? Kia nade òraruna òraru‑ki Kristu nadeule kỹny juhu ludu wese aõkõ roire. Kristu heka Deuxu deòdỹỹna rare. Iwese Deuxu rarybere wese riwahinyre. Tii Abraõ riòre riòre‑ribihyy reare. Ỹjumy bede ywina nade. Iny itya ludu debò‑ki rehemynyra. Moisesi iwahidỹỹdure.


text:
Boholake, Moisesi sohojile aõkõ itya ludu ratxireri bede ywina riwahinyreu. Deuxu tahe sohojile rare irybe riwahinyreu.


text:
Bede ywina aõbo Deuxu jurasadỹỹna riixãwidinyke? Aõkõre. Bede ywina umy ituedeõna riwahinykeki, òbitidỹỹna inatyhymy bede ywina nade. Tahe aõkõre.


text:
Deuxu Tyyriti rarybere: ibutumy iny òraruna‑di ratxireri. Kristu iny rityhynykeki, Deuxu jurasadỹỹna tamy riwahinyke. 


text:
Ityhydỹỹna rehemynymynykoki bede ywina iny rityhynymyhỹre ròtenawo‑ki inyboho roire wese. Kia‑ò iny riraòhyymy rỹimyhỹre inatyhydỹỹna kedehemynykemy.


text:
Uladu bedeerydỹỹdu wese bede ywina rare inydeereny. Kristu rehemynykõu, inyboho bede ywina rityhynyrenyre. Tai Kristu‑ò inyboho òbitimy ronykremy ityhydỹỹna òraru‑ki.


text:
Kristu tỹnydỹỹna‑ki wiribi hitximy aõkõ boibe, judeukõdu mahãdu, iny‑wana, deòdu deòdu aõkõ‑wana, ijoi hãwyy‑wana ibutumy wiwese wesele Kristu‑ki rỹike.


text:
<n>(4-5)</n> Iribi tahe bededỹỹnana he rehemynyra. Deuxu tahe Tariòre diteònyde ijadòma ririòredỹỹnykremy. Bede ywina tyhynakremy reare. Tii nade bede ywina tyhydỹỹdu mahãdu tarasamy kia tyhyna‑ribi ritakemy tariòre wesemy ritibienykemy.


text:
Deuxu Riòre wesemy iny ihỹreki iny‑ki ratximyhỹreki, Tatyytybytyhy inywo‑ò risỹnyre. Tai inywo‑ribi rarybemyhỹre: —Waha, Waha.


text:
Wiji tahe deòdu wese aõkõ atxiteri, Deuxu riòretyhy wese atxiteri. Tule Deuxu rareasadỹỹduõle tate. 


text:
Juhuu Deuxu teeryõtenyte. Kaiboho deuxu witxira wese tetyhynytenyte —deuxu inatyhy aõkõ tetyhynytenyte.


text:
Ka tahe Deuxu teerymy ahãtenyte tetyhynymahãte. Deuxu anaerynymyhỹdenyde. Ixyby bede aõmydỹỹnana‑ò òòsedỹỹõmy, arawiòhenyõreki. Deòdumy aõkõ ixyby rỹimy boibeke.


text:
Wawesehyymy boibeke. Jiarỹ dori tatemahã wese raremahã, waseriòreboho. Kaiboho wadee aõbina tewinyõmahãtenyte.


text:
Wabinana heka isirare adeereny, ihãre tahe waderaõre tahe wadi arukirenyra, iwese ỹju Deuxu‑ribi jiarỹ anade wese kaiboho tiwamytenyte, iwese taheka Jesuisi Kristule jiarỹ rare wese wadi tewisỹnytenyte.


text:
Titxibo rare eysanareny juhuu adi toite wahe. Kaiboho aruereny wii tesỹnymy toitemyhỹ kaiboho wakyyrenyreki.


text:
Hãbuõ arãitxenanymyhỹrenyre. Aluu wese heka ratxirerimy ihỹre. Aòlònamy dori rarunyreri. Tiiboho wabiòwana‑ribi atarasamy adi ihỹrenyre.


text:
Wariòre wese, adeereny aõhõkỹmy ratỹỹnyre, hãwyy reamyhỹre mytxitxi wese jiarỹ rare adeereny Kristu awo‑ki rexilamadỹỹnyhyykemy.


text:
Awanareny ararekemy watxireri. Tai tahe warybe witxira‑di kia anarybekemy watxireri. Aõhebo adeereny heka arasỹnyre arawiòhenanykemy watxiwãhãre. Timybo reerykõre dori. 


text:
Inyõ bede ywina tyhydỹỹdumy ratxikeki, wadee manarybeke kiamy: aõmybo bede ywina raryberamy teeryteri?


text:
Kia Tyyritidỹỹna‑ki roire Abraõ riòre inatxire. Juhuu ludu teòdu‑ribi, Haari‑ribi, reare tabireludu‑ribi. Ijõ, Sara‑ribi, ihãwyytyhy‑ribi reara, deòdu‑ribi aõkõ.


text:
Ijõ Haari inire, deòduni. Iriòre deòdumy rarekemy reare. Sinai Hãwãlò wese tii rare. Kowa tyre‑ki bede ywina inydee riwahinyre. Jerusalẽ wesemy roimyhỹre kia mahãdu deòdumy dori rỹira, tariòre‑wana.


text:
Jerusalẽ tyhydỹỹna mahãdu, biu ludu tahe deòdu wese aõkõ rare, ixinamy inyboho roire. Abraõ hãwyytyhy riòre wese inyboho roire.


text:
Tyyritidỹỹnaõ dori roire: —Hãwyy ariòreõ beysakre. Birajuakre ariòrekõhãrele beysamy ariòredikire heka. Hãwyy risina riòre sõwetyhyre, hãwyy ihãbu‑di ratyre.


text:
Iwese ibutu ludu wesemy reareõ aõbina riwidỹỹnanymyhỹre. Deuxu Tyytybytyhymy reareò. Wiji, tahe kia weselemyhỹre.


text:
Tyyritidỹỹ rarybera: —Biteònyke deòdu tariòre‑wana. Rareasadỹỹdu ibutumy rimykre. Hãwyy deòdu aõ aõkõ rimykre tariòre‑wana.


text:
Kristu inyboho ritare ixinamy inyweduõduõlemy roirekemy. Kawese rokoirekemy. Deòdu wese ixyby rukunyrenyõkre. 


text:
Inyõ bede ywina rexiòbitinymy ratxikeki, Kristu‑ribi rexihitxidỹỹnymyhỹre, ruxetòena tyhyna‑ribi rexitare.


text:
Jesuisi Kristu‑ò notyky resyna aõ aõkõ rare. Notyky resynakõ tule aõ aõkõ rare. Inatyhynamy luunamy aõ rare.


text:
Juhuu awimy tuu tatyynymahãte, inatyhyna‑ki ijera wihikỹmy teamyhỹte, moõ inatyhyna‑ribi anaixãwididỹỹnyde.


text:
Inyõ paõ riwinykeu, ibutenode ritxiwikeki ibutumy ratarinyke. Inyõ ibinamy urihimyò arabedeerynykeki sõwemy ribinadỹỹnyke.


text:
Waseriòreboho jiarỹ waòludu dire. Kia tahe riteòsinyre notyky resynamy rarybeõre ijõ wamy raryberehãre. Kia ararybekeki sõwemy wahemy kanakre. Itxeò tỹnydỹỹna rybe rityhynykremy.


text:
Kaiboho Deuxu arateònyrenyre, urile òraruõmy boibeke kaiboho bede ywina‑ribi ixinamy boibeke. Wii biwiòhenanymyhỹbenyke, wiluurenykemy.


text:
Deòbiredỹỹna dori Deuxu Tyytybytyhy òluduna‑ki ramyhỹre. Wimy òludurenyre. Tai aõbo adeereny awire iwidỹỹ adeereny isirare.


text:
ibutu aõmydỹỹna ixixiburedỹỹ, axaxaluu, rỹsỹnaluu byrehekỹ, tule ijõ aõna aõnà sõwemy kawesere. Inyõ kia aõna aõnawidỹỹ rierykeki, Deuxu òlòna rareasadỹỹdu aõkõ roikre. Tuu rarybere juhuule.


text:
Ka heka Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹnanamy rybena roire: iwahidỹỹna kia rỹire, tii dori inywomy rỹira. Wiluuna, deysana, ywina, ruxetòena, wina, òbitidỹỹnana,


text:
Kristu hõrõ mahãdu kia itxeò‑ki ritidirenyre: deòbiredỹỹna, aõmydỹỹnana bina‑ribi, deòsana aõmydỹỹnana‑ribi 


text:
Ixi deàlànararòsò luukemy aõkõ rakatximyhỹrenyke. Tai tahe ixixiburedỹỹna‑di aõkõ, rakatxirenyke. Wiòbiredỹỹna‑di rakatxirenyõke. 


text:
Waseriòreboho. Inyõ òraruna‑txi resekeki, kaiboho ywina‑di biòbitinybenyke. Bexihãrumahãbenyke kia òraruna‑txi ixeõmy boibekõkemy. Kaiboho dori, Deuxu mahãdu toite wahe.


text:
Wiitxykywydywesemy wii biwiòhenanybenyke ibutu aõmydỹỹnana‑ki. Iwesekeki, Kristu bede ywina tetyhynymahãtenyte.


text:
Ixinamy iny sohoji sohoji taaõmydỹỹna‑ò retehemyhỹke, aõhebo rotỹỹnymyhỹremy wahe. Idi tahe ixi aõmydỹỹnale‑di kedexityhynymyhỹkre, tabireludu aõmydỹỹna‑di aõkõ.


text:
Inyõ Deuxurybe erydỹỹna ijõdikewana tabedeerydỹỹna mahãdu‑ò ibutumy erysyna wiwihikỹle‑di rirareamahãke. Tule bedeery mahãdu heka tohodỹỹna mahãdu‑ò aõna aõna wihikỹ riwahinymyhỹre.


text:
Ixiitxenadỹỹõmy. Inyõ heka Deuxu itxenadỹỹõmy alòbòròna‑ò iny ribòrònykeki, tiile tahe raumynyhyymyhỹre.


text:
Inyõ òraruna ribòrònykeki, rubule taumy‑ki ritake. Inyõ Deuxu Tyytybytyhy deewimy tuu rotỹỹnykeki umytuedeõna ritake.


text:
Aõwihikỹ widỹỹhyymy boibeke. Kia‑ki elemy ruburenyõmy. Aõwihikỹ widỹỹhyy boibekeki, adeereny aõwihikỹ wahidỹỹna wese kanake.


text:
Ibutumy inydeereny aõwihikỹ widỹỹ‑ki inyboho abededỹỹnanawikeki ibutumy iny rikiwiòhenanyrenymy, rỹkỹirenyke, ityhydỹỹdu mahãduõ bexiywinyhyy ahãbenykemy iwiòhedỹỹ‑ò. 


text:
Inyõ ayreny‑ki wohyna ixidee rimykemy ratxireri, kia adeereny õtyky resynamy adi ratxirerihyymyhỹre. Kristu itxeòmy tiiboho ritỹnynyrenykeu aõhõkỹmy rotỹỹnyõmykemy rõhõtinymyhỹre.


text:
Notyky resyna mahãdu bede ywina rityhynyõre. Tiile rexityhynymyhỹre. Kaiboho irybe‑ò boholakemy atxiteri.


text:
Jiarỹ arexiwowydynanyõhyymahãkre, Wanyrỹ Jesuisi Kristu itxeò‑di areysakre, biu‑ò hena òraru‑ki wahe. Bede aõmydỹỹnana waki rỹimyhỹre, itxeò‑ki retamadỹỹnyra waribi ixãwira.


text:
Notyky resynadỹỹ aõ aõkõ rare. Notyky resynadỹỹkõ tule aõ aõkõ rare. Urile biu‑ò hena‑di boibekele tahe aõ rare.


text:
Kia bede ywina bityhynybenymy boibekeki, Deuxu‑ribi ywina, ruxetòena, adeereny kanakemy idi watxireri. Tule Deuxu mahãdu ibutu‑ò, judeu mahãdu wese dori ratxireri. 


text:
Karibi tako‑ò tahe inyõ waixiradỹỹõmy ararekre. Beydỹỹna dori waumy‑ki roimyhỹre, Jesuisi rybe rybemy rybedu òraru‑ki. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti, Efesu Hãwã‑ò</font></n>Paulo, Jesuisi Kristu deòdỹỹna jiarỹ rare. Deuxudeewimy tahe kia rare. Efesu hãwã ityhydỹỹdu mahãdu —ò kalemy warybe rewahinyreri. Kaiboho ywimynodu mahãdumy toimahãte.


text:
Deuxu, Inynyrỹ tybyreny, inyboho tuu reàlàmyhỹrenyre. Tii dori inydeereny wihikỹ inywo ywinamy diwahinyde Jesuisi òraru‑ki biukihikỹle wahe.


text:
Deuxu inyyreny‑ribi rihitxinymy ritare. Inyboho heka tuu roire. Ihetxiu heka inyho aõkõu tii rihitxinymy ritakremy rỹimyhỹre, inyboho wahe. Kristu‑ki iny rihitxinymy rỹire. Iny òbitimy rỹirakemy rihitxinyre, ywimy nodumy wahe. Kiamy heka rokoirekre Kristuko‑txi luuna‑di.


text:
Kiamy heka Deuxu riwinyre àlàna, wohyna‑wana tamy rikiwahinyrenykemy tii dori inyluurekí wahe. Kristu hãlubu òrarukile biu‑ò henareny iny nade. Iny òrarureny riòwynyre taruxetòena wihikỹ òraru‑ki.


text:
<n>(7-10)</n> Ruxetòena sõwemy inydeereny diwahinyde tii dori ibutumy aõna aõna erydu rare. Deuxu dee wina rybe wòte wese rare. Tahe inydeereny kiditỹnynykemy idi ratxireri. Tamywimy tahe inydeereny riteòsinyre. Iwese tii rõhõtinyre wese. Bededỹỹnana rexihukreu. Kristu‑ki ibutumy aõna aõna biu‑ki bede‑ki rỹikremy ihỹre. Kiamy tahe Deuxu rõhõtinyre.


text:
<n>(11-12)</n> Kristu òraru‑ki Deuxu juhuu iny mahãduy‑ribi inyboho rihitxinyrenyre. Tii diwahinyde inydeereny uriõnojura jurana. Tii dori ixideewilemy ibutumy aõhebo rotỹỹnymyhỹre Deuxu kia hitxidỹỹna mahãdu ixidile wowydyna mahãduõ rỹirakemy rỹimyhỹre. Inyboho juhuu rityhynyrenyre Kristu‑ò.


text:
Kaiboho kiaõ toimahãte. Juhuu rybe inatyhy‑ò taholatenyteu, tetyhynymyhỹtenyte tarasa Rybewihikỹ‑ò wahe. Tai tahe Deuxu Tyytybytyhy‑di ratidỹỹna wesemy iny dee ritidimyhỹre. Deuxu Tyytybytyhy dori tii kidiwahinykemy rarybere, ihetxiu wahe.


text:
Uriõno jura jurana Deuxu Tyytybytyhy rare inydeereny. Deuxu tahõrõ mahãdu ritakreu, tuu reàlàrenykre tuu, inyboho dori kia mahãduõ roire. 


text:
Tahe jiarỹ, Paulo, tule umy raholamahãre Jesuisi Kristu atyhydỹỹna‑ò, tule aluuna ityhydỹỹdu‑ò. Tai tahe Deuxu‑ò àlàna‑di araixitòedỹỹnyrenymahãre. Wanohõti aribireny rosaõhyymyhỹre.


text:
<n>(16-17)</n> Deuxu tahe Jesuisi Kristu biu loosòna tyby rare. Tii araykyreny‑ò bedeeryna kidiwahinykemy watxireri, awolyrana kidiwahinykemy watxireri.


text:
Tai tahe araykyrawoni ritỹnynykemy watxireri. Tai kaiboho bierybenykre Deuxu iryna. Tule ityhyna biu loosòna‑di bierybenykemy watxireri.


text:
Deuxu taruruna sõwemy diwahinymyhỹde ityhydỹỹdu mahãdu‑ò. Iruruna tahe aõni rare inydeereny uriõno jura jurana. Kia tule bierybenykemy watxireri.


text:
<n>(20-21)</n> Kia irurumy inyboho tuu robirenyre, Kristu rubu‑ribi rexiixixanyreu, taruruna weribi ronykemy disỹnydeu, biukihikỹle wahe. Kristu tahe ibutu ruruna witxira witxira ratyre rare, ibutu wedu ratyre, ibutu dinodu ratyre, ibutu deòdỹỹdu ratyre. Ibutuni ratyre tii rare. Wijinani ratyre, tule kanakremy ihỹreni ratyre rare.


text:
Deuxu tahe ibutu aõna aõna witxira witxira Kristuwarawo‑ò ritidire tai tii ibutuwedukremy. Tii ibuturati wesemy rare. Kia tii ihỹre dohodỹỹdu mahãdu‑ò, iwedu wahe.


text:
Juhuu kaiboho bedeaõmydỹỹnana bede‑ki toitemahã juhuu Satanasi deòdỹỹna tetyhynymy toitemahã. Tii bedeyhy ruruna dinodu rare. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu wiji dori rityhynymy rỹira, itxiõdỹỹdu mahãdu wahe.


text:
Ityhydỹỹdukõdu mahãduy‑ki juhuu tule inyboho roiremahã —ibutumy ixideerenywimy inyboho riwinyrenyre; inyraykyreny wydyna‑deewimy tule inyboho riwinyrenyre. Ehehewidỹỹdu inyboho roiremyhỹ, tuu ratybienymy rarehyy dori tuu rare. Iwese ijõ roiremyhỹ wese.


text:
<n>(5-6)</n> Deuxu inyboho rurudỹỹnyre Kristu‑wana rubu‑ribi riixixanyrenyre. Kristusỹ‑ki biu‑ki tii inyboho risỹnyre tai rokonyrenykemy. Iruxetòena òrarukile abiu‑ò henareny dire.


text:
Iruxetòena kiditeòsinykre bededỹỹnana robehemy roireki wahe. Iwese sõwehyymy iruxetòena diwahinyde wesemy.


text:
Tarasana Deuxu ruxetòenaribile nade aityhydỹỹnareny òraru‑ki tuu rare. Iny‑ribi aõkõ nade. Deuxu wahidỹỹna rare.


text:
Tii tahe ibutumy iny riwinyrenyre. Òbiti aõmydỹỹnana widỹỹdukemy iny riwinyre Jesuisi Kristu òraru‑ki. Deuxule juhuu rõhõtinyre òbiti widỹỹdumy aõbo rokoirekemy. 


text:
Tahe kaiboho uritere nohõti losaõmy kaiboho judeukõdu mahãdu toite juhuu mahã. Kiamy judeu mahãdu arãninimyhỹrenyre, notykyresykõdu mahãdu wahe. Tii dori notyky resydu mahãdu roire, iyresynadireki wahe.


text:
Juhuu tahe aruta wesele toite Kristu‑ki aõkõ. Judeu mahãdu‑ribi rihitxinymy nyimyhỹde. Deuxu rybe ywisidỹỹna ludu aõkõ toite. Araròsòna renyõhyyre. Adeuxurenyõhyyre bede bedemy.


text:
Jesuisi Kristu tahe iny ywidỹỹna rare. Kyarana tahe òtity wese itya‑ki rỹimyhỹre judeu mahãdu aribi kia rihitxinyre. Tahe kia òtity ritxiwire tahe sohoji mahãdulemy riwinyre.


text:
Tahe Kristu rurureu tahe ixãwire kia bede ywina. Tahe inatxi wimy òludu mahãdu sohoji iny tỹmyrahyylemy riwinyre. Tahe ywina ròhònyre wiwana ributunyra tahe Deuxu taluuna tamy riwahinyra.


text:
Kawese tahe kaiboho ityhydỹỹdu mahãdu‑ò talote. Iny‑ribi lahitxi aõkõ toite, Deuxusỹ mahãduõle heka toite.


text:
Tai jiarỹ, Paulo, rotena‑ki nodu wesemy rare Jesuisi Kristu òraru‑ki. Judeukõdu mahãdu dee kiamy heka watxiwãhãre, adeereny wahe.


text:
<n>(4-5)</n> Jiarỹ kiamy juhuu reritinyriòrere katyyritikile wahe. Idi mariabenykeu bierybenykemy idi watxireri, timybo Kristu wòtena rybe reeryremy wahe. Kristu wòtena tahe ihetxiu ibutu inyõ riteòsinyõhyyre. Wiji tahe riteòsinymy ihỹre Deuxu Tyytybytyhyle tahe deòdu‑ò, rybedu‑ò ritỹnynymy ihỹre.


text:
<n>(6-7)</n> Kiamy heka rare: kaiboho, judeukõdu mahãdu, wii ributunyre inyboho‑wana judeu mahãdu wahe. Uriõnowi jurawi juramy idi rokoirekre, sohoji mahãdulemy wahe. Kristu Rybewihikỹ òraru‑ki ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rirònyrenyre. Kia rybe‑di rybedumy diwateònyde, ruxetòena wahidỹỹnaõ wadee nade Deuxu ruruna sõwe‑ribi. Ityhydỹỹdu mahãduy‑ribi jiarỹ aõ aõkõmy watxiwãhãre retyhynytyhymy aõkõ watxiwãhãre.


text:
Ihãrele Rybewihikỹ rybedumy ararekre Kristu aõmydỹỹnana heka iny raykywydyna ratyre awimy ihỹre. Kiamy judeukõdu mahãdu‑ò arelyykemy riwahitxinyre.


text:
Ibutu inyõ rybe wòtena aritỹnynykemy watxiwãhãre juhuu Deuxu Jesuisi‑wana ibutumy aõna aõna riwinyre kiau rybewòtena riwòmy roimyhỹre Deuxu‑ki.


text:
Wijina tahe riteòsinykemy ihỹre dohodỹỹna‑ki. Tai tahe ibutumy biu‑ribi rurunadu, bedeerydỹỹdu rierykemy timykibo Deuxu bede erysyna‑di raremyhỹ ibutumy aõna aõna erysyna‑di.


text:
Iwese Deuxu ibutumy aõhebo rotỹỹnykemy ratximyhỹre wese iny rierykre, Inynyrỹ Jesuisi Kristu òrarukile wahe.


text:
Tai tahe iny rexideòsinymyhỹre brebuõlemy Deuxu ixitòenadỹỹna‑di Kristu dori inyboho rityhynymyhỹre.


text:
Tai kaiboho ixiijodỹỹrenyõmy ahãke, jiarỹ aõhõkỹmy ratỹỹnyreki kia dori awowydyna rare, waaõhõkỹmy dỹỹnana wahe. 


text:
Tai tahe umyreny Deuxu‑ò rexitõenyre Inynyrỹ Jesuisi Kristu tyhy‑ò wahe. Ibutu sỹ mahãdu tyby Deuxu rare.


text:
Tai Kristu aworeny‑ki kanasỹnymyhỹkemy rahõtinymahãre atyhyna direki kaiboho heka wiluutyhymy boibekemy watxireri.


text:
Tai ibutu ityhydỹỹdu mahãdu‑wana Kristu luuna bierybenyke. Inyõ Kristu luuna awire rieryõtyhy. Ihãrele tahe bierybenyke iwese rare wesemy.


text:
Deuxu iruruna dire. Tai iny ixitòena ratyre inydeereny kidiwahinykemy idi ihỹre. Iny irurudireki wahe.


text:
Dohodỹỹdu mahãdu wowydyna riwahinykemy tamy watxireri, aõu aõu wahe. Bededỹỹnana konana‑ò wahe. Kie. 


text:
Inynyrỹ deòdu arixidu jiarỹ rare. Arexitòenykre inihe adeereny. Yrubuna‑di aõhebo botỹỹnybenykemy adireny watxireri. Tai tahe Deuxudeewimy boibekre.


text:
<n>(2-3)</n> Tii dori juhuu adeereny irydu rare òbitimy boibekemy xiwedeõmy boibeke, ele eleõmy; wii biwiòhenanymy; luuna‑di marurunymy boibeke. Ixi wesehyylemy boibekemy. Tai tahe Deuxu Tyytybytyhy aratorabutenyrenykre ywimy nodu dori kia diwiòhenanymyhỹde.


text:
Sohoji mahãdule rare, sohoji Deuxu Tyytybytyhydile. Umy sohoji wese, ityytyby sohojilemy wese rare. Kaiboho tule araròsònareny sohojile rare, kaiboho ityhydỹỹdumy terònyteki wahe.


text:
Deuxu tule sohojilere, ibutu tybymy rare ibutu ratyre rare. Ibutuy‑ki tii rare. Tule ibutu rawo‑ki ratxireri. Ibutumy aõhebo rotỹỹnykemy iny‑di riwisỹnyreri tawowina‑di.


text:
Kiamy heka ritina‑ki roire: —Iu Jesuisi raòwònyreu biu‑ò ròtena ludu mahãdu ridyre idi wahidỹỹna inydeereny diwahinyde.


text:
Betehebenyke rybeweereõ‑ò raòwònyremy. Aõmybohe kia rarybereri. Tahe juhuu dori surawo‑txi robehere kiakekile tahe idi raòwònyke.


text:
Inyõ‑ò deòdỹỹna mahãdumy rarekemy diwahinyde aõwihikỹ widỹỹ wahidỹỹna wahe. Ijõ‑ò Deuxu rybedumy mahãdu rarekemy diwahinyde. Ijõ‑ò Rybewihikỹmy rybedu mahãdumy rarekemy diwahinyde. Ijõ ityhydỹỹdu mahãdu yrubudỹỹdu mahãdumy rarekemy. Ijõ bedeerydỹỹdumy mahãdu rarekemy.


text:
Ibutumy kia mahãdu ityhydỹỹdu riwiòhenanykemy idi ratxireri. Tai ityhydỹỹdu iaõmysỹdỹỹna riwinykre. Kristu umy wesemy ritibiedỹỹnykemy. Ibutu dee diwahinyde.


text:
Ikonanau tahe ibutumy wiwese wesemy rõkõhõtinyrenyke, iny tyhynareny wahe. Deuxu Riòre rikierytyhyrenykemy, iny òbitimy rokoireke, Kristu òbiti wesemy rokoireke.


text:
Tohouã wesemy aõkõ rokoireke inytyhynareny‑ki. Uritere witxiradỹỹrenyõmy ibutu bedeeryna witxira witxira‑di. Iwese yhy tiò tiò aõ riwymyhỹre wese kia bedeerydỹỹdu rare. Iwitxira tyhydỹỹna‑ò kia ityhydỹỹdu mahãdu ridykemy ratximyhỹre. Ijõ inatyhy rybe weselemy rarybere. Tahe aõkõre. Kia‑ò ijohonarenyõmy.


text:
Tahe luuna‑di inatyhymy marybebenyke. Kristu aõmydỹỹnana‑di bexilỹxinybenykemy idi maumynybenyke. Tii dori iny wedureny rare.


text:
Ityhydỹỹdu mahãdu heka Kristu umy wese rare. Ityhydỹỹdu sohoji sohoji wijura jura weselemy rỹira. Kristu ibutumy riwiòhenanymyhỹre iwese umy hona umy wese. Umyjura kia ibutumy iaõmysỹdỹỹ dire. Wiweselemy tahe raaõmysỹdỹỹnykeki tai tahe umy awimy rariamyhỹke. Ijõ widerakeki tahe, Kristu umy raumynyõtyhy. 


text:
Iraykyreny bedeluru‑ki ihỹrenyre. Ieheherenyre, rieryõrenyre. Tai tahe Deuxu biu‑ò hena umytuedeõna rieryõrenyre.


text:
Tai tahe ruirenyõmy wahe. Inatyhymy iny witxira‑ò marybemahãbeny. Wiwese hyylemy widi rakatximyhỹrenyke.


text:
Inyõ juhuu wasidureki, ixityre tii wasiõmy. Tii wiji raaõmysỹdỹỹkre aõna aõna wiwihikỹ tebò‑di riwinykemy wahe. Tai tahe iaõdikre iny aõkõmy rỹira riwiòhenanyke.


text:
Kai uritere rybebinaõ ary‑ribi iòlòdỹỹõmy Rybewiwihikỹlemy marybemahã. Kia rybe‑di ijohodu riwiòhenanymyhỹrele kynyhetuukre.


text:
Òbina rybemy widi nokõmy, wimy ujõmoõmy, adebure ijà ijàõmy, aõbinamy inymy ijyyõmy, rybebina‑di iny ihetedỹỹõmy.


text:
Tahe ibutu dee ywimy boibekre, awimy wahe ainytyhymy iny‑di boibekre. Aõbinamy iny adee rarybe‑wana tahe iribi bexinohõtilosanymy biixãwididỹỹnymy Deuxu dori inyòraru riixãwididỹỹnyreki wahe. 


text:
Deuxu inytybytyhyreny rare. Tai tahe iwese uladu tyby wesemy rotỹỹnymyhỹre wese, kaiboho Deuxu wesemy matximahãbenyke Deuxu riòre luunadu wesemy matximahãbenyke. Wiluurenyke, Kristu dori aluurenyre.


text:
Tule rexiwahinyre xiwe wesemy iny ritarenykemy. Tai tahe Deuxu dee kia lỹnyrena wiwihikỹ wese rare. 


text:
Tahe òta òtarenyõmy. Ibutumy aõna aõna bina bina widỹỹrenyõmy. Kaiboho dori ityhydỹỹdu mahãdu toite.


text:
Rybebinamy uriteretere rybeõmy. Ixideòsidỹỹõmy. Kia widỹỹna tahe ibinare. Tahe aõwihikỹõ biwinyke, Deuxu deàlànamy.


text:
Òta òtadu tahe Deuxu òlòna wahidỹỹna ritaõtyhy, iny binaõ aõkõ, inywobire aõkõ. Kia Deuxu tyhy biukõdu mahãdu rare. Bierybenyke kia.


text:
Itxenadỹỹ rybe‑ò ijohonarenyõmy. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu Deuxu rybe riywinyõmyhỹre. Tai tahe Deuxu reburemyhỹre tamyreny.


text:
Hỹỹnau kaiboho bedeluru‑ki toitemahã. Tahe wiji Inynyrỹ loosòna‑ki toite. Loosònadỹỹdu riòre weselemy boibeke.


text:
<n>(11-12)</n> Iwese bedelurubina widỹỹdu aõhebo rotỹỹnyre wese uritere iwidỹỹrenyõmy tahe teòsaremy tamy marybebenyke. Aõbo tiiboho wasimy aõhebo rotỹỹnymyhỹre ixỹruna adee rare tuu maryhemahãkeki.


text:
Ibutumy aõna aõna loosòna ritỹnynyre. Tai tahe iny aõmydỹỹnana loosòna ritỹnynykeki, iny rierykre itỹnydỹỹna dori loosòna rare.


text:
Tyyritiõ kia wesemy rỹire: —Inyõ rõrõmy rỹikeki, rexixake rubuy‑ribi rỹike. Kristu tahe araloosònanykre. 


text:
Aõhebo botỹỹnybenykeò bexiijebenyke. Itxỹte widỹỹdu mahãdu wesemy aõkõ ahabenyke, bedeerydu mahãdu wesemy ahãbenyke.


text:
Vĩĩ mona‑di axaxa rubudỹỹna wesemy aõkõ matxibenyke. Kia tahe aõnityhyre, tumodu wahe. Tahe Deuxu Tyytybytyhy heka atykymy ralòmy boibeke.


text:
Mawinymy bexirybenyke awo‑ki. Bexirybenybenyke Inynyrỹ‑ò awi‑ribi bitxienymy mawiunyke. Rybewiumy marybeke.


text:
<n>(22-24)</n> Iwese dohodỹỹna mahãdu Kristu rybe rityhynymyhỹre wese, hãwyy tahãbu rybe riywinyke, ibutu aõmydỹỹnana‑ki wahe. Hãbu dori tahãwyy dinodu wese rare.


text:
Ibutumy hãbu tahãwyy luukemy. Kristu dori dohodỹỹna mahãdu luureki ture. Tamy tii rexiwahinyre rurukemy.


text:
Iòraru‑ki tahe Jesuisi dohodỹỹna mahãdu wiwihikỹõ ixidee rimykre. Òbiti mahãdulemy rarekre, aõbina binaõ heka tai rỹiõhyymyhỹre. Awi mahãdu widỹỹdumy rarekre.


text:
Kiamy heka hãbu tahãwyy‑di rỹirake. Iwese hãbu taumy luure wese tahãwyy luumy rỹirake. Iny tahãwyy luukeki, kia‑di ixiluuke.


text:
Iny taumyderamy rỹiõhyymyhỹre. Tahe aõkõre tule rexiòwenymyhỹre rexiwesenanymyhỹre. Iwese Kristu dohodỹỹna mahãdu riwisinanymyhỹre wese.


text:
Kiamy heka Ritina roire: —Tai heka hãbuõ tybyboho heto ririmyhỹre tahãwyy‑wana wii ributunymy roirekemy. Inatxi umy ribi sohoji umyhyymy ròhònymyhỹre.


text:
Boo adi‑wana bityhynybenyke. Kia tahe bede ywina rybe juhuu rare. Tule Deuxu raròsòna kia bede ywina rybe‑wana rare.


text:
Uladu tyby, uladuse, ariòrereny adeburehyymy idi iwisỹdỹỹrenyõmy. Tahe aõki reòsakeki tii riòbitinykemy tamy marybebenyke. Inynyrỹ deòsidỹỹna‑di tamy marybebenyke. 


text:
Deòdu mahãdu kabede‑ki awedureny bityhynybenyke. Awo‑ribi tyhy tamywimy biwinybenyke. Bexiijemy ywimy biwinymy. Iwese Kristu dee tewinymahãte wesemy.


text:
Tahe wedu mahãdu, kaiboho eòdu mahãdu‑ò kia weselemy mabeke. Brebudỹỹ rybe‑di eòdureny‑ò rybeõmy. Awedu dori eòdureny wedu tule biu‑ki ratximyhỹre. Tamy dori ibutumy wiwese wesele rare. 


text:
Ibutu‑ò tahe ikonanamy ararybekre. Inynyrỹ ruruna‑di bexirurudỹỹnyke. Iruru tahe aõni rare. Tahe ixidee bimyke.


text:
Iny ijesunareny dori moo iny‑wana aõkõ rare. Iwitxira Satanasi ruruna‑di rare. Dinodu ruru‑di rare, kabede luruhukỹ wedu‑di wahe. Tyytybybina ruru‑di rare, biukihikỹle.


text:
Tai tahe ibutumy Deuxu debòna aõna aõna bimyke. Idi txubina‑ki biòlòdỹỹnyke. Aijesu bitakeu tahe, òraru rỹike.


text:
Deuxu Tyytybytyhy‑ki ibutumy ixitòedỹỹhyymy atximahãbenyke. Kia‑di tahe biriranymy, boibeke. Ityhydỹỹdu mahãdu ibutumy bexitòenyhyymy boibeke.


text:
Tule wadee, bexitòenybenyke. Deuxu wadee rybe kidiwahinykemy wahe. Tai brebukõlemy Rybewihikỹ aritỹnynykre, ierysy siramy wahe.


text:
Jiarỹ Rybewihikỹ deòsidỹỹdu rare wawomati rerotidire hãrele wahe. Kristumy arelyykemy watxireri. Tii heka wawidỹỹnare. 


text:
<n>(21-22)</n> Txitxiò tahe ityhydỹỹdu seriòreõ rare, waluunaduõ rare. Inynyrỹ rybe‑di òbiti aõmysỹdỹỹdu rare. Tai tahe tii adeereny reteònyre waaõmydỹỹnana adee ritỹnynykemy. Awo riteysadỹỹnykremy.


text:
Ywina ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu seriòreõ kanakemy watxireri. Luuna tyhyna‑wana kanakemy Deuxu, inytyby‑ribi, Jesuisi Kristu, Inynyrỹ‑ribi wahe.


text:
Ruxetòena kanakemy watxireri Jesuisi inatyhymy luunadu mahãdu‑ò wahe. Tii Kristu rare, Inynyrỹreny wahe. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti, Filiposi Hãwã‑ò</font></n>Paulo, Tximòtxi‑wana Jesuisi Kristu deòdureny roire. Ka tyyriti tahe rewahinyrenyreri Filiposi hãwã‑ki ityhydỹỹdu mahãdu‑ò. Ityhydỹỹdu yrubudỹỹdu mahãdu‑ò tule rewahinyrenyra dohodỹỹna wiòhedỹỹna mahãdu‑wana.


text:
<n>(4-5)</n> Wadeysamy watxiwãhãre Rybe tymyra wihikỹ tewiòhenanymahãtenyteki, juhuu, wiji tule ahãtenyte.


text:
Deuxu iaõmysỹdỹỹna wihikỹ inyworeny‑ki rexidelenyre. Tahe Jesuisi Kristu bededỹỹnana txuu heka rexihumy kia rỹikre. Kia tahe reerytyhyre.


text:
Kaiboho wawana Deuxu ruxetòena luuna‑wana widee inyboho riubỹtỹnyre. Ròtena‑ki rarewãhãu, tule ròtenaribiòlòmy rarewãhã. Tule Rybewihikỹ retỹnynymy rarewãhã kiamy heka rahõtinymahãre, wawo‑ki adireny rahõtinyhyymahãre.


text:
Sõwemy arawehityynanyreri. Deuxule kia rierymyhỹre. Jesuisi Kristu ruxetòena uludumy iny widi roire.


text:
Kia ixitòedỹỹna tule Deuxu‑ò rewahinyre umyreny. Aluunareny sõwemy rỹikemy rexitòenyre. Tule araykywydynareny riixidorudỹỹnymyhỹke.


text:
Tibo awityhymy rỹira kaiboho biijebenykemy rexitòenymahãre. Tule inatyhywidỹỹdumy rarekremy tamy rexitòenymahãre òbitihyylemy rarekemy Jesuisi Kristu bededỹỹnanatxu‑ò.


text:
Òbitidỹỹna bederaty wesele rare. Kaiboho oworu taraty‑di rỹimyhỹre wese tỹxihikỹlemy òbitidỹỹna‑di matxibenykemy rexitòenymahãre. 


text:
Kowa dori ibutumy yrubudỹỹdu mahãdu roholare, dinodu heto itxeredu mahãdu wahe. Tai tahe bierybenykemy tuu rarybere.


text:
Jesuisi Kristu òraru‑ki tahe ròtena‑ki rãimy rarewãhã. Ibutumy iny tahe kia rieryre, iòraru‑ki. Waròtena òraru‑ki tahe ityhydỹỹdu mahãdu Inynyrỹ aõmydỹỹnadile rõhõtinyre, tule Deuxu rybe rarybemyhỹre ruberuõhyylemy ixitòedỹỹna‑di.


text:
<n>(16-17)</n> Rierymyhỹre waròtena Rybewihikỹ òraru‑ki rare. Ixityhydỹỹna mahãdu tahe inatyhy òbiti aõkõ rare. Aõhõkỹmy adotỹỹnykemy wadi ihỹre Rybewihikỹ‑di.


text:
Aõhebohe arotỹỹnykre? Arabedewomy aõbo ada areysakre aõbo. Areysahyymy ararekre. Kristu rybe dori rarybemy rarehyymy iny inatyhynadiremy ada aõkõremy.


text:
Jiarỹ areysatyhykre ròtenawo‑ribi dori aròhònykre. Aixitòedỹỹna, Jesuisi Kristu Tyytybytyhy riwawiòhenanykreki. Kia tahe reeryre.


text:
Deuxu aõmydỹỹnana ariwiòhenanykemy watxireri waumy‑di. Jiarỹ arurukeki ada aõkõkeki aõbo. Jiarỹ araixỹruõtyhykemy watxireri aõhebo arotỹỹnykreki.


text:
Tahe ararekeki Kristu dee araaõmysỹdỹỹmy arareke iny‑ò Rybewihikỹmy ararybekre. Tibo awityhyre reerykõre.


text:
Tahe ixityre arõhõtiwydynanykeki kiamy heka rahõtinyreri. Arakre Kristuòhyyle heka Kristu‑ò arakele awire. Tii heka awityhyre.


text:
<n>(24-25)</n> Atòenarenykile tahe warumy ararekre. Tai tahe kabede‑ki ararikre aityhydỹỹna‑di beysakemy maumynykemy. Tai tahe kaki ararekre.


text:
Biyrybenykemy adireny watxireri iwese Kristu tyhydỹỹdu mahãdu rỹira wesekemy adireny watxireri. Ayreny‑ò arakeki aõbo ada araõkeki aõbo ijyy wihikỹ‑ò adoholamyhỹkemy watxireri. Kaiboho wiwana wanale inatyhyna rybe‑di tarybemahãtenyte.


text:
Uritere brebuõmy aòludu lau Rybewihikỹ òludu lau wahe. Tamyreny tahe kia rubu bina bede urihixina rare. Tahe adeereny biu‑ò hena rare. Kia Deuxu‑ribi nade.


text:
Inyboho dori ibutumy wiwana aõhõkỹmy rotỹỹnykre. Jiarỹ sõwemy aõhõkỹmy adotỹỹnymahãde. Kia‑ò tahe taholatenyte wamy. 


text:
<n>(1-3)</n> Kaa aõbohe rỹire wiòhedỹỹna luuna‑wana Kristu‑ki, biòwana aõbo Deuxu Tyytybytyhy‑ki. Kohe, kia ibutumy Jesuisi Kristu kilehekỹ rỹire. Ibutumy tahe wiluumy boibeke, wiwesehyyle mohõtinybenyke, wii bitòrabutenybenyke. Tai tahe areysakre aòrarureny‑ki.


text:
Iximy xiwederenyõmy. Tahe wiribi lahitximy boibeke, aõkõmy ixi‑di marãykynybenyke. Iny sohoji sohoji aõna aõnadirenyremy ixi‑di nohõtirenyõmy. Tahe hitxihitximy bòwidỹỹke iny sohoji sohoji iny witxira aõmydỹỹnana yrubudỹỹmy marãykywydynanyke.


text:
Tamy tahe ibinatyhymy nade itxeò‑ki rurukemy wahe. Ibutu aõbo kaki riwinyke heka, riwinyre. Tai tahe ibutu ratyre Deuxu Jesuisi risỹnyre. Ibutuni ratyre ini rare.


text:
<n>(9-11)</n> Kiani‑ò tahe ibutumy tatiowomy resekemy rỹire, biu mahãdu, bedeludu mahãdu, suwomy rỹira mahãdu. Tahe ibutu rybe witxira witxiramy iny rarybemyhỹre: —Jesuisi Kristu ibutu wedu rare. Deuxu inytybymy ibutumy reàlàmyhỹre. Kiamy waseriòre waluuduboho. Awana watxireriki tule iwitxira bede‑ki aratxikre hãrele. Deuxukihyyle atximahãbenyke. Warybe bityhynyke.


text:
<n>(15-16)</n> Tai tahe inyõ rybe binamy umy rarybeõtyhy. Òbitityhymy boibeke kaiboho dori Deuxu riòremy toite. Kristu kodobehekreu, aòrarureny‑ki areysakre. Retare dori aõmydỹỹnana wihikỹõ ayreny‑ki.


text:
Arurukewana ayreny‑ki rybe wihikỹmy rybe òraru‑ki, taile areysakre. Deuxu‑ò dori rexiwahinyre xiwena wesemy arurukremy wahe.


text:
Aõwesele Tximòtxi ayreny‑ò ariteònykemy idi watxiwãhãre. Jesuisi Inynyrỹ dee wikeki. Tai tahe arierykre timybo kaiboho toite wahe. Tai heka areysakre.


text:
Tximòtxi tahe teerytenyte iwese riwawiòhenanyre wese Rybewihikỹmy rybe‑ki. Iwese tyby iriòre riwiòhenanymyhỹre wese Tximòtxi riwawiòhenanyre.


text:
<n>(25-26)</n> Ijõ hãbuõ iteòdỹỹmy raruwãhãre ayreny‑ò, Epafroditu wahe. Tii wawana noduõ rare. Kaiboho juhuu wadee teteònytenyte wawiòhedỹỹdumy rarekemy. Tii heka awehityyrenymy rurumyhỹre. Tai tahe reòkesedỹỹnyreri kaiboho iwebinaduna‑ò taholatenyte. Tai heka òkesemy riwisỹnyre.


text:
Inatyhy rare rurure inihe. Tahe Deuxu riruxetòenyreki riteytenyre. Jiarỹ tule Deuxu wadi raruxetòere. Tai rabedewoõhyyre aõwitxira witxiramy ratỹỹnymahãreki.


text:
Tahe aõwesele ariteònykemy watxireri. Kaiboho beysabenykre kia araerymahãrenyre. Jiarỹ tahe urihimy‑ò arexielehynykre wanohõti yrena‑ribi.


text:
Tii kedehemynykreu, tahe bididybedenykre biwowydynybenykre. Rexiòhãrunymy rare Kristu òraru‑ki riwawiòhenanykremy.


text:
Ikonanamy tahe ararybekre: —Beysabenyke, Inynyrỹ deysanamy. Jiarỹ heka riwaixiranyõhyymyhỹre heka tuu rybe. Awire tahe boholabenykeki.


text:
Bexiijebenyke iny ijòròsa wesena‑lau tii iixỹruterere aõbinawidỹỹdu mahãdu tahe tii rare. Bexiijebenyke notykyresydu mahãdu lau.


text:
Inyboho dori notyky resydu mahãdu òbiti rare. Deuxu Tyytybytyhy deewimy nodu roire. Jesuisi Kristu dee winale inydeereny awire. Inyboho dori aõwiwihikỹwidỹỹ‑ò rikityhynyrenyõke.


text:
Jiarỹ, Paulo ariòludunyleke aõbo ixi‑wana ariwinyke. Jiarỹ ijõ hãbu ratyre waaõmydỹỹnana diremy arexityhynyke. Jiarỹ dori judeu mahãdu ijoi tyhy‑ki tybie rare notyy resyna ijoi tyhy rare. Debò inataõ reurotxu‑di reareu.


text:
Bejami mahãduõ jiarỹ rare. Judeu mahãdu tyhy wãhãboho roire. Iriòremy jiarỹ rare. Fariseuõ jiarỹ rare.


text:
Tai tahe bede ywina rybe retyhynyre. Jiarỹ heka iijaramy raeleelemy reamahãre ityhydỹỹdu mahãdu aõhõkỹmy arisỹnykre‑ò.


text:
Wabede ywinareny òbitimy rare sana raholamahãre, ibutumy retyhynymy rarewãhã. Ibutumy wahe aõmydỹỹnana reatyra Kristu luuna òraru‑ki.


text:
Inatyhymy Kristu wabiu‑ò hedu reeryreu, ibutu aõmydỹỹnana‑ribi wanohõti rosare. Ibutumy retxiwire iòraru‑ki, kia ibutumy aõ aõkõ rare, Kristu wabiu‑ò hedule arimykre wabiu‑ò hedukremy rare.


text:
Kristu arierykemy idi watxiwãhãre. Rubu‑ribi ixixana arierykremy, aõhõkỹmy arotỹỹnykre iòrarukile, iwese tii rurure wesemy wahe jiarỹ heka arexiywinykremy watxireri.


text:
Jiarỹ òbitityhy aõkõ rare ada ibutumy òbitina wadee riwahinyõre. Jesuisi riwamyre aõmysỹdỹỹnaõ ariwinykemy. Tai tahe wako‑ò rawãhãre araòbitinykemy watxireri. Tamy tahe araaõmysỹdỹỹnykemy watxiwãhãre.


text:
Ityhydỹỹdu seriòre, iwese rewinymy rarewãhã wese biwinymy boibeke. Tule ijõ‑ò betehebenyke wawese dori riwinymyhỹre.


text:
Kia iny tahe Deuxu rahukre. Rỹsỹnale ta ideuxure. Tiiboho tahe aõbina binaòle awirenyre. Bede aõmydỹỹnanadile rõhõtinyre.


text:
Iny bedereny tahe biu‑ki roimyhỹre. Kowa‑ribi reraòrenyreri iny tarasadu dehemynyna‑ki. Inynyrỹ Jesuisi Kristu wahe.


text:
Tii inyumyreny riwitxiranykre. Tii taumywesele iny ritxienykre, taumy wihikỹtyhy wesemy. Tii ruru dire. Tahe ibutu aõna aõna wedumy ronykre irurudireki. 


text:
Waluunadu, waseriòreboho, kaiboho wadeysana warataana wesemy toite. Ywihyylemy boibekre, waluunaduboho. 


text:
Warybe rewahinyre inatxi hãwyy‑ò Eòdia, Sintxiki‑wana. Kialemy wahe Inynyrỹ tyhydỹỹna‑di wiwesehyylemy maraykynyke.


text:
Adee tule wawiòhedỹỹdu tyhy waryhe rewahinyre. Kai biwiòhenanykre hãwyy Rybewihikỹ wiòhedỹỹdu mahãdu wahe. Tule Lemetxi riwawiòhenanyre ijõ‑wana wahe. Ibutumy inireny heka Tyyritina rubuonanakõdu‑ki rỹire. 


text:
Deuxu ywina awo‑ò bitidikre arayky ibutumy riyrubunyke. Deuxu ywina dori inyraykyreny rieryõtyhy timyrekibo awityhyre. 


text:
Ikonanau tahe ibutumy aõmybo ararybekre maraykynybenyke ibutu inatyhyna, ibutu aõeryhykỹ, ibutu òbiti, ibutu tiihyyle, ibutu iluuna, ibutu tyhyna awimy tahe roirekeki àlàna‑wana rỹikeki, tahe kia‑di ibutumy maraykynybenyke.


text:
Araerynanyrenyre, kaiboho teerytenyte, rarybereò tahe taholatenyta. Timybo watxireri wese kaiboho wamy tabitenyta. Tai iwesemy boibeke, ibutumy wahe. Deuxu heka ywina rare. Tii umywanarenyle rarekre. 


text:
Jiarỹ heka reysare Wanyrỹ dee. Kaiboho heka ixityre watxi õhõtireny reare. Tiu waribi õhõtireny rosaõhyyre urile kaiboho wawiòhedỹỹmy tarutenyte tahe isirare.


text:
Jiarỹ dori reeryre aõbo wamy rỹira idi reysamy watxiwãhãre. Ibutumy waki rỹimyhỹre‑wana tule awilemy rahõtinymahãre.


text:
Reeryre dori awimyno tule ramamy rubu reeryre. Xiwerysyna wese reeryre tule aõhõkỹmydỹỹ reeryre rama jubreré. Kia tahe reeryre. Ibutu ariwinyke Kristu dori ruru wadee riwahinyre.


text:
Filiposi hãwã dohodỹỹna mahãdu, kaiboho sohojile nieruõ wadee tewahinytenyte, juhuu Macedonia hãwã‑ribi rareu wahe.


text:
Tesalonia hãwã‑ò wadee nieru tewahinymahãtenyte, inatxi nonanamy taditeònytenyte. Tahe riwamyre wadee rasiranymy idi rewyré.


text:
Aõ rexitòenyreri aõkõ nierumy. Sohojile aõmydỹỹnanamy aribi aritakemy watxireri. Deuxu aõmydỹỹnanale aritakemy rarumahãre. Umyreny Deuxu wehityhynamy arobikemy.


text:
Remyre awahidỹỹna. Epafroditu aribi riwawahinyre. Tai tahe sõwemy waki rỹireri. Iwese lỹnyrena sõwemy watxi reamyhyre wese awahidỹỹna wadee rare. Iwese Deuxu‑ò xiwenaõ awire wese wadee ihỹre.


text:
Aõhere inyDeuxureny ihewoludu atyhyna loosòna adeereny kadiwahinykre, Jesuisi Kristu òraru‑ki. Aõbo adeereny rasiranyreri.


text:
Deuxu kidiwahinykemy adeereny watxireri. Kia tahe inyDeuxureny‑ò loosòna kidiwahinykemy watxireri tiiemy heka rarehyykre. Kie. 


text:
Iny sohoji sohojimy warybe‑di biwehityynanykre Jesuisi Kristu òraru‑ki. Kaki ityhydỹỹdu mahãdu tarybe wehityyna adeereny diwahinyde.


text:
Ibutumy ityhydỹỹdu arãrybeweityhynanyre. Iòlò heto ityhydỹỹdu mahãdu yribihyyle adeereny diwahinyde. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti, Òlòsò Hãwã‑ò</font></n>Paulo, Jesuisi Kristu deòdu Deuxudeewimy rare kia tyyriti rewahinyre. Tule Tximòtxi inyseriòre rybe weityhyna riwahinyre, ibutumy ityhydỹỹdu seriòre‑ò Òlòsò hãwã‑ki.


text:
Jesuisi Kristu‑ò àlàna rewahinyhyymahãre, tule Deuxu Inynyrỹ tyby‑ò. Adeereny dori rexitòenyhyymahãre.


text:
Rybewihikỹ inatyhyõ juhuu taholatenyte. Idi tahe araròsòna tetatenyte. Tai tahe biu‑ribi kia ibutumy kanakre.


text:
Iwese Rybewihikỹ bede bedelemy rariamyhỹre wese adeereny tule dehemynyde. Rybewihikỹ aõwihikỹ adireny riwahinyre. Iwese òwòru taraty riwahinymyhỹre wese, kaiboho inywitxira‑ò aõwihikỹbo tewahinytenyte.


text:
Epafa jiarỹ wiwana Deuxu deòdurenyre. Kia iribi tadoholamahãte. Tii Kristu rybemy rybedu òbiti rare.


text:
Kia inyboho roholarenyreu, adeereny rexitòenyhyy watxiwãhãrenyre. Rexitòenymyhỹ Deuxu dee wityhymy kaiboho bedierybedenyke. Deuxu Tyytybyerynatyhy‑di boibekemy, bedeerydỹỹna‑di.


text:
Deuxudeewihyymy kaiboho atximahãtenyte maratynyke wesemy aõwihikỹmybo. Biubỹtỹnymy boibeke Deuxumy bierybenytyhykre.


text:
Ibutumy ruruna‑di boibeke Deuxu ruruna wityhy‑di texihymy tadonymahãte ibutumy aõhõkỹmy bodotỹỹnykre deysana‑di.


text:
Deuxu inytybyreny‑ò àlàna biwahinybenyke. Tii iny riywidỹỹnyrenyra inyjura juramy ritakemy. Kia jura jura ityhydỹỹdu mahãdu hõrõ rare Deuxu loosònawo‑ki ratximyhỹrenyreki.


text:
Jesuisi heka Deuxu lobixidỹỹna rare. Deuxu tahe alobixina aõkõ rare. Ibutumy widỹỹna‑ribi tii juhuu rãire.


text:
Tii tahe ibutumy bededỹỹnana widỹỹdure. Ibutumy biu‑ki bede‑ki lobixina lobixiõna‑wana riwinyre. Iòlòna wedu tyhydỹỹna ruruna. Dinodu widỹỹna. Ibutumy tii riwinyre ixidee.


text:
Iwese umyriti umy wedu rare kia wese Jesuisi ityhydỹỹdu mahãdu riti rare. Tii juhuna rare. Iwedu rare. Tii rubu‑ribi ixixana juhuu ludu rare ibuturatyre dori Deuxu risỹnyre juhuuludumy ratxikemy.


text:
Deuxu ywina diwahinyde Jesuisi hãlubu‑di itxeò‑ki. Jesuisi hãlubu xiery ibutumy Deuxu riwaaxidỹỹnyre biu‑ki bede‑ki.


text:
Jesuisi umy‑di Deuxu arainytyhydỹỹnyre Jesuisi rurureki. Tai Deuxu tako‑ò akanatamadỹỹnykre taòbitidỹỹnyteki aòraru lyrana‑di, aòraru tuedena‑di inyõ umy ibinamy rarybeõtyhy.


text:
Urile tyhydỹỹna‑ki boibebenyhyyke araròsòna‑ribi ixihitxidỹỹõmy. Araròsòna dori Rybewihikỹ‑ribi nodu rare. Tii‑ò tahe taholatenyta. Ibutumy iny biurawoludu‑ò Rybewihikỹlemy narybede. Iribi jiarỹ, Paulo, Rybe wihikỹmy rybedu ròhònyre. 


text:
Wijile reysamy watxireri adee aõhõkỹmy ratỹỹnyreriki, aõ aõhõkỹmy dỹỹnanabo Kristu‑ò rauhenyre. Tai jiarỹ aõhõkỹmy arotỹỹnykre waumy‑ki hyymy. Kristu‑ò rỹira mahãdu dee kiamy ratỹỹnyre, dòhòdỹỹna mahãdu dee.


text:
Kia‑ò Deuxu rexitỹnynykemy ratxireri iwese aõwiwihikỹ, taloosòna ratxireri, ibutu iny witxira dee. Kristu inywo‑ki, kia tahe iny iraròsòna rare.


text:
Kia Rybewihikỹmy relyymahãrenyre ibutumy iny‑ki reerydỹỹnanymahãre bederysyna‑di. Kia wesele ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu òbiti Kristu‑ò ariteòsinykre.


text:
<n>(1-2)</n> Warayky‑ribi ijesu nihikỹmy resumahãre awo umyreny rahõtieremahãre reysakemy Òlòsò hãwã‑ki. Laodisia mahãdu tule wamy robiõmyhỹre mahãdu tule wiluutyhyrenykemy kaiboho ibutumy Deuxu bedeerysynatyhy bierybenykemy adireny watxireri. Kristu‑ki tahe bede erysynatyhy‑di atxiteri idi watxireri.


text:
Waumy awanareny ratxiõreri, watyytyby tahe awanareny ratxireri, riwadeysanyreri, aõwityhy òbiti‑di riwaerynanyreri Kristu‑ki aityhydỹỹna‑di riwaerynanyre. 


text:
Bexihãrubenyke, inyõ anaitxenadỹỹnyke lau. Tarayky‑ribi ije rybe‑di lahirybe‑di anaitxenanykemy ihỹre rybe uritere ije ije‑di. Kia rybe iny aõmydỹỹnana‑ki rỹire bede tyytyby aõmydỹỹnana‑ki. Kia Kristu aõmydỹỹnana aõkõhyymy rỹirake.


text:
Tule Kristu‑ki kaiboho tyhynamy toite, texihutenyte. Tii heka ibutumy hãbu rurudỹỹna ratyre rare, iòlòdỹỹna ratyre rare.


text:
Iwese uladunotyky riòròre wese Kristu aòraru urarina aribi diorode. Notyy resyna inatyhy aõkõ rare. Kristu iwesenalemy riwinyre.


text:
Taratisebenytenyteu, Kristu rubu wesemy tewesenatenyte delede. Tule beribi tadòhònytenyteu irubu‑ribi ixixanamy tewesenanytenyte. Deuxu tyhydỹỹna‑di rubu‑ribi texixatenyte.


text:
Kaiboho aòraruna‑ki tòimyhỹteu rubu wesemy notyynaresy aõkõ‑di toimyhỹteu, adeereny runa Deuxu diwahinyde, aòrarureny diixãwidinyde.


text:
Kristu iny òraruna widỹỹnareny‑ribi tõhõti rosara. Kia tyyritina‑di riixãwididỹỹnyre taitxeò‑ò rareu.


text:
Rurudỹỹna mahãdu ruru dinodu mahãdu ruru ritara, ibutumy iitxerenarenymy ibutu‑ò riteòsinyre. Kristu taitxeò‑ki irurureny ritara. 


text:
Kaiboho tahe uritere iny rybemy deòbyrenykõmy roxina bemomo, ada ahãdu herinau ixenamy, ada sabado bededỹỹnanamy.


text:
Inyõ adeereny rarybekeki: bexitxiõnyke ỹju biteàlànykemy, rasina‑ki ierysymy mohõtinykemy. Tamy ijohonarenyõmy urile erydỹỹdumy rohõtinyra. Tii tahe Kristu rityhynyõhyymyhỹre.


text:
Inyumy wese inyboho ihỹrenyre. Kristu tahe umy ratiwesere. Umybutule‑ribi ibutumy iukỹna wiwana reare. Ibutumy òhòna tusina‑wana umy rabutumyhỹre. Deuxu umyna‑di umy raumymyhỹre. 


text:
<n>(20-22)</n> Kai Kristu‑wana taruta‑wana bede aõmydỹỹnana‑ribi, aõherekibo wiji bede aõmydỹỹnana‑wana arumy ahãte. Aõherekibo bede ywina witxira witxira tetyhynymy ahãte: imyny wedeydỹỹòmy. Tamy ade rexiõmy, roxina urihixiõmy. Kia wese hãbu bede ywina tetyhynymahãtenyte. Kia aõmydỹỹdỹỹkeki, rexihuke.


text:
Bede erydỹỹna wese ratxireri. Kia dori ixideele rexityhydỹỹnyre iyrubu wesemy rawesenanyreri, taumy ixidee aõhõkỹmy rexisynyre. Ibutumy kia tahe riwiòhenanyõhyymyhỹre umy òraluna lau. 


text:
Kaiboho Kristu‑wana texixatenyteri wana, biu ludu aõmydỹỹnana‑di mohõtinybenyke, tai Kristu Deuxu ruruna weribi rasỹnymy ronymyhỹreki.


text:
Tai õhõti bitosanyke bede ludu aõmydỹỹnana aki rỹire: uri uri rỹira mahãduhemy ijara, òbitiõna, deòsana hemy nodu, iòbi retỹnyre òbiti‑di aõkõ rare. Inyõ rỹire‑di òtena kia ritxoo àlàdỹỹna wese rare.


text:
Araybidina tỹmyra‑di tahe texiumydỹỹnyte tii araijõnyre bedeerysynahakỹ‑di, Kristu raybidina wesemy araybidina rarekre òbitimy araijõnykre.


text:
Kowa‑ki wii rikininirenyõkre: judeu mahãdumy, judeukõdu mahãdumy, notyky resydumy, bedeeryõ mahãdumy, txiebese wese mahãdumy, deòdu mahãdumy, deòdu aõkõ mahãdumy ibutumy Kristu dee wiwese weselemy rỹire. Kristule tahe ibutumy ihỹre inydeereny. Tii ibutu inywo‑di ratximyhỹre. 


text:
Kaiboho Deuxu ijesemy anadymyhỹde tahõrõ luunana mahãdukremy. Tai ruxetòena‑di boibekre ixãwidina‑di, inytyhyna‑di, ywina‑di.


text:
Wii riwiòhenanymy rỹike. Wii riixãwididỹỹnymy rỹike. Inyõ adee aõmy rotyynykeki ixirawomy biijeranyke. Iwese Inynyrỹ araixãwidinyre wese iny biixãwidinyke.


text:
Kristu ywina heka umyy‑ki itxeredumy rarekre. Kristu hõrõ mahãdu sohojilemy mabeke. Tai tahe àlàna tamy biwahinybenyke.


text:
Kristu rybe‑di awo‑ki mabehyymy mabekre idi watxireri. Wii bierynadỹỹnymy bitohonymahãbenykemy bede erysyna‑di. Deuxu‑ò àlàna biwahinymahãke wiurybe‑di, wiu‑di Deuxu Tyytybytyhy wina‑di. Mawinyke àlàna‑di aworeny‑ribi.


text:
Ibutumy tuu marybekremy, ibutumy tuu botỹỹnykremy Wanyrỹni‑ò, tuu botỹỹnykre Jesuisi Kristuni‑ò. Inytyby dee àlàna biwahinykre, Deuxu‑ò wahe. 


text:
Deòdu mahãdu! Kai kabede‑ki awedurybe‑di ibutumy bityhynyke aõ idi retehererikile aõkõ, awedudeewi sohojilemy aõkõ, awo‑ribi tyhy Inynyrỹdeewimy tuu botỹỹnyke.


text:
Deuxu‑ribi aõwydỹỹna kanakre. Kristu‑ò dori taaõmysỹdỹỹnymahãte. Adeereny rahetoõ riyrubunymy roimyhỹre.


text:
Inyõ tahe aõbina riwinymyhỹkeki, ihewomy aõbinale ritake. Deuxu dori ibutu dee wiwese weselemy idi rotỹỹnymahãre. 


text:
Wedu mahãdu, kai eòdureny dee òbitimy idi ahãbenyke. Kai tahe tule awedu dire biu‑ki. Kia nohõti losaõmy. 


text:
Inydeereny kia bedexitòenykre. Deuxu rybe wihikỹ‑ò iny dee hãwã witxira‑ò kidiraynykre, Kristu inatyhynamy arelyyrenykremy. Iòraru‑ki womati reroti nihikỹ‑di watxiwãhãre.


text:
Biu ludu bedeerydỹỹna‑di boibeke ityhydỹỹdukõdu mahãduy‑ki. Aõwihikỹrybe bexitỹnynykeki, turybelemy idi beake.


text:
Arybe aõwi weselemy biyrubunyke, iwese rỹsỹna juwyra‑wana raurinymyhỹrewi wesemy. Tai arawyòna ijõdikre tỹỹraxina‑ò. 


text:
Txitxiò ibutumy waaõmydỹỹnana adeereny relyykre. Tii waityhydỹỹdu seriòre waluumy rare. Tii rybedu òbiti iny‑wana ratxireri.


text:
Onesimo heka tii‑wana ariteònykre. Tii tule òbiti ityhydỹỹdu seriòre ratxireri. Ahãwãreny yluduõ rare. Tiiboho kedelyydenykre ibutumy timybo wãhãremy. 


text:
Aristarku wawana ròtenawo‑ki wãhãre. Tarybe adeereny diwahinyde. Marku adeereny tarybe tule diwahinyde. Tii Banabe exi rare. Markumy, warybe teeryte, adeereny rybe rewahinyre wahe. Tii adeereny kedehemynykeki, bidiwiòhenanyke.


text:
Josue‑Justu ibutumy eryna rare. Jesuisi inityhy rare. Kaiboho sohojile tahe judeu mahãdu‑ribi iny‑wana raaõmysỹdỹỹreri Deuxu òlòna òraru‑ki. Tiiboho riwawiòhenanyhyymyhỹrenyre.


text:
Epafa tule aeryrenyõ rare tarybe adeereny diõde. Tii adeereny rexitòenytyhyhyymyhỹre kaiboho Deuxudeewimy boibehyykemy.


text:
Warybe wehityhyna biõke Laodisia ityhydỹỹdu seriòre. Ninfa‑ò tule wehityhyna biwahinyke dohodỹỹna mahãdu taheto‑ki rỹireriwana.


text:
Watyyriti‑di dohodỹỹnaheto‑ki rariakreu, idi tule Laodisia mahãdu‑ò biõkre tako‑ò rariakemy. Tule watyyriti kowa‑ò rewahinyre, wimyke amahãduko‑ò rariarenykremy.


text:
Arikipu‑ò warybemy marybeke. Tii aõmysỹdỹỹnaõ ritare Deuxu‑ribi. Kia‑di tii ratxihyykemyidi watxireri. 


text:
Kia tyyriti wadebò ritidỹỹna tyhy rare. Womati reroti‑di rataataamy nadoimyhỹderibi õhõtireny lusarenyõmy. Deuxu wohyna adee kanakemy idi watxiwãhãre. Paulo. 


text:
 <font color=teal>Juhuu Tyyriti Tesalonia Dohodỹỹna Mahãdu‑ò</font></n>Jiarỹboho, Paulo, Sila, Tximòtxi‑wana heka Tesalonia hãwã ityhydỹỹdu mahãdu‑ò tyyriti ariwinyreny Deuxu ijoimy kaiboho toiteki. Deuxu wohyna, Deuxu ruxetòena heka Waha‑ribi, Jesuisi Kristu Iòlò‑ribi akirenykemy he wadee awire. 


text:
Atyhyna tiu inynohõti‑ribi rosaõtyhy. Aluunareki dori Deuxu dee taaõmysỹdỹỹmahãte, Jesuisi Kristu iny Iòlò dehemynyna teraòteri.


text:
Rybewihikỹ adee retỹnynynymahãre. Kia heka rybe sohojile aõkõ rare. Tii ruruna rare Deuxu Tyytybytyhymy. Erynatyhy teeryte. Iwese iny ako‑txi ratỹỹnyrenyre wese, kaiboho teerytenyta. Aluureki dori kawesemy ratỹỹnyrenyre. Tai tahe iwese inyboho ratỹỹnyre wese tule kaiboho tatỹỹnytenyte. Tule Inynyrỹ‑wesemy tatỹỹnytenyte.


text:
Aõhõkỹmydỹỹnana hãrele heka kaiboho rybe‑ò taholatenyte. Tii aradeysarenyre, aõhõkỹmy dỹỹnana‑ki hãrele. Eysanareny dori Deuxu Tyytybytyhyribile namyhỹde.


text:
Kaiboho tahe ityhydỹỹdu mahãdu wihikỹ toite. Ibutumy ityhydỹỹdu mahãdu heka aweserenymy roirekemy ratxirenyreri Macedonia bede‑ki, Akaia hãwãdỹỹna‑ki tule.


text:
Aeryna ibutumy hãwã hãwã rieryra Deuxu tetyhynyteki, Macedonia bede‑ki tahe tule Grecia bede‑ki. Tahe kia‑ò ixyby boholabenykekõ dori rare.


text:
Iny arora‑ribi dehemynydeu inyko relyymyhỹre. Kaiboho asuritxoo deuxu‑di tehutenyte tahe inatyhy Deuxu tetyhynytenyte, Deuxu iru wahe.


text:
Iriòre biu‑ribi kanakremy teraòmahãtenyte. Kia heka Deuxu rubu‑ribi riixixanyré rare. Jesuisi sohojile heka Deuxu debure‑ribi riwatarenykre. Deuxu dori òraruna òraru‑ki sõwemy rakyaranynihikỹmyhỹre. Tule kia umy inydee relyymyhỹrenyre. 


text:
Jiarỹboho aõhõkỹmy ratỹỹnyrenyre Filiposi hãwã‑ki. Tai tahe adee rehemynyre Tesalonia hãwã‑ò wahe. Deuxu taruru diwahinyde. Tai heka jiarỹboho adeereny roirenyre Deuxu ijyywihikỹmy arelyyrenykemy. Sõwemy inydeereny òbinadu rỹire.


text:
Iny rybe‑di tỹnydỹỹnareny inatyhymy rare. Inyboho òbitimy rõhõtinyrenyre. Jiarỹboho anaitxenanyrenyõtyhy.


text:
Iwese Deuxu inydeereny riwateònyre wese kialemy heka rarybeke. Aõbo inysõwehekỹ deewimy aõkõ raryberenyre, tahe Deuxudeewimy. Tiile rieryre aõbo inywo‑ki ratximyhỹ.


text:
<n>(5-6)</n> Tii rieryre iwese inyboho adeereny rarybemahãrenyre wese. Nieru tarasakemy aõkõ inyboho watxirenyre rui‑di raryberenyremy rybewihikỹ adee rewahinyõhyymy. Awowydyna, arybe wiwihikỹ heka inydee aõkõhyymy idi watxirenyre. Ijõ iny‑ribi tule aõkõ kia rybe idi watxirenyre.


text:
Jiarỹ tiu ararybeõmahãrenyre idi anierureny aritakemy. Kia ariwinyrenykeki tahe, tule awire. Inyboho dori Jesuisi Kristu deòdỹỹna inyboho ratxirenyreri. Tahe iu jiarỹ ayreny‑ki raremahãu, aluurenyre. Iwese hãwyyõ tariòre riyrubunyre wese adireny watximahãre.


text:
Deuxu Rybewihikỹ sohojile aõkõ adeereny ariwahinykemy aõkõ, tule wabededỹỹnana tule adeereny ariwahinykemy watxireri, aruruke adeereny, jiarỹboho sõwetyhymy aluurenyreki wahe.


text:
Sõwetyhymy jiarỹboho raaõmysỹdỹỹnymahãre ayreny‑ki raremahãu, tai tahe òwyõ aõkõ teòwynymahãtenyte. Rumy raaõmysỹdỹỹmahãrenyre, txumy tule. Tai ixiaõmysỹdỹỹnadile inyboho rỹimahãrenyre.


text:
Jiarỹboho ayreny‑ki òbitimy roiremahã. Aõhe inatyhy, waityhydỹỹdu seriòreboho. Kia teerytenyte. Deuxu tule riwaeryre.


text:
Arãwiòhenanykemy adi watxireri arateysadỹỹkemy. Warybe dohodỹỹna‑ò boholabenyke. Tai tahe kaiboho Deuxudeewina‑ki atxibenyke. Tule tii‑wana masỹnybenyke taòlòna‑ki, toosòna‑ki. 


text:
Tai tahe àlàna sõwemy Deuxu‑ò rewahinyrenyre. Ayreny‑ki raremahãu, Deuxu rybe tỹnydỹỹmy, kaiboho tetyhynytyhymahãtenyte. Deuxurybele taholatenyte. Tii heka inatyhy kia rare, Deuxu ijyytyhy wahe. Waityhydỹỹdu seriòre, Deuxu ayreny‑ki ratximyhỹre.


text:
Waseriòreboho, iwese Judeia ityhydỹỹdu mahãdu heka aõhõkỹmy rotỹỹnyre wese, kaiboho iwesele aõhõkỹmy tatỹỹnytenyte. Kaiboho aõwitxira witxira aõbina bina teòludunymahãte aõhõkỹmy dỹỹnana‑ki. Abede ludu mahãdu tuu riwinyre. Iwese Judeia mahãdu heka judeu mahãdu debò‑ki aõhõkỹmy rotỹỹnyre wese, kaiboho tule aõhõkỹmy tatỹỹnytenyte.


text:
Judeu mahãdu heka juhuu Deuxu rybedu mahãdu rirubunyrenyre. Jesuisi tule rirubunyre. Inyboho tule ribinadỹỹnykemy ratxireri. Deuxumy dòdu tiiboho roire. Ibutumy inymy òludu ratxireri.


text:
Tiiboho iny ribinadỹỹnykemy ratximyhỹre, iny dori rybe tỹnydỹỹdumy inyboho ratxireri judeukõdu mahãdu‑ò. Kia‑di heka ijõ òraruna tiiboho ributunyre. Deuxu tahe wiji tiiboho ribinadỹỹnykre. Ityrereny‑ò Deuxu kyarana bededỹỹnana kedesekre. 


text:
<n>(17-18)</n> Waityhydỹỹdu seriòre, aribi irehemy watxireriu, awehityhyna sõwemy wadi ratxireri. Sõwemy adi aretehekemy watxireri ixityrele. Tiubo aroramy arake, Satanasi riwabinadỹỹnyra. Tahe aõkõre. Araõke.


text:
<n>(19-20)</n> Kaiboho dori iny raròsònatyhy, inydeysana, iny biu‑ò hena Inynyrỹ Jesuisi òraru‑ki atxitenyte. Tii dori kanake. Kaiboho ixityhydỹỹnaõ heka toimahãte. 


text:
Tai Tximòtxi adee reteònyre, inyseriòre wahe. Tii heka wawanareny Deuxu aõmysỹdỹỹna‑ki riwiòhenanyre Kristu Rybewihikỹ tỹnydỹỹmy. Adeereny dori reteònyre aityhydỹỹna wiòhedỹỹmy.


text:
Tai tahe bede jei jei òraru‑ki, kaiboho ahewo‑ò booseõtyhy. Kia ibutumy Deuxudeewina inydeereny rare.


text:
Iu ayreny‑ki rarewãhãu, kiamy rarybewãhãre aõma adeereny aõhõkỹmy dỹỹnana kanake. Kiale tahe inatyhymy nade.


text:
Tai tahe Tximòtxi reteònyre, omy arierykemy timybo aityhydỹỹna‑ki tatỹỹnytenyte. Satanasi òsana waaõmysỹdỹỹna ayreny‑ki ribinadỹỹnyre. Aõkõre, tii Deuxu aõmydỹỹnana ribinadỹỹnyõtyhy.


text:
Tximòtxi heka Tesalonia hãwã‑ribi ròòsera. Ijyy Wiwihikỹ tahe raholara. Aityhydỹỹna aluuna wana raumynyre. Tule tii relyyre iwese kaiboho awehityhyna dire inyluure wese. Wadeysamy watxireri, waseriòreboho, aòraru‑ki.


text:
Tii inydeereny ruruna riwahinykemy idi watxireri. Òbitimy tahe rakatxirenyke Deuxuko‑ò, Inytybyko‑ò. Inynyrỹ Jesuisi kedehemynykreu, tamahãdu‑wana, tai iny imahãdule rakatxirenykre. 


text:
Waityhydỹỹdu seriòre, timybo òbitimy ahãbenykemy rebedeerynyre Deuxudeewina wahe. Iratyre tahe arexitòenykre Inynyrỹ Jesuisi òraru‑ki, òbitityhymy boibenybekemy. Kia tahe teerytenyte.


text:
<n>(3-4)</n> Kia tahe rare. Òbitityhymy ahãbenyke, òta òtarenyõmy. Iny sohoji sohoji òbitimy ahãwyy‑wana matxibenyke.


text:
Tuleke kia aõmydỹỹnana‑ki iny sohoji sohoji aityhydỹỹdu seriòre ibinadỹỹõmykemy. Iwese rarybere wese ixityre ararybekre. Inyõ kia aõmydỹỹnana riwinykeki, debure bededỹỹnana tii ralòke.


text:
Inyõ kia bede erydỹỹna rityhynyõkeki, Deuxule heka tii rityhynyõre, hãbu bede erydỹỹna aõkõ. Deuxule Tatyytybytyhy inydee riwahinyre. 


text:
Kaiboho aityhydỹỹdu seriòre mahãdu luurenyre. Tai ixyby kia adeereny ariritinyõtyhy. Deuxu dori araerynanyrenyre timybo wiluumy boibekemy.


text:
Kia luuna‑di tahe ibutumy Macedonia hãwã hãwã mahãdu luumy. Ihãrele tahe waseriòreboho iratyre wiluumy.


text:
<n>(11-12)</n> Ywina‑di wi‑ò wi‑ò boibeke. Aaõmysỹdỹỹna‑di iximynamy boibeke. Tai ibutumy ityhydỹỹdukõdu mahãdu umyreny robikreu anatyhynyrenykre. Tai tahe ijõ iny aaõmydỹỹnana ixi‑di nokõmy. Ixisohojilemyta ixi‑di maaõmysỹdỹỹnyke.


text:
Waseriòreboho araerynanykre rubu mahãdu aõmydỹỹnanamy. Tai ijõ inywese mahinybenyõke, bobubenyõke. Tii dori raròsòna‑di aõkõ ratxirenyre


text:
Kristu heka rubumy roire ribile rexixare. Kia tahe retyhynyrenyre. Kiawesele tii‑wana heka Deuxu taityhydỹỹdu mahãdu kididyke, rityhynymy rurure mahãdu tule.


text:
Inynyrỹ riwabedeerynyrenyre kiamy: inyboho irumy ratxikeki kiatxuu juhuumy timy inorenykõna. Rubu mahãdu tuukre.


text:
Tahe ỹju wedu juhuu rarybekre. Deuxu juròna‑di ritxurònykre. Idi Inynyrỹ kodobehekre biu‑ribi. Juhuu ibutumy ityhydỹỹdu rubumy rỹira riumynykre, riumywitxiratỹmyranykre, riixixanyrenykre.


text:
Tahe ibutumy inyboho irumy rỹira mahãdu heka Inynyrỹ‑wana ributunyrenykre biu‑ki. Tai tiiwanahyy roirenyre


text:
Inyõ rarybekeki: —Ibutumy awire. Ibutumy ywina‑di ratxireri. Kiatxuu kedexihukre. Inyõ rahenyõtyhy. Iwese hãwyy txuberere wese, uladu ijera iòhòreu kia rare.


text:
Kaiboho, waseriòreboho, tetyhynytenyte tai kiatxu adeereny bede òtiidỹỹ aõkõ rarekre. Kaiboho dori kia teerytenyte, wasidu wesemy kanakemy wahe.


text:
Inyboho ibutumy txuu mahãdu atxitenyte, loosòna mahãdu wahe. Bedeluruhukỹ mahãdu aõkõ inyboho ratxireri.


text:
Inyboho tahe iximy rekexiòbitidỹỹnyke ywina‑di. Ityhyna, luuna‑wana heka iny òrarunareny itxena wesenamy rikitidikre. Tarasana tahe inyratiywina wesena rare, tarasana raròsòna wahe.


text:
Debure bededỹỹnana‑ò aõkõ inyboho ralòõtyhy. Deuxu aõhõkỹmy dỹỹnana kia Deuxudeewina aõkõ rare inydeereny. Biu‑ò hena‑ò tahe inyboho ralòrenykre Jesuisi Kristu Inynyrỹ òraru‑ki.


text:
<n>(11-13)</n> Kiarybe‑di widee beysadỹỹnymahãbenyke. Deuxu rybe tỹnydỹỹdu mahãdu biwiòhenanybenyke, bityhynybenyke. Kia tahe wadee awire. Tii dori awiòhedỹỹdu ratxireri Inynyrỹ òraru‑ki. Ibutumy widee òbitimy atxibenyke, tii Deuxu deòdu rareki.


text:
Tule adeereny ijõ dohodỹỹnaõ aratohodỹỹnykre. Iehehe mahãdu biòbitinybenyke. Ityhyna kyhynakõ mahãdu bikyhynanybenyke. Ibutumy widi atximyhỹbenyke.


text:
Deuxu heka ywina rare. Tii araòbitidỹỹnytyhyke. Adeereny rexitòenyre. Araykywydyna, õhõtiwydyna, aumy‑wana ibutumy raywidỹỹmy ratxike idi watxireri. Jesuisi dori eleelemy kodobehekre.


text:
Wadee boholake Inynyrỹ òraru‑ki. Kia watyyriti heka ibutumy ityhydỹỹdu seriòre roholakemy watxireri. Idi mariake. 


text:
 <font color=teal>2 Paulo Ryberiti Tesalonia Hãwã‑ò</font></n>Paulo, Sila, Tximòtxiboho‑wana tyyriti rewahinyrenyre Tesalonia dohodỹỹna mahãdu‑ò. Deuxu Inytyby, Jesuisi Kristu Inynyrỹ ijoi toiteò.


text:
Wiòhedỹỹna, ywina‑wana adeereny kanakemy watxireri Deuxu Inytybyreny‑ribi, Jesuisi Kristu Inynyrỹreny‑ribi. 


text:
Inyseriòrereny, Deuxu‑ò adee reàlàmahãrenyre. Kia tahe awi rare. Kaiboho aõu aõu texityhydỹỹnytyhymy atximahãtenyteki, ityhydỹỹdu seriòre wiluuna‑di iluutyhymy teletenyteri.


text:
Tai heka ijõ Deuxu dohodỹỹna heto‑ki aõwiwihikỹmy umy rarybemahãre. Kaiboho dori aõwitxira witxira aõbina bina teòludunymyhỹtenyte, aõhõkỹmy dỹỹnana‑ki ixiwesehyymy toitemahã ire tetyhynytyhymahãtenyte.


text:
Kiawesele Deuxu aõna aõna òbitimy riwinymyhỹre. Kaiboho Deuxu teywinytenyteri Iòlòna‑ò malòbenykremy, aõhõkỹmy tatỹỹnytenyteriki wahe.


text:
Deuxu, tiiboho aõbina bina‑di riòwynyrenykre, aõhõkỹmy dỹỹnana dori adeereny riwahinyreki. Kia tii òbitimy rõhõtinyre.


text:
Biu‑ribi Inynyrỹ Jesuisi tarurunareny ỹju‑di kodobehekreu, aõhõkỹmy dỹỹnana‑ribi elehyna adeereny, tule inydeereny Deuxu kidiwahinykre.


text:
Heòtyloona‑di tii kanakre riòwynykremy Deuxu rieryõmy rỹira mahãdu dee, tule Inynyrỹ Jesuisi Rybewihikỹ riywinyõmy rỹira mahãdu dee.


text:
Tii kanakre tahe ibutumy iijoi mahãdu tamy làhàna riwahinykremy. Ribedeòtiidỹỹnyrenykre ibutumy taijoi dee aõmydỹỹnana riwinyreki. Tetyhynymahãtenyte, Deuxu rybe dori jiarỹboho adeereny rewahinymahãreki.


text:
Kaiboho iwese Deuxudeewimy rarekemy boibeke. Tai tahe adeereny rexitòehyymahãrenyre. Deuxu ruruna‑di atyhydỹỹna‑di sõwemy aõwiwihikỹ riwinykemy idi watximahãre.


text:
Tai tahe ibutumy Inynyrỹ Jesuisi Kristu nimy sõwemy beàlàmyhỹkemy. Tii loosòna adeereny riwahinykemy watxireri. Kia Deuxu dee, Inynyrỹ Jesuisi dee awi rare. Wiòhedỹỹna iribi bitabenyke. 


text:
Waseriòreboho, Inynyrỹ Kristu òkesenamy iximy iny ritakemy adeereny warybe ariwahinykre. Inyõ rarybekeki Inynyrỹ òkesena txumy rehemynymy rỹire, kia rybe‑di iòtiidỹỹõmy.


text:
Inyõ rarasinykeki, Deuxu‑ribi ijyy ritakeki, urile ityhydỹỹrenyõmy. Inyõ waribi tyyriti itarasamy rarybekeki, ityhydỹỹrenyõmy.


text:
Inyõ aitxenadỹỹõmy boibeke. Ityhydỹỹdu atysyna nihikỹ juhuu kanakre, idi tahe kia txu kanakre. Juhuu hãbu ibinatyhy kedexideòsinykre. Heòtybedeluduõ tii rare.


text:
Tii ibutu Deuxumy òludunadu rarekre Deuxumy iny rininire mahãdu wahe. Ibutumy àlàna aõmydỹỹnana riatykre. Deuxu dohodỹỹna hetowo‑ò ralore tahe Deuxu weselemy ronykre. Iximy rarybekre tii Deuxu raremy.


text:
Iaõbinahakỹ aõmydỹỹnana inyy‑ki ratxireri. Tii tyhy wiji kanaõkre. Imynydu iribi rexitare xiery, tahe tii kanakre.


text:
Taile tahe hãbu ibinatyhy kedexideòsinykre. Inynyrỹ Jesuisi kanakreu, tii tuu kidirubunykre taryeledile.


text:
Juhuu tahe kia hãbu Satanasi deòdu tahe iruru‑di kedehemynykre. Aõna aõna wiwihikỹ widỹỹmy ròitxenadỹỹreri.


text:
Inyõ sõwemy riitxenanykremy bedeòbydỹỹ wesemy. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu tii riitxenanytyhykre. Tiiboho dori inatyhyna rybe rityhynyõmyhỹre, tuuõmyhỹre, tai rexirutaõrenyre.


text:
<n>(11-12)</n> Deuxu dori rilawere tuu rityhynyrenykremy ibinare hãrele. Kia ruina rityhynyrenykre, tai Deuxu rihitxidỹỹnykre inatyhyna rityhynyõreki, taòrarudỹỹna luureki.


text:
Deuxu tahe juhuutyhylemy aratarenyre, waseriòreboho. Biu‑ò hena adeereny riwahinyremy inatyhyna tetyhynytenyteki. Deuxu Tyytybytyhy aralyradỹỹnyrenyre. Tai, Inynyrỹ luuna mahãdu, Deuxu mahãdurenymy belebenykemy atximahãtenyte.


text:
Deuxu adeereny Rybewihikỹ diteònyde. Inyboho tahe ijyydumy roire. Iny òrarureny‑ki tahe Inynyrỹ Jesuisi Kristu loosòna bitabenykremy idi toite.


text:
Kia ibutumy, waseriòreboho, itxi õhõtireny reake. Aõmybo araerynanymahãre kowa‑ki raremahãu, tule watyyriti‑di rebedeerydỹỹnymahãrenyre, idi mohõtinytyhybenyke, òbitimy idi boibeke. 


text:
<n>(16-17)</n> Inynyrỹ Jesuisi Kristu Deuxu Inytyby, luuna luuna, wiòhedỹỹna, raròsòna sõwemy inydeereny diwahinyde. Inyboho aõhyymy aõkõ roire. Iribireny raybidina adeereny kanakemy watxireri. Tule umy kanawiòhenanykemy watxireri ibutumy aõhe botynyke, marybemahãbenyke. 


text:
Watyyriti‑di konanamy tahe adeereny ararybekre. Waseriòreboho, inydeereny bexitòenyke. Inynyrỹ rybemy araryberenykemy, inywitxira‑ko arelyyrenykemy, tule Inynyrỹ rybe‑di iwese rybe ayreny‑ki aõwiwihikỹmy raremyhỹ wese.


text:
<n>(3-4)</n> Tahe Inynyrỹ òbiti rare tii arawiòhenanykre. Tii ararurudỹỹnykre kia reeryre. Satanasi‑ribi arayrubunyrenykre. Tahe, aõmybo reerynadỹỹnyre wese kaiboho aõhebo tatỹỹnytenyterimy heka adireny watximahãre tule kia wesehyyle rakatxirenyke.


text:
Kia Jesuisi Kristu Inynyrỹ bede ywina wese rare adeereny ararybekremy. Waseriòreboho bexiweresynyke iny deoruxere‑ribi, ibutumy iny waerysydỹỹna roholaõre mahãdu‑ribi, tii ityhydỹỹdu mahãdu hãrele.


text:
Tiu iny witxira rỹsỹna rerỹsỹrenyõhyyre, iòwyõmy. Txuu ruwana raaõmysỹdỹỹre waaõna aõna òwydỹỹmy. Tai tahe adeereny isiramy aõkõ ayreny‑ki jiarỹ raremyhỹ.


text:
Inyõ‑ribi rỹsỹnaõ arirỹsỹmahãkeki, kia tahe ibinamy aõkõ rare, jiarỹ Deuxu rybemy rybedu‑ki wahe. Tahe aõkõre urile rexideòsinykemy rerỹsỹõmahãrenyre. Iwese aõmysỹdỹỹna awirewesele umy reerynanyrenyre.


text:
Jiarỹ raholawãhãre iny deoruxeretyhy‑ò ayreny‑ki ratximyhỹrenyre, tiiboho aõmysỹdỹỹ derarenyre, urile raujõmomyhỹrenyre.


text:
Inyõ ka waryberiti riywinyõkeki, mobo tii rare bierybenyke tahe kie‑ribi irehemy biijeke, tai tii raixỹrukemy.


text:
Inynyrỹ ywina wedu rare. Tii adeereny ywina ibutumy aõmydỹỹnana‑ki kidiwahinykemy idi watxireri. Inynyrỹ awanareny ratxikemy idi watxireri. 


text:
Kia konana warybewehityyna jiarỹle ariritinykre wadebò‑di. Ibutumy waryberiti‑ki rỹire wese kawesele wani retidire. Paulo.


text:
 <font color=teal>Paulo Juhuu Tyyriti Tximòtxi‑ò</font></n>Jiarỹ Paulo watxiwãhãre. Jesuisi Kristu deòdỹỹna watxiwãhãre. Deuxu iny tarasadumy riwateònyre, tule Jesuisi Kristu Inynyrỹ riwateònyre. Tii tahe inyraròsònareny rare.


text:
Katyyriti adee rewahinyreri Tximòtxi. Kai inatyhymy wariòre wesemy atximyhỹte ityhydỹỹdu mahãduy‑ki. Tahe Deuxu‑ribi Jesuisi Kristu‑ribi luuna, ywina, ruxetòena, adee kanakemy watxireri. 


text:
Jiarỹ Macedonia‑ribi rareu, adee warybe rewahinyre kai Efesu hãwã‑ki mabekemy. Kia adiwahinyde warybe tamy kia beòbykemy; kowa dori inyõ Bede ywina tyyriti witxiramy ròerydỹỹnanyre riki.


text:
Ihetxiu ijyymy heka rusake kiawesemy heka kai tamyreny marybekre. Talahi talabie òraruòraru‑di he rõhõtinyõhyymyhỹkre. Kia aõna aõna tahe rybenatyhytyhyre. Kia aõna aõna iny lahi òraru rybena‑di ixinohõtidỹỹõmy. Kia ityhydỹỹnadile kanakre.


text:
Kia wiluuna tahe inywolyrahakỹwo‑ribi ròhònymyhỹre, iny raykylyrahakỹ wo‑ribi, iny ityhydỹỹnatyhy‑ribi.


text:
Kia aõna aõna wihikỹ‑ribi iny rexixãwididỹỹnyre. Tai tahe aõmybo rarybemyhỹre heka rieryõhyymyhỹre. Aõtyhymy aõkõ widee rarybemyhỹrenyre.


text:
Bede ywina tyyriti erysydỹỹdu wesekemy rexinohõtinymyhỹre, tahe rieryõhyymyhỹre aõmybo raremy. Aõmy rierynanymyhỹrenyre tahe timybo ihỹremy rieryõlemyhỹrenyre.


text:
Katahe inyboho rieryrenyre. Inyõ bede ywina tyyriti òbitimy rityhynykeki, Bede ywina tyyriti heka awi rare.


text:
Inywihikỹ‑ò heka tiu bede ywina tyyriti riwahinyõhyymyhỹre. Inybina binaòle iwahidỹỹna rare, iny òrarudu‑ò, iny ityhydỹỹdukõdu mahãdu‑ò, iny aleerydu‑ò, iny tadi tyby‑wana rirubunymyhỹre mahãdu‑ò.


text:
<n>(10-11)</n> Kia iny‑ò bede ywina tyyriti rỹimyhỹre. Ibutumy bina bina widỹỹdu‑ò. Bede ywina tyyriti rỹimyhỹre ka mahãdu‑ò: inydỹỹwe mahãdu dee, taòtaòta witxiramy òtadu mahãdu‑ò, inywasidỹỹdu‑ò, ruidu mahãdu‑ò. Deuxu ijyy tỹmyra wihikỹ dee wiõkeki, tii aõna aõna riwinykeki, tamy. Deuxu bede ywina tyyriti roimyhỹre. Deuxu bedeerydỹỹna òbiti aõkõreki, Deuxu wiwihikỹ loosònadewimy aõkõreki kia erysydỹỹnadu jiarỹ rare.


text:
Jesuisi Kristu, iny wedu waruruixiòlòdỹỹdu rare. Jiarỹ tamy wawimy raremyhỹ. Tai tarybe‑di wiòhedỹỹdumy riwatare. Kia‑ò Jesuisi Kristu heka jiarỹ rewowydynyre.


text:
Juhuu jiarỹ tuu rarybere. Ityhydỹỹdu mahãdu‑ò wadeburemy rarewỹhỹ. Tule Jesuisi‑ò wedeburemy rarewỹhỹ. Tahe wadee raruxetòenyrenyre. Tahe ibutumy kia reerykõlemy rewinymy raremyhỹ, retyhynyõlemy rewinymy raremyhỹki.


text:
Jesuisi Kristu kabede‑ò dobehede òrarudu ritakemy. Ka rybe heka inatyhy rybe heka rare. Jiarỹ heka òrarudutyhy nihikỹ rare.


text:
Iurenanamy tahe tii riwaruxetòenyre. Tiu heka waki rexiraõre. Tii riwateòsinyre juhuu ityhydỹỹdu wesemy. Ityhydỹỹdu mahãduõ‑ò itxerenamy, iwese tii mahãdu kidityhynykremy. Tai umy tuedekõdu mahãdu‑ò ralòkemy.


text:
Beàlàmahãbenyke Deuxu‑ò. Tii heka bededỹỹnana tuedeõdu hukỹ Iòlò rare. Tii lobixina aõkõ rare. Tii sohojile rare. Beàlàmahãbenyke aõu aõu, wowydyna tamy biwahinyke. Kie. 


text:
Ka inatyhymy rybemy adee ararybekre Tximòtxi —kai dori wariòre wesemy tate. Kia rybe heka ihetxinarybe wesele rare. Deuxu aratareu, kia biyrubunywihikỹke. Besuke arurutyhymy aõbo òbitimy ratximyhỹre wihikỹ‑ò.


text:
Aõhewe õhõtiwydynawimy mabekre. Bityhynymy mabekre. Inyõ heka idi rõhõtinyrenyõra, tai reserenyra ityhydỹỹ‑ribi.


text:
Ijõ Imineu inire, Alexỹdre ijõre. Jiarỹ rewahinyre Satanasi‑ò, Satanasi bedeburana tamyreny riwahinykre. Tiiboho rybebinamy tii Deuxu‑ò rarybeõtyhy. 


text:
Iòlò dee, ibutumy dinodu dee tule bexitòenykre. Tamyreny biixitòedỹỹnanymy Deuxu‑ò, tule Deuxumy beòbykemy, tai ibutumy iny iworana bedehesimy rỹikre. Deuxumy iny rõkõhõtinyrenykemy idi òbitimy tamy rokoirekemy.


text:
Deuxu sohojile rare iny‑ki rybedu tule sohojile rare, Deuxu‑ò iny mahãdu tii sohojile kia riwinyre. Tii hãbutyhyhykỹ rare. Tai tahe tii tiò tiò rare, Deuxu, iny mahãdu‑wana widee ributunykemy, Jesuisi Kristu wahe.


text:
Jesuisi rexiwahinyre ibutumy iny òraruna òwydỹỹmy. Tii heka riòwynyre sohojihyylemy. Kia heka tiiehyymy deòsidỹỹmy rarekemy. Tiu iny mahãdu rahenykemy Deuxu rexinohõtinyre.


text:
Jiarỹ heka imynynamy riwamyre kia rybe‑di arelyykremy. Tule jiarỹ rybe‑di dohodỹỹdukremy riwamyre iny witxira bedeerydỹỹmy judeukõdu mahãdu wahe. Kia raerykemy tibo inatyhy raremy. Kia dori inatyhy rare. 


text:
Hãwyy uritere ixidi nohõtityhyõmy ixiaõmydỹỹnadỹỹmy urile ywilemy ixidi rõhõtinykemy. Hãwyy ityhydỹỹdu ixiywidỹỹna tahe tyywihikỹ aõkõ, iradesihodỹỹtyhy aõkõ, deorutylududike aõkõ.


text:
Jiarỹle heka hãwyy ariwahinyõtyhy hãbumy hỹỹnakemy, hãbu erydỹỹdukemy tule tuu areònyke aõkõre, hãwyy heka urile iyrubumy rỹike.


text:
Kia rybe inatyhy rybe rare: —Inyõ dohodỹỹdu dinodumy rarekeki. Kia heka rexiburemyhỹre aõwihikỹmy ratximyhỹre.


text:
Tahe rybe‑di dohodỹỹ aõmysỹdỹỹdumy ralòkeki, tii heka òbitimy rareke, tahãwyy sohojidile, rexityhynymy rarekemy, iny inatyhy, iny aòraru rarekemy, erynadỹỹdutyhymy rarekemy.


text:
Tii ityhydỹỹdu tỹmyra aõkõmy rarekemy. Raxiwedenymy rarekeki tahe urile Satanasi alòsena‑txi tii reseke.


text:
Ihãrele tahe ityhydỹỹdu mahãdu aõkõ rare ihỹre, awimy tuu rarybemyhỹre. Tuu heka raujõmorenyõtyhy tule tii Satanasi ireitidisi‑txi reseõtyhy.


text:
Tule dohodỹỹdu wiòhedỹỹdu mahãdu, kiawesele rarekemy. Tii tule òbitimy rarekemy irybe òkese òkese aõkõ, iaxaxaluu aõkõ rare, tule aõna aõna sõwemy nohõtidu aõkõ rare.


text:
Kia mahãduõ Deuxu aõmysỹdỹỹna òbitimy riwinymyhỹreki, inatyhymy tii iny rityhynykre. Tai Deuxu aõmydỹỹna tii riòbitinykre ibutumy inydee. 


text:
<n>(14-15)</n> Aroramy jiarỹ wylemy arakemy watxireri. Aõkõkeki urile warybe ritina adee rewahinyreri. Kia warybe‑di bierynanybenyke aõhebo ityhydỹỹdu mahãdu warybe‑di rotỹỹnykemy. Ityhydỹỹdu mahãdu Deuxu ijoiõ rare. Inatyhy rybe yrubudỹỹdu rare.


text:
Iny tyhydỹỹnareny awi tyhytyhy rare. Kia wese rare: —Jesuisi heka hãbu wese nade. Tii Deuxu Tyytyby‑di òbitimy rityhynyreu, ỹjureny tuu robirenyre. Taaõmydỹỹnanarenymy ibutu bede bedemy relyyrenyre. Sõwemy iny rityhynyrenyre. Roosere biu botorahakỹ‑ò. 


text:
Deuxu Tyytyby rarybera: —Ihewoladu bededỹỹnana txuu hãbu tyytybybina rybe‑ò roholakre. Tai iny tyhydỹỹnanareny ririkre.


text:
<n>(2-3)</n> Tahe ruina rybe rityhynyre, hãbu aõmy nohõti erykõ rybe‑ò. Kia heka hãbu raerynadỹỹmyhỹre uritere hãwyymy heriõmykremy, ijõ rỹsỹna aõtxi irỹsỹõkremy. Kia rỹsỹna iny rirỹsỹke Deuxu riwahinyre. Juhuu àlàna Deuxu‑ò rawahikre.


text:
Kia heka ibutumy Deuxu riwinyre awire. Aõ aõkõ heka awiõre. Deuxumy beòbyke, kia tahe ibutumy awike.


text:
Kai heka ityhydỹỹdu mahãdu bierynanykeki, kai heka Jesuisi Kristu aõmysỹdỹỹdu mahãduwiwihikỹõ tate. Kia inytyhydỹỹnareny erydumy mabekre.


text:
Aumyruru urihimyòmy idi mohõtinykre, atyytybywi‑di tahe kia idi sõwemy mohõtinykre kai kabede‑ki adeewikre tule tiu bede‑ki awikre.


text:
Inyboho raaõmysỹdỹỹnymyhỹre inatyhymy. Deuxu dori iny rityhynyre. Tii ibutumy iny tarasadu ratximyhỹre, ityhydỹỹdule tarasadure.


text:
Iny aratyhynyõkeki kai matuari aõkõ tateki, tai ityhydỹỹdu wihikỹ mabekremy bexityhynyke. Tai tahe arybe‑ò aratyhynykre aityhydỹỹna, aluuna, òbitina òraru‑ki wahe.


text:
Adehemynykre kotyre, Deuxu rybe‑di mariakre dohodỹỹna heto‑ki, idi belyykemy mabekemy tule bierynanykemy.


text:
Uritere nohõti lusaõmy kai erydỹỹdu wihikỹ tatemyhỹ. Dohodỹỹna matuari mahãdu debòtidina‑di arateònyrenyreu, wahisidỹỹna weseõ tetate rybe‑di tỹnydỹỹna òraru‑ki.


text:
Kia aõmydỹỹnanamy mohõtinywityhymyhỹ. Ixidile bexiywinytyhymyhỹke bede erydỹỹnana‑di tule bexiywinytyhymyhỹke.


text:
Matuari ityhydỹỹdu mahãdu‑ò ywimy aõki tamy marybemyhỹke, bowese idi atximahãke Weryrybò mahãdu, aseriòre wesemy bitohodỹỹnyke.


text:
Iriòredikeki, iriòkòredikeki, juhuu iriòre bierynanyke imahãdule òbitimy biwiòhenanyke idi watxireri. Kia dori Deuxu dee awire.


text:
Wytese mahãdu ixisohojilemy rasỹnymyhỹre iriòrekõkeki, Deuxu‑ribi aõna aõna riraòmyhỹre. Deuxu dee sõwemy rexitòenymyhỹkemy.


text:
Inyõ juhuu tasỹreny dee idi aõna aõna taijoi dee kanawyõkeki, tii ityhydỹỹdukõdu mahãdu ratyre rabinare. Tii ityhydỹỹdu mahãdu wese aõkõ dotỹỹnymyhỹde.


text:
Tule tii aõna aõna wihikỹ riwinymyhỹre, tariòre ritybienyre, taroraludu‑ò awimy raremyhỹ, ityhydỹỹdu mahãduwa risuhòmy raremyhỹ, aõhõkỹtyhytyhymy rotỹỹnymy rare mahãdu riwiòhenanymy raremyhỹ. Aõu aõu heka iny witxira riwiòhenanymy raremyhỹ taworana bedehesi‑di.


text:
Wytese tỹmyrani heka tyyriti‑ki iritidỹỹõmykre. Hãbumy herimy rõhõtinymyhỹre wana, tai Kristu‑ribi tõhõti rosamyhỹre.


text:
Hetomy rawerywerynymyhỹre kia urenana urile raujõmomyhỹre aõna aõnalemy. Aõ heka riwinyõlemyhỹre. Kia ratyre bina tahe tuu rybenanamy aõkõ rybebinamy rarybemyhỹre.


text:
Kia heka wadee awire wytese tỹmyra hãbumy roikre, rariòrerenykemy, tule taheto riywinykemy. Kia wese iòludu inydeereny aõna aõnabinamy rarybeõhỹkỹkre.


text:
Wyteseõ ityhydỹỹdusỹ‑ki rarekeki, tii heka riwiòhenadỹỹ rỹikre. Kiawese dohodỹỹdu mahãdu nieru tamy ritakre. Kia nieru rayrubunykre. Tahe rawahikre ixisohojile ratximyhỹre‑ò. 


text:
Matuari ityhydỹỹdu mahãdu iny rityhytyhynykre. Dohodỹỹna mahãdu aõmydỹỹnana òbitimy retehemy ratximyhỹkeki, ratyhytyhynykre. Inatyhytyhywityhymy kowa òbitimy relyymyhỹre tule rybe wihikỹ rierynanymahãre kia heka raòwywikre.


text:
Tai tahe raritidỹỹmy roimyhỹre: —Broreni maixõmotyre iwysydỹỹmy rariamyhỹu, iry ratòbònyõtyhy ibyre lau. Tule ròritidỹỹmy roimyhỹre: <PI>—Mobo raaõmysỹdỹỹmyhỹre, tii heka iny riòwynymyhỹre.<CL>


text:
Matuari mahãduõ iny tuu raujõmokeki, tuu arityhynyõtyhyke. Tuu lobixidu inatxi ada inataõkekile, aratyhydỹỹkre.


text:
Tii inatyhymy òraruna‑txi resereu, kai tamy marybeke iòrarumy ibutumy inyko‑txi. Iurenana tahe ijõ iny ruberumy rỹimyhỹkremy.


text:
Adee ararybekre. Deuxu, ỹjureny, Jesuisi Kristu‑wana ibutumy warybe‑ò roholareri. Kai warybe biywinykre. Myheka wiratyre widi rõhõtinyõtyhy. Tiiemy wiwese weselekemy rỹikemy.


text:
Uritere rybe‑di tỹnydỹỹdu tỹmyra juhu biurihike idi tahe debòtidina‑di biteònyke rybe tỹnydỹỹmy. Kawese aõkõkeki heka hãbu òrarunamy tuudỹỹdukremy òsana mabekre. Aõmydỹỹnana tiiemy òbitimy biywinymyhỹ.


text:
Ijõ òraru aõwesele iny kanatỹnykre, bedeluura aõwesele kòdòhònykre. Ijõ òraru taheka idile kanatỹnykre.


text:
Ibutumy wetxuõ tawedu rityhynykre. Tawedu rityhynyõkeki heka Deuxu nibinarybemy iny rarybekre. Tule ityhydỹỹdu eryna binamy rarybekre.


text:
Weduõ ityhydỹỹdukeki, kia heka ire ratyhydỹỹmyhỹke tule aõnityhymy tamy aõmysỹdỹỹkre. Tii dori ityhydỹỹdu seriòre wese rare. Kia dori taaõmysỹdỹỹnyteri ityhydỹỹdu widee. Kaiboho ixideerenyle wiluukemy. Kia tule bierydỹỹnykre. 


text:
kia hãbu ixiwede rare, aõ rieryõlere. Kia hãbu urile dỹỹraxidỹỹ luure. Kia dỹỹraxidỹỹ‑ribi ibutumy rybe jei jei ròhònymyhỹre. Iribi tahe tule rexinaanymyhỹre, raujõmomyhỹre, rexiwodohonanymyhỹre.


text:
Raruimyhỹre. Kia ibutumy rotỹỹnyrerí, hãbu tõhõtina òweòwere. Inatyhyna‑ribi kia hãbu tõhõti rosare. Ityhydỹỹdureki tii ròtakemy ixidi ratximyhỹre. Kiamy heka rõhõtinymyhỹre.


text:
Aõ kabede‑ò iny ixihemy diwyõhyydenyde inatyhymy heka rukururenykreu tule aõ ixihemy kabede‑ribi rikiwyõtyhyrenykre.


text:
Tahe inyõ ityhymy ixidikeki, tii òraruna‑txi resekre. Kia heka iny rexiburemy, rexibinanymyhỹre, tule rexiraykyitxỹtenymyhỹre.


text:
Inyõ nieru luukeki, tii aõ òta òta òraruna‑txi resekre. Kia‑di heka iny sõwemy ityhydỹỹdu mahãdu‑ribi ròhònyra aõhõkỹmy rotỹỹnyrenyre. 


text:
Kai Deuxu ijoi tate. Ibutumy kia‑ribi bexiemy mabekre. Uritere ityhymy ixi‑di nohõtiõmy tahe awimy mabekremy mohõtinykre. Deuxu wiwese, ityhydỹỹdutyhy wese, Deuxuluu wesemy. Tiiemy heka òbitimy atximahãke, ywimy ainytyhymy atximahãke.


text:
Aõu aõu òbitimy atximyhỹkemy marurunyke, umy tuedekõnahakỹ bitakemy, kai tule inatyhy rybemy tarybete inysõweko‑ò, Deuxu dori adee rarybere juhuu.


text:
Inatyhymy adee ararybekre. Deuxu adee ijohonadu rare. Tule Jesuisi Kristu wadee ijohonadu rare. Tii inatyhy rybemy tarybete Ponsiu Pilatoko‑txi.


text:
Kaheka warybe rare: Kai heka bede ywina bityhynyke aõ bede ywina tyyriti òraru‑ki aõhe botỹỹnyõtyhy. Biraòke Inywedu Jesuisi Kristu dehemynyna txuu.


text:
Tiutxukremybo Deuxule kedexitỹnynykre, tii deysana wedu rare. Tii sohojile heka Iòlòmy rare. Ibutumy Iòlòwedu rare. Ibutu wedu wedumy rare.


text:
Tii sohojile heka tiu ruruõhyy rarekre. Tii irehetyhymy loosònawo‑ki rasỹnymyhỹre. Tiimy heka inyõ tuu robiõtyhyre. Inyõ tiu iòhòmy tamy rehemynyõtyhy. Tamy rikiwodeysanyrenykre. Tiòhe aõu aõu taruru‑di ratximyhỹ. 


text:
Kai marybekre iaõdi mahãdu‑ò uritere ta aõna aõna‑di rexiwowydynyõtyhy, iaõna aõna dori rỹiõhyykre. Tahe Deuxule rityhynykre. Tii dori ibutumy aõna aõna wiwihikỹ inydeereny riwahinyre.


text:
Tii aõna aõna wihikỹ inydeereny riwahinymyhỹre. Iaõdi mahãdu uritere aõwihikỹ‑di ijõ‑ò rawiòhedỹỹnykre. Aõu aõu ròwirareamyhỹke iny‑ò.


text:
Kia wese tiiboho ributunyrenykre. Aõna aõna wihikỹ biu‑ki awimy idi rarekre. Tule umytuedekõnahakỹ tiiboho ritarenykre. 


text:
Kai Tximòtxi, aõbo adee rawahidỹỹre, kia biyrubunykre. Rybe òwe òwe‑ribi irehemy mabekre. Aõbo heka raninireri bedeerydỹỹ kia heka inatyhy aõkõ rare.


text:
Inyõ kia aõ erydumy ixi‑di nohõti‑ki, rexitara ityhydỹỹdu mahãdu‑ribi. Deuxu deysanamy adee ratximyhỹkemy idi watxireri. 


text:
 <font color=teal>Paulo Inatxina Tyyriti Tximòtxi‑ò</font></n>Paulo jiarỹ rare. Jesuisi Kristu deòdu jiarỹ rare. Kia jiarỹ rare Deuxudeewireki wahe. Jesuisi Kristu juhuu rarybere, umy tỹmyra tuedeõna inydeereny kidiwahinykremy. Tii kia wedu rare.


text:
Kai Tximòtxi, wariòre waluunadu wesemy atximahãte. Kia tyyriti adee ariwahinykre. Wiòhedỹỹna, ruxetòena, ywina, Deuxu Inytyby‑ribi, Jesuisi Kristu Inynyrỹ‑ribi adee kedehemynykemy watxireri. 


text:
Deuxumy reàlàreri iwese wahabohomy reàlàre wese. Wanohõti Deuxu‑ò ywile jiarỹ rare. Aõu aõu adee, Tximòtxi, rexitòenymahãre. Txuõ txuõlemy, ruwana Deuxu‑ò rexitòenymahãre.


text:
Atyhydỹỹna‑ribi wanohõti rosaõtyhy. Alahi, Lòide, juhuu rityhynymyhỹre. Idi adi, Eunisi, tule rityhynymyhỹre. Kai tule wiji tetyhynymyhỹte inihe.


text:
Kia dorihe itxi õhõti reijaranyreri. Wadebò tahe aratityre retidireu, arayky‑ò Deuxu aõ riwahinyre awahisidỹỹna wesekremy. Wiji kia arayky woludu rõrõra wana biixixanyke. Kia dori Deuxu wahisidỹỹna rare.


text:
Deuxu‑wana iny ruberuõtyhy. Tii dori inydee ruru riwahinyra, luuna riwahinyra, tule bedeerydỹỹna riwahinyra.


text:
Tule Deuxu rybemy rybe‑ki ixỹruõlemy. Deuxu rybemy rybe‑ki wamy maixỹruõtyhy. Deuxu rybemy rybe‑ki tahe, ròtenawo‑ò riwatidire. Kia tahe awire. Deuxu rybe wityhydỹỹna‑ò aõhõkỹmy rokotỹỹnykre. Deuxu dori inydee ruru riwahinymyhỹre.


text:
Tii heka iny ritarenyre biu‑ò hena riwahinyre wahe. Tai taaõmysỹdỹỹna inydee diwahinyde. Iny awirerimy rareki aõkõ inydee diwahinyde. Taruxetòenale‑ki inydee diwahinyde ixideewireki. Juhu bedeu Jesuisi Kristu òraru‑ki ruxetòena inydee diwahinyde.


text:
Kia ruxetòena wijile rehemynyra inydee. Jesuisi Kristu inytarasadu kia diwyde. Tii rubunale riixãwididỹỹnyre. Biu‑ò hena Rybewihikỹmy kia ritỹnynymy diwyde.


text:
Tai judeukõdu mahãdu òraru‑ki aõhõkỹmy ratỹỹnymahãre. Ihãrele tahe raixỹruõlemahãre. Rexieryre dori tii retyhynymahãre. Reeryre dori tii ruru dire waaõmydỹỹnana tamy retidire iyrubudỹỹmy kiatxu‑ò.


text:
Waòbiti rybe biywinyke juhuu kia wamy taholate, ityhydỹỹna‑di. Biywinyke luuna‑wana. Jesuisi‑ki tahe luuna tyhy rare.


text:
Inynyrỹ ruxetòena kidiwahinykemy watxireri Onisiru sỹmahãdu‑ò. Tii dori aõu aõu riwawiòhenanyre areysakemy. Tiu riixỹrudỹỹnyõtyhyre wawomati reroti‑di jiarỹ ranyreriki.


text:
Iny Iòlò ruxetòena tamy kidiwahinykemy watxireri kia txuu. Efesu hãwã‑ki dori Onisiru riwawiòhenanytyhyre. Kia teeryte waratyremy. 


text:
Aõbo wary‑ribi taholatemy iny sõweko‑ò relyyreu, kia ijõ iny òbiti‑ò tuu belyykre. Iny rexihumy rarekoòle tuu belyykre. Idi tahe tiiboho inywitxira ribedeerynyrenykre.


text:
Jesuisi Kristu rubu‑ribi ixixadu‑txi õhõti reake. Ihetxiu Davi Jesuisi labiemy raremyhỹ, iwese inyrybewihikỹ rarybere wese.


text:
Rybe wihikỹmy relyyreki dori womati reroti‑di rataamy aõhõkỹmy ratỹỹnyreri, aõbina widỹỹdu wesemy. Deuxu rybe tahe, inyõ ritaaõtyhy.


text:
Ibutumy reòludunymahãre ityhydỹỹdu mahãdu dee, Deuxuhõrõ dee. Kiaboho Jesuisi Kristu tarasanamy ritakemy idi watxireri. Tarasana, làhàna aõu aõu ritakemy idi watxireri.


text:
Inyboho rikityhynyhyyrenykeki, tii‑wana riòlònyrenyke. Inyboho Jesuisi rikitxiõnyrenykeki. Tii tule iny ritxiõnykre.


text:
Iny nohõti kia‑txi reakemy biwisỹnyke. Tamy marybeke ujõmohyyõmy rarekemy. Ujõmo tahe wiòhedỹỹna aõkõ rare. Ujõmo‑ò ijohonadu urile ujõmodumy relekre.


text:
Kai tahe marurunyke Deuxudeewimy belekemy. Kai Deuxu deòdu tate. Kia rybe inatyhy‑di òbitimy maraykynyke, idi tahe, bierynanyke. Tahe bexiixỹrudỹỹnyõtyhy.


text:
Rybe òweòwemy rybedu‑ribi irehemy bexieke, rybebina‑ribi tule. Kia rybedu urile raòrarunynihikỹmyhỹke.


text:
Kia erydỹỹna reuròmyhỹre yjy wese. Imineu, Filetu‑wana kia wese rierydỹỹnanyre. Kia rybe inatyhy‑ribi rexihitxinyre.


text:
Deuxu hõrõ tahe inatyhymy rỹirakre. Kia tahe urihixina rare: <PI>—Deuxu tahõrõ mahãdu rierymyhỹre.<CL>Ijõ tahe: <PI>Inynyrỹ ijoimy iximy rybedu, òraruna heka riatykre.<CL>


text:
Ityhy mahãdu hetonihikỹwo‑ki womati tỹrỹrỹhỹkỹhyna, pratahyna sohojile aõkõ rỹire. Òwòruhyna, suhyna tule rỹire. Hynaõ tahe rỹsỹnawihikỹ hyna rare. Ijõ tahe rỹnysi‑di dehuna rare.


text:
Kia hyna wese iny rỹira. Ijõ rỹnysihyna wese rỹikeki, idi rexisuhokeki, rỹsỹnalyralyra wesemy reuròke. Tawedu‑ò awimy rỹike, tawedudeewimy. Tai tahe aõ wihikỹhynamy rexiywinymy rỹire. Kai tahe iwesele mabeke.


text:
Kai ijoi tỹmyra tate, amahãdu òraruna‑ribi bexiekemy; ixi‑ribi aõ‑di rõhõtinyreri, kia‑ribi mahenyke. Òbitina, ityhyna, luuna, ywina‑wana biheludunyke. Deuxu‑ò rexitòenyke òbiti mahãdu‑wana.


text:
Deuxu deòdu raujõmonyõtyhy. Tii tahe iny ibutu dee ywimy risỹnymyhỹre, erydỹỹnamy rexihumy ihỹmyhỹre.


text:
Ywina‑di riòbitinyreri iny ixitxiõdỹỹna mahãdu. Tii heka riraòreri Deuxu worahòresena tamy riwahinykemy. Idi tahe inatyhymy rierykemy.


text:
Tule itxỹte‑ribi ròòsekemy, Satanasi reroti‑ribi rexitakemy. Tai tahe Satanasi rimyrau tahe ritaataara teewimy riwinykemy. 


text:
<n>(1-2)</n> Bededỹỹnana konanamy bededỹỹnana sirahakỹ kỹnyikre. Kia tahe bieryke. Iny ixideewimy riwinykemy ixi‑di ratxikre. Nieru tarasalemy ixi‑di rexinohõtidỹỹnymyhỹke. Rybetyhyhykỹlemy iximy rarybekemy ratxikre. Ixidee awihikỹlemy rõhõtinykemy ratxikre. Rybebinalemy rarybemyhỹkre. Tyby ise‑wana riywinyõhyymyhỹkre. Inyõ‑ò aõmy reàlàõhyymyhỹkre. Òbitiry rityhynyõhyymyhỹkre.


text:
Iny‑ò tuuna ihoõhyyre. Inyõ ibiòwamy rareõtyhy. Aõbina binalemy inymy relyymyhỹkre. Rexiywinyõhyymyhỹkre. Reburehekỹ rariamyhỹkre. Òbitimyno ibinahyymy rarekre.


text:
Iny deòsadỹỹdumy rarekre. Ixiluunadumy rarekre. Ywimy aõkõ rarekre. Iwisỹdỹỹna luuhyymy rarekre. Deuxu tahe tuuõkre.


text:
Òbitimy risỹnymyhỹre wese tahe òbitiruru ritxiõnymyhỹke. Kai, Tximòtxi, kia iny‑ribi irehemy mabeke.


text:
Kia hãbu tahe hetoõ‑ò ralòmyhỹre. Hãwyy uri uri rỹira xiwedeõ‑ò òrarulỹxina‑di ralòmyhỹre. Kia tawisỹdỹỹna‑di rierynanymyhỹre tarybewiwidile, tahe hãwyy rityhynymyhỹre.


text:
Iwese ihetxiu Ijãni, Ijãbri‑wana Moisesi òludumy rỹire wese. Wiji tule kia hãbu inatyhyna òludumy rare. Irayky rawerynyre. Ityhydỹỹna‑di deòsanamy rỹimyhỹre.


text:
Tiu tako‑ò raõtyhy, iitxỹtereriki, kia iruina òraruna ibutumy iny rierykre, iwese Ijãni, Ijãbri òraruna ibutumy iny raeryre wese.


text:
Kai, tahe waerydỹỹna‑ò taholahyymahãte. Iwese raremahã wese tiwaheludunymahãte. Watyhyna teerymahãte, wadeybina, waywina, waluuna, waixiòlòdỹỹna.


text:
Aõu aõu inybinahakỹ wadi riwisỹnyreri, tule aõhõkỹmy ratỹỹnyreri. Kia ibutumy teerymahãte. Kia wade rotỹỹnymy rỹire Atxiòkia hãwã‑ki, Ionio hãwã‑ki, tule Listra hãwã‑ki. Aõwitxira witxiramy aõhõkỹmy ratỹỹnymahãre. Wanyrỹ tahe ibutu‑ribi riwatare.


text:
Hãbu bina bina rabinahykymy rarekre, tule hãbu inatyhy aõkõ rabinahykymy rarekre. Inyõ tiiboho riitxenanykre, tule tiiboho inyõ kidiitxenanykre.


text:
Kai tahe aõbo teeryte, kia‑di mohõtinyke aõbo tetyhynymahãte‑di. Tahe tiribibo teeryte, õhõtikile idi mabekre.


text:
Uladuribile teeryte Deuxu Tyyriti. Kiadile bierykre Jesuisi Kristu tarasadỹỹna idi bimykremy. Kia adee kanake bityhynykekile kỹnyhe.


text:
Ibutumy Tyyritityhy Deuxu elewesenamy nade. Bedeerysyna urenana heka rare. Òrarudu òbitidỹỹna heka rare, ibutumy riòbitinykemy. Tule aõbo awihikỹmy raremy rierynanykre.


text:
Deuxu, Jesuisi Kristu kiaru‑ki arãteònykre. Jesuisi Kristu dori rubu mahãdu iru mahãdu‑wana wiribi rihitxinykre, tii taòlòna kaò kidiwykreu.


text:
Belyyke Deuxu rybemy, inydee awikeki, tule inydee awiõkeki. Ywina‑di iny biòbitinyke. Iny biwiòhenanyke.


text:
Bededỹỹnanabina kanakre. Kia txuu erydỹỹdu òbiti‑ò roholaõhyyre. Erydỹỹdu ributunykre tamydeewimy. Iwese iny tõhõti nohõtijuty‑ò rotỹnymyhỹre wese tamy wimy aõna aõnaòle roholamyhỹkre.


text:
Kai tahe ywimy maraykynyke. Ibutumy aõhõkỹmy botỹỹnyke. Deuxu Rybewihikỹmy belyyke kia tahe aõmysỹdỹỹnare Deuxu adee riwahinyre. Idi hyylemy mabekre.


text:
Ijesu wihikỹwesemy tahe rexiijesudỹỹnyre wese. Rekonananyra heka waumy ijera. Retyhynyhyyra tahe ityhyna.


text:
Òbitiwidỹỹna raheto wese wadee rexihumy roire. Wanyrỹ, ywisidỹỹdu òbiti, riwawahinykre kiatxuu. Jiarỹ sohojiòle aõkõ. Tahe tule iraròsòdu mahãdu‑ò. Jesuisi dehemynyna luumy kia mahãdu roimyhỹre. Tamy tule rataanaõ raheto wese riwahinykremy. 


text:
Dema riwarira Tesalonia hãwã‑ò rara. Tii bede aõmydỹỹnana luure. Kalatxia bede‑ò Kresetxi rara. Dalimasia bede‑ò Txitu rara.


text:
Kai tahe manakreu warahana bidiwykre. Troaji hãwã‑ki Karpu heto‑ki tahe warahana rerire. Watyyriti tule bidiwyke tyyriti welỹte tule nohõti losaõtyhymy.


text:
Alexỹdre womati loresedỹỹdure warybe dibinanymyhỹde. Wanyrỹ iòwydỹỹna tamy kidilidikre riwabinanyreki.


text:
Juhuu dinodu‑ò rewyònyreu inyõ riwawiòhenanyõhyyre. Ibutumy rirahure waribi. Aõbo wabinamy riwinyre‑ribi Deuxu tõhõti rosamy watxireri.


text:
Wanyrỹ tahe, riwawiòhenanyra Deuxu rybemy rybe‑ki. Iny witxira dori, judeukõdu mahãdu roholamyhỹre. Leaõry‑ò, wadi rehukõra.


text:
Wanyrỹ tule riwatakre ibutumy aõmydỹỹnana bina bina‑ribi. Kowa bede wihikỹ‑ò riwadykre. Tuu rekeàlàkre aõu aõu bededỹỹnana roobymy. Kie. 


text:
Erasto, Oritxi hãwã‑ki rarire. Trofimo, Miletu hãwã‑ki binamy resere. Taile heka rarira ibinamyhỹreki.


text:
Wylemy manake inihe beòrako‑ki. Ubulu tarybewehityyna adee riwahinyre. Tu Prudente, Lino, Laujia ijõre. Tule ibutumy ityhydỹỹduseriòre rybe wehityyna adee riwahinyreri. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti Txitu‑ò</font></n>Jiarỹ Paulo rare. Deuxu deòdu rare. Jesuisi Kristu riwamyre inatyhyna aritỹnynykemy. Kia tyhydỹỹna, Deuxu tarasana mahãdu hõrõ rare. Kia ityhydỹỹna dee inyõ rierykeki, rityhynykeki, Deuxu deewimy tii rarekre.


text:
Ibededỹỹnana òbiti dehemynydeu, Deuxu aõmydỹỹnana rarybekemy rotỹỹnyre. Kia aõmysỹdỹỹna wadee Deuxu riwahinyre, iny tarasadurenymy rybe‑ò.


text:
Txitu‑ò kia warybe rewahinyra. Kai iny‑wana Deuxu tetyhynyteri, kia dori inatyhymy wariòre wesemy tate. Deuxu, iny tyby‑ribi, Jesuisi Kristu, iny tarasadu‑ribi, Deuxudeysana‑di, ywina‑wana adee kanakemy watxireri. 


text:
Inyaõmydỹỹnana biòbitinykemy dori adee adiride. Kreta bede‑ribi ròhònyreu, dori waaõmysỹdỹỹna rehuõre. Kia‑ki dori kowa‑di anaride. Ibutumy hãwã hãwã‑ki ityhydỹỹdu mahãduy‑ribi kai matuari mahãduõ bimyke. Iwese jiarỹ rarybere wese kai bimyke.


text:
Matuari òbiti bimykre. Matuari ihãwyy sohojiõ rỹira bimyke. Inyõ ityhydỹỹdumy riòrenadule bimyke. Iriòre iòraruluukeki, iehehekeki, kia hãbu bimyõke.


text:
Ityhydỹỹdu mahãdu yrubudỹỹdu òbitilemy dori ihỹkemy. Inyõ‑ki heka ibinamy mahakeki, imynyõmy. Tii dori, Deuxu dee raaõmysỹdỹỹkre. Ixidile nohõtidu mynyõmy. Hãbukyara rybebyby, mynyõmy, vĩĩ luudu aõkõ, hãbu aõbinaluudu aõkõ, hãbu ityhymy nohõtidu aõkõre. Kia mynyõmy.


text:
Iny inatyhyle, òbiti luunadule, taroraludu‑ò awire mahãdu, iny aõwityhy luunadule, ixiwedule, Deuxu rybe tyhydỹỹdu, kiale bimykre.


text:
Deuxu rybe‑di kia hãbu òbitimy rõhõtinykre, òbitityhylemy rierynanykemy. Inyõ ierysydỹỹna rityhynyõkeki, erydỹỹdu irayky riywinykre tai ihewo‑ribi rieryke, rityhynykemy. Tule iny iwitxira erydỹỹna‑di rarybemyhỹreki, tii riòbitidỹỹnyke. 


text:
Iny sõwemy inatyhymy rityhynyõreri. Tii dori aõna aõnalemy rarybemyhỹre, ityhydỹỹdu mahãdu riitxenanymyhỹkemy. Kia mahãdu‑ribi, judeu mahãdu ibutu ratyre kia aõna aõnamy rotỹỹnymyhỹre.


text:
Inyõ kowa mahãdury riyrykemy tamy rarybeke. Iny sõwemy heka riitxenanymyhỹre. Òbitimy aõkõ heka iny rierynanymyhỹre. Nieruòle heka iny rierynadỹỹnymyhỹre.


text:
Kowa mahãduõ, ierydỹỹduõ rarybera: <PI>—Inyboho, Kreta bedeludu mahãdu, ibutumy ruidu roire. Iròdu brebuna wese iny roire. Inyboho heka teoruxere roire. Byrelemy inyboho rõhõtinymyhỹrenyre.<CL>


text:
<n>(13-14)</n> Aõmybo kahãbu rarybera heka inatyhy rare. Urenana tahe arurumy rityhynykemy. Judeu mahãdu ihetxiu ijyy‑ribi tõhõtireny rosakemy kai marybeke. Hãbu mahãdu bede ywina rityhynyõkemy. Kia hãbu dori inatyhyna aõkõ rityhynyre.


text:
Òbiti mahãdu dee ibutu òbitire. Ityhydỹỹdukõdu mahãdu‑ò aõ aõkõ òbitire. Tõhõtinareny dori aõbina binalemy rõhõtinymyhỹre. Aõu tii rexieryre aõbinahakỹ riwinykemy. Deuxu‑ribi tõhõti rosare.


text:
Tiiboho rarybemyhỹrenyre: —Deuxu inyboho reeryrenyre. Tiiboho tahe Deuxu erydu wesemy aõkõ aõna aõnamy rotỹỹnymyhỹrenyre. Tiiboho iny riojinyrenyre rybemy reòbyõlemyhỹrenyre. Aõwiwihikỹ widỹỹ rieryõrenyre. 


text:
Matuari mahãdu kai bierynanyke hãbu ixiwedu mahãdulemy roirelemy, ywimy nohõti wydynadu mahãdu roirekemy, òbitilemy rityhynykemy, ibutu òbiti luukemy, iixiraterekemy.


text:
Senadu mahãdu tule bierynanyke iyrubumy rỹikemy iujõmoõmy rỹikemy, tule vĩĩ luuõmykemy. Aõerynawihikỹdibo bierynanybenykemy.


text:
Tuu iyrubumy rỹikemy, òbitimy raraykynymy rỹikemy, taheto riywinymy rỹikemy, awimy rỹikemy, tahãbu rybe riywinymy rỹikemy. Kia wesekeki, Deuxu rybemy inyõ ibinamy rarybeõtyhy.


text:
Kai, Txitu, aõna aõna wiwihikỹmy botỹỹnykre, tai tahe ityhydỹỹdu mahãdu awesele aõna aõnamy rotỹỹnykre. Kai bierynanykeu, òbitilemy inatyhymy bierynanykre.


text:
Kai bierynanyke urideòdu mahãdu tawedu rityhynykemy. Tamy awimy raaõmysỹdỹỹnykemy. Tamy heka ròrawyòdỹỹõtyhykemy.


text:
Rawasinyke aõkõre, ibutumy òbitilemy riwinykemy. Kiawesekeki, ibutumy Deuxu inytarasadu deewimy riwinykemy.


text:
Deuxu taerydỹỹna‑di taluuna ibutumy iny‑ò rexideòsinyre. Taluuna tahe inytarasana‑ò rehemynymy raremyhỹ.


text:
Kia heka iny tuu robikeu, awimy erydỹỹna rahake. Riwaerynanymyhỹ aõbina bina widỹỹmy tule òbitina‑di yrubudỹỹna‑di iny rariakemy kabede‑ki.


text:
Tule iny riraòmyhỹrenykemy iny Deuxu wihikỹ iny tarasadu Jesuisi Kristu loosònatyhywo‑ki kedehemynykre.


text:
Iny òwymy dexiwahinyde iny òraru òwydỹỹrenymy. Kiawese heka iny riwyre idi riratisebenyre iny ijoi lyrahakỹ ixidee rimyre. Kia ijoi iluure. 


text:
Kai, Txitu kia aõna aõna inyko belyyke. Tai Deuxudeewimy riwinykemy urenana rakatxirenykemy. Iny bierynanykre. Iny biòbitinykre. Iny ibutumy rityhynykemy matxibenyke. 


text:
Kai ityhydỹỹdu mahãdu ixi bitõhõtiijeranyke ibutumy hãwã dinodu, bede dinodu rityhynykemy, tabede ywina rityhynykemy. Tule aõmysỹdỹỹnana wihikỹ riywinykemy.


text:
Inyboho heka tule iehehe roiremyhỹ, iitxỹtemy roiremyhỹ, òraruluunamy iny riitxenanymy roiremyhỹ, òtaluumy roiremyhỹ. Aõbina bina luumy iny witxira aõna aõna‑di wii risỹnymy roiremyhỹ, wideramy roiremyhỹ.


text:
Kia aõna aõna wihikỹ iny riwinyrenyreki aõki, iny Deuxu ritarenyre, taluuna‑di tahe iny ritarenyre, Jesuisi òraru‑ki xiery heka Deuxu riwatỹmyranyre Tatyytybytyhy‑di. Umytỹmyra riwahinyrenyre, riwasuhòrenyra.


text:
Kia heka inatyhy rare. Ka aõna aõna bierynanytyhykeu, tahe wadee awikre. Kia wese Deuxu ityhydỹỹdu mahãdu aõwiwihikỹlemy rõhõtinymyhỹke tule rewinymyhỹkemy. Kia heka awire. Kia iny riwiòhenanymyhỹre.


text:
Ỹraxina itxỹte kai rỹỹraxidỹỹõmy, iwyòdỹỹõmy, rybe jei jei‑ribi irehemy mabekre, tule lahi òraru rybe‑ribi. Kia rybe aõ aõkõ rare. Awi aõkõ rare, iny riwiòhenanyõtyhy.


text:
Hãbuõ rybe òwe òwe‑di ityhydỹỹdu rierynanykeki, aruru rybemy tamy marybeke. Kai inatxi rybemy marybekeki, tii rexiòbitinyõkeki, tahe uritere aõna aõnamy tamydỹỹõmy. Tii òrarudu dori ratximyhỹre. Hãbu òbiti aõkõ.


text:
Jiarỹ, Txitxiò, Atema‑wana aòrysymy ariteònykreu. Niòpòli hãwã‑ò wadee manakre. Kowa arasỹnykre ibutumy biu bedeu.


text:
Bierynanyke iny aõmysỹdỹỹ wihikỹkemy rotỹỹnymyhỹkemy. Kia wese aõbo rauhenyreri tamyreny ijõdikre. Tai riwiòhenanykre. 


text:
Ibutumy kaki jiarỹ‑wana iny rybe weityhyna adee rewahinyrenyreri. Warybe biwahinyke ibutumy inyluudu ityhydỹỹdu mahãdu‑ò ibutumy adeereny Deuxu deysanamykre. Kie. 


text:
 <font color=teal>Paulo Tyyriti Filemo‑ò</font></n><n>(1-2)</n> Jiarỹ Paulo rare. Jesuisi Kristu òraru‑ki ròtena‑ki wãhãre. Tximòtxi iny seriòre wese jiarỹ‑wana adee Filemo‑ò rybe rewahinyrenyre. Kai inyluunareny, iny wiòhenadỹỹdu tate. Tule Afia‑ò, rewahinyreri, tii iny wyòrenyõ rare. Tule Arikipu‑ò, rewahinyreri iny rybe tỹnydỹỹdu‑ki ijoiõ rare. Tule ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rewahinyreri, aheto dohodỹỹna ijoi‑ò wahe.


text:
Ruxetòena ywina‑wana Deuxu iny tyby‑ribi, Jesuisi Kristu iny iòlò ribi adeereny kanakemy watxireri. 


text:
Tule rexitòenymahãreu kiamy jiarỹ rarybemahãre. Kai iny witxira‑ò Deuxu aõmydỹỹnanamy belyykeu, Kristudeewimy bierynanyke. Kia inydeereny rexitòenyre Deuxu‑ò.


text:
Jiarỹ wadeysatyhyreri, kai dori aluuna iny witxira dee ratximyhỹre. Kia heka deysana nihikỹ ityhydỹỹdu mahãdu‑ò rare, tii riwawowesenymyhỹre. 


text:
Jiarỹ timy atxikemy adee ararybekeki, tule ke heka arateranyke. Jiarỹ dori aityhydỹỹdu seriòre rare.


text:
Tahe aluudỹỹna òraru‑ki tahe adee arexitòenykre. Jiarỹ Paulo rare. Ròtenawo‑ki jiarỹ roire Jesuisi Kristuluu òraru‑ki.


text:
Wariòre wese dee rexitòenyreri. Onesimo wariòre wesemy redyreri Kristu tyhydỹỹna‑ò waribi umy wese kaki ròtenawo‑ki rare.


text:
Tiu heka adee riwahinyõmyhỹre tii dori juhuu awiòhedỹỹdutyhy aõkõ rare. Wijile tahe iny diwiòhenanymyhỹde adee wadee tule.


text:
Tii adee reteònyreri. Ixyby araòkesedỹỹnyreri. Kai ixi‑ki bimyke wawesemy, wadee dori tii awityhy rare.


text:
Jiarỹ dori ixideele remyõre wawiòhedỹỹdu kaki ròtenawo‑ki Rybewihikỹ dohodỹỹ òraru‑ki. Kia òsỹny adee awire.


text:
Urile aõkõmy marybekeki tii arimyõthy. Kai aõ wadee bidiwahinykeki, kai ixi sohojile inihe biwahinykre. Waixitòena‑ki aõkõ.


text:
Juhuu wesemy aõkõ ihỹre deòdumy wahe, wiji aseriòre wesemy heka rare. Tii heka waluutyhy rare, adee tulekemy ityhydỹỹdu wese wiluukemy wadee awire.


text:
Aõ adee rasiranyreki, jiarỹ ariwyònykre teròwymy. Jiarỹ iximyna kaa retyyritinyre: Jiarỹ Paulo ariòwynykre.


text:
<n>(20-21)</n> Warybe mynamy ta kai bòwidỹỹkre Kristu òraru‑ki, tai ta biwadeysanykre. Jiarỹ warybe rewahinyreriu, araeryre, waixitòedỹỹna ratyre biwinykre.


text:
Ijõmy adee arexitòenykre: wasỹ waherina ahetowo‑ki biywinykre. Deuxu‑ò bexitòenykreki, tai jiarỹ aõhe‑wana adeereny aròòsekre. 


text:
Epafa wabiòwa ròtenawo‑ribi adee riwehityhynanyreri (jiarỹboho kaki watximyhỹrenyre Jesuisi Kristu Rybe òraru‑ki),


text:
tule Marku, Aristarku, Dema, Luka‑wana rexiwehityhynanyreri. Kia ibutumy heka Deuxu‑ò aõmysỹdỹỹdumy roire. 


text:
 <font color=teal>Tyyriti judeu ityhydỹỹdu mahãdu‑ò</font></n>Juhuu Deuxu inytybyreny‑ò rarybemy raremyhỹ. Deuxu rybe‑ò ijohonadu‑di tamy rarybere. Tule sõwemy aõna aõna witxira witxira rarybere tamy.


text:
Tahe ikonana wiji txuu inydeereny tariòre diteònykemy rarybera. Tii rarybere tybyderòwymy. Iriòre tahe ibutumy aõna aõna wedu rare. Deuxu iriòre kia rarekemy rarybere. Tii tule juhuu bede widỹỹdu rare.


text:
Tii Deuxu loosòna tỹnydỹỹdumy ratxireri. Deuxu wesehyymy ihỹmyhỹre. Iriòre, taryberuru‑di, ibutumy aõna aõna rimymy roimyhỹre. Iny òrarunareny riixãwididỹỹnymy rahudi, biu‑ki Iòlò Deuxu ruruna weribi ronyre.


text:
Tiu heka ỹjuõ‑ò rarybeõhyymyhỹre: —Kai wariòre tate. Bohyymy wiji wãhãre. Ijõ ritidỹỹmy rỹire, kawesemy: —Jiarỹ tybymy ararekre. Tii wariòremy rarekre. (Kia tahe ỹju‑ò tii rarybeõhyymyhỹre.)


text:
Ỹjumy tahe kawesemy Deuxu rarybere: —Jiarỹ ỹjuboho tahe yhy ele elewesemy retxienyre, wadeòduboho heòtyloosòwesemy retxienyre.


text:
Tahe tariòremy kawese rarybere: —Wariòre, Deuxulemy atxiteri. Kai ibutumy inyiòlòhyymy rare. Aruru tuedeõna debòna dire. Wiwesemy nonana‑di ibutu‑ò atximahãte, òbitimy.


text:
Òbitinaluumy kai atximahãte òraruna deramy tahe atximahãte. Tai tahe Deuxu, aDeuxu amahãdu ratyre awimy teleta adee riwahinyre deysana.


text:
Ijõmy Deuxu rarybere tariòremy: —Kai Wanyrỹ juhuu bede widỹỹdu tate. Bede ibutumy tewinyte. Tule biuludu aõmydỹỹnana tewinyte.


text:
Kia bede aõmydỹỹnana ludu ibutumy rexihukemy. Kai tahe tiu atuedeõna. Iwese uwòhi retybyre wese, kia aõna aõna retybyke.


text:
Tule wesirahana rawerasemy roimyhỹre wese ibutu tyy retybymyhỹre, rawitxiradỹỹmyhỹre. Kai tahe ixiwesehyy ahãte. Abede dỹỹnana tahe tiu itueõtyhy.


text:
Ỹjuõ‑ò Deuxu tiu rarybeõmyhỹre: —Bodonyke waruruna weribi. Aòludu mahãdu ako‑txi resemyhỹkemy. Eòdumy rarekemy. Kiamy tahe tariòre‑ò rarybere.


text:
Ibutumy ỹju mahãdu Deuxu deòdu rare tyytyby wesemy rare. Deuxu diteõnyde ityhydỹỹdu mahãdu wiòhedỹỹmy tule ibutumy biu‑ò hedu mahãdu wiòhedỹỹmy. 


text:
Tai tahe, waseriòreboho, ityhyna rybe‑ò rokoholarenyreki, tamy tahe rikimyrenykre rikityhynyrenykre. Tai tahe iribi tiu ròkòirenyõtyhy.


text:
Kia inatyhy rare. Tarasana rybe wityhy‑ò rokoholarenyõreki, timybo inyboho rikiòlònyrenyke. Kia rybe wityhy Wanyrỹ Jesuisile juhuu inydeereny relyyre. Idi tahe, ijohonadu mahãdu tuu rarybere tule.


text:
Deuxu irybe myna rotỹỹnyre, ròbedeòbydỹỹnyre tai ròbedeòtiidỹỹnyrenymy tai Deuxu ruru ritỹnynyre. Tule Deuxu Tatyytybytyhy iaõwidỹỹnamy ixideewimy inymy riubỹtỹnyre. 


text:
Juhuu inyõ rybe txiõdỹỹnamy rarybere: —Ritina‑ki kia rybe roimyhỹre: —Aõbo heka hãbu tyhy riòre rare? Tii aõ aõkõ rare.


text:
Tahe wiji wowydyna tamy rawahire iwese iòlò dee iny riwahinyre wese, tamy rawahire. Tule ibutu wedumy rarekemy. Iny ruereny dee ibutu ihõrõ aõkõ òsana rare. Ibutu rurudu wese aõkõ iny ruereny‑ki rỹire.


text:
Tahe inyboho Jesuisimy robirenyre. Tiile tuu ihỹre. Urihimyò bede aõmydỹỹnana bedeu ỹju‑ribi tyhymy aõkõ Deuxu tii relere aõhõkỹmy dỹỹnana rimykremy. Tahe rurure. Rubu riurihire inyderòwyrenymy. Tai tahe rataana raheto wesena Deuxu tamy riwahinyre deàlàna‑wana.


text:
Deuxu riwinyre ibutu aõna aõna ixidee. Tii kõkeki, bede ihoõhyymy roike. Tii ityhydỹỹdu mahãdu ridymyhỹre taloosònasy‑ò, taijoimy. Tai tahe Jesuisi aõhõkỹmy rotỹỹnyre Deuxudeewireki. Tarasana wydydumy heka wityhymy Deuxu delede aõhõkỹmy rotỹỹnyreki, tai awityhymy ròhònykemy tarasadudikemy.


text:
Òbiti widỹỹdu tahe òbitina mahãdu‑wana wimahãdu wese roire. Wiwanale sohoji tybyribile doidenyde. Tai tahe raixỹruõlemy Jesuisi seriòremy rininire.


text:
Ritina‑ki rarybere: —Ani aritỹnynykre waseriòreboho‑ò. Dohodỹỹna heto‑ki àlànawiu‑di adee ariwiunykre.


text:
Ijõ Ritidỹỹna‑ki rarybere: Tii arityhynyhyykre. Ijõ: Kakile wahe watxireri, tule roire wariòre Deuxu diwawahinyde.


text:
Iwese ibutumy inyumy wiwesele roire wese, tule Jesuisi umyõ rimyre, inyumy wesele, tai inywesemy rurukremy. Tai tahe rubu dinodumy rahaananyre, Diabo wahe.


text:
Kia rubu mahãdu lau ruberumyhỹre mahãdu, ibrebu iribi ritare. Kia mahãdu dori rububrebu deòduhyymy ihỹrenyre.


text:
Iseriòre wese hyymy roirekemy ihỹrenyre. Tii dori Deuxu Xiwena widỹỹdumy rarekemy inydeereny tai ruxetòena wahidỹỹdu òbiti tii ihỹre. Ibutumy iny òraru òwydỹỹnamy rỹimyhỹkemy.


text:
Tai tahe, waityhydỹỹdu seriòreboho, boholatyhyke Jesuisi rybe‑ò: —Kaiboho dori tule bimybenykemy biu bede aõmysỹdỹỹna. Jesuisi iny ityhydỹỹna Xiwena wahidỹỹdu wedu tyhy rare tule inatyhyna deòdỹỹna tyhy tii rare.


text:
Deuxu tii riwinyre Xiwena wahidỹỹdu wedumy. Tai tahe tii òbitimy riywinyre Moisesi riywinyre wese Deuxu sỹmahãduy‑ki raaõmysỹdỹỹnymyhỹreu.


text:
Jesuisi‑ò tahe sõwemy wowydyna rawahikremy. Moisesi wowydyna ratyre rawowydynanykemy. Hetowidỹỹdu iny riwowydynymyhỹre, hetoratyremy.


text:
Moisesi Deuxu heto‑ki òbitimy rybe riywinymyhỹre teòdu aõmysỹdỹỹnanamy. Tai tahe teòsidỹỹna ririre ijesenareki. Deuxu rybe tỹnydỹỹdu tahe Moisesi rare.


text:
Kristu tahe Deuxu sỹmahãdu wedu rare Deuxu riòre rareki. Inyboho Inynyrỹreny‑ò ròkòtyhydỹỹrenykeki tuu rokoirekre. Tai iny brebutererenymy iny raròsònareny inatyhymy rakatximyhỹrenykeki tahe Deuxu ijoi inyboho roire.


text:
Judeu mahãdu wesemy aõkõ boibeke, tybyboho wesemy aõkõ wahe boibeke. Tiiboho dori tamy raujõmomyhỹre bedero‑ki Deuxu riurihirenyreu.


text:
Deuxu rarybere: —Aõbede wiwihikỹ rewinyre hãre, alabiereny riwaitxenanyrenyre tamyreny watxireri iny inatxiwaitue beòramy aõbedewiwihikỹ riraòmyhỹre.


text:
Tahe Deuxu rarybere: —Waky reamy tamy wãhãre. Tiu heka wawana ratxiõhyymyhỹre ryòbiti tamy retỹnynyre hãrele. Tawo‑ki teòsahyymy ratximyhỹre.


text:
Deuxu rarybere: Waky reatyhymy tai tahe ixidee resere, inatyhymy rarybere: —Tiu tiiboho elehyna bede‑ò ralòõtyhy.


text:
Bexiijebenymy waseriòreboho uritere awo‑ò ròtedỹỹõmy raykyitxỹtena. Kia òraru‑ki aDeuxutyhy‑ribi irehemy bexilòhòrarienyheny aDeuxu tyhy dori irumy ratximyhỹre. Tii inatyhy rare.


text:
Txuõ txuõlemy wii biòbitinybenyke. Òraruna dori itxenadỹỹdu nihikỹ rare. Tai tahe wiji kiamy botỹỹnybenyke.


text:
Deuxu rikityhynyrenyhyymy rakatxirenyke. Irybe rikiywinyrenykemy rakatxirenyke iwese juhu rityhynyrenyra wese. Kia wesekeki, Kristu leinamy rakatximyhỹrenyke.


text:
Kiawesemy tahe Deuxu Tyytybytyhymy narybede: —Wiji tahe tamy boholabenyke aworeny iòlududỹỹrenyõmy. Iwese ihetxiu mahãdu riwinyre wese aõkõ boibebenyke.


text:
Timahãdubohe roholare Deuxu rybe‑ò iribi tahe wimy raòludure. Kowa Egito bede‑ribi doimyhỹde mahãdu roire. Moisesi tamahãdu‑wana doimyhỹde.


text:
Deuxu juhuu rarybere: —Inyõ taelehynabede‑ò ralokremy. Inatyhymy heka aõmybo rarybere rỹire. Inyõ òsana kaibohoõ tamy rehemynyõtyhy rityhynyõmyhỹrenyreki. Tai tahe bexityhynymyhỹbenyke kia‑ò.


text:
Inydeereny tahe Rybewihikỹ tỹmyra ròhònymy roimyhỹre, iwese Moisesi mahãdu‑ò ròhònyre wese. Tamyreny tahe awityhymy aõkõ tamy rõhõtinymyhỹre rityhynyõhyymyhỹreki.


text:
Deuxu tyhydỹỹdu mahãdu ralòke taelehyna bede‑ò. Deuxu dori rarybere: —Jiarỹ inatyhymy anarybede. Iny rityhynymyhỹrele tamy ralokre. Deuxu kiamy rarybere: —Taelehynabede tamy rewinyre xiery juhuu bededỹỹnana rewinymy roireu.


text:
Inyboho rierymyhỹrenyre tii riraòmyhỹremy Ritidỹỹna roireki: —Deuxu taelehyna‑ki ele rihynyre debòinatxitxu bededỹỹnanamy. Taaõmysỹdỹỹna ibutumy rahure aõbo riwinykemy idi raremyhỹ riwinyre.


text:
Tuu heka Deuxu rarybere inatyhy raremy. Ijõ mahãduõ ralòmyhỹre Ijõ mahãduõ ralòrenykre. Moisesi mahãdu tahe ralòõre Deuxu rybe riywinyõreki.


text:
Wiji bededỹỹnanamy heka Deuxu rarybereri. Kia rybe rare iwese Davi rarybere wese: —Wiji tamy boholabenykeu, aworeny iòlududỹỹrenyõmy.


text:
Josue ridyre Moisesi mahãdu Suwitxiraõ‑ò. Kasu tahe kabede aõkõ rare Deuxu elehyna bede. Deuxu idihyy tuu rarybemy ihỹre. Wijina ròtena bededỹỹnanamy Deuxu rarybemyhỹre.


text:
Tai tahe Deuxu mahãdu dee elehynasu bede roimyhỹre. Deuxu elehynatxu wese heka rare, iwese Deuxu debò inatxitxu‑di rexielehynyre wese.


text:
Awityhymy rokoireke tamy rikirònyrenykemy tule. Rekeixijerenyke. Deuxu rybe rikiywinyõrenykeki iwese judeu mahãdu wese rikirònyrenyõtyhy.


text:
Ibutumy Deuxu inydeereny rarybere iruru dire. Iwese mayrehe wiòtxureemy rỹrira wese Deuxu rybe rare. Inyrayky wydyna riòròmyhỹre, õhõti wydyna‑wana. Mayrehe rayky riraynymyhỹre aõmybo inyrayky Deuxu ibutumy rierykemy.


text:
Ibutumy Deuxu rierymyhỹre inyraykyreny. Iny Deuxureny irumy ihỹre. Ibutumy aõna aõna tamy itỹnyhỹkỹle rare. Aõ heka iwasi aõkõ tamy rare. Ikonanau ilau ibutumy aõhebo iny rotỹỹnymyhỹrenyre rikitỹnynyrenykre. 


text:
Jesuisi Deuxu riòre iny xiwenadỹỹdu tyhy rare. Tii rare biu‑ò iny wiòhedỹỹmy. Tai tii rikityhynyrenyhyymyhỹke.


text:
Tii iny aõkõnareny rierymyhỹre; ixiradỹỹna rierymyhỹre tai iny riruxetòenyre. Tii kabede‑ki tiu heka raòrarunyõhyyre, ixiradỹỹna hãrele.


text:
Tai tahe rekexiterenymy rekexitòenyrenyke iny iòlòreny rynana‑ò. Tai tahe ruxetòena sõwemy inydeereny kidiwahinykre. Bedeòbyna kidiõkre tuu rokorurenykreu. 


text:
Hãbuõ Deuxu rimyre xiwena widỹỹdu mahãdu wedumy rarekemy. Tii ibutu iny deròwymy Deuxu‑ò rybedumy raremyhỹ. Tii iny uriõnosõna Deuxu‑ò riwahinyre. Tule òraruna brò‑ki xiwena tamy riwahinyre.


text:
Tii dori hãbu rare tamahãdureny‑ò dori ywina‑di ixi‑ki ratxireri iòrarureny rierymyhỹreki. Imahãduõ ibedeeryõre ijõ tahe reòsamyhỹre tiiemy aõna aõna bina riwinyhyymyhỹre.


text:
Inyõ ixideewimy aõkõ xiwenawidỹỹdumy raremyhỹ Deuxudeewi xiery tahe tuu rareke. Deuxu tamy rarybemyhỹrekile tahe tuu rỹike. Iwese Araõ‑ò Deuxu rarybere tuu rarekemy.


text:
Tahe Kristu tule reximyõhyyre xiwena widỹỹdu wedumy rarekremy Deuxu tuu rimymy rarybere: —Kai wariòre tate wijile kai inihe anatara.


text:
Ijõ ritina‑ki ijõ rỹire: —Kai xiwena wahidỹỹdu atximahãte urenana. Xideki xiwena wahidỹỹdu wesemy atximahãte.


text:
Jesuisi kaki raremyhỹu hãbu wesemy iruberytynymy rexitòenymy reàlàmyhỹre. Rahinymy riajuamy Deuxu‑ò rarybere. Tii heka Deuxu rityhynyre tai tamy roholare.


text:
Kaiboho ihetxiu tetyhynytenyte. Tahe inyõ bibedeerynybenyke. Ihãre tahe teerynanyõhyymahãte. Ihyymy texiòkesedỹỹnyta tai tahe inyõ anaerynanykemy adi ratxireri timybo ityhydỹỹdu‑ki tatemahãmy. Juhuu erydỹỹna wahe.


text:
Tohouã howỹtòdu weselemy atximahãtenyte, ityhydỹỹdu aõmydỹỹnana teerytyhyõmahãtenyteki, rybeerysydu òbiti aõkõ atximahãtenyteki. Kaiboho taumynyõmahãtenyte iwese ityhydỹỹdu mahãdu rỹirawesekemy.


text:
Deuxu erysynatyhy inyumy rỹsỹna wesemy roire. Aõbinahakỹ aõwihikỹ erysyduòle kia rỹsỹna roire, tiiboho dori rierymyhỹre aõbo awire aõbo ibinare, tuu rotỹỹnyrenyre aõbo awireki. 


text:
Tikiemy juhuu Kristu rybetyhynamy araerynanymahãre. Rekexitõmonyrenyke. Iwitxira erysyna rikieryrenykemy. Tai tahe rakaumynyrenyke ityhydỹỹdu tyhymy ityhydỹỹdu rurudỹỹna‑di. Inyõ rarybemyhỹre. Iny raòbitinymy ratxike xiery iny ratakemy ihỹre. Kia aõmydỹỹnana reerydỹỹnanyõkre tahe. Iny rityhynymyhỹkekile iny ratake.


text:
Ratisebenamy heka anaerynanyõkre, tule debòlidisinamy, tule rubu‑ribi ixixanamy, tule bede konana ritxuakre txumy ibutumy heka tuu ararybeõkre. Tii heka juhuu erydỹỹna rare. Kaiboho dori teerytenyte.


text:
<n>(4-6)</n> Inyõ biu‑ribi loosòna wãhidỹỹna riurihimy ritakeki. Deuxu Tyytybytyhy aõmydỹỹnamy ijõ ritake wana, Deuxu rybe riurihike wana, kowa bede wihikỹ ruru rieryke wana. Tii ibutukeki tahe Deuxu‑ribi tahewo‑ò dòòsede inatyhyna ririre. Isiratyhyhyyre ixityre ròte taòraruna Deuxu‑ò relyyõtyhy. Tii dori Deuxu riòre ixityre itxeònihikỹ‑ki ritidire, inyru‑ò ritidire ibinamy rarybemyhỹre.


text:
Biu heka suõ risebenymyhỹre. Òwòruty iribi ritxuhudỹỹnymyhỹre tòbòròdỹỹdu‑ò. Aõratybo raratynykeki tahe Deuxu bedeòbydỹỹna kia rare.


text:
Tahe edeweweju kidiwahinykeki, awiõre heka inydee kia sumy ibinamy rarybere. Urile roomyhỹre. Kia suu tahe iny ityhyna ririre mahãdu wese rare. 


text:
Kiawese jiarỹ urile rarybereri. Ihãrele tuu aõkõ umyreny rahõtinyreri. Inatyhymy rahotinyreri kaiboho aõ òbiti tewinymahãtenytemy. Iwese tarasana mahãdu wesekemy kaiboho ahãtenyte.


text:
Deuxu dori òbitityhy rare. Kaiboho tamy taaõmysỹdỹỹnihikỹmahãtenyte tai aribireny tõhõti rosaõtyhy. Iwese Deuxu‑ò aluunareny teteòsinyta wese ityhydỹỹdu seriòre tewiòhenanytenyteki ihãre tadiwiòhenanymahãte.


text:
Wiluu hyymy boibeke bede dỹỹnana konana‑ò. Tuu raruhyymahãre. Tule iny raròsònareny‑di mohõtinybenyke.


text:
Tai tahe ityhydỹỹdu aõmydỹỹna irisirenyõmy boibeke. Òbiti widỹỹdu iele ele aõkõ rare. Rityhynyreri Deuxu wahisidỹỹna ritakremy iwese Deuxu rarybereki. Kaiboho òbiti widỹỹdu mahãdu wesemy ahãbenyke. 


text:
Kawesemy rarybere. Deuxu tiiemy ixirybe riwinyhyymyhỹre Inatyhymy anabedeòbynykre, idi anaixijuradỹỹnykremy tai ariokoreõ rasõwekremy.


text:
Deuxu tule ixidee rexirybedỹỹnyre inatyhy rybe‑di. Tai rybe tarasadu mahãdu rierymyhỹre Deuxu rawitxiranyõtyhy.


text:
Inatxi aõmydỹỹnana iny rieryrenyre. Deuxu rarybere‑wana tiu raruiõtyhy. Tai tahe inyboho inyraròsònareny rimymyhỹre. Iny ixiwòtena‑ò ralòmyhỹre tarasana‑ò ralòmyhỹre wese.


text:
Inywo‑ki inyrayky wiòhedỹỹdu ijõdire hãwòjurasa rimymyhỹre wese iny roire Jesuisi koludu wesemy inydeereny ralòmyhỹre wesirahana webòrò‑ribi, Deuxusỹ wahe.


text:
Jesuisi juhuu ralore tai. Tai tahe Jesuisi Xiwena wahidỹỹdu wedu rỹihyykemy Jesuisi tahe Xideki axi weseõ xiwena wahidỹỹdure. 


text:
Xideki tahe Salẽ hãwã iòlò rare. Deuxu Tyhydỹỹdu Xiwe wedu rare. Abraõ heka aõbina ritara. Xideki ròhònyre itxi reakemy, tahe ribedeòbyrybedỹỹnyre.


text:
Tai Abraõ tamy riwahinyre ibutu aõbina aõmydỹỹna‑ribi, debòwiò‑ribi sohoji riwahinyre, Xidekini tahe òbiti Iòlò rare iwitxira rybe‑ki. Salẽ hãwã Iòlò tahe ywina nodu rare iwitxira rybe‑ki.


text:
Tybyõre, iseõre, isỹõre. Tii heka itxu ròhònyõhyyre tule bedekonanaõhyyre. Tii heka Deuxu riòre weselemy ihỹre. Tii Xiwena wahidỹỹdu urenana ratxihyymyhỹre. 


text:
Kaiboho mohõtinybenyke timybo tii aõnityhymy raremyhỹdi. Abraõ inytybyreny tamy diwahinyde: debòwiò aõmydỹỹna‑ribi sohoji tamy riõre. Iòlò taòludu aõbina aõbina aõmydỹỹna‑ribi tamy riõre.


text:
Xiwena wahidỹỹdu mahãdu Levi sỹriòre mahãdu‑ribi doidenyde. Tamy bede ywina riywinymy riteònyre debòwiò‑ribi sohojina ritakemy iny‑ribi. Taijoityhy‑ribi. Tiiboho dori Abraõ sỹijoiluduõ tule roire.


text:
Xideki tahe Levi sỹijoiludu aõkõ rare. Ihãrele tahe Abraõ tamy debòwiò‑ribi sohojina riwahinyre. Xideki tahe bedeòby rybe‑di heka Abraõ rirybedỹỹnyre. Abraõ juhuu ityhydỹỹdu rare Deuxu dori tamy ityhyna rybe riwahinyre. Xideki tahe ityhytyhy rare. Aõhe inatyhy?


text:
Bedeòbymy rybedỹỹdu aõnityhy rare. Moòbo rarybemyhỹre ratyre aõnityhy rare. Ibutumy kia rierymyhỹre.


text:
Levi debòwiò‑ribi sohojina tarasadu rare. Ihãrele tahe Abraõ teròwymy debòwiò‑ribi sohojina riwahinyre.


text:
Bede ywina rybe xiwedỹỹdu mahãdu‑wana iny rataõtyhy. Tai tahe iwitxira xiwe wahidỹỹdu inyboho riijemãhãrenyre. Araõ ijoi ribi aõkõ nade, Xideki nade wese tahe Kristu nade.


text:
<n>(13-14)</n> Inynyrỹ tahe Levi xiwewahidỹỹdu mahãdu‑ribi aõkõ nade. Tii Juda mahãdu‑ribi nade. Tiiboho heka tiu xiwewahidỹỹdu mahãdu‑ki riwiòhedỹỹõhyymyhỹre. Moisesi dori tamy kia aõmysỹdỹỹna riwahinyõre.


text:
Tii heka bede ywina rarybere wesemy aõkõ nade. Tahe iwitxi rare. Tii umy witxira tuedeõna‑di nade. Kia ruru òraru‑ki nade.


text:
Aõmydỹỹna tyby rawitxiradỹỹre awimy aõkõ dori rare. Irurudimy aõkõre dori rỹire tarasana wiòhedỹỹmy aõkõ.


text:
Kia iny riòbitidỹỹnyre aõkõ. Wiji tahe raròsòna wihikỹ ròhònyre inydeereny Kristu dori Deuxu‑ò inatyhymy iny ridymyhỹre.


text:
<n>(20-21)</n> Deuxu rexirybedỹỹnyre inatyhymy Kristu xiwena wahidỹỹdumy rarekemy. Tahe iwitxira xiwenadỹỹdumy aõkõ kiawese narybede. Kristu‑ò tahe Deuxu rarybere: —Deuxu rexirybedỹỹnyre. Tiu rawitxiranyõtyhy arybe. Kai xiwena wahidỹỹdu atximahãte urenana.


text:
Jesuisi tahe xiwena wahidỹỹdu mahãduy‑ribi ròhònyõtyhy. Kristu tahe aõu aõu ratxihyymy rarekre. Tai ixiwe òlòdỹỹnamy aõu aõu iweselemy rarekre. Ijõ‑ò tiu raõtyhy.


text:
Tai tahe moõ Deuxu‑ò Kristu‑di kanakeki, tii tahe Jesuisi ritalekemy ratximyhỹre. Tii dori Deuxu‑ò inydeereny rexitòenyhyymyhỹre. 


text:
Tii dori iny deròwymy rarehyymy rareke Deuxu sỹdee. Jesuisi biu‑ki ronymyhỹre Deuxu‑wana. Sỹwihikỹ worana bedehesina‑ki ronymyhỹre urenana. Tai tahe tii xiwenadỹỹdu wedumy inyboho rurumyhỹrenyre. Tii òbiti rare, tyrare, iòraruna‑ki aõkõ, òrarudu mahãdu‑ribi hitximy.


text:
Xiwena wedu txuõ txuõlemy xiwena diwinymyhỹde juhuu taòraru hetydỹỹnamy riwinymyhỹre idi tahe ibutumy inyòraru hetydỹỹnamy riwinyre. Jesuisi kia Xiwena wedu wesemy aõkõ ihỹre. Tii xiwena wahidỹỹdu mahãdu‑ribi lahitxi rare. Sohojihyy dori xiwenamy rexiwahinyre rubu‑ò ikonana xiwena wahe. Tii txuõ txuõlemy aõ rubu xiwe wesemy riwahinyõre, iwese iwitxira xiwedỹỹdu riwahinyre wese. Juhuu taòraruna òraru‑ki raxiwenyre idi iny òraruna òraru‑ki raxiwenyre.


text:
Bede ywina hãbule ritidire xiwena wedukremy. Hãbu tahe iruruõre idi tahe sohoji rybeõtyhy bede ywina hewomy nade. Kia tahe Deuxu riòrele tuu risỹnyre, tii òbitityhyreki. 


text:
<n>(1-2)</n> Kiamy heka jiarỹ rarybere. Kia awese iny xiwena wedu ijõdire. Iòlò tarynana‑ki ronymyhỹre. Jesuisi tahe Deuxu ruruna‑ribi ronyre. Iheto‑di itxeredu tahe Jesuisi rare. Deuxusỹle iyrubudỹỹdu rare. Kia hãbu aõkõ riwinyre Deuxule riwinyre.


text:
Kristu kabede‑ki ratxikeki tii xiwena wahidỹỹduõmy aõkõ ratximyhỹke. Kabede ludu dori bede ywina rybe riritinymyhỹre wesemy riwinymyhỹre.


text:
Tiiboho biu aõmydỹỹnana wesemy urihimyòlemy aõna aõnamy rotyynymyhỹrenyre. (Deuxu Moisesi‑ò riteòsinyre aõwesemybo teàlàna heto‑ki raremyhỹ. Tai tahe Moisesi riwinykemy timybo riteòsinyre wesemy hãwãlò ratyy‑ki riteòsinyre.)


text:
Kristu tahe iwitxira aõmysỹdỹỹna iaõmysỹdỹỹnare. Bede òtiidỹỹna urenana heka Kristu aõmydỹỹnana ròimyhỹre bede ywina widỹỹdu aõmydỹỹnana ratyremy ihỹre. Kristu tahe bede ywidỹỹna tỹmyra riwinyre Deuxu iny‑wana heka widee rilorore. Deuxule rarybere tahe juhuu‑ribi awityhyre irybe.


text:
Deuxu dori ihetxina‑ki tamy awimy aõkõ ihỹre. Kawesemy dori rarybere: —Txuõ kanakreu tahe, bede ywidỹỹna tỹmyra aritobinykremy Juda sỹmahãdu‑wana judeu sỹmahãdu‑wana.


text:
Bede ywidỹỹna tỹmyra ihetxina‑ribi iwitxira rarekere. Ihetxina retobinyre tybyreny‑ò. Iu Egito‑ribi retareu, retobinyre. Tiiboho bede ywidỹỹna tỹmyra‑ò rieryõre. Tai riywinyõre bede ywidỹỹna.


text:
Kiawese bede ywidỹỹna tỹmyra rarekre, Wanyrỹ Deuxu rarybere: —Wabede ywina iraykywydyna‑di ariritinykre iwo‑ò aritidikre wabede ywina. Jiarỹ iDeuxumy ararekre, tule tiiboho wasỹ ijoimy roirekre.


text:
Kia txuõ rahukredi tahe ibutumy riwaerykre tasõmo‑wana, tanihikỹ‑wana. Tiu wii rierynanyõtyhy Wanyrỹ Deuxumy.


text:
Juhuu bede ywidỹỹna‑ki bede rybe ritina rỹimyhỹre Deuxu‑ò deàlàna timybo rawahinykemy. Tule rỹimy raremyhỹ tykyheto bederahy‑ki.


text:
Iwo‑ki inatxi rareamy rỹimyhỹre. Juhuu irareasana‑ki Deuxu iòhònasỹ heka inire iwo‑ki tahe adỹỹ loosòna rỹmyhỹre. Tule tii paõ brebuna deòtena òwòrubesetyre‑ki rỹimyhỹre.


text:
Tyky ijòtòbòna hewo ludu rareasa tahe Deuxu sỹle inire. Òkòsy nihikỹ rihitxinyre ijõ‑ribi. Tule tahe òwòruwodỹỹõ rỹire womati tỹrỹrỹỹhỹkỹle ihetyre. Iwo‑ki tahe xiwena deòtena. Tai riwosinymyhỹre tỹnyre reakemy.


text:
Òwòrudỹỹrawo‑ki tahe womati tỹrỹrỹỹhỹkỹ butxi riòre ibòbese‑di rỹire, iro‑ki ihina rỹire mana ta irybereny‑ki inire. Tule Araõ hoju rỹimyhỹre tai ruhunymy raremyhỹ. Tule bede ywidỹỹna riti mana tyre‑ki tai roimyhỹre.


text:
Tule iratyy tyre‑ki rỹimyhỹ ỹju ritxoo inatximy. Teubrorodile tahe riwòmyhỹre. Òwòru wodỹỹ ratòbòna tikibo Deuxu iny òraruna riixãwidỹỹnymyhỹre wahe. Tahe tuu rỹbeõnyrenykre kia aõmydỹỹnana tai rỹiremy.


text:
Kia ibutumy rexihureu xiwena wahidỹỹdu mahãdu ralòmyhỹre juhuu rareasanawo‑ki taaõmysỹdỹỹna tyhy widyymy.


text:
Ihewoludu rareasana‑ò iwedule ralòmyhỹre. Beòra bededỹỹnana sohojimy sohojile tamy ralòmyhỹre. Iròdu riwymyhỹre ihãlubu ritxiwikemy xiwenamy. Taòraru‑ò iny witxira òraru‑ò tule. Inyòraru‑ki tii mahãdu aõna aõnamy rotỹỹnyrenyre rexieryrenyõhyylemy, kiabro‑ki.


text:
Deuxu Tyytybytyhy kia ijyy‑di iny ribedeerynymyhỹre. Juhuu tyky heto rỹireu, inybohoõ heka Deuxu iòlònasỹ‑ò ralòõmyhỹre.


text:
Kia heka wijina bedeerynare. Juhuu dori xiwena witxira witxira wahidỹỹna witxira witxira uriõno rare. Kia urile iwahidỹỹdu iwo irayky‑wana riòbitinyõhyyre.


text:
Juhuu ludu aõmydỹỹnana bede ywinale rare. Rawitxirakekile tahe ròhònyke. Tii tahe rỹsỹna bede ywinamy rare, monatyhy bede ywinamy, aõna aõna surona bede ywinamy. Iny kia bede ywina ibutumy rityhynykemy rỹimyhỹre. 


text:
Kristu dehemynydeu, iu tahe rawitxiradỹỹre. Kristu Xiwena wahidỹỹdumy ratximyhỹre. Tai tahe ibutumy rawitxiradỹỹmy roimyhỹre. Tii ralòmyhỹre tyyheto tỹmyra‑ò. Itỹmyra tahe biu‑ki rare. Kabede‑ki aõkõ ihỹre; hãbu iwidỹỹdu aõkõ rare.


text:
Kristu ralore Deuxu Tyytyby sỹnawo‑ò tahãlubu òrarukile ralore. Sohojihyyle ralore iny tarasanarenymy inydeereny riwahinykremy. Iròdu hãlubu‑di aõkõ ralore, broreni riòre‑di aõkõ, budoeni hãlubu aõkõ wahe tahãlubudile. Tai iny tarasanareny rimyhyyre.


text:
<n>(13-14)</n> Juhuu budòe broreni Oriòre hãlubu‑di raxiwenanyrenyre. Broreni bryby riubỹtỹnyre iny tyre‑ki iaõsusu‑ribi rahòkemy. Juhuu xiwena iny taòraru‑ribi risuhòkeki, iratyre tyhy Kristu hãlubu iny risuhòke. Tai iny raykybina bina ritamyhỹre tule inywo aõ aõkõ rare, ritamyhỹre. Idi tahe iny Deuxu irumy ratximyhỹre dee wimyri kiwinyrenykre. Tii òbitimy ihỹre iny dee rurureki.


text:
Kristu tahe bede ywidỹỹna tỹmyra wedu rare. Tai tahe ibutumy bede ywidỹỹna tỹmyra mahãdu namyhỹde ibutumy aõmybo rarybere ritakemy. Tii dori rurure iny òrarureny dire‑ki ihetxiu bede ywina aõmydỹỹnana rỹimyhỹreu, tii rubu‑ò rexiwahinyre. Tai inyboho òraruna‑ribi rexitarenyre.


text:
Inyõ rurumyhỹre‑wana tii iny dee ritinaõ ririmyhỹre kia ritina rarybere: —Moòbo taaõna aõna riwahinymy ririkre. Iny rururemyhỹre xiery tahe, ritina awi rare.


text:
Moisesi Deuxu bede ywina wahidỹỹ rahudi, tii bede ywina tyre ritxiwire, iny ratytyre riubỹtỹnyre budoeni hãlubu‑di broreni riòre hãlubu‑di bewana riurinymy riubỹtỹnyre. Tule budòe siratykysò‑di riubỹtỹnyre.


text:
Iu tahe tuu rarybere: —Kia bede ywidỹỹna tỹmyra hãlubu rare. Deuxu wadee rarybere kaiboho bityhynykemy.


text:
Bede ywina rybe ditỹnynyde ibutumy hãlubu‑di risebenyre, hãlubu txiwixina ihoõkeki òraruna rexihuõtyhy. 


text:
Kabede aõmydỹỹnana biu aõmydỹỹnana wesele rare. Tai tahe Kristu tahãlubu‑di kia ibutumy risuhore. Tai iratyre tyhymy ihỹre.


text:
Kristu heka templo hãbu widỹỹna‑ò ralòõre. Kia tahe inatyhy heto aõkõ rare. Biu‑ò Kristu ralore Deuxuko‑ki kia tahe isỹtyhy rare.


text:
<n>(25-26)</n> Tii sohojihyyle heka rare iny òrarureny riixãwididỹỹnykemy rubu‑ò rexiwahinyre. Xiwena wedu wesemy aõkõ ralòre. Kia xiwena wedu aõu aõu beòralemy hãlubu‑di rara xiwemyhỹre. Kristu tahe sohoji hyyle rubu‑ò rexiwahinyre.


text:
<n>(27-28)</n> Iny rurumyhỹre sohojihyylemy idi tahe Deuxu ywisidỹỹna hitxinatxu kanakre ibutu iny. Kristu rurure sohojile sõwemy iny òraru ixityre riatykemy. Inyõ tamy retehemy riraòmyhỹre wana, tamy ixityre kanakre òraru ixãwididỹỹnamy iny tarasanarenymy. 


text:
Juhu bede ywina rybe urihimyòle iny ribedeerynyre Kristu aõmydỹỹnamy. Bede ywina itỹnytyhymy aõkõ iny dee roire aõmybo Kristu inydeereny riwinykre. Ubòròròna wesemy inydeereny dobehede bede ywina. Tai tahe tiu iny riòbitinyõtyhy xiwena‑di reamyhỹre beòra ihyymy aõkõ.


text:
Aõkõkeki beòra beòrau idi reaõtyhy. Aõkõkeki sohojihyylemy xiwena riwinykre. Sohoji bede dỹỹnanadile iòrarureny rexihuke. Tahe aõkõre beòra ihyymy aõkõ xiwena‑di reamyhỹre.


text:
Tai Kristu kabede‑ò dehemynydeu, rarybere: —Deuxu, broreni hãlubu budòe hãlubu adee awimy aõkõ ihỹre. Tai tahe waumy teywinymy ahãte axiwenamy aroikremy.


text:
Tahe jiarỹ rarybere: —Betehe inihe waumy rubu‑ò rewahinyraò iwese ritidỹỹna rybe roimyhỹre wesemy, adeewina ibutumy arityhynykre wahe.


text:
Tai Kristu juhuu rarybere: —Deuxu, broreni hãlubu budòe hãlubu adee awimy aõkõ ihỹre. Tai tahe waumy teywinymy ahãte axiwenamy aroikremy. Kai heka awimy tai tahaõhyyte iròdu hãlubu xiwena‑ki òraru tuedenamy. Kia rarybere bedeywina rybe hãrele.


text:
Tahe ixityre rarybere: —Deuxu kakile watxireri adeewimy ariwinykemy. Juhuu bitake xiwena ihewoludu ritidikemy, Kristu xiwena wahe.


text:
Kristu rurure iny òraru‑ki. Ixiwena sohojilemy rỹire tuhyy ramyhỹre Deuxu deewina wahe. Kabede ywidỹỹna tahe itỹmyra ihỹre. Tai tahe iny riòbitidỹỹny hyy rarekre.


text:
Jesuisi tahe sohojihyylemy òraru xiwena riwinyre. Iny òrarunareny riixãwidinymy rahudi Deuxu rurunawe‑ribi ronyre, riwowydynymyhỹreki.


text:
—Kiawese bede ywidỹỹna tỹmyra rarekre. Wanyrỹ Deuxu ijõmy rarybere: —Wabede ywina irayky wydyna‑ki ariritinykre, aritidikre wabedeywina iwo‑ò wahe.


text:
—Idi ixityre rarybere: Ruxetòena tamy ariwahinykre iòrarutuedenamy. Iòrarureny ibutumy wanohõti‑ribi rosakre.


text:
Katahe, waseriòre, rekexiuwaresemy rikirònyrenykre Deuxusỹ‑ò. Tamy rekexitòenyrenykemy Jesuisi hãlubu dejuxuna òraru‑ki sohojile rikirònyrenykre.


text:
Jesuisi dori rytỹmyra riraynyre Deuxu‑ò wesirahana yra‑di ralòkemy. (Iwese xiwedỹỹdu wedu ralòmyhỹre wese, inyboho wiji ralorenyke.)


text:
Tai rikitehemynyrenykre inyraykytyhy ywinakemy inatyhynatyhymy òbitinatyhymy nohõtimy, rati betyhy ixãwina‑di sebena‑di inyumyreny.


text:
Inatyhyna rikiyrubunyrenyke inyraròsònareny wahe. Aõbo Deuxu inydeereny riwahinykemy rikiraòrenyke. Tii dori inatyhy rare.


text:
Uritere ixihitxidỹỹõmy tamy beahyy rakatximahãrenyke. Ijõ dori dohodỹỹna‑ò noderamy reamyhỹre kia awi aõkõ rare. Inyõ ryribi rexidòrarienymyhỹkeki, tamy rakarybemyhỹrenyke kòdòòsekemy ixyby. Inynyrỹtxu dori iòhòmy resera. Tai tahe sõwemy ròkòteòsidỹỹnymyhỹke. 


text:
Iribi inyboho inatyhyna ibutumy rieryrenymy rahudi, tahe kia hãrele heka òraruna‑di rariamyhỹkeki, òraruna xiwena roiõmyhỹre inydeereny iny òraruna tarasana wahe.


text:
Kia‑ribi tule brebu rỹimyhỹre Deuxu ywisidỹỹnatxu lau. Deuxu heòty ratyradỹỹdu lau ruberumyhỹre. Kia Deuxu òludu rahukemy rỹimyhỹre.


text:
Ruxetòena‑di aõkõ inyõ rurure Moisesi bede ywina riywinyõreki. Itxeredu inatxi ada inataõ‑di aõbo raryberenykemy. Tai rirubunyre.


text:
Kia‑di dori mohõtinybenyke. Inyõ Jesuisi rybe‑di risinykeki, iratyremy ibinatyhymy rarekre tamy. Tii sõwetyhymy aõhõkỹmy rotỹỹnykre ibutu ratyre. Inyõ Deuxu Tyytybytyhy ruxetòena aõ aõkõmy idi rõhõtinyre ibinamy tuu rarybemyhỹre. Jesuisi hãlubu aõ aõkõmy idi rõhõtinyre ibinamy tuu rarybemyhỹre.


text:
Deuxu kia rarybere: —Txiòhe iny òwydỹỹdu jiarỹ rare. Inymy jiarỹle arexiòwynykre.<CL>Inyboho rierymyhỹrenyre kiamy rarybemyhỹre. Tii kiawese rare. Tule ijõmy rarybere: —Inynyrỹle taijoi‑di ywisidỹỹna‑di riywisidỹỹnykre.


text:
Juhuu Kristumy teerytenyteu, awimy heka ahãtenyte. Kia‑ribi õhõti losarenyõmy. Kristu òraru‑ki aõhõkỹmy tatỹỹnytenyte. Ihãrele tahe Kristu‑wana hyy toitemahã.


text:
Inyõ umyreny robireu, tai akireny rutxuenyre, tule akireny òhòte itamadỹỹnyre. Ityhydỹỹdu seriòre mahãdu inyõ aõhõkỹmy risỹnyreu, kaiboho tewotòenytenyte.


text:
Inyõ ròtenawo‑ò ridykeki tai tewotòenymahãtenyte. Inyõ ahõrõ‑di rawasinyreu, urile teysate. Ahõrõ dori iratyre sõwemy rỹimyhỹre biubede‑ki. Tai aõna aõna tiu rabinaõtyhy. Kia teerymahãtenyte.


text:
Ywinihikỹ‑di heka rokoireke Deuxudeewimy rikiwinyrenykemy. Tai aõwihikỹmybo Deuxu rarybere, rikitarenykre.


text:
Ritinamy tahe rỹire: —Txiokre inihe. Urihimyò biraòke. Kia kanakre inatyhymy. Tii raroorehenyõtyhy. 


text:
<PI>Waityhydỹỹdu mahãdu òbiti iruhyymy rỹirake, riwatyhynyreki. Inyõ tahe ròòsekeki tamy wadeysaõtyhy.<CL>


text:
Inyboho heka tahewo‑ò òkòsedu aõkõ roire. Ityhydỹỹdu dori roire, iruhyymy nodu, biu‑ò hena mahãdu wahe. 


text:
Aõbohe ityhyna rare. Aõna aõnaõ iny inatyhymy riraòmyhỹreu, kia tahe ityhyna rare. Inatyhymy dori kanakre iny rierymyhỹre, iny tuu robiõlemy.


text:
Juhuu Deuxu aõna aõna bede bedemy riwinyre. Iny inatyhy hynale kia rierymahãrenyre. Deuxu lobixiõna‑di ibutumy aõna aõna riwinyre. Idi tahe lobixinamy ròhònyre iny itxerenarenymy. Deuxu rarybere. Tai tahe aõna aõna ritxienyre.


text:
Taityhydỹỹna òraru‑ki Abeli Xiweõ riwahinyre Deuxu‑ò. Kaĩ xiwedỹỹna ratyre tamy riwahinyre. Abeli rityhynyrekile riwahinyre, tai tahe Deuxu reysare, òbitimy rareki. Tai ixiwedỹỹna Deuxu riwyre. Abeli tahe rurure. Ihãrele, iwese tii ityhyna‑di raremyhỹ wese rokoireke.


text:
Enoi tatyhydỹỹna òraru‑ki tiu ruruõhyyre. Enoi Deuxudeewimy riwinyre tuu Deuxu juhuu rarybere. Aõwesele iõmy reare. Deuxu ridymy reare.


text:
Inyõ ityhynaõkeki, tiu Deuxudeewimy aõ iwidỹỹõna. Inyõ Deuxudee iòhòmy ratxikeki, tii rityhynymyhỹke inatyhymy Deuxu‑wana ihỹre. Deuxu dori tamy rexideòsinykemy ratxireri.


text:
Noe tule ityhyna dire. Tii hãwò nihikỹtyhy riwinyre. Aõhebo rotỹỹnykremy robiõhyyre. Ihãrele tahe Deuxu rybe rityhynyre. Tai tahe tasỹ mahãdu ritare rubu‑ribi. Bedeludu mahãdu tahe rurure. Noe tahe Deuxu riòbitidỹỹnyre, ityhyna òraru‑ki.


text:
Abraõ tule Deuxu rityhynyre. Deuxu ijõ bede‑ò diteònydeu, Abraõ irybe riywinyre, rare taijoi‑wana. Deuxu tamy rarybere suõ tamy rihitxinykemy isỹmy. Tai Abraõ rexitare, rare ihãwã bede ierykõna‑ò.


text:
Ityhyna‑di rasỹnyre kia bede‑ki. Tyky heto‑ki rahetonymyhỹre iwese ijõ bedeludu witxira mahãdu rahetonymyhỹre wese. Ibede rarehãrele tahe ihõrõmy aõkõ rõhõtimyre idi tuu aõkõ rexinohõtinyre. Tariòre Ijai, Ijaò‑wana rasỹnyre. Tamy tule Deuxu rarybere iwese tyby‑ò narybede wesemy.


text:
Abraõ tahe hãwãõ riraòmyhỹre. Deuxu widỹỹna hãwã biu ludu‑ki. Kia hãwã Deuxu nohõti‑ribi nyide. Kia hãwã dori tiu rabinamy rejuxunyõtyhy ihetotira kyhyna direki.


text:
Sara ityhyna dire. Tai ruru dire uladusemy ronykemy ibeòra sõwere hãrele. Tii tahe rityhynyre tuu raryberemy.


text:
Sara iòhòmy irubu roire rasenadunyreki. Ihãrele tahe sõwemy rariòreriòrenyre. Iwese taina rudera wese, ỹnyra sõwewese. 


text:
Kia heka ibutumy rityhynymyhỹre. Idi tahe ituerenyre aõ heka rimyõre Deuxu rybe lidisinaõ. Ireheribile tuu robirenyre; reysarenyre. Tiiboho rarybemyhỹrenyre kabede ludu mahãdu aõkõ raremy, isỹreny mahãdu aõkõ raremy.


text:
Wiji tahe tii sỹwihikỹmy biu‑ki rarunymyhỹre. Tii dori ijõ ratyre rare. Deuxu isỹ wihikỹ riwinyre tai tahe inyõ iDeuxurenymy rarybekeki, tai Deuxu tiu raixỹruõtyhy. 


text:
Deuxu Abraõ urihixina‑di reareu riwahinyre Ijai xiwenamy. Tariòre sohoji riywinymy rỹire xiwenamy rurukremy. Tii Deuxu rybena‑ki iriòre rarehãre.


text:
Abraõ rieryre Deuxu iruru dire rubu‑ribi riixixadỹỹnyke, tii Deuxu rityhynyreki. Abraõ dori rõhõtinyre rawasenanyre. Ijai juhuu rubu‑ribi ixixa wesemy reare, raumynyre.


text:
Iribi tahe tule Ijaò rarybere Jyje riòre dee, tariokoreboho‑ò. Ityhyna‑di rarybere. Ijaò iòhòmy rubu‑ò ihỹre, òwòru‑ò reximymy rariamyhỹre. Tahe òwòru‑di rexilamadỹỹnymy rỹire rexitòenykemy Deuxu‑ò, riwowydynyremy wahe.


text:
Iribi tahe tule Jyje iòhòmy rubu‑ò ihỹre. Tule ityhyna‑di rarybere judeu ijoi Egito bede‑ribi kòdòhònykemy. Tule tahe tarybe ririre titxibo itityby rỹikremy.


text:
Iribi tahe Moisesi reareu, tybyboho iseboho riwòrenyre inataõ ahãdumy tatyhynareny‑di ihỹrenyreki. Moisesi itohouã ruxerare. Iòlò rubudỹỹ bede ywina rybemy rarybere. Moisesi tyby‑wana kia bede ywina rybe lau ruberuõhyyre.


text:
Tii heka tamywire Deuxu erydu mahãdu‑wana aõhõkỹmy rotỹỹnykre. Urihimyò òrarumy reòwarike derare heka rare.


text:
Moisesi, Egito bede‑ki aõna aõna wiwihikỹ rỹiramyhỹ derare. Iny tamy aõmy rarybehinamyhỹre. Tahe ibinamy rõhõtinyõmyhỹre. Kristu dori riraòmyhỹre, biu‑ki uriõno idi rõhõtinymyhỹre.


text:
Moisesi Egito bede‑ribi ròhònyre, ityhyna direki wahe. Ruberuõhyymyhỹre heka tii iòlò deburehekỹ lau. Iwese Deuxumy lobixiõnadu iko‑txi robire wesemy, ròhònyre. Tii tahewo‑ò ròòseõhyyre.


text:
Moisesi heka Deuxu rityhynyre. Tai tahe pascoa worana bedehesi riywinykemy beòra beòramy rarybere. Hãlubu ijò‑ò ritxiwire. Tai ỹju heka iny riòre delareny rirubunyõre. Egito riòre delareny rurure tai.


text:
Iwese surubu tyre‑di reurore wesele judeu mahãdu Ahobesò rawo‑di reurore beõlemy. Iu Egito mahãdu reuròkemy rareu, urile bee idi raratòbòre. Kia riwinyrenyre ityhydỹỹnadireki.


text:
Ijeriò hãwã mana òtity nihikỹ resere judeu mahãdu rityhynyreki. Debò inatxi reurò txuumy hãwã rora‑ki rariare tahe resere.


text:
Raabe heka hãwyy uriuri ixidinodu rare, wedena wahe. Tahe Deuxu tyhydỹỹdukõdu mahãdu rexihureu, Raabe ruruõre tatyhydỹỹna‑ki. Bede‑di itxeredu riwòreki. 


text:
Timybohe ijõmy ararybekre? Wasirare heka ibutumy tuu ararybekre, sõwereki. Kideõ ijo, Barake, Sansaõ, Ijete, Davi, Samueli, tule Deuxu rybemy rybedu mahãdu sõwere.


text:
Kaheka ibutumy riwinyre tyhyna‑di. Ijõ iòlòhãwã‑di rahỹỹnanyre. Òbitina riwinyrenyre. Ritarenyre aõmybo Deuxu rarybere. Leaõry dori rirarytxinyre.


text:
Rirònyre heòtywo‑txi ihãrele ruruõrenyre. Mayrehe rubudỹỹna‑ribi rexitarenyre. Bina‑ribi ixyby rarurunyrenyre. Ijõ aõbina‑ki irurudityhymy ratximyhỹre. Tai sõwemy aõbinadu iribi rahenyre.


text:
Tasỹõ rubu‑ribi riixixanyre hãwyyõ rityhynyreki. Ijõ mahãduõ aõhõkỹmy dỹỹnana‑ki tamy reare. Ixitarasamy rõhõtinyõhyyre aõhõkỹmy dỹỹnana‑ribi. Tii dori umytuedeõna wihikỹ‑di rubu‑ribi rexixakredi rõhõtinymyhỹre.


text:
Ijõ ityhydỹỹduõ idi rybe jei jeina‑ki ratximyhỹre. Tule tai òhòte rỹire reruti òhòte‑di. Tule ijõ womati reroti‑di rataataare, ihyymy idi rehure ròtenawo‑ò.


text:
Ijõ mana‑di riwere. Ijõ sehòtxi‑di riwetyaòròre, wiere riatyre. Ijõ mayrehe‑di rirubunyre. Ijõ ityhydỹỹdu‑ò budoenity‑di watxinityy‑di idi rexityynyre, rama risarenyre, aõhõkỹmy risỹnymy inyõ tõtxi ririõhyyre. Ijõ heka aõbinalemy tamy reare.


text:
Kia ityhydỹỹdu mahãduõ ibutu iny ratyre Deuxu dee wire. Kabedeludu ityhydỹỹdukõdu mahãdu wese aõkõ tiiboho roire. Hãwãlòmy, bederahymy, hãloomy, kia ibutumy bede‑di rariamyhỹre iwese iny isỹkõmy rỹire wese.


text:
Ibutumy iribi rakaraykynyrenyke tiiboho dori inatyhynarenydireki. Tahe urile Deuxu rybe wahisidỹỹna ritaõmyhỹrenyre.


text:
Deuxu dori iny‑ò riraòmyhỹre Kristu dehemynyna wahe. Ihewo‑ribi tahe kia inydeereny riwahinykre, wiwanahyyle. Tai tahe idi awityhymy iny ibutumy ròhònykremy. 


text:
Sõwere inydireny itxeredu. Iny robirenylemy rỹirerimy ihỹre. Tai tahe tako‑ò rekekoamyhỹrenykre. Deuxu dori inydeereny riwahinyre. Òraru iutxiere inykireny rỹire. Tai tahe rikiatyrenyke òraru ibutumy inyboho dori rimymyhỹrenyre.


text:
Jesuisi‑ò sohojile reketehemynyke. Tii dori inatyhydỹỹna deledỹỹdu rare tule inatyhydỹỹna konanadỹỹdu rare. Jesuisi deysana kanakredile rõhõtinymyhỹrenyre. Tai tahe rahõtinymyhỹre. Tai tahe aõhõkỹmy rotỹỹnyre, itxeò nihikỹ‑ki rurure. Tai tahe ixỹru tamy reaõhyy rurureu. Wiji tii ronymyhỹre Deuxu ryna ruruweribi‑ki.


text:
Jesuisi dee hãbu binahakỹ aõbinamy reare. Tahe rawobinarybenyõhyyre. Tai tahe idi rõkõhõtinyrenyke iwese rakatxirenykemy. Uritere bede worenyõmy bede òtiidỹỹrenyõmy.


text:
Deuxu tariòre dee rybe wesele adeereny rarybemyhỹre. Kia‑ribi aõbohe õhõtireny rosara. Kia wese Deuxu rarybera: —Wariòre, araòbitidỹỹnyreu, uritere adebureõmy, alisina aõkõ dori rare. Deòsana rybemy adee ararybekeki, uritere bedewoõmy.


text:
Deuxu dori aluurekile araòbitidỹỹnykre. Deuxu tariòre wesemy inyõ rimykeki, aõhõkỹmy risỹnymyhỹre iòbitidỹỹmy.


text:
Ibutumy iny òbitidỹỹmy Deuxu rurumyhỹre. Inyõ òbitidỹỹnadiõkeki tii iriòre inatyhy wesemy aõkõ rare.


text:
Tule inytybyreny inydeereny retehemyhỹre inyboho riòbitidỹỹnymyhỹrenyre. Tai tahe iny riywinymyhỹrenyre. Deuxu tahe inytybyreny rare. Inytybyreny ratyre tahe tuu rikiywinyrenyke, tahe irumy rokoireke iurenana.


text:
Iny tybyreny urihimyò bededỹỹnana‑di riòbitidỹỹnyre iwese tamywimy rõhõtinyre wese. Deuxu tahe iny riòbitidỹỹnyre rekexiywinyrenykemy. Iwese òbitimy tii raremyhỹ wese rokoirekemy.


text:
Inyõ òbitidỹỹnamy deramy reakeki, tii deysamy aõkõ rareke. Òbitidỹỹna bedewona‑di rare. Rexihuredi, tahe wiòhedỹỹnamy reamyhỹre modeebo reamyhỹreò, irumy ywina‑di rarehyyke.


text:
<n>(12-13)</n> Kai bedewokeki, aumy‑di, arayky‑di iruruõra, ihãrele tahe birurudỹỹnymy bimyke. Ati tule iruruõre ihãrele tahe, myike òbitimy. Betehemy, biywinymy ryòbiti‑di mariake. Tai tahe ijõ iny reyterenykre, raòwenyõtyhy.


text:
Ainytyhymy inydee ibutumy ahãbenyke tule bexiòbitidỹỹnymy ahãbenyke. Iny òbitimy rỹiõkeki, tiu Deuxumy robiõtyhy.


text:
Inyõ tahewo‑ò Deuxu ruxetòena‑ribi ròòseke lau kaiboho bexiebenyke. Tule amahãdurenyy‑ki alòbòrònahyre wesemy inyõ ihỹke lau kaiboho bexiebenyke. Kiakeki, sõwemy iny rahyrenyke òraruna uri wesemy.


text:
Tule bexiebenyke inyõ òta òta òraru‑txi reseke lau ada Deuxu tõhõti ribi rosake lau. Ijau tahe Deuxu‑di rõhõtinyõre. Tyby rurukreu aõ tarasana‑di tii rohonyre byrena sohoji òwylemy tahelỹỹna‑ò rohonyre.


text:
Iribi tahe õhõtireny losarenyõmy. Tii dori rõhõtinyre taaõwi‑di ixyby imynymy reare. Tahe aõkõhyyre rahinyrehãrele. Rabedewomy ronyre Ijau dori rỹsỹna deròwymy taaõwi riwahinyre taexi‑ò. Inyboho tahe rekexiywinymahãrenyke itxỹte lau. 


text:
Deuxu tabede ywina rybe heka judeu mahãdu‑ò riwahinyreu, tiiboho Sinai hãwãlò heòtyko‑txi rỹire. Sõwemy heòty bedeluru yhynihikỹ tai reare. Tiiboho rubuerurenyre. Kaiboho tiu breburenyõmy ahãbenyke iwesereny.


text:
Txurònaõ rurònyre nihikỹmy. Tule rybeõ rarybere. Iny ibinamy tai rõhõtinyre. Tai tahe riixãwidinykemy Deuxu dee rarybere.


text:
Tai tahe iny tahewo‑ò rexihejire brebumy. Moisesi tule, rexiòhãrunyre tuu robireu. Ramytatamy brebumy.


text:
<n>(22-23)</n> Kaiboho dori iwitxira hãwãlò‑ò tetehemynyta, Siaõ hãwãlò‑ò, Deuxu hãwã‑ò. Kia biu‑ki Jerusalẽ rare. Sõwetyhymy tai ỹju mahãdu rỹire bede hesina‑ò. Ibutu butuna rare. Deuxu riòre sohojile butuna‑ò tehemynyte, dohodỹỹna mahãdu wahe. Ibutumy ityyriti‑ki ini roimyhỹre tamy rehemynyre. Deuxu‑ò tehemynyte ibutumy erydumy ratximyhỹreò. Inyhỹkỹna mahãdu òbitimy rỹira mahãdu‑ò tehemynyta.


text:
Tule Jesuisi‑ò tehemynyte. Tii iny lobitỹmyradỹỹdu rare. Ihãlubu‑ò tehemynyte. Abeli hãlubu ratyre awimy ihỹre. Jesuisi hãlubu dori inydee aõwiwihikỹ rare iny òrarureny òraru‑ki dori ritxiwire iny riòbitidỹỹnykremy.


text:
Boholabenyke Deuxu rarybemyhỹreu, boholabenyke. Kia Deuxu roholaõmyhỹre mahãdu, rexihumyhỹre kabede‑ki. Tii biu‑ribi narybedeò, rokoholaõrenykeki, tule inyboho rekexihurenyke. Inydeereny aõnityhykre.


text:
Iu rarybereu, bede ramytatatyhyre. Tahe tii rarybere: —Sohojimy ixityre bede biumy arimytatadỹỹnykre.


text:
Tai tahe Deuxumy rikiàlàrenyke. Inyboho dori Iòlònasỹõ rokoirenykre kia rỹihyymy rarekre. Iwese Deuxudeewire wese rikiàlàrenyke ityhyna‑di òhãruna‑di.


text:
Aõtxile aroraluduõ bimyhyymy ahãbenyke. Inyõ kawese risỹnykeu, ỹju dori riwiòhenanyre, rieryõhyyre mobo rare.


text:
Ròtenawo‑ki rỹire mahãdu‑ribi nohõti losarenyõmy. Iwese kai tii‑wana atximahã wesele, aõhõkỹmy botỹỹnykre. Aõbinahakỹlemy tamy reamyhyre mahãdu‑ribi nohõtilosaõmy. Iwese inyõ adeereny aõbinahakỹ riwinymyhỹre weselemy idi mohõtinybenyke.


text:
Ibutumy bityhynybenyke ahãwyymy herina, hãbu tahãwyy‑wana sohojile roike. Deuxu dori aõhõkỹmy risỹnykre òta òtana nodu tule òbitimy raòdònyõre mahãdu ixi‑di ròtemy aõkõ boibeki.


text:
Aõnihikỹ nieru tarasamy ixinohõtidỹỹrenyõmy. Aõbo akireny rỹiredile, beysabenyke. Deuxu dori rarybere: —Tiu kaiboho wanohõti aribi rosaõtyhy. Tiu heka araatyrenyõtyhy.


text:
Tai tahe rikityhynymy rakaryberenyke: Inynyrỹ iny wiòhedỹỹdurenyre. Tai tahe tiu rukuberurenyõtyhy. Inyõ wadee aõbina riwinyõtyhy. 


text:
Aerydỹỹdureny‑ribi nohõti losarenyõmy, tii adeereny Deuxu rybe rotohodỹỹmyhỹreki. Aõbo iruna konana‑ò riwinymyhỹredi, mohõtinybenyke. Iwese inatyhyna‑di rỹimyhỹre wese kaiboho inatyhyna‑di atximahãbenyke.


text:
Deuxu ruxetòena ixinamy arayky rirurudỹỹnyke. Roxina bede ywina wiòhena aõkõ ratxireri. Kia heka moo tiu riwiòhenanyõhyyre.


text:
Iròduõ didyde tykyhetoworanora‑ki hãlubu ritxiwikemy. Xiwena widỹỹdu mahãdu wedu tuu ritxiwire òraruna tuedenamy. Uritere iròdu umy hãwã òtity webrò‑ribi riwòsinyre.


text:
Tai tahe Jesuisi tule hãwãhãkỹ ijò webòrò‑ribi aõhõkỹmy rotỹỹnyre, iu tahãlubu ritxiwireu inydeereny tòemy, iny riòbitidỹỹnykemy.


text:
Jesuisi òraru‑ki tahe Deuxu rikiwowydynyrenyke. Kia iny xiwena wahidỹỹreny rare tamy. Tii iny rityhynyrenymyhỹre, tai tuu rekeàlàrenyke.


text:
Aerydỹỹna mahãdu biywinybenyke. Bityhynybenyke. Tiiboho dori aijesedureny ratximyhỹrenyre. Tii idi Deuxu‑ò rirawyònymyhỹre. Kaiboho bityhynybenykeki, tii teysamy raaõmysỹdỹỹkre. Aõkõkeki bedewomy ratxikre. Tai arawiòhenanyõtyhy. 


text:
Wakireny bexitòenyhyymahãbenyke. Jiarỹboho wodeysanale‑di rahõtinymahãre, òbitina widỹỹdu‑di rahõtinymahãreki.


text:
Inynyrỹ Jesuisi Kristu heka Deuxu rubu‑ribi riixixadỹỹnyre. Tii iny‑di itxeredureny nihikỹ rare. Budoeni‑di itxeredu weselemy inydireny retehemyhỹre. Tii tahãlubu ritxiwire iny‑wana bede ywina iixihudunakõna riwinykemy.


text:
Deuxu adeereny ibutumy riwahinyke tamy wimy kaiboho biwinybenykemy. Kia heka wadeewire. Jesuisi Kristu‑ò wowydyna ibutumy rarehyykemy watximahãre. Kie. 


text:
Waseriòreboho, kia watyyriti nihiỹmy aõkõ rewinyre. Tai tahe ywinamy idi boholabenyke rybe wiòhedỹỹna rybe tahe rare.


text:
Iny seriòrereny Tximòtxi heka ròtena‑ribi riteònyrenyre. Ele elemy kanakeki, rakre wawana arorarenymy.


text:
Wawehityyna rybe ibutu dohodỹỹna mahãdu‑ò biwahinykre, aerydỹỹdu mahãdu‑ò tule. Italia bede ludu mahãdu irybe wehityhyna adeereny diwahinyde. 


text:
 <font color=teal>Txiau Ryberiti</font></n>Jiarỹ Txiau rare. Deuxu Jesuisi Kristu Inynyrỹ‑wana deòdu rare. Ròritidỹỹreri Deuxu mahãdu inatyhy‑ò. Ubỹtỹmy iny rỹira mahãdu‑ò. Warybe weityhyna adeereny rewahinyreri. 


text:
Aurihixina ixinamy rexiòlònyke atyhykemy. Ixinamy kanake araurihikemy. Tai tahe raòbitidỹỹnykre adee aõ rasiranyõtyhy. 


text:
Inyõ bedeery ihoõkeki, rexitòenykre Deuxu dee, tii dori ibutu dee riwahinymyhỹre. Inyõ lau dori ritòenyõhyymyhỹre.


text:
Urile tii iseõdỹỹõmy bexityhynymy tamy bexitòenykre. Riseõnykeki yhy òbò‑di tiò rehumyhỹre wese rare.


text:
<n>(7-8)</n> Kia hãbu iõreki, awimy aõkõ aõhebo rotỹỹnymyhỹre ywiõreki, tii Deuxu‑ribi aõ ritaõtyhy, irybe inatxire.


text:
Iny aõ ijõkõmy rỹimyhỹre, teysamy rỹirake, aõ ijõdikreki Kristu dori rityhynyre. Kia iaõdimy ityhymy rỹira, tule teysamy rỹike ityhydỹỹdumy. Rỹiraki aõ ijõõkre hãre.


text:
Ityhyna heka iny‑ribi wylemy ituemyhỹre kie iwese noijese ramorõmyhỹre wese. Tahe ityhydỹỹdu mahãdu dee kia aõ aõkõ rare.


text:
Txutòteetyhy ròhònymyhỹre dori alòbòròna rimorõdỹỹnymyhỹre. Tahe noijese rejuxunymyhỹre. Tahe iruxerana riixãwidinymyhỹre. Kia wesele hãbu ityhymy rỹire rexihumyhỹre. Aõhebo rotỹỹnymyhỹre wetyatxile. 


text:
Urihixina inyõdee kanakeu, tahe ijesu binaõ wesemy ritakeki. Tai tahe tii reysakre. Tii tahe umytuedeõna heka Deuxu‑ribi ritakre. Deuxu dori kia wahidỹỹnamy rarybere taluunadu mahãdu dee.


text:
Inyõ aõbina bina ixirana‑di rexirakeki. Tii rarybeõtyhyke Deuxu riixiranymyhỹremy. Inyõ dori Deuxu tiu riurihiõtyhy. Tule Deuxu riixiranyõtyhy aõbina bina widỹỹ‑di. Ixiradỹỹdu aõkõ tii rare.


text:
Wahidỹỹna ibutumy bedeerydỹỹnatyhy Deuxu biu‑ribi diwahinyde kia ibutumy loosònatyby‑ribi naderi. Tiu heka rawitxiraõtyhy, tii aõu aõu iweselere.


text:
Tii iny ixityre riwinymyhỹre ritỹmyranymyhỹre tatyhyna rybe‑di. Tai ibutumy iwidỹỹna‑ribi inyboho juhuurenyre, awirenyre. 


text:
<n>(19-20)</n> Idi mohõtinybenyke waluu waseriòre mahãdu. Ibutumy bexiywinymahãbenyke iny‑ò boholamyhỹbenyke, tahe aõwimy aõkõ marybeke lau, wymy adebureõmy. Hãbu debure‑ribi Deuxu òbitina rahenyõtyhy.


text:
Abinamy aõhebo tutỹỹnymyhỹte ixi‑ribi bitake idi biatyke. Tahe Deuxu rybe‑ò boholake, kia dori iruruna dire atyytyby kanatakemy.


text:
Kaiboho bede ywina widỹỹdumy, bede ywina tyhydỹỹdumy boibeke. Aõ ijohonadu mahãdulemy aõkõ boibeke. Kiawesekeki bexiitxenanyke.


text:
<n>(23-24)</n> Inyõ ijohonadule ronykeki, rybemynamy nodu aõkõ rare. Tii hãbu itxerena‑di itxerenadu wese rare. Itxerena‑di ixidee retehereu, rexieryre iwese raremy. Tahe rexitareu, aõwesele ixi‑ribi tõhõti rosare timybo tii rare wahe.


text:
Inyõ tahe bede ywina òbiti‑ò retehemyhỹreki, rityhynymyhỹreki tii tahe teysamy ratxikremy ibutumy aõhebo rotỹỹnykremy. Tii dori ijohonamy nohõti losadu aõkõ rare. Bede ywina rybe widỹỹdu rare, ityhydỹỹna wahe.


text:
Inyõ bede ywina rybe widỹỹduõmy rõhõtinykeki, tahe tòròtò riyrubunyõhyymyhỹkeki, tabedeywidỹỹna aõ aõkõ rare. Tii tawokile rexiitxenanymyhỹre.


text:
Iny Deuxu, Inytyby‑ò kia bede ywina widỹỹna òbiti rare. Uladuwyte, wytese‑wana riwiòhenanykemy. Tule aõbina bina aõmydỹỹnana widỹỹõmy. 


text:
Waseriòre mahãdu, kaiboho Inynyrỹ Jesuisi Kristu, tetyhynytenyte loosòna wedu tii rare. Tai iny wiribi lahitxiõmy, wiweseweselemy iny‑di atximahãbenyke.


text:
Kie inyõ tahe dohodỹỹnawo‑ò kanalòkeki, womati debo tỹrỹrỹ‑di tywihikỹ‑di kanalòkeki, tahe tule iny aõkõdu mahãduõ kanalòkeki.


text:
Kai tywihikỹ dinodu‑ò marybekeki: Kaò bodonyke rynawihikỹ‑ò. Tahe marybekeki iaõkõ‑ò: Kiakile myike lamalemy ada bede‑txi aõbo bonyke.


text:
Boholake, waseriòreboho, kaiboho juhuu iny aõkõ mahãdu wese toite. Iribi ityhy ityhydỹỹdukõdu mahãdu iaõrarumy roirekemy, kaiboho Deuxu weselemy tadeletenyte atyhyna òraru‑ki. Aratamyhỹrenyre inatyhyna‑di ityhydumy boibekemy, tule kaiboho kowa biu‑ò hena bitabenykre. Deuxu dori rarybere: —Waluudu mahãdu tuu arisỹnykre.


text:
Kiawese, kaiboho urimynodu derarenyre aõhebo tatỹỹnyteri. Ityhy mahãdu tahe ararutỹkỹnymyhỹre tule aradyrenymyhỹre soldadu dohodỹỹna heto‑ò.


text:
Kia bede ywina rybe‑ki roire: iwese ixiluure wese, aerykõdu mahãdu luuke, wiery mahãdu wahe, abireludu wahe. Kia bede ywina biywinykeki, awimy botỹỹnymy mabeke.


text:
Inyõ tahe bede ywina rybe ibutumy riywinykeki, tahe sohoji aõmydỹỹna riywinyõreki, tai tahe bede ywina rybe ywidỹỹdu aõkõ ratxireri.


text:
Deuxu tarybe ririre. Kia rarybera: —Òta òta widỹỹõmy. Tule rarybera: —Rubudỹỹõmy. Tai òta òta biwinyõkeki tahe inyõ terubunyteki, kai bede ywina rybe yrubudỹỹdu aõkõ atxiteri. Òrarudumy tate.


text:
Iwese iny bede ywina rybe‑di tỹmyra ahãbenyke. Deuxu dori bede ywina‑di arararutxỹnyrenykre. Taita òbitimy botỹỹnybenyke, marybebenyke.


text:
Inyõ riwotòenyõmyhỹkeki, tule tamy riwotòenyõleke tawiribihitxinatxu‑u. Wotòedỹỹna wiribihitxina ratyre rare. 


text:
Waseriòre mahãdu, inyõ rarybekeki: —Jiarỹ watyhyna ijõdire. Tahe iaõmydỹỹna wihikỹ‑di aõkõ rare. Kia tahe aõ aõkõhyky heka rare tamy. Ityhynale kahãbu ritakekõ aõbo. Tahe reruinyreri.


text:
<n>(15-16)</n> Inyseriòreõ tyy, rỹsỹna ihoõke‑wana. Tahe inyõ tamy rarybekeki, ywina‑di bòhònyke, aheto‑ki biroxikemy. Tahe aõ riwahinyõra tyy, rỹsỹna‑wana. Aõbohe irybe rare. Aõkõhykyre irybe.


text:
Inyõ rarybeke‑wana: —Kai atyhyna dire. Jiarỹ waõwidỹỹna ijõdire. Biteòsinyke wadee atyhyna sohojile tamyreny wina‑di aõkõ. Tahe jiarỹ tamyreny waywina‑di adee ariteòsinykre kia òraru‑ki bobike jiarỹ Kristumy retyhynyrerimy. Watyhyna iny idiõre waõwidỹỹna ijõõre‑wana.


text:
Kai bityhynyke Deuxu sohojile raremy. Kia tahe awire urile diabo tyytybybina tule Deuxu rityhynyre. Tai ilau ruberumyhỹre.


text:
Tahe iwese ritidỹỹnamy roire wesemy tuu rotỹỹnyre aõmybo heka rarybera Abraõmy: —Boholake, Abraõ heka Deuxu rityhynyre. Tai Deuxu tii riòbitidỹỹnanyre. Tule, Deuxu tabiòwamy rininire.


text:
Betehebeny ini. Inyõ iòbitidỹỹmy ronyke‑wana inatyhyna sohojidile aõkõ tii ihỹke, tahe iwidỹỹna‑di tule wahe.


text:
Ijõre tahe: Raabe, aderanamy raremyhỹ. Iribi tii Deuxu rybedeòdu mahãdu riyrubunyra rubu lau, tahe riteònyre rywasi witxira‑di. Kia widỹỹna Deuxu Raabe riòbitidỹỹnyre.


text:
Iwese umy tyytyby‑di aõkõ rubumy rỹimyhỹre wese, tule inatyhyna sohojile aõ aõkõ rare tamywina‑di aõkõreki heka rubu wese rare. 


text:
Uritere, waseriòreboho, bedeerydỹỹdu mahãdumy aõkõ ixi‑di norenykõmyke. Ibede õnana hitxina txuu dorihe aõnihikỹkre bede erydỹỹdu mahãdu dee.


text:
Inyboho ibutumy sõwemy òraruna‑txi aõu aõu resemyhỹrenyre. Inyõ tarybe‑ki raòrarunyõkeki, tii iny òbiti rare.


text:
Iwese awaru iny riraòmyhỹre wese taumy ibutumy riraòmyhỹre. Awaruru‑ki juraròsòna rirutymyhỹreu, tii iraròsòna‑di rare. Tai tahe awaru iny riywinymyhỹre iumy ibutumy iny riraòmyhỹre.


text:
Betehebenyke iny heòty lawò nihikỹ‑ò iraròsòna iyjatyhyre tahe iraròsòdỹỹdu idile riraòmyhỹre titxibo inonana‑ò yhy nihikỹ iwetxi kedeakreki, ihãrele iraròsòna riraòmyhỹre.


text:
<n>(5-6)</n> Iwesele iny dòròtò rare. Iyjatyhyre ihãrele aõnihikỹmy rarybemyhỹre. Betehebenyke iny heòty helỹỹresi iyjare, ihãrele òtiranihikỹ ritoonymyhỹre. Dòròtò tahe heòty wese rare. Sõwemy heka òraru riwinymyhỹre. Dòròtò bede aõmydỹỹnanabina dinodu wese rare, inyumy susudỹỹdu dòròtò rare. Sõna bede tòtee‑ribi diabo mahãdu‑ribi heka nade.


text:
Ibutumy iròdu brebuna, nawii witxira witxira, iròdu beraludu, utura, riinytyhydỹỹnymyhỹre. Iny mahãdu iratyre irurudỹỹna dire.


text:
Inydòròtò‑di Deuxu inytybymy iny reàlàmyhỹre tule idi inymy raujõmomyhỹre. Deuxu ixiwesemy iny riwinyre, ihãrele iny wimy raujõmomyhỹre.


text:
Inyõ tary‑di Deuxu rirowòwydynymahãre tule idi ujõmomy reamyhỹre. Waseriòreboho, kiamy aõkõ idi boibeke.


text:
Òwòru inatxi wiribi lahitxire. Ijõ aõbo wiraty‑di raratynyke aõkõre? (Figueira azetonamy raratynyõtyhy) Videira figomy raratynyõtyhy. Juwyrabe hãloo‑ribi bebreke ròhònyõtyhy. 


text:
Inyõ bederykeki ibedeerynadikeki, tii ywimy ratximyhỹke. Ibutumy òbitimy ratxirerimy aõ riwinymyhỹremy rexityhynymy ixidi rõhõtinyõtyhy tyhymy rabekemy.


text:
Kaiboho awo‑ki ixiburena ijõdikeki, inywitxira hãrosu ijõdikeki tai tii deysamy atxiõke tai tuu marybeõke. Kai ruiwidỹỹõmy.


text:
Bedeerydỹỹna biu ludu juhule òbiti rare, idi ywina rare, rutaõna rare, wityhyna rare, ruxetòena rare. Awihyymy nodu widỹỹna rare.


text:
Òbitina aõu aõu kanakre ywinawidỹỹdu‑ò. Iwese aloborodu rehumyhỹre wese, tiiboho ywinamy rekoamyhỹrenyre. 


text:
Kai sõwemy aõdikemy tahõtinymahãte aõhebo aõkõ tetate. Tahe terubunymahãte. Inywixira aõmydỹỹna‑di òbire, tahe aõkõre. Tai aõbina tetelenymyhỹte ijei jei‑di. Aõ ijõõre texitòenyõma hãteki.


text:
Texitòenyteki, tetaõmahãtenyte. Teòsamy dori texitòenymahãtenyte. Ixidee sohoji dehunalemy tahõtinamahãtenyte aumydeewimy behukelemy.


text:
Bede aõmydỹỹnana luudu mahãdu heka Deuxu òludumy ihỹre. Kia aõbo teeryõtenyte, òbitiõna, mahãdu. Inyõ bede aõmydỹỹnana bina biòwamy ratxikeki, Deuxu òludumy rare.


text:
Aõ aõkõ aõbohe rybe riti kawese roire: Aõhe rare. Deuxu taTyytybytyhy inywo‑ki heka Deuxu risỹdỹỹnymyhỹre. Tai tahe iny‑di riijetyhymy ratximyhỹre. Aõbo heka kia rare?


text:
Tii tahe iny riruruteredỹỹnymyhỹre. Kawesemy ritina rarybere: —Iixiwedu mahãdu heka Deuxu ixi‑ribi rirehedỹỹnymyhỹre. Tahe ruxetòena sõwemy ixiwedekõ mahãdu‑ò riwahinymyhỹre.


text:
Deuxu‑ò bexiòhòdỹỹnykeki. Deuxu adee rexiòhòdỹỹnkre. Òrarudu mahãdu, ebòmy bexilyraranyke aòraru‑ribi bexitake, rybe inatxi mahãdu, araykyworeny biòbitinybenyke.


text:
Mabedewoke, bobuke, mahinyke aòraruna òraru‑ki. Ajuedena‑ribi arube rytynykre, eysa‑ribi mabedewomy atxikemy.


text:
Waseriòreboho, uritere aõmy wimy ryberenyõmy. Inyõ taityhydỹỹduseriòremy tuu ibinamy rarybekeki, iaõna aõna riaõkõkeki tii bede ywina ibinamy rarybereri. Bede ywina rybe riaõkõdỹỹnyreri. Inyõ bede ywina rybe riaõkõnykeki, tii bede ywina ywidỹỹdu aõkõ rare. Tii bede ywina rybe hitxidỹỹdu rare.


