# verses

text:
Ete wosini fini ele sios hinga tinda, sembe ha himako wui nindo tiki mekupu hima hinga funda funda ya wunu fi esi. Wosini ahirahi fi hakisini Gotri ni fi uchahambwani ele sios hima hinga tinda ete ka sembe wu handau hima ri, wui Apukolaka i tapa tenge tiki ya fi ha. Fini Andiok ko Siriya mapwa tokwe fi ai iro 


text:
Ateliya ko ki fi raini sipi tenge tiki fi rauni fi litiwani sipi o to fini ra ra Andiok ko tokwe ya fini raꞌai. Imbihumbwa o ko ki sios hima le Gotri tapa tenge tiki fini hasini humbwewani fi iro, Apukolaka tau fi randawa Gotri fini ga dani fi tau okula kinani. Woroti o tau fi ra ra apa o ko ki fi ai taro. 


text:
Andiok ko o ki fi raruni sios hima le fi heini wunu uchawani wu tani wu wausiwani Gotri fini ga randaro tau ti ya wunu fi sawe. Wosini ya fi sawe, “Gotri ele hima ba fwele keke numbo ti nambusindau, sembe wu ha ki.” 


text:
O ko ki Jutiya pe hima fwele sikani sembe ha hima lenga mwanji wu anambwani ya wu sawe, “E, Moses sawero Gotri lo mwanji tini ku sirinani hima tape kupu kuhi kunu kuto nambwe siwa, Gotri hinde apa kunu raꞌai kumbwa.” 


text:
O hinga wu bwasiwani Pol hima pi Banapas sembe amwaka laka wunu fi ani mwanji kwambu tiki wunu ga ya fi anambwanda. O hinga keke ele sembe ha himako hima fwelenga Pol hima pi Banapas ga ya wunu humbwe, wowa Jerusalem wu ini Jisas himache lenga sios mekupu hima lenga o mwanji ni wu wonorukwe kinani. 


text:
<pb/>Wosini ele sios hima le biya hinga wunu raꞌaisini wunu weseꞌasini wu ini Finisiya, Sameriya mapwa nindo ki wu i i o mapwa fisi kipe sembe ha hima leni hima ba fwele sembe Gotri ni haro tini ya wu sawehambwanda. O hinga wu wosiwani ele sembe ha himako sembe ti kipe naha ya wu eripenda. 


text:
<pb/>Wosini wu ini Jerusalem ko ti wu raruwani sios hima le, Jisas himache le, e, sios mekupu hima le ya wunu weseꞌa. Wosiwani Pol hima pi Banapas Gotri fini ga randaro tau leni ya wunu fi sawehambwanda. 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ni sembe haro Farisi hima fwele saini ya wunu sawe, “Kunu ele hima ba fweleni ma ku sawewa hima tape kupu wuhi ti sa wu kutosini Moses sawesiro Gotri lo mwanji tini sa wu sirinanda.” 


text:
<pb/>O hinga keke o mwanji ni wu wonorukwe kinani Jisas himache lenga ele sios mekupu hima lenga funda ya wu wau. 


text:
Wosini mwanji miyafo wu anambwasini Pita to saiꞌetisini ya ri sawe, “Ai hiparakambwe le, kunu ku hambwandau, injelembwa Gotri tau ti nunu hasini ani ni ri esisiwani ele biya hima ba fweleni Gotri mwanji a bwawani wu mendini sembe ti wu haro. 


text:
Gotri ele hima i inaka ni kipe naha hambwandau ti, o Gotri to nunu mekuro, ri sembe ti ele biya hima ba fwele keke okwe ri wondau. Gotri ri Himamwale kipe wunu haro, nunu ni ri haro hingambwa. 


text:
Rini sumbu ba fo hinga nunu wosisini sumbu ba fo hinga wunu wosinda nambwe, mina. Wunu sembe rini haro keke sembe wuhi ti ako naha. 


text:
O hinga keke hinde wowani Gotri ni ku simiyaneheindau? Kunu apa Moses kairo Gotri lo mwanji tinda norukweni sirinano tau kwambu hinga ti sembe haro hima ba fweleni ku ha kei. Injelembwa nui metele lenga apa nunu okwe o tau kwambu hinde nu ra kumbwa. 


text:
Nunu ka hinga nu hambwandau, Jisas Apukolaka to nunu keke ri woni nunu uchawani sembe ti nu hasiwani Gotri ya nunu ri raꞌaikonda. Woroti Gotri ele hima ba fwele keke okwe o hingambwa ri wondau.” 


text:
<pb/>Pita o hinga ri sawesiwani ele wausini bwandaro hima le mwanji fo wu bwa nambwe. O hinga keke wunu wasamba wu owesini Banapas hima pi Pol mwanji tunumbwa ya wu mendinda. Fini ele hima ba fwele nindo tiki Gotri ba fo ba fo sumbu ti fi tapa tenge ki fini haro tini ya fi bwanda. 


text:
Saimon tambwa ka kunu sawero ti, Gotri metengei naha ele hima ba fwele keke ri woni wui nindo tiki ri hi tini uchano himache rihi fwele ri esiro tini ri sawero. 


text:
Kale imbihumbwa Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei mwanji okwe o hingambwa sawesindau. Wui chengi foki ka hinga sawero:<pb/> 


text:
‘Apukolaka ete sawe, “Ichai ai a tano, wowa Defit aka wu londoro ti ani ai rasaiwa o etikonda.<pb/>Ele aka pe mwaꞌambwe hinga tinda kapwa woro. Woroti o aka o ani ai wokonda.<pb/>Wosini a rasaini ai ani esino.<pb/> 


text:
O hinga wosiwa ele hima ba fwele Apukolaka ni sa apa wu wakinehei.<pb/>Wunu ele mapwa ki dau hima ba fwele ahi wunu a nasini wunu ani esisiro.”<pb/> 


text:
<pb/>“Wosiwani ai inaka ti ka hinga ani hambwandau. Ele hima ba fwele Gotri ni sembe ti wu handawa nunu tau kwambu ti wunu ni nu ha hinga. 


text:
Mina. Nunu chengi foti ma nu kaini ka hinga ma nu sawe, ‘Kunu gambolombo gotri ni haro ba fo ba fo anguꞌomwe kapwa le ma ku haraꞌai. Wosini ele humwe sawe sumbu ma ku ratako. Hima le kupu ti omwe i kwele tiki injiwani haro omwe le apa ku a kei. Omwe fi ti okwe ku a hinga.’ 


text:
Do chengi hinga ti nu kaikondau ti, hinde wowani, nunu nu hambwasindau, imbihumbwa ete ta tani apa okwe, ele ko laka hinga Moses kaisiro Gotri lo mwanji bwandau hima fwele ele da. Wosini ele himati gisi hinga o mwanji ni lotu wondau aka tiki wu bwandau.” Chengi ti sembe haro hima kupu ba fweleni ekehero 


text:
<pb/>Ete wosini Jisas himache ele ga ele sios pe mekupu hima lenga ele sios hima le okwe, mwanji ti funda wu bwani wu mendisini wunu ga dau hima fopi ya wu ondiyasi, Pol hima pi Banapas ga fini humbwewa Andiok ko tokwe wu i ki. Hima mwe pi, fi hi ti ka, Jutas, hi rihi foti Basapas, rini ga Sailas ga. O fini ele sembe haro himako i nindo ki dau hima laka. 


text:
Fi ikowani fi tapa tenge tiki chengi foti wu haro ti ka hinga saweni kairo, “Nunu Jisas himache lenga sios pe mekupu hima lenga kunu nu sawekonda. Nunu kui hiparakambwe. Dohaꞌa chengi nu kairo ti, kunu hima ba fweleto sembe ku hasini Andiok ko tiki, Siriya ko tiki, e, Silisiya ko tiki ku dau leni nu kairo. Seꞌe, nui hiparakambwe le. 


text:
Nunu nu mendiro, nui nau fweleto wu ini mwanji foti kunu wu bwawani wui mwanji ti keke inaka tenge miyafo ku hambwandaro ti, e, kui inaka tini rakai kinani wu wosindaro ti. Woroti o sumbu hinga kunu wu wosi kinani wunu nu sawe nambwe. 


text:
O mwanji hinga ni nu mendisini nunu sembe funda nu hambwani mwanji ti funda nu bwani nu mendisini nui hiparakambwe fopi kunu tambwa nu humbwewani opi inda, nu okokonandau hima fisi pi Sol hima pi Banapas ga. 


text:
Nui takisopo ki funda nu bwani nu mendiro mwanji tini kunu sawe kinani Jutas hima pi Sailas nu humbwewani opi inda. 


text:
Gotri Himamwale kipe ti nunu ga dawani mwanji ti ka hinga funda nu bwani nu mendiro. Apa tau kwambu miyafo kunu ni ai nu ha hinga. Ka sumbu hinga tumbwa ma ku sirinanda. 


text:
Apa ele nimba gambo gotri ni ha kinani owero anguꞌomwe ti ku a kei. Omwe fi ti ku a kei. Hima le kwele tiki injiwani haro omwe ti apa ku a kei. Ele humwe ni sawe sumbu ti ma ku ratako. Kunu dele sumbu kunu nu sawero tini ku ratakowa, oti kipe naha. Seꞌe le. Kunu kipe kumbwa ete ya ma ku da.” 


text:
<pb/>Sios hima le o chengi hinga ni wu kaisini wunu humbwewani Andiok tokwe ya wu rai. Wosini ele sios hima funda wunu wausini o chengi ya wunu ha. 


text:
Ete wowani ele sios hima o chengi ni wu hambwasini ya wu eripe. Hinde wowani, o chengi wui sembe tini okularo. 


text:
Jutas hima pi Sailas, fini Gotri mwanji bwarakarandau hima. Worotiki ele sembe haro hima leni mwanji kipe miyafo naha ki fi bwarakarandani wui sembe tini fi rasaindani ya wunu fi okulanda. 


text:
Wondani Andiok ko tiki gisi miyafo hinga ya fi da. Wosiwani Andiok kipe sembe ha himako ele kipe naha fini weseꞌasini fini ai wu humbwewani metengei fini humbwero hima le tambwa ya fi ai i. 


text:
Pol hima pi Banapas fini o Andiok ko ki fi dani ele sembe ha hima lenga tau funda wu randani ele himiyama hurahama ni Gotri mwanji ti wu ondiyakandiyandani Apukolaka i mwanji kipe tini ya wu bwanda. Pol hima pi Banapas apumbwa apu fi iro 


text:
<pb/>Dani ini gisi fwele isiwani Pol Banapas ni ya sawe, “Sini ko laka mapwa tokwe ma ai si ini si hiparakambwe le ai si hei, imbihumbwa Apukolaka ri mwanji si bwarakarandaro ko leki. O keke si ini wunu si hei ki, kipe tumbwa wu dauꞌu, mina.” 


text:
Wowani Pol ya sawe, “Ori hima imbihumbwa Pamufiliya mapwa ki nunu andosiro. Wosini tau ti nunu heini nunu ga ri ra nambwe. O keke nunu ga apa ri i hinga.” 


text:
Ori hima keke mwanji kwambu tiki fi anambwasini tau ti funda ai fi ra nambwe. Wosini Banapas Mak ni ra ra rini ga fi ini sipi tenge fotiki rauni fi litisiwani sipi o to fini ra ra Saipuras ko tokwe ya fini rakachi. 


text:
Wowani Pol Sailas ga fi ikowani sembe ha himako ka hinga ya fini sawe, “Apukolaka ri okokona ti kini ga sa apa funda ku i.” 


text:
Ete wowani Siriya, Silisiya mapwa ki fi indani sios hima leni kwambu tiki wu eti kinani ya wunu fi okulanda.<pb/>


text:
Fi ini Depi ko ki fi rarusinimbwa Lisitara ko okwe ya fi i. O ko ki Jisas ni sirinandau hima fori ya da, hi rihi ti Timoti. Rini Juta hima kupu humwe fo, ti che, tini sembe ha humwe. Woro ri yapai rini Girik pe hima. 


text:
Lisitara pe Aikoniyam pe sembe ha himako le ri sumbu tini wu heini ka hinga ya wu sawenda, “Timoti hima kipe naha.” 


text:
Pol Timoti ni raꞌai kinani ri wondau. O keke rini raꞌaini hima tape kupu rihi ti ya rini kuto. Hinde wowani, rini ka hinga ri hambwaro, Timoti hima tape kupu rini kuto nambwe nawa ele Juta hima kupu mwanji rini saweno. Hinde wowani, wunu tinda wu hambwasindau, Timoti yapai rini Girik pe hima. O keke Timoti hima tape kupu rini kuto nambwe ri daro. 


text:
Wosini ele ko laka tokwe wu ini mwase Jisas himache lenga sios pe mekupu hima lenga Jerusalem ki funda wu bwani wu mendiro mwanji o tini sembe ha himako ni ya wu handa. Wosini ya wu sawe, “Kunu ahaꞌa sumbu ni ma ku sirinanda.” 


text:
O hinga wosiwani sembe haro sios hima ele kwambu tiki ya wu eti. Wondawani sembe handau hima le gisi gisi miyafo naha ete ya sukwanda. Pol Masetoniya pe hima forini tukuyaneheiro 


text:
<pb/>Ete wondawani Gotri Himamwale kipe ti Esiya mapwa ki Gotri mwanji ti wu bwano keke minambwe wunu nasiwani wu ini Firisiya, Galesiya opi mapwa fisi nindo ki ya wu i. 


text:
Wu ini Misiya mapwa ki wu ambwesini Bitiniya mapwa tokwe wu raru kinani ya wu simiyanda, hinde wowani, Jisas Himamwale tito wunu ichakisiwani. 


text:
Wosini niliki ki Pol tukuyaneheini mwaꞌambwe foti ya ri hei. Ri heiwani Masetoniya pe hima fori enindani Pol ni ya ri ekichasinda, “Mini soluwara oti ma yetikinani Masetoniya mapwa tokwe sikani ma nunu okula.” 


text:
Ete wowani Pol o sumbu ri heisini metengei mwanji ti funda nu bwani ya nu mendi, numbo ete nu wakini Masetoniya mapwa tokwe ma nu i. Nu hambwanda, Gotri o nunu uchanda, Gotri mwanji kipe wunu nu sawe ki. Litiya sembe haro 


text:
<pb/>O hinga keke Toroas ko ki sipi tiki nu rau nu litisiwani sipi metengei ete nunu rani Samoteres ko ki ya nunu raꞌai. Wosiwani o gisi hundusini lindanawani nurumbu o sipi ki ai nu rau nu litisiwani Niyapolis ko tokwe ya i. 


text:
Wowani o ko nu hanjaꞌaisini Filipai ko laka ki ya nu raru. Ka ko injelembwa Rom pe himako to tani litiro. O ko, ko omwesika laka, ele Masetoniya mapwa tokwe dau ko ni dikiro. O ko laka ki gisi fwele ya nu da. 


text:
Wondawani himati gisi tawani hoko tokwe nu ini ini injiro ko laka lengenumbo tiki nu raruni fwa foki ya nu i. Nunu ete nu hambwa, ka fwa takai ki Gotri ni uchahambwano michi fo o da. Ka fwa nu heiwani himiyama fwele o ki wu wausiwani nu litisini wunu ga mwanji ya nu anambwanda. 


text:
Wowani humwe fo, hi ti Litiya, tindo ka mwanji ya ti mendi. Tini Gotri ni lotu wondau. Tini Taiyataira ko laka pe humwe. Tini nikaꞌari naro ki ya tau ti randau. Wowani Apukolaka to sembe tihi jamekowani wasamba owesini Pol bwandau mwanji ti ya ti mendinda. 


text:
Wosini uku ya ti ya. Ele ti hima kupu le, wunu okwe, tini ga uku ti ya wu ya. Wosini ya nunu ti sawe, “E, ete ku hambwawa, ani Apukolaka ni sembe mwe naha ani haro. O hinga nawa ma ku tani ai aka ki ku da.” O hinga ya nunu ti ekichasinda. Wondawani ti mwanji tini nu mendini ya nu sirina. Pol hima pi Sailas Filipai ko ki kalapus aka fini rawaruro 


text:
<pb/>Gisi foki Gotri ni uchahambwandau michi o tokwe nu indawani tau ra humwe fo tani numbo tiki ya nunu hei. O tau ra humwe himamwale kapwa tini ga dawani wupa ti ya ti wonda. Wondawani o humwe o himamwale kapwa ni ba fo ba fo mwanji ti ti silindawani o himamwale kapwa ga mwanji wasa ya tini bwanda. O hinga wondawani o humwe ni oweni dau hima le wunu ya laka wu torondau. 


text:
Woro o humwe Pol ga nunu ga gisi gisi ti sirinani ti i i ka hinga ti uchandau, “Kale bai hima kari kau dau Gotri ni tau randau hima mwe naha. Wunu Gotri nunu raꞌaino numbo ni nunu sawendau.” 


text:
Gisi gisi do humwe o sumbu hinga ni ete ti wo wowani Pol diyahani ri jamekoni o himamwale kapwa ni ya ri sawe, “Jisas Kurais hi tiki mini a sawendau, do humwe ma andosini ma i.” Ete wowani metengei ete o humwe ni andosini ya i. 


text:
<pb/>Wowani o humwe ni oweni dau hima ele o himamwale kapwa ki ya wu torondau numbo ti wu heiwani humburo. O hinga keke Pol hima pi Sailas wu toroꞌinjisini ele koti mendindau hima laka ni sawe kinani hima waundau apweli tiki ya fini raꞌai. 


text:
Wosini ya wu sawe, “Dopihaꞌa Juta hima kupu. Fini do ko laka pe himiyama hurahama nuhi leni walambe sumbu fi wosindau. 


text:
Wondawani ele himiyama hurahama mwanji fini ni au hinga wu bwandani ya fini omwemendinda. O hinga wowani ele koti mendindau hima laka ya wu sawe, nikaꞌari fihi hungosini gasa kumbo tiki fini wu tanambwa ki. 


text:
Ete wowani gasa kumbo tiki fini wu tanambwasini kalapus tiki ya fini rawaru. Wosini o kalapus aka aulindau hima ni mwanji kwambu ki ya wu sawe, norukweni fini ri aulinda ki. 


text:
Wowani aulindau hima ori mwanji kwambu ki rini sawewani ya ri mendi. Wosini kalapus aka tipa we naha ki fini rawarusini seke fihi ti me domo fo toroni ya fini ri injisi. 


text:
<pb/>Wosiwani kalapus aka tiki wu dasini o nili wemi ki Pol hima pi Sailas Gotri ni fi uchahambwandani hukwa ti fi randawani kalapus tiki dau hima le ya wu mendinda. 


text:
Wowani metengei ete minawe omwesika naha ti dikoni ele aka kiro worumbo o tini ya raꞌichiꞌuchanda. Ete wowani ele aka lei lengenumbo ti randokoni kalapus ki dau hima leni injisiro seni kupu ti ya hungoni sika. 


text:
Wondawani o kalapus aka aulindau hima ri, ri apapanani ri saini o aka lengenumbo ni heiwani tinda ete randosinda. Ete wowani ya ri wohambwakahambwa, kalapus himako tinda wu akini wu ihiro. Wokoni ri gipi huweche ri longosini rinjenga ya ri ai ri yeni si ki. 


text:
O hinga ya ri wosikondawani Pol hapa tinga ri uchani ya rini sawe, “Apa minjenga ai yeni si kei. Nunu tinda ete do nu da.” 


text:
Ete wowani ori kalapus aka aulindau hima lamu keke ata ti au laka ri uchandau tinga ri saini Pol hima pi Sailas tambwa kalapus aka we tokwe ya ri raru. Wosini ri akindani seke tapa rihi ti rikirikinandani fi seke mu tiki ya ri opulisi. 


text:
Wosini fini rani hoko tokwe rarusini ya fini ri sawe, “Kini hima omwesika naha. Ani apa hinde hinga a wosiwa Gotri ani okulani raꞌaino?” 


text:
<pb/>Ete wowani ya rini fi sawe, “Jisas Apukolaka ni sembe mihi ti ma hawambwa Gotri mini ai ri ratani rihi mini ri nano. Wosini mi hima kupu le okwe o hingambwa wunu ri wosikonda.” 


text:
Wosiwani metengei o gisi kumbwa fini raꞌaisini okwe fihi tini ya fini ri injinda. Wosini rini ga ri hima kupu lenga metengei naha uku ti ya wu ya. 


text:
Ete wosini fini ri rani ri aka tokwe wu isini ahirahi ti ya fini ri yakwa. Wosini Gotri ni sembe wuhi wu haro ti keke ele ri hima kupu lenga ya wu eripeꞌaripenda. 


text:
<pb/>Da hinga woni lindanawani koti mendindau hima laka leto apungwandai kicha himako fweleni kalapus aka tokwe wunu humbwewani wu ini ya wu sawe, “Opi hima fisi ma hanjaꞌaiwa sa fi i.” 


text:
Ete wowani kalapus aka ni aulindau hima ori o mwanji ri raꞌaini Pol hima pini ya ri sawe, “Koti mendindau hima laka le kini ani hanjaꞌaisiwa ki i kinani mwanji wu sawero. O keke kini kalapus tiki ki daro ti, ya ma ki iwa sembe kihi ti sa wahapi.” 


text:
<pb/>Ete wowani Pol ga mwanji wasa ti ya wunu ri sawe, “Sini Rom pe hima hinga si waꞌaisindau. Woroti kunu si mwanji ti ku wonorukweni ku mendi nambwe, mina. Wosini ele himiyama hurahama i mwakambe tiki nindumwasari sini ku tanambwasini kalapus tiki sini ku rawaruro. Wosini apa nimba sini ni ku yanini ku humbwewa si i kiꞌi? Minambwe naha. Kunjenga ku tanimbwa apa hoko tokwe sini ku rawarano.” 


text:
<pb/>Ete wowani ele apungwandai kicha himako mwanji ti koti mendindau hima laka le tambwa ya wu raꞌai. Wowani ele koti mendindau hima laka le o mwanji ya wu mendi, fini Rom pe hima hinga fi waꞌaisindau. Ete wokoni ya wu aki. Wosini ya wu hambwa, fini Rom pe hima pini norukweni koti wo nambwe. 


text:
O hinga wu hambwafuni wunjenga wu ini mwanji wahapi tiki fini keke wu bwani hoko tokwe ya fini wu rasira. Ete wosini ya fini wu sawe, ka ko laka fi andosini mapwa fo tokwe fi i kinani. 


text:
Wowani o kalapus aka fi andosini Litiya i aka tokwe ya fi i. Fi ini sembe ha hima fwele fi heini wunu okulano mwanji fwele ya wunu fi ha. Wosini ya fi i.<pb/>


text:
Pol hima pi Sailas fi ini Amifipolis ko ya fi raru. Wosini ai fi ini Apoloniya ko ti fi raruni o ko fi andosini fi ini Tesalonaika ko laka tiki ya fi raru. O ko ki Juta hima kupu lei lotu wo aka foki ya da. 


text:
Ete wosini Pol o imbihumbwa ri wosindaro sumbu hinga ya ri ai wosi. Ka lotu wo aka laka ki ele hima ga ya wu raru. Wosini himati gisi namili ki ele hima ga Gotri chengi tiki kaisiro mwanji tini ya wu bwanda. 


text:
Rini ka Gotri mwanji mu naha tini ri bwandani ya wunu ri sawe, “Kurais metengei amwaka ri mendini ri hasini ri ai sairo.” Wosini ya ri sawe, “Jisas hi tini kunu a sawendau ti, ori Kurais, Gotri ri tau ra kinani humbwero hima.” 


text:
Wosiwani Juta hima kupu fwele wui nindo tiki o mwanji ni kipe wu hambwasini sembe ti wu hasini Pol hima pi Sailas ni wu sirinani ya wu i. O ko ki dau Gotri ni akindau Girik pe hima fwelenga hi chele hima wui humwe lenga wunu okwe o sumbu hingambwa ya wu wosi. 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu le, ka sumbu ni wu heini sembe amwaka ti ya wu a. O hinga keke ele rasikoli hima ni ya wu rata. Wunu kapwa hima naha, ele gisi hinga hima waundau apweli tiki wu dau. O hinga wunu wu ratasini o ko laka kipe hima lei sembe tini wu yeni rasaiwani sembe enge a ti ya wunu sukwa. Wokowani Jeson aka tini wu haweisini ya fini wu wakinda, hoko tokwe fini wu rakwaini ele himiyama hurahama ni ha kinani. 


text:
Wu wakini fini wu hei nambwe. O hinga keke Jeson ga sembe ha hima fwelenga wunu ni rani o ko laka kipe koti mendindau hima laka le tambwa ya wu raꞌai. Wosini ka hinga ya wu sawe, “Dele hima delehaꞌa nuwe ki dau hima leni sembe wu rasairo. Wosini wu tani dohaꞌa ki wu dau. 


text:
Ete wowani Jeson wunu rani aka rihi tokwe ya wunu raꞌai. Dele hima hinga tinda wunu Sisa king apukolaka ri mwanji ti wu yetupwandau. Wunu ka hinga sawendau, ‘King fo o da, hi rihi Jisas.” ’ 


text:
Kale himiyama hurahama ga o ko laka pe koti mendindau hima laka lenga o mwanji ni wu mendikoni ete ya wu apapana. 


text:
O hinga keke kale koti mendindau hima laka leto Jeson ga ele rini ga daro hima fwelenga wunu sawewani wunu kotimworo ya ti wu hasinimbwa wunu andosini ya wu i. Pol hima pi Sailas Beriya ko ki tau fi raro 


text:
<pb/>Wosini o niliki kumbwa ele hiparakambwe Pol hima pi Sailas ni wu humbwewani Beriya ko ki ya fi i. Fi ini Beriya ko ki fi rarusini Juta hima kupu lei lotu wo aka ki ya fi raru. 


text:
Juta hima kupu le Beriya ko ki wu dau ti, wunu hima kipe naha. Tesalonaika ki dau Juta hima kupu leni wu dikindau. Beriya ko ki dau Juta hima kupu le Gotri mwanji wu mendini o keke wu wondau. Wosini gisi gisi Gotri chengi tiki dau mwanji tini wu kilindani ete wu hambwandau, mwanji fihi mwe naha umo, mina. 


text:
O hinga wu wo wo wunu hima miyafo sembe wuhi ti ya wu ha. Girik pe hi chele humwe fwelenga Girik pe hima fwelenga wunu okwe sembe ti ya wu ha. 


text:
Ete wondawani Tesalonaika ko ki dau Juta hima kupu le wu mendiwani Pol Beriya ko pe hima leni Gotri mwanji ya ri bwanda. Wosini ka ko ki ya wu i. Wosini ele himiyama hurahama wui inaka ni wu jamekowani ya wu apapana. 


text:
Ete wowani metengei ete ele sembe haro hima Pol ni wu humbwewani hapimwai tokwe ya ri rai. Wondawani Sailas hima pi Timoti to Beriya ko ki ya ete fi da. 


text:
Ete wondawani Pol ni numbo ki raꞌairo hima le ete rini raꞌaini Atenes ko ki ya rini rakaru. Dani ini wu ai ikowani Pol Sailas hima pi Timoti ni mwanji ka hinga ya ri humbwe, “Kini ani tambwa ma ki tamata.” Pol Atenes ko ki Gotri mwanji ri bwaro 


text:
<pb/>Wosini Pol Atenes ko ki ri dani fini ri nikisindani ri heiwani o ko laka ki gambolombo gotri miyafo naha o ki ya da. Wowani sembe rihi ti o mwaꞌambwe ni kapwa naha ya ri mendi. 


text:
Ete wofunu Juta hima kupu lei lotu wo aka ki ri ini Juta hima kupu lenga ele Gotri ni akindau hima ba fwelenga ya wu anambwanda. Wondani gisi gisi hima waundau apweli ki ri ini ele hima wausiwani wunu ga mwanji ya ri bwanda. 


text:
Wondawani hambwa kipe hambwandau hima fwele, wunu fwele Epikuriyan hi uchandau, wunu fwele Sitoik hi uchandau, woro wunu mwanji ti rini ga au hinga ya wu anayenda. Wondani fwele ete sawe, “Ka bai perumbwa perumbwandau hima bwele mwanji ni ri bwakondau?” Wowani fwele sawe, “Do hima ko ba fwelei gotri leni ri sawendau.” Pol Jisas mwanji ga ri hasini ai ri sairo mwanji ga wunu ri bwandawani wunu o hinga ya wu sawenda. 


text:
Ete wosini Pol ni Ariyopakas ki wauro kanisol hima le tambwa ya rini wu raꞌai. Wosini ya wu sawe, “Nunu kale himiyama hurahama leni mwanji anandi mi bwandau tini nu hambwa ki. 


text:
Ele Atenes ko kipe hima lenga o ko ki dau hima kicha lenga wunu sumbu kipe hinga wu wonda nambwe, mina. Wunu gisi gisi mwanji anandi hinga tini wu mendi mendi wu bwa bwa ele tau ra gisi wuhi nimba ete ini humbundau. 


text:
<pb/>Ete wowani Pol Ariyopakas ki wauro kanisol hima le nindo ki etisini ya ri sawe, “Kunu Atenes pe hima. Kunu ani heiwani kui gotri leni lotu wondau sumbu hinga tinda ete ku torosindau. 


text:
Mwase ani ini ele ku lotu wondau mwaꞌambwe leni ani heisinimbwa ani ini kui gotri keke yaro tei foti okwe ani heiro. O tei tenge ki mwanji foti ka hinga kaisinda, ‘Ahaꞌa tei oti nu hikisandau gotri fo keke, rihi.’ Woro kunu nimba ete rini ku lotu wondau ti, apa o Gotri mwanji mu mwe ti kunu a sawekonda. 


text:
<pb/>“Gotri tombwa ahaꞌa nuwe ri wosini kalahaꞌa nuwe ki dau mwaꞌambwe hinga tinda ri wosiro. Do Gotri mwe ri niri tinga nuwe tinga rindombwa Apukolaka. O hinga keke rini hima to kiro lotu wo aka tiki raruni ri litinda nambwe. 


text:
Rini mwaꞌambwe foti keke heifunda nambwe. O keke hima i tapa foki apa hinde rini okula kumbwa, mina. Rini rinjenga hima i himamwale ri owesini ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ele hima ni ri handau. 


text:
Rindombwa nui atei funda naha ri wosiwani o atei tombwa ele himiyama hurahama miyafo wosiwani sukwaro. Wosiwani do nuwe ki ele mapwa ele mapwa wunu humbwero. Rinjenga gisi ti wunu oweni nuwe woro ti ele mapwa hinga tinda wunu fikasiro. 


text:
Ele sumbu hinga ri wosiro ti, ele hima Gotri ni wu wakinehei ki. Rini wu wakinehei ki ete wu simiya simiyawa mwe naha ki apa rini wu hei sindau. Hinde wowani, rini nunu funda funda ki apahime ri da numbwa. 


text:
Nunu rini ki himamwale ti, e, kwambu ti nu torosinimbwa nu ichiꞌuchandau. Wosini nunu rini funda naha kekembwa nu dau, ele kui nindo ki dau hambwandau hima fwele ka hinga sawero hinga, ‘Nunu okwe ri che hinga nu dau.’ 


text:
O hinga nunu ri che hinga nu dasini ka hinga nu hambwa hinga, Gotri rini gol, silifa, e, humokuto tiki wosindau mwaꞌambwe hinga. Wondani nunu ka hinga nu hambwa hinga, o hima i inaka tiki hima i tapa tiki rini wosiro. 


text:
Imbihumbwa pe hima le Gotri ni wu hikisasini wu wondaro sumbu tini Gotri o gisi ki mwanji kwambu tiki wunu sawe nambwe. Woroti apa ele ko ele ko pe hima leni mwanji kwambu tiki ya wunu sawenda, wunu kapwa sumbu wuhi gumwa wu si kinani. 


text:
Hinde wowani, koti wono gisi foti o kunu owesinda. O gisi ki ele himiyama hurahama lei sumbu tini wunu silikonda. Mwanji rihi ti kipe naha tumbwa ete indano. Gotri hima foni o rini esisinda. Rindo ka koti wono gisi tini aulindano. Ori hima hasiwani Gotri matimat ki ai rini rasairo. O keke sembe mwe naha ma rini nu ha.” 


text:
<pb/>Wowani hasini matimat ki ai sairo mwanji o tini wu mendini hima fwele rini sawehingiwani hima fwele ete ya wu sawe, “Mi sawero mwanji ti ai nu mendi ki.” 


text:
Wowani hima fwele ri mwanji ni sirinani sembe ti ya wu ha. Wui nindo ki hima fori Daiyonisiyas, rini Ariyopakas ki waundau kanisol hima fori, humwe foti hi tihi ti Damaris, e, hima fwele okwe o hingambwa sembe ti ya wu ha.<pb/>


text:
Ri ini Juta hima kupu fori ya ri hei, hi rihi ti Akwila, ko hapa rihi ti Pondas. Imbihumbwa hinga rini ga ri humwe Pirisila ga Itali mapwa fi hanjaꞌaisini fi taro. Hinde wowani, Rom pe king apukolaka, Kolotiyas, Juta hima kupu leni ete sawero, “Kunu ma saini Rom ku andosini mapwa foki i.” Ete wondawani Pol ini ya fini hei. 


text:
Fini rini ga ya tau funda fi randau hima. O keke fi aka ki funda wu dani tau ya wu randa. Wunu nikaꞌari ba kindau aka tini wu wosindau. 


text:
Ele himati gisi hinga Pol ini Juta hima kupu lei lotu wo aka ki ri raruni Gotri mwanji ya ri bwanda. Rini Juta hima kupu lenga, e, Girik pe himako lenga Jisas ni sembe wu ha kinani sembe wuhi ti ya ri yenda. 


text:
<pb/>Wondawani dani ini Sailas hima pi Timoti Masetoniya fi andosini fi sikasiwani Pol Gotri mwanji ti gisi gisi o ki ri bwandani ka hinga ya ri sawe, “Jisas rini Kurais.” 


text:
Ete wowani wunu ri mwanji ni wu yetupwasini ya rini saweholiya. O hinga wu wosiwani ri saini kowe ri jamekoni tombokosini ya wunu ri sawe, “Hinde wowani kunu ku tikihewa o kui sumbu fo. Ani o keke kapwa sumbu nambwe. Apa ani hima ba fwele tambwa ani ikonda.” 


text:
Wosini Pol o lotu wo aka andosini hima fori aka tokwe ya ri i, hi rihi ti Tisiyas Jasitas. Ori hima Gotri ni lotu wondau. Aka rihi ti Juta hima kupu lei lotu wo aka takai naha ki dau. 


text:
Juta hima kupu lei lotu wo aka aulindau mekupu hima ri, hi ti Kurisupas, rini ga ri hima kupu lenga Apukolaka ni sembe ti funda wu haro. Ete wondawani Korin ko pe hima miyafo naha Pol mwanji tini wu mendini sembe ti wu hawani uku ti ya wunu yasinda. 


text:
<pb/>Wosini gisi fo niliki Pol mwaꞌambwe fotini tukuyaneheindau hinga amwei ri heiwani Apukolaka ya rini sawe, “Mini apa aki kei. Mina. Amwei ma ete wunu sawenda. Mini takisopo ti apa dimi kei. 


text:
Ani mini ga a dau. Hinde na hima forito apa saini mini yeni walambe sumbu ti mini wosi kumbwa. Ani ai himiyama hurahama miyafo naha o ko laka ki o da.” 


text:
Wosiwani Pol Korin ko ki ri dawani asama fori ini nika le tapaꞌangi ini hatachi funda ya i. O ki ri dani Gotri mwanji tini ya wunu ri ondiyakandiyanda. 


text:
<pb/>Wondawani Galiyo Girik mapwa pe gapiman hima laka hinga daro gisi tiki Juta hima kupu le funda wu saini Pol ni sembe enge ti wu ani rini toroni Galiyo tambwa wu raꞌaisini ya wu sawe, 


text:
“Dori hima dele himiyama hurahama ni ri ondiyakandiyandau ti Moses sawero Gotri lo mwanji ti wu yetupwasini Gotri sumbu ba fo hinga ni wu lotu wonda ki.” 


text:
Wowani Pol mwanji wasa ri bwakondawani Galiyo to Juta hima kupu leni ya ri sawe, “Kunu dele Juta hima kupu, e, dori hima gapiman lo mwanji ti ri yetupwasini bwelefo kapwa sumbu fotini ri wosipo apa kui mwanji ti a mendiu. 


text:
Woroti ahaꞌa kunjenga ku tani kui mwanji tinga kui hi tinga, e, kui Gotri sumbu tinga ku ani siliro. Woroti sa biya da. Kunjenga do sumbu ma ku wonorukwe. Ani kale sumbu hinga keke kui koti a mendi hinga.” 


text:
O hinga wowani Juta hima kupu lei lotu wo aka tini aulindau mekupu hima fori, hi ti Sositenis, rini ni wu toronambusini o koti wondau aka lengu tiki ya rini wu ye. Wosiwani Galiyo o sumbu hinga tini inaka tenge miyafo ri hambwa nambwe. Pol Siriya mapwa Andiok ko tokwe ai iro 


text:
<pb/>Wondawani Pol o ki gisi miyafo hinga ya ri da. Wosini ri ikoni sembe ha hima ele ni ri weseꞌasini sipi ti ri rauwani sipi oti o ko andosini Siriya mapwa tokwe ya i. Ete wowani Pirisila hima pi Akwila rini ga ya i. Wu indani Sengiriya ko tiki Pol mwa kopika rihi ti ya ri yeto. Hinde wowani, rini sumbu fo ri wosi kinani Gotri ni mwanji kwambu tiki ri funda ri bwani ri mendiro. 


text:
Ete wosini wu ini Efesas ko wu raruni Pol o ko ki ya fini ando. Wosini rindombwa ele Juta hima kupu lei lotu wo aka tiki ri raruni wunu ga ya wu anambwanda. 


text:
Wondawani ya rini wu sawe, “Mini nunu ga gisi huwe laka hingache ma da.” Wowani rini o mwanji ni minambwe ya ri na. 


text:
Da hinga woni wunu ri weseꞌasini ya ri sawe, “E, Gotri okokona nawa gisi fo kunu tambwa ani ai tano.” Wosini sipi tenge tiki ri ai rauwani Efesas ko andosini ya i. 


text:
O sipi ini Sisariya ko tiki yenjimbelewani Pol saini sipi oti andosini Jerusalem ko tokwe ri ini sios hima leni ya ri weseꞌa. O hinga ri wosini Andiok ko tokwe ya ri rai. Apolos Efesas ko tiki Gotri mwanji ti ri bwaro 


text:
<pb/>Wosini Pol Andiok ko tiki gisi miyafo hinga ri dasinimbwa ya ri ai i. Ri ini Galesiya mapwa, Firisiya mapwa tokwe dau ele ko ele ko ri i i ele sembe haro hima leni kwambu tiki eti kinani ya wunu ri okulanda. 


text:
<pb/>Wondawani Juta hima kupu fori, ri ko hapa ti Alekisandiriya, hi rihi ti Apolos, ri ini Efesas ko tiki ya ri da. Rini Gotri chengi hukwe ti tinda norukweni ri hambwasini mwanji kipe naha tumbwa bwandau hima. 


text:
Metengei naha ko foki ri dawani Apukolaka i numbo kipe tini rini ondiyakandiyawani sembe rihi ti Apukolaka ni ri sirina kinani au ti ya rini sai. Wondani rini ele himiyama hurahama ni Jisas to wosindaro sumbu tini norukweni ya wunu ri sawenda. Woroti Jon to ele hima ni uku minde ki yasindaro sumbu tunumbwa ri hambwandaro. Jisas Gotri Himamwale kipe ki uku yasindau sumbu ti ri hambwa nambwe. 


text:
Rini ele himiyama hurahama ni ri aki nambwe Juta hima kupu lei lotu wo aka tiki ri rarusini Gotri mwanji ti ya ri bwanda. Wondawani Pirisila hima pi Akwila o mwanji ni fi mendifuni rini fi raꞌaisini kipe naha ri hambwa kinani Gotri numbo ni mwanji fwelenga norukweni ya rini ai mekutakunda. 


text:
Da hinga woni Apolos Girik ko tokwe ri i ki ri hambwandawani Efesas pe sembe haro himako ri inaka tini wu hambwasini rini okulani Girik pe sembe haro hima leni chengi foti ya wu kai, ri ini ri raruwa wu tani wu eripeni rini wu raꞌai kinani. Wosiwani Apolos ri ini Girik ko tiki ri rarusini ele sembe ha himako ni kipe naha ya wunu ri okulanda. Mwase Gotri wunu keke woni wunu okulasiwani sembe ti Gotri ni wu haro. 


text:
Wondani ele hima i mwakambe tiki Juta hima kupu lei hambwa ni ri diki kinani mwanji kipe naha ya wunu ri sawekawenda. Rini Gotri chengi tiki dau mwanji tini ri toronambusini amwei naha ya wunu ri sawekawenda, Jisas rini Kurais, Gotri ri tau ra kinani humbwero hima.<pb/>


text:
Apolos Korin ko tiki daro gisi tiki Pol ele kimba laka dau mapwa ki ri i ini Efesas ko tiki ya ri raru. Wosini o Efesas ko ki Jisas ni sirinandau hima fwele ya wunu ri hei. 


text:
Wosini ya wunu ri sili, “Imbihumbwa sembe ku haro gisi tiki Gotri Himamwale kipe ti kunu ki rairoꞌo?” Ete wowani wunu ga mwanji wasa ti ya wu sawe, “Mina. Nunu Gotri Himamwale kipe dau mwanji ti nu mendi nambwe.” 


text:
Ete wowani Pol ga ya wunu sawe, “Wo, o hinga ti kunu bwele uku hinga tini ku yaro?” Wowani wunu ga ya wu ai sawe, “Nunu Jon ri sawendaro uku ya sumbu ni nu sirinani uku nu yaro.” 


text:
<pb/>Ete wowani Pol ya wunu sawe, “Imbihumbwa Jon ele hima ni uku ti wunu ri yasisini wunu sawe, ‘Kunu kapwa sumbu kuhi ti gumwa ma ku sisini uku ti ma ku ya. Wosini ai gumwa tokwe tano hima ni sembe kuhi ti ma rini ku ha.’ Hima mwe ri rini Jisas.” 


text:
Ete wowani Pol ri tapa ti wui tape tenge tiki wunu ri owewani Gotri Himamwale kipe ti wunu tambwa raiwani ba fo ba fo mwanji gale hinga wu bwandau tinga Gotri mwanji tini ya wu bwarakaranda. 


text:
<pb/>Wosini Pol ele Juta hima kupu lei lotu wo aka tiki ri rarusini kwambu tiki ri etisini au laka Gotri mwanji ti ya ri bwanda. Wondani wunu ga ri bwandani Gotri kwambu tini kipe wu hambwa kinani wui sembe tini ya wunu yeni rasainda. Wondawani nika ti namili ya uchasi. 


text:
Wondawani hima fwele sembe wuhi ti wu ha nambwe emendiki naha wu dani ele himiyama hurahama i mwakambe tiki Apukolaka i numbo tini kapwa mwanji ti ya wu sawenda. Ete wowani Pol wunu hanjaꞌaisini ele Jisas ni sirinandau himako numbwa wunu ni rani ya wu i. Wosini ele gisi hinga Tiranas sukul wondaro aka laka ki Gotri mwanji ti ya wunu ri bwanda. 


text:
O tau ni ri randawani asama fisi ya i. Wowani Esiya mapwa ki dau hima le tinda ete Apukolaka i mwanji ti ya wu mendi. Juta hima kupu fwelenga Girik pe hima fwelenga wunu okwe o mwanji numbwa ya wu mendi. Sifa i hurahama che 


text:
Wondawani ele hima nikaꞌari sumbu fwele wu ratani Pol ri tape tenge tiki wu owesiwani da hinga woni wu ai ra ra ele hahungondau hima le tambwa wu raꞌaini wui tape tiki owewani himamwale kapwa wunu ga daro ti sirani ikowani hahungo wuhi ti ya humbu. 


text:
<pb/>Ka gisi ki Juta hima kupu fwele ya da. Wunu ya tau wuhi ti ele ko ele ko wu ini himamwale kapwa hima ga dau ni rani wu rumbwendau. Wunu fwele Jisas hi tiki nimba wu uchani simiyaneheindaro. Wondani ka hinga ya wu uchani sawenda, “Pol Jisas hi tiki ri mwanji ri bwandau, woro o hi ki kwambu tiki kunu a sawenda.” 


text:
Do tau hinga randaro ti kale Sifa i tapaꞌangi hatachi fisi che leto randaro. Sifa rini Juta hima kupu lei puris hima apukolaka. 


text:
O hinga wu wosiwani o himamwale kapwa mwanji wasa ka hinga ya wunu sawe, “Ani Jisas ani hambwandau. Pol okwe rini ani hambwandau. Wo kunu namo?” 


text:
Ete wowani o himamwale kapwa ga dau hima ori ri chunani wui tenge ki ri rauni wunu yeni ya wunu enginaꞌi enginata. Wosini wui tape ti kapwa sumbu naha ti wunu ri wosini nikaꞌari wuhi ti ya ri sefehe. O sumbu hinga keke o aka wu andosini sirani hima tape ba wu akini ya wu i. 


text:
Da hinga woni Efesas ko ki dau Juta hima kupu lenga Girik pe hima lenga wunu tinda ka mwanji ni wu mendikoni aki omwesika naha wunu ki ya sukwa. Ete wokoni Apukolaka ri Jisas hi tumbwa ya wu rasai. 


text:
Wondani ele himiyama hurahama miyafo wunu sembe ti wu hasini wu tani ele imbihumbwa wu wosindaro sumbu leni tinda amwei ya wu sawefikanda. 


text:
Wondani ele himiyama hurahama miyafo saya wosindau sumbu, humwe mwaꞌambwe wosindau sumbu wu wosindaro leto ele sumbu ni kairo chengi wuhi wu ratani hi tiki ele himiyama hurahama wui mwakambe tiki wu tusiwani ya unda. Wosini ele buku hinga tinda wu raro ya ti wu gendiwani ya mwe ti 50,000 ya silifa hinga sukwaro. 


text:
Ka sumbu hinga wosiro keke Apukolaka mwanji ti kwambu naha sukwani omwesika laka ya i. Efesas ko pe hima le Pol ni hapa tinga wu uchandaro 


text:
<pb/>Wosini da hinga woni Gotri Himamwale kipe ti Pol inaka ti ondiyasiwani mwanji funda ri bwani ya ri mendi, Masetoniya mapwa ga Girik mapwa ga ri isini o ki ri da hinga wosinimbwa Jerusalem ko tokwe ri i ki. Wosini ya ri sawe, “Dele ko hinga ani isinimbwa Rom ko ani hei ki ani ai ino.” 


text:
Wosini rini okulandau hima pini ri sawewani Masetoniya mapwa tokwe ya fi i, Timoti ga Irasutas ga. Fi ini fi dawani Pol gisi fwele Esiya mapwa ki ya ete ri da. 


text:
<pb/>Wondawani o gisi ki hima fwele Apukolaka i numbo tini miho wu tangindani ata omwesika laka tiki ya wu ginda. 


text:
Wondawani o ki hima fori ya da, hi rihi ti Demitiriyas. Rini silifa tiki mwaꞌambwe fwele wosindau hima. Ri ya tau ti, wui gotri Atemis, ti aka laka ni ri hei hei aka cheche miyafo o hingambwa silifa ki ri wosindau. Ri tau ra hima le okwe tau rini okulani ya omwesika naha tiki ete wu torondau. 


text:
Ete wosini ele ri tau ra hima lenga ri randau tau hinga randau hima okwe wunu ri wausini ya ri sawe, “Kunu ani ga tau funda ku randau hima. Kunu ku hambwandau, ya kipe mu torondau ti, o ya silifa tau nu randau ki sukwandau. 


text:
Wondawani ori hima Pol himiyama hurahama miyafo ri raꞌaindani inaka wuhi ti ri jamekondau. Hima mwe ri ka ku heini ku hambwanda. Rini Efesas kumbwa o hinga ri wonda nambwe, mina. Rini ele Esiya mapwa ki dau ko ko hinga tinda ri wondau. Wondani ka hinga ri sawendau, ele hima tapa ki wosindau gotri mwe naha mina. 


text:
O hinga wokoni Pol mwanji o to ya tau hi nuhi ti o walambe ikonda. Woro o sumbu tombwa, mina. O mwanji rihi keke apa himiyama hinga wosiro gotri, Atemis apukolaka, ti aka laka ti, hi cheche hinga himiyama hurahama lei inaka tiki o sukwakonda. Mwase Esiya kipe hima lenga ele nuwe kipe himiyama hurahama hinga tinda o himiyama hinga wosiro gotri ni lotu wu wondaro. Wosiwani Pol mwanji tito ti hi laka ni ya rakaikonda.” 


text:
<pb/>Wosini o mwanji ni wu mendikoni sembe enge omwesika wu akoni au laka ya wu ucha, “Efesas ko pe Atemis gotri nuhi tombwa kipe naha!” 


text:
O hinga keke ata omwesika naha o ko laka ki sukwandani ele himiyama hurahama au laka uchani ya wu sawenda. Wunu tinda ete wu saini hima waundau michi laka ki wu ini ya wu wau. Wu ikoni Gaiyas ga Arisutakas ga wu yelongoni wunu ga ya wu i. Fini Masetoniya pe hima, Pol ga funda fi ichiꞌuchandau. 


text:
O hinga wu wowani Pol ele himiyama hurahama ga ri ikowani Jisas ni sirinandau hima le ya rini torosi. 


text:
Wondawani Esiya pe Pol nau le, gapiman hima fwele, wunu okwe mwanji ya rini humbwe, apa o hima waundau michi laka ki ri raruno keke. 


text:
<pb/>Ete wondawani ele wauro himiyama hurahama miyafo lei inaka ti walambe tumbwa ya i. Wondani hima fwele ata ba fweleki gindawani hima fwele ata ba fweleki ya ginda. Ete wondani himiyama hurahama miyafo ya wu hikisanda, hinde wowani do michi ki nu wauro. 


text:
O sumbu hinga wu hambwakoni Juta hima kupu le Alekisanda ni wu epikinani nindo tiki ya rini wu rawaru. Wosiwani hima fwele ya rini sawe, “Mwanji mu ti ma sawe.” Wowani Alekisanda ele himiyama hurahama leni mwanji wasa ri sawe kinani tapa ri rasaini ya wunu yetiꞌati. 


text:
Wowani rini wu heini ya wu hambwa, rini Juta hima kupu fori. Ete wowani ata ti numbo funda laka wu gini ya wu sawe, “Efesas ko pe Atemis gotri nuhi tombwa kipe naha!” O hinga wu gi giwani huwe laka hinga ya ete i. 


text:
<pb/>Da hinga woni Efesas ko kipe chengi himiki kaindau hima ri tani ele himiyama hurahama ni sawewani wu gainasiwani ya ri sawe, “Kunu Efesas ko kipe hima, hinde na hima to Efesas ko pe Atemis apukolaka ga hewen ko ki sikaro humokuto hukwe ga Efesas ko kipe hima leto aulindau tini hambwanda nambwe. 


text:
Hima fori o mwanji ni hinde apa yetupwa kumbwa. O hinga keke kunu ma ku gaina. Wosini kunu ki sumbu fo sukwawa apa ku amaha amaha kei. 


text:
Woro dopi hima o kunjenga ku rataro. Woroti Atemis aka pe mwaꞌambwe fwele hili fi ya nambwe. Fini himiyama hinga wosiro nui gotri ni saweholiya nambwe. 


text:
Woroti Demitiriyas ga ele rini ga tau funda randau hima lenga hima fonga mwanji wu bwa kinawa koti wono gisi ki gapiman apukolaka le o da. Mwanji ti wunu ga ma ku wonorukwe. 


text:
Woroti nunu apa nomo ti nu rakoro, hinde wowani, nunjenga nika tinga au mu ti nu musuro ti keke. Woro o sumbu oti mwanji mu nambwe. Do kapwa gisi ki nu wauro ti nunu sili kinapo apa mwanji wasa hinde hinga nu bwakoro.” 


text:
Chengi himiki kaindau hima ori o hinga wunu sawesini ele himiyama hurahama ri sawewani ya wu ai i.<pb/>


text:
Ka ata hapa tinga wu gindaro ti, humbuwani Pol ele Jisas ni sirinandau hima rini tambwa wu ta kinani ya wunu ri ucha. Wosini kwambu ki wu eti kinani mwanji fwele ya wunu ri ha. Ete wosini wunu ri weseꞌasini Masetoniya mapwa tokwe ya ri i. 


text:
Rini kale mapwa ki ri ichiꞌuchandani mwanji miyafo naha ele sembe ha himako ni sembe wuhi ti kwambu tiki wu eti kinani ya wunu ri bwanda. Wosini da hinga woni Girik mapwa tokwe ya ri raru. 


text:
Ete wosini nika namili Girik mapwa ki ya ri da. Da hinga woni sipi ti ri torosini Siriya mapwa tokwe ri ikoni Juta hima kupu le rini yeni dinga wosi kinani mwanji funda wu bwani wu mendiro tini ya ri mendi. O sumbu hinga keke Masetoniya mapwa tokwe ri ai i kinani inaka rihi ti ya ai jameko. 


text:
Beriya ko pe hima fori hi ti Sopata rini Piras che, Tesalonaika ko pe hima pi fisi Arisutakas ga Sekandas ga, e, Depi ko pe hima fori Gaiyas, Timoti, Esiya nuwe mapwa pe hima fopi Tikikas ga Torofimas ga, ele hima wunu Pol ga funda wu ichiꞌuchandaro. 


text:
Wondawani Juta hima kupu lei bereti hehenandau wo, yis, owe nambwe gisi laka ti isiwanimbwa da hinga woni nunu Filipai ko ki sipi ti ya nu rau. Wosiwani gisi ti tapaꞌangi hinga iwani Toroas ko ki nu raruni ya wunu nu hei. Wosini Toroas ko tiki gisi ti tapaꞌangi hatachi fisi ya nu da. Toroas ko tiki Pol Yutikas ni ai rasairo 


text:
<pb/>Himati gisi foki sunduya iwani nunu ele sembe ha himako lenga funda nu wausini Jisas a ni ya nu anda. Wondawani Pol ele himiyama hurahama ni mwanji ti ya ri bwanda. Hinde wowani, icheki ya ri ikonda. O hinga keke mwanji huwe ti ri bwa bwawani ete i ini nili wemi ya i. 


text:
Wondawani hima wapache fori, hi ti Yutikas, rindo winduwa tiki ya lilinda. Wondawani Pol mwanji ti ete bwandawani Yutikas miya tinga ya rini hipinda. Dani ini ri tukuyahikisakoni aka tipa namili ki kau ri lilinindaro ti ri lembaunani nuwe tokwe ya ri sika. Wowani ele hima raini rini rasaiwani mina, ri hahiro. 


text:
Ete wowani Pol ya rai. Ri raini ori hima wapache i tenge tiki ri opulisini tapa tiki rini torosini ya wunu sawe, “Kunu apa apapana kei, himamwale rihi ti o da.” 


text:
Wosini Pol ai rauni bereti lepikasini ya ri a. Ete wosini wunu ga mwanji huwe laka hinga ri bwandawani ya ete ini lindana. Lindanasiwani nurumbu Pol ya i. 


text:
Wondawani ori hima wapache kipe ti wosisiwani ya rini wu raꞌai. Ete wowani sembe wuhi ti ya wu eripe. Pol Toroas ko ki andosini Mailitas ko tokwe ri iro 


text:
<pb/>Metengei naha Pol rinjenga mwanji ti ka hinga funda ri bwani ya ri mendi, rini apa nuwe numbo ti ri ini Asos ko tiki ri dano. O hinga keke nundo sipi tiki nu mwaseni nu ini Asos ko ti ya nu raru. Wosiwanumbwa Pol gumwa ki tani sipi tiki ya ri raukonda. 


text:
Wosini Mitilini ko nu andosini o sipi kumbwa nu iwani numbo tiki sunduwani sipi tenge o ki nu tukuyandawani sipi oti ini Kaiyos ko ti takaindawani ya lindana. Wosiwani nurumbu ete nu ini Semos ko ti nu raruwani ya ai nunu sundu. Wosiwani ai lindanawani nu ai ini Mailitas ko ti ya nu raru. 


text:
Pol ri inaka ti Esiya mapwa ki gisi miyafo ri dano ti diyaha. O keke Efesas ko ri dikisini ri i kinani ya ri hambwanda. Hinde wowani, rini ri inaka ti ri imaꞌaini Jerusalem ko ti ri rarusiwambwa Pendikos gisi laka ti ta kinani. Pol Efesas pe sios mekupu hima leni ri weseꞌaro 


text:
<pb/>Wosini Mailitas ko tiki nu dani Pol Efesas pe sios mekupu hima le rini tambwa wu ta kinani mwanji ti ri humbwewani ya i. 


text:
Wosiwani rini tambwa wu tani wu sirawani ya wunu ri sawe, “Kunjenga ka ku hambwanda to, metengei naha a tani Esiya mapwa ki a sirasini kunu ga a dani a wosindaro sumbu ti. 


text:
Kunu ku hambwanda, Juta hima kupu le gisi gisi ai tau tini wu rakai kinani mwanji ti funda wu bwani wu mendisini walambe sumbu wu wosindawani ani sembe amwaka tinga simiyanehei sumbu tinga nomo miyafo naha a randaro ti. Wondawani anjenga hi ahi ti a rakaisini Apukolaka hi tumbwa a rasaindaro. 


text:
Wosini kunu okulano Gotri mwanji ti kunu a bwa kinani ani aki nambwe. E, funda laka ku wauro michi ki, funda funda kui aka ki kunu ani ondiyakandiyandaro ti ku hambwandau. 


text:
Ani Juta hima kupu lenga Girik pe hima lenga au laka wunu a sawendaro ti, kapwa sumbu wuhi ti gumwa wu sisini sembe Gotri ni wu hasini Apukolaka Jisas numbwa wu sirina kinani. 


text:
Woroti apa ma ku mendi. Gotri Himamwale kipe to ani ondiyasiwani Jerusalem ya ani ikonda. Ani a hikisandau, bwele sumbu hinga fo Jerusalem ko tiki ani ki sirakondau. 


text:
Gotri Himamwale kipe ti apa kwambu tiki ani sawendau ti ka hinga. Ele ko ele ko hinga tinda ani indani apa nomo miyafo a rakoni kalapus tiki a rarukonda. 


text:
<pb/>“Woroti ani ai himamwale tini ani enepesi kinani ani hambwa nambwe, mina. Ani ai inaka naha ti, Jisas Apukolaka ani haro do numbo ni ete a sirinandani Gotri ele hima keke woni wunu haro mwanji kipe ni bwano tau ahi tumbwa a randani tau jipe a humbu ki. 


text:
<pb/>“Woroti apa ma ku mendi, imbihumbwa kui nindo tiki ani ichiꞌuchandani Gotri kwambu ti a bwandaro. Woroti apa ani hambwandau, ichai kunu tinda miyaningisopo ahi ti hinde apa ai ku ani hei kumbwa. 


text:
O keke apa do mwanji kunu a bwandau. E, hima fori kui nindo tiki himamwale ga rini humbuwa o sumbu hinga ti ani mina, rihi fo. 


text:
Woroti apa kunjenga ma ku aulindani Gotri dele ri fe che asa che le okwe ku aulinda. Hinde wowani, Gotri Himamwale kipe ti o tau ni ku ra kinani kunu esiro. O keke Gotri sios ti ma ku aulinda, hinde wowani, oti ri fi tiki wungwa ti ri jiro. 


text:
Ani ani hambwandau, kunu ani andosini ani indawa ai gumwa tokwe kapwa asa fwele tani kui nindo tiki dasini apa Gotri fe che asa che leni walambe sumbu o wunu wosikonda. 


text:
Wowa apa kunu fweleto Jisas ni sirinandau hima leni ai raꞌai kinani wu saini mwanji gambo fwele o sawekonda. 


text:
O keke kunu gisi gisi ku hambwafwaꞌaisini ya ma ku da. Woro kunu ka tini ma ku hambwa, asama namili laka ani kui inaka ni rasaini kunu okula kinani a diyaha nambwe niliki tapwaki kwambu tiki ete a randaro ti. Kunu ani ondiyakandiyandawani meriꞌuku ahi ti kunu keke ete sikandaro. 


text:
<pb/>“Woroti apa Apukolaka ri mwanji tinga hima keke wo sumbu rihi ga tapa tenge rihi ki o kunu ani hasikonda. Ka mwanji to o ya kunu okulasikonda. Wosini ele himiyama hurahama Gotri rihi nasiro hima le wui nindo tiki ele mwaꞌambwe kipe naha kuhi o ya kunu hakonda. 


text:
Kunjenga ka sumbu ni ma ku hambwa, ani anjenga ai tapa ki tau a rani ani okulandani, ele heifundau hima ani ga dau le okwe wunu ani okulandaro. 


text:
Dele ai tau hinga tinda kunu a mekusiro ti, kunu okwe o hingambwa kwambu tiki tau ma ku randani ele heifundau hima leni ku okulanda. Wosini nunu Apukolaka Jisas to sawero mwanji ni ma hambwawa nu hambwanda, ka hinga ri sawero ti, ‘Hima fori mwaꞌambwe ti hima forini hano ti, haro hima ori ri eripeꞌaripe sumbu ti o mwaꞌambwe tororo hima ri eripeꞌaripe sumbu ni dikindau.” ’ 


text:
<pb/>Pol o mwanji hinga ri bwani ri humbusini tatumbu ti ri ombungwesini ele sios mekupu hima lenga tinda Gotri ni ya wu uchahambwanda. 


text:
Da hinga woni ichaka miyafo naha wu ichakandani Pol ni wu toronambusini ya rini wu tumwatamwaꞌanda. 


text:
Wosini tambwa Pol wunu sawero mwanji, “Apa ai miyaningisopo ti hinde ai ku ani hei kumbwa,” o tini wu ai hambwawani sembe nomo omwesika naha ya wunu a. Wosini rini wu raꞌaiwani sipi tiki ya ri i.<pb/>


text:
Wosiwani wunu nu hanjaꞌaisini sipi ki nu rau nu litisiwani sipi ya i. Nu ini Kos ko ki ete ya nu raru. Wosini lindanawani Ros ko ki ya nu raru. Ros ko nu ai hanjaꞌaisini Patara ko ki ya nu raru. 


text:
Wosini sipi fo nu wakini nu heiwani Finisiya mapwa tokwe ikowani o sipi ki nu rauni nu litisiwani sipi ya i. 


text:
Wosini dani ini Saipuras ko cheche nu heisini tapa usanji tokwe ya nu hanjaꞌai. Wosini nu ini Siriya mapwa laka ki nu raruni biya hinga nu ini sipi o Taiya ko ki ya yenjimbele. Wosiwani sipi o ko ki mwaꞌambwe ya rawaka. 


text:
Wosiwani nu ini Jisas ni sirinandau hima ele ni nu wakini nu heisini o ko ki gisi tapaꞌangi hatachi fisi wunu ga ya nu da. Wondawani Gotri Himamwale kipe ti ele hima inaka wuhi rasaiwani Pol ni wu autangini ya wu sawe, Jerusalem apa ri i hinga. 


text:
Ete wowani do ko ki nu da ki nu hambwaro gisi nuhi ti ya humbu. Wosiwanumbwa do ko ya nu hanjaꞌai. Wowani Jisas ni sirinandau hima ele ga wui che humwe lenga ko laka hoko tokwe ya nunu wu rakaru. Wosini hapimwai o ki tatumbu ti nu ombungwesini Gotri ni ya nu uchahambwanda. 


text:
Wosinumbwa wunu ga nu anaweseꞌasini sipi ki nu rauwani wunu ko wuhi tokwe ya wu ai i. Sisariya ko ki Gotri mwanji bwarakarandau hima fori Akapas Pol ni mwanji ri bwaro 


text:
<pb/>Sipi ki nu rau nu litisiwani Taiya ko hanjaꞌaisini Tolemes ko ki ya iraru. Wosiwani sembe haro hima ele nu weseꞌasini wunu ga gisi funda ya nu da. 


text:
Dani ini lindanawani Tolemes ko nu hanjaꞌaisini Sisariya ko ki ya nu raru. Wosini nu ini Gotri mwanji bwandau hima fori, Filip, ri aka ki nu raruni rini ga ya nu da. Rini okwe imbihumbwa Jerusalem sios sembe haro himako leto Jisas himache leni okula kinani wunu esisiro kale tapaꞌangi hatachi fisi hima fori. 


text:
<pb/>Sisariya ko o ki gisi fwelenga ya nu da. Wondawani Gotri mwanji bwarakarandau hima fori, hi rihi ti Akapas, Jutiya mapwa ri hanjaꞌaisini Sisariya ko tokwe ya ri sika. 


text:
Wosini nunu tambwa ri tani Pol leti ri torosini tapa rihi ga seke rihi ga rinjenga ya ri inji. Wosini ya ri sawe, “Gotri Himamwale kipe ete sawe, ‘Jerusalem pe Juta hima kupu le yapai chele leti ni ka hinga wu injisini hima kupu ba fwelei tapa tenge tiki rini hano.” ’ 


text:
<pb/>Ete wowani o mwanji nu mendisini nunu ga o ko kipe himako lenga Pol Jerusalem ko ki ino keke mwanji kwambu tiki ya rini nu sawenda. 


text:
Wowani Pol ga mwanji wasa ya ri sawe, “Hinde wowani ku ichakandani inaka ahi ti walambe ku wondau? Ani Jerusalem ko ki Apukolaka Jisas hi keke kupu tiki ani injino ti, e, ani hano ti okwe ani akinda nambwe ani otokunasindau.” 


text:
O hinga ri sawesiwani ri inaka nu jameko ki ai nu hambwa nambwe. O hinga keke tambwa nu sawero mwanji hinga ti nu hanjaꞌaisini ka hinga ya rini nu sawe, “Apukolaka ri okokona ti sa ri wosi.” Jerusalem ko ki Pol sios mekupu hima leni ri randau tau mwanji ti sawehambwaro 


text:
Wowani Sisariya ko ki dau Jisas ni sirinandau hima fwele okwe nunu ga ya wu i. Nu iwani Neson ri aka tokwe ya nunu wu raꞌai, rini Saipuras kipe hima, imbihumbwa sembe ri hasini Jisas ni ete ri sirinandau. Ri okokona ti aka rihi tiki ete nu da ki. 


text:
<pb/>Wosini lindanawani Pol Jemis ni hei ki nunu ga ya ri i. Nu ini nu heiwani sios mekupu hima ele Jemis ga ya wu da. 


text:
Wowani Pol wunu weseꞌasini ele himiyama hurahama ba fwelei nindo tiki Gotri rini okulani randaro tau tini kipe naha ya wunu ri sawenda. Pol sios mekupu hima lei mwanji tini mendini Gotri aka laka tokwe iro 


text:
<pb/>Wowani ri mwanji ni wu mendisini Gotri hi tini ya wu rasainda. Wondani ya rini wu sawe, “Nui hipache Pol, mini mi hambwandau, Juta hima kupu miyafo naha sembe hahiro. Wosini ele sembe haro himako hinga tinda ete Moses kaisiro Gotri lo mwanji tini kwambu tiki ya wu sirinanda. 


text:
Wondawani hima fwele sumbu mihi tini wunu ni ka hinga ya wu sawe, Juta hima kupu leni ele hima ba fwelei nindo ki ete mi sawendau, ‘Kunu Moses kairo Gotri lo mwanji tini ku sirina kei.’ Mini ka hinga mi sawendau, ‘Kunu kui che lei hima tape kupu ti apa ku kuto kei. Wosini imbihumbwa pe sumbu ti ma hanjaꞌai.’ 


text:
Ma mendi, mwanji fo mini nu sawesiwa o hinga ma wosi. Nunu hima opuriꞌopuri o da, sumbu fo wu wosi kinani wunu Gotri ga mwanji funda wu bwani wu mendiro. 


text:
Woroti mini ele hima Gotri aka laka ki ma raꞌai. Wosini ele hakindau sumbu ti wunu ga ma sirinani wo. Wosini hakindau sumbu keke ya ti ma wunu okulawa mwa kopika wuhi sa wunu yeto. O hinga mi wowa ele hima sa wu hambwa, ka mwanji mini wu sawero ti nimba gambo. Ete wowa wunu wu hambwakonda, mini okwe Moses kaisiro Gotri lo mwanji tini mi sirinandau. 


text:
E, ele sembe haro hima ba fwele wunu keke imbihumbwa funda nu bwani nu mendiro mwanji hinga ni chengi nu kaisini nu humbweni o wunu nu sawesinda. Woro wunu sa wu hambwanda, wunu apa ele hima gambolombo gotri ni haro anguꞌomwe wu a hinga, omwe fi ti okwe wu a hinga, hima le kupu ti omwe i kwele tiki injisiwani haro omwe le wu a hinga, e, hima i humwe ni wu sawe hinga.” 


text:
Ete wowani o mwanji hinga ni ri mendisini, Pol ele hima opuriꞌopuri ni ri raꞌaisini lindanawani wunu ga ele hakindau sumbu ni ya wu haki. O hinga wu wosini Gotri aka laka ki ri raruni puris hima leni ya ri sawe, hinde gisi ki apa wu hakino gisi wu humbusini Gotri ni wu hano omwe wuhi funda funda wu ratano. Juta hima kupu le Gotri aka laka ki Pol ni wu toroningiro 


text:
<pb/>Dani ini hakino gisi tapaꞌangi hatachi fisi ikowani Esiya kipe Juta hima kupu le Pol ni wu heiwani Gotri aka laka ki ya kwai ri da. Wosini ele himiyama hurahama sembe tini ya wu rasai. Wokoni Pol ni ya wu toroningi. 


text:
Wosini hapa tinga ka hinga ya wu ucha, “Kunu Isurel hima kupu, ma nunu okula. Dorihaꞌa hima ele ko kipe hima ni ondiyakandiyandau ti, nui hima kupu ga Moses kaisiro Gotri lo mwanji ga do Gotri aka laka okwe rakai kinani ri wondau. Woro dohaꞌa sumbu tombwa mina. Girik pe hima fwele ri ratani do Gotri aka laka we ki ri rasirasini o aka kipe naha ni ri woyemuro okwe.” 


text:
Wunu o hinga wu sawero ti, injelembwa Efesas ko kipe Torofimas Pol ga Jerusalem ko ki kwai fi dawani wu heiro. O hinga keke ya wu hambwa, Pol o hima ni rani Gotri aka laka we ki rini rakaruro. 


text:
<pb/>Ete wowani o mwanji hinga ni wu mendikoni Jerusalem ko kipe himiyama hurahama le wu apapanani wu tani ya wu wau. Wosini Pol ni wu toroni Gotri aka laka hoko tokwe wu longoni ya rini wu rasira. Wosini metengei Gotri aka laka duwa ti ya wu dimi. Rom pe au anaye hima wui apukolaka Pol ni ri raꞌairo 


text:
<pb/>Wosini Pol ni ya wu yenda. Wondawani o mwanji to au anaye hima wui apukolaka tambwa ini ya raru. Raruni ya sawe, “Jerusalem hima le nimba wu apapanani hima foni wu yenda.” 


text:
O hinga wowani metengei ba ri ini au anaye hima fwelenga wunu aulindau hima fwelenga ri ra ra wunu tambwa namani ya wu rai. Wowani au anaye hima wui apukolaka ga ele ri au anaye hima lenga wu heikoni Pol ni ai wu ye nambwe ya rini wu hanjaꞌai. 


text:
Wosiwani au anaye hima wui apukolaka takai tani Pol ni ri torosini ele au anaye hima leni ya ri sawe, “Kari namo? Bwele sumbu hinga ni ri woro?” 


text:
Wondawani himiyama hurahama miyafo naha o ki wu dani fwele ata ba fweleki gindawani fwele ata ba fweleki ya wu ginda. Ele ata hinga wu gindawani wasamba miyafo naha ti ete sukwandawani o au anaye hima wui apukolaka mwanji mu ti hinde hinga apa ri mendino. O hinga keke Pol ni au anaye hima lei aka tiki rakaru kinani ya ri sawe. 


text:
Wowani Pol lata huwe laka tiki eti eti aka tokwe ri raundawani himiyama hurahama le rini ye kinani au anaye hima leni ya wu ginanda. Ete wokondawani au anaye hima le rini kichani ya rini wu rakau. 


text:
Wondawani ele himiyama hurahama miyafo naha wunu sirinandani au laka ya wu uchanda, “Ma rini yewa sa ha!” Pol sembe ri haro sumbu mu tini Juta hima kupu leni ri sawero 


text:
<pb/>Wondawani ele au anaye hima Pol ni ra ra wui aka we tokwe rakarukowani Pol au anaye hima lei apukolaka ni Girik mwanji ki ya ri sawe, “Mwanji fo mini a sawenoꞌo?” Ete wani au anaye hima lei apukolaka ori ya rini sawe, “Wo mini Girik mwanji mi hambwandau. 


text:
Ani ete ani hambwaro, oti mini Isip pe hima po, imbihumbwa hinga gapiman ga au ti ku anayesini 4,000 hima gipi au naha tinga ku torosini wunu mi ra ra mi ini hima da nambwe nuwe tiki mi akini mi iro. Woro hima mwe mindoꞌo, mina?” 


text:
Ete wowani Pol ga ya ai sawe, “Ani Juta hima kupu fo. Ai ko ti Tasas, Silisiya mapwa ki dau. Ko ahi hi chele. Woroti ma fiya ani ohounawa ele bai himiyama hurahama ni mwanji wunu a sawe.” 


text:
Ete wowani ori au anaye hima lei apukolaka ya ri ohouna. Wowani Pol aka lata ki kau ri etisini tapa rihi ti ri rasaisini ele himiyama hurahama ni ya ri yetiꞌati. Wowani wunu tinda ete takisopo wuhi ti wu dimiwani Pol mwanji ti Hipuru mwanji tiki ka hinga ya wunu ri sawe:<pb/>


text:
“Ai hiparakambwe lenga ai yapai hima ga, ma ku mendi. Ani ga mwanji wasa foti ya kunu a sawekonda.” 


text:
Pol Hipuru mwanji ki ri bwandawani wunu mwanjiche fo wu bwa nambwe nimba wu gainasini ya wu da. Wondawani Pol ya ri sawe, 


text:
<pb/>“Ani Juta hima kupu fo, ai nuwai Tasas ko Silisiya mapwa ki ani rasiwani dohaꞌa ko laka ki a sairo. Wosiwani Gameliyel to ani ondiyakandiyaro. Wowani nui atei hima i sumbu ti tinda ani hambwasindau. Wosiwani ani apa do ku sirinandau hingambwa Gotri ni kwambu tiki a sirinandaro. 


text:
Wondani ani do apa a sirinandau numbo hinga ni sirinandaro hima leni walambe sumbu wunu a wosindawani fwele o keke handaro. Wosini fwele seni tiki wunu ani injisini kalapus tokwe wunu a raꞌaindaro. 


text:
Dohaꞌa mwanji puris hima apukolaka ga kanisol mekupu hima lenga apa o kunu sawewa ku mendikonda. Chengi foti Damasukas ki dau hiparakambwe leni wu kaisini wu ani hasiwani kalapus tiki wunu ani owe ki ya a rai, wosini Jerusalem wunu a ratawa wui sembe ha sumbu ti keke amwaka ti wu mendi ki. Pol sembe haro sumbu tini wunu ri sawero 


text:
<pb/>“Wosiwani ani indawani nika ti gondi naha indawani Damasukas ko ti ya a takai. Ete wowani metengei ete hewen kipe hi hinga okundau ti lepakinani miyaningisopo ahi tiki ya oku. 


text:
Ete wowani nuwe tiki a raini a yoꞌosikitasini a tukuyandani a mendiwani tumwa foti ya ani sawe, ‘Sol, Sol, hinde wani walambe sumbu mi ani wosindau?’ 


text:
Ete wowani ani ga mwanji wasa ya rini a sawe, ‘Apukolaka mini namo?’ Ete wowani rini ga ya ai ani sawe, ‘Ani Nasaret pe Jisas, walambe sumbu ete mi ani wosindau.’ 


text:
Ani ga iro hima le hi tumbwa okuro tini wu heiro. Woroti, ori hima ani sawero mwanji ti wu hambwa nambwe. 


text:
<pb/>“Wowani ani ga mwanji wasa ya a sawe, ‘Apukolaka, hinde hinga apa a wosino?’ Ete wowani Apukolaka ya ri ani sawe, ‘Ma saini Damasukas ko tokwe ya ma i. Wosiwa o ko ki mi rano tau ti mini ani ondiyaro ti hima fori o mini sawekawekonda.’ 


text:
Hi mwe ti nika tito sukwandau hinga. Wosiwani ani hei ki heifuro. Wowani ani ga iro hima leto tapa tiki wu ani toro toro nu ini Damasukas ko ti ya nu raru. 


text:
<pb/>“Woro hima fori o ko ki ya da, hi rihi ti Ananaiyas. Rini Gotri ni akindani Moses kaisiro Gotri lo mwanji ni hambwandau hima naha. Damasukas ko tiki dau hima le ete rini sawendau, ori hima kipe naha. 


text:
Rindo ri tani ai mu tiki ri etisini ya ri ani sawe, ‘Ai hipache ri Sol, miya mihi ti kipe sa mini wosi.’ Ete wowani metengei ba ete miya ahi ti kipe wosiwani ya rini ani hei. 


text:
Wowani ya ri ani sawe, ‘Nui atei hima i Gotri rinjenga mini ondiyasini ri inaka ti mini ri mekusiwani ka hima kipe naha ni mi heini ri takisopo ki tandau mwanji ti mi mendiro. 


text:
O keke apa mi heiro sumbu ga mi mendiro mwanji ga rini keke ele hima hinga tinda ete wunu ni mi bwani mi indano. 


text:
Bwele keke ete mi nikisindau? Ma saini hi rihi tini uchani uku ti mi yawa fi rihi ki kapwa sumbu mihi ti sa ri rani rumbwe.’ Gotri Pol ni hima kupu ba fwele keke rini humbwewani ri iro 


text:
<pb/>“Ete wosiwani da hinga woni a saini Jerusalem ko tokwe ani ai raisini Gotri aka laka ki a raruni Gotri ni ani uchahambwandani tukuyaneheindau hinga 


text:
Apukolaka ni amwei ya rini ani hei. Wowani ka hinga ya ri ani sawe, ‘Ma huwainani Jerusalem andosini i. E, dohaꞌa ki ete mi dani ai mwanji ti mi bwawa wunu hinde apa mini mendi kumbwa.’ 


text:
Wowani ani ga ya rini a sawe, ‘Apukolaka, wunu wu hambwandau, imbihumbwa ele lotu wondau aka hinga ani ichiꞌuchani mini ni sembe haro hima leni wunu a tanambwandani kalapus tiki wunu ani owendaro ti. 


text:
Imbihumbwa mi mwanji bwandaro hima kari, Sitifen, ni wu yeni wu siro gisi tiki ani okwe o kumbwa ani enindani ohounawani rini wu yero. Wu yendawani ani wui nikaꞌari mwaꞌambwe tini ani aulindaro.’ 


text:
O hinga a bwawani ya ri ani sawe, ‘Ya ma i. Apa mini a humbwewa ele biya hima kupu ba fweleni mi okula ki numbo sumbwe ki o mi ikonda.” ’ Rom pe au anaye hima lei apukolaka Pol ni enepero 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu le Pol ri mwanji tini wu mendiwani ini ka mwanji tipa hinga ki ambwewani ata ti au laka wu gini ya wu sawe, “Ete na hima miya hinga ti do nuwe ki hinde ri da kumbwa. Ma rini yeni si!” 


text:
Wokoni ata ti wu giꞌi gitandau tinga tapa tiki wu torosiro nikaꞌari le wu humbwendani hapi ti wu tapuni ya wu rawaunda. 


text:
Ete wowani au anaye hima lei apukolaka sawewani Pol ni wu ra ra ele au anaye hima lei aka we tokwe ya rini wu rakaru. Wosini ele ri au anaye hima leni ya ri sawe, “Ma rini ku tanambwawa mwanji mu ti sa ri sawe.” Rini norukweni ri hambwa ki, hinde wowani kale hima ata wu gindani Pol ni kale sumbu hinga wu wosindau. 


text:
<pb/>Ete wowani leti tiki Pol ni wu injisiwani 100 au anaye hima leni aulindau hima rito Pol ni takaisini ya ri eti. Wowani Pol ka hinga ya rini sawe, “Gapiman lo mwanji ti Rom pe hima forini o sumbu hinga ni wosi kinani saweroꞌo? Ani Rom pe hima hinga a dau. Ai mwanji ku mendi nambwe nindumwasari ya ku ani tanambwandakonda. Woro, o sumbu hinga kipeꞌe?” 


text:
<pb/>Wowani au anaye hima laka ori o mwanji hinga ri mendifuni ri ini au anaye hima lei apukolaka ni ya ri sawe, “Hinde hinga rini mi wosikondau? Kari hima rini Rom pe hima hinga waꞌairo to sa.” 


text:
Ete wowani au anaye hima lei apukolaka ori Pol tambwa ri tani ya rini sawe, “Mini Rom pe hima hinga mi waꞌairoꞌo?” Ete wowani Pol ga ya rini ai sawe, “Ei, oto.” 


text:
Wowani au anaye hima lei apukolaka ya rini sawe, “Ani Rom pe hima hinga a waꞌairo ti, ya miyafo a humbwero.” O hinga ri bwawani Pol ga ya rini sawe, “Ani mina. Ani ai nuwai to ani raro gisi ki ete ta tani apa okwe ani Rom pe hima.” 


text:
Ete wowani ele rini tanambwasini rini wu silikoro hima le wu hambwafuni metengei ya wu ai lembeni. Ete wowani au anaye hima lei apukolaka, Pol rinjenga Rom pe hima ri nawani seni tiki rini injiro ti keke rini okwe ya ri ai aki. 


text:
<pb/>Wosini au anaye hima le wui apukolaka ori ya ri hambwanda, Pol bwele sumbu ni Juta hima kupu leni ri wosiwani rini wu kotimwondau. Wosiwani lindanawani o mwanji mu tini ri hambwa kinani Pol ni injisiro seni ti ya rini wu hungo. Wosini ele puris hima i apukolaka ga kanisol hima lenga mwanji ti wunu humbwewani ya i. Wosiwani wu tani wu wausiwani rini Pol ni ri ra ra rini rakaruni wui miyaningisopo ki ya rini esi.<pb/>


text:
Wosiwani Pol miya kwambu tiki kanisol hima leni hei hei ya ri sawe, “Ai apwai hima, ani Gotri miyaningisopo ki ani ichiꞌuchandau. Ani ichiꞌuchandau ti sembe ahi ti ani hambwawani kipe naha tumbwa ete ta tani apa ya ete da. Ani kapwa sumbu fo a wosi nambwe.” 


text:
O hinga ri sawewani puris hima le wui apukolaka, Ananaiyas, ele rini takaini enindau hima leni takisopo tokwe rini ye kinani ya ri sawe. 


text:
Wowani Pol ya rini sawe, “Mini ini kapwa, peni wamwa ti hoko tokwembwa hindisindau hinga. Gotri o mini yekonda. Mini Gotri lo mwanji ni mi wakini mi ani kotimwo kinani ahaꞌa ki mi linindau. Woro, minjenga Gotri lo mwanji ti o mi yetupwasinda. Hinde wowani nindumwasari wu ani ye kinani mi sawero?” 


text:
<pb/>Wowani ele rini takaisini enindau hima le ya rini sawe, “Mini puris hima i apukolaka dori ni kapwa mwanji ti mi bwandau.” 


text:
<pb/>Wowani Pol ga ya ai wunu sawe, “Ai apwai hima, ani puris hima i apukolaka hinga rini ani hambwa nambwe. Ani hambwapo o hinga hinde rini a sawekoro ambwa. Gotri chengi ki mwe naha ka hinga sawesinda, ‘Mini ele mi hiꞌucha hima laka leni kapwa mwanji bwa kei.’ O mwanji ani hambwanda.” 


text:
<pb/>Wosinumbwa Pol ya ri hambwa, kale kanisol hima wunu fwele Satiyusi hima, fwele Farisi hima. Wosini kanisol hima leni ka hinga uchani ya ri sawe, “Ai apwai hima, ani Farisi hima, ai yapai okwe Farisi hima. Ani okwe haro hima ele ichai ai wu saino tini sembe ani hasindau. Wosini ani o mwanji ni a bwandau. Woro o mwanji mu keke apa ka wu ani kotimwonda.” 


text:
<pb/>O mwanji hinga ri bwasiwani anangiya omwesika ti Satiyusi hima lenga Farisi hima lenga o wui nindo tiki ya sukwa. Wokoni wu wausini mwanji wu anambwandaro ti ya ete wu huwa. 


text:
Satiyusi hima le ete wu hambwandaro, hima matimat ki hinde ai sai kumbwa, ensel nambwe, himamwale nambwe. Wondawani Farisi hima le ele sumbu ni sembe apumbwa apu wu handaro. 


text:
Wondani ata laka wu gindani gamwe tinga hapa ga ya wu ginda. Wondawani Farisi hima fwele Gotri lo mwanji hambwandau hima leto wu sai wu etisini hapa tinga ka hinga ya wu sawe, “O bai hima nu heiwani sumbu ba fo rini ki da nambwe. Nu hambwawani himamwale fotoꞌo ensel foto mwanji ti rini ga fi bwaro.” 


text:
<pb/>Ete wowani anangiya omwesika naha ki sukwandawani au anaye hima wui apukolaka ya aki, foki ele hima nerimbe fisi wu etisini Pol ni tipa tipa wu toroni rini lekutowa ri hano ti keke. O hinga keke au anaye hima leni mwanji ya ri sawe, wowa wu ini Pol ni wu rani ele nerimbe fisi hima lei nindo ki wu toroni hoko tokwe rini wu rasirani au anaye hima lei aka tokwe rini raꞌai ki. 


text:
<pb/>Wosiwani o niliki kumbwa Apukolaka Pol mu tiki etisini ya rini sawe, “Mini kwambu tiki ma eti. Mini apa aki kei. Mini ai mwanji ti Jerusalem ko ki kwambu tiki mi bwaro hingambwa Rom ko ti okwe o hingambwa ma bwa.” Apukolaka o hinga ya rini sawe. Juta hima kupu le Pol ni wu ye kinani mwanji funda wu bwani mendiro 


text:
<pb/>Lindanawani Juta hima kupu le wu wausini mwanji funda wu bwani wu mendisini ya wu sawe, “Mwe naha kari kau Pol nu yewa ha sindau. E, rini nu ye nambwe nawa apa ahirahi ga uku sumbwe ga nu a hinga.” 


text:
Ele hima mwe naha kari kau wu nani mwanji funda wu bwani wu mendiro hima le wu gendiwani 40 ni dikiro. 


text:
Ete wosini puris himako wui apukolaka lenga mekupu hima lenga wunu tambwa wu ini ya wu sawe, “Nunu mwanji kwambu foti ka hinga funda nu bwani nu mendisinda, mwe naha kari kau apa ahirahiche fo nu a hinga, ete nu dani Pol nu yewa hawambwa. 


text:
Woro kunjenga ele kanisol hima ga mwanji ti au anaye hima le wui apukolaka ni ma ku humbwewa Pol nunu tambwa sa rasika. Mwanji ti ka hinga gamboni ma ku humbwe, nunu Pol ni nu siliwa mwanji mu ti ri bwawa nu mendi ki. Nunu nu otokunasinda, ri tani kunu ki ete ri i nambwe dawa numbo alase ki rini nu yewa ri hano.” 


text:
<pb/>Ete wowani Pol ruwache to ya ri mendi, wu tani numbo ki wu litisini Pol wu yewa ri hano tini. Ete wosini ri ini au anaye himako i aka ki ri ini ri raruni Pol ni ya ri sawe. 


text:
Wowani Pol 100 au anaye hima leni aulindau hima forini ri uchani ya ri sawe, “Dori hima wapache au anaye himako i apukolaka tambwa ma rini raꞌai. Rini mwanji fo rini sawe ki.” 


text:
Ete wowani 100 au anaye hima leni aulindau hima ori rini ra ra ri apukolaka tambwa rini raꞌaisini ya rini sawe, “Kalapus ki dau hima ri, Pol, ani uchasini ete ri ani sawe, dori hima wapache mini tambwa a ratawa mwanji fo mini ga ri bwa ki.” 


text:
<pb/>Wowani au anaye hima wui apukolaka tapa ki rini toroni biya hinga ya rini raꞌai. Wosini fini bati fi dani ya rini sili, “Bwele mwanji ni mi ani sawe ki?” 


text:
Ete wowani hima wapache ori ya sawe, “Juta hima kupu le mwanji ka hinga funda wu bwani wu mendiro, icheki mwanji mini wu humbwewa Pol mi ra ra kanisol hima le tambwa mi rasika ki. Woro o nimba wu gamboni o mwanji mu numbwa ai rini wu sili kinani o sumbu hinga wu wosikonda. 


text:
Woroti wui mwanji ti apa mendi kei. Wu gendiwani 40 ni dikiro hima le mwe naha kari kau wu nasini ahirahi ti, e, uku sumbwe ti funda wu hakisindau, waya Pol wu yewa hawambwa. Woro ele himako to tani numbo ki ele wu dakonda. Wunu wu otokunasini wui mwanji ohouna kinani wu nikisindau.” 


text:
O hinga fi bwasini au anaye hima wui apukolaka rini humbwewani ya ri i. Ri ikowani mwanji kwambu ki ka hinga ya rini sawe, “Apa mi ini hima forini do mi tani mi ani sawero mwanji ti apa sawe kei.” Au anaye hima wui apukolaka Pol ni gapiman apukolaka Filikis tambwa ri humbwero 


text:
<pb/>Wosini au anaye hima wui apukolaka ri tako tokwe dau 100 au anaye hima leni aulindau hima fisi pini ri uchani ya ri sawe, “Kini au anaye hima le ki rawa 200 hima cherimbe ga gipi ga sa torowa, 70 hima hosi ki sa iwa, e, 200 hima rambu sa toro. Kini ele hima ma wunu ki otokunasini 9 kilok niliki hinga ma ku i. 


text:
Wosini Pol litino hosi fo okwe ma ki otokunasi. Wosini gapiman apukolaka Filikis tambwa kipe tumbwa ma rini ku raꞌai.” 


text:
A mendiwani Juta hima kupu le Pol ni wu toroningini wu yeni sikoro. Woro a mendiro, rini Rom pe hima. O keke ani ga ele au anaye hima lenga nu ini ele hima wui tapa tenge tiki rini nu rataro. 


text:
Wosini ani rini wu kotimwondau mwanji mu mwe tini a mendi kinani dori hima ni wui kanisol hima le tambwa ya rini a rakai. 


text:
Wosini wunu a siliwani wu ani sawero ti, wui Gotri sumbu keke rini wu kotimwondau. Woro o bomo hinga keke apa hinde rini nu yeni si kumbwa, e, kalapus hinde rini nu wo kumbwa. 


text:
Wosiwani mwanji apa chumbwa ani ki tani sukwaro ti, wundo mwanji fo yanini ori hima ni ye ki funda wu bwani wu mendiro. O sumbu hinga keke rini a humbwewani mini tambwa ori inda. Wosini ele rini kotimwondau hima le okwe a sawehambwawani ele ikonda. Wosiwa mi mu naha ki mwanji mu mwe ti sa wu bwawa o rini kotimwokoro mwanji mwe ti ma mendi.” Chengi ti o hinga ya ri kai. 


text:
<pb/>Wosiwani o ri mwanji wu mendini au anaye hima le niliki wu ini Andipatiris ko ki ya rini wu rakaru. 


text:
Wosini lindanawani ele au anaye hima fwele wui ko tokwe ya ai wu i. Wondawani ele hosi tenge ki indau au anaye hima lembwa Pol ni wu raꞌaini 


text:
Sisariya ko ki ya wu raru. Wosini chengi oti gapiman apukolaka ni wu hasini Pol okwe wu raꞌaini ri miyaningisopo ki ya rini wu esi. 


text:
Wowani gapiman apukolaka chengi oti ri hambwasini Pol ni ya ri sili, “Mini so mapwa kipe?” Wowani Pol ga ya ai sawe, “Ani Silisiya mapwa pe hima.” 


text:
Ete wowani ya ri sawe, “Ele mini kotimwondau hima le tawambwa kui mwanji ti a mendino.” Wosini ya ri ai sawe, “Pol ni Herot kiro aka ki ma rini rawarusi.”<pb/>


text:
Dani ini gisi tapaꞌangi hinga iwani puris hima i apukolaka Ananaiyas ga mekupu hima fwelenga wui wa ki etisini mwanji bwano hima ri Tetalas ga ya wu sika. Wosini Pol ni wu kotimwono mwanji ti gapiman hima laka ni wu sawe ki. 


text:
Wosiwani gapiman hima laka Pol ni ri uchawani ya ri ta. Wosiwani Tetalas rini kotimwondau mwanji mu ti ka hinga ya ri sawe, “Apukolaka Filikis, mini kipe naha nunu mi aulindawani au anaye sumbu fo sukwanda nambwe kipe tumbwa nu dau. Mini sumbu kipe naha nunu mi wosiwani apa ele ko ele ko nuhi kipe naha sukwani ya inda. 


text:
<pb/>“Ani apa mini a torosini mwanji huwe laka mini a sawe hinga. Mwanji faiche nuhi ti a sawekondau ti nunu keke mi woni ma mendi. 


text:
Nunu dori hima nu heiwani sembe enge rasaindau bomo miyafo naha ri rasukwandau. Rindombwa dele nuwe laka ki dau Juta hima kupu le wui nindo tiki mwanji mu ti ri musundani sembe wuhi ti ri rasainda. Wosini rindo hima laka hinga nunu ri huwasini wunu Nasaret pe hima ri, Jisas, ri hima kupu wu nandau. 


text:
Rini Gotri aka laka ni woyemukowani rini nu toroningiro. [Wosini nui Gotri lo mwanji ni nu sirinani rini nu kotimwondaro. 


text:
Wondawani au anaye hima lei apukolaka Lisiyas to ri tani kwambu tiki nui tapa tenge ki daro hima dori ni nunu ri leningini ya rini raꞌai. 


text:
Wosini ka hinga ya nunu ri sawe, Pol rini ni nu kotimwo kinawa mini tambwa nu tani mi miyaningisopo ki nu etino.] O keke nu taro. Woroti minjenga apa ori hima ni ma silineheiwa rini nu kotimwondau mwanji mu mwe ti ri takisopo ki sa mini sawewa ma mendi. Wowa mi hambwa ki, hinde wowani rini nu kotimwondau.” Tetalas o hinga ya ri sawe. 


text:
<pb/>Wosiwani Juta hima kupu le okwe rini ni wu okulani mwanji ti ya wu sawe, “Dele mini ri sawero mwanji ti tinda ete mwe naha tumbwa.” Pol Filikis ni mwanji ti ri sawero 


text:
<pb/>O hinga wu bwasiwani gapiman hima laka ri mwa ti Pol ni ri yenduwekinawani Pol ga mwanji wasa ti ka hinga ya ri sawe, “Ani ani hambwandau, asama miyafo dele hima ni koti torondau hima hinga mi dau. O keke mwanji wasa ti mini a sawekoni ai sembe ti ani eripendau. 


text:
Apa wunu mi siliwa ka mwanji hinga ni o mi mendikonda. Ani Jerusalem ko ki a lotu wo ki a rarusiwani gisi ti tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi ya i. 


text:
Wosini Jerusalem ko ki a dawani Juta hima kupu le wu ani heiwani hima foringa mwanji ti au hinga Gotri aka laka ki si anambwa nambwe. Ani ele himiyama hurahama ga lotu wo aka foriki nu wau nambwe. E, ko laka foki nu wau nambwe, mina. Wunu okwe o hingambwa wu hambwandau. 


text:
O keke apa do wu ani kotimwondau mwanji ti mwanji mu mwe naha fo wu bwawa apa mi mendini mwe naha hinde mi na kumbwa. 


text:
<pb/>“Woroti ani ka mwanji forini mini a sawekonda. Nunu Jisas hima kupu le nu huwaro bomo ti ka bai wunjenga wu sawenda to, oti mwe naha a sirinandau. Ka numbo ni a sirinandau ti, nui atei hima i Gotri numbwa a lotu wondau. Ani ka Moses kaisiro Gotri lo mwanji ti, e, kale Gotri mwanji bwarakarandaro hima le kaisiro chengi ti tinda ete mwe naha sembe ani hasindau. 


text:
Ani sembe ani hasini haro hima le, kapwa hima lenga hima kipe lenga, Gotri wunu ai rasaino tini a nikisindau. Woro kale bai hima okwe sembe o hingambwa wu hasini wu nikisinda. 


text:
O keke ele gisi hinga inaka ahi ti sumbu kipe tumbwa ani hambwa kinani Gotri miyaningisopo ga ele hima i miyaningisopo ti okwe kapwa sumbu nambwe a da ki tau kwambu a randau. 


text:
<pb/>“Ani asama fwele ele ko ba fweleki a daro. Wosinumbwa dani ini ai hima kupu le tambwa ani ai taro, ya mwaꞌambwe ti ele heifundau hima leni ani okulandani Gotri ni anguꞌomwe fwele ani ha kinani. 


text:
O sumbu hinga a wosindani Gotri aka laka we tiki ele hakindau sumbu ni a woni a humbusiwani wu ani heiro. Woroti hima miyafo ani ga da nambwe. Wondawani hima fwele girupunda nambwe wu daro. 


text:
Wondawani Esiya pe Juta hima kupu leto tani ya wu ani toroningi. Woroti ele hima ani ga mwanji fo wu bwa kinawa sa wu tani mi mwakambe tiki etisini sa wu ani kotimwo. 


text:
E, minambwe nawa dele hima ya sa mini sawe, kanisol hima lei mwakambe tiki ani etiro gisi ki bwele kapwa sumbu ni a wowani wu ani heiro. 


text:
Ani hambwawani mwanji bomo funda naha, imbihumbwa wui nindo tiki ani etisini ani uchani ka hinga a sawero, Gotri ni sembe ani hasindau, haro hima le ai saino. Woro o sumbu hinga keke kui mwakambe ki do ya wu ani kotimwonda.” Pol o hinga ya sawe. 


text:
<pb/>Wowani Filikis Jisas numbo tini kipe ri hambwasindau ki Juta hima kupu le rini wu kotimwono gisi anandi ri ai owesini ya ri sawe, “Waya, au anaye hima lei apukolaka, Lisiyas sikawambwa do kui mwanji a wonorukweno.” 


text:
Wosini 100 au anaye hima leni aulindau hima rini ya ri sawe, Pol ni kalapus tiki ri owe kinani. Wosini ya ri ai sawe, “Apa kalapus ki tau kwambu rini ha kei. E, ri nau le mwaꞌambwe rini ha kinawa minambwe na kei.” Filikis Pol ni asama fisi kalapus woro 


text:
<pb/>Gisi fwele iwani Filikis ri humwe Durusila ga ya fi ta. Durusila tini Juta hima kupu fo. Wosini Filikis Pol ni ya ri ucha, mwanji rihi fwele ri mendi kinani. Ete wowani Pol Jisas ni sembe hano mwanji ti ya rini sawe, wowa rini okwe sembe ti ri ha ki. 


text:
Pol mwanji kipe tumbwa bomo namili rini sawero, bomo foti sumbu kipe wosindau, foti rinjenga ri hima tape ri aulindau sumbu ti, foti ichai Gotri nunu kotimwono ti. Pol o hinga ri sawesiwani Filikis ri akini ya ri sawe, “Mini ya ma i. E, gisi fo nimba a dawa ai mini ani uchano.” 


text:
Filikis ya mwaꞌambwe fo rini ha kinani ri nikisindaro. O hinga keke gisi miyafo Pol ni ri uchawani tani rini ga mwanji ete fi bwandaro. 


text:
<pb/>Dani ini asama fisi isiwani Posiyas Fesitas, Filikis tau wa ti ya ri ai eti. Ete wowani Juta hima kupu le wu eripe kinani Pol ni kalapus aka we tiki ri andosiwani kwai ya ete da.<pb/>


text:
Fesitas ri tani gapiman tau ya ri ai rasai. Ete wosini gisi namili ri dasinimbwa Sisariya ri andosini Jerusalem ko tokwe ya ri i. 


text:
Ete wowani puris hima i apukolaka lenga Juta hima kupu lei hima laka lenga rini tambwa wu ini Pol ni mwanji kwambu tiki ka hinga ya wu bwanda, 


text:
“Mini ma nunu okulani dori hima humbwewa Jerusalem ko tokwe sa ri ta.” Woroti nimba wu gambondaro, numbo tiki wu wanisini Pol ni wu yeni dinga ti wu wosi kinani. 


text:
Ete wowani Fesitas ga mwanji wasa ya ai wunu ri sawe, “Pol kalapus tiki Sisariya mapwa tokwe dau, gamindache naha gisi faiche iwa Sisariya mapwa tokwe ya ani ai ikonda. 


text:
Woro o hinga ti nawa ele kui mekupu hima sa wu tawa ani ga funda nu rai. E, ori hima kapwa sumbu fo rini ki dawa, sa rini wu kotimwo.” 


text:
<pb/>Fesitas wunu ga dawani gisi ti tapaꞌangi ini hatachi namili iwaniꞌi gisi ti tapaꞌangi tapaꞌangi iwani Sisariya ko tokwe ya ri ai ri rai. Wosini lindanawani koti torondau aka tiki ri litisini Pol ni wu rata kinani ya wunu ri ucha. 


text:
Ete wowani ri tasiwani Juta hima kupu le Jerusalem ko ti wu andosini sikaro hima leto rini ni wu haweini wu etisini nomo ri rano mwanji fwele ya rini wu bwanda. Woro ele mwanji wu bwaro ti mwanji mu nambwe. 


text:
Wosiwani Pol ga mwanji wasa ti ka hinga ya ri sawe, “Ani kapwa sumbu foti a wosi nambwe, Juta hima kupu lei Gotri lo mwanji ti walambe a wosi nambwe, Gotri aka laka ki kapwa sumbu foti a wosi nambwe. E, Rom pe king apukolaka Sisa owero lo mwanji foti a yetupwa nambwe, minambwe naha.” 


text:
<pb/>Wosiwani Fesitas to Juta hima kupu lei sembe tini ri yewa wu eripe kinani Pol ni ka hinga ya ri sawe, “Mini hinde, Jerusalem ko tokwe mi inoꞌo? O hinga ti nawa Jerusalem ko ki pwe mi mwanji ti a bwe mendi.” 


text:
<pb/>Ete wowani Pol ga ya sawe, “Dohaꞌa aka apa do ani enindau ti, Sisa to koti mendindau aka. Do aka kumbwa apa koti ahi ti ku mendino. Mini mi hambwasindau, ani Juta hima kupu leni kapwa sumbu fori a wosi nambwe. 


text:
Woroti kapwa sumbu keke, hima yeni sindau o kapwa sumbu hinga a wosipo wu ani yeni sino ti kipe. Woro dele mwanji wu ani kotimwondau ti mwanji mu norukweni wu bwa nambwe ti nawa apa hima forito wui tapa tenge ki hinde ri ani ha kumbwa. Ani Rom pe king apukolaka Sisa ni ani uchawambwa koti ahi ti ri mendino.” 


text:
O hinga ri bwawani rini heifuni Fesitas ri kanisol hima ga ri bwasini ya ri sawe, “Mini Sisa ni mi ucharo. O hinga ti nawa Sisa tambwa ya ma i. Wowa koti mihi sa toro.” Fesitas Pol mwanji ni Akiripa ni siliro 


text:
<pb/>Gisi fwele isiwani king apukolaka, Akiripa, ri humwe Benaisi ga Fesitas ni fi weseꞌa kinani Sisariya ko ki ya fi ta. 


text:
Wosini Sisariya ko o ki gisi miyafo ya fi da. Wondawani Fesitas Pol mwanji tini king apukolaka ni ya ri sawehambwa. Wosini ya ri sawe, “Hima fori ahaꞌa ki o da, injelembwa Filikis kalapus ki rini rawarusiwani o ete ri da. 


text:
Injelembwa Jerusalem ko ki a dawani Juta hima kupu lei puris hima laka lenga wui mekupu hima lenga mwanji ti ya rini kotimwo, wowa nomo wasa rini ani ha kinani. 


text:
Ete wowani ani ga mwanji wasa ka hinga ya wunu a sawe, ‘Nunu Rom pe himako i nui sumbu ti hima forini nomo nindumwasari rini nu ha hinga. Hima mwanji chele ti rini kotimwondau hima i miyaningisopo ki waya ri etini ri bwasinimbwa.’ 


text:
<pb/>“O keke ani ga ahaꞌa ki wu tasiwani ani anayiti nambwe ai lindanawani nurumbu koti wondau aka ki a litisini ori hima ni rata kinani ani uchawani ya ri ta. 


text:
Wowani ele rini kotimwondau hima le saiꞌetisini wui mwanji ti ya wu bwa. Woroti ele kapwa sumbu hinga keke rini wu bwa nambwe, mina. Mwe naha ri wosiro nani ani hambwandaro hinga mina. 


text:
Wunu rini ga wu anangiyandaro bomo ti wui lotu wo sumbu tinga haro hima fori, Jisas, ri mwanji ga wu anangiyandaro. Pol rini ete sawero, Jisas hima tape ga ete ri dau. 


text:
Woro ani do mwanji mu mwe ni a wakini ani hambwa ki. Woro mwaringamwe ahi ti amwei i numbwa. O keke rini a siliro. Jerusalem ko ki ri rauwambwa koti rihi a mendino. 


text:
Ete wowani Pol ka hinga ya ani sawe, rini kalapus ki ete ri dawambwa Sisa king apukolaka to mwanji rihi mendino. Ete wowani kalapus ki ri da ki ya rini ohouna, waya anjenga Sisa apukolaka tambwa rini a humbwewa ri ino.” 


text:
Wowani Akiripa Fesitas ni ya ri sawe, “Ani anjenga kari hima i mwanji a mendi ki.” Ete wowani Fesitas ga ya ai sawe, “Icheki pwe bwe mendi.” 


text:
<pb/>Wosiwani lindanawani Akiripa ga ri humwe Benaisi ga kaꞌapwe miyafo fi owesini ya fi ta. Fi tani au anaye hima le wui apukolaka lenga o ko laka ki dau hima laka lenga koti mendindau aka o ki fi raruni ya wu wau. Wosini Fesitas mwanji humbwewani Pol ya wu rata. 


text:
Wosiwani Fesitas ya sawe, “King Akiripa ga do ki wausini linindau hima lenga, dori hima ma ku hei. Ele ko ele ko ki dau Juta hima kupu le, dohaꞌa ko, Jerusalem, ki dau okwe, wunu dori hima ni ai miyaningisopo tiki rini wu kotimwoni hapa tinga ya wu uchanda, ‘Ma rini yewa sa ha. Apa ete ri da ki.’ 


text:
Woroti rini ani heiwani sumbu fo walambe ri wosi nambwe. O keke hinde rini a yeni a si kumbwa. Ete wosiwanumbwa Pol ya ri ucha, Sisa to koti rihi mendi ki. O keke mwanji ti funda a bwani a mendiro, rini a humbwewa Sisa tambwa ri i ki. 


text:
Woroti ani rini wu kotimwondau mwanji mu mwe fo amwei sukwawani a mendinimbwa chengi ti a kaini nui king apukolaka ri tambwa a humbweno. O hinga keke king Akiripa, dori hima mini tambwa a rataro, mini ga dau hima le okwe. Wosini nunu tinda ete ri mwanji ti norukweni kipe naha nu mendini mwanji mu fwele nu wakiwa sukwawa chengi tiki a kai ki. 


text:
E, kalapus hima fori rini kotimworo mwanji mwe ti a kaini rini ga a humbwe nambwe nawa o hinga ti ani hambwawani kipe mina.”<pb/>


text:
Wosiwani king Akiripa Pol ni ya sawe, “Minjenga mi mwanji ti ma sawe.” Ete wowani Pol tapa ri rasaisini mwanji rihi ti ka hinga ya ri sawe, 


text:
<pb/>“King Akiripa, ai mwanji ti mi miyaningisopo ki a bwano ti ani hambwawani kipe naha. Ani Juta hima kupu le ani kotimworo mwanji wasa tini a sawekondau. 


text:
Hinde wowani, mini Juta hima kupu lei nui sumbu ga ele inakahambwa inakahambwa sumbu nuhi ga mi hambwasindau. O keke apa ai mwanji ti ma mendi, apa ku diyaha kei. 


text:
<pb/>“Imbihumbwa kichapwache gisi ete a ta tani apa ete a dau ti, ai hima kupu lenga ko ahi ki a daro ti, Jerusalem ko a daro okwe, e, ele numbo ani indaro ti, Juta hima kupu le tinda wu ani hambwasini dau. 


text:
Asama miyafo ete wu ani hambwandaro. Ai sumbu wu heiro ti wu bwa kinawa o sa wu bwa. Ani Farisi hima le sumbu tumbwa a sirinandaro. Ahaꞌa sumbu oti tau kwambu, ele nui lotu wo sumbu ni dikindau. 


text:
Woro apa do ani etisiwani wu ani kotimwondau mwanji mu mwe ti ka hinga. Ani sembe Gotri numbwa ani hasini imbihumbwa Gotri nui atei hima ga mwanji funda wu bwani wu mendiro ti mwe naha ri rasukwano tini a nikisindau. 


text:
Ele nui tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi metele wui anitafenita le okwe sembe mwe naha wu hasini Gotri ni niliki tapwaki lotu wondani Gotri sawero sumbu ri rasukwa kinani wu nikisindau. King, ani okwe o hingambwa sembe ti ani hasindau. Woro o bomo keke Juta hima kupu le wu ani kotimwondau. 


text:
<pb/>“Imbihumbwa ani okwe Nasaret pe Jisas ni a rakai kinani inakahambwa sumbu miyafo ani hambwandaro. 


text:
Wondani Jerusalem ko ki okwe o hingambwa a wosindaro. Ete wondani puris hima lei apukolaka ki kwambu a torosini Jisas ni sembe haro himiyama hurahama miyafo leni kalapus wunu a wondaro. Wondani wunu yeni sino mwanji ti wunu ani ohounandaro. 


text:
Ete wondani Apukolaka hi tini wu saweholiya ki ele lotu wo aka ki nomo miyafo naha wunu ani handaro. Wondani sembe enge wunu ani akoni ele apahime pe ko laka hinga tinda wunu ani enginani ani indaro. Pol sembe haro sumbu tini Akiripa ni ri sawero 


text:
<pb/>“O sumbu hinga keke puris hima i apukolaka le wunu ki kwambu a torosiwani wu ani humbwewani Damasukas ko tokwe ya ani i. 


text:
King apukolaka, nika ti gondi naha tiki dawani numbo ani indawani hi omwesika naha foti hewen kipe hi hinga okundau ti lepakinani miyaningisopo ahi ki ya oku. Hi mwe ti nika tini dikindau. Ete wowani ele hima ani ga indaro le, o hi sikani ani ki okukowani ele hima okwe o hingambwa ya wunu taiyani i. 


text:
Wowani nunu tinda ete nuwe tiki nu yoꞌosikitani nu raisini a mendiwani tumwa foti Hipuru mwanji tiki ya ani sawe, ‘Sol, Sol, hinde wowani walambe sumbu ti mi ani wosindau? Lame chele me tiki mi yendani minjenga amwaka ti mi mendindau.’ 


text:
Ete wowani ya a sawe, ‘Apukolaka, mini namo?’ Wowani Apukolaka ya ani sawe, ‘Ani Jisas, walambe sumbu tini ete mi ani wosindau. 


text:
Woroti ma saini eti. Ani dele sumbu mini a mekuro ti, apa mini ani ondiyasiwa ai tau ti mi torosini tambwa ani ki mi heiro sumbu ele ga mini a mekuno sumbu lenga ani keke ma saweni inda. 


text:
Wosiwa apa ele mi hima kupu ga ele hima ba fwelenga wui nindo tiki o mini ani aulindakonda. Wosiwa wunu tambwa mi ini 


text:
wunu mi okulawa wui sumbu hukwe ti sa wu haraꞌaisini gumwa ti hundu tini wu sisini sembe wuhi ti lindana tokwe sa wu ta. Wosiwa Saiten kwambu ti wu andosini Gotri tambwa sa wu ta. O hinga wu wowa kapwa sumbu wuhi ti a humbwesiwa ani ni sembe haro hima lenga kwambu ti funda wu torosini kipe tumbwa sa wu da.’ Pol Akiripa ni Gotri tau ri randaro tini ri sawero 


text:
<pb/>“Woroti king Akiripa, ani ka sumbu hewen ko tiki sirawani ani heisini ri mwanji a yetupwa nambwe, mina. 


text:
Ani ini Damasukas ko pe hima le a bwasinimbwa da hinga woni ani ini Jerusalem pe hima le ya a sawe. Wosinumbwa Jutiya ko pe hima leni a sawesini ele biya ko ba fwele kipe hima le ya a sawe. Ani ka mwanji hinga tini ete a sawendaro, ‘Kunu kapwa sumbu kuhi gumwa ma ku sisini sembe Gotri ni ma ku ha. Wosini kunu sembe handau sumbu tumbwa ma ku sirinanda.’ 


text:
Ani o tau hinga ni a randawani Juta hima kupu le o keke Gotri aka laka we ki wu ani toroningisini wu ani yeni dinga wu wosikoro. 


text:
Woroti Gotri ani okulawani tau a rani a ta tani apa okwe hi nambwe hima ga hi chele hima ga funda ete do ya kunu a sawenda. Ani mwanji ba fweleni a bwanda nambwe. Ani imbihumbwa Gotri mwanji bwarakarandaro hima le kaisiro mwanji ga, Moses kaisiro mwanji ga ete a torosini do ya a bwanda. 


text:
Chengi wuhi ka hinga sawero, ‘Kurais, Gotri ri tau ra kinani humbwero hima, nomo rani ri hasini ele haro hima ni dikisini ri ai saino. Wosini Isurel hima kupu lenga ele hima ba fwelenga lindana wunu ri hasini wunu raꞌaino mwanji tini ya wunu sawendakonda.” ’ Pol Akiripa sembe ha kinani sawero 


text:
<pb/>Pol o mwanji hinga ri bwawani Fesitas au laka uchani ka hinga ya rini sawe, “Pol, mini ambwatinambwati! Mini sukul miyafo mi wo wowani hambwa mihi to mini laperumbwewani mi ambwatinambwatindau.” 


text:
Ete wowani Pol ga ka hinga ya ri sawe, “Apukolaka hima, Fesitas, ani ani ambwatinda nambwe, mina. Ani inaka ahi ki ani hambwasini mwe naha ki o a sawenda. 


text:
King Akiripa do mwanji a bwandau ti tinda ri hambwasindau. Worotiki ani ani aki nambwe amwei do a sawenda. Ani ani hambwandau, dele a sawendau mwanji ti ri wasamba ki ri mendini ri miya ki ri heisindau. Rini tinda ri hambwandau. Hinde wowani, dele sumbu hinga wanini sukwa nambwe. 


text:
Woroti king Akiripa, mini Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei mwanji tini mi sembe mwe naha mi hasindauꞌu? Ani hambwawani mini sembe mihi mi hasindau.” 


text:
<pb/>Ete wowani king Akiripa ga Pol ni ya sawe, “Hinde hinga? Mini ka mwanji hinga mi ani sawendau ti, do gisi naha kumbwa mi ani okulasiwa sembe haro hima hinga a siranoꞌo?” 


text:
<pb/>O hinga ri bwawani Pol ya rini sawe, “E, apa ete sembe mi ha kinawa oti kipe. Da hinga wonumbwa sembe mi ha kinawa oti okwe kipe tumbwa. Ani ai okokona ti mini ga dele hima ga ai mwanji ti ku mendini sembe kuhi ti ani haro hingambwa ku ha ki. O keke Gotri ni ani uchahambwandau. Woroti kalapus ani woro sumbu hinga kunu ki sukwano ti sa biya da.” 


text:
<pb/>Pol o hinga ya ri sawe. Wowani king apukolaka ri humwe Benaisi, Fesitas, e, ele wunu ga dau hima lenga wu saini ya wu eti. 


text:
Wosini hoko tokwe wu rarusini wunjenga ka hinga ya wu anambwa anambwanda, “Dori hima kapwa sumbu fo ri wositowa kalapus tiki ri dani ri hano. Nu hambwawani rini kapwa sumbu nambwe.” 


text:
Wosini Akiripa Fesitas ni ya ri sawe, “E, kari hima Sisa to koti rihi ti mendi kinani ri ucha nambwe napo, rini mi hanjaꞌaipo ya ri iu.”<pb/>


text:
Ete wosini sipi ti nu torosini Itali mapwa tokwe nu i kinani mwanji ti funda wu bwani ya wu mendi. Wosiwani Pol ga ele kalapus hima fwelenga 100 au anaye hima leni aulindau hima ri tapa tenge ki ya rini wu owe. Hima mwe ri, hi ti Juliyas. Rini Sisa ni aulindau au anaye hima fo. 


text:
Woro sipi mwe ti Atiramitiyam ko kipe hima lehi. Sipi oti Esiya mapwa tokwe dau ko laka ele ki ya ikondau. Wowani o sipi ki nu rausini nu ikowani Masetoniya mapwa ki dau Tesalonaika ko pe hima fori Arisutakas, rini okwe ya funda nu i. 


text:
Wosini lindanawani ete nu ini Saiton fwa gamba ki ya yenjimbele. Wosiwani Juliyas Pol ni sumbu kipe naha ya rini wosinda. Pol ni ri ohounawani ri ini ri nau le ri heini ahirahi mwaꞌambwe le wunu ki ya ri toro. 


text:
Wosini Saiton nu andosini nu iwani ausuwa laka ti sini nunu ginawani sipi oti usari usari i ini Saipuras ko cheche gumwa tokwe ya i. 


text:
Wosiwani nu ini Silisiya mapwa ga Pamufiliya mapwa ga takaisini dau soluwara ti nu yetikinani nu inimbwa Lisiya mapwa ki dau ko ti Maira ya nu raru. 


text:
<pb/>O ko ki 100 au anaye hima leni aulindau hima ori ri ini Alekisandiriya lei sipi foti Itali mapwa tokwe ikondawani ya ri hei. Wosini o sipi ki nu rausini funda ya nu i. 


text:
Wondawani sipi oti usari nahache indawani gisi fwele ya i. O michi ki tau kwambu miyafo naha wu wo wonimbwa Naitas ko ti ya nu takai. Ausuwa tito ete nunu ekichandawani gamweche nu suku nambwe. O keke Kirit ko cheche gumwa tokwe nu ini Salumoni ko ti ya nu takai. 


text:
Wondani tau kwambu naha wu wo wowani Kirit hapimwai nu hei hei ya nu i. Wosini ko foki ya nu raru, o ko hi ti Fwa Gamba Kipe. O ko Lasiya ko ni takaisindau. 


text:
<pb/>Gisi miyafo o ko ki isiwani Juta hima kupu le ahirahi hakindau gisi okwe ini humbusini, woro o asama ya humbukondawani soluwara ti kwambu tiki ya ete yembekinanda. Wowani Pol ele hima ni ya sawe, 


text:
“Kunu dele hima, ahaꞌa sumbu hinga wondawa nu iwa apa tau kwambu fotiki nu gi sindau. Nu iwa o sipi ga mwaꞌambwe miyafo nuhi ti okwe nu ohumbwe sindau. Woro ele mwaꞌambwe tombwa mina, nunu okwe walambe nunu ikondau. Ani o hinga do ani hambwanda.” 


text:
Ete wowani 100 au anaye hima leni aulindnau hima ri sipi torondau hima ga yapai chele sipi ga fi mwanji ni ri ohounakoni Pol mwanji ni ya ri yetupwa. 


text:
O sipi yenjimbelero fwa gamba ki wu dawa ausuwa laka sino gisi sukwawa kipe mina. O hinga keke ele sipi ki daro hima le mwanji funda wu bwani ya wu mendi, o michi wu andosini kipe naha tumbwa wu ini Finikis ko ki wu da ki. Finikis ko ti Kirit ko cheche kumbwa dau, woro o fwa gamba, ausuwa laka sindawa sipi yanino michi ti kipe naha. Ausuwa ti soluwara ni au laka yembekinaro 


text:
<pb/>Dani ini ausuwa usari sindawani ya wu hambwa, o michi wu sawero ki kipe tumbwa wu ino. Ete wokoni sipi toronambusindau nomo chele mwaꞌambwe wu rasukwasini Kirit hapimwai wu hei hei o michi ki wu i kinani wu dau ko ya wu hanjaꞌai. 


text:
Wosini biya hinga wu ikowani ausuwa laka ete ya ta. O ausuwa laka hi ti, Taliyo, wu uchandau, woro Kirit mapwa tokwe ya ete sini ta. 


text:
Ete wokoni ausuwa oti sipi ni kwambu tiki ekichawani o sipi norukweni hinde i kumbwa. O keke sipi ga ya nimba nu bolopinda. 


text:
Wondani, Konda, uchandau ko cheche gumwa tokwe nu indani tau kwambu fotiki wu woni o sipi ga yekichinasini indaro kanuche wu longoni wu rasukwani sipi tenge ki kau ya wu owe. Wosini o sipi kwambu i kinani kupu kwambu ki wu haweini ya wu inji. Wosini wunu aki omwesika laka ki ya wu aki, foki wu ini Afirika mapwa takai ki dau hapimwai ki wu endeno keke. O keke sipi ki yekichinasindau nikaꞌari wu rasikasiwani ya nimba nu bolopinda. 


text:
Wondawani nurumbu ausuwa ga soluwara ga kwambu naha ki ya ete nunu ekichanda. Ete wondawani dani inumbwa mwaꞌambwe ele soluwara ki ya nu rawainda. 


text:
Ete wondawani gisi miyafo nika ga isangi ga nu hei nambwe, ausuwa laka tumbwa ete sindaro. O keke nunu kipe tumbwa nu dani mapwa foki nu ino tini nu hambwa nambwe, mina. Nunu walambe nu ino sumbu tunumbwa nu hambwandaro. 


text:
<pb/>Wondani gisi miyafo ahirahi wu a nambwe dawani Pol saini etisini ya wunu sawe, “Kunu dele hima, mwase kunu a sawero mwanji ahi ku sirinani Kirit ete nu dapo, do tau kwambu ga dele mwaꞌambwe ga hinde apa nu ohumbwekoro ambwa. 


text:
Woro kunu a sawendau, sembe kuhi ti ma ku wahapi. Nunu dele hima fo walambe hinde nunu i kumbwa. Sipi tombwa walambe o ikonda. 


text:
Hinde wowani, ani Gotri tau ra himache, rini ni a lotu wondau. Tambwa niliki Gotri ensel ani ga takaini enindani 


text:
ya ri sawe, ‘Pol, mini apa aki kei. Mini Sisa miyaningisopo ki mwe naha mi etikondau. O sipi ki mini ga dau hima le hinde apa walambe wunu i kumbwa. Gotri ni mi uchahambwaro ti mini ri mendiro.’ 


text:
O keke kunu dele hima, kunu apa aki kei. Ani Gotri ni sembe ani hasindau, apa ele mwanji ri ani sawero hingambwa o sukwakonda. 


text:
<pb/>Wosiwani gisi tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi opuriꞌopuri niliki ki Eteriya soluwara ki ya nu bolopinda. Wondawani nili wemi ikondawani sipi tau randau hima le ya wu hambwa, ko cheche fori o nu takainda. 


text:
Wondawani wu saini kupu huwe laka foti huku ni rawaindau hinga fwa o tini wu rawaiwani 120 fit hinga ya i. Wosini biya hinga nu ai ini nu ai rawaiwani 90 fit hinga ya i. 


text:
O keke ya wu aki, apa nu iwa sipi ti humokuto dau michi tiki rauno ti keke. Wokoni sipi ni torosindau nomo chele mwaꞌambwe opuriꞌopuri sipi soko ki ya wu rawai. Wosini metengei lindana kinani Gotri ni ya nu uchahambwanda. 


text:
Wondawani sipi tau randau hima le wu akini i kinani numbo ya wu wakinda. Wofunu o kanuche ni wu toroni sipi gamba ki ya wu rawainda, woroti sipi tini toronambusindau nomo chele mwaꞌambwe tini wu rawaindau hinga gamboni ya wu rawainda. 


text:
Ete wowani Pol 100 au anaye hima leni aulindau hima ga au anaye hima lenga ya wunu ri sawe, “E, kale biya hima tiya do sipi ki wu da nambwe siwa, kunu tinda walambe kunu i sindau.” 


text:
<pb/>Wondawani lindana ya takaindawani Pol ele hima hinga tinda mwanji ti ya wunu ri sawenda, hinde wowani, a nambwe wu daro ti keke au wunu saini a ti wu a kinani. Ka hinga ya ri sawe, “Gisi miyafo wonorukweni nu litini a ti nu a nambwe sembe we ba ete nu dawani gisi ti tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi opuriꞌopuri hinga ihiro. 


text:
Woroti keke kunu a sawehambwandau, a ti ku ani ku ai ku yakina ki. Ma ku mendi, walambe hinde kunu i kumbwa. Mina. Kunu tinda ete kipe tumbwa ku dano.” 


text:
O hinga wunu ri bwasini rini wui mwakambe tiki bereti ri rukosini Gotri ni ri weseꞌasini ri lepikasini ya ri a. 


text:
Wu ani wu yakinasinimbwa sipi ni nomo hano ti keke witi fwele soluwara tiki ya wu rawai. Sipi kapwaworo 


text:
<pb/>Wosiwani lindanawani ko foti ya wu hei, woroti o ko mwe hi ti ya wu hikisa. Wosini kwaimbwa maꞌaini wu heiwani hapimwai kipe naha foti fwa lehepuni raruro tiki ya da. Wosini ya wu hambwanda, sipi ti ka hapimwai kipe ki ini rau kinani. 


text:
O hinga keke o sipi toronambusi kinani rawairo nomo chele mwaꞌambwe ni injisindau kupu ti wu takutosiwani soluwara ki ya kai da. Wosini sipi norukweni i kinani owero me ni injisiro kupu ti okwe ya wu hungo. Ete wosini ausuwa toro kinani sipi gamba tokwe wu yekichinasiro nikaꞌari ti wu rasaiwani sipi ti hapimwai tokwe sapwapwanani ya i. 


text:
Ete wokoni o sipi ini soluwara nindo tiki humokuto hapi hinga wauro tiki rauni fwanginambusini endesini ya da. Wondawani fwa sai sai ta ta sipi soko tokwe ye yewani ya lopweke. 


text:
Ete wosiwani au anaye himako kale kalapus hima ni wu yeni dinga ti wu wosi kinani ya wu hambwa, apa wu yiri yiri wu akini wu ino ti keke. 


text:
Wowani 100 au anaye hima leni aulindau hima rito Pol ni okula kinani ya wunu minambwe ri na. Wosini fwa yiri ni hambwandau hima leni ya ri sawe, soluwara ki chunani wu raisini wu yiri yiri wu ini hapimwai tiki wu rau kinani, 


text:
wondawa hima fwele me tipa leki, e, sipi lopwekero tipa leki torosini bolopi bolopi wu ini wu rau ki. O hinga wu woni ele hima hinga tinda kipe tumbwa hapimwai ki ya wu rau.<pb/>


text:
Wosiwani o ko kipe hima le sumbu kipe naha tunumbwa ya nunu wosinda. Mwa yeni tikiningo nu mendiro keke hi wu omongosini wu tani hi nu waruꞌu kinani tinda ya nunu wu raꞌai. 


text:
Wosiwani Pol to hi tene fo ri ratani ya ri diyanda. Wondawani au hopo foti hi au mendini sirani Pol tapa ki alekusini ya rini se. 


text:
Ete wowani o ko kipe himiyama hurahama le o au hopo wu heiwani sirani Pol tapa ki alekusiwani ya wu sawe, “Oto mwe naha, dori hima hima yeni sindaro. Worokeke soluwara ki ri ha nambwe. O keke kapwa sumbu kilindau gotri ori hima do nuwe ete ri dano ti ri diyahandau.” 


text:
Ete wowani Pol o hopo ni yetupwawani hi tiki ya rai. Wosiwani Pol o rini sero michi ki walambe rini i nambwe. 


text:
Wondawani wunu ya wu nikisinda, apa o rini sero michi ki raukondauꞌu, metengei ri raini ri hakondauꞌu. Wondani wu linindani huwe laka wu nikisindani wu heiwani sumbu fo rini ki sukwa nambwe. Ete wowani inaka wuhi ti ai wunu jamekowani ya wu sawe, “Ka hima gotri foꞌo?” 


text:
<pb/>Nuwe laka foti do michi takai ki dau ti, o do ko cheche hima leni aulindau hima laka i ri nuwe, hi rihi ti Papiliyas. Ori hima to nunu rani ri aka tokwe nunu ri raꞌaisini kipe naha tumbwa ete nunu enependawani gisi namili ya i. 


text:
Wondawani Papiliyas yapai hahungo ri mendindani ya ri tukuyanda. Hima mwe ri tape hi saindani se uku sikanda. Ete wondawani Pol ini Gotri ni ri uchahambwasini tape tenge rihi ki ri torowani kipe ya ai rini wosi. 


text:
O hinga ri wosiwani wu heikoni ele ko kipe hahungo hima ele Pol tambwa wu tawani kipe ya ai wunu ri wosinda. 


text:
O keke sumbu kipe naha ti ya nunu wu wosinda. Wosini dani ini nu ikowani nu heifundaro mwaꞌambwe ele ni wu ratani sipi we ki ya nunu wu rawarusinda. Pol Rom ko ki raruro 


text:
<pb/>Do ko cheche ki nu dawani nika namili isiwani sipi foki nu rau nu litisini ya nu i. Sipi mwe ti Alekisandiriya lei hi. Sipi tumwafu tokwe wui gotri, Sus, ri hurahama che fisi himamwale ni wu yesinda. Ausuwa laka sindawani sipi mwe ti o ko cheche ki daro. Woro o sipi ki ya nu i. 


text:
Ete wosini Sairakiyus ko nu hanjaꞌaisini nu haweini Risiyam ko ki ya nu raru. Wosini ai lindanawani ausuwa kipe siwani gisi fisi kumbwa Piyutiolai ko ya nu raru. 


text:
Wosini o ko ki sembe ha hima fwele ya nu hei. Wowani nunu wu sawewani wunu ga o ki gisi tapaꞌangi hatachi fisi ya nu da. Wosini dani inumbwa Rom ko ki ya nu rarukonda. 


text:
Wondawani Rom pe sembe ha himako le wu mendiwani ya nu tanda. Wosini wu ini wunu fwele mwaꞌambwe wungwa jindau michi, Apiyas, ko tiki ya wu ambwe. Wowani wunu fwele ini, Hima Tukuya Aka Namili, wu uchandau ko ki ya wu ambwe. Wosiwani nu tani numbo tiki ya nu anahei. Wowani Pol Gotri ni ri weseꞌawani sembe rihi ti ya yakina. 


text:
<pb/>Wosini nu ini Rom ko laka ya nu raru. Wowani gapiman apukolaka ri, aka foti rini ohounawani Pol ini rini aulino au anaye hima foringa ya funda fi da. Pol Gotri mwanji ti Rom ko ki bwaro 


text:
<pb/>Wosiwani gisi namili isiwani Pol o ko kipe Juta hima kupu lei mekupu leni ya ucha. Wowani wu tani wu wausiwani ka hinga ya wunu ri sawe, “Ai hiparakambwe le, ani sumbu foti nui hima kupu leni rakai kinani a wo nambwe, e, nui atei hima i sumbu ni a yetupwanda nambwe. Woro kalapus ti Jerusalem ko ki wu ani wosini Rom pe hima le tapa tenge tiki wu ani haro. 


text:
Wosiwani Rom pe hima leto koti ahi wu mendindaro. Woroti walambe sumbu naha foti a wotowa wu ani yewa ani hano. O keke ya wu ani andokowani 


text:
Juta hima kupu leto o mwanji ni ya wu yetupwa. O keke numbo ti a wakifuni Sisa koti ahi ri mendi ki ani ucharo. Woro ai hima kupu leni sumbu foti keke wunu a kotimwo nambwe. 


text:
Woroti o mwanji mu keke kunu ani ucharo. Ani kunu ani heini mwanji ti kunu a bwa ki. Ani sembe ti ani hasini nunu Isurel hima kupu le nikisindau Kurais numbwa a nikisindau. O sumbu mu keke apa seni hinga tito do ani injisinda.” 


text:
<pb/>Wosiwani wunu ga ya ai rini sawe, “Jutiya pe hima fori chengi nunu ki humbweni mini ni nunu sawe nambwe. O keke mini nu saweno mwanji ti nu hikisandau. E, Juta hima kupu fori tani ahaꞌa ki mini ni mwanji fwele bwani kapwa mwanji fwelenga mini bwa nambwe. 


text:
Woroti nunu mi inaka ki mi hambwandau mwanji tini mi bwawa nu mendino. Nunu nu hambwandau, ele ko ele ko kipe Juta hima kupu hinga nunu ki huwasini sumbu ba fo hinga sirinandau himako ni kipe wu nanda nambwe.” Wunu o hinga ya sawe. 


text:
<pb/>Wosini gisi foti wu sawesiwani hima miyafo naha Pol tambwa ri dau aka tokwe ya wu i. Wosiwani Pol nurumbu sunduya Gotri mwanji mu mwe o tini ya ete wunu ri sawenda. Wondani Gotri kwambu ni kipe naha ri sawendani Moses kairo Gotri lo mwanji ga Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei mwanji fwelenga ya wunu ri sawenda, wowa Jisas numbo ni wu sirina ki. 


text:
Wosiwani wunjenga inaka ambwe inaka ambwe wu hambwa hambwa ya wu ikonda. Wokondawani Pol mwanji foti ka hinga ya wunu sawe, “Gotri Himamwale kipe Aisaiya takisopo ki nui atei hima ni mwe naha ka hinga sawesindau. Ete ri sawero,<pb/> 


text:
‘Mini dele himiyama hurahama le tambwa mi ini ka hinga ma wunu sawe:<pb/>“Kunu mwanji ti ku mendi mendi mwanji mu mwe ti hinde ku hambwa kumbwa.<pb/>Miya kuhi ti ku maꞌaikaꞌai kaꞌai mwaꞌambwe foti hinde ku hei kumbwa.<pb/> 


text:
Dele himiyama hurahama lei sembe ti emendiki naha.<pb/>Wasamba wuhi ti mwanji mendi ki diyahandau.<pb/>Wondawani miya wuhi ti hipisindau.<pb/>Woro ele sumbu nambwe napo mwaꞌambwe ti wu heini wasamba wuhi ti wu mendini inaka wuhi ti mwanji mu ti wu hambwau.<pb/>Wopo sembe ti wu hani ani tambwa wu tau.<pb/>Ete wopo wunu a wosipo kipe ti ai wu sirau.’ ” 


text:
<pb/>“O hinga keke kunu ma ku hambwanda. Gotri nunu ai raꞌaino mwanji kipe ti, Gotri ele himiyama hurahama ba fwele keke ri humbwero. Wundo Gotri mwanji ti wu mendino.” 


text:
<pb/>[Pol o mwanji hinga ri bwasiwani Juta hima kupu le ya wu i. Wu ini wunjenga wui nindo ki mwanji ya wu anambwanda.] 


text:
<pb/>Wondani asama fisi Pol rinjenga ri ya ki ri rasiro aka tiki ya ri da. Wondawani hima fwele rini tambwa wu indawani sumbu kipe tumbwa ya wunu ri wosinda. 


text:
Rini Gotri kwambu ni wunu ri sawekawendani Jisas Kurais Apukolaka hi tini ya wunu ri sawenda. O mwanji hinga ri bwandawani hima fori rini sawe nambwe.<pb/>


text:
Ani Pol, ani Kurais Jisas himache. Gotri okokona tiki Kurais Jisas himache hinga ri ani esiro. Woro ani ga ai hiparakambwe fori Timoti ga, 


text:
sindo do chengi kunu Kolosi ko ki ku dau Gotri himiyama hurahama le Kurais ni sembe hasini sumbu kipe tumbwa sirinandau hima leni si kaindau. Woro nui Yapai Gotri kunu keke woni sembe kuhi ti sa ri ratorosiwa sembe wahapi tiki ya ma ku da. Kolosi lei sembe ha sumbu ti Gotri to amwei woro 


text:
<pb/>Sini nui Apukolaka, Jisas Kurais, ri Yapai Gotri ni kunu keke si uchahambwandau gisi tiki gisi gisi Gotri ni ete si weseꞌandau. 


text:
Hinde wowani, kui mwanji fwele ka hinga si mendiro: Imbihumbwa metengei naha Gotri mwanji kipe ti kunu ki ini raruwani ku mendini ka mwaꞌambwe Gotri kunu keke hewen ko ki owesiwani kipe tumbwa dau tini sembe kuhi ti ku hasini ku nikisindau. Wondani Kurais Jisas ni mwe naha sembe ti ku hasini ele biya Gotri himiyama hurahama fwele keke ku woni wunu ku okulandau. 


text:
Do nuwe tipa laka hinga o Gotri mwanji kipe tombwa ichiꞌuchani talekowani ele hima hinga apa sumbu kipe tumbwa ya wu sirinanda. Woro hinga metengei naha Gotri hima keke wo sumbu ni ku mendini o sumbu mu mwe ni kipe naha ku hambwaro gisi ki ku ambwesini ete ta tani sumbu kipe tumbwa ya ku sirinanda. 


text:
Woro ka Gotri mwanji kipe oti Epafuras to kunu ondiyakandiyawani ku hambwaro. Rini Kurais tau ra himache kipe naha, o ani ga tau funda si randau hima. Rini sini ni ri okulandani Kurais tau ti kipe tumbwa ri randau himache. 


text:
Woro rindo Gotri Himamwale kipe ti kunu ki talesiwani Gotri himiyama hurahama leni ku okokonandau sumbu tini sini ri sawero. Pol Kolosi leni ri okula ki Gotri ni ri uchahambwaro 


text:
<pb/>O keke kui mwanji hinga metengei si mendiro gisi ki nu ambwesini ete ta tani apa okwe kunu okula ki ya rini si uchahambwanda. Wondani gamweche ri kunu si hikisanda nambwe. Mina. Sini Gotri ni ete si uchahambwandau ti, Gotri Himamwale kipe to hambwa kipe tinga inaka kipe tinga kunu hawa, Gotri okokona tini mwe naha ku hambwawa o sumbu hinga to kui sembe ki tale kinani si uchahambwandau. 


text:
Wosiwa kunu Apukolaka okokonandau himache naha hinga ku ichiꞌuchandawa, ele kui sumbu keke sa kunu ri okokonanda. Wondawa apa kunu ele tau kipe hinga ku randawa tau mwe kipe sukwandawa Gotri ni mwe naha ku hambwandau sumbu ti omwesika naha kunu ki sa sukwanda. 


text:
Wosini sini Gotri ni ka hinga si uchahambwandau: Gotri ri torosindau kwambu rihi ti omwesika naha hi hinga okundau, woro o to sa kunu okulawa kwambu ki ku etisini kunu ki sukwano ele nomo ni ku randawa sembe wahapi ki ete ku da ki. 


text:
Wosini ku eripeꞌaripendani nui Yapai ni ku weseꞌanda ki. Rindo kunu ni ri ratorosiwani ele mwaꞌambwe kunu keke ri otokunasiro tini ku torono kwambu ti o kunu ri hasindau. Woro mwaꞌambwe mwe ku torokondau ti, nunu ele Gotri himiyama hurahama lindana to aulindau ko ki nu dau lenga ku torokondau. 


text:
Woro do Gotri to sundu tito nunu aulindawani ri kwambu tiki nunu ri ai ratani, ri okokonandau ri Che ri hima kupu ki nunu ri rakwaisiwani o Che to nunu aulindau. 


text:
Gotri Che ritombwa wungwa ti nunu ri jisiwani nui kapwa ni ri rani ri rumbwero. Kurais ri sumbu tinga ri tau tinga 


text:
<pb/>Gotri Che ri rini miya ki nu heinda nambwe Gotri ni mekundau mwale hinga ri etisindau. Rindo Gotri wosiro dele mwaꞌambwe nindo tiki mwa laka hinga ri dau. 


text:
Hinde wowani, Gotri ri Che ki hewen ki dau mwaꞌambwe lenga, e, nuwe tiki dau mwaꞌambwe lenga ri wosiro. Rini kumbwa Gotri miya tiki nu heindau mwaꞌambwe leni, e, miya tiki nu heinda nambwe mwaꞌambwe le, ensel lei wui apukolaka, gapiman, mekupu le, e, hima laka le, ele ni ri wosiro. Gotri ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri Che ri tapa tiki ri wosisiwani kale mwaꞌambwe hinga rini keke dau. 


text:
Gotri Che to ele mwaꞌambwe ni ri mwasesini ri dau, o keke ele mwaꞌambwe hinga ri kwambu tukumbwa wu dau. 


text:
Rini ri hima tape, sios, ti mwa laka. Rindombwa sios ni himamwale handau sumbu mu naha. Rindo haro hima i nindo tiki metengei naha ri ai sairo hima naha, woro keke rini ele mwaꞌambwe ni ri mwasesini mwa laka hinga ri dau. 


text:
Hinde wowani, Gotri ele rini ki talesindau sumbu kipe hinga tinda ete ri Che riki o hinga tale kinani ri okokonaro. 


text:
Gotri do nuwe ki dau mwaꞌambwe lenga hewen ko ki dau mwaꞌambwe lenga ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri Che riki ai wunu ri ratawa rini ga sembe funda wu owe kinani ri okokonaro. O keke ri Che ri fi ti me yapweke tiki ri owehenani sembe enge a sumbu ni ri rumbwesini sembe wahapi sumbu ni ri rataro. 


text:
<pb/>Woro imbihumbwa kunu Gotri tambwa ku tani rini ku takai nambwe, apahime naha ku dani kapwa sumbu naha tini ku wosindaro keke inaka kuhi ti rini ni miho hima hinga ku hambwandaro. 


text:
Wondawani Kurais me yapweke tiki ri haro, woro o sumbu hinga ki Gotri kunu ratorowani apa rini ga sembe funda naha ya ku dau. O sumbu hinga ri wosiro ti, kunu ni rini tambwa ri ratasiwa kipe naha tiki halayasini ri miyaningisopo ki kapwa sumbu nambwe ku da ki. 


text:
Woro kunu o sembe ha sumbu kuhi ti ku toronambusini kwambu naha ki ma ku eninda. Apa mwaꞌambwe fotito kunu ai matinawa Gotri mwanji kipe ti ku mendini sembe ku hasini Gotri sumbu kipe ni ku nikisindau sumbu ti, apa ku hanjaꞌaisini ku ai i kei. Woro ka Gotri mwanji kipe keke, ani Pol, ani o mwanji ni bwano himache hinga a siraro. Wosini dele nuwe tipa laka hinga o mwanji ni ele himiyama hurahama ni ete nu sawekawendau. Pol Kolosi sios leni okularo 


text:
<pb/>Ani apa kunu ani okula kinani amwaka ti a mendindau ti ani eripeꞌaripendau. Hinde wowani, o sumbu hinga ti Kurais ri sios, ri hima tape, ni ani okulandau. Kurais ri sios ni ri okula ki amwaka ti ri mendiro ti ya ete dau. Woro ando ai hima tape ki amwaka ti a mendindau ti, o ri sios keke ri mendino amwaka hinga o chiki ki. 


text:
Gotri to ani ondiyasiwani sios tau ra himache hinga a sirasini do kunu ani okulanda. Woro a randau tau ahi naha ti, ele Gotri mwanji hinga tinda ete amwei kunu a sawefikandau. 


text:
Imbihumbwa kapwa do a bwandau Gotri mwanji ele hima i miyaningisopo ki yanisini daro. Woro apa o mwanji Gotri ri himiyama hurahama lei miyaningisopo ki amwei naha ri wowani ya dau. 


text:
Gotri nunu ri himiyama hurahama leni ri mwanji yanisini dau ti amwei nunu ri wo ki ri okokonaro ti, ka sumbu ni nunu ri meku ki: O mwanji hi hinga okundau kipe naha to apa ele biya hima kupu ba fweleni mwe naha okulakondau. Woro ka yanisini daro mwanji mwe ti ka hinga: Kurais kunu ga o da. Wondawani kunu rini ni ku nikisindau, ri ai tani kunu ri ra ra hewen ko tiki ku ini rini ga ku da ki. 


text:
Nunu Kurais ri mwanji kipe tini nu bwandau. Nunu ele hima ni ba fo ba fo hambwa tiki wunu nu ondiyakandiyandani ete wunu nu sawendirindau, wunu hambwafwaꞌaisini wu da ki. Nunu ele hima ni funda funda wunu nu ratawa Kurais ga anangauro hima laka tiro hima kipe naha hinga wu da ki, o tau ni nu randau. 


text:
Woro o sumbu keke ele ai talihapa hinga tinda a torosini tau kwambu naha ani andau. Kurais to rinjenga o kwambu ani hasiwani o tau hinga a randau.<pb/>


text:
Ani ai okokona ti, ka tini ku hambwa ki: Ani kunu ga ele Leyotisiya pe hima lenga, e, miyaningisopo ahi hei nambwe hima lenga kunu ani okula kinani tau kwambu tiki ete a randau. 


text:
Woroti tau kwambu a randau bomo ti, sembe ha sumbu kuhi ti kunu ani okulawa kwambu tiki ku etisiwa hima keke wo sumbu ki sembe funda ku owe ki. Ani ai inaka ti ka hambwa mwe naha ku torosiwa, o to kunu okulasiwa sembe ha sumbu kuhi kipe naha sukwawa Gotri mwanji yani mu ti ku hambwa ki. Woro Kurais to rini ka mwanji yani mu naha. 


text:
Ka Kurais ki ba fo ba fo hambwa ga ele inaka ambwe inaka ambwe hinga tinda ete ya tito bengi tiki talesini dau hinga rini ki talesini dau. 


text:
<pb/>O keke, kunu a sawenda, apa hima fori tani ele kui sembe ye rasai mwanji kipe leni kunu ri bwani kunu gambo ki. 


text:
Kale che, ani kunu ga funda nu da nambwe. Woro ai himamwale ti kunu ga funda nu dau. Wosini Kurais ni sembe ti kwambu naha ku hasini tau ti kipe naha ku randau tini ani heisini kunu keke ani eripeꞌaripendau. Nunu Kurais ga funda nu anangausini himamwale kipe ti ma nu toro 


text:
<pb/>Kunu Jisas Kurais ni kui sembe we ki kui Apukolaka hinga ku torohiro, o keke rini ga ma ete ku ichiꞌuchanda. 


text:
Kunu rini ni kwambu naha ki ma ku toronambusini ku eninda, me nanji tito nuwe ki tiki kaimbwa raisiwani kwambu naha ki enindau hinga. Wosini aka ti worumbo tenge tiki aka mengi rawausini kindau hinga kunu Kurais naha ki o hingambwa ma ku eti. Kunu do Gotri mwanji kipe naha ti kunu nu mekusiro tini ku sirinandani sembe ha sumbu kuhi kwambu naha tiki ma ku rasaindani Gotri ni gisi gisi ma ete rini ku weseꞌanda. 


text:
<pb/>E, kunu hambwafwaꞌaisini ma ku da, apa hima fori mwanji mwe nambwe mwanji gambo tini ri saweni kunu ri gambo ki. Ete na hima miya hinga le wunu atei hima ga do nuwe ki ichiꞌuchandau himamwale kapwa lenga wunu ki sukwaro ele ba fo ba fo mwanji leni wu bwandau. Wunu Kurais mwanji tini wu bwanda nambwe. 


text:
<pb/>Ka ku hambwanda to: Hima minde hinga siraro Kurais hima tape ki ele Gotri sumbu kipe hinga tinda ete talesindau. 


text:
Rini naha kumbwa himamwale ako naha ti o kunu talesini da. Rini ele niri tiki, e, nuwe tiki aulindau hima lenga kwambu torosindau hima lenga wui Apukolaka. 


text:
Kunu rini naha ga ku haiyero ti keke o ri hima tape kupu kuto sumbu mwe naha ti o ya ku torosini da. Woro hima le wui tapa ki o sumbu wu wosi nambwe. Mina. Ka Kurais ri hima tape kupu kuto sumbu mwe ti, Kurais ni nu sirinaro ti keke ele sembe hukwe sumbu ni nu hanjaꞌairo sumbu ni sawendau. 


text:
E, uku yaro sumbu ti, Kurais ga funda ku anahaiyesini ku hawani wa tiki kunu eini siro. Woro, Gotri ri kwambu omwesika ki tau rani Kurais ni wa tiki ai rasairo tini sembe ku hasini uku ti ku yaro keke, Gotri Kurais ga funda wa tiki kunu ni ri ai rasairo. 


text:
Imbihumbwa kunu Gotri lo mwanji hikisandau hima kupu ba fo hinga ku dasini sembe hukwe tini ku sirinandani ele kipe sumbu kapwa sumbu leni ku wosindawani o sumbu to kunu yeni sindaro. Wosiwani apa Gotri Kurais ga kunu ni ai ratasiwani kunu himamwale tinga ya ku dau. Hinde wowani, Gotri ele nui kapwa sumbu hinga tinda ete ri rani ri rumbwero. 


text:
Kale Gotri lo mwanji tipache hinga tinda ete nunu rakaisini nunu kotimwondaro ti, Gotri to ele ni ri somusini Jisas Kurais ni yero me yapweke tiki o tini funda ete ri yeni ri humburo. 


text:
Rindo naha o me yapweke ki ele niri tiki dau mekupu hima lenga ele kwambu chele hima laka lenga wui kwambu tini ri rani ri rumbweni ya wunu ri diki. Wosini wunu toroꞌinjisini ele hima i miyaningisopo ki wunu raꞌaindawani huruhumba hinga ya wu sira. Nunu Kurais ga funda nu haro 


text:
<pb/>Woro o keke apa hima fori Juta hima kupu le wu wosindau hinga ahirahi ga uku sumbwe ga a sumbu ti, ele gisi laka ki wosino sumbu ti, nika anandi uchawa hukwa hikino sumbu ti, e, himati gisi wosino sumbu ti, apa ele sumbu ni lo mwanji hinga kunu ri sawe hinga. 


text:
Hinde wowani, kale mwaꞌambwe ichai sukwano mwaꞌambwe mwe tini ondiyandau mwale hinga. E, Kurais kumbwa mwaꞌambwe mwe naha tini nu heindau. 


text:
E, hima fori tukuyaneheiro hinga mwaꞌambwe ni ri heiro mwanji foni ri bwani ete ri sawewa, “Ani hi ahi ti a rakaisini ele Gotri ensel leni a lotu wondau,” wowa apa kunu nimba ku heiwa o kunu rakaikonda. Hinde wowani, ete na hima hinga le wunu ele sembe hukwe sumbu ni ete wu sirinandani inaka kipe hambwandau sumbu ni wu hanjaꞌaisini hi wuhi tumbwa wu rasaindau. 


text:
Wondani Kurais nui hima mwa laka rini mwe naha wu toronambu nambwe. Ka mwa laka tombwa ahirahi ti ri hima tape, sios, ni ri hawani wu awani hima tape ti wunu yakinandawani hapa kwambu wunu wosindawani o hima tape ti Gotri okokonandau hinga omwesika saindau. 


text:
<pb/>Kunu Kurais ga funda ku hasini, do nuwe ki ichiꞌuchandau himamwale kapwa ki sukwaro ele nimba gambo mwanji ni ku hanjaꞌaisini ku dau. Woro apa hinde wowani do nuwe pe hima hinga ku ai waꞌaisini wu owero sumbu wuhi ele ni ku ai sirinandau? Wunu ka hinga sawendau: 


text:
Kale mwanji miya hinga tinda ete tau wuhi tinga ya humbukondau. Hinde wowani, ele lo mwanji hinga hima leto wui inaka tiki rawakwasini hima leni wu ondiyakandiyani sawendirindau. 


text:
Ete na lo mwanji hinga naha ni sirinandau hima le, wui okokona sumbu omwesika ki lotu wo sumbu wuhi ti kwambu naha ki wu torondani, gamboni hi wuhi tini wu rakaindani ele wui sembe hukwe sumbu ni yitirawai kinani wui hima tape tini kwambu ki wu yendau. Wondawani nui miya tiki hokosapi tokwembwa nu heini ka hinga nu hambwano, o sumbu kipe naha. Woro o sumbu hinga to hinde apa nunu okulawa sumbu hukwe nuhi ti nu hanjaꞌai kumbwa.<pb/>


text:
Kunu Gotri Kurais ga wa tiki funda kunu ri ai rasairo. Woro o keke kunu me pe mwaꞌambwe tini ku toro ki tau kwambu tiki ma ku randa. Kari kau ko ki, Kurais, Gotri tapa mama tokwe King Apukolaka hinga ya ri da. 


text:
Kunu gisi gisi kari kau me ki dau mwaꞌambwe tini ete ku hambwanda. Apa nuwe ki dau mwaꞌambwe leni ku hambwanda kei. 


text:
Hinde wowani, kunu Kurais ga ku haro, wosiwani kui himamwale ti Kurais himamwale tinga Gotri mu tiki takaisini o da. 


text:
Kurais rini ki himamwale kipe naha nu dau sumbu mu ti o da. Woro ichai amwei ri sirawa, nunu okwe rini ga Gotri lindana sumbu ki amwei funda nu sirakondau. Nunu hima ako nu siraro 


text:
<pb/>O keke nunu ele sembe hukwe hinga ti nunu ki dau ti ma tinda ete rawaiwa sa i. Sumbu mwe le kale: Hima i humwe sawendau sumbu ti, hima i sembe ni kisi wondau sumbu ti, hima i mwaꞌambwe tini miya tiki heini okokonakoni sembe au saindau sumbu ti, e, hima i mwaꞌambwe ti keke funda okokonandau sumbu ti, ka funda okokonandau sumbu hinga to o nimba gambo gotri ni sirinandau sumbu. 


text:
Woro ele kipe sumbu kapwa sumbu hinga ni wosindau hima le Gotri to ele kapwa sumbu wasa wuhi ti ele wunu hakonda. 


text:
<pb/>Woro apa ele sumbu hinga ni ku wosindaro ti ma ku hanjaꞌai. Anangiyandau sumbu ti, hima ni sembe enge ani kapwa inaka hambwandau sumbu ti ma hanjaꞌai. E, hima ni saweholiyani kapwa tokwe sawendau mwanji hinga le apa kui takisopo ki ku bwa kei. 


text:
Kunu apa hiparakambwe fweleni mwanji gambo foti ku sawe kei. Hinde wowani, kui sembe hukwe ni ku sirinani ku wosindaro ele sumbu hinga tinda ete nikaꞌari tangondau hinga ku tangosini kunu apa hima ako naha ku sirasindau. 


text:
Gotri to ka hima ako naha kunu ri wosisini gisi gisi kunu ri ratorondani hambwa kipe naha ti kunu ri handawani kunu Gotri sumbu hingambwa naha ku toro kinani ku gindau. 


text:
Woro ka sumbu hinga ni nu sirinandawa, Girik hima hinga nu dauꞌu, Juta hima kupu hinga nu dau, hima tape kupu kutoro hima hinga nu dauꞌu, hima tape kupu kuto nambwe hima hinga nu dau, mwanji gale ba foni bwandau hima hinga nu dauꞌu hima tape ba foki nu dau, e, hima i tako tokwe dasini nindumwasari tau randau himache hinga nu dauꞌu hima foriki kapwa tau randa nambwe hima hinga nu dau, ele sumbu hinga sumbu mu laka hinga mina, sumbu kapwacheche naha. Kurais rindombwa nunu tinda ete hima ako naha ri wosisini nunu aulindani nui sembe we ki ri dasini tau rihi ri randau. Nunu hima keke wo sumbu ti ma torowa nu toro 


text:
<pb/>E, Gotri kunu keke omwesika naha ri wokoni rihi kunu ri nasiwani kunu ri himiyama hurahama hinga rihi minde naha halaya naha ku dau. Woro o keke kale sumbu kipe tini nikaꞌari ni ku soꞌoindau hinga ma ku soꞌoi: Kunu ele hima keke ma ku woni ku hambwandani ma wunu ku okulanda. Kunu hi kuhi ku rasaisini sembe wahapi tiki ku dasini ele hima ni sumbu kipe tumbwa ma wunu wosinda. Hima le kapwa sumbu ti kunu wosiwa apa sumbu wasa kunu ai ku wosi kei. 


text:
E, kui nindo ki hima fori ri hiparakambwe forito rini wosiro kapwa sumbu keke rini ni omwemendindani mwanjiche fo ri bwa ki ri hambwawa, o sumbu hinga ri hanjaꞌaisini ri ini ori hima ga sa fi bwani o kapwa sumbu rini woro ti sa rini hanjaꞌai. Apukolaka to kui kapwa sumbu ti rani ri rumbwero hingambwa naha kunu okwe kapwa sumbu kunu wosiro hima lei kapwa sumbu ni ma ku rani rumbweꞌi. 


text:
Ele sumbu ku wosi ki a sawendau leni ma ku sirinanda, woroti hima keke wo sumbu o sa mwasewa ma ku sirinanda. E, hima keke woni hima okulandau sumbu tombwa, ele biya sumbu hinga tinda dikisini ele sumbu kipe ni ai wando wando ini funda ai kupu hinga wunu laisiwani wu dau. 


text:
Kurais tombwa ri sembe wahapi ti nunu ri handau, woro o sembe wahapi sumbu to nui sembe ti sa aulini da. Ka sembe wahapi sumbu nu toro kinani Gotri nunu ri ucharo. Nunu Kurais ga tape funda naha nu sirasini nu dau. Wondani kunu Gotri ni gisi gisi ma ete rini ku weseꞌanda. 


text:
Kurais ri mwanji ti kui sembe we naha ki sa kwai tale. Wondawa ele kui hiparakambwe leni ele hambwa kipe ba fo ba fweleki ma wunu ku ondiyakandiyandani wunu ku sawendirinda. Wondani kui sembe we tiki Gotri ni ku weseꞌandani Gotri hi rasai hukwa ti, lotu wo hukwa ti, e, kui himamwale tini okulano hukwa le ma ku randa. 


text:
E, bwele sumbu ni ku wosino, bwele mwanji ni ku bwano, ele sumbu hinga tinda ete Apukolaka ri Jisas Kurais hi kumbwa ma ku wo. Wondani hi rihi tiki nui Yapai Gotri ni ya ma ku weseꞌanda. Anahopwero hima lenga wui che lenga wui mwanji 


text:
<pb/>Kunu humwe le, kui hurache le tako tokwe ma ku da. O sumbu hinga to Apukolaka ri miya tiki ri heiwani kipe naha. 


text:
Woro kunu hurache le, kui humwe le keke ma ku wonda, apa mwanji kwambu tiki wunu ku saweni wui sembe tini ku rakai kei. 


text:
<pb/>E, kunu che le, kunu kui nuwai yapai mwanji ni gisi gisi ku sirinanda. Hinde wowani, Apukolaka rini o sumbu hinga ni ri okokonandau. 


text:
Kunu yapai hima, kunu apa kui che leni sumbu fwele ku wosiwa sembe enge wunu a ki. Foki sembe nomo kunu ano. Tau randau hima lenga tau aulindau hima lenga wui mwanji 


text:
<pb/>Kunu tau ra himache le, ele kunu aulindau hima i mwanji hinga tinda ete ku mendini ma ku sirinanda. Apa nimba wui miyaningisopo ki kunu wu heini kui hi tini wu rasai kinani tau ti ku ra kei, o hinga ti mina. Apukolaka ni ku akindani inaka kuhi ti tau naha ni ku hambwasini ma ku randa. 


text:
E, ele tau ku randau ti, inaka funda ku owesini kwambu naha ki ma ete ku randa. Woro hima i tau tini ku randau hinga mina. Apukolaka i tau tini ku randau hinga ma ku ra. 


text:
Hinde wowani, kunu ku hambwandau, o Apukolaka i tau ti ku randau ti keke ichai wasa ti o kunu hakonda. Wasa mwe ku torono ti o ri otokunasini ri owesiwani da. Kunu Kurais i tau ra himache hinga o ku dau. Rindombwa kunu aulindau kui Apukolaka mwe naha. 


text:
Woro hima fori rini kapwa sumbu tini ete ri wosindawa, ori hima kapwa sumbu wasa rihi fiya ri ai torokonda. Hinde wowani, Gotri hima leni kipe na kapwa nanda nambwe, mina, o ri gisi kumbwa norukweni ri kilikonda.<pb/>


text:
Kunu ele tau aulindau hima le, kunu ele tau ra himache kuhi leni sumbu kipe tumbwa ku sirinandani ma wunu norukwenahani ku aulini ku da. Ku hambwandau, kunu okwe kui Apukolaka naha ri rini hewen ko ki o da. Gotri ni kwambu naha ki uchahambwandau sumbu tinga numbo kipe naha ki indau sumbu tinga 


text:
<pb/>Kunu Gotri ni ku uchahambwandau sumbu ti kwambu naha ki ma ku torosi. Gotri ni ku uchahambwa kinawa, ku hambwafwaꞌaisini ku dasini rini ku weseꞌandani o sumbu hinga ma ku wosinda. 


text:
Wondani Gotri nunu okula kinani ma rini ku uchahambwanda. Wowa apa numbo ti ri tukwasiwa Gotri mwanji ti nu bwa. Mwanji mwe ti, Kurais ni sawero yanisini daro mwanji tini nu bwakondau. O mwanji kekembwa ando kalapus do a da. 


text:
Kunu ani keke Gotri ni ma ku uchahambwandawa apa do yanisini daro mwanji ti amwei naha ele hima ni wunu a bwawa Gotri ani haro tau ti kipe tumbwa sa sukwanda. 


text:
<pb/>Kunu ele hoko ki dau himako i nindo ki ku ichiꞌuchandau ti, hambwafwaꞌainahasini ku ichiꞌuchanda. Apa Gotri tau ku rano amwa ti nimba ini humbu ki. 


text:
Mwanji kuhi ti hima le eripeꞌaripeni wu mendi kinawa wunu okulano mwanji tumbwa ma wunu ku bwanda, o hinga wondani ele hima le wui mwanji wasa ti norukweni o ku sawekonda. Pol Tikikas hima pi Onisimas ni wunu tambwa fini ri rumbwewani fi iro 


text:
<pb/>E, Tikikas to kale tau a randau ti kunu sawehambwawa o ku mendikonda. Tikikas rini nu okokonandau nui hiparakambwe fori, wosini Gotri tau ni kipe tumbwa ri randani nunu ga tau funda nu randau hima. 


text:
Woro o sumbu keke rini ni o a rumbwewani kunu tambwa o ri inda. Rindo apa do ki hinde hinga nu dau sumbu ele ni kunu ri sawekonda, wowa sembe kuhi ti kunu okulawa, ku eripe ki. 


text:
Woro Onisimas okwe Tikikas ga o funda fini a rumbwewani opi inda. Onisimas okwe rini nu okokonandau nui hiparakambwe fori, wosini Gotri tau ti kipe tumbwa ri randau hima. Rini o kui ko mu pe hima. Woro findo fi iwa ele sumbu hinga ahaꞌa ki sukwandau tinda ete o kunu fi sawehambwakonda. Pol Kolosi sios leni ri weseꞌaro 


text:
<pb/>E, ani ga kalapus ki funda si dau hima fori, Arisutakas okwe o kunu ri weseꞌanda. Wowani Banapas ri wawei, Mak, okwe o kunu ri weseꞌanda. Woro kunu tambwa ri ini ri raruwa, o mwanji kunu a rumbwero hinga ma rini ku rakaru. 


text:
E, hima fori, Jisas Jasitas uchandau hima ri, rini okwe o kunu ri weseꞌanda. Woro Juta hima kupu lei nindo ki kale hima namili tombwa Gotri aulindau kwambu do nuwe ki omwesika sukwa kinani wu ani okulani Gotri tau ti funda nu randau. Wondani kipe naha tumbwa wu ani okulandau. 


text:
<pb/>E, Epafuras okwe o kunu ri weseꞌandau. Rini okwe kui ko mu pe hima, wosini Kurais Jisas i tau ra himache. Rini kunu ni okula kinani Gotri ni gisi gisi ete ri uchahambwandau. E, Gotri ni ri uchahambwandau bomo ti, Gotri kunu ri okulawa ri himache naha ku sirani kwambu naha ki ku etisini Gotri okokona tini kui inaka tiki tinda ku hambwasini kipe naha o tini ku sirinanda ki. 


text:
Ando rini ani heini ani hambwasini ka hinga kunu a sawendau: Rini tau kwambu naha ri rani kunu ga, Leyotisiya pe hima lenga, e, Hirapolis pe hima lenga kunu ni ri okulandau. 


text:
E, nui nau fori, Luk, rini dokita tau randau hima, woro rini ga Dimas ga fini okwe o kunu fi weseꞌanda. 


text:
<pb/>Kunu ele Leyotisiya kipe hima le wunu a weseꞌandau mwanji ahi ti ma wunu sawehambwa. Wondani ai weseꞌa ti Nimba ga ele ti aka ki waundau sios hima lenga ma wunu sawehambwa. 


text:
Woro kunu do chengi a kairo ti ku heiwa o chengi mwe naha ma ku rumbwewa Leyotisiya pe hima le okwe sa wu hei. Wondawa kunu okwe Leyotisiya ki a rumbwewani iro chengi ti ma ku hei. 


text:
Wondani Akipas ni ka mwanji ahi ma rini sawe: “Mini o tau Apukolaka ki mi torosini mi randau ti hambwafwaꞌaisini norukweni ma rani humbu.” 


text:
<pb/>Ani Pol to, anjenga ai tapa tiki jipe naha ki do kunu a weseꞌandau mwanji ti a kaikonda. Kunu kalapus ki a dau sumbu ni ma ku ani hambwanda. E, Gotri hima keke woni hima okulandau sumbu ti kunu ga ya o ete da.<pb/>


text:
Ani Pol, Gotri ri okokona ki ani esisiwani ani Kurais Jisas ri tau ra himache hinga a siraro. Woro ando do chengi, Efesas ko ki dau himiyama hurahama le, Gotri rihi nasiwani Jisas Kurais ni sembe hasini gisi gisi rini ni sirinadau hima le, kunu ni a kaindau. 


text:
Nui Yapai Gotri ga nui Apukolaka, Jisas Kurais, ga kunu keke woni sembe wahapi fihi ti kunu hasiwa sembe kuhi ti wahapisini o dakonda. Kurais hi tiki Gotri kwambu ga dau ele mwanji okula nunu haro 


text:
<pb/>Nunu Gotri hi tini ma nu rasai. Rini nui Apukolaka, Jisas Kurais, ri Yapai mwe naha. Woro o Gotri to Kurais ga nu dau sumbu keke hewen kipe hima okulandau ele kwambu hinga tinda ete nui himamwale ti okula ki o nunu ri hasinda. 


text:
Hinde wowani, Gotri do nuwe ri wosi nambwe gisi ki, Kurais kekembwa rihi nunu ri naro, wosiwa Gotri mwakambe ki kapwa sumbu nambwe kipe naha tumbwa nu da ki. 


text:
Imbihumbwa kapwa Gotri nunu keke ri woni Jisas Kurais nunu tambwa ri rumbwewa ri che minde naha nu da ki ri ondiyasiro. Woro o sumbu ri okokona kumbwa ri eripeꞌaripeni wosiro. 


text:
Ka ri okokonandau ri Che hi rihi tiki hima keke wo sumbu omwesika ti nimba nunu ri haro. O keke nunu Gotri ni ka ri hima keke wo sumbu laka keke hi rihi tini ma nu rasainda. 


text:
<pb/>E, Gotri hima keke wo sumbu ti Kurais kumbwa talesindau. Hinde wowani, Kurais nunu keke me yapweke ki ri hawani, ri fi tito owehenani nunu keke wungwa jisiwani Gotri nui kapwa sumbu ti ri rani ri rumbwero. 


text:
Gotri ri hima keke wo sumbu omwesika naha ti, o hingambwa ri rumbwesini ele ri inaka kipe ga ele ri hambwa ga tinda ete ya nunu ri ha. 


text:
Hinde wowani, imbihumbwa Gotri Kurais hi tiki kale sumbu kipe hinga ri wosi kinani ri inaka kumbwa ri hambwasiro. Woro do hambwa hinga ele hima i miya ki yanisindaro tito Gotri nunu keke amwei ri woro. 


text:
Hambwa rihi mwe ti ka hinga: O ri ondiyasiro gisi ti sukwawa ri okokona tini ri sirinani hewen pe mwaꞌambwe tinga nuwe pe mwaꞌambwe tinga ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri ratani Kurais mu ki fotukumbwa ya ri waukonda, wosiwa Kurais to ele mwaꞌambwe ni aulindano. 


text:
<pb/>Gotri o ri okokona tumbwa ri sirinani Kurais ga funda nu dau sumbu keke nunu ri okulasiwani nunu ri hima kupu hinga funda naha nu siraro. Woro o sumbu hinga sukwaro ti, Gotri ri inaka ki imbihumbwa o sumbu sukwa kinani ri bwasiro. E, Gotri sumbu fo ri wosi ki ri hambwandau ti, o mwaꞌambwe mwe naha ete ri wosindau. 


text:
O keke, nunu Kurais ni metengei naha sembe ti nu hasini rini numbwa nu nikisindau hima le, Gotri ni nu weseꞌandani Gotri hi ti gisi gisi ma nu rasainda. 


text:
<pb/>Woro kunu okwe kunu ai ratano Gotri mwanji mwe naha ni ku mendini Kurais ni sembe ti ku hasiwani Gotri rihi minde naha o kunu ri nasinda. Woro o sumbu ni amwei kunu ri meku kinani imbihumbwa kunu ri ha ki ri sawesiro Himamwale kipe rihi ti o kunu ri hasinda. 


text:
Gotri ri Himamwale kipe nunu ri haro ti, ka sumbu ni amwei nunu ri mekuro: Ichai Kurais ga funda nu etisini ele mwaꞌambwe ni nu aulino ti, mwe naha sukwakondau. Gotri Himamwale kipe nui sembe we ki kwai dau sumbu ti, nunu ki ete dasini i ini ichai Gotri ele ri hima kupu hinga tinda ete ri mu ki ri wauno gisi ki ya ambwekonda. Woro, Gotri ka sumbu hinga ri wosiro ti keke hi rihi ti ma nu rasainda. Efesas sios le Gotri hambwa kipe ni wu toro kinani Pol Gotri ni ri uchahambwaro 


text:
<pb/>Ani a mendiwani kunu Apukolaka Jisas Kurais ni sembe mwe naha ku hasini Gotri himiyama hurahama ele keke ku woni sumbu kipe wunu ku wosindau. 


text:
O keke, ani gisi gisi kunu keke Gotri ni a weseꞌandani kunu a hikisanda nambwe, kunu keke Gotri ni ete ani uchahambwandau. 


text:
Ani nui Apukolaka, Jisas, ri Yapai, kari kau hewen ko ki dau, ni ani uchahambwandau. Wowa ri Himamwale kipe ti kunu ri hawa ri hambwa kipe tinga ri sumbu kipe tinga kunu ri mekusindawa rini ni mwe naha ku hambwa ki. 


text:
Ani, Gotri ni ani ai uchahambwandau ti, hi hinga okundau hambwa kipe ti kunu hasiwa, Gotri kunu ri uchawani rini tambwa ku i ki ku nikisindau bomo ti kipe naha ku hambwa ki. Wosiwa Gotri nunu, ri himiyama hurahama le, keke ri ondiyasiwani nu torokondau mwaꞌambwe ti kipe naha naha tumbwa, woro o tini mwe naha ku hambwa ki. 


text:
Wosini Gotri ni ani ai uchahambwandau ti, nunu, sembe nu haro hima, leto nu tororo ka Gotri kwambu ti hinde na hinga, o omwesika naha, woro o tini kipe naha ku hambwa ki. 


text:
Woro o ri kwambu kumbwa Kurais imbihumbwa ri hasiwani Gotri wa tiki rini rasaisiwani apa Kurais hewen ko tiki Gotri tapa mama tokwe ya ri lininda. 


text:
Wosini apa Kurais ele mekupu hima lenga, ele mwaseni indau hima lenga, ele hima kwambu naha ga, e, ele apukolaka waꞌairo hima lenga rindombwa funda wunu dikisindau. Rindo apa do nuwe ki dau ele hiꞌucha hima laka lenga, e, ichai nuwe anandi ki dano hiꞌucha hima lenga wunu ri dikisinda. 


text:
Gotri ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri toroni Kurais seke tako tokwe ri owesini Kurais ni ri esisiwani rindo sios mwa laka hinga ri etisini ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ya ri aulindau. 


text:
E, sios mwe oti Kurais ri hima tape. Kurais rini ele mwaꞌambwe mu naha, rindombwa ele mwaꞌambwe tinda ete ri wosiro. Woro o Kurais tombwa ri hima tape, sios, we ki ri dasini kwai talesindau.<pb/>


text:
Woro o gisi do nuwe pe sumbu tini ete ku sirinandani ele himamwale kapwa wui apukolaka ni ku sirinandaro. Woro apa himamwale kapwa lei apukolaka ori Gotri mwanji sawesiyaꞌaindau hima lei sembe ki tau rihi ri randau. 


text:
Imbihumbwa nunu o hingambwa wunu ga funda nu ichiꞌuchandani nui sembe hukwe tini nu sirinandani ele nui okokona sumbu hinga nu wosindaro. Woro o hingambwa nu wosindaro ti keke, nunu okwe ele biya hima hingambwa Gotri sembe enge a ti nunu ki sukwakoro. Hinde wowani, kichapwache naha nu daro gisi nu ambwesini ete ta tani ele kapwa sumbu numbwa nu wosindaro. 


text:
<pb/>Ei, mwe naha, nui kapwa sumbu tombwa nunu yeni sisiwani nu hasini dinga minde naha nu daro. Wosiwani Gotri hima keke wo sumbu rini ki talesiro ki, nunu keke ri ai woni nunu ri okulawani apa nunu Kurais ga himamwale ako nu torosini o nu da. Mwe naha to sa, e, Gotri ri hima keke wo sumbu kumbwa nunu ri ai ri rataro. 


text:
Jisas Kurais ga funda nunu ri ai rasaisini hewen ko ki Kurais ga funda nu litisini nu aulinda kinani nunu ri ondiyasiro. 


text:
Ka sumbu hinga ri wosiro ti, ri hima keke wo sumbu omwesika laka ti, ichai sukwano ele hima hinga ni tinda ete amwei wunu ri meku kinani. Hima keke wo sumbu mu mwe ti ka hinga: Jisas Kurais ri tau kekembwa do hima keke wo sumbu amwei nunu ki sukwaro. 


text:
Mwanji mwe ti nu ai sawewa ka hinga: Jisas ni sembe nu hawani Gotri ri hima keke wo sumbu keke do nunu ri ai ratasinda. Woro nunjenga nui inaka tiki nu hambwawani o sumbu nunu ki sukwa nambwe, mina. Gotri to ri okokona ki nindumwasari nunu ri haro. 


text:
Woro tau kwambu nu rani sumbu kipe nu wosiwani nunu ri ha nambwe. O keke apa hima fori hi rihi tini ri rasai hinga. 


text:
Hinde wowani, Gotri tombwa nunu ri wosiro. Woro sumbu kipe ti nu wosi kinani Jisas Kurais ga funda nunu ri ratorosiwani ako naha o nu sirasinda. E, sumbu kipe mwe kati Gotri imbihumbwa kapwa o tini nu sirinanda kinani funda ete ri otokunasiwani daro. Hima kupu fisi daro to Kurais hi kumbwa funda laka ai wauro 


text:
<pb/>Kunu ku hambwandau, hima i tapa tiki hima tape kupu wu kutoro Juta hima kupu leto ka hinga o kunu wu sawenda: “Hima tape kupu kuto nambwe hima tiya.” Woro kunu ma ku ai hambwanehei, imbihumbwa kui hima tape ti, kunu hima kupu ba fo. 


text:
Woro ka gisi kunu Kurais mu ki ku tani ku takai nambwe, kunu apahime naha ete ku daro. Kunu Isurel lei hima kupu funda mina. Ka mwanji Gotri ri hima kupu leni okula ki ri injiro ti, kunu o mwanji ni ku mendi nambwe apahime ku daro. Woro kunu do nuwe ki ku daro ti, mwaꞌambwe kipe foti kunu ki sirakondawani o tini ku nikisindani ku da nambwe, wondani kunu Gotri hi ti gamweche ku mendi nambwe. 


text:
O hinga keke imbihumbwa kamindache ri Gotri ni ku takaisini ku da nambwe. Woro apambwa Kurais to ri fi ki tau kwambu ri rani kunu ai ri ratasiwani apa kunu Gotri naha ni ku takaisini o ya ku da. 


text:
Kurais tombwa sembe wahapi ti nunu handau. E, imbihumbwa Juta hima kupu le ele hima kupu ba fwelenga wu anaꞌomwemendindawani, o omwemendi sumbu to ini hinga wui nindo tiki injisiro. Wosiwani Kurais to rinjenga ri hima tape me yapweke tiki ri hanjaꞌaikoni o ini ni ri rani ri rumbwewani o hima nerimbe fisi oti apa funda naha ya wu da. 


text:
Rindo Moses kairo Gotri lo mwanji ele ni, ele hima sirina ki owero sumbu lenga, e, ele hima ni minambwe naro sumbu lenga, wui kwambu ti funda ete ri humburo. Ka sumbu hinga ri wosiro ti, ele hima nerimbe fisi apumbwa apu wu daro le apa wunu funda naha wu wauni nerimbe funda naha wu waꞌaisini sembe funda naha wu da kinani. 


text:
Woro me yapweke tiki ri haro ti, hima le nerimbe fisi daro ti, ri hima tape funda naha hinga wu sirawa Gotri tambwa wunu ri raꞌaisiwa Gotri sembe enge a ni sembe wahapi ai rini wu ha ki. Ka me yapweke ki ele anaꞌomwemendindaro sumbu ya ri humbu. 


text:
Wosini rindo ri tanimbwa Gotri mwanji kipe ka hinga ri sawero: “Apa kunu sembe wahapi ki ma ku da.” Do Gotri mwanji kipe ri sawero ti, kunu ele apahime ki dau hima kupu ba fwelenga, e, takaisini dau Juta hima kupu lenga funda ete kunu sawero. 


text:
Gotri mwanji kipe mwe ti ka hinga: Kurais hi kumbwa nunu, nerimbe fisi nu dau hima le, ri Himamwale kipe to o numbo nambusiwani, apa Gotri tambwa nunu funda ete takai ya nu ikonda. Nunu, ele sembe haro hima le, Gotri aka minde naha 


text:
<pb/>O keke apa kunu, hima kicha leto nuwe nambwe dau hinga ku da nambwe, mina. Kunu Gotri rihi naro hima lenga hima kupu funda naha ku dau. Kunu Gotri aka ki dau chechehimache. 


text:
Kunu Gotri to kiro aka hinga. Woro Jisas Himache ele ga Gotri mwanji bwarakarandau hima lenga wunu aka gele hinga kunu ekikinasiwani ku dau. E, Jisas Kurais rinjenga aka worumbo mwe naha. 


text:
E, ele mengihambangi hinga tinda ete Jisas kumbwa yengunambusindau. Wondawani Gotri o aka ni ri heirasirani ri wondau ti, o aka Apukolaka to ri dano aka kwambu naha hinga sai ki. 


text:
Woro kunu okwe kunu Kurais ga funda ku apenambusini ku dau. Wondawani Gotri ele biya sembe haro hima lenga o funda kunu ri wausini mengi hinga kunu ri rawausiwani, kunu Gotri aka minde naha hinga o ku da. Wosiwani Gotri to ri Himamwale kipe ki o aka we ki kwai o da.<pb/>


text:
O hinga keke, ani Pol, kunu, ele hima kupu ba fwele, keke Jisas Kurais hi tiki kalapus tiki do a da. 


text:
Do tau mwe imbihumbwa yanisini daro ti, apa Gotri ani ni amwei ri woro. Wosiwani mwase chengi foki mwanji faiche o sumbu ni kunu a kairo. 


text:
Woro ka chengi kunu a kairo ti, wonorukweni ku heiwa apa o ku hambwakonda, ai inaka ki Kurais mwanji yani fweleni hinde hinga ani hambwandau ti. 


text:
E, imbihumbwa kapwa Gotri dele ri mwanji yani fwele amwei ri wo nambwe. Woro apa ka ri Himamwale kipe kumbwa Gotri ele ri mwanji yanisindaro ti, Gotri ni akindau Jisas Himache ele ga Gotri mwanji bwarakarandau hima ele ga amwei ya wunu ri wosisinda. 


text:
Yanisini daro mwanji mwe ka hinga: Gotri mwanji kipe naha ki ele hima kupu ba fwele okwe apa Isurel hima kupu lenga hima tape funda wu waꞌaini hima kupu funda naha ya wu dau. Wosiwani nunu tinda ete Kurais Jisas hi tiki Gotri nunu ha ki mwanji injiro ele mwaꞌambwe ni funda nu torokondau. 


text:
<pb/>Gotri ri mwanji kipe a bwa kinani ri tau ra himache hinga ri ani esiro ti, ri hima keke wo sumbu kekembwa ri kwambu ri rumbweni ani haro peresen ki ani esiro, wosiwa apa ani okulawa do ri tau a ra ki. 


text:
Do peresen ri ani haro ti, Gotri himiyama hurahama lei wui tako tokwe jepi naha a dawani ri ani haro. Wosini ele hima kupu ba fweleni Kurais ri mwanji kipe ti wunu a sawe ki ya ri ani esisi. Mwanji mwe ti, Kurais rini ki dau mwaꞌambwe kipe naha leni sawendau, woro hima le wunjenga apa ele ni hinde wu hambwa kumbwa. 


text:
Dele mwaꞌambwe hinga tinda wosiro Gotri tombwa ichai ri wosi ki ri inaka ki ri hambwaro sumbu rihi ti asama miyafo naha hima leni ri yanisiwani daro. Worotito apa ele yanisiwani daro sumbu rihi le wui mwanji mu ti a sawefika ki ya ri ani esisi. 


text:
Gotri o sumbu hinga ri wosiro ti, apa ele ri sios leto hewen ko ki dau mekupu hima lenga, hi chele hima lenga, wunu ni Gotri ba fo ba fo hambwa kipe naha ele ni amwei wu wosi kinani. 


text:
Woro Gotri wosiro sumbu mwe ti ka hinga: Imbihumbwa kapwa Gotri norukweni ri hambwasiro inaka rihi ti, nui Apukolaka, Jisas Kurais, ri wosiro sumbu o ki mwe naha sukwaro. 


text:
E, apa nunu do Kurais ni sembe nu hasini rini ki nu dau ti, inaka funda nu owesini nu akinda nambwe nu lalaunasini Gotri tambwa takaini o nu ikonda. 


text:
O keke apa ka hinga o kunu a sawenda: Do kunu keke nomo omwesika laka a raro keke apa sembe amwaka ku akoni sembe kuhi halihumbwe kei. O hinga mina. O sumbu hinga ani wosiro keke kunu hi omwesika naha. Efesas kipe sios hima le Gotri hima keke wo sumbu ti kipe naha sa wu hambwa 


text:
Hewen ki dau ensel hima lenga, e, nuwe ki nu dau hima lenga, nunu tinda ete do nui Yapai kumbwa hi ti nu torosindau. 


text:
Woro apa ani Yapai ni ka hinga ani uchahambwandau: Yapai to rini ki talesindau hi hinga okundau ele mwaꞌambwe kipe naha ni ri torosini ri Himamwale kipe ki kwambu kunu hawa kui sembe we ki kwai dau himamwale kuhi ni okulawa kwambu ki ku eti ki. 


text:
Wosiwa sembe mwe naha ku hasindau ki Kurais kui sembe we ki sa ete da. Wosiwa Gotri hima keke wondau sumbu ti sa kunu okulasiwa me tito nanji ti nuwe tiki raisini me tini toronambusiwani etindau hinga ku eti ki. 


text:
Ete wosiwa Gotri rihi naro himiyama hurahama ele ga kwambu ti funda ku torosini Gotri hima keke wondau sumbu ti ku hambwa ki. Ri hima keke wondau sumbu ti, bwanja laka wosini huwelaka iwani, kaumbwa naha me tokwe rauwani, e, nuwe tokwe kaimbwa naha raisindau. 


text:
Ei, Kurais keke wondau sumbu rihi ti hima lei inaka tini dikisindau, woro o tini mwe naha ma ku hambwasiwa Gotri ki kale sumbu kipe naha talesindau ti, kunu ki o hingambwa o talekonda. 


text:
<pb/>E, ri kwambu ti nui sembe we ki tau ti o randa. Kwambu mwe ti Gotri ni mwaꞌambwe keke nu uchahambwandau sumbu ga, e, nui inaka ki o mwaꞌambwe ni nu hambwandau sumbu tinga ele ni funda ete dikisini nunu keke tau omwesika naha ki randani nunu okulandau. 


text:
O hinga keke, sios hima le, Jisas Kurais hi ki, Gotri hi tini ya ma ete ku rasaindawa ya sa ete i ini sa ete inda. Mwe naha.<pb/>


text:
Ani, Apukolaka i tau a randaro ti keke, kalapus ki a dau, woro ando sembe kuhi okula kinani kunu ani ai rasaindau. Gotri ku sirina ki kunu ucharo numbo kipe chiki hingambwa gisi gisi o hingambwa ma ku ichiꞌuchanda. 


text:
Kunu ele hima i tako tokwe ma ku dasini sumbu kipe tini ma wunu ku wosinda. Sumbu fwele kunu wosiwa amahani sumbu wasa ku wosi kei. Kui hiparakambwe le nomo ti kunu hawa, sembe ma wunu hasini o nomo ma ku randa. 


text:
Gotri Himamwale kipe ti sembe wahapi bomo tini nunu haro, wosiwani o sumbu hinga to aikupu hinga nunu laisiwani apa nunu hima kupu funda naha. Woro ka sumbu hinga tini tau kwambu naha ki ku randani ma ku toronambusi. 


text:
Hinde wowani, nunu Kurais hima tape funda naha, wosini Gotri Himamwale okwe funda naha. Woro hingambwa Gotri kunu uchasiwani ku nikisindau mwaꞌambwe ti okwe funda naha. 


text:
Ele sembe ha hima hinga nui Yapai rini funda naha. Rini ele hima i heiye tokwe ri dasini, wui nindo ki tau ti ri randani, wui sembe we ki kwai ri dau. 


text:
<pb/>Kurais rini ki peresen omwesika dau ti, ri okokona ki ri humwasini nimba funda funda nunu ni ri haro: 


text:
O keke Gotri chengi ki ka hinga sawero.<pb/>“Ele kalapus ki daro hima leni ra ra kaumbwa naha ki ri rausini ele hima ni peresen rihi ti wunu ri haro.” 


text:
<pb/>Ka ete sawero ti, “kaumbwa naha ri rauro,” mwanji mwe ti hinde hinga? Woro me tokwembwa ri rau nambwe. Mina. Metengei naha do kai nuwe ki ki ri raisinimbwa ri ai rauro. 


text:
Ka nuwe ki tiki rairo hima ri rindombwa me tokwe ri ai rauro. Rini ele niri ni funda ete ri dikisini kaumbwa ri rauro ti, ele mwaꞌambwe hinga tinda ete rinjenga wunu yohosini ri da ki. 


text:
Wosini rindombwa peresen rihi ti ka hinga nunu ri haro. Fweleni ri Himache hinga ri esiro. Fweleni Gotri mwanji bwarakarano hima hinga ri esiro. Hima fweleni efenjelis tau ra hima hinga ri esiro. E, fweleni pasuta hima hinga ri esisini fweleni ondiyakandiyandau hima hinga ya ri esi. 


text:
Kurais ka peresen hinga wunu ri haro ti, Gotri himiyama hurahama le nunu ni wu okulawa ele Gotri tau kipe tumbwa nu randawa Kurais ri hima tape ti hehenani omwesika naha i ki. 


text:
Wosiwa o tau numbwa nu ra ra i iwa sembe ha sumbu nuhi ga Gotri Che ni hambwandau hambwa nuhi ga funda naha sukwawa nunu apukolaka tiro hima laka hinga nu waꞌaisini Kurais daro hingambwa naha nu sira ki. 


text:
Wosiwa nunu muku pe che hinga apa ete nu da hinga. Ele nimba gambo hima lei inaka kapwa ki sukwaro hima i sembe yendau mwanji tito apa kunu gambo ki, mesimba tito fwa we ki dawani fwa oti yembekinaꞌi yembekinatani mesimba o ni raꞌichiꞌuchandau hinga. O sumbu hinga nu wowa, ausuwa tito sini raꞌichiꞌuchandau hinga nunu raꞌichiꞌuchandau. 


text:
Woro o sumbu hinga mina. Nunu ele hima keke ma nu wondani mwanji ti mwe naha kumbwa nu bwanda, wosini ele sembe ha sumbu ni kipe tumbwa nu sirinandawa o nui sembe ha sumbu to sa hehenani omwesika ini nui mwa laka ri, Kurais, ga sa funda anachiki. 


text:
Kurais tombwa ele nui hima tape tipa funda funda tau ri hasini ri aulindawani ele hima tape tipa hinga funda funda tau wu randau. Wondani ele hima tape tipa funda funda wu anaꞌokulandani wu anasiyaꞌisini wu dau. O sumbu hinga nu wosiwambwa apa hima tape nuhi ti yakinasinimbwa ele hima tape tipa nuhi funda funda keke wu anakekewondawa sembe ha sumbu nuhi ti apukolaka ya ikonda. Sembe haro himako numbo ako ki sa wu ichiꞌuchanda 


text:
<pb/>Woro Apukolaka hi rihi ki mwanji foti kwambu ki ka hinga o kunu a sawekonda. Apa hoko pe hima le indau numbo ki ku ai sirinani i kei. Wunu Apukolaka i miyaningisopo ki chikinda nambwe sumbu tumbwa wu hambwandau. 


text:
Hambwa wuhi ti sundu tito wunu ichakisindau. Wosiwani inaka wuhi ti emendiki naha, gamweche wu hambwanda nambwe. O keke, Gotri himamwale ako hoko tokwe wu dau. 


text:
Wondani wunu huruhumba hinga wu heinda nambwe. Wunu kapwa sumbu naha ki wu rarusiwani sembe wuhi ti ele ba fo ba fo okokona sumbu ni wu wosi ki au ti ya wunu sainda. 


text:
Ani, ani hambwanda, kunu Kurais mwanji ti ku mendiro. Jisas ki dau mwanji mwe naha ti, rini ni sirinandau hima le, kunu ni o wu ondiyakandiya to. 


text:
Kurais ri mwanji mwe ti ka hinga: Imbihumbwa sumbu hukwe tini ku sirinandani ele okokona sumbu ga ele nimba gambo sumbu ga ku wosindawani o sumbu to walambe naha kunu indaro. O keke kunu o sumbu hukwe ma yetupwani rumbwewa sa i. 


text:
Wosini kunu nikaꞌari ako ni ku injindau hinga hima tape anandi tini ma ku ai okichina. Hima anandi mwe ti, Gotri tombwa ri wosisiwani rini hingambwa sirasiwani ri ichiꞌucha sumbu ti kipe naha tumbwa halayasini ete ri dau. 


text:
<pb/>O keke ele nimba gambo mwanji hinga ya ma ete ku hanjaꞌaiwa sa i. Mwanji mwe naha kumbwa ele biya hima ni ma wunu ku sawe. Ku hambwandau, nunu tinda ete Kurais hima tape kumbwa funda naha nu siraro. 


text:
E, sembe enge a ti kunu sukwawa, kunu hambwafwaꞌai. Apa kapwa sumbu ti o ku wosikonda. Wosiwa apa o sembe enge a to ete kunu dawa nika ti rai ki. 


text:
Hili yandau hima ri, apa hili ti ri ai ya kei. O sumbu hinga sa biya da. Ori hima ri tapa ki tau kwambu sa ri randawa mwaꞌambwe fwele sa sukwanda. Wondawa heifundau hima leni sa wunu okula. 


text:
Apa kapwa mwanjiche fori kui takisopo ki sukwa kei. O sumbu hinga sa biya da. Kui takisopo ki hima leni okulano mwanji mwe naha tumbwa sa sukwandawa ele halihumbwendau hima lei sembe tini ku okulandani, sumbu kipe ti ele kui mwanji mendindau hima leni ma wunu ku wosi. 


text:
Apa Gotri Himamwale kipe tini sembe nomo ti ku ha kei. Hinde wowani, Gotri ri Himamwale kipe ki menuku hinga kunu tipesiwani hewen ko ki kunu raꞌaiwa hima kipe naha ku sirano gisi tini ku nikisindau. 


text:
E, kunu kale kapwa sumbu hinga tinda ma rani rumbweꞌi, kapwa inaka hambwa sumbu ti, anangiya sumbu ti, sembe enge a sumbu ti, mwanji au laka galalanandau sumbu ti, e, mwanji saweholiya sumbu ti, ele kapwa sumbu hinga ma tinda ku hanjaꞌai. 


text:
Wosini kunu ele kui hiparakambwe ni sembe wahapi ki wunu ku wosindani sembe kuhi ti wunu keke ma wo. E, Gotri Kurais hi ki kui kapwa sumbu rani rumbwero hingambwa kunu okwe kui hiparakambwe lei kapwa sumbu ti ma ku rani rumbwe.<pb/>


text:
Gotri kunu keke wondawani kunu ri che hinga o ku da. Woro keke kunu o ri wosindau sumbu hingambwa ma ku sirinanda. 


text:
E, Kurais nunu okula kinani nunu keke ri woni hima tape rihi ti ri ohumbwero hingambwa kunu okwe hima keke wondau sumbu ki ma ku inda. Ri hima tape Gotri ni ri haro ti, anguꞌomwe fotini tusiwani kuwa kipe naha tandau hinga naha ri haro. 


text:
<pb/>E, hima i humwe sawe sumbu ti, hima i sembe ni kisi wondau sumbu ti, e, miya ki heini okokonandau sumbu ti, apa kui nindo ki gamindache da kei. Nunu Gotri himiyama hurahama le o kapwa sumbu hinga keke apa mwanji nunu bwa hinga. 


text:
Apa nunu hima i sembe ni kisi wondau mwanji foti, mwanji yapweke foti, e, hingi horukwe mwanjiche foti nu bwa hinga. Mina. Gotri numbwa ma nimba nu weseꞌanda. 


text:
Kunjenga ka ku hambwasinda to, e, hima i humwe sawendau hima ri, Gotri miyaningisopo ki ri sembe ni kisi wondau hima ri, e, hima i mwaꞌambwe tini funda ete okokonandau hima ri, ori hima hinga nimba gambo gotri ni ri sirinandau, woro ele sumbu hinga wosindau hima le, wunu Jisas ga ri Yapai Gotri ga aulindau fi ko kipe naha ti hinde apa wu raru kumbwa. 


text:
<pb/>Woro kunu hambwafwaꞌai, apa hima lei nimba gambo mwanji tini ku mendiwa o mwanji to kunu gambo ki. Hinde wowani, ri mwanji tini wu yetupwasini kale kapwa sumbu hinga wu wosindawani Gotri sembe enge funda wunu a sindau. 


text:
Imbihumbwa sundu tiki ku daro ti, apa Apukolaka to lindana ki ku da ki kunu ri ai ratasiwani lindana ki o ku da. O keke kunu lindana ki indau hima hinga ma ete ku inda. 


text:
Hinde wowani, lindana ki indau hima le wano ahirahi mwe ti ka hinga: Ele sumbu kipe naha le, ele Gotri kipe nandau sumbu le, ele mwanji mwe naha le. 


text:
Kunu ele hima miya wuhi ti sundusiwani kapwa sumbu wosindau hima lenga nau ti ku ananji kei. Ka sumbu miya hinga wu wosindau ti, me tuko kipe foti wanda nambwe. Mina. O keke kundo ele hima i sumbu hundu ki wosindaro ti, lindana ki amwei ma wunu ku wo. 


text:
Hinde wowani, yanisini wu wosindau kapwa sumbu wuhi ti, ai takisopo ki a saweno ti a diyaha, hinde wowani, apa huruhumba hinga ani hambwano. 


text:
Woro ele kapwa sumbu wuhi lindana ki amwei wunu wokowani kapwa sumbu mu naha oti amwei ya sirau. E, lindana ki amwei woro sumbu ti, tinda ete lindana hinga sirasindau. 


text:
Wosiwani ka mwanji hinga to ya da:<pb/>“Kunu ku tukuyandau hima le, kunu siro wa kumbwa ma ku sai. Wowa Kurais himamwale ako ti kunu hasiwa hi hinga sa kunu taiyanda.” 


text:
<pb/>O keke, ku ichiꞌuchandau numbo kuhi ti ma ku hambwafwaꞌaisini ku ichiꞌuchanda. Apa ambwatinambwatindau hima leto ichiꞌuchandau hinga ku i kei. Mina. Kunu inaka hambwandau hima leto ichiꞌuchandau hinga ma ku inda. 


text:
E, Gotri tau ti apa do gisi ki ku hambwasini ma ku randa. Foki nimba ku tukuyandawa Gotri tau rano gisi kipe ti nimba ini humbu ki. Hinde wowani, apa kapwa gisi tito nunu ki do da. 


text:
<pb/>Kunu apa uku sumbwe miyafo ku asini ku ambwatinambwati kei. O sumbu hinga sa biya da. Hinde wowani, o sumbu hinga to walambe naha kunu indau. O keke ma ku ohounawa Gotri Himamwale kipe tito sa kunu talesi. 


text:
Wosiwa kui hiparakambwe lenga Gotri hi rasai mwanji ti ku anambwandani, e, Gotri hukwa tinga hima i himamwale okulandau hukwa tinga ma ku randa. Wondani kui sembe we ki gisi gisi Apukolaka i hi ki hukwa ti ku randani ri hi ti ma ku rasainda. 


text:
Woro gisi gisi kunu nui Yapai Gotri dele sumbu hinga ri wosiro keke, nui Apukolaka Jisas Kurais hi ki ma rini ku weseꞌanda. Anahopwero hima leni sawero mwanji 


text:
<pb/>E, kunu hura liro humwe le, kui Apukolaka i mwanji tini ku mendini ku sirinandau hingambwa kui hurache lei mwanji ti o hingambwa ma ku sirina. 


text:
Hinde wowani, Kurais ri sios lei mwa laka ri dau hingambwa, hurache ri ri humwe ti mwa laka hinga ri dau. Sios oti Kurais ri hima tape, woroki Kurais wunu ri ai rataro. 


text:
<pb/>Kunu hurache le, kui humwe le keke ma ku wonda, Kurais ri sios keke ri wokoni wunu ri okula kinani ri hima tape ti ri ohumbwero hinga. 


text:
O sumbu hinga ri wosiro ti, ri mwanji ti wu mendini wu sirinani uku ti wu yawa, sios rihi ti ako naha wu sirawa Gotri ni wunu ri ha ki. 


text:
Ri okokona ti, sios rihi ti ri ratorowa ri miyaningisopo ki kipe naha sira ki. Hinde wowani, ri sios ti kisi tinga fese ari fwelenga, e, kapi kapwa mwaꞌambwe hinga fonga dano ti ri diyahasindau. Rini ri okokona naha ti, Gotri mwakambe ki ri sios ti kipe tumbwa ako naha sirasini ete da ki. 


text:
Woro o hingambwa kunu hurache le, kunjenga kui hima tape keke ku woni ku enependau hingambwa kui humwe le keke o hingambwa ma ku wonda. E, humwe keke wondau hima ri, ri hima tape keke wondau. 


text:
Ka nu hambwanda, rinjenga ri hima tape tini ri ai omwemendindau hima hinga fo da nambwe. Mina. O ri hima tape keke ahirahi ti ri yakwandau. Woro Kurais ri sios ni o hingambwa ri wosindau. 


text:
Gotri chengi ki ka hinga sawero: “O hinga keke hurahama ri ri nuwai yapai andosini ri humwe tinga fi anangausini fini funda naha fi sira sindau.” 


text:
Do mwanji ki kwai mwanji mu mwe ti kapwatako naha yanisindau. Anjenga ka hinga ani hambwasindau. Do mwanji Kurais ga ri sios ga fini ni bwandau. 


text:
Woro do mwanji kunu hurache leni funda funda kunu ri sawero: “E, kui hima tape keke ku wondau hingambwa kui humwe le keke o hingambwa ma ku wo.” Wondawa wui humwe le okwe wui hurache lei hi tini sa wu rasainda.<pb/>


text:
Kunu che le, kunu Apukolaka hi tiki kui nuwai yapai mwanji ni ku mendini ma ku sirina. O sumbu hinga ti kipe naha. 


text:
E, Gotri chengi ti ete sawero: “Nuwai yapai ni ku sirinani fi hi ti ma ku rasai.” Do mwanji hinga ti imbihumbwa Gotri ri lo mwanji ki metengei naha ri owero. Woro o mwanji ni hima fori ri mendini ri sirinawa Gotri ka hinga o ai rini ri okulakonda: 


text:
<pb/>E, kunu yapai hima, kunu kui che lei sembe ni yeni ku rasaiwa sembe enge apa wu a ki. Mina. Kipe ma wunu enependani Apukolaka i mwanji tumbwa ma wunu ondiyakandiyandani sawendirinda. Tau auli himako ga tau ra himako ga wui mwanji 


text:
<pb/>Kunu tau ra himache le, kunu tau aulindau hima leni ma ku akindani wui tako tokwe ma ku da. Foki o tau ku randau tini inaka fisi ku hambwa ki. O keke kunu Kurais mwanji tini ku sirinandau hingambwa wui mwanji ti o hingambwa ma ku sirina. 


text:
Foki kui tau wu hei kinani wui mwakambe ki gamboni tau ti ku ra ki. O sumbu hinga sa biya da. Kunu Kurais tau ra himache hinga ma ku dasini, kui sembe ki Gotri okokona tini ma ku sirinanda. 


text:
Kunu inaka kipe kumbwa ma ku hambwa hambwa o tau ma ku randa. Kunu hima lei tau tini ku randau hinga ku hambwa kei. Mina, kunu Apukolaka i tau tini ku randau hinga ma ku hambwa. 


text:
Ku hambwandau, e, hima fori tau kipe naha ri rawa, Apukolaka ri raro tau wasa hingambwa rini ha sindau. Apukolaka o sumbu hinga wosikondau ti, ko mu chele hima ringa hima kicha ringa apumbwa apu hinde fini ri wosi kumbwa, funda naha fini ri wosikondau. 


text:
<pb/>E, kunu tau ra hima leni aulindau hima le, kunu okwe tau ra himache kuhi ele ni o sumbu hingambwa ma wunu ku wosi. Apa wu aki kinani sumbu fwele wunu wosi kei. Ku hambwanda, hewen ko ki dau Apukolaka ri, kunu ga wunu ga funda kui Apukolaka ba. Hinde wowani, rini hima leni kipe na kapwa nanda nambwe. Sembe haro hima le wunu au anaye himache hinga 


text:
<pb/>Woro ani mwanji jipe ti ka hinga ya kunu a sawekonda. Kunu Apukolaka i kwambu ti ku torosini, kwambu ki yakinasini ma ku eti. 


text:
Kunu Gotri nunu haro ele au anaye mwaꞌambwe le nikaꞌari hinga ku injinambusini ma ku da, wosinumbwa apa Saiten ri inakahambwa sumbu ni ku hambwasini kwambu tiki ku etino. 


text:
Hinde wowani, nunu hima minde ga nu anayenda nambwe, mina. Nunu ele niri ki dau himamwale kapwa lenga, e, do nuwe ki dasini sundu tini aulindau mekupu hima le, hi chele hima le, e, kwambu ga dau himamwale kapwa le, wunu ga nu anayendau. 


text:
O keke kunu Gotri kunu handau ele au anaye mwaꞌambwe hinga tinda ete ma ku toronambusi. Wosiwa kapwa gisi ti tawa kwambu ki yakinani ku etisini ku anayeni i ini wunu ku ginasini ku eti to. 


text:
<pb/>Mwe naha, o hinga naha ma ku eti. Mwanji mwe naha ti, leti ti hima mandemu tiki sisindau hinga, ma ku sisini sumbu kipe naha ti, kapa ba wosiro siyoti ti inaka kuhi ki ichakisindau hinga, ma ku ichakisi. 


text:
Wosini wahapi sumbu nunu handau Gotri mwanji kipe ti ku bwa ki ku otokunandau sumbu ti, su tini seke kuhi ki soꞌoisindau hinga ma ku otokunasi. 


text:
Kunu kale mwaꞌambwe ku soꞌoisini sembe ha sumbu kuhi ti au anaye cherimbe hinga ma ku torosi. Wosini o cherimbe ki ka kapwa hima ri, Saiten, takehendau sai fu, hi hinga saindau ti, ku yetipina. 


text:
Kunu Gotri ai kunu ri rataro sumbu tini ma ku hambwasini o sumbu ni kapa ba wosiro hati tini letindau hinga ma ku letisi. Wosini Gotri Himamwale kipe tito haro gipi huweche ti ma ku toronambusi, gipi huweche mwe ti, Gotri mwanji ni sawero. 


text:
Gotri Himamwale kwambu ki kui Yapai ni kui inaka ki sukwandau ba fo ba fo sumbu ele ni gisi gisi ma ete ku uchahambwanda. Wondani gisi gisi ma ku hambwafwaꞌaisini ku dani Gotri himiyama hurahama leni okula ki Gotri ni ma ete ku uchahambwanda, apa ku himati kei. 


text:
Wondani ani okwe ma ku ani uchahambwanda. Ani ai okokona ti ka hinga ma ku uchahambwa, wosiwa Gotri a bwano mwanji ti ai takisopo ki sa owesini aki bomo ti sa ri rani ri rumbwesiwa Gotri mwanji kipe yanisini daro ti apa a bwa. 


text:
Ani o ri mwanji kipe tini a bwandau hima, wosiwani o keke kalapus ki do a da. Ani Gotri mwanji ti ele hima ni a bwano sumbu ti ete dau. O keke Gotri ni ma ete ku uchahambwawa Gotri aki bomo ahi ti sa ri rani ri rumbwewa ri mwanji naha ti a bwa. Mwanji tipa fo 


text:
<pb/>Tikikas to ele tau a rani ani ichiꞌuchandau tini o kunu ri sawehambwakonda. Tikikas rini ai hiparakambwe minde naha, rini Apukolaka i tau ti kipe naha tumbwa ri randau. 


text:
E, ori hima a rumbwewani kunu tambwa ri indau ti, nu ichiꞌuchandau bomo tini kunu ri sawehambwawa sembe kuhi ti okula ki. 


text:
<pb/>E, Yapai Gotri ga nui Apukolaka, Jisas Kurais, ga sembe wahapi fihi ti kunu ai ele hiparakambwe leni fi handani sembe ha sumbu ki sukwandau hima keke wondau sumbu ti ya sa kunu handa. 


text:
Gotri ri hima keke wo sumbu ti, nui Apukolaka, Jisas Kurais, keke mwe mwe naha wondau hima hinga tinda ete o wunu hakonda.<pb/>


text:
Ani Jisas himache ri Pol. Ani Jisas himache a waꞌairo ti, hima i inaka ki sukwaro sumbu hinga mina, e, hima leto wu ani esiwani Jisas himache hinga a waꞌai nambwe. Jisas Kurais ga rini ni wa we tiki ai rasairo Yapai Gotri ga fi ani ondiyasiwani ani Jisas himache tau a randau. 


text:
Ani ga ele ani ga dau hiparakambwe lenga weseꞌa nuhi ti kunu Galesiya kipe sios hima leni nu rumbwendau. 


text:
<pb/>Nui Yapai Gotri ga nui Apukolaka Jisas Kurais ga findo kunu keke woni kunu okulawa sembe wahapi ti o kunu sukwakonda. 


text:
Kurais nui Yapai Gotri okokona tini ri sirinani himamwale rihi ti nui kapwa sumbu rani rumbwe kinani ri ohumbwero ti, kapwa hima ri aulindau do nuwe kapwa ki nunu ri rasukwawa kipe tumbwa nu da ki. 


text:
<pb/>Ani ka bai sumbu hinga ti ku wosiwani sembe ahi ti apapanaro. Hinde wowani, nunu keke woro hima ri Kurais hi tiki Gotri kunu uchawani ku taro ti, rini ni metengei naha ku ai hanjaꞌaisini mwanji ba forini ya ku ai sirinandau. 


text:
Woroti, Gotri mwanji walefo mina, funda naha. Ele hima mwanji kunu bwaro hima le nimba kunu gamboro, wosiwa mwe naha ku nani o wui mwanji ni ku sirina kinani. O sumbu hinga wu wosindau ti, Kurais mwanji kipe o tini wu jamekondawani apumbwa apu indau. 


text:
Woro nunu foritoꞌo, e, hewen ko kipe ensel forito imbihumbwa kunu nu sawero Gotri mwanji kipe o tini ri jamekoni mwanji apumbwa apu hinga ri bwawa ori hima hinga apa hi tiki sa ri rai. 


text:
Imbihumbwa o kunu nu sawe to. Woro hingambwa apa kunu nu ai sawenda. E, hima fori imbihumbwa Gotri mwanji kipe ti kunu nu sawewani ku mendiro hingambwa naha kunu ri sawe nambwe ti nawa ori hima apa hi ki rai sindau. 


text:
<pb/>Do mwanji kunu a sawendau ti, kunu hima leto ku ani eripe kinani a wondauꞌu, Gotri to ani eripe kinani a wondau? Hinde hinga ku hambwandau, ani kui sembe tini nimba a yeni a rasai kinani a wondauꞌu? Woroti ani o sumbu hinga ni ete a wosindau ti nawa, ani apa Kurais tau ra himache, mina. Pol Jisas himache hinga siraro mwanji 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, o kunu a sawenda to, ka Gotri mwanji kipe imbihumbwa kunu a sawero ti, hima forito mwanji mu ti ri ani meku nambwe. 


text:
Ka Gotri mwanji kipe hima forito ani ha nambwe. E, hima forito ani ondiyakandiya nambwe. Minambwe naha. Ani Jisas Kurais to rinjenga ani mekusiro. 


text:
<pb/>Imbihumbwa hoko ki a dasini Juta hima kupu lei sumbu ni a sirinani a wosindaro sumbu ti ka kunu a sawewani ku mendisinda. Ani Gotri tau ra himache leni walambe sumbu naha wunu a wosindani wui Gotri tau ti funda ete a humbu kinani tau kwambu naha a randaro. 


text:
Ai hima kupu lei nindo tiki asama ti ani hinga daro ele hima wapache leni a dikisini Juta hima kupu lei sumbu tini a torosini kipe naha a sirinandaro. Ani ai atei hima i sumbu tini kwambu ki a toronambusini a sirinandaro. 


text:
<pb/>Woroti imbihumbwa nuwai ani ra nambwe gisi tiki, Gotri to ani ondiyasini ri hima keke wo sumbu ki ya ri ani ucha. Woro dani ini o gisi hinga ri owesiro tini ri ai hambwakoni 


text:
ri Che rini ya ri ani mekusi, wosiwa ri Che ri hi ti ele hima kupu ba fweleni wunu a bwa kinani. Ka ri Che ri ani mekuro gisi ki hima fweleni wunu a silinehei nambwe. 


text:
E, imbihumbwa metengei naha Jisas Himache hinga etiro hima ele tambwa Jerusalem ko tokwe ani i nambwe. Mina. Ani metengei naha Arepiya tokwe ani iro. Wosinumbwa Damasukas ko tokwe ya ani ai i. 


text:
<pb/>Wosiwani asama namili iwanimbwa Pita ga mwanji fwele si anambwa kinani Jerusalem ko tokwe ya ani i. Ani isini gisi ti tapaꞌangi tapaꞌangi ini sekeꞌangi tokwe hinga a daro. 


text:
Woro ka gisi ki ani Jisas Himache fwele ani hei nambwe. Nui Apukolaka ri hipache ri, Jemis, numbwa ani heiro. 


text:
Do kunu a kaindau ti, nimba kunu a gambonda nambwe. Gotri miyaningisopo ki kunu a sawendau. Oti mwe naha. 


text:
Wunu ka mwanji hinga tumbwa wu mendindaro: “Imbihumbwa kari hima nunu sembe ha himako leni walambe sumbu ri wosindaro. Woroti apa o imbihumbwa walambe i kinani ri simiyandaro sembe ha sumbu ni ya ri ai bwandau.” 


text:
O mwanji hinga wu mendini Gotri o sumbu hinga ani ri wosiro keke Gotri ni wu eripeni hi rihi ti ya wu rasainda.<pb/>


text:
Dani ini tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi opuriꞌopuri asama hinga isiwani ani Banapas ga Jerusalem tokwe ya si i. O gisi Taitas okwe depi si rani si iro. 


text:
Woro Gotri to ani mekusiwanimbwa ani iro. O hinga a wosiro ti, Gotri mwanji kipe oti ele hima kupu ba fweleni wunu a bwandaro tau ti Jerusalem ko ki dau hiparakambwe nuhi leni a sawehambwa ki. Wosini ele sios aulindaro mekupu hima lenumbwa aka we tiki wunu a sawehambwaro. Hinde wowani, o ka hinga ani hambwasini: “Apa do a randau tau tinga imbihumbwa a raro tau tinga nimba humbuno ti, mina.” 


text:
E, Girik hima fori, Taitas, ani ga daro. Woroti mwanji laka fo wu bwani ka hinga ani sawe nambwe: “Taitas hima tape kupu ma kuto.” Mina, wunu rini wu heini sembe funda wu owero. 


text:
Woro mwe naha, nimba gambo hiparakambwe fwele yanini wu sirasini daro. Wunu do Jisas Kurais nunu hasiwani nu randau tau tini wu yanisini wu hei kinani wu siraro. Kurais rindombwa lo mwanji tako tokwe nu dasini nu randaro kapwa nomo tini ri rani ri rumbwesiwani lalaunasini kipe tumbwa nu dau. Woro wui okokona ti, kalapus ai nunu wowa lo mwanji tako tokwe nu ai dasini kapwa nomo nu ai randa ki. 


text:
Woro nunu wui mwanji tini nu mendini Taitas hima tape kupu tini kuto kinani nu ohouna nambwe. Nunu wui mwanji ti keke kamindache ri nu akini ohouna nambwe. Hinde wowani, nunu nui okokona ti, Gotri mwanji kipe oti kunu ki mwe naha tumbwa ete da ki. 


text:
<pb/>Mwanji anambwa kinani wauro ele hima i nindo ki hima fwele hinde hinga wu dau, mekupu hima laka hinga wu dauꞌu, woro o sumbu hinga ni ani hambwa nambwe. Gotri rini hima lei hi keke hima leni kipe na kapwa nanda nambwe. Woro ele hi chele hima to ando a bwaro mwanji tini wu ani dikisini mwanji anandi fotini wu bwa nambwe. 


text:
Minambwe naha. Gotri Pita ni Juta hima kupu le keke ri rumbwero hinga ele biya hima kupu ba fweleni Gotri mwanji kipe ni wunu a bwa kinani Gotri ani ri rumbwero sumbu ni kipe naha wu hambwasini ya wu ani ohouna. 


text:
Mwe naha, Gotri kwambu ti Pita ni haro ti, Juta hima kupu lei nindo tiki rini ni Jisas Himache hinga esi ki. Woro hingambwa ani ele hima kupu ba fwelei nindo tiki Jisas Himache hinga ani eti kinani Gotri o kwambu hingambwa ani haro. 


text:
E, Jemis, Pita, e, Jon, wunu hi chele hima, woro wundo Gotri hima keke woni ri ani haro tau mwe ti kipe naha wu hambwasini ani ga Banapas ga sembe funda naha sini ni wu owesini tapa ti ya sini wu ha. Sembe funda wu owero bomo ti ka hinga: Sini ele hima kupu ba fwelei nindo tiki Gotri tau si randawa, wunjenga Juta hima kupu lei nindo tiki Gotri tau ti o wu rakonda. 


text:
Wosini mwanji funda naha ri gumwa kumbwa ka hinga sini wu sawero: “Tau ki ra ra ele bwarichape hima ni ku hambwani ma ku okulanda.” Woro ani o sumbu hinga tini ani okokonandani tau ti kwambu naha ki o a randa. Pol Pita i kapwa sumbu tini amwei sawefikaro 


text:
<pb/>Wosiwani Pita Andiok ko ki tasiwani rini ani heiwani sumbu kipe ni ri sirinanda nambwe, o keke ele himiyama hurahama wui mwakambe ki mwanji kwambu ki ya rini a sawe. 


text:
Ka gisi Jemis to rumbwero hima fwele ta nambwe dawani Pita sembe haro hima kupu ba fwelenga ahirahi ti ya wu anda. Wondawani ele hima le ya wu ta. Wunu okwe sembe haro hima, woro hima tape kupu kuto kinani mwanji kwambu tiki wu sawendau. Wosiwani Pita wunu keke ya ri aki. Ete wowani rini hima kupu ba fwelenga ri daro ti, wunu ri andosini ya ri i. 


text:
Woro Juta hima kupu fwele o ki daro okwe o nimba gambo sumbu Pita ga funda ya wu wosi. O nimba gambo sumbu wu wosikoni Banapas sembe tini wu yeni rasaiwani rini okwe ya wunu sirina. 


text:
Wosiwani ani heiwani wunu Gotri mwanji kipe ki sawero hinga norukweni wu sirina nambwe. O keke ele hima i miyaningisopo ki Pita ni ka hinga ya a sawe: “Mini Juta hima kupu, woroti ani heiwani mini ele hima kupu ba fwelenga Jisas numbwa sembe ku hasini wunu ga funda mi ichiꞌuchandau. Juta hima kupu lei numbo hinga mi inda nambwe. Wosini mindo ele hima kupu ba fweleni hinde wowani Juta hima kupu lei sumbu hingambwa sirina kinani wunu mi ekichasindau?” Jisas ni sembe haro hima ritombwa Gotri hima kipe rini nandau 


text:
<pb/>Ei, nunu Juta hima kupu ki nu siraro. Nunu kapwa sumbu ki dau hima kupu ba fweleki nu sira nambwe. Mina. 


text:
Woroti nu hambwanda, hima fori ele Gotri mwanji ni sirinawani Gotri hima kipe rini nanda nambwe. Mina. Hima ri Jisas Kurais ni sembe ha wanimbwa Gotri hima kipe rini ri nandau. O keke nunu okwe Kurais Jisas ni sembe nu haro. O sumbu hinga nu wosiro ti, Gotri lo mwanji ni nu sirinawani hima kipe nunu ri na ki mina, Kurais ni sembe nu hasiwani hima kipe nunu ri na ki. Hinde wowani, hima fori apa Gotri lo mwanji ni ri sirinawa Gotri hima kipe hinde rini ri na kumbwa. 


text:
Woro Kurais ni sembe nu hasiwani Gotri hima kipe nunu ri nandau sumbu ti, Gotri metengei nunu ni kapwa sumbu wondau hima hinga ri hambwasinimbwa hima kipe ri ai nandau ti nawa apa ka hinga nu bwanoꞌo, “Kurais hima le kapwa sumbu wosi kinani wunu okulandau”? Minambwe naha. 


text:
E, imbihumbwa a lendoro mwaꞌambwe ni ani ai rasaini Gotri lo mwanji a sirinawa hima kipe ani nano numbo tini ani ai iwa, ani kapwa sumbu wondau hima hinga a sirakondau. 


text:
Gotri lo mwanji ti Kurais ga me yapweke ki ani yeni siwani ani haro, woro o keke ani apa lo mwanji tako ki a da nambwe. O sumbu hinga ani ki sukwaro ti, himamwale ga ete a dasini Gotri hi ti a rasainda ki. Ani Jisas ga me yapweke tiki funda ani haro. 


text:
Woro apa do himamwale tinga a dau ti, ai himamwale mina. Kurais to ai sembe we tiki dau. Apa do nuwe ki ani ichiꞌuchandau numbo hinga ti Gotri Che ni sembe ani haro sumbu kumbwa ani indau. Gotri Che ori ani keke wokoni ri hima tape tinga ri himamwale tinga ani okula kinani ri ohumbwero. 


text:
Ani Gotri ani keke woro sumbu tini tikisapu hinga a rumbwenda nambwe. Mina. E, hima fori Moses kairo lo mwanji ni sirinawani Gotri hima kipe rini napo Kurais nimba ri hakoro ambwa.<pb/>


text:
Ambwatinambwati Galesiya himako! Ka Jisas Kurais me yapweke tiki ri haro sumbu ti kui miyaningisopo ki amwei naha ka kunu nu mekusiro ti, namo naha to saya kunu wosiwani ku ambwatinambwatindau? 


text:
Ani mwanjiche foni kunu a silikondau. Ka Gotri Himamwale kipe ku tororo ti, bwele numbo hinga ki ku tororo? Moses kaisiro lo mwanji tini ku sirinasini ku tororoꞌo? Mina, Gotri mwanji kipe tini ku mendini ku sirinasini ku tororo? 


text:
Kunu funda ete ku ambwatisindauꞌu? Metengei Gotri Himamwale kipe ki o tau ku rasaini ku randani apa kui hima i kwambu ki o tau ku humbu kinani ya ku anayitindauꞌu? 


text:
Ka nomo miyafo kunu ki imbihumbwa sukwaro ti, nindumwasari nomo ku raroꞌo? Woro ando ka hinga ani hambwanda, nindumwasari nomo ku ra nambwe. 


text:
Hinde wowani Gotri ri Himamwale kipe ti kunu ri hasini, kwambu chele sumbu fwele kui nindo ki ri wosiro? Hinde, lo mwanji ku sirinawaniꞌi, mina, ri mwanji kipe tini ku mendini ku sirinawani kunu ri haro? 


text:
<pb/>Gotri chengi ti ka hinga sawero: “Epuraham Gotri ni sembe hawani Gotri o sembe ha sumbu keke hima kipe naha ya rini na.” 


text:
Woro apa kunu okwe ma ku hambwa. Hinde na hima to Gotri mwanji kipe tini mendini sirinawa, rini Epuraham che naha. 


text:
Ele hima kupu ba fwele sembe wu hawa Gotri hima kipe wunu nakondau sumbu ti, Gotri o sumbu ni imbihumbwa ete ri hambwasini ri chengi foki Epuraham ni ka mwanji kipe ti ya ri sawehambwa: “Mini ki himiyama hurahama miyafo Gotri kwambu ti o wu torokonda.” 


text:
O keke apa ele hima sembe ti Gotri ni wu hano ti, sembe ha hima Epuraham ga Gotri kwambu o funda wu torokonda. 


text:
<pb/>E, hima le ka hinga wu hambwawa, Moses kaisiro lo mwanji tini sirinawa Gotri wunu okulano, wowa ele hima apa hi ti wu rai sindau. Mwe naha, Gotri chengi ti o sumbu ni ka hinga sawero: “Hima le, o Moses kaisiro lo mwanji hinga tinda ete norukweni wu mendini wu sirina nambwe nawa, ele hima hinga walambe naha wunu iwa apa hi tiki wu raikondau.” 


text:
Wosini Gotri chengi ti ka hinga ai sawero: “Hima fori sembe ri hawa, ori hima apa Gotri hima kipe naha rini nasiwa, rini himamwale tinga ete ri dano.” O keke amwei naha ka hinga nu hambwanda: Gotri apa hima fori Moses kaisiro lo mwanji tini ri sirinawa hima kipe naha hinde rini na kumbwa. 


text:
Moses lo mwanji tini sirinano ti, Gotri ni sembe handau sumbu hinga mina, Gotri chengi ka hinga sawero: “Moses kaisiro lo mwanji tini sirinano himako wunu o kumbwa himamwale wu torosini wu dano.” 


text:
<pb/>Lo mwanji tini sirinandau himako ni Gotri ka hinga sawendau: “Kunu walambe kunu isiwa hi tiki ku rai sindau.” Woro, nunu keke woni haro hima ri Kurais rindo nui wa ki ri etisiwani Gotri ka hinga rini sawero: “Mini wui kapwa sumbu wasa mi kicha sindau.” Wosiwani rindo walambe nu ino ti keke wungwa ti nunu ri jiro. Mwe naha, Gotri chengi ki ka hinga sawero: “E, hinde na hima to me yapweke tiki rini yewa ri hano ti, Gotri rini sawewa ori hima walambe rini i sindau.” 


text:
Gotri Jisas Kurais ni o sumbu hinga ri wosiro ti, Jisas to wunu okulawa Gotri Epuraham ni ri bwasiro kwambu oti ele biya hima kupu ba fweleki i kinani. Wosiwani apa o ri mwanji kipe ni sembe nu hani Gotri ha kinani ri bwasiro Himamwale kipe ti nu torondau. Gotri lo mwanji ti Gotri injiro mwanji tini rani rumbwe hinga 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, ani apa hima le nui sumbu ki mwanji yepe fo ya a sawekonda. E, hima fori ya ri hakondani ri mwaꞌambwe le ri che leni ri humwasi kinani gamba mwanji ti wunu ga ri bwasiwa, hima forito apa ri ini o mwanji ni minambwe hinde ri na kumbwa, e, mwanji fori apa ri ai ondiyasini o ki hinde ri owe kumbwa. Mina. 


text:
Woro hingambwa Gotri ichai sumbu kipe naha to sukwakondau mwanji tini ri bwasiro. Woro do ri bwasiro mwanji ti, Epuraham ga ri anitafenita foringa fini ni ri bwasiro. Gotri Epuraham ni ka hinga ri sawe nambwe, “Mi anitafenita miyafo leni ani hano,” mina, ka hinga ri sawero, “Mi anitafenita forini ani hano.” Ori anitafenita Jisas Kurais ni hambwasini ri sawero. 


text:
Do apa a bwandau mwanji mu ti ka hinga: Imbihumbwa metengei naha Gotri Epuraham ga mwanji ti fi bwani fi injiro. Wosiwani 430 asama isiwanimbwa gumwa kumbwa Moses ki lo mwanji ti siraro. Woro ka gumwa ki siraro lo mwanji to imbihumbwa metengei siraro Gotri bwani injiro mwanji tini hinde yetupwani rumbwe kumbwa. 


text:
E, lo mwanji tini nu sirinani Gotri bwasiro ele mwaꞌambwe hinga nu toro kinapo ma ku hambwawa nu hambwa, o hinga ti Epuraham ga fi injiro mwanji ki ele ni hinde nu toro kumbwa. Mina. O mwanji fi bwani fi injiro ti keke ele mwaꞌambwe Epuraham ni ri haro. 


text:
<pb/>Woro bwelefo mu naha keke Moses lo mwanji ti ete dau? Oti ka hinga: Gotri okokona ti ele kapwa sumbu mu mwe ti amwei naha sukwa kinani, o lo mwanji ri rumbwewani taro. Woro o lo mwanji o tau hinga ete ra ra indawa Gotri imbihumbwa ri bwani ri injiro ka Che ni ri rumbwewa tano gisi ki ambwe ki. Ka lo mwanji ti, ele ensel le wu ratani kari alase tiki rai hima, Moses ni wu hawani taro. 


text:
E, alase ki raindau hima ri rini angi tokwembwa tau ri randa nambwe, mina, angi angi keke tau ri randau. Woro Gotri Epuraham ga mwanji bwani injiro ti, alase ki raindau hima ri ri esi nambwe, rini bati naha mwanji ri bwani ri injiro. Lo mwanji oti nui apukokini hinga nunu ra ra Kurais tambwa nunu raꞌaindau 


text:
<pb/>Ka lo mwanji imbihumbwa Gotri bwani Epuraham ga fi bwani fi injiro mwanji ni omwemendindauꞌu? Minambwe naha! E, lo mwanji Gotri nunu haro ti, himamwale kipe ti nunu ha kinani ri ha nambwe, mina, wopo Gotri hima ni kipe nanda sumbu ti lo mwanji tini mendini sirinaro hima ki mwe naha sukwakoro ambwa. 


text:
Woro apa Gotri chengi ti ka hinga sawesindau: “Kapwa sumbu tito ele hima hinga tinda wunu aulini kalapus ki wunu owesiwani dau.” Woro keke apa nunu tinda sembe ti Jisas Kurais ni nu hasini Gotri imbihumbwa Epuraham ga fi bwani fi injiro mwaꞌambwe kipe ti nu torondau. 


text:
<pb/>Jisas ni sembe ha sumbu ti amwei sira nambwe dawani, lo mwanji tito nunu aulini kalapus tiki ya nunu owe. Wosiwani nunu lo mwanji ti tako tokwe nu dawanimbwa sembe ha sumbu amwei ya sira. 


text:
O keke lo mwanji oti nui apukokini hinga nunu okularo. Lo mwanji oti apa kapwa sumbu nuhi ti amwei naha nunu mekusiwa Jisas Kurais tambwa nu tani sembe nu hawa apa Gotri hima kipe naha nunu ri nano. 


text:
Apa sembe ha sumbu ti amwei sirawani, lo mwanji ti nui apukokini hinga nunu aulinda nambwe, mina. Sembe ha sumbu keke nunu Gotri che 


text:
Kunu hinde na hima leto Jisas hi tiki uku ku yasiwa kunu Kurais ni nikaꞌari hinga kui hima tape ki o ku soꞌoisinda. 


text:
O keke nunu Juta hima kupu nambwe Girik hima nambwe, nindumwasari tau randa hima nambwe lalaunasini dau hima nambwe, e, hurahama nambwe himiyama nambwe. E, Jisas Kurais hi tiki nunu tinda ete funda naha. 


text:
Kunu Kurais hi tiki ku dau ti nawa, kunu tinda ete apa Epuraham che hinga ku dau. Wosini apa Gotri Epuraham ni ha kinani fi bwani fi injiro mwaꞌambwe ti ku torono.<pb/>


text:
Ai mwanji foti ka hinga: Ri Che mwe rumbwa yapai seke wange sirinani mwaꞌambwe rihi ti raꞌaindau. O keke yapai mwaꞌambwe hinga tinda ete rihi. Woro kichapwache ri dani ori che tau ra himache hinga. 


text:
Wosini ele rini enepeni aulindau hima lei tako tokwe ri da dawa ri yapai to ri ondiyasiro gisi tawambwa. 


text:
Nunu okwe o hingambwa, kichapwache nu dasini do nuwe kipe ele hambwa to kalapus nunu wowani wui tako tokwe nu daro. 


text:
Wondawani ori gisi tawani Gotri ri Che ni ya ri rumbwe. Wowani humwe foi che hinga rini rawani lo mwanji ti tako tokwe ri daro. 


text:
O sumbu hinga rini ki sukwaro ti, nunu lo mwanji tako tokwe nu dau hima le keke wungwa nunu ri jisiwa nunu Gotri che hinga nu sira ki. 


text:
<pb/>Woro apa kunu Gotri che naha ku dau. O keke Gotri ri Himamwale kipe ti ri rumbwesiwani tani kui sembe we tiki kwai dasini o uchanda, “Yapai, Yapai!” 


text:
Woroti keke apa kunu tau ra himache hinga ku da nambwe. Mina. Kunu Gotri che. Woro kunu Gotri che nawa, Gotri ri che le keke ri otokunasindau mwaꞌambwe tinda ete ku torokondau. Pol Galesiya pe sembe ha hima le keke inaka walefo ri hambwandaro 


text:
<pb/>Mwe naha, imbihumbwa kunu Gotri ku hikisasini, nimba gambo gotri lei tako tokwe ku dasini wui kalapus tau hinga ku randaro. 


text:
Woro apa Gotri ni ku hambwahito. O tombwa mina, ando ka hinga o kunu a sawenda: Gotri tinda kunu ri hambwasindau. Wosiwani bwele keke hoko tokwe ku ai raru raru ini kipe naha kunu okulanda nambwe tikisapu hinga dau ka sumbu tako tokwe ku ai dasiwa wui kalapus tau kunu ha ki ku okokonandau? 


text:
Kunu Juta hima kupu leto wu hambwa kinani owero gisi le, ai ucha ucha tandau nika le, gisi huwe laka indau sumbu laka le, e, ai tandau asama le, ele sumbu ni ku ai sirinandau. 


text:
Kunu keke ani hambwafuni ani akindau. Apa foki ka tau hinga kunu ki a randaro ti nimba ini humbu ki. 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, ani kunu keke ani ichakandau ti, kunu ani hingambwa ma ku sira. Hinde wowani, ani kunu hinga a sirahiro. Metengei kapwa sumbuche fori ku ani wosi nambwe. 


text:
Kunu ku ani hambwasindau. Hima tape ahi ti hahungo ani ki sukwaro keke kui nindo ki a dasini imbihumbwa Gotri mwanji ti metengei naha kunu a sawero. 


text:
Ka hima tape ahi ki sukwaro sumbu nimba kunu ni simiyaneheiro. Woro o gisi ki ani ni ku diyahani gumwa ku ani si nambwe. Mina. Gotri ensel forini rakarundau hinga, e, Jisas ni rakarundau hinga naha ku ani rakaruro. 


text:
Woro ka eripeꞌaripe kuhi ti apa soki dau? Sumbu kipe naha ku ani wosiro tini amwei a sawendau: Ka gisi ki ani keke ku woni miya kuhi ti ku gorini ai miya ki ku owe kinani ku hambwaro sumbu kuhi ti apa soki dau? 


text:
Apa hinde hinga ku hambwandau? Gotri mwanji mwe naha ti kunu a sawero keke, apa ani kui miho hinga a sirahiroꞌo? 


text:
<pb/>Mwe naha, kale hima le kunu keke tau kwambu miyafo wu randau, woro sembe we wuhi ti kapwa. Wunu wui okokona ti, hi wuhi tumbwa ku rasainda kinani nunu ga ku ino numbo kuhi tini o wu opuchakinda. 


text:
Hima le keke tau kwambu miyafo randau sumbu oti kipe, woro gambolomboni o sumbu hinga wosino ti mina. Ani kunu ga nu dau gisi tumbwa mina, ani kunu ga nu da nambwe gisi ti okwe o sumbu kipe ti ku ai hanjaꞌai kei. 


text:
Ai che le, ani himiyama leto che ra ki amwaka mendindau hinga a mendinda. O amwaka ete a mendi mendiwa Kurais ku toronambusiwa ri sumbu kui sembe tiki talewambwa a himatino. 


text:
Ani apa kunu ga a dapo kipe. Wopo dele mwanji miyafo kunu a bwandau hinga mina, mwanji ba foki kunu a bwakoro. Hinde wowani, ani kui sumbu ti keke inaka miyafo naha ani hambwandau. Heka hima pi Sera ki mwanji yepe fo sawero 


text:
<pb/>Lo mwanji ti tako tokwe ku da ki okokonandau hima, apa kunu a sawekonda. Kunu lo mwanji to sawero mwanji tini ku mendinda nambweꞌe? 


text:
Gotri chengi ti ka hinga sawero: Epuraham ri che fisi, che fori ri humwe ti tau ra humwe to rawani, fo oti ri humwe minde to raro. 


text:
Ka tau ra humwe to raro che oti himiyama hurahama i okokona ki rini raro. E, ri humwe minde naha to raro che oti, Gotri to imbihumbwa Epuraham ga fi bwani fi injiro mwanji tini sirinani raro. 


text:
Dohaꞌa mwanji oti mwanji yepe. Kapi humwe fisi opi Gotri hima ga funda wu bwani wu injiro mwanji fisi ni sawero. Foti Sainai gimba ki siraro ti, ti rano che hinga wunu tinda ete nindumwasari tau ra himache hinga o wu waꞌaikonda. Woro Heka ni ka yepeni sawesini da. 


text:
Heka, Arepiya mapwa laka ki dau gimba fo, Sainai, ni sawero. Woro o gimba ki yepeni do apa dau Jerusalem ni o sawenda. Jerusalem mwe ti tini ga ti chenita lenga wunu nindumwasari tau ra himache hinga wu dau. 


text:
E, Gotri chengi ti ka hinga sawero:<pb/>“Nini che randa nambwe, cherangifarangi ni dau humwe, ma eripe to! Nini che randau amwaka ni mendinda nambwe humwe, takisopo nihi ti ma haunani ata ti au laka ma gi. E, hurache tini humburo humwe oti ti che le miyafo naha. Ele che to hurache ga dau o humwe ti che leni wu dikisindau.” 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, kunu Aisak hinga Gotri che. Hinde wowani Gotri bwani injiro mwanji ki kunu raro. 


text:
Woro imbihumbwa ka nuwai yapai okokona ki raro che to, Gotri Himamwale ki raro che rini omwemendiro hingambwa o sumbu hinga apa okwe ya ete dau. 


text:
Woro Gotri mwanji hinde hinga sawero? Ka hinga sawesinda:<pb/>“Ka tau ra humwe ga ti che ga ma rani rumbweꞌi. Tau ra humwe ti che ori yapai mwaꞌambwe ti ri humwe mindo to raro che ga funda ri toro hinga.” 


text:
<pb/>O hinga keke, ai hiparakambwe le, nunu tau ra humwe, Heka, ti che mina. Nunu lalaunasini dau humwe, Sera, ti che hinga nu dau.<pb/>


text:
Woro kipe naha tumbwa kapwa sumbu nambwe lalaunasini nu da kinani Kurais nunu keke me yapweke tiki ri hasini o nui kapwa nomo oti o ri rani ri rumbwesinda. Woroti kunu kwambu naha ki ma ku eninda. Apa ku halihumbwewa ele hima le kunu raꞌaini kalapus o kunu wu wosikonda. 


text:
<pb/>Ma ku mendi. Ani Pol to do mwanji kunu a sawendau. E, kale kunu bwandau hima lei mwanji ti ku mendini ku ohounawa, kui hima tape kupu ti wu kutowa, Kurais tau ti kamindache ri hinde kunu ri okula kumbwa. 


text:
Ani ele ku ohounawani kui hima tape kupu kutoro hima leni ka hinga amwei naha o kunu a sawenda: Kunu o sumbu ni ku ohounawani kunu wosiro ti nawa, kunu ele lo mwanji hinga tinda ete ma ku sirina. 


text:
E, kunu lo sumbu tini ku sirinani Gotri hima kipe naha nandau sumbu tini ku toro ki ku simiyaneheindau ti, kunu Kurais ni sirinandau numbo tinga Gotri hima keke wo sumbu tinga ku hanjaꞌaihiro. 


text:
Hinde wowani, nunu Gotri Himamwale kipe ri kwambu ki sembe nuhi ti Gotri ni nu hasini Gotri hima kipe naha nunu ri nano sumbu tini nu ete nikisindau. 


text:
E, hinde na hima fori Jisas Kurais ni sembe hasini rini naha ga ete dawa, hima tape kupu kutondau sumbu ga hima tape kupu kuto nambwe sumbu ga kapi sumbu hinga sumbu laka mina. Sembe ha sumbu hima keke wo sumbu ki tau mwe randau tito sumbu laka. 


text:
<pb/>Imbihumbwa numbo kipe naha ki ku indaro. Apa namo naha to o numbo kipe naha kunu ichakisiwani Gotri mwanji mwe naha ni ku ai sirinanda nambwe? 


text:
Ani mwe naha sembe ani hasini ani hambwandau, Apukolaka kunu okulandawa kunu ai inaka hingambwa ku sirinawa apa inaka ambwe inaka ambwe hinde ku sirina kumbwa. Ani ka nimba kunu gambondau hima ri hi ti a hikisandau. Woro hi rihi sa biya dawa. Kari hima o sumbu hinga kunu ri gamboro ti keke ichai amwaka omwesika naha ri mendikondau. 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, ani ele hima ni wui hima tape kupu wunu kuto kinani mwanji a bwandau ti napo, hinde wowani walambe sumbu ete wu ani wosindau? O mwanji hinga a bwandau ti napo, me yapweke mwanji to apa ele hima ni inaka enge hinde ha kumbwa. 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, mwe naha. Gotri lalaunasini nomo nambwe ku da ki o kunu uchawani ku tasinda. Woro apa ka hinga ku hambwa kei: “Nunu lalaunasini nomo nambwe nu dau, sumbu hukwe ti sa dawa nu ai wosi.” O hinga mina. Kunu sembe kuhi ti ele kui hiparakambwe le keke ma ku wondani wui tau ra himache hinga ma ku da. 


text:
Ele lo mwanji hinga tinda ete wui bomo laka ti ka hinga o sawenda: “Kui hima tape ti keke ku wondau hingambwa ele biya hima keke ma wo.” 


text:
Woro kunjenga kui nindo ki ku anangiya anangiyani ku anayendau ti nawa, kunu hambwafwaꞌaisi. Apa tinda ete walambe o kunu ikonda. Himamwale kipe ri sumbu tinga sembe hukwe ri sumbu tinga 


text:
<pb/>Ai mwanji fo ka hinga: Kunu Gotri Himamwale kipe ri numbo kumbwa ma ku sirina. Ka numbo hinga ku sirinandawambwa apa sumbu hukwe kuhi ti ku hanjaꞌaino. 


text:
Ka nu hambwanda to. Sembe hukwe ti Gotri Himamwale kipe ni rawai ki anayitindawani Gotri Himamwale kipe okwe saini sembe hukwe tini rawai ki opi anayitindau. Fini anaꞌape fi anaꞌomwemendindau. O keke ele sumbu kipe naha ku wosi kinani mina, hinde ku wosi kumbwa. 


text:
<pb/>E, sembe hukwe ti sumbu ti ku hambwasinda. Sumbu mwe le kale: Hima i humwe sawe, sembe kisi wondau sumbu, inaka tiki sukwani kapwa sumbu wosi, 


text:
nimba gambo gotri ni sirina, saya wosi, hima ni omwemendi, anangiya, hima i mwaꞌambwe tini okokona, sembe enge a, rinjenga apukolaka ri waꞌai, mwanji wasa anambwa, himache huwasini anaye, 


text:
sembe amwaka a, uku sumbwe asini ambwatinambwati, kipe hukwa kapwa hukwa ra, e, ele kapwa sumbu nandau hinga tinda ete. Imbihumbwa kunu a sawero tumbwa apa o kunu ani ai sawenda. Kale sumbu hinga ni sirinandau hima le apa Gotri aulindau kwambu ti hinde wu toro kumbwa. 


text:
<pb/>Woro, Gotri Himamwale kipe to wosindau sumbu ti ka hinga: Hima keke wo, eripeꞌaripe, sembe wahapi, hima le kapwa sumbu wosindawa nimba heisi, hima leni okula, sumbu kipe tumbwa hambwa, gisi gisi sumbu kipe naha kumbwa ichiꞌucha, 


text:
wahapisini da, e, sembe hukwe ki sukwandau okokona tini yitirawai. E, lo mwanji fori dele sumbu hinga wosino tini minambwe na nambwe. 


text:
Kurais Jisas ga anahaiyero hima le, ele wui sembe hukwe ni ele inaka ki sukwandau okokona sumbu ga me yapweke tiki yeni siro. 


text:
<pb/>Gotri Himamwale kipe to ete da ete da himamwale ti nunu hawani nu ichiꞌuchandau ti nawa, Gotri Himamwale kipe ri okokona tini ma nu sirinawa nu i. 


text:
Nunu apa nindumwasari hi nuhi tini nu rasaindani, nui hiparakambwe lei sembe tini kapwa tokwe yeni rasaindani, ele hima i mwaꞌambwe ni okokonanda kei.<pb/>


text:
Ai hiparakambwe le, e, kui nindo ki hima fori ku heiwa kapwa sumbu foki ri hichakowa kunu Gotri Himamwale kipe ni ku sirinandau hima leto ma ku ini awari naha ma rini ku sawewa sa ri ai ta. Kunu okwe funda funda ma ku hambwafwaꞌai. Foki Saiten o kunu simiyaneheikonda. 


text:
Kunu ele kui hiparakambwe fwele nomo rawa, ma wunu okulani nomo wuhi wunu ga ma ku ra. O sumbu hinga ku wosikoni Kurais lo mwanji ni o ku chikikonda. 


text:
E, hima fori rinjenga ka hinga ri hambwawa, rini hi chele hima. Woro rini o hinga mina. Ori hima hinga ti rinjenga ri sembe tini ri ai gambondau. 


text:
Kunu funda funda ku wosiro sumbu kuhi tini ma ku kilinehei, sumbu kipe tini ku wosiroꞌo, mina. E, kunu fori sumbu kipe hinga ri wosiro ti nawa o sumbu rihi keke sa ri eripe. Woro rini apa ri sumbu tinga hima fori sumbu tinga ri kili kei. 


text:
<pb/>E, hinde na hima to sukul woni Gotri mwanji ri hambwaro ti nawa, mwaꞌambwe rihi ti sa ri humwasini rini ondiyakandiyandaro hima ni tipa fo sa ri ha. 


text:
<pb/>Apa foki nimba gambo sumbu tini o ku sirinakonda. Woro hima fori Gotri ni hinde ri gambo kumbwa. E, hinde na hima forito o ahirahi ri kiwa, ichai ri ai eino gisi ti o ahirahi tapa hingambwa o ri ai eikonda. 


text:
E, hima fori sumbu hukwe ni ete ri sirinani ahirahi ti ri kiwa o sumbu hukwe kumbwa ahirahi mwe ti ri eiwa walambe o rini ikonda. Woro hima fori Gotri Himamwale kipe ni ri sirinani ahirahi ti ri kiwa Gotri Himamwale kumbwa ahirahi mwe ti ri eini ete da ete da himamwale kipe ri torokondau. 


text:
O sumbu hinga keke, sumbu kipe tini sirinano ti ku diyaha kei. E, nunu tau tini gisi gisi ete nu randawa ichai eino gisi tiki miyafo naha nu eino. 


text:
O hinga keke numbo kipe fo nu wakini nu heiwa, ele hima ni sumbu kipe ti ma wunu nu wosinda. Woro nunu ga Jisas ni sembe funda haro hima leni nu mwaseni nu hambwasini o hingambwa ma wunu nu wosinda. Pol Kurais me yapweke sumbu ni ri eripenda 


text:
Hima fwele kui hima tape kupu tini kuto kinani kunu wu ekichasindau. Woro hinde wowani o hinga wu wosindau? Wui okokona ti, ele hima i miyaningisopo ki hi laka wu toro kinani wu okokonandau. Wondani Kurais ri me yapweke sumbu keke Juta hima kupu leto wunu saweni wunu yeno ti keke wu akindau. 


text:
Ele hima tape kupu wunu kutoro himako okwe lo mwanji sawero hingambwa wu sirinanda nambwe. Woro wunu hima tape kupu kuhi tini wu kuto kinani kunu wu sawendau ti, o sumbu kumbwa hi omwesika laka wu toro ki o kunu wu sawenda. 


text:
Woroti ani hima fori hi tini apa a rasai hinga. Mina. Ani ani keke me yapweke ki haro hima ri, Jisas Kurais, hi tumbwa a rasaindani ani eripeno. Hinde wowani, Kurais me yapweke ki haro keke, do nuwe ki dau inaka ambwe inaka ambwe ahi ti rumbwesiwani apa ani dele nuwe pe hima lei nindo ki ani ani haro hinga ya a dau. 


text:
E, hima fori ri hima tape kupu rini kutoro ti, e, kuto nambwe ti, o sumbu sumbu laka mina. E, Gotri to rini okulawani hima ako naha ri sirasindau sumbu o to sumbu laka. 


text:
E, ele hima hinga do ai mwanji ni wu mendini wu sirinandau ti, Gotri sembe wahapi sumbu ti wui sembe we ki o ete dakonda. Wondawa Gotri hima keke wo sumbu ti ele Gotri ni Isurel hima kupu lenga o funda wu torokonda. 


text:
<pb/>Ani hima fori nomo ti ani ni ri ai hano ti funda a diyahasindau. Ani Kurais numbwa a sirinawani wu ani yero wange le ai hima tape ki ele da. 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, ka nui Apukolaka Jisas ri hima keke wo sumbu ti kunu ga o ya ete dakonda. Mwe naha.<pb/>


text:
Imbihumbwa Gotri nui metele leni ele wunu ri ondiyasiro gisi ki ele ba fo ba fo sumbu ki Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei takisopo tiki mwanji miyafo ri bwandaro. 


text:
Woroti apa do gisi oti gisi jipe ti kamindache ya dawani Gotri ri Che ri takisopo tiki bwasiro mwanji ti apa do ya nu mendinda. Gotri ri Che tapa rihi tiki do nuwe ri wosiro. Wosini rini ondiyasiro ti, ele mwaꞌambwe tinda rihi ri na kinani. 


text:
Gotri lindana naha sini dau hinga ri Che ri nunu keke o hingambwa ri dau. Rini funda Gotri naha hinga. Ri mwanji ti kwambu tinga dawani o mwanji ni ele mwaꞌambwe hinga tinda ete sirinandau. Rini kapwa sumbu rani ri rumbwendau tau rihi ti ri humbusini kari kau Gotri Apukolaka ri tapa mama tokwe ya ri lininda. Gotri Che ensel leni dikindau 


text:
<pb/>Ka hi ri Yapai rini uchasiro ti, ensel leni uchasiro hi tini dikisindau. Wosiwani rini ensel leni dikisiwani wunu ri tako tokwe wu dau. 


text:
Hinde wowani, injelembwa Gotri ka hinga sawero,<pb/>“Mini ai che naha. Apambwa naha mini a raro.” Wosini ri ai sawe,<pb/>“Ani ri yapai naha a sirawa rini ai che naha ri dano.” Woroti ele ensel ni o mwanji hinga fo ri sawe nambwe, mina. 


text:
Ri Che funda naha ri do nuwe ki ri rawakakoni rini ni ya ri sawe,<pb/>“Ele Gotri ensel hinga hi rihi tumbwa sa wu rasai.” 


text:
Wosini ensel ele ni ka hinga ya wunu ri sawe,<pb/>“Rini ele ri ensel leni ri wosiwani wui ichiꞌucha ti ausuwa sindau hinga.<pb/>Rini ele ri tau ra himache ni ri wosiwani wu randau tau ti hi hinga wu undau.” 


text:
Woroti Gotri Che ni ka hinga ya ri sawe,<pb/>“O Gotri ahi, mini ete da ete da King Apukolaka.<pb/>Mini sumbu kipe naha tunumbwa mi sirinani apa ele mwaꞌambwe tinda ete mi aulindano.<pb/> 


text:
Mini sumbu kipe naha kekembwa mi wondani ele kapwa sumbu ni mi diyahandau.<pb/>O sumbu hinga ti keke Gotri, o mi Gotri naha, rindo rihi mini nani ri ondiyasiwani eripeꞌaripe sumbu ti mini ki miyafo naha sukwaro.<pb/>O hinga keke mi nau le wui eripeꞌaripe sumbu ti mi eripeꞌaripe sumbu hinga hinde apa wu toro kumbwa.” 


text:
Wosini o hingambwa rini ai sawe,<pb/>“Apukolaka, injelembwa do nuwe mi wosisiwani kwambu naha ete dau, e, niri ti okwe mi tapa tiki mi wosiro.<pb/> 


text:
Wosiwa hima to nikaꞌari simba tini lepehendau hinga mi toroni mi lepeheno.<pb/>Wosini nikaꞌari ako ni ai injindau hinga nuwe tinga niri tinga o hingambwa mi wosino.<pb/>Woroti, mini apa hinde mi ha kumbwa, o mi dau hinga ete mi dano. Gisi mihi ti okwe hinde apa humbu kumbwa.” 


text:
E, injelembwa Gotri ete sawero,<pb/>“Mini ai tapa mama tokwe ma liti. Wowa ichai ele mi miho hima le a wosiwa mi seke tako tokwe wu dano.” Woroti do mwanji Gotri ensel forini ri sawe nambwe. Mina. 


text:
Ensel le wunu hima minde hinga mina, wunu himamwale. Wunu Gotri tau tini wu randau. Gotri to wunu rumbwewani wu ini ele ri ai rata ki hambwandau sembe ha hima leni wu okulandau.<pb/>


text:
O hinga keke do mwanji nu mendiro ti, inaka nuhi tiki ma torosini ma sirinawa nu sirina. Apa o mwanji ni nu mendini nu hanjaꞌaisini nu i hinga. 


text:
Injelembwa Gotri ensel lei takisopo tiki mwanji fwele sawero ti, o mwanji to kwambu tiki sukwaro. Wosiwani hima leto o mwanji ni wu sawesiyaꞌaisini o wui kapwa sumbu wasa wu tororo. 


text:
Woroti Gotri apa nunu ri ai ratandau sumbu ti, omwesika naha. E, ka Gotri sumbu ni gumwa nu siwa apa ri inaka enge a ti hinde hinga nu dikino? Mina, minambwe naha. Metengei naha Apukolaka to nunu ai ri ratano mwanji tini ri bwaro. Wosiwani ele hima ri mwanji ti wu mendiro ti, wunu ka hinga nunu sawero, “Do mwanji mwe naha tumbwa.” 


text:
Wosiwani Gotri okwe o wui mwanji ni okularo ti, ba fo ba fo kwambu sumbu ri wosini ele ba fo ba fo hima heini apapanandau tau ri rasini ri inaka tiki kwambu ba fo ba fo ri wosindau Himamwale kipe ti ya wunu humwasi. Jisas rindombwa nunu rataro hima mwa laka 


text:
<pb/>Apa nu bwandau ti ichai sirano nuwe ako tini nu bwandau. Gotri ensel leto oti ni auli kinani wunu ri ondiyasi nambwe. Mina. 


text:
Chengi fotiki kaisindau ti, hima fori ete sawero,<pb/>“Hima ri hinde na hinga ri dawani rini keke ete mi hambwandau?<pb/>E, hima ri che hinde na hinga ri dawani rini keke ete mi wondau?<pb/> 


text:
Mini rini ni mi sawesiwani gisi faiche naha ensel lei tako tokwe ri dau.<pb/>Woro rini ni hi omwesika laka ti mi hasiwani hi rihi ti mi rasaisinda.<pb/> 


text:
Wosini ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri seke tako tokwe mi owesiwani rindombwa ya ri aulisinda.” Mwe naha, Gotri ele mwaꞌambwe hinga tinda ete hima i seke tako tokwe owesindau. O hinga ti keke mwaꞌambwe foti apumbwa apu da nambwe, mina. Woroti apa ele mwaꞌambwe hinga tinda ete hima i seke tako tiki dau ti nu heinda nambwe. 


text:
Woroti apa Jisas ni nu heindau. Rini imbihumbwa gisi faiche naha ensel tako tokwe ri daro ti, Gotri hima keke wondau sumbu ti amwei ri wosini nuwe pe hima le keke ri ha kinani. Rini nunu keke amwaka omwesika ri ani ri hasiwani Gotri rini ni hi omwesika tinga kwambu tinga ya rini ha. 


text:
<pb/>Gotri rindo ele mwaꞌambwe mu naha. Rindombwa ele mwaꞌambwe ri wosini ri ai aulindau. O Gotri to Jisas ni amwaka omwesika naha ti ri haro ti, o rini esisiwa rindombwa ele hima ai ri ratano hima mwa laka mwe naha ri da ki. Wosiwa kale ri che miyafo naha hewen ko tiki ri rakausiwa Jisas ga funda hi okundau hinga wu da ki. O sumbu hinga Gotri Jisas ni wosiro ti, rinjenga ri sumbu ni diyani ri wosiro. 


text:
Nu hambwanda, kari hima ele himiyama hurahama ni okulawani ako naha sirandau ti, rini ga wunu ga tinda ete wui yapai funda. Wosiwani o keke, hiparakambwe, wunu ri na kinani huruhumba ri heinda nambwe. 


text:
Rini ka hinga Gotri chengi ki sawero,<pb/>“Hi mihi ti ai hiparakambwe leni amwei a sawekonda.<pb/>O to mwe naha, hima miyafo wui mu tiki hi mihi ti a rasaini hukwa ti a rakonda.”<pb/> 


text:
Wosini Jisas ai sawe,<pb/>“Sembe ti mwe naha rini ani hakonda.” Wosini ri ai sawe,<pb/>“Mi ani heiwani ani ga mi ani haro che lenga do nu da.” Jisas nunu okula ki hima minde hinga ri siraro 


text:
<pb/>Gotri rini haro che le wunu hima minde. O keke Jisas okwe hima minde ri siraro, wosini ri haro ti, apa hima ha sumbu ti aulindau hima ri, Saiten, rini ni yesini ri diki kinani. 


text:
Himiyama hurahama le wunu hano tini wu akindau. Wondani gisi gisi do nuwe ki wu dawani o aki sumbu to wunu toroni injisindau. Jisas ri haro ti, ele hima ni toroni injisindau aki bomo ni rani rumbwewa lalaunani wu eti ki. 


text:
Mwe mwe naha, rini ensel leni ri okula kinani do tau hinga ri ra nambwe. Minambwe naha. Rini Epuraham ri anitafenita le keke tau ri raro. 


text:
Woroti keke ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri wosiro ti, ri hiparakambwe le hingambwa ri sirasinimbwa ri wosiro. O sumbu hinga ri wosisinimbwa rini wunu keke puris hima apukolaka hinga ri etiro. Rini wunu keke woni puris tau kipe tumbwa ri rani tape rihi ti anguꞌomwe hinga Gotri ni ri haro ti, wui kapwa sumbu rani rumbwewa ri sembe enge a ti wahapi kinani. 


text:
Ele simiyanehei sumbu rini ki sukwawani ele nomo hinga ri randaro. O hinga keke apa simiyanehei sumbu hima leki sukwawa rindombwa o wunu ri okulakonda.<pb/>


text:
Ele sembe haro hiparakambwe ahi le, hewen ko tiki dau Gotri rihi kunu ri nasini Jisas tau kunu haro ti, apa kunu Jisas numbwa ma ku hambwanda. Gotri rini rumbwewani ri tani Gotri mwanji sawekawesini me yapweke tiki ri hasini puris hima apukolaka hinga etiro. Nunu ri mwanji ni nu mendini sembe nu hasindau. 


text:
Gotri to o tau ni rini hasiwani rini o tau naha ni ete funda ri sirinandaro. Ri sirinandaro sumbu ti, imbihumbwa Moses to ele himiyama hurahama lei nindo tiki Gotri tau randaro sumbu hingambwa. 


text:
Aka kindau hima, ri hi ti, aka ti hi tini dikindau. O hingambwa Jisas hi ti Moses hi tini dikindau. 


text:
Ele aka hinga hima tombwa ratoroni kindau. Woroti ele mwaꞌambwe hinga tinda ete Gotri tombwa wosiro. 


text:
Moses rini Gotri tau ra hima. Wosini Gotri mwanji rini sawero naha hingambwa Gotri hima i kupu lei nindo tiki tau ri randaro. Rini ri tau kipe naha ri randaro ti, Gotri Che rito ichai ri rano tau tini sawero. 


text:
Woro Kurais rini Gotri Che hinga dani rini ri tau ti Gotri ni sirinandau hima leni aulino hima mwa laka hinga ri dau. Rini Gotri rini sawero mwanji naha ni sirinani o tau ri randau. O keke, nunu okwe kwambu tukumbwa gisi gisi rini ni nu hambwandani nu eripendani rini nu nikisindawa nunu okwe Gotri hima kupu lembwa. Ele Gotri mwanji ni sawesiyaꞌairo Juta himako wunu himati hinga 


text:
<pb/>O hinga ti keke Gotri Himamwale kipe ti mwanji tini ma nu mendi. Mwanji mwe ti ka hinga:<pb/>“Apa ri mwanji ti ku mendini 


text:
inaka kuhi ti kwambu ki ku toronambusini ku da kei, imbihumbwa kui metele le Gotri mwanji ti wu sawesiyaꞌaindaro hinga.<pb/>Wunu ka hima da nambwe michi ki wu dani inaka wuhi ti kwambu ki wu toronambusini ani ni wu simiyaneheindaro.<pb/> 


text:
Ka gisi ki kui metele le ai kwambu ti heindaro asama ti 40 hinga.<pb/>Woroti mina, wunu ani ni ete wu simiyaneheindaro.<pb/> 


text:
O sumbu hinga ti keke ani ele himiyama hurahama ni sembe enge miyafo naha wunu ani akoni ka hinga a sawero,<pb/>‘Wunu gisi gisi sembe wuhi ele kapwa sumbu miyafo ni wu hambwakoni o numbo ahi ni wu sirinanda nambwe.’<pb/> 


text:
O keke ani sembe enge wunu ani akoni ete a sawesindau,<pb/>‘Kari kau mwe naha, wunu apa himati ko ahi ki wu sira hinga. Minambwe naha wunu a nasindau.” ’ Apa Isurel le Gotri mwanji wu sawesiyaꞌairo hinga nu sawesiyaꞌai ki 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, kunu ma ku hambwafwaꞌainda, foki kui nindo tiki sembe haro hima fori inaka kapwa ri hambwakoni ete da ete da Gotri ni gumwa o ri sikonda. 


text:
Gotri nunu haro gisi ti dohaꞌa ya ete da. Wondawa kunu gisi gisi ele hiparakambwe ni mwanji kipe tumbwa ma ku sawendani wui inaka tini ma ku yeni rasainda. Foki hima ni gambondau kapwa sumbu foti kui nindo tiki sukwani kunu gambondawa inaka kuhi ti ku toronambusi ki. 


text:
Metengei naha sembe nu haro hingambwa, apa o sembe ha sumbu ma nu toronambusini ete nu sirinani i ini nu hano gisi tukumbwa nu ambwe. O hinga nu wosiwambwa nunu Kurais ga funda nu etisini ele sumbu kipe rihi nu torono. 


text:
<pb/>Nu hambwanda, ka mwanji o ya ete da:<pb/>“Apa kunu ri mwanji ti ku mendikoni inaka kuhi ti kwambu ki ku toronambusini ku da kei,<br/>kui metele le ai mwanji ti wu mendini kwambu ki wu daro hinga.” 


text:
<pb/>Imbihumbwa hinde na hima leto Gotri mwanji tini wu mendini wu sawesiyaꞌaindaro? Oti Isip ko tiki dawani Moses to tani wunu raꞌairo hima leto o sumbu hinga wu wosindaro. 


text:
Ka 40 asama hinga Gotri sembe enge a ti hinde na hima leni andaro? Oti kale hima da nambwe michi tiki kapwa sumbu wu wosisini wu hawani wunu eini siro hima leni Gotri wunu ni sembe enge ti aro. 


text:
Gotri hinde na hima leni ete sawero, “Mwe naha kari kau, wunu apa himati ko ahi tiki wu raru hinga”? Oti kale ri mwanji sawesiyaꞌaindaro himiyama hurahama lenumbwa ri sawero. 


text:
Woroti apa ma ku hambwawa nu hambwa. Sembe ti rini ni wu ha nambwe keke ka Gotri himati ko wu raru nambwe.<pb/>


text:
Imbihumbwa Gotri ri bwani ri injiro mwanji ti ete dawani ka hinga ri sawero: “Kunu ai himati ko tiki ku raruno.” O hinga keke ma nu hambwafwaꞌai, foki hima fori kui nindo tiki sembe ti mwe naha ri ha nambwe sini ka himatino ko ki o ri i nambwe sikonda. 


text:
Hinde wowani, nunu Gotri mwanji kipe tini nu mendindau, Isurel le imbihumbwa mendindaro hinga. Woro wunu nimba wu mendindani sembe wuhi ti mwe naha wu ha nambwe. O sumbu hinga ti keke Gotri wunu okula nambwe. 


text:
Nunu, sembe handau himiyama hurahama le, himati ko rihi ki nu raruno. Imbihumbwa Gotri ka ri himati ko ni ka hinga sawero,<pb/>“Sembe enge wunu ani akoni kari kau mwe naha a nani a sawe,<pb/>‘Apa wunu ai himati ko ki wu tani wu sira hinga. Minambwe minde naha.” ’ O hinga himati ko rihi ni ri sawero ti, imbihumbwa Gotri do nuwe ri woni ele tau rihi ri humbusini ri sawero. 


text:
Chengi fotiki Gotri ka tapaꞌangi hatachi fisi gisi ni ka hinga sawero,<pb/>“Gotri ele ri tau hinga tinda ri rani ri humbusini tapaꞌangi hatachi fisi gisi ki ya ri himati.” 


text:
<pb/>Wosini o mwanji numbwa chengi foki ri ai sawe,<pb/>“Apa wunu ai himati ko ki wu tani wu sira hinga. Minambwe minde naha.” 


text:
<pb/>Wosiwani o mwanji apa ya ete da. Sembe haro hima letombwa apa ri himati ko wu raruno. Imbihumbwa metengei o Gotri mwanji ni wu mendini wu sirina nambwe himako himati ko rihi ki wu raru nambwe. 


text:
O keke asama miyafo isiwani Gotri gisi foti ri ai owesini o gisi ni ka hinga ya ri sawe, “Apa”. Gotri Defit takisopo ki o hinga sawero ti, apa o hingambwa ri sawesinda.<pb/>“Apa kunu ri mwanji ti ku mendikoni inaka kuhi ti kwambu ki ku toronambusini da kei.” 


text:
<pb/>Imbihumbwa Josuwa himati ko foti wunu hapo Gotri ichai sirano himati ko fo hinde wunu ai sawekoro ambwa. 


text:
Nu hambwandau, hima fori o Gotri himati ko ki rarundau ti, rini tau rihi tinda ri humbusini ri himatindau, imbihumbwa Gotri tau rihi ri rani ri humbusini ri himatiro hinga. 


text:
O keke nunu ka himatino ko ki nu raru kinawa tau ti kwambu naha tiki ma rawa nu ra. Apa hima fori sawesiyaꞌaindau bomo ni ri sirinani himati ko ri hanjaꞌai ki, imbihumbwa pe hima le sawesiyaꞌaindaro hinga. 


text:
<pb/>Gotri mwanji ti himamwale chele, wosini tau ti kwambu naha ki randau. Oti fulongo aulongo naha. Wosini ka gipiche au naha tini dikindau. Wosini hima lei sembe tini yeni rarundau tinga ini himamwale tinga hambwandau inaka tinga fi nindo naha ki ya fini huwasiu. Wosini ai ini ele hapa anaꞌokichinasindau nindo naha ki raruni kwainene tinga hapa we ki dau mwaringamwe tinga ya wunu huwaꞌi huwatau. Gotri mwanji ti o hingambwa ele nui inaka pe okokona sumbu ni kilindau. 


text:
Mwaꞌambwe foti Gotri ratorosiwani ri miyaningisopo tiki hinde yanisini da kumbwa, mina. Ele mwaꞌambwe hinga tinda ete Gotri miyaningisopo tiki tapwa ki hinga naha dani lindanasindau. Woro nunu o Gotri miyaningisopo ki nu etisini mwanji nu bwakonda. Jisas rini nui puris hima apukolaka 


text:
<pb/>O hinga ti keke Jisas, Gotri Che minde naha, hi rihi ni ma nu toronambusini nu uchandani sembe ti rini numbwa ma hawa nu ha. Hinde wowani, Jisas puris hima apukolaka nuhi hinga ya dau. Wosini rini hewen ko ki ri rarusini o ya ri da. 


text:
Nui puris hima apukolaka rini hima leto hima keke wonda nambwe sumbu hinga nunu ri wosinda nambwe, mina. Nunu kapwa sumbu ti nu yakinanda nambwe hima, ele simiyanehei sumbu ki nu hichakondau. Woro, rini ele simiyanehei sumbu ki ri raruni kapwa sumbu foriki ri hichako nambwe. 


text:
O hinga keke nunu apa Gotri ni nu aki hinga, ma takaiwa nu takai. Rini hima keke wondau hima naha. Wosini rini ki nunu keke wono sumbu ti nu torosiwa sembe nomo nuhi fwele sa nunu ri okula.<pb/>


text:
Puris hima apukolaka ele hima i nindo tiki ri rasindau sumbu ti ka hinga. Hima forini Gotri rini raꞌaini ondiyasiwani rindo puris hima apukolaka hinga ri etisini ele hima ni ri okulandau. Kari hima ri tau ti ele hima i kapwa sumbu keke rini ele ba fo ba fo anguꞌomwe Gotri ni ya ri hau. 


text:
Rini okwe hima minde, simiyanehei sumbu ti apa hinde ri yakina kumbwa. O keke rini ele Gotri numbo ni wu hikisasini walambe indau hima leni awari naha mwanji wunu ri sawendau. 


text:
Wondani rindo omwe ti ri yesini ele hima wui kapwa sumbu keke, e, ri kapwa sumbu keke okwe Gotri ni ri handau. 


text:
<pb/>Puris hima apukolaka tau ti, o hi omwesika naha. Ka tau hinga ti hima fori ri inaka tiki hinde apa ri etisini ri ra kumbwa, mina. Gotri to rini uchawambwa ri tani ri etisinimbwa apa o tau ri rano, imbihumbwa Eron ni ri ucharo hingambwa. 


text:
<pb/>Kurais okwe o hingambwa. Rini hi rihi tini ri rasaisini puris hima apukolaka hinga ri sira nambwe, mina. O tau hinga ri ra kinani Gotri to rini esiro. Woro Gotri rini sawe,<pb/>“Mini ai che naha. Apambwa naha mini a raro.” 


text:
<pb/>E, mwanji foti ka hinga ri ai sawero,<pb/>“Mini ete da ete da puris hima, Melekisetek daro hinga mi etisindau.” 


text:
<pb/>Imbihumbwa Jisas hima minde hinga ri waꞌaisini do nuwe ki ri dani, ri hano gisi takaindawani Gotri rini okula kinani Gotri ni ata omwesika tinga ichaka laka tinga ri uchahambwandaro. Rini Gotri numbwa ri hambwandani hi rihi ti ri rakaisini ri uchahambwandawani Gotri ri uchahambwa tini mendiro. 


text:
Jisas rini Gotri Che minde naha. Woro amwaka miyafo ri mendiwani o sumbu to rini ondiyakandiyasiwani Gotri ni sirinandau sumbu ti kipe naha ya ri hambwa. 


text:
Wosiwani Gotri ni sirinandau sumbu ti, rini hima mwa laka hinga ya ri eti. O keke rini rini ni sirinandau ele hima tinda ete wunu ri okulani ai ratano hima hinga ya ri sira, wosiwa ete da ete da himamwale kipe wu toro kinani. 


text:
Wosiwani Gotri rini ondiyasini ya rini sawe, “Mini puris hima apukolaka, Melekisetek daro hinga mi etisindau.” Nunu muku pe che hinga ete nu da hinga 


text:
<pb/>Kunu nu sawekoro mwanji miyafo ya ete dau. Woro apa ele mwanji ni kunu amaha amahani nu sawe hinga. Hinde wowani, kui inaka ti emendiki naha. O keke mwanji mu mwe ti kunu nu sawewa norukweni hinde apa ku hambwa kumbwa. 


text:
Kunu ondiyakandiyandau hima hinga ku waꞌai kinapo imbihumbwa kapwa, apa mina. Kui hambwa ti kapwacheche naha. O keke hima forito ondiyakandiyandau hima hinga sa ri etisini imbihumbwa ku mendiro Gotri mwanji ti sa ai kunu ri ondiyakandiyanda. Kunu ahirahi kwambu ti hinde ku a kumbwa. Kunu muku tumbwa ku andano. 


text:
Nu hambwanda, kipe sumbu kapwa sumbu kilinda nambwe hima le wunu che leto muku tumbwa andau hinga wu dau. 


text:
E, ahirahi kwambu ti hima laka tiro himako tombwa wuhi. Ete na hima hinga wunu wui sembe ha sumbu ti simiyanehei sumbu numbo miyafo wu dikisini wu etinambusini kipe sumbu kapwa sumbu kilindau ti amwei ya wu heinda.<pb/>


text:
O keke, nunu apa Kurais ri mwanji metengei naha nu mendiro ti, ambwatinambwati hinga numbo miyafo nu mendinda hinga. O hinga ti, aka tini walindau worumbo dapi numbwa nu ai walindau. Dele mwanji hinga ni apa ete nu bwanda kei: Ele himamwale ga da nambwe sumbu ni gumwa ti nu sisini nui sembe ti nu handau sumbu ti, ele uku yasindau ba fo ba fo sumbu ti, hima i tape ki tapa owesini Gotri ni uchahambwandau sumbu ti, ai saino sumbu ti, e, ka gisi jipe tawa Gotri ele hima hinga tinda ete mwanji wunu sawewa hi tikiꞌi hewen ko ki ete wu da ete wu dano sumbu ti. Ele sumbu dapi numbwa apa ete nu bwanda hinga. Nunu ele sumbu ni nu andosini nu ini mekupu laka tiro leto bwanda mwanji hingambwa nu bwa. 


text:
Hima fwele Gotri mwanji kipe ni wu mendini kipe naha wu hambwasini wui inaka ti hi hinga okundani hewen ko ki sikaro mwaꞌambwe kipe ti a hinga wu asiwani Himamwale kipe ti wunu ga ya dau. 


text:
Wunu Gotri mwanji ni wu rani wu hambwafwaꞌaisini ya wu saweu, “Ri mwanji mwe naha.” Wokoni ichai sirano sumbu anandi ki dau kwambu ti wu simiyaneheisini wu hambwasindau. 


text:
Woroti ele hima to kapwa sumbu ti wu ai wosini Gotri ni gumwa wu siwa ichai o kapwa sumbu ni gumwa wu sisini sembe ti Gotri ni hinde apa wu ai ha kumbwa. Minambwe naha. O sumbu hinga ti keke wunjenga Gotri Che ni me yapweke tiki rini wu ai yeni sindau, wosiwa ele hima rini saweholiya ki. 


text:
<pb/>Gisi miyafo mwa ti yeni mwa uku ti nuwe tiki raindau. Gotri do nuwe ni o hinga ri okulandau keke, ahirahi ti o nuwe ki kisiwani kipe naha saini hima i sembe tupu ni okulandau. 


text:
Woroti o nuwe ki ele lame chele ki, e, kipe ki kapwa ki saiwa o nuwe kapwa naha, ahirahi kipe hinde sukwa kumbwa. O nuwe hinga ti Gotri heini kapwa naha ri nakoni ichai hi tiki ri tuno. 


text:
<pb/>Nui nau hima le, apa o mwanji hinga kwambu ki kunu nu sawero ti, nunu mwe naha nu hambwasindau, walambe hinde kunu i kumbwa. Mina. Gotri kunu okulani o kunu ai ri ratakonda. 


text:
Gotri ele mwaꞌambwe tinda ete norukweni ri heini ri hambwafwaꞌaisindau. O keke inaka rihi ti apa hinde kunu ri hikisa kumbwa, ele tau ku randau ti. Mina. Kunu mwe naha Gotri ni ku okokonandani hima keke woni ele sembe ha himako ni ete ku okulandau. 


text:
Nunu nui okokona naha ti, kunu funda funda kwambu ki ku etisini o tau ni ma ku randani Gotri kunu ri raꞌaino gisi tini ma ku nikisinda. Kunu o hinga ete ma ku ra ra i ini gisi jipe naha kuhi ki pwe ku bwe ambwe. O hinga ku wowa ku nikisindau mwaꞌambwe mwe naha o ku torokonda. 


text:
Kunu apa ele ku randau tau ni diyaha kei. Kunu, sembe mwe naha wu hasini nomo rani kwambu ki ete eninda ele hima numbwa ma ku sirinanda. Wunu imbihumbwa Gotri ri che leni ha kinani sawero mwaꞌambwe tini mwe naha wu torokondau. Nunu Gotri injiro mwanji ni mwe naha nu sirinano 


text:
<pb/>Imbihumbwa Gotri Epuraham ga mwanji ti funda fi injiro. Woro do nuwe pe hima fori Gotri ni dikisini apukolaka ri etisiwani Gotri ori hima i hi ki mwe naha kari kau ri na nambwe, mina. Rini rinjenga ri hi ki ya ri na, “Mwe naha kari kau.” 


text:
Wosini ya ri sawe, “Mwe naha ki a sawendau. Apa ai kwambu ti omwesika laka mini ani hawa mi anitafenita a wosiwa miyafo naha sirakondau.” 


text:
<pb/>Epuraham rini ri nikisifuno tini ri diyaha nambwe. Ri dani inumbwa ele mwaꞌambwe Gotri imbihumbwa mwanji rini bwani injisiro hinga ya ri toro. 


text:
<pb/>Mwe naha kari kau nandau bomo ti ka hinga. Hima fori mwe naha kari kau ri nandau ti, rini ni dikini minambwe wu nano ti keke hima laka fo ri hi ki ri sawendau. O keke, hima fori ete ri sawewa, mwe naha kari kau, wowa ele hima ri mwanji tini wu rakai kinani wu bwakoro ti ya wu gaina. Hinde wowani, ori hima kale wui mwanji ni ri yitirawai kinani mwe naha kari kau ka ri na to. 


text:
Imbihumbwa Gotri, ri che le, nunu, ni ri okula kinani mwanji ri injiro ti, ri hikisasini inaka ba fo ri ai hambwa hinga. O sumbu ni amwei naha nunu ni ri mekusi kinani rinjenga rihi ki ya ri sawe, mwe naha kari kau. 


text:
Woroti apa kapi sumbu fisi, mwanji ri injiro sumbu ga mwe naha kari kau naro sumbu ga, hinde hanjaꞌai kumbwa. O sumbu fisi keke Gotri apa hinde ri gambo kumbwa. O keke nu namani nu ini ri seke mu tiki nu etisiwa rindo sa nunu gwarosiwa ichai nu torono Gotri bwasiro mwaꞌambwe ni sembe kwambu ki ku torosini nu maꞌaindani nu nikisinda. 


text:
Woro nu maꞌaini nu nikisindau mwaꞌambwe oti sipi tini toronambusindau anga hinga nunu toronambusini nunu okulandau. O anga mwe ti kipe naha, kwambu ki nunu toronambusini nunu ra ra ini ka Gotri aka laka ki raruni nikaꞌari laka fo yechikinasindau aka tipa kipe naha ki nunu rakarukonda. 


text:
Jisas to mwaseni nunu okula kinani o aka tipa kipe naha ki numbo nambuni raruro. Wosini rindo Melekisetek daro hinga puris hima apukolaka ri etisini ete ri da ete ri dakonda.<pb/>


text:
Kari Melekisetek rini Selem ko pe hima le wui king apukolaka, wosini rini kari kau dau Gotri tau randau puris hima. Imbihumbwa Epuraham ele king apukolaka fwelenga anayeni wunu yeni ginasini ri ko tokwe ri ai tawani, Melekisetek numbo tiki rini heini Gotri kwambu rini ha kinani Gotri ni ya ri uchahambwa. 


text:
Wowani Epuraham ele au anayeni tororo mwaꞌambwe tinda kita tapaꞌangi tapaꞌangi ri huwasini kita foti Melekisetek ni ya ha. Melekisetek hi ti nu jamekowa ka hinga: Sumbu kipe naha tumbwa wosindau king apukolaka. Rini Selem ko pe hima le wui king apukolaka. Selem mwanji mu mwe ti ka hinga: Sembe wahapi. 


text:
Rini nuwai yapai, e, ateimetele nambwe. Wosini nuwai rini raro sumbu ga ri hano sumbu ga rini ki sukwa nambwe. Rini Gotri Che hinga ri dani puris tau tini ete ri randau. 


text:
<pb/>O keke kunu kari Melekisetek ni ma ku hambwa, rini hi omwesika naha. Gotri ni sembe ha sumbu nunu mekuro nui atei apukolaka, Epuraham, rindo anayeni rataro mwaꞌambwe kipe naha ele ri humwasini kita tapaꞌangi tapaꞌangi ri huwasini kita foti Melekisetek ni ya ri ha. 


text:
Lifai ki siraro ri anitafenita le wunu puris tau wu torosini wu randau. Moses kaisiro Gotri lo mwangi ka hinga ya wunu sawe, Isurel leto Gotri wunu okulawani tau rani wu tororo mwaꞌambwe le kita tapaꞌangi tapaꞌangi wu huwaro ti, kita foti Lifai ki siraro ri anitafenita leni o wu hakonda. Lifai ki siraro anitafenita lenga Isurel lenga wunu hiparakambwe, wui atei funda naha, Epuraham tombwa. Woro, hiparakambwe sumbu hinga mina. Hinde wowani, Lifai leto Isurel le huwaro mwaꞌambwe kita foti ete wu torondau. 


text:
Woroti Melekisetek o Lifai hima kupu ki ri sira nambwe. Worotito Epuraham ri mwaꞌambwe le kita tapaꞌangi tapaꞌangi huwaro kita foti ri raꞌairo. Wosini Melekisetek Gotri Epuraham ni kwambu ha kinani mwanji ti ya rini sawe. Epuraham mwe ri, imbihumbwa Gotri rini okula kinani mwanji rini ga injiro. 


text:
Nu hambwandau, Melekisetek Epuraham ni woro hinga, hima fori Gotri kwambu hima forini hano ti, kwambu handau hima ri heiye tokwe dawani kwambu torondau hima rito tako tokwe dau. 


text:
E, Lifai hima le ka mwaꞌambwe kita ni wu torondau ti, wunu hima handau sumbu ti wu diki nambwe. Hinde wowani, wunu hima minde. Woro Melekisetek to ka mwaꞌambwe kita ni ri tororo ti, hima handau sumbu ti rini diki nambwe, Gotri chengi ki sawero hinga. 


text:
Nunu ka hinga nu saweno. Mwe naha, Lifai rindo kita tapaꞌangi tapaꞌangi huwaro ti kita foti ri tororo hima. Woro imbihumbwa ri metele, Epuraham, to Melekisetek ni kita tapaꞌangi tapaꞌangi huwaro ti kita foti ri haro. Oti keke Lifai hima okwe kita foti rini haro. 


text:
Hinde wowani, Melekisetek Epuraham ni numbo tiki ri heiwani Epuraham kita foti rini haro ti, ichai sirakondau ri anitafenita fori, Lifai, okwe o gisi naha ki ri atei, Epuraham, ga funda etisini ri haro. Apambwa etiro puris hima imbihumbwa puris hima i wa tiki etiro 


text:
<pb/>Imbihumbwa Moses Isurel himako ni ele Gotri lo mwanji ri haro ti, Lifai hima kupu le puris tau wu randau sumbu ni sawekawe kinani mwanji miyafo naha sawero. Woroti ka puris tau hima leni mwe naha okulawani ako naha wu sirapo hima anandi fo apa puris hima hinga gumwa ki hinde ri ai eti kumbwa. Hinde wowani, puris hima anandi fo sukwakondau ti, rini metengei naha puris tau raro hima, Eron, hinga mina, rini Melekisetek hinga sukwakondau. 


text:
E, puris hima anandi fo ai etiwa Gotri ri lo mwanji ti okwe ai jamekono. E, ri ai jameko nambwe nawa puris tau anandi hinde sukwa kumbwa. 


text:
Ka puris hima anandi nu bwandau ti, rini Lifai hima kupu mina, rini hima kupu ba fo, imbihumbwa ri hima kupu fori o puris tau ri ra nambwe. 


text:
Woroti nu hambwandau, nui Apukolaka ri Juta hima kupu ki sukwaro. Woro Moses ka hima kupu to puris tau hinga eti ki sawe nambwe. Jisas rini imbihumbwa Melekisetek daro hingambwa puris hima hinga ete ri dau 


text:
<pb/>Nunu apa Melekisetek hingambwa sukwaro puris hima anandi ma heiwa nu hei. O puris hima anandi keke ele nu bwandaro sumbu mwe ti amwei sukwahiro. 


text:
Rini puris hima hinga ri etiro ti, Lifai hima i fiꞌuku ki ri sira nambwe, mina. Rini ete da ete da humbunda nambwe himamwale kwambu ki etiro. 


text:
Wosini Gotri ri chengi ki ka hinga ya rini ri sawe,<pb/>“Mini ete da ete dano puris hima, Melekisetek daro hinga mi etisindau.” 


text:
<pb/>O hinga ri wosini Gotri imbihumbwa pe sumbu hukwe ti ya ri humbu. Hinde wowani, o sumbu kwambu nambwe, kipe nunu okula nambwe. 


text:
Ka Moses kaisiro Gotri lo mwanji hukwe mwaꞌambwe fo wowani kipe naha sukwa nambwe. O keke apa Gotri numbo ako foti ri nambusiwani ya dau. O numbo, numbo hukwe ni dikindau. O hinga keke ka numbo ako ki nu ini Gotri tambwa takai nu ikonda. 


text:
<pb/>Gotri Jisas ni puris hima Apukolaka hinga rini esiro ti, nimba rini esi nambwe, mina. Mwe naha kari kau ri nasinimbwa rini esiro. Woro kale imbihumbwa pe puris hukwe le ka hinga wunu wosi nambwe. 


text:
Gotri rindombwa mwe naha kari kau ri nawani Jisas puris hima hinga ya ri eti. Ri etisiwani Gotri ya rini sawe,<pb/>“Apukolaka mwe naha kari kau ri naro keke, apa inaka ti hinde ri ai jameko kumbwa,<pb/>‘Mini puris hima hinga ete mi da ete mi dano.” ’ 


text:
<pb/>O hinga Gotri mwe naha kari kau ri nani Jisas ni wosiwani rindo imbihumbwa pe mwanji hukwe ni dikindau ka mwanji ako ni okula hima naha etisindau. 


text:
<pb/>Imbihumbwa puris tau hukwe ki hima miyafo puris hima hinga wu etiro. Puris hima miyafo etiro bomo ti, fo hawani fo wu ai esiro keke puris hima miyafo esiro. 


text:
Woro Jisas ka puris tau hinga ri torosini randani rindombwa ete da ete da. O keke hima fori ri wa ki hinde ai eti kumbwa. 


text:
O hinga keke hi rihi uchani Gotri mu ki takaini indau hima leni ri ratasiwa kipe naha ete wu da ete wu da ki. Hinde wowani, rini ri ete da ete dani wunu okula ki Gotri ni uchahambwanda. Puris hima Apukolaka, Jisas, tombwa apa nunu okulano 


text:
<pb/>Ka puris hima Apukolaka rini mwe naha nunu ri okulano hima naha. Hinde wowani, rini sembe rihi halaya naha, kapwa sumbu fo rini ga da nambwe. Rini hima kipe naha, rini kapwa sumbu wondau hima lenga kamindache ri ichiꞌuchanda nambwe, mina. Rini hima kipe naha, rini niri tini ri dikisini kari kaumbwa naha ri dau. 


text:
Kale imbihumbwa pe puris hima apukolaka le ele gisi hinga Gotri ni anguꞌomwe tusini handau tau wu randaro. Metengei wui kapwa sumbu keke anguꞌomwe tuni wu hasinimbwa himiyama hurahama lei kapwa sumbu keke o hingambwa wu wosindaro. Woro Jisas o tau hinga ri ra nambwe, mina. Rini numbo funda naha ki ri himamwale ti Gotri ni rinjenga ri haro. 


text:
Ka Moses kaisiro Gotri lo mwanji hukwe oti yakinanda nambwe hima ni puris hima apukolaka hinga esindau. Woro ka gumwa ki sukwaro mwanji oti Gotri metengei mwanji injisini mwe naha kari kau ri naro keke Gotri Che ni puris hima apukolaka hinga rini esiro. Wosini kwambu rini hasiwani rini nunu okulano hima naha hinga ya ri ete da ete dau.<pb/>


text:
Ele mwanji hinga nu bwandaro ti, mwanji mu mwe naha ti ka hinga: Nunu Puris Apukolaka nuhi fo ya dau. Rini hewen pe King Apukolaka linindau tei kipe naha takai ki tapa mama tokwe ri lininda. 


text:
Wondani Gotri Aka Tipa Kipe Naha tiki puris tau ya ri randa. Woroti nuwe pe hima foto o aka ki nambwe, mina. Hewen pe Apukolaka to kiro. 


text:
<pb/>Kale nuwe pe puris hima apukolaka ele mwaꞌambwe Gotri tambwa raꞌaindani anguꞌomwe ba fo ba fo hinga rini handau. Woroti Jisas okwe puris hima hinga ri etiro ti nawa o hingambwa anguꞌomwe rihi ti Gotri ni sa ri ha. 


text:
E, dohaꞌa nuwe ki ete ri da kinapo puris hima hinga hinde apa ri etikoro ambwa. Hinde wowani, puris tau randau hima le etihiro. Wosini ba fo ba fo anguꞌomwe hinga Gotri ni ete wu handau, ka Moses kaisiro Gotri lo mwanji hukwe sawero hinga. 


text:
Do nuwe ki puris tau hinga wu randau ti, hewen ki dau puris tau numbwa sirinani wu randau. Woro o hingambwa Gotri Moses ni sawewani Moses lotu wo aka ti nikaꞌari ba ri kiro. Wokoni Gotri ka hinga rini sawero, “Mini hambwafwaꞌai, ka kimba ki mini a mekutakuro mwale hinga mi hambwasini ma ki.” 


text:
Woro apa Kurais puris tau ri tororo ti, ri tau ti imbihumbwa randaro puris hima i tau tini dikindau. Hinde wowani, Jisas rini Gotri ga hima ga wui alase ki raindau hima hinga ri etiro keke Gotri rini ga injiro mwanji ako ti, Gotri Moses ga injiro ka mwanji hukwe ni dikindau. O mwanji ako nunu okulano sumbu ti, ka mwanji hukwe nunu okulandaro sumbu tini dikiro. Mwanji ako injiro ti mwanji hukwe injiro tini dikindau 


text:
<pb/>E, imbihumbwa pe mwanji hukwe injiro ti kipe naha tumbwa ete da kinapo, Gotri gumwa ki mwanji ako foti hinde apa ai injikoro ambwa. 


text:
O hinga keke Gotri ele himiyama hurahama i kapwa sumbu ti amwei ri woni kwambu ki ya ri sawe,<pb/>“Apukolaka ete sawero, ‘Ma mendi, ichai gisi fo mwanji ako ti Isurel himako ga wunu ga ya ani injikonda.<pb/> 


text:
Wowa o mwanji ako ani injikondau ti, imbihumbwa wui atei hima ga ani injiro hinga, mina.<pb/>Imbihumbwa o mwanji ani injiro gisi hinga ki ai kwambu ki wunu a raꞌaiwani Isip nuwe wu andosini wu iro. Wu isini ai mwanji ani injiro tini wu sirina nambwe.<pb/>O keke gumwa ti ya wunu a si.’ Apukolaka o hinga ya sawe.<pb/> 


text:
Wosini Apukolaka ya ai sawe, ‘Do gisi hukwe sa humbusiwa pwe ichai Isurel himako ga mwanji ako ti nu bwe inji.<pb/>O nu injino mwanji ako mwe ti ka hinga: Ai lo mwanji hinga wui inaka tiki ani owesini, wui sembe tiki a kaisino. Wosini ani wui Apukolaka Gotri hinga a dawa, wunu ai himiyama hurahama hinga wu dano.<pb/> 


text:
Wondawa ele hima funda funda ri nau fweleni, e, ri hiparakambwe fweleni ondiyakandiyani ka hinga hinde apa ri sawe kumbwa, “Apukolaka ma ku hambwa.” Mina. Hinde wowani, ka gisi tawa ele hima hinga ai hi ti tinda ete wu hambwano, kichapwa hima laka tinda ete wu ani hambwano.<pb/> 


text:
Wowa wunu keke a woni wui kapwa sumbu ti a rani a rumbweno.<pb/>Wosini apa o wui kapwa sumbu ni hinde ani ai hambwa kumbwa.’<pb/>Apukolaka o hinga ri chengi ki ya sawe.” 


text:
<pb/>O mwanji hinga ni “ako” ri uchasiro ti, metengei injiro mwanji ni takwiliwani hukwe hinga ya i. Ele mwaꞌambwe hukwe iro ti gisi kamindache hinga dani ikoni tinda ete ya humbukonda.<pb/>


text:
Gotri imbihumbwa metengei naha injiro mwanji oti lotu wu wono lo mwanji tini miyafo sawendaro. Woro lotu wo aka foti do nuwe ki daro. 


text:
O lotu wo aka nikaꞌari ba wu kisini tipa fisi ya wu okutoni yachi. Hima metengei rarundau aka tipa fo tokwe lamu sengendau mwaꞌambwe ti, bereti owendau tei ti, e, Gotri ni anguꞌomwe hinga haro bereti o ki kwai o da. O aka tipa, “Aka Tipa Kipe Naha”, wu nandau. 


text:
Wosini nikaꞌari laka foti wu rarusirasindau aka tipache foki o wu yechikinasinda. O nikaꞌari wu yechikinasindau aka tipa oti, “Aka Tipa Kipe Naha Naha”, wu nandau. 


text:
O Aka Tipa Kipe Naha Naha ki lenjilenji nandau mwaꞌambwe hi fo, gol, ba yaro tei o da. O tei ki kuwa chele mwaꞌambwe kipe tini tundau. Wosini o aka tipa kumbwa Gotri mwanji injiro tini ai hambwa kinani bokis laka fo wu wosiro ti wu rakarusiwani ya dau. O bokis mwe hokosapi tokwe gol ba yero. O bokis we ki kwai daro mwaꞌambwe le kale, gol ba wosiro hungwe tiki owero Gotri wunu haro ahirahi hi ti, mana, ti, imbihumbwa Eron kumbo yongo sukwaro ti, e, Gotri mwanji kaisiro humokuto beiye fisi o we ki kwai da. 


text:
Wosiwani mwaꞌambwe foti ensel mwale hinga fisi kaꞌapwe kipe naha tumbwa fi wosisini o bokis heiye tokwe fi enindani mwanji bwandau hinga ete fi sawendau, “Gotri dohaꞌa michi ki o da.” Fi tipihapa rasairo tako tokwe kapwa sumbu keke fi ti dawehenandau michi o da. Woro dele mwanji mu mwe hinga hinde apa tinda a sawe kumbwa. 


text:
<pb/>Ele mwaꞌambwe hinga wu otokunasini ele gisi hinga puris hima le metengei rarundau nikaꞌari ba kiro Aka Tipa Kipe Naha ki wu raruni wui tau ti wu randau. 


text:
Woro puris hima apukolaka tombwa o kwai Aka Tipa Kipe Naha Naha tokwe ele asama hinga numbo funda numbo funda ri rarundau. Woroti nimba ri rarunda nambwe, mina. Oti fi ti ri ra ra ri rakarundau, o fi ki anguꞌomwe hinga ri hawa kapwa sumbu rihi ti rani rumbweꞌisini ele himiyama hurahama wu hikisasini kapwa sumbu wu wondau ti ele kapwa sumbu ni rani rumbwe kinani. 


text:
Ka sumbu hinga keke Gotri Himamwale kipe ti ka hinga nunu mekuro. E, ka metengei rarundau Aka Tipa Kipe Naha ki puris tau ete wu randawa, o kwai Aka Tipa Kipe Naha Naha ki indau numbo nunu keke amwei hinde sukwa kumbwa. 


text:
Do nikaꞌari ba kiro lotu wo aka ti, oti apa nu dau gisi ni yepeni sawero. Ka aka ki anguꞌomwe miyafo naha wu handau ti, ele anguꞌomwe ni ratani Gotri ni haro hima le, wui kapwa sumbu ti tinda norukweni hinde apa rani rumbwe kumbwa. 


text:
Puris hima ga wunu ki tandau hima lenga anguꞌomwe Gotri ni ha kinani wu wosindau kale sumbu hinga le, ahirahi andau sumbu ti, uku sumbwe andau sumbu ti, e, uku yandau ba fo ba fo sumbu ti, ele sumbu hinga tinda ete hima tape leki wosindau. Woro Gotri sumbu ako ri owewambwa ele sumbu hukwe wu hanjaꞌaikonda. Kurais ri fi tunumbwa anguꞌomwe hinga ri haro 


text:
<pb/>Woro apa Kurais tasini rindo puris hima apukolaka hinga ri etisini do apa nu sirinandau sumbu ako tini nunu haro. Woro apa rindo tau ri randau ti, hima to lotu wo ki do nuwe ki kiro nikaꞌari aka ki tau ri randa nambwe, rini hewen pe aka kipe naha ki tau ri randau. 


text:
Kurais rini meme ga bulumakau che ga wui fi tini ra ra Gotri Aka Tipa Kipe Naha Naha ki rakaru nambwe, mina. Rini ri fi tini anguꞌomwe hinga ri hasini o aka ki numbo funda naha ri ete ri rarusini puris tau rihi ri raro, wosini nunu raꞌaiwa kipe tumbwa ete nu da ete nu da ki. 


text:
E, hima fwele kapwa sumbu wu wosini Gotri miyaningisopo tiki hima fweleni kisi wunu wowa puris hima le meme fi ti, bulumakau hura fi ti, e, bulumakau noko tini tusiwani hikisombo sukwaro ti raꞌaini kisi woro hima leni ya wu yefokita. Wui tape ti o hinga wu wosiwani Gotri miyaningisopo tiki wui tape ti kipe naha ya wu ai sira. 


text:
Woroti Kurais fi oti ele omwe fi ni dikisindau. Kurais kapwa sumbu foti rini ki da nambwe, minambwe naha. O keke Gotri Himamwale kipe ete da ete dau kwambu tiki ri himamwale ti Gotri ni anguꞌomwe kipe naha hinga ri haro. Wosiwani ri fi ti nui tape tunumbwa yoko nambwe, mina. O nui sembe ki sukwandau huruhumba sumbu okwe yokosini ele himamwale ga da nambwe sumbu nuhi tini rani rumbwero. O hinga wosiwa himamwale ga dau Gotri tau tumbwa nu randa ki. Kurais fi ti mwanji ako injiro tini okularo 


text:
<pb/>O keke Jisas rini alase ki raisini Gotri mwanji ako injiro tini okularo hima naha. Rini kale himiyama hurahama imbihumbwa Gotri injiro mwanji hukwe tini wu sirinandaro gisi tiki wu woro kapwa sumbu keke ri hani wungwa jiro. Woro keke apa himiyama hurahama Gotri tumwa wu mendikoni wu sirinawa apa ka ete da ete da himamwale ako, Gotri rihi naro che rihi leni sawesiro ti, wu torono, wosiwa ete wu da ete wu da ki. 


text:
Hima fori ri hano gisi takaindawa, ri mwaꞌambwe le humwasini ri hano hima leni gamba mwanji ki chengi fo sa ri kaisi. Woro ori hima haro tini mwe naha wu hambwasinimbwa o chengi ki sawero hingambwa mwaꞌambwe rihi le humwasino. 


text:
O hinga ti keke, omwe wu yewani hawanimbwa o omwe fi imbihumbwa Gotri injiro mwanji hukwe okwe mwe naha okulandaro. 


text:
Imbihumbwa metengei naha Moses Gotri lo mwanji ti ele himiyama hurahama ni ri bwaro gisi ki bulumakau che ga meme ga fi fihi ga uku tinga anahulehusini naro ki wu wosiro sipisip nimbi ti hisop me tali ki injisini o ki toroni ri rawaisini roni rasukwani Gotri lo mwanji kairo chengi tenge tiki, e, ele himiyama hurahama i tape tenge ki ya ri yefokita. 


text:
Wosini ya ri sawe, “Dohaꞌa fi oti Gotri mwanji nunu ga injiro ti o mwanji ni nu sirina kinani nunu ka hinga mekundau, ‘Do mwanji mwe naha, kwambu ki enindau.” ’ 


text:
O hingambwa Moses nikaꞌari ba kiro Gotri lotu wo aka ti, e, o aka we ki dau disi hinga tinda ete fi ti ya ri yefokita. 


text:
Ka Gotri lo mwanji sawendau ti, kamindache naha ele mwaꞌambwe hinga tinda ete fi kekembwa kipe naha sirandau. E, fi sika nambwe nawa, Gotri hima i kapwa sumbu ti hinde apa ri rani ri rumbweꞌi kumbwa. Nui kapwa sumbu ti keke Kurais rinjenga ri himamwale tini anguꞌomwe hinga ri haro. 


text:
<pb/>Ele nuwe pe mwaꞌambwe hinga kipe naha sira kinani omwe fi ti Moses yefokitaro ti, dele mwaꞌambwe hewen ko ki dau mwaꞌambwe mwale hinga dau. Woro o nuwe pe anguꞌomwe ni funda dikindau anguꞌomwe kipe naha tombwa apa hewen ki dau mwaꞌambwe ni okulawa kipe naha sirano. 


text:
Nunu nu hambwandau, Kurais rini hima leto hewen ko ki dau aka mwe tini wu sirinani wu kiro Aka Tipa Kipe Naha tiki raru nambwe, mina. Rini hewen ko mwe naha ki ete ri rarusini Gotri miyaningisopo tiki amwei naha ri sukwasini apa ya nunu ri okulandau. 


text:
<pb/>Ele asama hinga gisi funda naha kumbwa puris hima apukolaka ri omwe fi ti Gotri Aka Tipa Kipe Naha Naha ki rakaruni Gotri ni anguꞌomwe hinga ri handau. Ka fi ri fi mwe naha mina. Woro Jisas o hinga ri wo nambwe. Rini hewen ko tokwe rauni fi rihi ti Gotri ni anguꞌomwe hinga ri haro ti, asama gandini numbo miyafo ri ha nambwe. Mina. 


text:
O hinga puris hima apukolaka hinga ri wosi kinapo Gotri do nuwe wosiro ambwe naha tiki ambwesini ete ta tani apa okwe numbo miyafo naha amwaka ti ete ri mendindakoro. Woroti mina. Gisi jipe humbuno takaindawani Kurais do nuwe ki numbo funda naha ri sikani rinjenga ri tape ti nui kapwa sumbu rani rumbweꞌi kinani anguꞌomwe hinga Gotri ni ri haro. 


text:
O hingambwa Kurais okwe Gotri ni numbo funda naha rinjenga anguꞌomwe hinga ri haro, ele himiyama hurahama miyafo i kapwa sumbu rani rumbweꞌi kinani. Woro ichai ri ai tano ti, kapwa sumbu rani rumbweꞌi ki ri ta hinga, mina. Ri ai tano ti, rini ni nikisindaro hima le wunu raꞌai ki ri tano.<pb/>


text:
Ka Moses kaisiro Gotri lo mwanji, waya sukwano sumbu mwe naha tini wu heini wu sirinani wu wondau. Woro mwe naha mina, nimba yepero. Moses kaisiro Gotri lo mwanji ete sawero, ka anguꞌomwe hinga tumbwa ele asama hinga sa ete handa. Woroti ele himiyama hurahama o anguꞌomwe hinga ra ra lotu wo aka tokwe tawa kapwa sumbu wuhi funda ete rani rumbwewa hima ako naha hinde wu sira kumbwa. 


text:
E, Moses kaisiro Gotri lo mwanji wunu okulawa ako naha wu sirapo, apa anguꞌomwe Gotri ni hinde wu ai hakoro ambwa. E, kale lotu wo ki tandau hima le anguꞌomwe numbo funda naha wu hani ako naha wu sirapo, apa wui sembe tiki kapwa sumbu wuhi hinde wu ai hambwakoro ambwa. 


text:
Hinde wowani, kale bulumakau hura fi ga, e, meme fi ga wui kapwa sumbu hinga tinda norukweni apa hinde rumbweꞌi kumbwa. 


text:
<pb/>Woro o keke Kurais do nuwe ki takoni ete ri sawe,<pb/>“Mini omwe ti yesini anguꞌomwe hinga handau sumbu ti mi diyahandau. Woro mini hima tape foti o mi otokunasinda, hima minde hinga a sira kinani.<pb/> 


text:
Kale anguꞌomwe hi tiki tinda tusini handau sumbu ti, e, kapwa sumbu keke anguꞌomwe ba fo ba fo handau sumbu ti mini mi diyaha.<pb/> 


text:
O keke apa ka hinga a sawenda: ‘Gotri, ma ani hei, do ki a dau ti. Ka imbihumbwa mi chengi ki ani ni sawero hinga mi okokona tini a sirina kinani a tahiro.” ’ 


text:
<pb/>Moses kaisiro Gotri lo mwanji ele anguꞌomwe ni ha kinani sawero ti, Jisas metengei sawero bomo fo ka hinga, “Mini omwe ti yesini o anguꞌomwe ki ba fo ba fo sumbu wosindau ti mi diyahandau. Mini kale anguꞌomwe hinga hi tiki tinda ete tundau sumbu ti, e, kapwa sumbu keke anguꞌomwe handau sumbu ti mi diyahandau.” 


text:
Wosinumbwa gumwa ki ka hinga ri ai sawe, “Ma ani hei, do ki a dau ti. Ani mi okokona tunumbwa a sirina ki a tahiro.” Ele mwanji ri sawekoni sumbu hukwe ri dukuni rumbweꞌisini gumwa ki tandau sumbu ako tini ya ri esinambu. 


text:
Jisas Kurais rini Gotri okokona tunumbwa ri sirinani rinjenga ri tape tini anguꞌomwe hinga numbo funda naha ri haro. O hinga ri wosiro kekembwa nunu apa Gotri miyaningisopo ki hima kipe naha ya nu sirasinda. Kurais hima tape anguꞌomwe hinga haro kekembwa apa kapwa sumbu rani rumbweꞌino 


text:
<pb/>Kale puris hima wu etisini tau wuhi ti ele gisi hinga wu randau. Wondani anguꞌomwe tumbwa numbo miyafo naha ete wu handau. Woro kale anguꞌomwe hinga hima i kapwa sumbu ti hinde apa rani rumbweꞌi kumbwa. 


text:
Woro Kurais rini nui kapwa sumbu keke ri tape ti anguꞌomwe hinga numbo funda naha ri haro. O sumbu hinga to ete da ete dano. O hinga ri wosini, apa Gotri tapa mama tokwe ya ri lininda. 


text:
Wosini Gotri Jisas ni omwemendindau hima leni ri seke tako tokwe ri oweno gisi tini ya ri nikisinda. 


text:
Rini ri hima tape ti anguꞌomwe hinga numbo funda naha ri haro keke ele himiyama hurahama ako naha siraro le wunu ri ai okulawani kipe naha tumbwa ya ete wu da. 


text:
“Apukolaka ete sawero, ‘Do gisi hukwe humbusiwa pwe, ichai Isurel himako ga mwanji ako ti nu bwe inji.<pb/>O nu injino mwanji ako mwe ti ka hinga: Ai lo mwanji hinga wui inaka tiki ani owesini, wui mwahapa ki a kaisino.” ’ 


text:
<pb/>Wosini mwanji fwele ka hinga ri ai sawe: “Apa kapwa sumbu wuhi ga wui sawesiyaꞌai sumbu ga ele ni hinde ani ai hambwa kumbwa.” 


text:
Gotri ele kapwa sumbu hinga rani ri rumbweꞌiro ti nawa apa kapwa sumbu keke anguꞌomwe fo ai ha hinga. Nunu sembe mwe naha ma nu hasini nu ini Gotri ni nu takai 


text:
<pb/>O hinga keke, ai apwai hima, hinde apa nu aki kumbwa, Jisas ri fi tukumbwa ka Gotri Aka Tipa Kipe Naha Naha ki nu raruno. 


text:
Nunu o himamwale dau numbo ako tini nu sirinani nu ino. Hinde wowani, Jisas rinjenga ka aka tipa ki yechikinasindau nikaꞌari laka ri lefehesini numbo ako ti ri namburo. Nikaꞌari mwe ti, ri tape tini yepero. 


text:
Rindo ri fi ti nui sembe we ki dawehenasiwani nui sembe ti ri yokoni imbihumbwa pe nomo ete nu randaro ti, ri rani rumbweꞌisini nui tape ti ri fwa halaya naha tiki nunu ri yokoro. O hinga keke apa ele inaka ki sukwandau nimba gambo sumbu hinga nu hanjaꞌaisini sembe nuhi ti Gotri numbwa nu hasini rini tambwa takaini ma nu i. 


text:
Nunu sembe nu haro sumbu kipe naha tini amwei nu bwandani Gotri nunu hano mwaꞌambwe kipe tini ma nu toronambusini nu nikisinda. Apa nu akini lembeni kei. Nu hambwandau, Gotri sawero sumbu hinga ti mwe naha o ya ri wosikonda. 


text:
Nunu nui hiparakambwe le keke ma nu hambwandani wui sembe ti nu yewa ele hima keke woni anaꞌokulandau sumbu kipe sa wu wo. 


text:
Apa ele hiparakambwe lenga funda nu wauni nu litino sumbu ti nu hanjaꞌai hinga, hima fwele wosindau hinga, mina. Kunu ku hambwandau, Kurais tano gisi ti takaihiro. O keke nui hiparakambwe lenga kwambu ki ma nu etisini nu anaꞌokulanda. Gotri Che ni gumwa apa nu si kei 


text:
<pb/>E, Kurais ri mwanji mwe naha ti nu torosini dani ini nui okokona tini nu ai torosini kapwa sumbu ni nu hambwasini ete nu wondawa o kapwa sumbu keke anguꞌomwe anandi foti apa hinde nu ai ha kumbwa. 


text:
Mina. Apa aki omwesika laka nu akindani nunu kotimwono gisi tunumbwa nu nikisindano. Gotri ni sawesiyaꞌairo hima le usungwaha da nambwe hi ki wu raiwa wunu humbuno. 


text:
Nunu nu hambwandau, hima fori Moses kaisiro lo mwanji ni ri sawesiyaꞌaiwa hima fisiꞌi namili ri woro sumbu ni wu heini bwawa apa rini keke hinde wu wo kumbwa, mina. Ori hima wu yeni wu sino. 


text:
Woroti kunu ka Gotri Che ni gumwa siro hima fori hinde hinga ku hambwandau? Ori hima rini nomo omwesika naha ti ri rakondau ti, Moses kaisiro lo mwanji ni sawesiyaꞌairo imbihumbwa pe hima le raro nomo ni dikindau. Hinde wowani, Kurais fi mwe ti imbihumbwa Gotri mwanji injiro tini sirinani dawehenaro, woro fi o to ori hima ni yokowani ako naha ri siraro. Wosiwani ori hima ri woro sumbu ti, rini keke dawehenaro Kurais fi ni kapwa mwaꞌambwe naha ri nasini hima keke woni okulandau Gotri Himamwale kipe tini walambe sumbu naha ri wosiro. 


text:
Nunu ka mwanji hinga ni sawero hima ri nu hambwandau, “Kapwa sumbu wasa ai hano sumbu ti ai tau fo. Anjenga sumbu wasa ani ai hakonda.” Wosini gamwe tinga ri ai sawe, “Apukolaka tombwa ele ri himiyama hurahama koti wuhi torono gisi kumbwa wunu ri kilikonda.” 


text:
E, himamwale ga dau Gotri ri tapa ki nunu toroni kapwa sumbu wasa nunu ri hano ti, oti aki omwesika naha nu akikondau. Nunu sembe ha sumbu ti kwambu tiki ma nu eti 


text:
<pb/>Woroti kunu imbihumbwa metengei naha Gotri kunu okulasiwani kui sembe ti hi okundau hinga siraro tini ma ku ai hambwa. Ka gisi ki amwaka omwesika naha ti ku andaro ti, o sumbu ni ku diki kinani tau kwambu naha ku wondaro. Wondani kunu kwambu tiki ete ku enindaro. 


text:
E, gisi fweleki himiyama hurahama lei miyaningisopo tiki kunu esisini kapwa mwanji ti kunu sawendawani nomo ti wui mwakambe ki ku randaro. E, gisi fweleki kale nomo hinga randau hima lenga funda ku etisini nomo funda ku randaro. 


text:
Wondani kalapus tiki daro hima le keke ku wondani, hima fwele kui mwaꞌambwe ti wu raꞌaindawani kunu ya nimba ku eripeꞌaripenda. O kui mwaꞌambwe keke mwanji fo ku bwa nambwe. Hinde wowani, kunu nuwe pe mwaꞌambwe ni dikindau ete da ete da mwaꞌambwe kuhi ku hambwasini ku toro ki ete ku nikisindau. 


text:
<pb/>O keke kunu sembe ha sumbu kuhi kwambu ki ku haro ti, hanjaꞌai kei, mina. Hinde wowani, o kui sembe ha sumbu keke Gotri sumbu wasa kipe naha o kunu hakonda. 


text:
Kunu kwambu ki ma ku etisini Gotri okokona tunumbwa ma ku sirinanda. Wowambwa Gotri imbihumbwa mwanji injiro ele mwaꞌambwe o ku torokonda. 


text:
O mwe naha. Gotri mwanji ka hinga sawe,<pb/>“Gisi huwe laka hinde ri da kumbwa, kamindache naha ori hima ta kinani sawero ti, o takonda. Hinde apa ri anayiti kumbwa.<pb/> 


text:
E, sumbu kipe ni sirinandau ai hima ri, sembe ti ani ni ri hasini norukweni ete ri ichiꞌuchandano. E, ri akini ri lembeniwa sembe ahi ti hinde rini keke a wo kumbwa.” 


text:
<pb/>Woro nunu nu akini nu ai lembeninda nambwe. O keke walambe hinde nunu i kumbwa. Mina. Nunu sembe kwambu tiki nu hasini himamwale ako ni nu torosindau.<pb/>


text:
Sembe handau sumbu mu ti ka hinga: Gotri nunu ha kinani bwasiro mwaꞌambwe miya nuhi ki nu hei nambwe ete nu nikisindau ti, o mwaꞌambwe ni inaka nuhi ki nu hambwasini sembe nuhi ki ete nu toronambusindau. 


text:
Injelembwa pe hima fwele o sembe ha sumbu hingambwa wu toronambusiro. Wosiwani Gotri wunu heiwani ya ri sawe, “Wui sembe ha sumbu ti kipe naha.” 


text:
Nunu sembe nu hasini nu hambwandau, Gotri ri takisopo ki bwani do niri ga nuwe ga ri wosiro. Dele mwaꞌambwe hinga nu heindau ti, nu heinda nambwe Gotri kwambu ki wosiro. Epel, Inok, Nowa 


text:
<pb/>Epel Gotri ni sembe hasini omwe ti yeni anguꞌomwe hinga rini haro. Woro ri anguꞌomwe Keni ri anguꞌomwe ni dikiro. Mwe naha, Epel ri sembe ha sumbu ti kipe naha. O keke Gotri hima kipe naha rini naro. Hinde wowani, Gotri Epel to rini haro anguꞌomwe ni ri heini kipe naha ri okokonaro. Wosini Epel ri hasiwani ori sembe ha sumbu to mwanji ti bwandau hinga ya ete bwanda. 


text:
<pb/>Inok Gotri ni sembe mwe naha ri hasiwani Gotri to hewen ko ki ri ha nambwe hima tape tinga ete rini rakauro. Wosiwani ele hima rini waki wakini rini hei nambwe. Hinde wowani, Gotri to rini rakauro. E, Gotri chengi ete rini sawesinda, imbihumbwa Gotri Inok ni rakau nambwe gisi ki Inok Gotri okokona tunumbwa sirinandawani Gotri rini keke eripero. 


text:
E, hima fori Gotri ni sembe ha nambwe nawa Gotri apa hinde rini keke eripe kumbwa. Hinde wowani, hima fori Gotri ni ri takai kinawa ori hima sembe Gotri ni ri hasini sa ri hambwa, Gotri mwe naha ri dani rini ni wakineheindau hima leni mwaꞌambwe wasa o wunu ri hakonda. 


text:
<pb/>Nowa Gotri ni sembe haro hima. O keke Gotri Nowa ni ichai sirano sumbu keke autangi mwanji sawero ti, Nowa o sumbu metengei sukwawani ri hei nambwe ri inaka ki ete ya ri toronambu. Wokoni rini Gotri mwanji tini ri sirinani sipi laka fo ya ri wosi. Ete wosini ri che humwe ga sipi we o ki wu rarusiwani walambe wunu i nambwe, kipe naha ya wu da. Woro o sembe ha sumbu rihi ti keke do nuwe kipe himiyama hurahama hinga ya wunu ri kotimwo. Nowa ri sembe ha sumbu keke, Gotri hima kipe naha ya rini na, kale hima ni wui sembe ha sumbu keke hima kipe naha ri naro hinga. Epuraham 


text:
<pb/>Epuraham Gotri ni sembe haro hima. Gotri Epuraham ni uchawani o Gotri mwanji ni ya ri sirina. Wosini rini ri ko ti andosini Gotri rini ni ha ki bwasiro nuwe tokwe ya ri i. Woroti Epuraham ri ino mapwa ti ri hikisandau. Rini Gotri mwanji tunumbwa ri sirinani ya ri i. 


text:
Rini Gotri ni sembe mwe naha ri hasini Gotri mwanji ni ri sirinani ri ini imbihumbwa Gotri rini ha kinani bwasiro nuwe tiki hima kicha hinga ya ri liti. Wosini nikaꞌari ba kiro aka tiki ya ri da. Ri che nita, Aisak hima pi Jekop, okwe Gotri Epuraham ga mwanji injiro seke wange fi sirinani nikaꞌari ba kiro aka tiki ya fi da. 


text:
<pb/>Epuraham o sumbu hinga ri woro ti, gisi gisi ka kwambu tinga dau ete da ete da ko kipe naha tini ri hei kinani o ko ki ri raruno gisi rihi tini ri nikisindaro. Woroti Gotri tombwa o ko sekwilino numbo ri hambwasini o ko laka ya ri sekwili. 


text:
<pb/>Sera okwe sembe tihi ti Gotri ni haro. Woroti che ra gisi tihi ti humburo gisi tiki ya ti hambwa, “Gotri kwambu tiki che fo a rano. Hinde wowani, Gotri che a ra ki mwanji ti ri injiro ti, mwe naha kumbwa ri bwaro.” 


text:
Wosiwani ti hurache, Epuraham, mekupu tini ha kinani takairo hima rito anitafenita miyafo ya ri wosi. Wosiwani wunu niri pe isangi hinga, e, soluwara mwai pe hapi hinga miyafo naha ya sukwa. Woro hinde apa wunu gendi kumbwa. 


text:
<pb/>Kale sembe hasini haro hima le do nuwe ki wu daro gisi ki Gotri wunu ha kinani sawesiro mwaꞌambwe kipe fwele wu toro nambwe, mina. Wunu apahime wu dani ele mwaꞌambwe ni miya ki wu heindau hinga wu nikisindani wu eripendaro. Wosini amwei ka hinga wu sawendaro, “Nunu do nuwe ki nu taro ti, hima kicha hinga nu tani gisi faiche naha nu dano.” 


text:
O mwanji hinga bwanda hima leni ma nu hambwa, wunu nuwe minde wuhi naha ni wu wakini wu hei kinani wu bwandau. 


text:
Woroti o hinga wu ai wosi nambwe, mina. Wui inaka ti o wui nuwe minde ni hei kinani au wunu saindaro. Nuwe mwe ti, hewen, do nuwe ni dikindau. O keke dele hima Gotri ni, wui Gotri, wu nandau ti keke Gotri huruhumba miya hinga hinde rini hei kumbwa. Mina. Rini ele sembe ha himako to dano ko laka foti ri otokunahiro. 


text:
<pb/>Imbihumbwa Gotri Epuraham ni simiyaneheiwani Epuraham Gotri ni sembe mwe naha haro ki Aisak ni anguꞌomwe hinga Gotri ni ya ri hakoro. Mwasembwa Gotri Aisak keke Epuraham ni ka hinga sawero, “Aisak ri anitafenita letombwa mi hima kupu hinga o wu nakonda.” Wosiwani Epuraham o Gotri mwanji injiro ti ri hambwafwaꞌaisini ori che funda naha ri yeni anguꞌomwe hinga Gotri ni ya ri hakoro. 


text:
Rini ka hinga ri hambwaro: “E, ri hasiwa Gotri ri kwambu ki o ai rini rasaikonda.” O hinga ti mwe naha, o keke mwanji yepe ki ka hinga ma nu sawe: “Epuraham ri che rini wa ki ai roro.” Aisak, Jekop, Josep 


text:
<pb/>Aisak rini Gotri ni sembe mwe naha ri hasini Gotri Jekop hima pi Iso ni kwambu ri ha kinani mwanji ti ya fini ri sawe. Mwanji mwe ti, fini ki waya sukwano sumbu tini ri sawero. 


text:
Jekop rini ri hano gisi takaiwani Gotri ni sembe ti ri hasindau ki Gotri Josep i che pini kwambu ha kinani mwanji ti ya fini sawe. Wosini diyandau kumbo rihi tiki ri ahapusini Gotri ni ya ri weseꞌanda. 


text:
Josep rini Gotri ni sembe mwe naha ri haro ti keke ri hano gisi takaindawani ichai Isurel hima le Isip ko wu andosini wu ino sumbu tini ya ri sawe. Wondani ri hapa wu raꞌaini wu sino ti okwe ya wunu ri sawe. Moses 


text:
<pb/>Moses ri nuwai yapai, fini Gotri ni sembe haro hima. O keke nuwai Moses ni rasini rini fi yanisiwani nika namili ete ya ri da. Hinde wowani, fi heiwani Moses che kipe naha. Fini king Fero injiro lo mwanji tini fi aki nambwe. 


text:
<pb/>Moses rini Gotri ni sembe haro hima. Hima laka ri saiwani wunu, Fero i himiyama che ti che, rini wu nano ti ri diyaha. 


text:
Rini Gotri hima kupu le, Isurel himako, ga nomo wu rano tini ri okokonani, gisi faiche keke kapwa sumbu tini ri sirinani eripeꞌaripe sumbu ti ri wosino ti ri diyaha. 


text:
Rini ka hinga ri hambwaro, Kurais hi ti keke huruhumba ri heiwa, oti kale Isip pe ya mwaꞌambwe hinga tini dikindau. Hinde wowani, rini Gotri waya rini hano mwaꞌambwe wasa tini miya rihi ete ya ri misinda. 


text:
<pb/>O Moses tombwa Gotri ni sembe ri haro ti keke ri saini Isip ya ri andosi. Woro king i sembe enge a ti keke ri aki nambwe. Hinde wowani, hima Gotri ni miya minde ki hinde apa rini hei kumbwa, woro Moses to Gotri ni miya minde ki ri heiro hinga ri hambwasini kwambu naha ki ete ya ri eninda. 


text:
Moses Gotri ni sembe ri haro ti keke Gotri Isurel hima leni hanjaꞌaiwa i kinani sipisip ri yesini fi ti Isurel hima lei aka rarususirasindau ki ya ri yefokitasi. Wosiwani che mwa leni yeno ensel hima Isurel himako i aka tokwe takaini wu i nambwe. Moses o hinga ri wosini Pasofa gisi ri owero. Isurel hima miyafo naha sembe kwambu tiki wu haro 


text:
<pb/>Isurel hima le Gotri ni sembe wu haro ti keke wu ini ‘Soluwara Naro’ uchandau fwa we ki numbo minde ki indau hinga ya wu yetikina. Wosiwani Isip pe hima le o hingambwa wu yetikinakoni uku sumbwe ti wu ani ya wu ha. 


text:
Isurel hima le Gotri ni sembe wu hasindau tiki wu ini Jeriko ko tini injisiro humokuto ini tini numbo funda funda gisi tapaꞌangi hatachi fisi ki wu hawei haweiwani o humokuto ini ya lendoni sika. 


text:
Numbo tenge humwe foti, Rehap, okwe Gotri ni sembe haro ki Jeriko ko tini hei kinani gainani taro Isurel hima fisi pini ti okularo. Woroti keke tini ele sembe ha nambwe hima lenga walambe i nambwe. 


text:
<pb/>Woroti apa bwele mwanji hinga tini ani ai ani ondiya kumbwa. Gitiyon, Barak, Samison, Jepita, Defit, Samiyel, e, ele Gotri mwanji bwarakarandaro hima lenga wui sumbu a kaino ti, apa bwele amwa hinga ki a kai kumbwa. 


text:
Dele hima hinga wunu Gotri ni sembe wu hasini wunu hima fwele ele biya au anaye hima lenga wui king apukolaka lenga wu yeni wu ginandaro. Wunu hima fwele sumbu kipe tumbwa wu wosisini Gotri wunu ha kinani bwasiro mwaꞌambwe ti wu tororo. Wunu hima fwele au mama asa, laiyon, lei takisopo ti wu atipindaro. 


text:
Wunu hima fwele hi omwesika naha saindaro ti, wu yetipinaro. Wunu hima fwele wu akini wu iwani gipi au naha hinga ti takeheni wunu ye nambwe. Wunu hima fwele metengei naha wu rikirikinandaro ti, wu yakinasinimbwa au anaye hima kwambu naha ya wu sira. Ete wosinumbwa ele biya au anaye hima ba fweleni wu enginawani ya wu akini i. 


text:
Himiyama fwele sembe wu haro ti keke, Gotri wui che dinga leni ai rasaiwani wu ai raꞌairo. Hima fwele kalapus wosiwani wunu omwemendindau hima le wu ha kinani wui tape le walambe naha wunu wosindaro. E, Gotri ni gumwa wu sipo wunu omwemendindau himako wunu andopo wu ikoro. Woro wunu omwemendindau himako i mwanji ti wu sirina nambwe, mina. Wunu do nuwe ki ete wu da ki wu hambwa nambwe, ete da ete da himamwale ti wu torosini wa ki wu ai saino tini wu hambwandaro. 


text:
<pb/>Sembe ha hima fweleni omwemendindau hima le wunu saweningitengindani fweleni tanambwandani fweleni seni kupu tiki wunu injisini kalapus tiki ya wunu rawarunda. 


text:
Wondani wui miho le humokuto tiki wunu takehendani kapwa sumbu naha ki ete wunu simiyaneheindaro. So wu torosini wunu kutondawani tipa tipa wunu indaro. Gipi au naha tiki wunu yewani wu handaro. Ete wondawani sembe haro hima fwele sipisip tupu tiki, meme tupu tiki nikaꞌari hinga wu injisini ya wu ichiꞌuchanda. Hinde wowani, wunu tape ichaki mwaꞌambwe wu heifundaro. Ete wondawani ele nomo ni wunu handani kapwa sumbu naha tini ete wunu wu wosindaro. 


text:
O hinga keke wu akini hima da nambwe michi tiki wu ini kimba leki wu yanindani humokuto sopu leki, e, nuwe sopu leki ya wu yaninda. Hinde wowani, kale sembe haro hima le wui sumbu kipe naha, o keke do nuwe pe sembe ha nambwe hima lenga funda wu dano ti kipe mina. 


text:
<pb/>Kale himiyama hurahama hinga tinda sembe Gotri ni mwe naha wu haro ti keke Gotri miyaningisopo ki wunu hima kipe naha. Woro imbihumbwa Gotri wu toro ki wunu ri sawesiro mwaꞌambwe kipe naha ti wu toro nambwe. 


text:
Hinde wowani, imbihumbwa kapwa Gotri mwaꞌambwe kipe naha foti nunu keke ri otokunasiro ti, kale mwaseni sembe haro himako nunu ni wu dikisini mwaseni wu ini hinde apa wu toro kumbwa. Mina. Nunu tinda ete o gisi kumbwa o mwaꞌambwe kipe naha funda nu torono.<pb/>


text:
Apa nunu hinde hinga nu dau? Kale imbihumbwa pe Gotri ni sirinandaro himiyama hurahama miyafo naha wunu omwe ni hokondau hinga kipe naha nunu wu hokosindau. Wondani sembe ha bomo ti amwei naha nunu wu mekusinda. O keke kale nomo hinga, e, kale kapwa sumbu hinga nunu ichakisindau ti ma nu hanjaꞌaisini fu sesini ka Gotri nu nama ki nunu ondiyasiro numbo ti nu namani nu inehei. 


text:
Miya nuhi ti, Jisas numbwa ma nu maꞌainehei. Rindombwa nui sembe ha sumbu numbo ri namburo, wosini ichekai rindombwa ai nunu ri yandosino. Imbihumbwa Jisas ichai ri torono eripeꞌaripe ti keke kwambu tiki ete ri etisini amwaka ti ri mendini me yapweke tiki ri haro. Woro ka me yapweke ki haro keke huruhumba omwesika ri aro hinga ri hambwa nambwe, mina. O keke apa Gotri tapa mama tokwe ya ri lininda. Gotri nunu ri okula ki nomo ti nunu ri handau 


text:
<pb/>Kunu hambwafwaꞌainda, kapwa hima le imbihumbwa Jisas ni wu omwemendindani rini kwambu ki ete ri enindaro. O tini ma ku hambwa, apa ku diyahandani inaka tenge fisi ku hambwa kei. 


text:
Kunu ka Gotri kui sembe ri okula kinani kunu sawesiro mwanji ti ku hikisahiroꞌo? Kunu, ri che, ri nandani ete ya ri sawe,<pb/>“Ai che, e, Apukolaka mini okula ki sumbu fo mini ri wosiwa apa ete sawe kei, ‘O nimba wondau.’<pb/>E, kunu okula ki mwanji kwambu ki kunu sawewa sembe kuhi ti apa diyahambayaha kei.<pb/> 


text:
Mi hambwandau, Apukolaka hima fori keke ri wondau ti, ori hima i sumbu ni ri wonorukwendau.<pb/>E, hima foni ri raꞌaini ri che hinga ri nandau ti, ori hima sumbu rihi kipe naha sukwa kinani rini yendau.” 


text:
<pb/>Kunu ma ku etinambusini Gotri ni ku haraꞌaisiwa rindo kui sumbu ti sa kunu wonorukwe. Gotri kunu ni ri che minde hinga kunu ri wosindau. Kui nindo ki hinde na che to yapai nambwe dawani o yapai rini norukwenda nambwe? 


text:
Mina. Ele yapai hinga tinda wui che leni wu norukwendau. E, yapai hima kunu norukwe nambwe nawa kunu wui che mwe naha mina, kunu numbo tenge pe che hinga. 


text:
Woro kunu ka tini ma ku hambwa, do nuwe ki dau nui yapai hima nunu wu norukwendawani wui hi tini nu rasaindau. Woro hingambwa nunu himamwale ga dau yapai nuhi, Gotri, tako tokwe ma nu dani ete da ete da himamwale ti nu toro. 


text:
Do nuwe ki dau nui yapai hima gisi faiche naha kekembwa wui inaka ki wu hambwandau hinga nunu wu norukwendau. Woro nui himamwale ga dau yapai, Gotri, mwe naha nunu okula kinani nunu norukwendau, wowa ri sumbu kipe naha tumbwa nu toro ki. 


text:
Nui Yapai, Gotri, nunu okula ki nomo ti nunu ri handawa ka gisi ki nunu hinde apa nu eripeꞌaripe kumbwa, mina, sembe nuhi ti nomo tumbwa. Woro o hinga nunu okulandau ti, ichai sumbu nuhi ti kipe naha sukwani sembe nuhi ti wahapisini kipe naha tumbwa ete da kinani ri okulandau. Nunu kwambu tiki ma nu etinambu 


text:
Kui seke keke ku hambwafwaꞌaisini numbo ma ku wonorukweni nambu. Wosiwa apa seke kapwa himako o numbo ki wu iwa seke wuhi hinde lehumwarukoni sika kumbwa, mina. O kipe ai wosino. 


text:
<pb/>Ele biya himako ga sembe wahapi bomo ti tau kwambu naha ma sirinani ku randa. Wosini Gotri okokonandau sembe halaya sumbu ti ma ku wonorukweni sirinanda. Woro hima foi sembe ti halaya nambwe nawa apa Apukolaka hinde ri hei kumbwa. 


text:
Kunu hambwafwaꞌainda, apa kui nindo ki dau hiparakambwe fori ri hichakokoni Gotri hima keke wo sumbu ti ri andosi ki. Foki kui nindo tiki hima fori kapwa me hinga ri saini nomo kunu haꞌi hatani kui sembe kisi wo ki. 


text:
Apa kui nindo ki dau hima fori humwe sawe sumbu tini ri sirinani, e, Gotri ni ri hikisa ki, imbihumbwa Iso wosiro hinga. Iso ri sembe tupu keke ri hambwafuni mwasanuku che nani yapai rini haro kwambu ti ahirahi ki wungwa jiro. 


text:
Kunu ku hambwanda, gumwa kumbwa mwasanuku che kwambu oti ri ai toro kinani ri bwawani Gotri minambwe ya rini na. Wosiwani Iso ori kwambu ri ai toro ki ri ichaka ichakafuro. Wo bwele numbo ki Aisak ri sembe ai jamekono? Saiyon kimba kipe ki nu sukwahiro 


text:
<pb/>Kunu apa tapa kuhi ku owero kimba foti, Sainai, ku takai nambwe, mina. Hi laka saindau michi ti, sunduni dasikinasindau michi ti, e, ausuwa omwesika sindau michi ti, ele michi ni ku ini ku takai nambwe. 


text:
Fu au laka wuichini Gotri tumwa fo uchandau michi tokwe ku inda nambwe. Kale hima tiya tumwa fo giwani wu mendikoni wu akindau tinga Moses ni ka hinga ya wu sawe, “Nunu ka bai tumwa hinga nu ai mendi hinga.” 


text:
Wunu Gotri ka mwanji hinga wunu sawero tini ya wu aki, “E, hima fori tapa rihi do kimba ni ri owewa humokuto ba ma rini ku yewa sa ha. E, kui bulumakau, sipisip le okwe o hingambwa ma ku wosi.” 


text:
Wunu ele mwaꞌambwe wu heiro ti keke aki omwesika naha ya wu aki. Wowani Moses okwe ya sawe, “Ani okwe ani heini ani apapanasini ani akindau.” 


text:
<pb/>Woroti kunu Moses ka Sainai kimba ki mekuro numbo ki ku raru nambwe, mina. Kunu Saiyon kimba tiki, ete da ete da Gotri ko laka ki ku rarusindau. Ko mwe ti, Jerusalem, hewen ko tiki o da, o ko ki ensel miyafo naha wu wausini wu eripeꞌaripendau. 


text:
Kunu Gotri mwasanuku che le wu eripeꞌaripe ki wu wauro michi ki ku takaihiro. Gotri kale mwasanuku che lei hi wuhi ti chengi tiki kaisiwani hewen ko ki o ya da. Kunu ele hima ni kotimwono Gotri ga Gotri hima kipe naha naro hima lei himamwale lenga wui mu ki ku takaihiro. 


text:
Ka alase ki raisini Gotri ga mwanji ako kunu keke injiro hima ri, Jisas, ri dawehenaro fi rihi ki ku takaihiro. Woro Jisas fi to Epel fi tini dikindau. Nunu ma nu hambwafwaꞌaisi 


text:
<pb/>Kunu hambwafwaꞌaisi. Apa wasamba kuhi ku okitisini dori hima bwandau mwanji ti ku mendi ki heifu ki. Injelembwa do nuwe ki daro hima leni mwanji kwambu foti Gotri Moses takisopo ki wunu sawewani ri mwanji tini wu sawesiyaꞌairo. Wosiwani Gotri sembe enge a tawani wu akini wui kapwa sumbu wasa keke wu diki nambwe. Apa Gotri hewen ko tiki dasini mwanji kwambu foti o nunu sawesinda. E, rini ni gumwa nu siwa ka kapwa sumbu wasa nuhi keke hinde hinga apa nu dikino? Minambwe naha. 


text:
Imbihumbwa Gotri ri takisopo ki ri bwawani do nuwe ki minawe laka diro. Woro apa ka hinga o nunu ri ai sawesinda, “Numbo fotinga o ani ai simiyaneheikonda. Woro nuwe tumbwa mina, nuwe tinga niri tinga funda ete a sawewa dikondau.” 


text:
Do mwanji “numbo fotinga” ka hinga o ai nunu sawesinda. Injelembwa Gotri ri wosiro mwaꞌambwe hinga apa ri ai simiyaneheiwa embeisembeino mwaꞌambwe hinga apa hinde da kumbwa, tinda humbukondau. E, ele mwaꞌambwe Gotri simiyaneheiwa embeisembei nambwe nawa apa hinde wu humbu kumbwa, ete dano. 


text:
<pb/>Ka Gotri kwambu nu tororo ti, o kwambu apa hinde embeisembei kumbwa. O keke Gotri ni ma nu weseꞌandani ri okokonandau sumbu tumbwa nu sirinandani rini numbwa nu lotu wonda. Wondani rini ni nu akindani hi rihi ti ma nu rasainda. 


text:
Apa hima fori kui aka lengu tokwe iwa miya tumbwa rini ku hei kei. Kunu ku hambwandau, imbihumbwa hima fwele ka hinga wu wosiro. Wunu ensel fwele wu ratani wui aka tiki wu oweni wu daro. Woroti ensel hima nani wu hambwa nambwe. 


text:
<pb/>Kunu kui hiparakambwe fwelenga kalapus tiki funda ku dau hinga ma wunu hambwanda. Wondani ele kui hiparakambwe wui tape ki nomo wunu andau ti, ma wunu ku hambwanda. Ku hambwandau, kunu okwe hima tape. 


text:
<pb/>Anahopwe sumbu ti Gotri miyaningisopo tiki kipe naha tumbwa sa ete inda. Ku hambwandau, ichai Gotri kapwa sumbu wasa ele himiyama hurahama anahopwe nambwe dasini wu wosindaro kapwa sumbu ti, e, anahopwesini hima i humwe tini sawero kapwa sumbu wasa ti wunu ri hano. 


text:
<pb/>Kunu apa ya tini okokonandau sumbu ti ku sirina kei. Mwaꞌambwe ku tororo ti, ka hinga ma ku hambwa, “Oti kipe, yakito, ani eripenda.” Hinde wowani, nunu ni ya mwaꞌambwe handau Gotri ete sawesindau, “Apa gumwa kunu a sini hinde kunu ani andosi kumbwa. Minambwe naha.” 


text:
O hinga keke sembe nuhi ti sa yakinasiwa ka hinga ma nu sawe:<pb/>“Apukolaka ete ri ani okulandau. Apa ani aki hinga. Apa hima le hinde hinga wu ani wosi kumbwa? Mina.” Nunu kale imbihumbwa pe sios mekupu lei sumbu tumbwa ma nu sirinanda 


text:
<pb/>Kunu kale imbihumbwa pe sios mekupu hima leni ma ku hambwa. Imbihumbwa Gotri mwanji ti kunu ni wu bwandaro. Wui sumbu ti, e, wu ichiꞌuchandaro numbo ti ma ku hambwani wui sembe ha bomo tumbwa ku sirina. 


text:
<pb/>Jisas Kurais hima keke injelembwa ri namburo numbo ti, apa ete dani ichai o hingambwa ete dakonda. 


text:
Apa ele gambolombo mwanji to tani kunu gambowa Gotri sirinandau numbo kipe naha ti ku andosi ki. E, sembe nuhi ti Gotri hima keke wo sumbu nu torosini kwambu ki nu etiwa, o kipe naha. Woro sembe nuhi ti, ele ahirahi andau nuwe pe sumbu ni nu sirinawa hinde apa nunu okula kumbwa. Ele sumbu ni sirinaro hima le wui nindo ki sumbu kipe fo sukwa nambwe. Ka anguꞌomwe hinga Gotri okokonandau 


text:
<pb/>Kurais nunu keke Gotri ni ri tape ti anguꞌomwe hinga haro tei nuhi ya dau. Woro puris himako nikaꞌari ba kiro lotu wo aka tiki sumbu hukwe ni sirinani tau ti ete wu randau ti, wunu o tei ki haro anguꞌomwe hinde wu rani wu a kumbwa. 


text:
Ka puris hima i apukolaka ele omwe i fi ti ri ra ra ka Aka Tipa Kipe Naha Naha tokwe ri raruni kapwa sumbu keke o fi ni anguꞌomwe hinga ri handau. Woro ele omwe hinga tinda ete ko tipinumbo tiki hi tiki wu tundau. 


text:
Woro hingambwa Jisas okwe Juta hima laka leto rini rumbwewani ko tipinumbo tiki amwaka ti ri mendiro, ele himiyama hurahama ni ri fi tiki wunu ri okulawa kipe naha ete wu sira ki. 


text:
Nu hambwandau, nunu dohaꞌa nuwe ki ete da ete da ko laka nuhi fo da nambwe. O keke ichai sukwano ko laka nuhi fo o ya nu wakinda. 


text:
O hinga ti keke nunu Jisas hi tiki Gotri ni ma nu eripe. Wondani nui eripe ti rini ni gisi gisi anguꞌomwe tini handau hinga nu handa. Mwe naha, nunu nui takisopo ti rini ni ma nu uchandani ri hi tini nu rasainda. 


text:
Apa kunu ele himiyama hurahama ni sumbu kipe wosindau sumbu ti, e, kunjenga ku anaꞌokulandau sumbu ti ku hanjaꞌai kei. Gotri o anguꞌomwe hinga tini okokonandau. 


text:
<pb/>Ele sios pe mekupu hima kuhi le kunu okula kinani gisi gisi ete kunu aulindau, wosiwa ichai ele wu randaro tau keke Gotri wunu siliwa ya wu sawe ki. O keke kunu wui mwanji tini ma ku mendini wui tako tokwe da. O hinga wu wosiwa wunu sembe nomo wu hambwa nambwe sa wu eripeni wui tau ti sa wu randa. E, kunu okula ki sembe nomoche hinga ti wu hambwawa apa kipe hinde kunu okula kumbwa. Gotri ni ma nu uchahambwawa sa nunu okulanda 


text:
<pb/>Kunu nunu okula ki Gotri ni ma ku uchahambwanda. Nunu nu hambwawani Gotri miyaningisopo ki nui sembe ti kipe naha. Wosini nui okokona ti nunu gisi gisi o hingambwa ya nu indakonda. 


text:
<pb/>Gotri rindombwa sembe wahapi mu naha. Gotri nunu keke woni ete da ete da mwanji ri injisiwani Jisas fi ti dawehenaro keke Gotri ai rini rasaisiwani rindo sipisip leni aulindau mekupu hima hinga ya ri sira. 


text:
Woro o Gotri tombwa ele sumbu kipe hinga sa kunu hasiwa ri okokona tumbwa ma ku sirinanda. Wosini Jisas Kurais hi tiki ele ri eripeꞌaripe sumbu amwei sa ri wosiwa ele ni ma nu sirinanda. O hinga nu wondawa Jisas Kurais ri hi ti omwesika naha sa ete inda. Mwanji tipa fo 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, mwanji kwambu tiki ya kunu a sawendau. Kunu kui wasamba ti ku owesini kui sembe ha sumbu okulano mwanji do tini ma ku mendi. Do chengi kunu ni a kaindau ti mwanji huwe laka a kai nambwe. 


text:
Ka tini ma ku hambwa, nui hiparakambwe fori, Timoti, kalapus tiki ri daro ti rini wu hanjaꞌaiwani ri siraro. Woro ri tani ani tambwa metengei ri sikawa sini funda ete si tani o kunu si heikonda. 


text:
<pb/>Kunu ele kui sios pe mekupu hima lenga Gotri ni sembe haro hima lenga nunu keke ma wunu ku weseꞌa. Itali pe sembe ha hima le kunu ni weseꞌanda. 


text:
Ani Jemis, ani Gotri ga Apukolaka Jisas Kurais ga fi tau randau himache. Ani dohaꞌa chengi a kaindau ti kui metele Isurel ki sukwaro tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi hima mu leni a kaindau. Kunu kui ko minde ti ku haraꞌaisini do nuwe ki ele mapwa ele mapwa ku dau. Woro, kunu a weseꞌanda. Simiyanehei sumbu ti sembe ha hima le kwambu ki eti kinani tandau 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, kale ba fo ba fo simiyanehei sumbu kunu ki sukwawa ka hinga ma ku hambwa: Ka sumbu hinga ti nimba nu eripeꞌaripendano. 


text:
Hinde wowani kunu ku hambwasindau, simiyanehei sumbu kui sembe ha sumbu ni kunu simiyaneheindano ti gisi gisi nomo ku randani kwambu ki ku eninda kinani. 


text:
Gisi gisi nomo ti o hinga ku randani kwambu ki ku enindawa sembe kuhi ki sumbu kipe naha tumbwa sukwandakondau. Wosiwa hima kipe naha ku dasini Gotri sumbu kipe fo keke hinde apa ku heifu kumbwa. Mina, tinda ete ku torondano. Hambwa kipe heifundau hima ri o keke Gotri ni sa ri uchahambwa 


text:
<pb/>E, hima fori kui nindo tiki dau ti, hambwa kipe ri heifundawa ori hima Gotri ni sa ri uchahambwawa hambwa kipe ti sa rini ha. Hinde wowani Gotri rini uchahambwandau hima leni waisapa ri wosini mwanji kwambu ki ri bwanda nambwe kipe naha wunu ri okulandau. 


text:
Woroti ori hima sembe ti Gotri numbwa funda sa ri hasini sa ri uchahambwa. Apa sembe fisi ri dasini ete ri hambwa hinga: “Gotri ka mwaꞌambwe ni ri ani hakondau umo, mina?” Hinde wowani sembe fisi dau hima ri ausuwa to soluwara ni siwani yembekinaꞌi yembekinatandau hinga. 


text:
Rini inaka miyafo ri hambwandani ele sumbu hinga tinda ri wosindani numbo funda rukumbwa ri sirinanda nambwe. Bwarichape hima ga ya mwaꞌambwe chele hima ga 


text:
<pb/>Kui hiparakambwe fori bwarichape ri dawa, sa ri eripe, hinde wowani Gotri hi rihi rasaisindau. 


text:
Woro kui hiparakambwe fori ya mwaꞌambwe chele hima ri dau ti rini bwarichape hima ga sembe funda Gotri ni haro ti keke sa ri eripe. Hinde wowani, ya mwaꞌambwe chele hima fuku ki dau ki so le rikaꞌaindau hinga ri dau. 


text:
Nu hambwanda, nika hapa naha yeni ele ki rikaꞌaikoni wariko oti nuwe ki sikani kaꞌapwe kipe naha oti walambe ya iu. Woro o hingambwa ya mwaꞌambwe chele hima ori ele tau hinga ri randau nindo tiki ete ya ri hau. Simiyanehei sumbu 


text:
<pb/>Hima fori kale simiyanehei sumbu rini ki sukwasiwani rini kwambu ki ete ri enindani ele nomo ri randau ti, ori hima sa ri eripe. E, ele simiyanehei sumbu hinga tinda ri dikiwa o gisi kumbwa Gotri ete da ete da himamwale kipe ti mwaꞌambwe wasa hinga o rini hakonda. Ka ete da ete da himamwale kipe ti Gotri rini ni mwe naha okokonandau hima leni ri ha kinani mwanji funda bwani mendiro. 


text:
E, hima fori simiyanehei sumbu tini sirinani kapwa sumbu ri wosini ka hinga apa ri sawe kei, “Gotri to kapwa sumbu ki ani matinani raꞌairo.” Minambwe naha. Kapwa sumbu ti Gotri ni matinani raꞌainda nambwe. Wondawani Gotri okwe hima ni kapwa sumbu ki matinani ri raꞌainda nambwe. 


text:
Woro, kapwa sumbu wondau hima ri o ri sembe ki sukwandau okokona rihi tito sembe rihi rasaini rini matinani kapwa sumbu ki rini raꞌaindau. 


text:
Woro do hima i sembe ni rasaini matinani raꞌaindau sumbu ti hima kapwa me tuko ni sisiwani tingini fwamwe ti sukwandau hinga. Wosiwani dani ini omwesika saini tuko ti ba fo ba fo ya wau, woro ele kapwa sumbu miyafo o hingambwa sukwakonda. Wosiwa o kapwa sumbu to omwesika ikowani Gotri hi tokwe ya rini humbweu. 


text:
<pb/>Kunu keke a wondau ai hiparakambwe le, foki hima fo apa kunu gamboni kapwa numbo ki kunu raꞌai ki. 


text:
Hima i sembe ki sukwandau ele sumbu kipe naha ga hima ni okulandau mwaꞌambwe kipe naha lenga wunu tinda ete hewen ko ki sikandau. Ele lindana ni wosiro Yapai to ele ni humbwewani nunu tambwa sikandau. Do nui Yapai inaka rini jamekowani sumbu ba fo ba fo ri wosinda nambwe. Rini nika yewani himamwale ti huwe laka ini faiche ai tandau hinga ri wosinda nambwe. Mina. 


text:
Rini ri okokona tumbwa ri sirinani ri che hinga nunu ri raro. Nunu ri raro ti ri mwanji mwe naha ni nu mendini sembe nu hawani nunu raro, wosiwa nunu ele ri wosiro mwaꞌambwe nindo tiki che mwa laka hinga nu sira kinani. Gotri mwanji ni nu mendini ma nu sirina 


text:
<pb/>Kunu keke a wondau ai hiparakambwe le, kunu dele sumbu a sawekondau ti ma norukweni ku hambwa. Metengei kunu tinda ete wasamba ku owesini mwanji ti ma ku mendi. Inaka kuhi au saini mwanji ti amahani ku bwakoni sembe enge ti ku a kei. 


text:
O keke hima i sembe ki talesindau ele kapwa sumbu hinga tinda ete ma ku rani humbweꞌi. Wosini hi kuhi ti ku rakaisini kui sembe ki ri siro Gotri mwanji ti ma ku toro. Wosiwa o Gotri mwanji to kui himamwale ti sa ai kunu rata. 


text:
<pb/>Woroti ku tororo Gotri mwanji ti mwe naha ma ku sirina. Apa nimba ku mendi kei. Nimba ku mendiwa o kunjenga ku ai gambondau. 


text:
E, hima fori Gotri mwanji ti ri mendini ri sirina nambwe nawa ori hima rini ukuchapu tiki miyaningisopo rihi ri heindau hinga. 


text:
Ri heisini biya hinga ri ikoni metengei ete o ukuchapu ki ri heiro miyaningisopo rihi ti ya ri ai hikisa. 


text:
Woro hima fori, Gotri lo mwanji kipe naha mu naha ri heini ri hambwasini mwe naha ri sirinandau ti rini lalaunasini ri dawa Gotri ele sumbu ri wosindau ti kipe naha rini ri okulakondau. Woro ori hima hinga ti Gotri mwanji nimba ri mendini ri hikisanda nambwe. 


text:
<pb/>E, hima fori ete ri hambwawa, “Ani sembe ha hima naha, Gotri mwanji ti gisi gisi a mendindau.” Woro ri takisopo ni kipe ri aulinda nambwe nawa ori hima ri inaka ni ri ai gambondau. O hinga nawa ri sembe ha sumbu ga ri lotu wo sumbu ga mwe naha mina, tikisapu hinga. 


text:
Gotri miyaningisopo ki halayasindau lotu wo sumbu kipe naha ti ka hinga: Chenguto ga himanguto ga bwarichape wu dawa ma wunu nu okulani nomo wuhi ti nu ra. Wosini nu ichiꞌuchandau numbo ni kipe nu aulindani hoko pe sumbu ti nu ratakosini kipe tumbwa ma nu da.<pb/>


text:
Ai hiparakambwe le, kunu nui Apukolaka Jisas Kurais lindanasindau rini numbwa sembe ti ku hasindau. O keke apa hima ni kipe na kapwa na kei. 


text:
Woro sumbu fo a sawekonda. Kui lotu wo aka ki hima fori siyoti tarasusu kipe ri soꞌoisini gol ki wosiro mwaꞌambwe tapa nungusenge ki ri soꞌoisini ri raruwa, bwarichape hima fori lenikiro nikaꞌari ri sisini rini okwe o ri rarukonda. 


text:
Wosiwa ka nikaꞌari kipe naha siro hima ni ku heini ka hinga ku sawe, “Tama, mini ma tani dohaꞌa tei kipe ki liti.” Wosini ka bwarichape hima ni ku heini ka hinga ku sawe, “Mini o biya ki mi etinoꞌo, mi tani ai seke mu ki mi litino.” 


text:
O sumbu hinga ku wosindau ti nawa kunjenga kui nindo ki hima ni ku kipe na kapwa nandau. O sumbu hinga ku wosindau ti, Gotri mwanji ku hikisasini kui inaka ki ele hima ni ku kili kili ku kipe na kapwa nandau. 


text:
<pb/>Kunu keke a wondau ai hiparakambwe le, ma ku mendi. Gotri do nuwe ki dau bwarichape hima leni rihi ri nasini wunu ri okulawani wui sembe ha sumbu ti kale ya mwaꞌambwe chele hima dau hinga. Gotri injelembwa mwanji ka hinga ri bwani mendiro: Hinde na hima fo ani keke mwe naha ri wowa ani rini ani okulasiwa ai kwambu ti ri torono. Woro o hingambwa Gotri ele bwarichape hima leni ri okulawani wunu okwe Gotri kwambu wu tororo. 


text:
Woroti kunu ka bwarichape hima ni huruhumba sumbu hinga rini ku wosiro. Kunu ku hambwasinda, ya mwaꞌambwe chele hima le hi kuhi ti tako tokwe sisini kapwa nomo ni kunu handau. Wondani kunu kotimwo kinani kunu raꞌaindau. 


text:
<pb/>Apukolaka nuhi ri chengi ki ka lo mwanji kipe naha ni ete sawero: “Minjenga mi hima tape keke mi wondau hingambwa kale bai hima fwele keke o hingambwa ma wo.” Woro kunu do lo mwanji ni mwe naha ku sirinano ti kunu sumbu kipe naha ni ku wosindau. 


text:
Woro hima forini kipe nu nani hima forini kapwa ku nano ti o kapwa sumbu kuhi fo. O hinga ku wosiwa ka lo mwanji kunu silini kunu kotimwowa kunu lo mwanji ni ku yetupwaro hima hinga ku dano. 


text:
E, hima fori ele Gotri lo mwanji ni ri sirinandani Gotri lo mwanji funda naha ri yetupwawa ori hima ele lo mwanji hinga tinda ri yetupwandau. 


text:
Nunu nu hambwanda. Gotri ete sawero: “Mini apa anahopwero sumbu tini walambe sumbu wosi kei.” Wosini rindombwa ete ai sawe: “Mini apa hima yeni si kei.” Woro mini anahopwero sumbu tini walambe sumbu mi wosi nambwe mi dani hima forini mi yeni mi siwa Gotri lo mwanji ni tinda mi yetupwandau. 


text:
Kunu ka tini ma ku hambwa: Ichai Gotri ri lo mwanji ki nunu funda funda ri silikonda. O hinga keke o lo mwanji ni ku sirinandani ku lalaunasini ma ku da. Wosini mwanji ti kipe tumbwa ku bwandani sumbu mwe ti ma ku wonda. 


text:
E, hima fori hima fo keke ri woni ri okula nambwe nawa ichai Gotri rini keke hinde ri wo kumbwa, mwanji kwambu tiki rini silino. Woro hima fori hima fo keke ri woni ri okulandawa ichai Gotri mwanji bwano gisi ki mwe naha rini okulano. Sumbu kipe ni sirinani wosinda nambwe hima i sembe ha sumbu ti tikisapu hinga 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, e, hima fori ete ri sawewa, “Ani Kurais ni sembe ani hasindau,” wosini ele sumbu kipe ri sirinani ri mekunda nambwe nawa ori hima i sembe ha sumbu ti tikisapu hinga. Woro ka sumbu rihi to apa rini okulani ai rini ratakondauꞌu? Minambwe naha. 


text:
kunu fori ete rini ku sawewa, “Sembe mihi ma wahapini ma da. Nikaꞌari mi injisini ahirahi mi awa sembe o mini talekonda,” e, o mwanji hinga ku sawesini nikaꞌari ga ahirahi ga rini ku okula nambwe nawa o kui mwanji to apa hinde hinga rini okulano? 


text:
Woro sembe ha sumbu okwe o hingambwa. E, sembe ha sumbu ni ku sirinani sumbu kipe ku wosinda nambwe nawa o kui sembe ha sumbu ti tikisapu hinga. 


text:
<pb/>Woro hima fori ete sawewa, “Ani sembe ha sumbu ni a torosindau, wowani mini sumbu kipe ni mi torosindau.” O hinga mi nawa mwanji wasa ka hinga mini a sawekonda, “Sumbu kipe ni sirinanda nambwe sembe ha sumbu mihi ma ani meku. Wowa ani ga sumbu kipe ni a sirinani sembe ha sumbu ahi mini a meku.” 


text:
Mini sembe ka hinga mi hasindau: “Gotri funda naha ri dau.” O kipe naha. Woro himamwale kapwa le okwe “Gotri funda naha ri dau” o hingambwa wu hambwandani wu akindani wu rikirikinandau. 


text:
Mini hikisafakisandau hima. E, sembe mi hasini sumbu kipe tini mi sirinanda nambwe nawa sembe ha sumbu mihi ti tikisapu hinga. Woro, o mwanji mu mwe ti mi hambwa kiꞌi? 


text:
<pb/>Imbihumbwa nui metele Epuraham ri che Aisak ni anguꞌomwe hinga Gotri ni ha kinani humokuto tei tenge tiki ri owesiwani Gotri o ri sumbu kipe ni heini hima kipe naha rini naro. 


text:
O keke ma hambwanda, sembe ha sumbu rihi ga sumbu kipe rihi ga funda ete ri sirinandaro. O hinga keke sumbu kipe rihi to rini okulawani sembe ha sumbu rihi ti mwe naha amwei sukwaro. 


text:
Gotri chengi ete sawero: “Epuraham Gotri ni sembe hasiwani Gotri o ri sembe ha sumbu keke rini heini hima kipe naha rini naro.” Wosini ete rini sawe, “Rini ai nau.” Woro Gotri sawero do mwanji Epuraham Aisak ni wosiro sumbu mu mwe tini sawendau. 


text:
Woro apa ya nu hambwanda. Gotri sembe ha sumbu nuhi tumbwa ri heini hima kipe naha nunu ri nanda nambwe. Mina. Rini sumbu kipe nuhi ri heisini hima kipe naha nunu ri nandau. 


text:
<pb/>Woro o hingambwa numbo tenge humwe Rehap okwe Josuwa humbwero hima leni ti aka tokwe ti rakarusini wunu ti yanini numbo ba fo tokwe ti ai wunu humbwero. O keke Gotri o ti sumbu ni tini heini humwe kipe naha tini naro. 


text:
Nunu nu hambwanda, hima tape ti himamwale ga da nambwe nawa o haro miya hinga. Woro o hingambwa hima fo sembe numbwa hasini sumbu kipe ti ri wosinda nambwe nawa ori hima sembe ha sumbu rihi ti haro miya hinga.<pb/>


text:
Ai hiparakambwe le, kui nindo ki dau hima miyafo apa tikisa hinga eti kei. Hinde wowani ka tini nu hambwandau. Ichai Gotri tikisa etiro hima leni mwanji kwambu tiki wunu ri saweni ri kilindani ele biya sembe ha himako fweleni mwanji binda ki wunu ri kilikonda. 


text:
Gisi gisi nunu tinda ete hima kipe naha nu da kinani nu simiyafundau. E, hima fori takisopo rihi ki kapwa mwanji fo ri bwa nambwe nawa ori hima rini funda ete hima kipe naha. Woro o hima hinga rini ele hima tape rihi tinda ete kipe tumbwa ri aulindano. 


text:
Nunu aini tipache foti hosi takisopo ki oweni kupu tiki injisini o kupu ni nu torondawani o hosi nu i ki nu hambwandau numbo numbwa ete ri indau. 


text:
Woroti sipi okwe ma nu hambwa. Sipi mwaꞌambwe omwesika laka, woro ausuwa laka sini o sipi ni ekichandawani o sipi sitiya ni torondau hima ri o sitiya mwaꞌambwe cheche ni norukweni ri torondawani ri i ki ri hambwandau numbo numbwa ya inda. 


text:
Woro takisopo ti okwe o hingambwa, hima tape kapwacheche, woro o takisopo cheche to mwanji ti hapa ga ri bwandani hi rihi tini ri rasaindau. Kunu ku hambwandau, ka hi lamache ni omongosiwani hi omwesika saini ele nukwa mwangi ni tusiwani ukoni ele nukwa hinga tinda ete ya humbuu. 


text:
Woro takisopo okwe o hi hingambwa. Takisopo oti nui hima tape foki dasini ele ba fo ba fo kapwa sumbu ni wondani ele nui hima tape ni woyemundau. Wondani hi laka ti omongosiwani lilinani ele mwaꞌambwe ni tundau hingambwa nui takisopo ti o hingambwa heli ki sukwandau hi hinga ele nu ichiꞌuchandau numbo ni walambe sumbu naha nunu wosindau. 


text:
Fuku ki dau ele omwe laka omwe cheche le, apwe le, hopo le, e, soluwara ki dau fwaiꞌomwe le hima tombwa imbihumbwa wunu aulini ta tani apa okwe ya wunu aulinda. 


text:
Woro hima fori ri takisopo ni kipe hinde ri auli kumbwa. Mina. Gisi gisi takisopo ti tau randani kapwa mwanji tumbwa ete rawaukwani bwandani kapwa wo ti hima ni yeni sindau hinga ri wosindau. 


text:
Takisopo ki nunu nui Apukolaka ga nui Yapai ga fi hi numbwa nu rasaindau. Wondani o takisopo kumbwa Gotri rini hingambwa wosiro hima leni walambe wunu i kinani kapwa mwanji nu bwandau. 


text:
Gotri hi ni rasaindau mwanji ga kapwa mwanji ga takisopo funda rukumbwa fi sukwandau. Ai hiparakambwe le, ka sumbu hinga ti ma biya ete ku haraꞌai. 


text:
Ai hiparakambwe le, apa wate ti hame hinga wanoꞌo? Mina, wate mwe tumbwa wano. Apa mondo ti wate hinga wanoꞌo? Mina, mondo mwe tumbwa wano. Woro hingambwa soluwara uku ti uku muningi hinga sukwanoꞌo? Minambwe naha. O hinga takisopo nuhi ki kapwa mwanji ga kipe mwanji ga nu bwanoꞌo? Mina. Hambwa kipe ti Gotri ki tandau 


text:
<pb/>Kui nindo ki hima fori inaka kipe ri hambwani hambwa kipe torosindau hima ri dauꞌu? E, ori hima hinga dawa hi rihi tako tokwe ri sindani rini ri ichiꞌuchandau numbo kipe ga ri wondau sumbu kipe ga ele hima ni ri mekuwa sa wu hei. Wowa wu hambwakonda, hambwa kipe ga hima wahapi sumbu ga rini ga dau. 


text:
Woro kui sembe ki kunjenga kunu keke woni hima ni sembe amwaka andau sumbu hinga, hima ni omwemendindau sumbu hinga sukwandawa apa hi kuhi ku rasaini ka hinga ku sawe kei, “Nunu hambwa kipe hambwandau hima naha.” O sumbu ku wosiwa Gotri mwanji mwe tini nimba ku gambondau. 


text:
Woro o hambwa hinga ti hewen ko ki kau sika nambwe. Mina. O himamwale kapwa leni sirinandau hoko pe hima i sembe hukwe ki sukwandau. 


text:
E, hima fwele hima fweleni omwemendindani sembe amwaka wunu andau ti wui nindo ki ele ba fo ba fo kapwa sumbu sukwandawa apa hinde wahapini wu liti kumbwa. 


text:
Woro Gotri ki hambwa kipe tororo hima le wunu ka sumbu hinga ni wu sirinandau: sembe halaya, sembe wahapi, mwanji binda ki sawe, hima i mwanji mendini sirina, hima keke woni ele sumbu kipe wosindau ti, hima ni kipe na kapwa nanda nambwe sumbu ti, e, gambolombonda nambwe sumbu ti. 


text:
E, nunu sembe funda wahapi ni nu dau ti oti me tuko kipe ni sindau hinga. Wosiwani dani ini me tuko kipe wandau hinga sumbu kipe ti nui nindo ki sukwakonda.<pb/>


text:
Bwele mu keke kui nindo ki au anaye sumbu ti, anangiya sumbu ti sukwandau? Kui sembe we ki sukwandau ele kui okokona to au hinga anayeni hoko tokwe sirakowani anaye sumbu, anangiya sumbu sukwandau. O hinga kekeꞌe? 


text:
Kunu nuwe pe mwaꞌambwe ni ku toro kinani tau kwambu ku rani ku simiyandau. O keke hima ni ku yeni sindau. Kunu nuwe pe mwaꞌambwe ni funda ku okokonandau. Woroti mwaꞌambwe mwe ni ku toronda nambwe. O keke hima ga ku anangiyandani ku anayendau. Kunu mwaꞌambwe ku toro kinani Gotri ni ku uchahambwanda nambwe. O keke mwaꞌambwe mwe ti ku toronda nambwe. 


text:
Kunu fwele mwaꞌambwe keke Gotri ni ku uchahambwandau. Woro mwaꞌambwe mwe ti ku toronda nambwe. Hinde wowani Gotri ni ku uchahambwandau ti kui inaka ti ri miyaningisopo ki chikinda nambwe. Kui inaka ti o mwaꞌambwe mwe ni ku torosini kui okokona tini ku sirinani ku rumbweꞌi rumbweta kinani ku okokonandau. 


text:
Kunu anahopwesiwani kapwa sumbu ai wondau hima hinga. E, hima fori nuwe pe sumbu ni ri okokonandau ti nawa rini Gotri ni omwemendindau. Woro ka tini ku hambwanda nambweꞌe? Hima fori nuwe pe sumbu ni ri nau hinga ri okokonandawa ori hima Gotri ni miho ri tangindau. 


text:
Gotri chengi ete sawe: “Dohaꞌa Gotri Himamwale nui sembe we ki ri owesiro ti sembe funda ete Gotri ni nu sirinanda kinani nunu keke woni ri gangambanindau.” Ka Gotri mwanji ku mendini mwanji mu mwe ti ku hikisandauꞌu? 


text:
<pb/>Woro Gotri nunu keke woni nunu okula kinani ri handau kwambu ti omwesika, Gotri chengi ki ka hinga sawero hinga, “Hima fori rinjenga ri hi numbwa ri rasaindau ti, Gotri gumwa o rini sikonda. Wosini hima fori hi rihi ti ri rakaindau ti, Gotri rini okulani kwambu ti o rini hakonda.” 


text:
O keke hi kuhi ma ku rakaisini Gotri ni ma ku sirinanda. Wondani Saiten ni gumwa ma ku si. Wowa Saiten sa kunu hanjaꞌaisini sa ri akini i. 


text:
Wosini ma ku tani Gotri ni ku takai. Wowa rini ga kunu tambwa takaini sa ri ta. Kunu kapwa sumbu wosindau hima le, tapa kuhi ma ku yoko. Kunu sembe fisi ga dau hima le, inaka kapwa kuhi ma ku rani humbwesini kipe tumbwa ku da. 


text:
Kunu sembe nomo keke ku hambwani ma ku ichaka. Kunu ku hingindau hima le, o sumbu ma ku hanjaꞌaisini ma nimba ku ichaka. Kunu ku eripendau hima le, o sumbu ma ku hanjaꞌaisini nomo ti ma ku ra. 


text:
Kunu Apukolaka miyaningisopo ki hi kuhi ti ma ku rakai. E, o sumbu hinga ku wosiwa rini ga hi kuhi ti o ri rasaikonda. Hiparakambwe ni kapwa mwanji bwa kei 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, apa hiparakambwe kuhi leni kapwa mwanji bwa kei. Hinde wowani, hima fori hiparakambwe forini kapwa mwanji bwani ri sumbu ni kiliwa ori hima Gotri lo mwanji ni kapwa mwanji ri bwani ri kilindau. E, Gotri lo mwanji ni mi kilindau nawa mini Gotri lo mwanji ni sirinandau hima hinga mina, mini koti mendini mwanji kilindau hima hinga mi etindau. 


text:
Gotri rindombwa lo mwanji ti ri owesini koti mendini mwanji kilindau hima hinga ri dau. Rindombwa hima fweleni lindana tokwe ri ratandani hima fweleni hi tokwe ri rawaindau. Woro mini namoto kale biya hima ni mwanji ti mi kilindau? Mwanji to mwaseni hima hi rasaindau sumbu 


text:
<pb/>Kunu hima fwele ka hinga ku sawendau, “Apaꞌa icheki ko laka foki nu ini asama funda ri nu dani ya tau ni nu rani ya omwesika nu torono.” 


text:
Woroti kunu a sawendau, ichai sukwano sumbu ti ku hikisandau. Himamwale kuhi ti hinde hinga? Himamwale kuhi ti hiki hinga, hi omongosiwa hiki saini da hinga wokoni metengei ya humbuu. 


text:
Tambwa ku sawero hinga mina, ka hinga ma ku sawe, “E, Apukolaka okokona nawa nui himamwale ga nu dani do tau ni nu ranoꞌo tau ba foni nu rano.” 


text:
Woroti kunu mwanji ni ku mwaseni ku bwandani hi kuhi tini ku rasaindau. Hima hi ni rasaindau ele sumbu hinga kapwa. 


text:
Ka tini ma ku hambwa. E, hima fori sumbu kipe tini ri hambwasini o sumbu ni ri wo nambwe nawa ori hima kapwa sumbu tini ri wondau.<pb/>


text:
Apa kunu ya mwaꞌambwe chele hima leni kunu a sawekondau. Ichai kunu ki sukwano nomo laka ni ku hambwasini ichaka omwesika laka ki ma ku ichaka. 


text:
Ele mwaꞌambwe kuhi hinga tinda kapwaworo. Wondani ele nikaꞌari kuhi eke ti sekutosiwani tinda kapwaworo. 


text:
Gol silifa kuhi ti tinda se yiro. Do yiro se to kapwa sumbu kuhi ni amwei woni kunu sawendani hima tape kuhi ti tinda a a iwa ya humbukonda, hi ti tikisapu leni tusiwani u uni humbundau hinga. Kunu ya mwaꞌambwe miyafo ku wauro ti Gotri mwanji bwano gisi jipe takaindawani ku wauro. 


text:
Ma norukweni ku mendi. Kui rupwa ki ahirahi eindau tau raro tau ra himache leni tau wu raro keke ya ti wunu ku ha nambwe. O keke wunu amwaka wu mendini au laka wu gindau. Wondawani hewen kipe ele mwaꞌambwe ni aulindau Apukolaka Gotri o ata ni ri mendiro. 


text:
Gisi gisi kunu do nuwe ki ku dani mwaꞌambwe kipe numbwa ku torondani ku eripeꞌaripendau. Wondani fe hinga ahirahi miyafo ku andani tape kuhi ti kunu hehenandau. O sumbu hinga ti kunu yeni sino gisi jipe takai tandawani ku otokunandau hinga. 


text:
Kunu hima kipe naha leni nindumwasari wunu ku kotimwosini wunu ku yeni ku siro. Woro wunu ga au wasa kunu wu ye nambwe. Ele nomo ma nu randani Apukolaka nu nikisi 


text:
<pb/>O hinga keke, ai hiparakambwe le, kunu ele nomo ma ku randani Apukolaka ai tano gisi ti ku nikisinda. Ku hambwandau, yapai chele rupwa ti sembe rihi toronambusini ahirahi kipe rihi mwe wa kinani mwa ga nika ga ri nikisindau. 


text:
Kunu okwe o hingambwa sembe kuhi ma ku toronambusini ele nomo hinga ma ku randani Apukolaka ni ku nikisinda. Apukolaka ai tano gisi ti takaihiro. O keke sembe kuhi kwambu tiki sa ete da. 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, kunu apa kui hiparakambwe forini sembe enge ku ani gumwa tokwe rini ku saweholiya kei. Foki Gotri kui sumbu ti o kunu ri kilikonda. Ma ku mendi, koti mendino hima Gotri lengenumbo takai ki kari kwai eninda. 


text:
Ai hiparakambwe le, kunu imbihumbwa Gotri mwanji ti Apukolaka hi tiki bwarakarandaro hima lei sumbu tini ma ku hambwa. Wunu ni omwemendindau hima le walambe sumbu wunu wu wosindawani ele nomo hinga tinda ete wu randaro. Woro kunu ele wui sumbu hinga numbwa ma ku sirina. 


text:
Ma ku mendi. Nunu ka hinga nu hambwandau: “Hima le sembe kwambu tiki wu toronambusini ele nomo hinga wu randau ti wunu sa wu eripe.” Kunu Jop ki sukwaro ele simiyanehei sumbu ni ku mendiro. Rini sembe rihi ri toronambusini ele nomo hinga ri randaro. Wosiwanumbwa dani ini Apukolaka rini keke woni sumbu kipe naha ai rini wosiro. Ei, mwe naha nu hambwanda, Apukolaka nunu keke woni gisi gisi sumbu kipe tumbwa nunu wosindau. Apa mwe naha kari kau nu na hinga 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, metengei naha do sumbu ni ma ku wosi: Apa hewen ko tini, nuwe tini, e, mwaꞌambwe fweleni ku uchani mwe naha kari kau ku na kei. “Ei” ku na kinawa “Ei” numbwa ma ku na. Minambwe ku na kinawa “Mina” numbwa ma ku na. Foki mwe naha kari kau ku nawa Gotri apa o sumbu ni o kunu ri silikonda. Sembe ha hima kipe Gotri ni uchahambwandau sumbu ti kwambu ga dau 


text:
<pb/>Kui nindo ki hiparakambwe fori nomo ri randauꞌu? O hinga nawa Gotri ni sa ri uchahambwa. Kui hiparakambwe fori sembe rihi ti ri eripendauꞌu? O hinga nawa hukwa ti ri rani Gotri hi tini sa ri rasai. 


text:
Kui nindo ki hiparakambwe fori hahungo ri mendindauꞌu? O hinga nawa ori hima sios mekupu hima leni sa ri sawehambwawa wu tani Apukolaka hi tini wu rasaindani lopoche ti hi tiki tusini tape rihi ki wu yehesini Gotri ni wu uchahambwawa sa rini okula. 


text:
E, Gotri ni sembe mwe naha wu hasini wu uchahambwawa Apukolaka hahungo hima ori ni kipe o rini ai wosikonda. E, kapwa sumbu fo rini ki dawa Apukolaka o kapwa sumbu okwe o ri rani ri humbwekonda. 


text:
O keke kunu ele kui kapwa sumbu kui hiparakambwe lenga ku anambwani ku anasawefikasini Gotri kipe ai kunu wosi kinani Gotri ni ma ku uchahambwa. Sembe ha hima kipe Gotri ni uchahambwandau sumbu ti kwambu ga dani hima leni kipe naha okulandau. 


text:
Ilaicha rini nunu hinga hima minde. Woro mwa ye nambwe da kinani Gotri ni kwambu tiki ri uchahambwawani mwa ye nambwe gisi ti asama namili nika ti tapaꞌangi ini hatachi funda ete ya i. 


text:
Wowanumbwa Gotri ni ri ai uchahambwawani niri ki mwa ai sikani nuwe ti buchewani ahirahi ti ya ai wosi. Numbo hukwe ni sirinani iro hima ri ma nu ai rini nu rata 


text:
<pb/>Ai hiparakambwe le, e, kui nindo ki hima fori Gotri mwanji mwe ni ri hanjaꞌaisini ri isiwa kunu forito numbo kipe ki ai rini rataro ti nawa 


text:
ka hinga sa ri hambwa: E, hima fori kapwa sumbu ai wosindau hima forini ri okulani numbo kipe ki ai rini ratawa kapwa sumbu ai wosindaro hima ori himamwale ako ni ai torowa Gotri ele ri wosindaro kapwa sumbu ni ri rani ri humbweno.<pb/>


text:
Rini naha kumbwa Gotri dele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri wosiro. E, mwaꞌambwe foti numbo foriki sukwa nambwe. Mina. Ele mwaꞌambwe hinga tinda ete rini kumbwa sukwaro. 


text:
Ri taro ti, ka lindana ni amwei ri sawewa hima le ri mwanji ni wu mendini Gotri ni sembe ti wu ha ki. 


text:
Wosini do nuwe ki ya ri da. Gotri rini kumbwa do nuwe ri wosiro. Woro nuwe pe himiyama hurahama le rini ni wu hambwa nambwe. 


text:
Woro hima fwele rini rakaruni sembe rini numbwa wu haro keke Gotri ri che hinga wu waꞌaino kwambu ti ya wunu ri ha. 


text:
Woroti nuwai yapai fi tiki, hima tape okokona ki, e, hima i inaka ki Gotri che hinga wu sira nambwe. Mina. Gotri tombwa rinjenga wunu ri wosiwani ri che hinga wu siraro. 


text:
<pb/>Ka Mwanji to hima minde hinga sirasini nui nindo ki ya da. Wosiwani ri kwambu omwesika laka ti nu heiro. Kwambu mwe ti, Gotri Che funda naha i ri kwambu, woro Yapai to rini humbwewani ri taro. Rini ki hima keke wo sumbu tinga mwanji mwe naha mu tinga talesindau. 


text:
Jon ori hima ni amwei ri bwandani ka hinga uchani ya ri sawe: “Injelembwa ka ete kunu a sawero hima mwe ri ori to, ‘Ai gumwa ki takondau hima ri rindo apukolaka. Hinde wowani, ani ra nambwe dawani rini injelembwa ete ri daro.” ’ 


text:
<pb/>Rini ki talesiro hima keke wo sumbu rihi ki nunu tinda ete funda funda ele mwaꞌambwe kipe naha rihi nu torosindau. 


text:
Hinde wowani, Gotri ri lo mwanji ti Moses i tapa tenge tiki nunu haro. Woro hima keke wo sumbu tinga mwanji mwe naha mu tinga Jisas Kurais ki sukwaro. 


text:
Hima fori Gotri miyaningisopo ti gamweche ri heinda nambwe. Minambwe naha. Woro Gotri ni takaisini dani rini hinga dau ka ri Che funda naha tombwa Gotri nunu ri mekusiro. Uku yasindau hima, Jon, Gotri mwanji bwaro 


text:
<pb/>Jerusalem ko ki dau Juta himako i mekupu hima le wui puris hima fwelenga Lifai hima fwelenga wunu humbwewani wu ini Jon ni ya wu sili, “Mini namo?” 


text:
Wowani Jon mwanji foti ri yani nambwe, hima amwei tiki hapa tinga uchani ya ri sawe, “Ani Kurais mina.” 


text:
Ete wowani ya rini wu ai sili, “Wo o hinga ti nawa, mini Ilaichaꞌa?” Wowani ya ri sawe, “Mina.” Wowani ya wu ai sawe, “Wo mini ka Gotri mwanji bwarakarano hima mindoꞌo?” Wowani mwanji wasa ya wunu ri sawe, “Mina.” 


text:
Wofunu ka hinga ya rini wu sawe, “Wo mini namo? Ma nunu sawewa nunu humbwero hima le tambwa o mi mwanji nu raꞌai. Wo minjenga hinde hinga mi sawendau?” 


text:
Wowani Jon ya sawe, “Ani imbihumbwa Gotri mwanji bwarakarandaro hima ri Aisaiya ka hinga bwaro hingambwa a dau, ‘Hima fori hima da nambwe michi tiki ri uchani ka hinga o ri sawenda: Apukolaka keke numbo ma ku wonorukwesiwa sa ri ta.” ’ 


text:
ya rini wu sili, “Mini Kurais mina, Ilaicha mina, e, mini ka Gotri mwanji bwarakarano hima mina, wo hinde wowani dele himiyama hurahama ni uku ti wunu mi yasindau?” 


text:
Wowani Jon mwanji wasa ya wunu sawe, “Ani uku minde ki wunu a yasindau. Woro hima fori kui nindo tiki o ri da. Woro kunu rini ni ku hikisandau. 


text:
Hima mwe ri ai gumwa ki jepi jepi ori tanda. Woro ani hima kipe na numbwa ri su kupu ti a hungono.” 


text:
Ka sumbu Jotan gara angi tokwe dau Betani ko ki sukwaro. O gara kumbwa Jon ele himiyama hurahama ni uku wunu ri yasindaro. Jisas rini Gotri Sipisip Che 


text:
<pb/>Wosiwani lindanawani Jon heiwani Jisas rini tambwa ya ta. Wowani Jon ya sawe, “Ma hei, o bai hima rini Gotri Sipisip Che. Rindo apa do nuwe ki dau himiyama hurahama lei wui kapwa sumbu ri rani ri humbweno. 


text:
Dori hima ni imbihumbwa ka ete a sawe, ‘Hima fori ai gumwa ki ri tano ti, ori hima ai apukolaka. Hinde wowani, ani ra nambwe dawani imbihumbwa rindombwa ete daro.’ 


text:
Ani anjenga rini ani hambwa nambwe. Ani a tani dele hima ni uku minde ki wunu a yasindau ti, o hinde wowani, Isurel leni dori hima amwei wunu a meku kinani.” 


text:
<pb/>Wosini Jon amwei naha ka hinga ya ri sawe, “Ani ani heiwani Gotri Himamwale ti hewen ko hanjaꞌaisini apwenumwa hinga sikani rini ki ya liti. 


text:
Ani anjenga rini ani hambwa nambwe. Ka ani humbwewani a tani ele himiyama hurahama ni uku minde ki wunu a yasindau, woro o hima to ani sawe, ‘Mi heiwa Gotri Himamwale sikani hima foi tenge tiki litiwa ya ma hambwa, ori hima ele himiyama hurahama ni uku ri yasino ti, Gotri Himamwale ki ri yasino.’ 


text:
Woro anjenga o sumbu ni ani heisini a bwarakarandau: Dori hima rini Gotri Che.” Jisas opuriꞌopuri himache rihi leni rataro 


text:
Wosini wu heiwani Jisas wunu tambwa ya ri ta. Wowani Jon ya sawe, “Ma hei, kari bai hima Gotri Sipisip Che.” 


text:
Wowani Jisas jamekoni fini heiwani rini fi sirinani fi tawani ya fini ri sawe, “Kini bwele mwaꞌambwe ni ki wakindau?” Wowani ya rini fi sawe, “Rapai, mini so aka ki mi dau?” “Rapai” hi ti ka hinga nu jamekondau: “Ondiyakandiyandau hima.” 


text:
Wowani ya fini ri sawe, “Ma ki tani ki hei.” Ete wowani fi ini o ri dau aka ti ya fi hei. Wosini o gisi nika tinga rini ga ya fi da. Hinde wowani, o 4 kilok sunduya hinga ihiro. 


text:
<pb/>Anduru, Saimon Pita i analongo rini Jon mwanji ni mendini Jisas ni fi sirinani fi iro hima fo. 


text:
Woro Anduru ri ini ri analongo Saimon ni metengei ri heini ya rini sawe, “Mesaiya nu heihiro.” “Mesaiya” hi ti nu jamekowani ka hinga: “Kurais.” 


text:
Wosini Anduru Jisas tambwa ya rini raꞌai. Ete wowani Jisas rini heini ya rini sawe, “Mini Saimon, Jon i che. Ichai hi ako mihi ti Sifas.” “Sifas” hi mwe ti nu jamekowani ka hinga: “Pita.” (Do mwanji “Pita” Kwanga mwanji ki jamekowa “Humokuto”) Jisas Filip hima pi Nataniyel ni ri ucharo 


text:
<pb/>O gisi lindanawani Jisas Galili mapwa tokwe ri i ki ri hambwandani Filip ni ri heini ya ri sawe, “Mini ma ani sirina.” 


text:
Wowani Filip ini Nataniyel ni ri heini ya rini sawe, “Moses ka imbihumbwa Gotri lo mwanji ki hi rihi tini kaiwani Gotri mwanji bwarakarandaro hima le okwe o hi numbwa wu kaisiro hima ri, nu heihiro. Rini Nasaret ko kipe Jisas, Josep i che.” 


text:
Wowani Nataniyel ya rini sawe, “Wo bwele sumbu kipe fotito Nasaret ko ki sukwakondau?” Ete wowani Filip ya rini sawe, “Ma tani pwe bwe hei.” 


text:
<pb/>Wowani jisas heiwani Nataniyel rini tambwa tandawani, ka hinga rini ni ya wunu ri sawe: “Ma hei, rini Isurel hima kupu lei nindo ki hima mwe naha fori. Mwanji gambo foti rini ga da nambwe.” 


text:
Wowani Nataniyel ya rini sawe, “Hinde wowani mi ani hambwandau?” Ete wowani Jisas mwanji wasa ka hinga ya rini sawe, “Tambwa Filip mini ucha nambwe fik me mu ki mi linindawani o gisi ki mini ani heiro.” 


text:
Wowani Nataniyel ga mwanji wasa ya rini sawe, “Ondiyakandiyandau hima, mini Gotri Che, Isurel lei King Apukolaka.” 


text:
Ete wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya rini sawe, “Mwe naha ki o mini a sawenda, fik me mu ki mi linindawani mini ani heiro sumbu a sawero keke sembe ma haro. Woro ichai dohaꞌa sumbu cheche ni dikindau sumbu omwesika laka to sukwawa o mi heikonda.” 


text:
Wosini Jisas mwanji fonga ya ai rini sawe, “Mwe naha ki kunu a sawendau: Ichai hewen ko ti tukwawa ku heiwa dori Hima i Che tenge ki Gotri ensel le ya wu raususikasindakonda.”<pb/>


text:
Wosiwani gisi fisi ini humbusiwani lindanawani hima fori Galili mapwa ki dau Kena ko ki humwe ti ya ri hopwekonda. Wondawani Jisas nuwai o michi ki ya ti da. 


text:
Jisas ga ele ri himache ga wu uchawani wunu okwe humwe hopwekondau sumbu ni wu hei ki ya wu tasinda. 


text:
Wowani ri nuwai ele tau ra himache leni ya ti sawe, “E, mwanji fo ri bwawa, o mwanji numbwa ya ma ku sirina.” 


text:
<pb/>O michi kumbwa humokuto ki wosiro tapaꞌangi hatachi funda hungwe le ya da. Hungwe mwe le, Juta hima le wui lo mwanji ni sirinani ele hinga ki uku wu yandau. Wunu funda funda 20 galen gikiꞌi 30 galen giki fwa ambwe hinga ete wu torondau. 


text:
Wosiwani Jisas ya wunu sawe, “Uku ti kale bai hungwe ki ma ku guto.” Wowani ele hungwe hinga wu gutowani ya tinda sukwatale. 


text:
Ete wosiwani ya wunu ri sawe, “Uku gamwe ma gutoni ahirahi aulindau hima tambwa ma ku raꞌai.” Wowani wu gutosini ya wu raꞌai. 


text:
Wowani ahirahi aulindau hima ori o uku ri aneheiwani waini uku muningi hinga ya ri mendi. Woro rini hambwa nambwe, ka waini uku wu ratororo sumbu ti. Uku gutoro tau ra himache letombwa wunu hambwandau. Wosini ahirahi aulindau hima ori humwe hopwekondau hima o rini ya ri ucha. 


text:
Wosini ya rini sawe, “Ele hima hinga tinda ete waini uku kipe naha tini mwaseni wu haꞌi hatasiwani wu uchawani taro hima le o waini uku ni wu ani humbusiwanimbwa waini uku tako tokwe hinga tini gumwa ki wunu ai handau. Woroti mindo waini uku apambwa mi ratandau ti okwe kipe naha tumbwa mi rataro.” 


text:
Ka sumbu hinga Galili mapwa tokwe dau ko, Kena, tiki Jisas ri wosiro ti, kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe metengei naha ri wosiro. Hi hinga okundau kwambu rihi ti ri himache leni o hingambwa wunu ri mekuwani wunu sembe ti rini ni ya wu ha. 


text:
<pb/>Ete wosinumbwa Jisas ga ri nuwai ga ri hipache lenga, e, ri himache lenga Kapaneyam ko tokwe ya wu i. Wosini gisi fisi namili hinga o ko laka ki ya wu da. Jisas Gotri aka laka we tiki ya tau randaro hima leni rawararo 


text:
Ri ini Gotri aka laka we tiki ri heiwani bulumakau, sipisip, e, apwenumwa leni hasini ya torondau hima le wu dawani, ya anaha anahani tau randau hima le tei wuhi ki kwai ya wu lininda. 


text:
Wondawani Jisas fekeleruhu hinga fotini ri rukoni tanambwandau kupu hinga ri wosisini Gotri aka laka we tiki daro omwe le, bulumakau lenga sipisip lenga, ya wunu yeni hoko tokwe ya ri rawaru. Wosini ya anaha anahani tau randau hima lei tei leni ri toroni ri jamekowani humokuto ya le yesinakoni ya salesi. 


text:
Wosini apwenumwa hasini ya torondau hima ele ni ya ri sawe, “Ele mwaꞌambwe kuhi ma ku raꞌai. Apa ai Yapai aka laka ti mwaꞌambwe wungwa jindau aka hinga ku wosi kei.” 


text:
Wosiwani ri himache le Gotri chengi tiki dau mwanji fotini ka hinga ya wu ai hambwa, “Mi aka ti kipe naha da kinani ani okokonandau ti, ai sembe hi hinga naha saindau.” 


text:
<pb/>Wowani Juta hima kupu le o sumbu hinga wu heikoni ya rini wu sawe, “Kwambu chele sumbu ambwe foti ma nunu mekusiwa nu heitoni ete nu sawe, ‘Oto, do kwambu hinga tini mi torosini o sumbu hinga mi wosiro.” ’ 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ti ya wunu ri sawe, “Do Gotri aka laka ma ku lendosiwa ani ga gisi namili naha tukumbwa ani ai rasaino.” 


text:
Wowani Juta hima kupu le mwanji wasa ya rini sawe, “Ka himame fisi ini tapaꞌangi hatachi funda asama ki wu kiro Gotri aka laka tini gisi namili naha kumbwa mindo mi ai rasainoꞌo?” 


text:
Dani ini Gotri wa tiki rini ai rasaisiwani ri himache le imbihumbwa ri bwasiro mwanji ka tini ya wu ai hambwa. Wosini Gotri chengi tinga Jisas bwasiro mwanji o tinga sembe ti ya wu ha. Jisas ele hima hinga tinda ri hambwasindau 


text:
<pb/>Jisas Pasofa gisi laka ki Jerusalem ko ki ri dasini, himiyama hurahama i nindo ki kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe ri wosindawani o tini wu heini ri hi ni sembe ti ya wu ha. 


text:
Woro Jisas sembe ti wunu owe nambwe, e, rinjenga wui tapa tenge tiki ri hima tape ti ri owe nambwe. Hinde wowani, ele hima hinga tinda ete ri hambwasindau. 


text:
Rini hambwa ti keke heifunda nambwe, o keke hima forito tani hima foi sumbu ti rini sawehambwanda nambwe. Mina. Hinde wowani, rinjenga hima i inaka ti tinda ri hambwasindau.<pb/>


text:
Hima fori ya da, hi rihi ti Nikotimas. Rini Farisi hima fori, wosini rini Juta hima kupu leni aulindau kanisol fori. 


text:
Woro kari hima Jisas tambwa niliki ri tani ya rini sawe, “Ondiyakandiyandau hima, nu hambwandau, Gotri to ondiyakandiyandau hima hinga mini humbwewani mi taro. E, Gotri hima foringa da nambwe nawa, dele kwambu chele sumbu ambwe le mi wosindau hinga hinde apa ri wosi kumbwa.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya rini sawe, “Mwe naha ki mini a sawendau, e, hima fori ai rini rawa ako naha sira nambwe nawa, Gotri aulindau kwambu ti hinde ri hei kumbwa.” 


text:
<pb/>Wowani Nikotimas ya rini sawe, “Hinde hinga wowa mekupu tiro hima rito apa ai rini rawa ako naha sirano? Hinde, nuwai sembe we tiki ai ri rarusiwa che ako hinga ai rini ranoꞌo?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas mwanji wasa ya rini sawe, “Mwe naha ki mini a sawendau. Hima fori fwa tinga Gotri Himamwale tinga fini ki rawa ako naha sira nambwe nawa, ori hima hinga Gotri aulindau kwambu hinde apa ri raru kumbwa. 


text:
‘Kunu ai rawa ako naha ma ku ai sira,’ do mwanji hinga kunu a sawero ti keke apa inaka tenge miyafo ku hambwa kei. 


text:
E, ausuwa ti, ti okokona tumbwa sirinandani ele mapwa ele mapwa tokwe sindau. Wondawani ausuwa sindau ata tumbwa nu mendindani indau mapwa ti tandau mapwa ti nu hikisandau. Woroti Gotri Himamwale ki rawa ako naha sirano hima le okwe o sumbu hingambwa.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga ya rini sawe, “Mini Isurel lei ondiyakandiyandau hima fori, woro dele sumbu hinga ni mi hambwanda nambweꞌe? 


text:
Mwe naha ki mini a sawendau. Nunu nu hambwandau mwanji tini nu bwandani nui miya tiki nu heiro sumbu leni amwei nu sawendau. Wondawani amwei nu wondau sumbu nuhi tini gumwanamwa ku sindau. 


text:
Ani do nuwe ki sirandau sumbu leni kunu a sawendawani sembe ku handa nambwe, e, hewen ki sirano sumbu leni kunu a sawewa sembe ti hinde hinga apa ku hano? 


text:
Imbihumbwa Moses hima da nambwe michi tiki ka hopo ni ri rasaini kumbo tenge tiki ri owero. Woro hingambwa Hima i Che dori ni o hingambwa o wu wosikonda. 


text:
<pb/>“Gotri delehaꞌa nuwe pe himiyama hurahama le keke omwesika naha ri wondau ki ri Che funda naha wunu ri haro. O hinga ri wosiro ti, hinde na hima rito sembe rini ni ri hawa walambe hinde rini i kumbwa, ete da ete da himamwale ako ti ri torokonda. 


text:
Hinde wowani, Gotri dele nuwe pe hima leni ri kilini kapwa hima naha wunu ri na kinani ri Che ri ri humbwe nambwe. Mina. Hima leni ri ai rata kinani rini humbwewani ri taro. 


text:
Sembe rini ni haro hima ri, rini mwanji nambwe. Sembe rini ni ha nambwe hima ri, rini mwanji chele, kapwa hi ri torohiro. Hinde wowani, ka Gotri Che funda naha i hi ni sembe ri ha nambwe. 


text:
Gotri kilindau sumbu mu mwe ti ka hinga: Lindana ti do nuwe ki sikaro, wosiwani hima le hundu tini wu okokonandani lindana tini wu diyaha. Hinde wowani, wui sumbu ti kapwa naha. 


text:
Hinde na hima fori kapwa sumbu ri wondau ti, lindana ni miho ri tangindani lindana tokwe ri ta ki ri diyahandau. Hinde wowani, lindana to kapwa sumbu rihi amwei rini wono keke ri akindau. 


text:
Woro hinde na hima forito sumbu mwe naha ni ri sirinandau ti, lindana tokwe ri tandau. Wosiwa hima le amwei naha rini wu heini ya wu hambwakonda, Gotri kumbwa ele sumbu ri woro.” Jon Jisas hi ti amwei woro 


text:
<pb/>Ka sumbu humbusiwanimbwa Jisas ga ri himache lenga Jutiya mapwa tokwe ya wu i. Wu ini o mapwa ki gisi fwele wu dani himiyama hurahama leni uku ti ya wunu ri yasinda. 


text:
Wondawani Jon okwe himiyama hurahama leni Selim ko takai ki dau Inon fwa tiki uku ti ya wunu ri yasinda. Hinde wowani, ka michi ki fwa miyafo naha dau. Wondawani himiyama hurahama le hopoye hopoyendani wu tani uku ti ya wu yanda. 


text:
<pb/>Wondawani mwanji foti Jon himache lenga Juta hima kupu foringa wui nindo ki ya sukwa. Mwanji mwe ti, Juta hima lei uku ya sumbu mu ni wu anambwa anambwanda. 


text:
Wunu Jon tambwa wu tani ya rini wu sawe, “Ondiyakandiyandau hima, kari hima imbihumbwa Jotan gara kachi tokwe mini ga ri dawani ri hi mu mwe tini amwei mi sawero ti, apa ele himiyama hurahama ni uku ti ri yasindawani wunu tinda ete rini kekembwa ya wu inda.” 


text:
Wowani Jon mwanji wasa ka hinga ya ri sawe, “E, hewen ko kipe Gotri hima forini mwaꞌambwe ti rini ha nambwe nawa, rinjenga apa hinde ri toro kumbwa. 


text:
Imbihumbwa a sawero mwanji kati kui wasamba ki kunjenga ku mendiro, ‘Ani Kurais mina, ani Gotri to ani humbwewani rini keke mwaseni a taro.’ 


text:
E, hima forini hopwekondau humwe oti, o hima rihi. Woro humwe ni hopwekondau ka hima ni okulandau nau rihi fori ri etisini wasamba owesini ya ri wangasinda. Wondani humwe ni hopwekondau hima o ri ata tini ri mendikoni nimba ya ri eripeꞌaripenda. Woro o ri nau eripeꞌaripe sumbu hingambwa ai sembe ki sukwatalesindau. 


text:
<pb/>Hima ri me ki sikaro ti, rini ele mwaꞌambwe hinga tinda heiye tokwe ri dau. Woro hima ri nuwe ki ri sairo ti, rini do nuwe kipe, nuwe kipe mwaꞌambwe leni ri bwandau. E, hima me ki ri sikaro ti, rini ele mwaꞌambwe hinga tinda heiye tokwe ri dau. 


text:
Rini ele ri heini ri mendiro mwaꞌambwe leni amwei ri bwandau. Wondawani hima forito o ri mwanji ni ri ratani inaka ki ri toronambusi nambwe. 


text:
Woro hima fori ka mwanji ni ratani ri toronambusiro ti, rini o sumbu hinga keke ka mwanji ni ri ohounandau, “Gotri rini mwanji mwe naha kumbwa ri bwandau.” 


text:
Kari hima Gotri rini humbwewani ri taro ti, rini Gotri mwanji numbwa ri bwandau. Hinde wowani, Gotri ri Himamwale tipache tumbwa rini ha nambwe. 


text:
Hima fori ori Che ni sembe hano ti, rini ete da ete da himamwale kipe ri torono. E, hima fori ori Che ni sawesiyaꞌaino ti, rini ete da ete da himamwale kipe hinde ri toro kumbwa. Minambwe naha. Gotri sembe enge a ti rini ki o ya ete dakonda.<pb/>


text:
Ka gisi kumbwa Farisi hima le mwanji foti ka hinga ya wu mendi: “Jisas ri himache hinga waꞌaisiwani uku wunu ri yasindau hima le miyafo naha sukwandani ele Jon himache ni dikisini indau.” 


text:
Jisas kale Farisi hima lei inaka ti ya ri mendi. Wosini Jutiya mapwa ri hanjaꞌaisini Galili mapwa tokwe ya ri ai i. 


text:
<pb/>O Sameriya indau numbo ki ri ini ko laka foki ya ri raru. O ko mwe hi ti, Saika. Do Saika ko ti, imbihumbwa Jekop ri che Josep ni haro nuwe tipa ni takaisindau. 


text:
Woro o ko ki Jekop uku ti kinani ri eiro wa ti ya da. Jisas ri indawani talihapa rihi ti rini mendifuwani o uku ti wa ki ya ri lininda. Woro nika ti gondi naha ki ya da. 


text:
<pb/>Wondawani Sameriya kipe humwe foti o wa ki uku ti ki ya ti ta. Wowani Jisas ka hinga ya tini sawe, “Uku sumbwe ma ani hawa ani a.” 


text:
Wowani Sameriya ko kipe humwe ya rini sawe, “Mini Juta hima kupu fo, e, ani Sameriya pe humwe, hinde wowani ete mi sawero, ‘Uku sumbwe ma ani hawa ani a’?” Hinde wowani, Juta hima kupu le Sameriya himako ga funda wu etinda nambwe. 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ya tini ri sawe, “E, nini Gotri peresen tinga do uku sumbwe keke nini sawendau hima ga fini ni kipe naha ni hambwani ninjenga ori hima ni silipo himamwale ga dau uku sumbwe nini ri hakoro.” 


text:
Wowani o humwe ya rini sawe, “Apukolaka, mini hatumwa nambwe, do wa ki dau fwa kaimbwa naha. Woro ka himamwale ga dau uku soki mi ratakondau? 


text:
Nui atei Jekop do wa ni eisiwani elero fwa nunu ni ri haro. Woro metengei naha rini ga ri che lenga ele bulumakau sipisip lenga o kumbwa funda wu andaro. Woro mini rini ni mi dikisindauꞌu?” 


text:
Ete wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya tini sawe, “Ele hima hinga tinda ete do fwa ni wu awa amwiningi wunu rikaꞌaini uku sumbwe hi keke ai wunu saino. 


text:
E, hima forini do ai uku sumbwe rini ani hawa ri ano ti, gisi fo amwiningi rihi ti rini rikaꞌaini uku sumbwe hi keke hinde ri ai wo kumbwa, mina. Ka uku sumbwe rini ani hano ti, fwa elendau hingambwa rini elesino. Wosiwa o fwa gisi gisi rini ki ete sukwandani ete da ete da himamwale kipe rini handano.” 


text:
Wowani o humwe ya rini sawe, “Apukolaka, o uku sumbwe mihi ma ani hawa ani a. Wowa ichai uku sumbwe hi tinga ani saiwa do wa eiro fwa tokwe uku ti ki hinde apa ani ai tanda kumbwa.” 


text:
Ete wowani o humwe ga mwanji wasa ka hinga ya ti sawe, “Ani hurache nambwe.” Wowani Jisas ya tini sawe, “O mwe naha ki ni sawendau, nini hurache nambwe. 


text:
Hinde wowani, imbihumbwa ni hurache le tapaꞌangimbwa. Woro apa hima foringa ni dau ti, o ni hurache mina. O mwanji nihi mwe naha.” 


text:
Wowani o humwe ya rini sawe, “Apukolaka, apambwa ani hambwahiro, mini Gotri mwanji bwarakarandau hima fo. 


text:
Nui atei hima wunu ka gimba ki wu ini Gotri ni wu lotu wondaro. Wowani kundo, Juta hima kupu le, ya ku saweu, Gotri ni lotu nu wono michi o Jerusalem ko laka kumbwa dau.” 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ya tini sawe, “O bai humwe, nini ai mwanji numbwa ma sirina. E, gisi foti o sukwakonda. Wowa o gisi ki hima le do gimba ga Jerusalem ko laka ga opi kumbwa Yapai ni hinde wu lotu wo kumbwa. 


text:
Kunu ku hambwanda nambwe hima ni ku lotu wondau. Nunu nu hambwandau hima ni nu lotu wondau. Hinde wowani, Gotri hima ai ratandau sumbu ti, o nunu Juta hima kupu leki sukwandau. 


text:
Mwe naha Gotri ni lotu wono hima le himamwale tinga mwanji mu mwe naha tinga rini ni lotu wu wono gisi mwe ti ya tanda, apa sukwahiro. Hinde wowani, Yapai ele lotu wondau hima miya hinga le keke ri wondau. 


text:
Gotri rini himamwale. O keke hima le rini ni wu lotu wo kinawa himamwale tinga mwanji mu mwe naha tinga sa rini wu lotu wo.” 


text:
Wowani o humwe ya rini sawe, “Ani hambwanda, Kurais hi uchandau Mesaiya o takonda. Ri tano gisi tiki ele sumbu hinga tinda ete nunu ri sawekaweno.” 


text:
<pb/>O hinga ri sawendawani ri himache le ya wu ai ta. Wu ta wu heiwani humwe fonga mwanji ti fi anambwandawani wunu inaka miyafo ya wu hambwanda. Wofunu rini ga mwanji ti wu anambwani ete rini wu sawe nambwe, “Bwele mwaꞌambwe ni mi ra kinani tini mi silindau?”, “Hinde wowani tini ga mwanji ti ki anambwandau?” 


text:
“Ma ku tani dele imbihumbwa a wosindaro sumbu le ani sawero hima ri ku hei. Hinde, rini Kuraisiꞌi?” 


text:
Wowani ri himache letombwa wunjenga ya wu anambwani sawe, “Hinde, hima foto ahirahi ti rini rataroꞌo?” 


text:
Ete wowani Jisas ya wunu sawe, “Ahirahi ahi ti ka hinga: Ani humbwewani a taro hima i okokona tumbwa a sirinani o ri tau a humbu ki. 


text:
<pb/>“E, kunu ete ku sawendau: ‘Aku eino gisi ti nika opuriꞌopuri ete dau.’ Woroti kunu a sawe, tau kuhi ti norukweni ma ku orotoronehei, ahirahi mwe ti wosihiro. 


text:
Ahirahi eino hima ri rini tau wasa rihi ri torondani ete da ete da ahirahi leni ya ri waunda. Wondani ahirahi kindau hima ringa ahirahi eindau hima ringa fini anaꞌape ya fi eripendakonda. 


text:
Kunu a humbwero ti, imbihumbwa ku ra nambwe tau tokwe ku ini ahirahi ku ei ki kunu a humbwero. Hima ba fweleto tau kwambu wu rasiwani kunu amwei tiki ku ini ahirahi le ku eini ku waundau.” 


text:
<pb/>Sameriya pe hima miyafo ka humwe i mwanji tini wu mendikoni Jisas ni sembe ti ya wu ha. Hinde wowani, o humwe ka hinga sawero keke, “Imbihumbwa a wosiro sumbu hinga tinda ete ri ani sawetukwaro.” 


text:
Ete wokoni Sameriya pe hima le rini tambwa tani wunu ga ri da kinani ya rini wu torosi. Wosiwani o ko ki gisi fisi ya ri da. 


text:
Wondani o humwe ni ya wu sawe, “Ni mwanji tumbwa nu mendini sembe ti do hima ni nu ha nambwe. Mina. Ri mwanji minde ni nunjenga nu mendini ka hinga nu hambwandau, ka hima naha tombwa dele nuwe pe himiyama hurahama leni ai raꞌaindau.” Jisas king tau ra himache ri che tini kipe ai ri wosiro 


text:
Jisas rinjenga mwanji ti ka hinga amwei ya ri sawenda, “Gotri mwanji bwarakarandau hima ri ko mu tiki rini hi nambwe.” 


text:
Ri ini Galili ko tiki ri raruwani Galili pe hima le rini heikoni ya wu eripeꞌaripe. Hinde wowani, wunu okwe Jerusalem ko tiki wu dasini ka Pasofa gisi laka ki ri wosiro ele sumbu hinga tinda ete wu heiro. 


text:
<pb/>Wosini ri ai ini Galili mapwa tokwe dau Kena ko ki ya ri raru. O ko ki mwasembwa fwa ti ri jamekowani waini uku hinga siraro. Woro Kapaneyam ko tiki king tau ra himache fori dawani ri hurahama che ri ya hahungonda. 


text:
Woro o hima Jisas Jutiya ko andosini Galili mapwa tokwe taro mwanji ti ri mendini rini tambwa ri ini rini ni ya ri atasimbwatasi, ri tani kamindache naha hakondau ri che ni ri okulawa kipe rini ai wosi ki. 


text:
Wowani Jisas ya rini sawe, “E, kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe le ku hei nambwe nawa sembe ti hinde ku ha kumbwa.” 


text:
Wowani Jisas ya rini sawe, “Ma i. Mi che himamwale ga o ai ri da.” Wowani ori hima Jisas i mwanji ni sembe ri hani ya ri i. 


text:
Ete ri indawani ri himache le numbo tiki rini wu heini ya rini wu sawe, “Mi che himamwale ga ai da.” 


text:
Wowani ya wunu ri sili, “Bwele amwa naha ki kipe hinga ri mendiro?” Wowani ya wu sawe, “Injele nika ti gondi naha ki daro ti, gamindache ri yekwehimewani tape hi ti rini humburo.” 


text:
O hinga wu nawani ri yapai ya hambwa, injele ka amwa naha hinga ki Jisas ete rini sawero, “Mi che himamwale ga o ai ri da.” Wosini rini ga ri hima kupu lenga tinda ete sembe ti ya wu ha. 


text:
Jisas Jutiya mapwa ri andosini Galili mapwa tokwe ri raruni ka sumbu ya ri wosi. Wowani kwambu chele sumbu ri wosiro ti, numbo fisi ya i.<pb/>


text:
<pb/>Jerusalem ko tiki Sipisip hi uchandau lengenumbo takai ki fwanjuweiche fori ya da. O fwanjuwei hi ti Hipuru mwanji tiki ka hinga wu uchandau, Betesita. O fwanjuwei gamba ki tapaꞌangimbwa kiro tapa aka ti ya da. 


text:
Wondawani ele tapa aka ki hahungo hima le miyafo naha ya wu lininda. Wunu miyasa hima fwele, seke kapwa hima fwele, e, talihapa dingambwa hima fwele ete ya wu lininda. [Wondani fwa ti imbikiꞌembeki kinani ya wu nikisinda. 


text:
Hinde wowani, gisi fweleki Apukolaka i ensel rito sikani o fwanjuwei ki raisini hakweitakweiwani imbikiꞌembekindau. Wondawa metengei naha o fwa we ki raino hima ri, hahungo rihi ti kipe ri ai wosino.] 


text:
Jisas ori hima ri heiwani tukuyandawani ya ri hambwa, asama miyafo naha ete ri hahungondaro. Wosini Jisas ya rini sawe, “Tape mihi kipe wosi ki mi okokonandauꞌu?” 


text:
<pb/>Wowani hahungo hima ori ya sawe, “Hima laka, fwanjuwei ti imbikiꞌembekiwani namoto ani okulani ani toroni rawaino? Mina. Anjenga a rai ki a wondau, wondawani mina, hima fweleto mwaseni ani dikisini ya wu raindau.” 


text:
Wowani metengei naha ori hima i tape ti kipe naha rini wosiwani saini ri topo ri toroni ya ri i. Ka sumbu sukwaro gisi ti, Juta hima kupu lei himati gisi foki sukwaro. 


text:
Wowani Juta hima kupu le kipe wosiro hima o rini ya wu sawe, “Apa himati gisi. Topo kichani i kei. Nui lo mwanji o tini minambwe nasindau.” 


text:
Wowani mwanji wasa ti ya wunu ri sawe, “Ka kipe ani wosiro hima ri ete ani sawe, ‘Topo mihi ma toroni i.” ’ 


text:
Wowani kipe wosiro hima ori ya hikisa. Hinde wowani, ka michi ki himiyama hurahama miyafo naha dawani Jisas wunu andosini ete iro. 


text:
<pb/>Dani inumbwa Jisas Gotri aka laka we tiki rini heini ya rini sawe, “Ma mendi. Apa kipe ti mi wosihiro. Kapwa sumbu ti ai wo kei. Ma ai wowa apa nomo omwesika naha foti o mini ki sukwakonda.” 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu le Jisas ni sembe enge ti ya wu anda. Hinde wowani, hima ti gisi ki o sumbu hinga ri wosiro ti keke. 


text:
Ete wowani Jisas ga mwanji wasa ya wunu sawe, “Yapai ahi ele gisi hinga tau ete ri randau. Woro hingambwa ani okwe do tau ete a randau.” 


text:
Ete wowani Juta hima kupu le Jisas ni wu yewa ha kinani gamwe tinga mwe naha ya wu hambwa. Hinde wowani, himati gisi sumbu wuhi numbwa ri yetupwasini ri wo nambwe, foti ka hinga ri sawero, Gotri o ri Yapai naha. O mwanji hinga ri bwaro keke, rini Gotri hingambwa rinjenga ri naro. Gotri Che ri rini tau rano kwambu ri torosindau 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas mwanji wasa ka hinga ya wunu ri sawe, “Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Che ri ri inaka ki sumbu foti hinde apa ri wosi kumbwa, mina. O ri Yapai wosindau sumbu hinga ni ri heisini hambwa hambwa ya ri wosiu. Ele sumbu hinga tinda ete Yapai wosindau hingambwa Che okwe ya wosiu. 


text:
Yapai Che keke funda ete ri wondau, o keke ri wosindau sumbu hinga tinda ete ya rini mekuu. Woro kale sumbu ni dikindau tau laka ni o rini mekukonda. Wondawa kunu inaka miyafo ya ku hambwakonda. 


text:
Yapai matimat ki haro hima leni ai ri rasaisini himamwale ako ri ai handau. Woro o hingambwa Che ri okwe ri okokonandau hima leni himamwale ako ri ai handau. 


text:
Yapai hima forini hinde ri kili kumbwa. Ele hima ni kilino tau hinga tinda ete ri Che numbwa ri hasindau. 


text:
Wosiwa ele hima hinga Yapai hi tini rasaindau hingambwa Che ri hi ni o hingambwa wu rasai kinani. Hima le Hima i Che dori hi tini wu rasai nambwe nawa, ka rini humbwewani taro Yapai hi ti hinde wu rasai kumbwa. 


text:
<pb/>“Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Hima ri ai mwanji ni ri mendini ani humbwewani a taro hima rini sembe ti ri hawa, rini ete da ete da himamwale kipe ti rini ga dano. Wosiwa rini apa koti ki hinde ri eti kumbwa, mina. Rini handau sumbu ni ri dikisini apa himamwale ako ga ri dau. 


text:
<pb/>“Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Gisi fo o sukwakonda, woro apa sukwahiro. O keke matimat ki siro hima le Gotri Che i tumwa ni ya wu mendikonda. Wondawa ri mwanji ni mendini sirinaro hima le himamwale kipe ya wu torokonda. 


text:
Yapai himamwale mu naha rini ki dau. Woroki ri Che rini kwambu ri hawani rini okwe himamwale chele. 


text:
Woro kunu apa ka tini inaka tenge miyafo ku hambwa kei. Matimat ki siro ele hima hinga tinda ete ri tumwa ni wu mendino gisi ya tanda. 


text:
O gisi tawa wunu matimat wu hanjaꞌaisini o wu ai saikonda. Wondawa sumbu kipe wosindaro hima le wu ai saini himamwale ako wu torosini ya wu dakonda. Woro kapwa sumbu wondaro hima le wu ai saini koti ki wu etini huruhumba ya wu heikonda. Jisas ni sawehambwaro hima fwele o da 


text:
<pb/>“Ani anjenga ai inaka ki sumbu foti hinde apa a wosi kumbwa. Ani ai Yapai mwanji numbwa a sirinani hima lei sumbu a kilindau. Woro hima ni kilindau sumbu ahi ti kipe naha. Hinde wowani, o ai okokona ni a sirinanda nambwe. Ani ka ani humbwewani a taro hima ri okokona tumbwa a sirinandau. 


text:
Woro hima fori dasini ani okulani ani ni amwei ri sawewa o ani hambwanda, o mwanji ri ani sawero ti mwe naha. 


text:
<pb/>“Imbihumbwa Jon ni mwanji ku humbwewani iro. Wosiwani rini mwanji mwe naha tini amwei naha kunu ri sawero. 


text:
Ani hima foto etisini ani ni okulani mwanji ri bwa ki inaka miyafo ani hambwanda nambwe. Ani Gotri ai kunu raꞌai kinani do mwanji a bwandau. 


text:
Jon rini lamu to okundani taiyandau hinga. Wondawani kunu ri daro gisi fwele kumbwa rini ki taiyandau hi ni ku eripe kinani kui inaka ki ya ku hambwasi. 


text:
<pb/>“Woro Jon ani okulani amwei ani ni sawero sumbu ni dikindau mwaꞌambwe ti a torosindau. Dele tau hinga a randau ti, ele tau hinga ai Yapai to ani haro to mwanji hinga ani keke amwei bwandani ele himiyama hurahama ni ya mekunda, Yapai to ani humbwewani a taro. 


text:
Ani humbwewani a taro Yapai to rinjenga ani ni amwei sawero. Woro ori hima i tumwa ti ku mendindani ri miyaningisopo ti ku heinda nambwe naha. 


text:
Wondani ri mwanji okwe kui sembe we ki kwai da nambwe. Hinde wowani, Yapai humbwewani taro dori hima ni sembe ku ha nambwe. 


text:
Kunu Gotri chengi ele ni mwanji mu mwe ku hambwa kinani tau kwambu ku randau. Wondani ka hinga ku hambwandau, o chengi minde ki ete da ete da himamwale kipe ku torono. Woro ele chengi ki dau himiki hinga tinda ete ani numbwa amwei sawesindau. 


text:
Ani Yapai hi ki a tasiwani kunu ai mwanji ti ku mendini ku toronda nambwe. E, hima fori tani hi rihi numbwa ri bwawa ri mwanji ni ku mendini ya ku torokonda. 


text:
Kunjenga kui nindo ki hi laka kunu uchasi ki ku okokonandau. Wondani Gotri funda naha ki tandau hi laka tini ku toro ki ku okokonani ku wakineheinda nambwe. O hinga ti, Gotri ni sembe ti hinde hinga ku hakondau? 


text:
Kunu apa ete ku hambwa kei, ani ai Yapai miyaningisopo ki kunu a kotimwono. Mina. Kunu kotimwono hima ri, o Moses. Woro kari hima to kunu okulano nani ete ku nikisindau. 


text:
E, Moses mwanji ni sembe kuhi ti ku hawambwa, ai mwanji okwe sembe ku hano. Hinde wowani, rindo ani ni kairo. 


text:
Woro ka ri kairo mwanji ni sembe ku ha nambwe keke apa a sawendau mwanji tini hinde hinga sembe ku hano?”<pb/>


text:
O sumbu ri humbusini dani ini Jisas Galili fwanjuwei angi tokwe ya ri i, o fwa hi foti, Taipiriyas. 


text:
Wondawani himiyama hurahama miyafo naha rini sirinani ya wu inda. Hinde wowani, hahungo hima leni kwambu fwele ri wosiro sumbu tini ka wu hei to. 


text:
Wosini Jisas ri maꞌaikaꞌaini ri heiwani himiyama hurahama miyafo naha rini tambwa ya wu tanda. Wondawani Filip ni ya ri sawe, “Dele himiyama hurahama miyafo naha wu ano bereti soki apa nu rano?” 


text:
<pb/>Ete wowani Filip ga mwanji wasa ti ka hinga ya rini sawe, “E, tau rawani asama funda humbukondawani torono ya hinga nu raꞌaini bereti le nu rani nu ratasiwa, apa dele himiyama hurahama anasawe hinga tinda ete kapwache kapwache wu awa hinde apa wunu chiki kumbwa.” 


text:
“Che fori bereti tapaꞌangi ga fwaiꞌomwe fisi ga dohaꞌa ri torosinda. Woroti delehaꞌa himiyama hurahama miyafo hinde apa wunu chiki kumbwa.” 


text:
Wowani Jisas ya wunu sawe, “Ele himiyama hurahama ma ku sawewa sa wu liti.” O michi ki ki miyafo naha ya da. Wowani ele hima hinga ya wu liti. Woro wu litiro hima mwe le 5,000 hinga. 


text:
<pb/>Wu litisiwani Jisas o bereti ri torosini Gotri ni ri weseꞌasini ele hima ni ri humwasini ya wunu ha. Wosini ka fwaiꞌomwe fisi ni o hingambwa ya ri wosi. Wosiwani wui okokona tiki wu ano hinga ya wu anda. 


text:
Wu ani wunu chikiwani ri himache leni ya ri sawe, “Ele ete dau atiparatipa fokumbwa ma ku wau, apa ahirahi fwele nimba dani walambe i ki.” 


text:
Wowani ka tapaꞌangi bereti wu ani andosiro atiparatipa le fokumbwa wu wausini hala tapaꞌangi tapaꞌangi ini hatachi fisi ya ete wu waro. 


text:
<pb/>Ele himiyama hurahama o kwambu chele sumbu hinga ri wosiro tini wu heini ya wu sawe, “Mwe naha, rini do nuwe ki sika ki bwasiro Gotri mwanji bwarakarano hima kari to sikaro.” 


text:
Wowani Jisas ya ri hambwa, rini wu toroni raꞌaini wui king apukolaka hinga rini wu esi ki. O hinga keke wunu andosini rini bati gimba tokwe ya ri ai rau. Jisas fwanjuwei tenge tiki eti eti iro 


text:
Wu raini kanu tenge tiki wu rauni fwanjuwei angi tokwe Kapaneyam ko ki ya wu i ki. Wondawani ya hundu, woro Jisas wunu tambwa i nambwe. 


text:
Kanu tenge tiki fwa wu tindawani tapaꞌangi tumbwaꞌa tapaꞌangi hatachi funda kilomita hime hinga ya wu inda. Wondani wu heiwani Jisas fwa tenge ki ri eti eti wunu tambwa takaini ya ri tanda. O tini wu heikoni ya wu aki. 


text:
Wowani rini wu toroni kanu tenge tiki wu rakaru ki ya wu okokona. Wosiwani kanu oti wu i kinani wu indaro ko ki metengei ya ete raru. Himiyama hurahama le Jisas ni wu wakitekindaro 


text:
<pb/>Dani ini lindanawani ele himiyama hurahama fwanjuwei angi tokwe daro leto ya wu hambwa, injele kanu miyafo wu hei nambwe funda naha tombwa daro, woro Jisas o kanu tenge ki ri himache lenga ri rau nambwe, ele ri himache letombwa rauni wu iro. 


text:
Woroti Taipiriyas ki taro kanu fwele okwe Apukolaka ka bereti Gotri ni ri weseꞌasini wu aro michi takai tiki tani yenjimbelesini ya da. 


text:
Ele himiyama hurahama wu heiwani Jisas ga ri himache lenga da numbwa. Wowani kanu tenge fweleki wu rauni Kapaneyam ko tokwe Jisas ni wakini ya wu i. Jisas hewen pe bereti 


text:
<pb/>Wu ini fwanjuwei angi tokwe rini wu heini ya wu sawe, “Ondiyakandiyandau hima, ahaꞌa ki hinde gisi mi taro?” 


text:
Wowani Jisas mwanji wasa ya wunu ri sawe, “Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Do ku ani wakitekindau ti, kwambu chele sumbu ku heiro ti keke mina, ka bereti ku awani sembe ti kunu talero keke ku ani wakitekindau. 


text:
Apa kapwasino ahirahi keke tau ku ra kei. Mina. Kunu ka ete da ete da ahirahi keke tau ma ku ra. Ahirahi mwe ti ete da ete da himamwale ni sawero. Woro ka ahirahi hinga ti Hima ri Che dori to kunu hano. Yapai Gotri o sumbu hinga Che to wosi kinani ri ohounani ri wupa ya rini wosi.” 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ya wunu sawe, “Gotri tau ti ka hinga: Kunu Gotri humbwewani taro hima ka rini sembe ti ma ku ha.” 


text:
<pb/>Wowani ya rini wu sawe, “Mini apa bwele kwambu chele sumbu fotini mi wosiwa nu heitoni mi mwanji tini nu sirinani sembe ti nu hano? Bwele sumbu ni mi wosino? 


text:
E, nui atei hima, hima da nambwe michi tiki mana ti wu aro. Woro Gotri chengi o sumbu ni ka hinga sawero, ‘Rini hewen kipe bereti wu a kinani wunu ri haro.” ’ 


text:
Wowani Jisas ya wunu sawe, “Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Moses hewen pe bereti tini kunu ha nambwe. Mina. Ai Yapai to hewen pe bereti mwe naha tini kunu handau. 


text:
Hinde wowani, ka kunu handau bereti mwe ti, hewen ko ti andosini nuwe tokwe sikani nuwe pe himiyama hurahama leni himamwale ti ri handau.” 


text:
Wowani Jisas ya wunu sawe, “Ani andombwa himamwale ga dau bereti. Ani tambwa tano hima ri, iche ti hinde apa rini ha kumbwa. E, hima ani ni sembe ri hano ti, uku sumbwe hi ti hinde apa rini sai kumbwa. 


text:
Yapai ani ni haro himiyama hurahama hinga tinda ete ani tambwa wu tano. E, hima ani tambwa wu tano ti, ele hima gumwa hinde wunu a si kumbwa. Minambwe naha. 


text:
Hinde wowani, ani hewen ko ti ani hanjaꞌaisini a sikaro ti, ai okokona ni a sirina ki a sika nambwe, mina. Ani ani humbwewani a sikaro hima ri okokona ni a sirina kinani a sikaro. 


text:
Ori hima ani humbwewani a taro ri okokona ti ka hinga: Apa dele ri ani haro himiyama hurahama fori ani hanjaꞌaiwa walambe rini i hinga, mina. Gisi jipe humbuno ki ai wunu a rasaino. 


text:
Hinde wowani, ai Yapai ri okokona ti ka hinga: Ele hima hinga tinda ete Hima ri Che dori ni wu heini sembe rini wu haro ti, wunu ete da ete da himamwale kipe wu torono. Wosiwa gisi jipe ki ai wunu a rasaino.” 


text:
<pb/>O mwanji hinga ri bwasiwani Juta hima kupu fwele rini ni kapwa inaka wu hambwandani ya wu anambwa anambwanda. Hinde wowani, Jisas ete sawero keke, “Ani andombwa hewen ko ki andosini sikaro bereti.” 


text:
Wondani ya wu sawe, “Dori hima Jisas, Josep i che. Ri nuwai yapai nu hambwanda. Hinde wowani ete ri sawero, ‘Ani hewen ko ti ani hanjaꞌaisini a sikaro’?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya ri sawe, “Apa kunjenga kui nindo ki kapwa inaka ku hambwandani mwanji miyafo ku anambwa anambwa kei. 


text:
Hima fori rinjenga ri okokona ki ani tambwa hinde ri ta kumbwa, mina. Ani humbwewani a taro Yapai to hima forini toroni longowa ori hima ani tambwa ri tano. Wosiwa gisi jipe humbuno ki ai rini a rasaino. 


text:
Gotri mwanji bwarakarandaro hima le kairo chengi ki ete sawe, ‘Gotri ele himiyama hurahama ni ri ondiyakandiyano.’ Ele hima hinga tinda ete Yapai mwanji ni wu mendini rini ni wu hambwani wu sirinandau le, wunu ani tambwa tandau. 


text:
<pb/>“Hima fori Yapai hei nambwe. Dori hima Gotri ga dasini ri sikaro to ori hima tombwa Yapai heiro. 


text:
Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Hima fori sembe ani ni hano ti, ete da ete da himamwale rini ga dano. 


text:
Ani himamwale ga dau bereti, hewen ko ti ani hanjaꞌaisini a sikaro. E, hima fori do bereti ni ri ano ti, rini himamwale ga ete ri dano. Do bereti o ai hima tape, do nuwe ki dau hima le himamwale kipe ni wu toro kinani wunu ani hakondau.” 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu le wunjenga wui nindo tiki mwanji au hinga ya wu anayendani ya wu sawe, “Hinde wowa kari hima ri hima tape ti nunu ri hawa nu ano?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga ya ai wunu sawe, “Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: E, Hima ri Che dori ri hima tape ga ri fi ga ku a nambwe nawa, kunu apa ete da ete da himamwale ga hinde ku da kumbwa. 


text:
E, hima fori hima tape ahi ga fi ahi ga ri ano ti, ete da ete da himamwale rini ga dano. Wondawa gisi jipe ki ai rini a rasaino. 


text:
Himamwale ga dau Yapai ri ani humbwewani a tasini ri kwambu ki himamwale ga a dau. Woro o hingambwa hima fori hima tape ahi ri ano ti, rini ai kwambu ki himamwale ga ri dano. 


text:
Dohaꞌa o hewen ko andosini sikaro bereti. Dohaꞌa bereti o imbihumbwa nui metele hima le asini wu haro hinga mina. Hima fori do bereti ni ano ti, rini himamwale kipe ri torosini ete da ete dano.” 


text:
Jisas kapaneyam lei lotu wondau aka ki wunu ondiyakandiyandani do mwanji hinga ni wunu sawero. Jisas rini himamwale ga dau mwanji ri torosindau 


text:
<pb/>Ete wowani ri himache le o mwanji wu mendini ya wu sawe, “Do mwanji kapwatako naha. Namoto apa mendini toro kumbwa?” 


text:
Woro Jisas ri inaka ki ya ri hambwa, ri himache le ri bwasiro mwanji o tini inaka tenge miyafo wu hambwandawani. Wokoni ya wunu ri sawe, “Do ai mwanji to inaka kuhi ti kunu jamekoroꞌo? 


text:
Gotri Himamwale tito hima ni ete da ete da himamwale ti handau. Hima tape nuhi ti gamweche ri hinde apa nunu okula kumbwa. Do mwanji kunu a sawero ti, o ete da ete da himamwale. 


text:
Woro kui nindo tiki dau hima fwele sembe wu ha nambwe.” Imbihumbwa kapwa Jisas sembe ha nambwe hima ele ga rini omwemendini hima lei tapa tenge ki rini hano hima ele ga wunu ni ri hambwasino. 


text:
Wosini mwanji gamweche ga ya ri ai sawe, “Do mwanji bomo mu keke ka hinga kunu a sawero: ‘E, Yapai hima forini kwambu ti ri ha nambwe nawa, ori apa ani tambwa hinde ri ta kumbwa.” ’ 


text:
<pb/>O mwanji hinga ri bwani humbuwani, Jisas himache miyafo naha rini hanjaꞌaisini ya wu i. Wosini rini ga wu ai i nambwe. 


text:
Wowani Jisas tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi Himache rihi leni ya ri sawe, “Kunu okwe ku ani hanjaꞌaisini ku i kiꞌi?” 


text:
<pb/>Wowani Saimon Pita ga mwanji wasa ka hinga ya rini sawe: “Apukolaka, namo tambwa nu ino? Ete da ete da himamwale ga dau mwanji mini ga dau. 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya ri sawe, “Kunu hinde, tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi ai Himache hinga kunu ani esi nambweꞌe? Woro kui nindo tiki dau hima fori himamwale kapwa rini ga o da.” 


text:
Hima mwe ri Jutas ni sawero, Saimon Isukariyot i che. Rini kale tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi Himache fo, woro dani ini rindo Jisas ni yeno hima lei tapa tenge ki o rini ni ri hakonda.<pb/>


text:
O sumbu hinga humbusiwani Jisas Galili mapwa kumbwa ya ri ichiꞌuchanda. Rini Jutiya mapwa tokwe ri i ki ri diyahandau. Hinde wowani, o ki dau Juta hima kupu le rini yeni si kinani wu hambwandawani. 


text:
Ka gisi ki Juta hima kupu lei gisi laka foti, ka hinga wu uchandau, Nikaꞌari Ba Kiro Gisi Laka, ya takai. 


text:
Wowani ri hipache le ya rini sawe, “Mini do ko ma hanjaꞌaisini Jutiya mapwa ki ma ini sumbu fwele mi wowa mi himache le wu heini sa wu hambwa. 


text:
E, hima fori hima lei miyaningisopo ki amwei ri da kinawa, rini sumbu fwele yanini ri wosinda nambwe. E, dele sumbu hinga mi wosindau ti nawa, dele himiyama hurahama i miyaningisopo ki amwei ma eti.” 


text:
Ete wowani Jisas ya wunu sawe, “Ani ai gisi mwe naha ti ta nambwe. Dele gisi hinga o kui gisi mwe naha tumbwa. 


text:
Do nuwe ki dau himiyama hurahama le hinde apa kunu omwemendi kumbwa. Wunu ani numbwa wu omwemendindau. Hinde wowani, wu wosindau kapwa sumbu wuhi ni amwei wunu a sawendau ti keke. 


text:
Kunjenga ma ku ini gisi laka kuhi ti ku hei. Ani o gisi laka kuhi ti hinde apa ani inehei kumbwa. Hinde wowani, gisi mwe naha ahi ti ta nambwe.” 


text:
O mwanji hinga wunu ri sawesini rini Galili mapwa ki ya ri da. Jisas Nikaꞌari Ba Kiro Gisi Laka hei ki iro 


text:
<pb/>Jisas hipache le ka gisi laka wu hei kinani wu isiwanimbwa, rini okwe ya i. Woro ri iro ti, amwei ri i nambwe, gainani ri iro. 


text:
Wondawani ele himiyama hurahama rini keke mwanji miyafo ki ya wu anambwanda. Ete wondani fwele sawe, “Rini hima kipe.” Wowani fwele sawe, “Mina, rini himiyama hurahama leni ri gambolombondau.” 


text:
<pb/>Ka gisi laka i nindo ki Jisas Gotri aka laka ki ri rarusini ele himiyama hurahama ni Gotri mwanji ti ya wunu ondiyakandiyanda. 


text:
Wondawani Juta hima kupu le wu apapanani ya wu sawe, “Hinde wowani dori hima ka hambwa laka ri hambwandau? Rini sukul ri wo nambwe.” 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya wunu sawe, “Do mwanji kunu a sawendau ti, o ai mwanji mina. O ri ani humbwewani a taro hima ri ri mwanji. 


text:
E, hima fori Gotri okokona tini ri sirina ki ri hambwandau ti, rini apa do a sawendau mwanji mu mwe ti amwei naha ka hinga ri hambwakonda: Do a bwandau mwanji ti, Gotri to sawero mwanjiꞌi, ai inakahambwa mwanji ni a bwandau. 


text:
Hima fori mwanji fwele ri inakahambwa ki ri bwandau ti, o hi rihi tini ri rasai ki ri wondau. E, hima fori rini humbwewani ri taro hima ri hi ni ri rasai ki ri rawa, rini sumbu mwe naha tini sirinandau hima, gambondau sumbu fo rini ki da nambwe. 


text:
<pb/>“Imbihumbwa Moses Gotri lo mwanji ni kunu ha nambweꞌe? Woro kui nindo ki hima fori o Gotri lo mwanji ni sirinanda nambwe. Bwele mu keke ku ani yeni si ki ku anakwendau?” 


text:
Wowani ele himiyama hurahama mwanji wasa ka hinga ya rini sawe, “Himamwale kapwa fo mini ki o da. Namoto mini yeni si ki anakwendau?” 


text:
Ete wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya wunu sawe, “Ani kwambu chele tau fo a wosiwani kunu tinda ete ku apapanaro. 


text:
Moses hima tape kupu kutondau sumbu tini kunu sawendiriro. Mwe naha, do hima tape kupu kutondau sumbu rini ki sira nambwe. O rini ni mwaseni sukwaro metele hima nuhi ki siraro. O keke apa kundo himati gisi ki kui che leni hima tape kupu ti ku kutondau. 


text:
Kunu Moses lo mwanji ni kipe naha ku sirina kinani ku hambwandau, wosini himati gisi ki kui che leni hima tape kupu ti ku kutondau. Woro himati gisi ki ani okwe o hingambwa hahungo hima forini kipe tumbwa ai rini a wosisiwani bwele keke sembe enge a ti ku ani andau? 


text:
Apa miya ki nimba hei hei hima i sumbu ti kili kei. Ele mwaꞌambwe ki dau sumbu tinda ete kipe naha ma hambwasini pwe mi bwe kili.” Jisas rini Kuraisiꞌi? 


text:
<pb/>Wosiwani Jerusalem ko kipe himiyama hurahama fwele ya wu sawe, “Ele hima rini yewa ri ha kinani wu anakwendau hima mwe ri kari toꞌo? 


text:
Wo ma hei to! Mwanji ti hima wausindau apweli ki ri bwandawani wunu ga mwanji wasa foti rini wu sawenda numbwa. Mekupu hima ele mwe naha wu hambwandau poꞌo, rini Kurais? 


text:
Woro nunu nu hambwanda, dori hima ri taro ko minde rihi ti. E, Kurais tano gisi ti, hima fori ri taro ko minde rihi ti hinde apa ri hambwa kumbwa.” 


text:
<pb/>Jisas Gotri aka laka we ki ri dani ele hima ni Gotri mwanji ti wunu ri ondiyakandiyandani ri uchani ka hinga ya ri sawe, “Ani ku ani hambwani ko minde ahi ti okwe o ku hambwanda! Woro anjenga ai okokona ki a ta nambwe. Ani humbwewani a taro hima ri, ri sumbu ti mwe naha. Woro kunu rini ku hikisandau. 


text:
<pb/>O keke rini toroꞌinji kinani ya wu anakwe. Woroti ri gisi mwe ti ta nambwe. O keke hima fori tapa ti rini owe nambwe, mina. 


text:
Ele himiyama hurahama lei nindo ki hima miyafo sembe ti rini ni wu hasini ya wu sawe, “Kurais tano gisi ki kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe miyafo naha ri woni dori hima wosindau kwambu chele sumbu leni ri dikinoꞌo?” Jisas ni toroꞌinji kinani apungwandai kicha hima fweleni wu humbwero 


text:
<pb/>Farisi hima le wu mendiwani ele hima miyafo Jisas ri wosiro kale sumbu hinga leni ya wu bwanda. Wowani puris hima i apukolaka lenga Farisi hima lenga ori hima ni toroꞌinji kinani apungwandai kicha hima fweleni wu humbwewani ya wu i. 


text:
Jisas ya sawe, “Gisi faiche naha kunu ga a dasini ani humbwewani a taro hima ri tambwa ya ani ai ikonda. 


text:
Ete wowani Juta hima kupu le wunjenga ka hinga ya wu anambwanda, “Ka so mapwa naha ki ri isiwa hinde apa rini nu wakini nu hei kumbwa? Ka nui hima kupu le Girik lei ko leki hima kicha hinga wu dau ki ri ini Girik hima leni ri ondiyakandiyakondauꞌu? 


text:
Ka ete ri sawero ti, ‘Apa ku ani wakini hinde ku ani hei kumbwa,’ wosini ka hinga ete ri ai sawero ti, ‘Kunu a dano ko ti hinde apa ku ta kumbwa,’ woro kapi mwanji mu mwe ti hinde hinga?” Himamwale ga dau uku 


text:
<pb/>Ka gisi laka i gisi jipe ti gisi omwesika naha. Woro o gisi ki Jisas saini etisini ka hinga ri uchani ya ri sawe, “E, hima fori uku sumbwe hi tinga rini saiwa, ori hima ani tambwa sa ri tani uku sumbwe ti sa ri a. 


text:
Dohaꞌa mwanji Gotri chengi ki ka hinga sawesindau: Hima fori sembe ani ni ri hano ti, himamwale ga dau uku ti ri sembe ki ete sukwani elendano.” 


text:
Jisas ka mwanji hinga ri sawero ti, Gotri Himamwale ni ri sawero. Rini ni sembe haro hima le ka Gotri Himamwale ni waya o wu torokonda. Ka gisi ki hima le Gotri Himamwale tini wu toro nambwe, hinde wowani, Jisas ri ai saini hi omwesika ri toro nambwe ri dawani. Himiyama hurahama le nerimbe fisi wu huwaro 


text:
<pb/>Wowani himiyama hurahama fwele o mwanji ni wu mendini ya wu sawe, “Mwe naha, dori hima rini ka Gotri mwanji bwarakarano hima to do tasinda.” 


text:
Wondawani fwele sawe, “Rini Kurais.” Ete wowani fwele ya wu sili, “Hinde, Kurais to ka Galili mapwa ki takondauꞌu? 


text:
E, Gotri chengi ete sawero, Kurais rini Defit hima kupu fo hinga imbihumbwa Defit daro ko, Betelehem, ko ki sukwano.” 


text:
Hima fwele rini toroꞌinji kinani wu woro ti, hima fori tapa rini toro nambwe. Mekupu hima le Jisas ni sembe wu ha nambwe 


text:
<pb/>Ete wosiwani apungwandai kicha hima le, puris hima lei apukolaka le, e, Farisi hima le tambwa ya wu ai i. Wowani ya wunu sawe, “Hinde wowani rini ku rata nambwe?” 


text:
Ete wowani apungwandai kicha hima lenga mwanji wasa ka hinga ya wu sawe, “Imbihumbwa hima fori, kari hima bwandau mwanji hinga bwa nambwe.” 


text:
Mina. Woro kale himiyama hurahama Gotri lo mwanji wu hikisandau. O keke Gotri wunu wosiwani huruhumba naha wu sirasindau.” 


text:
“Ka nui lo mwanji hima ni nindumwasari nomo rini nu ha ki nunu ohounaroꞌo? Mina. Ri mwanji ti nu mendini ri wosiro sumbu ti norukweni nu hambwasini pwe.” 


text:
<pb/>Wowani wunu ga mwanji wasa ti ka hinga ya rini wu sawe: “Wo mini okwe Galili hima foriꞌi? Gotri chengi ti ma norukweni heini hambwa. Gotri mwanji bwarakarandau hima fori Galili mapwa ki hinde sukwa kumbwa.”<pb/>


text:
[Ete wosini ele hima wui aka lengu tokwe hisiwasi ya wu ichiꞌucha. Ete wowani Jisas Olif kimba laka tokwe ya ri i. 


text:
Wosini lindanakondawani nurumbumbwa ri saini Gotri aka laka tokwe ya ri ai i. Wosiwani himiyama hurahama miyafo rini haweini ya wu wau. Wosiwani ri litisini ya wunu ri ondiyakandiyanda. 


text:
Wondawani Gotri lo mwanji ni ondiyakandiyandau hima lenga Farisi hima lenga anahopwesini walambe sumbu ai wosiro humwe fotini ya wu rata. Wu ratani o humwe hima wemi naha ki ya rini wu esi. 


text:
Wosini Jisas ni ka hinga ya wu sawe, “Ondiyakandiyandau hima, do humwe anahopwesini walambe sumbu ti wondawani hima le tini heifikaro. 


text:
Moses lo mwanji ete nunu sawero, do humwe miya hinga ti humokuto ti ma nu takehe. Mini hinde hinga mi sawekondau?” 


text:
Ka mwanji hinga rini wu sawero ti, rini wu kotimwono numbo foti wu waki kinani ekeme wosindau hinga rini wu simiyaro. Wowani Jisas ri litini mwa ti ri onongosini tapa tongo rihi ki nuwe tiki ya ri kainda. 


text:
<pb/>Wondawani rini wu sili siliwani ri saini ri etisini ya wunu ri sawe, “Kui nindo ki hima fori kapwa sumbu fo rini ki da nambwe nawa, humokuto foti metengei naha do humwe ni sa ri takehe.” 


text:
Ete wowani o mwanji ni wu mendikoni wunu funda funda wu saini hoko tokwe ya wu raru. Mekupu hima le mwaseni wu raruwani wunu fwele ya wu jepi. Wosini Jisas wu hanjaꞌaisiwani barikapwa ri dawani o humwe to ri miyaningisopo ki ya ti eninda. 


text:
<pb/>Wondawani Jisas saini etisini o humwe ni ya ri sawe, “O bai humwe, hima mwe le soki dau? Hinde, hima fori nini kotimwo nambweꞌe?” 


text:
Wowani o humwe ga ya sawe, “Apukolaka, hima nambwe.” Ete wowani Jisas ya tini sawe, “Ani okwe nini a kotimwo nambwe. Ya ma i, wosini ichekai kapwa sumbu fo ai wosi kei.”] Nuwe ki okundau hi ti Jisas 


text:
<pb/>Wosini Jisas ya ri ai wunu sawe, “Ani nuwe ki okundau hi. Ani sirinano hima ri hundu tiki hinde apa ri i kumbwa, mina. Rini himamwale ga dau hi tini ri torono.” 


text:
Wowani Farisi hima le ya rini sawe, “Mini mi inakahambwa mwanji ni minjenga mi okula kinani amwei mi bwandau. O keke mwanji mihi ti mwe naha mina.” 


text:
Ete wowani Jisas ga mwanji wasa ya wunu sawe, “O mwe naha, ani ai inakahambwa mwanji leni anjenga ani okula kinani amwei a sawendau. Woro o ai mwanji mwe naha. Hinde wowani, a taro ko ti ani hambwanda, e, ani ai ino ko ti okwe ani hambwanda. Woro kunu a taro ko tinga ani ai ino ko tinga ku hikisandau. 


text:
E, hima ni a kili kinapo, ani norukweni rini a kilino. Hinde wowani, ani bati mina, ani humbwewani a taro Yapai to ani ga funda si randau. 


text:
Lo mwanji kuhi ki ka hinga sawesindau: E, hima fisi o mwanji hinga numbwa hima i mwakambe ki amwei fi bwawa, o mwanji fihi mwe naha. 


text:
Ani anjenga ani okulani mwanji ahi numbwa amwei a bwandau, wondawani ani humbwewani a taro Yapai to ai gumwa ki ri etisini ani keke o mwanji numbwa ri bwandau.” 


text:
<pb/>Wowani ya rini wu sili, “Yapai mihi soki dau?” Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “Ani ga ai Yapai ga sini ku hambwanda nambwe. E, ani ku ani hambwapo ai Yapai okwe ku hambwau.” 


text:
<pb/>Ele mwanji hinga ri bwaro ti, Gotri aka laka we ki kwai anguꞌomwe owendau aka tipa ki ele himiyama hurahama ni ri ondiyakandiyandani ri bwaro. Woro hima fori rini toroꞌinji nambwe. Hinde wowani, gisi rihi mwe ti ta nambwe. Kunu ani ino ko ki hinde apa ku i kumbwa 


text:
<pb/>Wosini ya ai wunu ri sawe, “Ani ya ani ikondau, wosiwa ku ani wakikonda. Wondani kunu kapwa sumbu kuhi tinga ya ete ku handakonda. Ani ino ko ti hinde apa ku ta kumbwa.” 


text:
Ete wowani Juta hima kupu le ya wu sawe, “Hinde wowani ete ri sawero, ‘Kunu ani ino ko ti hinde apa ku ta kumbwa’? Ka rinjenga ri ai yeni ri sikondau poꞌumo?” 


text:
Wowani ya wunu ri sawe, “Kunu do kai nuwe ki ku taro. Ani kari kau me ki a taro. Kunu ahaꞌa nuwe kipe hima tiya. Ani do nuwe kipe hima mina. 


text:
O keke kunu a sawehiro, kapwa sumbu kuhi tinga ete ku hakonda. E, ani ka hima hinga ani nandau tini sembe ku ani ha nambwe nawa, kapwa sumbu kuhi tinga ya ete ku handakonda.” 


text:
<pb/>Wowani ya rini wu sili, “Wo mini namo?” Ete wowani Jisas mwanji wasa ya wunu ri sawe, “Ani imbihumbwa ete kunu a sawendaro hima tombwa. 


text:
Ani kunu a kilino mwanji miyafo ani ki dau. Woro kari ani humbwewani a taro hima ori, ri sumbu ti mwe naha. Ele mwanji hinga tinda ete rini ki a mendiro ti, do nuwe ki dau himiyama hurahama leni a sawendau.” 


text:
Wosini Jisas ya wunu sawe, “Ichekai Hima ri Che dori ni o ku rasaikonda, wosini o gisi kumbwa ka hima hinga ani nandau tini ku ani hambwakonda. Wosinumbwa o ku hambwakonda, ani mwanji foti ai inaka ki a bwanda nambwe mina, Yapai ani ondiyakandiyaro mwanji hinga numbwa a bwandau. 


text:
Kari ani humbwewani a taro hima ri ani ga o da. Rini ani hanjaꞌaisiwani barikapwa a da numbwa. Mina. Hinde wowani, gisi gisi ele sumbu hinga ri okokonandau tumbwa a wondau.” 


text:
O mwanji hinga ri bwawani himiyama hurahama miyafo sembe ti ya rini wu ha. Mwanji mwe naha tito kunu wosiwa lalaunasini ku dano 


text:
<pb/>Wosiwani Jisas Juta hima kupu le sembe rini ni haro hima leni ya ri sawe, “E, kunu ani ondiyakandiyaro mwanji tini ku toronambuwa kunu ai himache minde naha. 


text:
Wondani mwanji mwe naha tumbwa ku hambwandano. Wosiwa o mwanji mwe naha tombwa kunu wosiwa lalaunasini ete ku dano.” 


text:
<pb/>Wowani wunu ga mwanji wasa ti ka hinga ya wu sawe: “Nunu Epuraham hima kupu. Nunu gisi fo hima fori nunu ekichasiwani nindumwasari ri tau ra himache hinga nu da nambwe. Woro hinde wowani ka mwanji hinga ni nunu mi sawero, ‘Kunu lalaunasini ku dano’?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya wunu ri sawe, “Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: Ele hima hinga tinda ete kapwa sumbu wu wondau ti, o wui kapwa sumbu tito apukolaka hinga etisini wunu ekichasindau. 


text:
Nindumwasari tau ra himache fori ya tiki rini rataro hima i aka ki ri hima kupu fo hinga hinde apa ete ri da kumbwa mina, ri che minde naha tombwa ri aka ki ete ri dano. 


text:
<pb/>“Ani, ani hambwanda, kunu Epuraham hima kupu. Woro ku ani yeni si ki ku anakwendau. Hinde wowani, kui sembe we ki ai mwanji fo ku toro nambwe. 


text:
Ani ai Yapai miyaningisopo ki ani heiro mwaꞌambwe tini kunu a bwandau. Wowani kunu kui yapai kunu sawero sumbu ni ete ku sirinandau.” Kui yapai Saiten 


text:
<pb/>Ete wowani wunu ga mwanji wasa ka hinga ya wu sawe, “Nui yapai Epuraham.” Wowani Jisas ya wunu sawe, “E, mwe naha kunu Epuraham anitafenita napo, Epuraham wosindaro sumbu hinga napo, ku wosiu. 


text:
Ani Gotri ki a rataro mwanji mwe naha numbwa tinda ete kunu a sawendau. Woro apa o keke ku ani yeni si ki ku anakwendau. Epuraham o sumbu hinga ri wosi nambwe. 


text:
Kunu kui yapai wosindau sumbu hinga numbwa ku wosindau.” Wowani wunu ga ya rini wu sawe, “Nunu nui nuwai hima numbo tenge humwe hinga wosini nunu ra nambwe. Nui Yapai funda naha ritombwa dau, rini Gotri.” 


text:
Ete wowani Jisas ga ya wunu sawe, “E, Gotri kui Yapai mwe naha napo, o ku ani okokonano. Hinde wowani, ani Gotri ga a daro tito a tasini do a da. Ani ai okokona ki a ta nambwe mina, Gotri to ani humbwewani a taro. 


text:
Hinde wowani ai mwanji norukweni ku ani hambwanda nambwe? Do mwanji mu mwe ti ka hinga: Kunu ai mwanji ti wasamba yayanasini ku mendinda nambwe. 


text:
<pb/>“Kunu kui yapai, Saiten, to kunu raro. Wosiwani kunu kui yapai ri okokona tunumbwa ku sirina ki au kunu saindau. Imbihumbwa kapwa rini hima ete ri yeni ri sindaro. Wondani rini sumbu mwe naha tini ri sirinanda nambwe. Hinde wowani, sumbu mwe naha rini ki da nambwe. Nimba gambo mwanji ri bwandau ti, o ri sumbu ni ete ri sirinandau. Rini mwanji nimba gambondau hima, wosini rindombwa mwanji nimba gambondau hima ele wui yapai. 


text:
Kui nindo ki hinde na hima naha foto ani ki dau kapwa sumbu foti amwei ri wono? E, mwanji mwe naha ki a bwandau nawa, wo hinde wowani mwanji ahi tini sembe ku handa nambwe? 


text:
Gotri ri che ri, rini ele Gotri mwanji hinga tinda ri mendindau. Woro kunu Gotri che mina. O keke kunu ri mwanji ku mendinda nambwe.” Epuraham sukwa nambwe dawani ani ete a daro 


text:
<pb/>Wowani Juta hima kupu lenga mwanji wasa ya rini sawe, “Mwanji mwe naha ki ka mini nu sawendau ti mi hambwanda nambweꞌe: Mini Sameriya ko kipe hima, wosiwani himamwale kapwa foti mini ki o da?” 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “Ani himamwale kapwa foti ani ki da numbwa. Mina. Ani ai Yapai hi tini a rasaindawani kunu hi ahi tini ku rakai kinani ku wondau. 


text:
Ani hi ahi tini a rasai ki a wonda nambwe. Woro hi ahi tini ri rasaindani koti mendindau hima hinga fo o da. 


text:
Mwanji mwe naha ki kunu a sawendau: E, hima fori mwanji ahi ni ri sirinano ti, rini hinde apa ri ha kumbwa. Minambwe naha.” 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu lenga ya rini sawe, “Apa mini nu hambwahiro, himamwale kapwa mini ga dau. Epuraham hasiwani Gotri mwanji bwarakarandaro hima le okwe haro. Wosiwani apa ka hinga o mi sawenda, ‘E, hima fori mwanji ahi ni ri sirinano ti, rini hinde apa ri ha kumbwa.’ 


text:
Hinde hinga mi hambwandau? Mini ka nui atei Epuraham ni mi dikisindauꞌu? Rini haro. Gotri mwanji bwarakarandaro hima le okwe haro. Mini bwele hima hinga minjenga mi hambwandau?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “E, ani hi ahi tunumbwa a rasaiwa, hi ahi ti tikisapu hinga. Woro ai Yapai, rini kui Yapai hinga ku nandau ti, rindo hi ahi ti ri rasaindau. 


text:
Woro kunu rini ni ku hambwanda nambwe. Ani rini ani hambwanda. E, ete a sawepo, ‘Ani rini ani hambwanda nambwe,’ wopo ani apa kunu hingambwa mwanji nimba a gambono. Woro ani rini ani hambwandani ri mwanji norukweni a sirinandau. 


text:
<pb/>“Kui atei Epuraham gisi ahi ri hei ki ri hambwaro tini nimba ete ri eripeꞌaripero. O tini ri heisini sembe rihi ti kipe naha ya i.” 


text:
Wowani Juta hima kupu le ya rini sawe, “Mini asama mihi ti 50 hinga i nambwe, woro Epuraham mi heiroꞌo?” 


text:
Ete wowani Jisas ya wunu sawe, “Mwe naha ki kunu a sawendau: Epuraham sukwa nambwe dawani ani ete a daro.” 


text:
<pb/>O hinga ri bwawani Jisas ni humokuto ba wu ekeheni rini wu ye kinani humokuto ti ya wu ruko. Wokowani Jisas Gotri aka laka ri hanjaꞌaisini ri yanini hoko tokwe ya ri raru.<pb/>


text:
Wowani Jisas himache le ya rini sili, “Ondiyakandiyandau hima, namoto kapwa sumbu wosiwani ori che miya sasiwani ri nuwai ete rini raro? Ori hima mwe to kapwa sumbu woroꞌo, ri nuwai yapai to kapwa sumbu woro?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ka hinga ya ri sawe: “Dori hima kapwa sumbu wo nambwe, e, ri nuwai yapai kapwa sumbu wo nambwe. Mina. Do sumbu hinga sukwaro ti, apa Gotri tau ti dori hima ki amwei o sirakonda. 


text:
Apa lindanasindau, o keke ka ani humbwewani a taro hima ri tau ti ma nu randa. Hundu o ya tanda, wowa hima fori tau hinde apa ra kumbwa. 


text:
<pb/>O hinga ri bwasini sungwa ti nuwe ki ri yini nuwe ga apenesini goro oti ri toroni ori hima i miya tiki ya ri hindi. 


text:
Wosini ya rini sawe, “Ma ini Siloam fwanjuwei ki uku ti ma ya.” Siloam hi mwe ti nu jamekowani ka hinga: “Humbwewani iro.” Wowani ri ini o fwa ki uku ti ya ri ya. Wosini kipe ri wosisini ri ai tani ya ri maꞌaikaꞌainda. 


text:
<pb/>Wondawani o ri ko kumbwa funda wu dau hima le, e, imbihumbwa rini heiwani ya mwaꞌambwe keke wunu ni uchandaro hima le ya wu sawe, “Dori hima ka litisini ele hima ni ya mwaꞌambwe keke uchandaro himaꞌa?” 


text:
Wowani fwele sawe, “E, ori hima o to.” Wowani fwele sawe, “Mina. Ka bai hima ori hima hingambwa, woro rini hima ba fo.” Ete wowani ori hima rinjenga ya ri sawe, “O ando sa to.” 


text:
Ete wowani rini ga mwanji wasa ti ka hinga ya ri sawe: “Jisas hi ete wu uchandau kari hima, rindo nuwengoro ri apenesini ai miya ki ya ri ani hindi. Wosini ya ri ani sawe, ‘Ma ini Siloam fwanjuwei ki uku ti ma ya! Wowani ani ini uku a yawani kipe ani wosisiwani ya a maꞌaikaꞌainda.” 


text:
Woro Jisas nuwengoro ri apenesini ori hima i miya ki ri hindiwani ori hima miya ti kipe ai rini wosiro gisi ti himati gisi foki ri wosiro. 


text:
Wosiwani ya rini wu ai sili, “Miya mihi ti kipe hinde hinga wai mini wosiro?” Wowani ya ai wunu sawe, “Nuwengoro ti ai miya ki ri hindiwani ani ini uku ti a yawani miya ahi ti ani ai riparo.” 


text:
Ete wowani Farisi hima fwele ya wu sawe, “Gotri kari hima ni humbwewani ta nambwe. Hinde wowani, rini himati gisi ni ri sirina nambwe.” Ete wowani hima fwele sawe, “E, hima fori kapwa sumbu ga dano ti, ka kwambu chele sumbu hinga hinde hinga apa ri wosino?” O hinga wu anambwakoni nerimbe fisi ya wu huwa. 


text:
<pb/>Wosini miyasa hima ori ni ya wu ai sawe, “Kari hima miya mihi ti kipe ri wosiro. Wosiwani mini hinde hinga rini mi saweno?” Wowani ya ri sawe, “Rini Gotri mwanji bwarakarandau hima fo.” 


text:
<pb/>Wowani ele Juta hima kupu le miya sasiwani ete rini raro ori hima apa kipe ai rini wosiwani ri maꞌaikaꞌaindau sumbu ni sembe wu ha ki wu diyaha. Wofunu o miya ai maꞌaikaꞌaindau hima, ri nuwai yapai ni ya wu ucha. 


text:
Ete wowani fi tawani ka hinga ya fini wu sili: “Dohaꞌa ki cheꞌe? Ka ki sawewani nu mendiro miya sasiwani ete raro che kihi dohaꞌaꞌa? Woro hinde wowani apa ri ai maꞌaikaꞌaindau?” 


text:
<pb/>Wowani ri nuwai yapai mwanji wasa ya fi sawe, “Si hambwanda, do che o si che, miya sasiwani ete rini raro che sihi. 


text:
Woro hinde wowani apa ri ai maꞌaikaꞌaindau, o sumbu hinga si hikisandau. E, miya kipe rini wosiro hima ri okwe si hikisandau. Kundo ma rini ku silinehei. Hima laka ri saihiro. Mwanji ti rinjenga ori bwakonda.” 


text:
<pb/>Ri nuwai yapai o hinga fi sawero ti, Juta hima kupu le keke fi akifuni fi sawero. Hinde wowani, Juta hima kupu le mwanji ti ka hinga wu injiro: E, hima fori Jisas hi tini ete ri sawewa, rini Kurais, wowa apa lotu wo aka wuhi ki rini toroꞌepikinawa funda ete sirani ri ino. 


text:
O sumbu hinga keke ri nuwai yapai ka hinga fi sawero, “Si che hima laka sairo. Ma rini ku silinehei.” 


text:
Wowani imbihumbwa miya sasiro hima ori ni wu ai uchawani ri tawani numbo fisi ya rini wu sawe, “Mini Gotri hi tini ma rasai. Nunu nu hambwanda, kari hima rini kapwa sumbu wondau hima.” 


text:
<pb/>Ete wowani rini ga mwanji wasa ka hinga ya ri sawe: “E, ani a hikisandau, rini kapwa sumbu wondau hima poꞌo, mina. Ani sumbu fonumbwa ani hambwanda. Imbihumbwa miya ani sasiro tito apa ya ani ai maꞌaikaꞌainda.” 


text:
<pb/>Wowani ya rini wu sawe, “Bwele sumbu hinga mini wosiro? Miya mihi ti hinde hinga mini ri okulawani riparo?” 


text:
<pb/>Ete wowani rini ga mwanji wasa ka hinga ya ri sawe: “Kunu a sawero ti, ai mwanji ku mendi numbwa. Hinde wowani ku ai mendi ki? Kunu okwe ri himache hinga ku sira kiꞌi?” 


text:
Nunu nu hambwasinda, Gotri ri mwanji ti Moses ni ri bwaro. Woro kari hima rini so mapwa ki ri taro, nunu rini nu hikisandau.” 


text:
<pb/>Wowani ori hima ga mwanji wasa ya wunu ri sawe, “O kui mwanji ba fo naha! Kunu ku hikisandau so mapwa ki ri taro ti, woro rindo miya ahi ti ri riparo! 


text:
Nunu nu hambwanda, Gotri kapwa sumbu wondau hima lei mwanji ti ri mendinda nambwe. E, hima fori Gotri ni lotu wondani Gotri ri okokona tunumbwa ri sirinandano ti, Gotri ri mwanji mendindau. 


text:
Imbihumbwa kapwa ki ete ta tani miya sasiwani nuwai ete rini raro hima i miya ti ai ripasiro sumbu ti nu mendinda nambwe. 


text:
<pb/>Wowani wunu ga mwanji wasa ya rini wu sawe, “Kapwa sumbu keke o hinga mini rasiwani o ki ete mi dau. Wosini apa nunu ni mi ai ondiyakandiyakondauꞌu?” O mwanji hinga rini wu bwakoni ya rini wu toroꞌepikina. Sembe ha nambwe hima le wunu miyasa hima hinga 


text:
<pb/>Jisas ri mendiwani ele hima rini saweni epikinawani ri iro. Woro ori hima ni ri ai heini ya ri sawe, “Mini Hima ri Che dori ni sembe mi haroꞌo, mina?” 


text:
Wowani mwanji wasa ya ri sawe, “Apukolaka, namoni mi sawendau? Mi ani sawewa sembe ti rini ani ha.” 


text:
Wowani ori hima ya sawe, “Apukolaka, mwe naha sembe ani handau.” Ete ri nakoni seke ri ombungweni Jisas ni ya ri lotu wo. 


text:
<pb/>Wowani Jisas ya sawe, “Ani hima leni a kili kinani do nuwe ki a sikaro. Woro keke ele miyasa himako kipe wu ai heindawa miya heindau himako ele ai wunu sakonda.” 


text:
Wowani Farisi hima fwele rini ga takaini daro le ka mwanji hinga wu mendini ya rini wu sawe, “Wo, nunu okwe miyasaꞌa?” 


text:
Wowani Jisas ya wunu sawe, “E, miyasa hinga ku dapo, kunu kapwa sumbu nambwe. Woro ete ku sawendau, ‘Miya nuhi ti kipe nu heindau,’ o hinga ku sawendau ti keke kapwa sumbu kunu ki ete dau.”<pb/>


text:
“Mwe naha ki kunu a sawendau: Sipisip ini lengenumbo naha tiki rarunda nambwe ini alase tiki rauni kwai ai raindau ti, ori hima hinga rini hiliya hima, e, mwaꞌambwe matinani raꞌaindau. 


text:
Lengenumbo aulini dau hima ri rini keke lengenumbo ti ya ri tukwasi. Wowani ri raruni sipisip ele ni hi wuhi ki wunu ri uchawani ata rihi ti ya wu mendi. Wowani hoko tokwe ya wunu ri rakwai. 


text:
Ele ri sipisip hinga tinda ete hoko tokwe ri rakwaisini rindo ele sipisip ni mwaseni ya ri iu. Wowani ele sipisip ri ata gale ti wu mendikoni rini sirinani ya wu iu. 


text:
Hima ba forini hinde apa wu sirinani wu i kumbwa. Mina. Apa rini heini akini ino. Hinde wowani, o ri ata gale ti wu hikisandau.” 


text:
Jisas do mwanji yepe hinga wunu ri sawesiwani wunu o mwanji yepe mu mwe ti wu hambwa nambwe. Jisas sipisip aulindau hima kipe naha 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ya ai wunu sawe, “Mwe naha ki kunu a sawendau: Ani andombwa sipisip lei lengenumbo. 


text:
Ele hima hinga tinda ete ani ni mwaseni taro le, wunu hiliya hima, e, mwaꞌambwe matinani raꞌaindau. Woro ele sipisip wui mwanji ti wu mendinda nambwe. 


text:
Ani andombwa lengenumbo. E, hima fori ani tambwa ri tani ri raruwa, Gotri apa ai rini ratano. Wosiwa apa rini o lengenumbo ki ri rarususirasindani ahirahi ti ri wakini ano. 


text:
<pb/>“Hiliya hima ri sumbu fo keke tanda nambwe, rini sipisip leni hili raꞌai ki, wunu yeni si ki, e, walambe wunu i ki tandau. Woro ando a taro ti, himamwale ti wu torowa o tito wui sembe ki wunu tale kinani a taro. 


text:
Ani sipisip aulindau hima kipe naha. Woro sipisip aulindau hima kipe naha ri o ri sipisip leni okula ki ri himamwale ti ri ohumbwendau. 


text:
Hima fori ya kekembwa sipisip nimba ri aulindau ti, rini yapai chele sipisip mina. Ori hima hinga fuku pe asa ri heiwa tawa ele sipisip ri andosini akini ino. Wowa fuku pe asa oti ele sipisip ni enginaꞌi enginatani ya wunu sendano. 


text:
Hinde wowani, o sumbu hinga ri wosiro ti, rini ya kekembwa tau randaro hima. Rini ele sipisip keke gamweche ri ri wo nambwe. 


text:
<pb/>“Ani sipisip aulindau hima kipe naha. Ani ai sipisip le wunu ani hambwandawani wunu okwe ani wu hambwandau. 


text:
O sumbu to, Yapai ani ni ri hambwandawani ani okwe Yapai ani hambwandau hinga. Woro ai himamwale ti ele sipisip keke ani ohumbweno. 


text:
Ani sipisip ba fwele okwe dau, woro wunu do ini we pe mina. Wunu okwe a rata ki inaka kwambu ki ani hambwanda. Wunu a ratasiwa ai mwanji ya wu mendikonda. Wosini nerimbe funda naha hinga wu dawa, hima funda naha tombwa wunu aulindano. 


text:
Hima fo ai himamwale ti hinde apa raꞌai kumbwa. Mina. Ai okokona kumbwa apa ai himamwale ti ani andosino. Ai himamwale ti ani andosino kwambu ga ai himamwale ani ai torono kwambu ga a torosindau. Woro do kwambu ai Yapai ani hasiwani a torosindau.” 


text:
Wosini hima miyafo naha ya wu sawe, “Himamwale kapwa ti rini ga dau, wondawani ori ambwatinambwatindau. Bwele keke ri mwanji ti ku mendindau?” 


text:
Ete wowani fwele ya wu sawe, “Ele mwanji ri sawero ti, himamwale kapwa tinga dau hima i mwanji hinga mina. Himamwale kapwa tito apa hinde hinga ri wowa ka miyasa hima i miya ti ripano?” Juta hima kupu le Jisas ni miho wu tangiro 


text:
<pb/>Dani ini Jerusalem ko tiki gisi laka foti ya sukwa. Imbihumbwa Gotri aka laka wu ai tukwaro gisi tito ya ai ta. Ka gisi oti tikiningo andau gisi. 


text:
Wondawani Juta hima kupu le tani rini wu haweini wu etisini ya rini wu sili, “Numbo geni apa nui sembe ti mi wosindawa inaka fisi nu hambwandano? E, mini Kurais nawa, amwei ma nunu sawefika.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas mwanji wasa ya ri sawe, “Kunu a sawero ti, sembe ku ha nambwe. Kale kwambu chele sumbu ai Yapai hi ki a wosindau tito hi ahi ti amwei wondau. 


text:
Ani ai sipisip le ai mwanji ti wu mendindau. Ani wunu ni ani hambwandawani wunu okwe wu ani sirinandau. 


text:
Ani ete da ete da himamwale ti wunu ani handau, wosiwa hinde apa walambe wunu i kumbwa. Minambwe naha. E, hima fori ai tapa tenge tiki hinde apa wunu ri raꞌai kumbwa. 


text:
E, wunu ni ri ani haro Yapai to ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri dikisindau. Woro ai Yapai tapa tenge tiki wu dau ti, hima fo apa tani hinde wunu raꞌai kumbwa. 


text:
Wowani Jisas ya wunu sawe, “Yapai ani okulawani kwambu chele sumbu miyafo naha kunu a mekuhiro. Wowani bwele sumbu ahi naha ni ku hambwasini humokuto ti ku ani takehekondau?” 


text:
<pb/>Wowani Juta hima kupu le mwanji wasa ya rini sawe, “Mi wosiro sumbu fo keke humokuto mini nu takehenda nambwe, mina. Gotri ni mi saweholiyani minjenga Gotri mi naro keke.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ti ya wunu sawe, “Kui lo mwanji ki Gotri ka hinga ri sawesinda: ‘Kunu gotri le.’ 


text:
Gotri ri mwanji ni mendini tororo himako ni “gotri” hinga wunu ri ucharo. Woro o sumbu Gotri chengi ki kaisindau ti, mwe naha tumbwa. Apa Gotri chengi nimba gambo hinga. 


text:
Yapai to rihi minde ri ani nasini ani humbwewani do nuwe ki a sikaro. Wosini ka ete a sawenda, ‘Ani Gotri Che.’ Woro o keke ka hinga ku ani sawendau: ‘Mini Gotri ni mi saweholiyandau. Wo hinde wowani o mwanji hinga ku sawendau? 


text:
Woro ri tau tini a randau ti nawa, e, ai mwanji tini sembe ku ha ki au kunu sainda nambwe nawa, apa a randau tau ahi leni sembe ma ku ha. O hinga ku wosini kipe naha ya ma ku hambwa, Yapai ani ga dawani ani rini ga a dau.” 


text:
<pb/>Wosini Jotan gara angi tokwe ri ai rachini ini Jon metengei naha hima leni uku wunu yasindaro michi tiki ri raruni o ki ya ri da. 


text:
Wondawani himiyama hurahama miyafo rini tambwa wu tani ya wu sawe, “Mwe naha, Jon kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe ri wosi nambwe. Woroti Jon do hima ni ri bwaro mwanji hinga tinda ete mwe naha tumbwa.” 


text:
Hahungondau hima fori ya da, hi rihi ti, Lasaras, Betani ko kipe. Betani oti Mariya ga ti apwai Mata ga fi ko. 


text:
Ka Mariya to Apukolaka ni sanda ti dawehenaro humwe, wosini ti mwa kopika tiki ri seke ti ti hindiro. Woro ti mindahara Lasaras to hahungondau. 


text:
O hinga keke ri kahaiche pi fisi Jisas ni mwanji sawehambwa ti fi humbweni ya fi sawe, “Apukolaka, o mi okokonandau hima ri apa hahungondau.” 


text:
Wowani Jisas o tini mendini ya ri sawe, “O hahungo sumbu ti hima handau sumbu ki hinde apa ambwe kumbwa. Mina. O hahungo ti himiyama hurahama le Gotri hi tini wu rasai ki sukwasini dau. O hinga wu wowa Gotri Che okwe apa hi laka ri torono.” 


text:
<pb/>Wowani ri himache le ya rini sawe, “Ondiyakandiyandau hima, imbihi naha Juta hima kupu le humokuto ti mini wu takehekosiwani apa o michi ki mi ai mi i kiꞌi?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas mwanji wasa ti ya wunu sawe, “Gisi funda riki tapwaki ti tapaꞌangi tapaꞌangi hatachi fisi amwa da nambweꞌe? E, hima fori tapwaki ri ino ti, hinde apa ri hichako kumbwa. Hinde wowani, do nuwe lindanasiwani ri heindau. 


text:
<pb/>O hinga ri sawesinimbwa, wunu ya ri ai sawe, “Nui nau Lasaras tukuyahiro. Wosiwani ani ini rini a yetele.” 


text:
Jisas Lasaras to haro sumbu ni ri sawendawani ele ri himache leto wu hambwaro, Lasaras o nimba ri tukuyandau. 


text:
Woro o gisi ani rini ga a da nambwe sumbu ti kunu keke ya ani eripendau. Hinde wowani, o sumbu keke sembe o ku hakonda. Apa rini tambwa ma nu i.” 


text:
<pb/>Wowani Tomas, hi foti ka hinga wu uchandau, Titimas, rindo ele himache fwele ni ya ri sawe, “Nunu okwe ma nu ini rini ga funda ete nu ha.” Hasini ai saindau sumbu ga ete da ete da himamwale ga fi mu ti Jisas 


text:
Wondawani Juta hima kupu miyafo Mata hima pi Mariya ni sembe wahapi fini ha kinani fini tambwa ya wu ta. Hinde wowani, fi mindahara haro ti keke. 


text:
Mata mendiwani Jisas ya tanda, wowani numbo tokwe rini hei ki ya ti i. Wondawani Mariya aka tiki ya ti da. 


text:
<pb/>Mata numbo ki Jisas ni heini ya rini ti sawe, “Apukolaka, ahaꞌa ki mi dapo, ai mindahara hinde hakoro ambwa.” 


text:
Wowani Mata ya rini sawe, “Ani hambwanda, gisi jipe kumbwa rini ga ele himiyama hurahama ga funda wu ai saino.” 


text:
Ete wowani Jisas ya tini sawe, “Andombwa hasini ai saindau sumbu mu, e, andombwa himamwale ga dau sumbu mu. E, hima fori sembe ani ni ri hawa, himamwale ga ete ri dano, woro hima tape rihi ti humbuno. 


text:
E, ele himamwale ga dau hima hinga tinda sembe ani ni wu hawa, apa hinde wu ha kumbwa, mina. Ete da ete da himamwale kipe ga ete wu dano. Ka mwanji ni sembe ni handauꞌu, mina?” 


text:
<pb/>Wowani Mata ga Jisas ni ya ti sawe, “Ei, Apukolaka. Sembe ani hasindau, mini Kurais, mini Gotri Che. Mini do nuwe ki mi ta kinani Gotri imbihumbwa mini esisiro.” Jisas ichakaro 


text:
<pb/>Mata o mwanji hinga sawesini ti ini ti hipache Mariya ni ya ti ucha. Wowani ti tawani tini ra ra aka sipi tokwe tini raꞌaisini usariche ya tini sawe, “Ondiyakandiyandau hima dohaꞌa tasinda. Wosini nini ri uchanda.” 


text:
Ele Juta hima kupu le, Mariya i sembe ti wu wahapisi kinani aka we ki tini ga wu daro leto wu heiwani metengei ete ti saini hoko tokwe ti raruwani tini wu sirinani ya wu i. Wunu ete wu hambwaro, ti ichaka ki matimat ki ti indau. 


text:
<pb/>Mariya Jisas dau michi tiki ti raruni Jisas ni ya ti hei. Wokoni ri seke mu ki ti opulisini ya rini ti sawe, “Apukolaka, e, ahaꞌa ki mi dapo, apa ai mindahara ri hinde apa ri hakoro ambwa.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas tini heiwani ya ti ichakanda. Wondawani tini ga taro Juta hima kupu ele wunu okwe ya wu ichakanda. Ete wondawani rini okwe sembe nomo naha ri akoni ichakakoro naha. 


text:
Wosini ya ri sawe, “Soki rini ku andosiwani ri tukuyandau?” Wowani ya rini wu sawe, “Apukolaka, ma tani hei.” 


text:
Ete wowani fwele ya sawe, “Dori hima miyasa hima ni kipe wosiro hima. Woro hinde wowani Lasaras ni ri okula nambwe, wosipo ri ha nambwe ri dakoro?” Jisas Lasaras ni ai rasairo 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas sembe nomo naha ri ai akoni matimat tokwe ya ri i. Ka matimat humokuto laka foti wu goro sopu. Wosiwani humokuto beiye laka foti o sopu ta ni dimisindau. 


text:
Wosini Jisas ya sawe, “Do humokuto beiye ma ku tukwa.” Wowani ori hima haro ri kahaiche Mata to ya rini sawe, “Apukolaka, ri hasiwani gisi opuriꞌopuri ihiro. O keke kapwa kuwa naha ya takondau.” 


text:
Wowani Jisas ya tini sawe, “Tambwa nini a sawero, e, sembe mwe naha ni hawa hi hinga okundau Gotri sumbu ni hei sindau.” 


text:
Wowani humokuto beiye oti ya wu tukwa. Ete wowani Jisas niri ki mausini ya ri sawe, “Yapai, mini a weseꞌanda, hinde wowani, mini ani uchahambwaro ti, mi ani mendihiro. 


text:
Ani ani hambwanda, gisi gisi mini ani uchahambwandau ti, mi ani mendindau. Woro dele himiyama hurahama do ki wu enindawani wunu keke do mwanji hinga mini a sawero, wosiwa sembe wu ha kinani, minjenga mi ani humbwewani a taro.” 


text:
Wowani haro hima ori saini ya ri sira. Seke tapa rihi ti nikaꞌari ti rini benisiwani miyaningisopo rihi ti nikaꞌari ti rini gwarosiro. Wowani Jisas ya wunu sawe, “Nikaꞌari ma rini hungosiwa sa ri i.” Mekupu hima le Jisas ni wu yeni si ki mwanji ti wu injiro 


text:
<pb/>Mariya ni hei ki taro Juta hima kupu le Jisas wosiro o sumbu ni wu heini wunu miyafo sembe ti ya rini wu ha. 


text:
<pb/>Wosiwani puris hima laka lenga Farisi hima lenga kanisol hima leni wu wausini ya wu sawe, “Kari hima bwele sumbu hinga rini nu wosino? Rini kwambu chele sumbu ambwe miyafo ri wosindau. 


text:
E, rini nu hanjaꞌaisiwa ete ri dawa apa dele hima miyafo rini numbwa sembe o wu hakonda. Wowa Rom pe hima le tani nunu ga nui hima kupu lenga walambe nunu wu woni nui Gotri aka laka ti o apa wu lendokonda.” 


text:
<pb/>Wowani wui nindo ki dau hima fori, hi ti Kaiyafas, rini o asama ki puris hima i apukolaka hinga ri dau, woro rindo ya ri sawe, “Kunu gamweche ri ku hambwanda nambwe naha. 


text:
Kunu ka mwanji ni ku hambwanda nambwe naha: Apa hima funda naha ri ri hasini ele hima hinga tinda nunu ri okulano sumbu ti kipe, apa nui hima kupu le tinda walambe ino sumbu ti nunu keke kipe mina.” 


text:
<pb/>Ka mwanji hinga ri bwaro ti, ri inaka kumbwa ri hambwasini ri bwa nambwe, mina. Rini o asama ki aulindau puris hima i apukolaka. O keke Gotri mwanji bwarakarandau hima hinga ri bwaro, Jisas hasini Juta hima kupu leni okulano sumbu tini. 


text:
Woro Juta hima kupu le numbwa ri okula ki mina. Rini dele nuwe mapwa ki dau Gotri che hinga tinda ri wausiwa hima kupu funda naha wu da kinani ri hakondau. 


text:
O keke Jisas Juta hima kupu lei nindo ki amwei ri ichiꞌucha nambwe. Wowani o ko ete ri hanjaꞌaisini ko fo, hi ti Ifirem, hima da nambwe mapwa gamba tokwe dau, o ko tokwe ya ri i. Ri ini ri himache lenga ya wu da. 


text:
<pb/>Wondawani Juta hima kupu lei Pasofa gisi laka ya takai. Wokowani ele ko ele ko ki dau hima le o gisi laka keke wui hima tape ti wu yokowa Gotri miyaningisopo ki kipe ai sira kinani Jerusalem ko laka ki ya wu i. 


text:
Wosini Jisas ni wu wakini wu hei kinani wu wondani Gotri aka laka we ki wu etisini wunjenga ka hinga ya wu anambwa anambwanda: “Hinde hinga ku hambwandau? Rini apa gisi laka nuhi ri hei ki ri takondau umo?” 


text:
Puris hima laka lenga Farisi hima lenga ka mwanji hinga wu bwasinda: “E, hima fori Jisas so michi ki ri dau ti ri hambwawa, nunu ni sa ri sawehambwawa rini nu toroꞌinji ki.”<pb/>


text:
Wondawani gisi ti tapaꞌangi hatachi funda iwa Pasofa gisi laka sukwakondawani o gisi ki Jisas Betani ko tokwe ya ri i. Ka ko Jisas Lasaras ni wa we ki rini rasairo ko. 


text:
Wosiwani rini keke a laka ya wu ekikina. Wosini Mata ahirahi tindawani Lasaras to Jisas ga ahirahi andau hima lenga ya ri lininda. 


text:
Wondawani Mariya ya laka ki randau botoli ki talesindau weli kuwa kipe, hi ti naruto, ya ti rata. Wosini Jisas seke ki ti dawehenasini ti mwa kopika kumbwa ya ai rini hindi. Wowani o weli kuwa kipe naha ti sukwani aka we o ki ya ete ichiꞌucha. 


text:
Wowani ri himache fori, Jutas Isukariyot, ichai rindo Jisas ni omwemendindau hima lei tapa tenge ki hano, woro rindo ya ri sawe, 


text:
“Ka weli kuwa kipe nu raꞌaini hima foringa ya wungwa nu jipo asama funda tau rani nu torono ya laka hinga nu torou. Wosipo o ya nu raꞌaini bwarichape hima leni nu ha to!” 


text:
O mwanji hinga ri bwaro ti, rini ele bwarichape hima keke ri woni ri sawe nambwe. Mina. Hinde wowani, rini hili ya hima. Rindo ya kowe ti ri aulindaro ti, o ki warondau ya gamweche hili ti raꞌaindaro. 


text:
<pb/>Woro Jisas ya sawe, “Ma tini hanjaꞌaisiwa sa da. Ka weli kuwa kipe tihi ti owesiwani daro ti, ai hima tape eini sino gisi keke ti owesiro. 


text:
Bwarichape hima le kunu ga nilitapwa ambwe ete wu dau. Woro ani kunu ga nilitapwa ambwe hinde a da kumbwa.” Puris hima laka le Lasaras ni wu yeni si ki mwanji wu injiro. 


text:
<pb/>Ete wondawani Juta hima kupu miyafo wu mendiwani Jisas o ko ki ri dau. Wowani rini tambwa ya wu i. Wunu Jisas numbwa wu hei ki wu i nambwe. Mina. Wunu imbihumbwa Jisas wa we tiki rasairo Lasaras okwe rini wu hei ki wu iro. 


text:
Hinde wowani, Juta hima kupu miyafo Lasaras ni wu heikoni wui apukolaka le wu andosini Jisas numbwa sembe ti wu handaro keke. Jisas Jerusalem ko tiki King Apukolaka hinga ri raruro. 


text:
<pb/>Wosiwani lindanawani ele himiyama hurahama miyafo ka gisi laka ni wu hei ki tasini dau le wu mendiwani Jisas Jerusalem ko tokwe tanda. 


text:
Ete wowani naku tongo hinga le wu ra ra wu ini numbo tiki rini heini ya wu ucha:<pb/>“Gotri hi tini ma nu rasai.<pb/>Apukolaka i hi tiki tandau dori hima i hi tini ma nu rasai.<pb/>Isurel lei King Apukolaka ri hi tini ma nu rasai.” 


text:
<pb/>Wondawani Jisas, hosi hinga fo, hi ti, dongi, akisai sairo fotini ri wakisini o tenge ki ri rauni ya ri liti. O sumbu hinga sukwaro ti, ka Gotri mwanji sawero hinga sukwaro:<pb/> 


text:
“Saiyon ko laka, apa aki kei. King Apukolaka mihi ya tau.<pb/>Akisai dongi tenge tiki litisini ori tanda.” 


text:
<pb/>Metengei naha ri himache le ka mwanji mu mwe ti wu hambwa nambwe. Dani inumbwa Jisas hewen ko tokwe ri ai rauwanimbwa ya wu hambwa, ka Gotri chengi rini ni sawesiwani kale hima ele sumbu hinga rini ni wu wosiro. 


text:
<pb/>Lasaras wa we tiki dawani Jisas rini uchani ai rini rasairo sumbu ni heiro himiyama hurahama to o Jisas wosiro sumbu ni ya wu bwani inda. 


text:
Himiyama hurahama miyafo o kwambu chele sumbu ri wosiro tini wu mendiro ti keke rini wu hei kinani numbo tokwe ya wu i. 


text:
Wowani ele Farisi hima wunjenga wu anambwa anambwani ya wu sawe, “Ma hei, tau nuhi ti kipe inda nambwe. Wondawani ele himiyama hurahama hinga tinda rini ni sirinani ihiro.” Girik pe hima fwele Jisas ni wu hei ki 


text:
<pb/>Himiyama hurahama miyafo naha ka gisi laka ki Jerusalem ko tiki Gotri ni wu lotu wo ki wu rauro ti, wui nindo ki Girik pe hima fwele okwe ya wu da. 


text:
Ele Girik pe hima le Filip tambwa ya wu ta, Filip rini Galili mapwa tokwe dau Besaita ko kipe. Wosini ya rini wu sili, “Hima laka, nunu Jisas ni nu hei ki.” 


text:
Mwe naha ki kunu a sawendau. E, witi wapa ti nuwe tiki sikasini hani kupwaꞌai nambwe nawa, o tindombwa naha dano. E, ri hani kupwaꞌaiwa, ri ai sukwani ahirahi mwe miyafo naha ai wano. 


text:
Hima fori ri himamwale tunumbwa ri enependano ti, himamwale rihi humbuno. E, hima fori dohaꞌa nuwe ki ri himamwale tini ri diyahawa, ori hima hinga ti ri himamwale ti ri toronambusiwa ete da ete dano. 


text:
E, hima fori ai tau ti ri randau ti, ori sa ani sirina. Wosiwa ka a dau ko tukumbwa apa ai tau ra himache ri o kumbwa ani ga si dano. E, hima fori ai tau rano ti, ori hima apa ai Yapai hi laka ti rini hano. Hima ri Che ri hi numbwa sa wu rasai 


text:
<pb/>“Apa sembe ahi ti saitalekoni apapanandau. O keke hinde hinga a saweno? Ka hinga a sawenoꞌo, ‘Yapai, do amwa kipe nomo ma rani humbweꞌi’? Mina. Apa o hinga a sawe hinga. Oti o hinga keke do amwa ki a taro. 


text:
Yapai, hi mihi ti ma wowa omwesika sa sai.” Jisas o hinga ri bwawani, mwanji foti hewen ko tiki sukwani ka hinga ya sawe: “Hi ahi ti a wowani apukolaka saihiro, woroti numbo fonga ani ai wokonda.” 


text:
Wowani himiyama hurahama le ri mu tiki takaini wu enindaro leto o tini mendini ya wu sawe, “Niri ti o kunda,” wowani hima fwele ya sawe, “Ensel forito mwanji ti o rini sawenda.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ya wunu sawe, “Do ata gale ani ni okula ki sukwa nambwe. Mina. O kunu ni okula ki sukwaro. 


text:
Gotri apa do nuwe pe himiyama hurahama leni wunu kilikonda. Wosini do nuwe ni aulindau hima apukolaka ri rini humbwewa ri ikonda. 


text:
E, do nuwe ki a dau ti, wu ani toroni rasaino gisi tawa, ele himiyama hurahama hinga tinda ete a matinani ani tambwa a ratano.” 


text:
<pb/>Wowani himiyama hurahama le ya rini wu sawe, “Moses kaisiro lo mwanji ti ka hinga nu mendiro: Kurais ete da ete dano. Wo hinde wowani ete mi sawero, ‘Hima ri Che ni wu toroni wu rasaino’? Woro ka Hima ri Che namo?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ka hinga ya wunu sawe, “Kamindache naha lindana ti kunu ga o ete dakonda. Apa lindana ti kunu ga ete dawa, o lindana ki ma ete ku inda. Apa hundu ti kunu yoho ki. Hundu tiki indau hima ri, rini ri indau numbo ti ri hikisandau. 


text:
Woro kunu o lindana kunu ga ete dau ki, o lindana ni sembe ti ma ku ha, wosini apa lindana i che hinga ku sira. Juta hima kupu le miyafo Jisas ni sembe wu ha nambwe Jisas o mwanji hinga ri sawesini, wunu ri andosini wui miyaningisopo ki ya ri yani. 


text:
Kwambu chele sumbu ambwe sumbu ambwe miyafo naha wui miyaningisopo ki ri wosindawani sembe ti rini ni wu ha nambwe. 


text:
O hinga keke Gotri mwanji bwarakarandaro hima ri, Aisaiya, sawero mwanji ti mwe naha ya sukwa. Aisaiya ete sawero:<pb/>“Apukolaka, namoto nui mwanji ni sembe haro?<pb/>Wosiwani Apukolaka ri kwambu ti namoni ri mekuro?” 


text:
<pb/>Ka mwanji keke Jisas ni sembe ti wu ha nambwe. Woro Aisaiya ri mwanji fotiki o sumbu ni ka hinga ri sawero:<pb/> 


text:
“Gotri wui miya ti wunu ri wosiwani saro. Wosini inaka ti humokuto hinga ri wosiro.<pb/>O hinga keke mwaꞌambwe ti miya tiki hinde wu heini, inaka wuhi ki hinde kipe wu hambwani, sembe ti wu ani hawa kipe hinde wunu a wosi kumbwa. Mina.” 


text:
<pb/>Aisaiya do mwanji hinga ri kairo ti, hi hinga okundau Kurais sumbu tini ri heisini rini ni kairo. 


text:
<pb/>Mwe naha, mekupu hima le miyafo sembe ti rini ni wu haro. Woro Farisi himako ni wu akini wui sembe ha sumbu ti amwei wu wo nambwe. Ka hinga wu hambwaro, apa lotu wo aka tiki wunu toroꞌepikinawa wu sirano. 


text:
Wunu Gotri to wui hi ti rasaino ti wu okokonanda nambwe, mina. Wunu wui okokona ti hima leto wui hi tini wu rasai ki. Hima leni kilindau Jisas mwanji 


text:
<pb/>Wosiwani Jisas uchani ya ri sawe, “Hima fori sembe ani ni haro ti, o ri sembe ti ani numbwa ri ha nambwe, ori ani humbwewani a taro Yapai ni sembe ti ri haro. 


text:
Ani lindana hinga do nuwe ki a taro. O keke hima fori ani ni sembe ri hawa ori hima hundu tiki hinde ri da kumbwa. 


text:
E, hima fori ai mwanji tini ri mendini o tini ri sirina nambwe nawa, apa hinde rini a kili kumbwa. Hinde wowani, ani nuwe pe hima lei mwanji tini kilindau hima hinga a ta nambwe. Mina. Ani wunu ni ai a raꞌai ki a taro. 


text:
Ani ni gumwa sini ai mwanji ti mendi nambwe hima ri, mwanji rini kilino sumbu ti ya dau. Ka mwanji a bwaro to, gisi jipe tiki ori hima ni ai kilikonda. 


text:
Hinde wowani, o mwanji ai inaka tiki a bwa nambwe, mina. Ani humbwewani a taro Yapai to bwele mwanji hinga hinde hinga a saweno tini ri ani sawendiriro. 


text:
Woro ani hambwandau, Yapai ri ani sawendiriro ti, ete da ete da himamwale tini rata ki sawendiriro. Wosiwani ele mwanji hinga tinda a bwandau ti, Yapai a sawe ki ani sawendiriro hingambwa a sawendau.”<pb/>


text:
Pasofa gisi laka takai naha tasiwani Jisas ya ri hambwa, do nuwe ri andosini Yapai tambwa ri ino gisi ti sukwahiro. Wowani do nuwe ki dau himiyama hurahama rihi le keke ya ri wo. Wunu keke ri woni ri i ini ambwe naha ki ya ri ambwe. 


text:
<pb/>Hunduya tiki ahirahi ti wu andawani Saiten tani Saimon che, Jutas Isukariyot, ri sembe we tiki raisini Jisas ni miho lei tapa tenge tiki ri oweno inaka tini ya rini ha. 


text:
Woro Jisas, Yapai ele mwaꞌambwe hinga tinda ete ri tapa tenge tiki haro ti, e, Gotri rini humbwewani ri taro, woro rini tambwa ri ai ino ti okwe tinda ri hambwasindau. 


text:
Wosini Jisas ahirahi ti andosini saini heiye pe nikaꞌari rihi ti tangosini tawol foti ri rukoni hima mandemu tiki ya ri inji. 


text:
O hinga ri wosini uku ti disi we tiki ri gutosini ri himache lei seke ti funda funda wunu ri yoko yoko hima mandemu ki ri injiro tawol o tiki uku ti ya wunu ri hindi hindi inda. 


text:
<pb/>Wowo Saimon Pita tambwa ya ri ta. Wowani Pita ya rini sawe, “Apukolaka, seke ahi ti mi yokokondauꞌu?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas mwanji wasa ti ya rini sawe, “Apa a wosindau sumbu mu mi hambwanda nambwe, woro ichai o mi hambwakonda.” 


text:
<pb/>Wowani Pita ga ya rini sawe, “Seke ahi ti apa ani yoko kei. Minambwe naha.” Wowani Jisas mwanji wasa ti ya rini sawe, “E, seke mini a yoko nambwe nawa, apa ani ga hinde mi da kumbwa.” 


text:
Ete wowanumbwa Saimon Pita ya rini sawe, “O hinga ti nawa, Apukolaka, seke tumbwa ani yoko kei, tapa ti okwe mwa ti okwe ma ete ani yoko.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ya rini sawe, “Uku yaro hima ri uku apa ri ai ya hinga, seke tumbwa ri yokowa ri hima tape tinda kisi nambwe. Kunu kisi nambwe ku dau, woro kunu tinda ete mina.” 


text:
Miho lei tapa tenge tiki rini oweno hima ri ri hambwasindau. O keke ka ete ri sawe to, “Kunu tinda ete kisi nambwe, mina.” 


text:
<pb/>Jisas seke ti wunu yokosini, ri nikaꞌari ri ai soꞌoisini ri litiro tei tokwe ri ai ini litisini ya wunu ri sawe, “Do kunu a wosiro sumbu mu ti ku hambwandauꞌu? 


text:
‘Ondiyakandiyandau hima,’ e, ‘Apukolaka,’ o hinga ete ku ani uchandau. Woro o hinga ku uchandau ti, kipe naha. Hinde wowani, ani o hingambwa. 


text:
Ani ondiyakandiyandau hima, e, ani apukolaka, woroto kui seke ti a yokoro. O hinga nawa, apa kunu okwe kui hiparakambwe lei seke ti ma ku anayoko anayokosi. 


text:
Ahaꞌa sumbu a wosiro ti, himamwale hinga kunu a mekusiro. O keke kunu okwe a wosiro hingambwa ma ku wosi. 


text:
Mwe naha ki kunu a sawendau: Tau ra himache ri, ri apukolaka ni dikinda nambwe. E, mwanji raꞌai hima ri, o rini humbwewani ri iro hima ni dikinda nambwe. 


text:
<pb/>“Ani kunu ni tinda ete a sawenda nambwe. Ani ahi a naro hima le ani hambwandau. Woro ka mwanji Gotri chengi ki dau ti, mwe naha sukwakondau:<pb/>‘Ani ga bereti andau hima fori seke rihi rasaini o ri ani tatikachikonda.’ 


text:
<pb/>Do sumbu hinga sukwa nambwe dawani apa o mwanji ni do kunu a sawenda. Woro ichai o sumbu sukwawa ya ku hambwakonda, ani kari Hima. 


text:
Mwe naha ki kunu a sawendau: E, hima fori ori a humbwewani iro tau ra hima ni ri toroni rakarundau ti, ori hima ani ni ri toroni rakarundau. E, hima fori ani ni ri toroni rakaruwa, ori ani humbwewani a taro ai Yapai ni ri toroni rakarundau.” Jutas Jisas ni rini omwemendindau hima lei tapa tenge ki o ri hakonda 


text:
<pb/>Jisas o mwanji hinga ri sawekoni sembe rihi ti nomo naha ya i. Wosini ka mwanji hinga ya ri sawe, “Mwe naha ki kunu a sawendau: Kui nindo ki dau hima fori ani omwemendindau hima lei tapa tenge tiki o ri ani hakonda.” 


text:
O mwanji hinga ri bwawani ri sawero hima ni wu hikisafuni ri himache le wunu funda funda miya ti ya wu anamisinda. 


text:
Wondawani Saimon Pita to sumbu fo ri hima tape ki ri uyangosini ya rini sili, “Ma rini silinehei, namoni ri sawendau.” 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “Do a tipa disi tiki a rawaisini o rini ani hakonda. Wowa ya ma ku hambwa, ori hima sa to.” Wosini o a tipa disi ki ri rawaisini Saimon che, Jutas Isukariyot ni ya ri ha. 


text:
<pb/>Jutas o ahirahi ri torowani o amwa naha kumbwa Saiten ri sembe we ki ya raru. Wosiwani Jisas ya rini sawe, “Sumbu fo mi wosi ki mi hambwandau ti ma huwainani wosi.” 


text:
Wowani tei ki litiro hima le wui nindo ki hima fori Jisas Jutas ni sawero mwanji mu mwe ti ri hambwa nambwe. 


text:
Jutas ya kowe wuhi ri aulindawani wunu fwele ka hinga ya wu hambwa, Jisas ka mwanji hinga rini sawero ti, gisi laka keke ahirahi mwaꞌambwe wungwa ri ji kiꞌi, e, bwarichape hima leni mwaꞌambwe ri ha ki rini saweroꞌo. 


text:
<pb/>Rini hoko tokwe raruni ri isiwani Jisas ya sawe, “Apa Hima ri Che dori hi omwesika laka ri torohiro. Wosiwani Gotri okwe rini kumbwa hi omwesika laka ri torohiro. 


text:
E, Gotri Hima ri Che ki hi omwesika laka ri tororo ti nawa, Gotri ga o ri Che ni rini ki dau hi omwesika naha ya ri hakonda, woro metengei ete hi omwesika ti o ri hakonda. 


text:
Ai che le, gisi faiche naha kunu ga a dakondau. Ani isiwa o ku ani wakindakonda. Woro Juta hima kupu leni a sawero mwanji hingambwa apa do kunu a sawenda: Kunu apa ani ino ko ti hinde apa ku ta kumbwa. 


text:
Lo mwanji anandi fori kunu a sawe: Kunu kui hiparakambwe lenga ma ku anakekewonda. Ani kunu keke funda ete a wondau hingambwa kunu okwe ele hiparakambwe lenga ma ku anakekewonda. 


text:
E, kui hiparakambwe lenga mwe naha ku anaꞌokokonandawa, hima le ka hinga o ya kunu hambwakonda, kunu ai himache.” Jisas Pita ni ete sawero, gumwa rini sino 


text:
<pb/>Wowani Saimon Pita ya rini sawe, “Apukolaka, soki mi ikonda?” Wowani Jisas ga mwanji wasa ya sawe, “Ani ino ko ti hinde apa mi ani sirinani mi ta kumbwa. Waya ichekaimbwa mi ani sirinano.” 


text:
<pb/>Wowani Pita ya rini sawe, “Apukolaka, hinde wowani apa mini a sirina hinga? Mini ani okula ki himamwale ahi ani ohumbwe sindau.” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya rini sawe, “Ani ni mi okula ki himamwale mihi mi ohumbwekondauꞌu? Mwe naha ki mini a sawendau: Apwetoko gi nambwe ete dawa hi ahi ti numbo namili o mi hamisakonda.”<pb/>


text:
“Apa sembe kuhi ti apapanani saitale kei. Kunu Gotri ni sembe ku hani, ani okwe sembe ti ma ku ani ha. 


text:
Ai Yapai aka ki aka tipa ti miyafo naha. E, minambwe napo imbihumbwa ete kunu a sawekoro. Ani ani ikondau, kui ko ti ani otokuna ki. 


text:
E, ani ini kui ko ani otokunasiwa ani ai tani ani ga ku da kinani a raꞌaikonda. Wosiwa a dau ko kumbwa kunu okwe ani ga funda nu da ki. 


text:
<pb/>Wowani Tomas ya rini sawe, “Apukolaka, soki mi ikondau? Nunu nu hikisandau. Hinde hinga ka numbo apa nu hambwano?” 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ya rini sawe, “Ani andombwa numbo, ani andombwa mwanji mwe naha, e, ani andombwa himamwale mu naha. Hima fori ai Yapai tambwa numbo ba foriki hinde apa ri i kumbwa. Minambwe naha. Ani naha kumbwa ri ino. 


text:
E, mwe naha ku ani hambwapo, apa ai Yapai okwe ku hambwakoro. Do gisi naha ki ku ambwesini, rini ku hambwani rini ku heihiro.” 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ya rini sawe, “Filip, gisi miyafo naha kunu ga a daro ti, mi ani hikisandauꞌu? Hima fori ani ni ri heindau ti, o Yapai ni ri heindau. Wo hinde wowani ete mi sawero, ‘Yapai ma nunu mekusi’? 


text:
Ani Yapai ga a dawani Yapai ani ga dau, o tini sembe mi handa nambweꞌe? Mwanji kunu a sawendau ti, o ai inakahambwa ki kunu a sawenda nambwe, mina, oti Yapai ani ga dasini ri tau hinga rinjenga ri randau. 


text:
Kunu do mwanji ni sembe ma ku ha: Ani Yapai ga a dawani Yapai ani ga dau. E, minambwe nawa, ele kwambu chele tau hinga a raro tini ma ku hambwani sembe ti ani ni ku ha. 


text:
<pb/>“Mwe naha ki kunu a sawendau: Hima fori sembe ani ni ri hano ti, ele tau hinga a raro ti, rini okwe ri ra sindau. Wosini tau laka ri rani ani a raro tau ni ri dikino. Hinde wowani, ani Yapai tambwa ani ikondau. 


text:
Wosiwa ele sumbu hinga tinda hi ahi ki ku ani siliwa a wosi sindau. Wowa o keke Yapai ri Che ki hi omwesika ti ri torokonda. 


text:
Ele sumbu hinga hi ahi ki ku ani siliwa, o a wosi sindau. Jisas Himamwale Kipe ri humbwe ki mwanji injiro 


text:
Ani Yapai ni a silikonda, wowa kunu okulano hima ri o kunu ri hakonda. Wosiwa ori hima kunu ga ete da ete dakonda. 


text:
Dori hima mwanji mwe naha bwandau Himamwale Kipe. Nuwe ki dau himiyama hurahama le hinde apa rini wu rakaru kumbwa. Hinde wowani, wunu rini wu heini rini wu hambwanda nambwe. Woro kundo rini ku hambwandau. Hinde wowani, apa kunu ga ri dau to kui sembe we ki o kwai ri dakonda. 


text:
<pb/>“Ani apa kunu ani hanjaꞌaisiwa chenguto hinga hinde ku da kumbwa, minambwe naha. Kunu tambwa a takondau. 


text:
Kamindache naha, do nuwe ki dau himiyama hurahama le hinde apa wu ai ani hei kumbwa. Woro kundo ku ani hei sindau. Hinde wowani, ani himamwale ga a dau, kunu okwe himamwale ga ku dakonda. 


text:
Woro o gisi kumbwa ani ai Yapai ga a dawani, kunu ani ga ku dawani, ani kunu ga a daro sumbu ti, o ya ku hambwakonda. 


text:
E, hima fori lo mwanji ahi ti ri torosini kipe naha ri sirinano ti, ori hima ani keke funda ete ri wondau. E, hima fori ani keke ri wondau ti, ai Yapai okwe o rini keke wonda. Wowa ani okwe rini keke a woni anjenga rini a mekukonda.” 


text:
<pb/>Jisas o mwanji hinga ri bwawani hima fori, Jutas, rini Jutas Isukariyot mina, woro rindo Jisas ni ka hinga ya ri sawe, “Apukolaka, minjenga nunu ni mi mekukondau, wo hinde wowani do nuwe ki dau himiyama hurahama leni minjenga wunu mi meku hinga?” 


text:
Wowani Jisas ga mwanji wasa ya rini sawe, “E, hima fori ani keke wowa, rindo ai mwanji ti ri sirinakonda. Wowa ai Yapai ori hima keke ri wokonda. Wosini rini tambwa si tani rini ki si aka si kisini rini ga si dano. 


text:
E, hima fori ani keke ri wonda nambwe ti, rini ai mwanji ni ri sirinanda nambwe. Woro dele mwanji ku mendindau ti, o ai mwanji mina. O ri ani humbwewani a taro Yapai ri mwanji. 


text:
Woro kunu okulano hima ri, Gotri Himamwale Kipe, woro ori hima ni hi ahi ki Yapai rini humbwewa ori takonda. Wowa rindo ele mwanji hinga tinda kunu ri ondiyakandiyani ele inaka kuhi ri yeni ri rasaiwa ele kunu a sawero mwanji tinda ete ya ku ai hambwandakonda. 


text:
<pb/>“Sembe wahapi sumbu o kunu ani andosinda. Sembe wahapi sumbu ahi ti o ya kunu ani handa. Ani sembe wahapi sumbu kunu ani handau ti, do nuwe kunu handau hinga mina. Sembe kuhi ti apapanani apa ku aki kei. 


text:
Ka mwanji kunu a sawero ti ku mendihiro: ‘Ani, ani ikondau. Wosini kunu tambwa ani ai tano.’ E, imbihumbwa ani keke ku wopo, apa Yapai tambwa ani ikondau ti ku eripeꞌaripeu. Hinde wowani, Yapai ani ni dikisindau. 


text:
Do sumbu hinga sukwa nambwe dawani o sumbu ni apa do kunu a sawesinda. Woro o sumbu sukwawa, sembe o ku hakonda. 


text:
<pb/>“Huwe laka apa kunu ga hinde a bwa kumbwa. Hinde wowani, do nuwe aulindau mekupu hima laka ya tanda. Woro, ri kwambu ti hinde ri ani diki kumbwa. 


text:
Woro ai okokona ti, do nuwe ki dau himiyama hurahama le sa wu hambwa, ani Yapai keke a wondani Yapai ani sawendiriro sumbu hinga numbwa a wosindau. Woro ma ku saiwa ya nu i.<pb/>


text:
E, me tali ahi fwele mwe wa nambwe nawa, Yapai to seni humbwendau. E, mwe wandau me tali le, o mwe miyafo ai wa kinani Yapai to faiche ri kutoni ri wonorukwendau. 


text:
Kunu ani ki ma ku dawa, ani ga kunu ki a da. E, me tali foti waini ba ki ambomuna nambwe tinjenga barikapwa ti dawa mwe ti hinde wa kumbwa. Woro o hingambwa, kunu ani ki ku da nambwe nawa, apa ahirahi mwe hinga hinde kunu wa kumbwa. 


text:
<pb/>“Ani waini me ba. Wowani kunu talitapa. Hima fori ani ki dawani ani ga rini ki a dau ti, ori hima mwe miyafo wakondau. E, ku ani hanjaꞌaiwa, sumbuche fo hinde apa ku wosi kumbwa. 


text:
E, hima fori ani ki da nambwe nawa, me tali seni humbweꞌisiwani rikaꞌaindau hinga rini humbweꞌino. Wosini ele me tali raꞌaini fotukumbwa wausini hi tiki rawaiwa ukondau. 


text:
<pb/>“E, kunu ani ki ku dau, e, ai mwanji ti kunu ki dau ti nawa, apa ele sumbu hinga ku toro ki ku okokonandau ti, ele keke Gotri ni ma ku uchahambwa. Wowa o kunu ri hakonda. 


text:
E, mwe miyafo naha kunu ki wawa, ai Yapai hi omwesika ri toro sindau. O keke kunu ai himache hinga ku dano. 


text:
Ai Yapai ani keke wondau hingambwa ani o hingambwa kunu keke a wondau. Hima keke wondau sumbu ahi ki ma ku da. 


text:
E, ai lo mwanji ni ku sirinawa, ai hima keke wo sumbu we ki kwai ku da sindau, ka ai Yapai ri lo mwanji a sirinani ri hima keke wo sumbu we ki kwai a dau hinga. 


text:
Do mwanji kunu ni a sawero ti, ai eripeꞌaripe sumbu ti kui sembe we ki dawa kui eripeꞌaripe sumbu ti kunu tale ki. 


text:
Lo mwanji ahi ti ka hinga: Ani kunu keke a wondau hingambwa kunu ele kui hiparakambwe lenga ma ku anakekewonda. 


text:
E, hima fori ri himamwale ti ele ri nau keke ri ohumbweno ti, ori hima i hima keke wo sumbu ni dikindau hima keke wo sumbu fo da nambwe. 


text:
Ani apa kunu ni ai tau ra himache hinga ani ucha hinga, mina, hinde wowani, tau ra himache ri ri apukolaka ri randau tau ti ri hikisandau. Woro ele mwanji hinga ai Yapai takisopo ki a mendiro ti tinda do kunu a sawero. O keke ai nau hinga kunu ani uchandau. 


text:
<pb/>“Kundo ani ni kuhi ku ani na nambwe, mina. Ando ahi kunu a nasindau. O sumbu hinga a wosiro ti, ku iwa ahirahi mwe kunu ki wawa o mwe ete dawa hi ahi ki Yapai mwaꞌambwe fo kunu ha ki rini ni ku uchahambwawa kunu ri handa ki. 


text:
Lo mwanji ahi kunu ani haro ti ka hinga: Kunu ele kui hiparakambwe lenga ma ku anakekewonda. Nuwe pe hima le Jisas himache leni omwemendindau 


text:
<pb/>“E, do nuwe ki dau himiyama hurahama le kunu omwemendiwa ya ma ku hambwa, metengei naha ani ni wu omwemendiro. 


text:
E, kunu do nuwe kipe napo, do nuwe ki dau hima le wui hima kupu hinga o kunu wu okokonakonda. Woro kunu do nuwe kipe hima mina, do nuwe ki ku daro ti ahi kunu a nasiwani o ku da. O hinga keke do nuwe ki dau himiyama hurahama le o kunu omwemendinda. 


text:
Kunu do kunu a sawero mwanji ti ma ku ai hambwa: Tau ra himache ri ri apukolaka ni dikinda nambwe. Wunu ani ni walambe sumbu wu wosiro ti nawa o hingambwa apa o kunu wu wosikonda. E, ai mwanji wu sirinaro ti nawa, kui mwanji okwe o wu sirinakonda. 


text:
Ai hi keke, wunu ele sumbu hinga kunu wu wosikondau. Hinde wowani, wunu ka ani humbwewani a taro hima ri wu hikisandau. 


text:
<pb/>“E, a tani mwanji wunu a sawe nambwe napo, wunu kapwa sumbu nambwe wu dakoro. Woro apa kapwa sumbu wuhi wu yanino ti, numbo nambwe. 


text:
E, hima fori a raro tau hinga randa nambwe. Woro o tau a ra nambwe napo, apa wunu kapwa sumbu nambwe wu dakoro. Woro wunu kale kwambu chele sumbu a wosiro ti wu heisini ani ga ai Yapai ga sini ni ete wu omwemendindau. 


text:
Woro o wui sumbu, wui lo mwanji foki kairo ka mwanji hinga mwe naha sukwahiro: ‘Wunu nindumwasari wu ani omwemendindaro.’ 


text:
<pb/>“Woro ai Yapai ga dau kunu okulano hima ri a humbwewa kunu tambwa o takonda. Kunu okulano hima mwe ri, mwanji mwe naha ki bwandau Himamwale, Yapai andosini o takonda. Ri tawa ani ni amwei ri saweno. 


text:
Wondawa kunu okwe ani ni amwei ma ku sawekawe. Hinde wowani, metengei naha tau a rasairo gisi ku ambwesini ani ga ete ku daro.<pb/>


text:
Wunu lotu wo aka wuhi ki kunu wu toroni rawarakonda. Mwe naha, gisi fo takonda, o gisi hinga ki hima fori kunu ri yeni sisini ka hinga ri hambwakonda, rini o sumbu ni anguꞌomwe hinga Gotri ni ri haro. 


text:
Woro do sumbu hinga kunu a sawero ti, ichai hima le o sumbu hinga kunu wosino gisi tawa, do kunu ani autangindau mwanji tini ku ai hambwa ki. Himamwale Kipe ti tau “Ani kunu ga a daro keke dele mwanji metengei naha kunu a sawe nambwe. 


text:
Woro apa ka ani humbwewani a taro hima ri tambwa ya ani ikondau. E, kunu ga a dawani kui nindo tiki hima fori ka hinga ani sili nambwe, ‘Sete mi ikondau?’ Mina. 


text:
Woro mwe naha ki kunu a sawendau: Kunu ani andosini ani ino sumbu ti kunu keke kipe naha. Hinde wowani, ani i nambwe nawa, kunu okulano hima ri kunu tambwa hinde ta kumbwa. E, ani ini rini ni kunu tambwa a humbwewa o ri takonda. 


text:
Ri tani apa nuwe pe hima leni ri kiliwa kapwa sumbu mu naha ti, sumbu kipe mu naha ti, e, Gotri kilino sumbu mu naha ti tinda ete wu hambwano. 


text:
Sumbu kipe mu naha ni wu hambwano sumbu mu mwe ti ka hinga: Ani Yapai tambwa ani ikondau, wosiwa hinde apa ku ani ai hei kumbwa. 


text:
Gotri kilino sumbu mu naha ni wu hambwano sumbu mu mwe ti ka hinga: Do nuwe ni aulindau mekupu hima laka ori Gotri rini kiliro. 


text:
Woro ichai ka mwanji mwe naha bwandau Himamwale tito ri tawa ele mwanji mwe naha kumbwa kunu ri raꞌaino. Apa ri inakahambwa mwanji hinde ri bwa kumbwa. Mina. Ri mendino mwanji tumbwa ri bwandani ichai sukwano sumbu okwe kunu saweno. 


text:
Yapai mwaꞌambwe hinga tinda ete ahi. O hinga keke ete a sawero: Ai mwanji ti ri torosini raꞌaini kunu ni ri bwano. Sembe nomo ai jamekoni eripeꞌaripe sukwano 


text:
Wowani ri himache le wunjenga ka hinga ya wu anambwa anambwa: “Do nunu sawero mwanji mu mwe ti hinde na hinga, ka ete ri sawero ti, ‘Kamindache naha hinde apa ku ani ai hei kumbwa,’ e, ‘Woro kamindache naha ku ani ai heikonda,’ wosini fo ka hinga ri sawero, ‘Hinde wowani, Yapai tambwa ani ikondau’?” 


text:
Wondani ya wu sawe, “Ka mwanji, ‘Kamindache’ ri sawero ti, hinde na hinga? Do ri sawero mwanji mu mwe ti nunu nu hikisandau.” 


text:
<pb/>Jisas mwanji rini wu sili ki wu okokonandau sumbu tini ri hambwasini ya wunu ri sawe, “Kunu do kunu a sawero mwanji mu mwe tini ku hambwa ki ku anasili anasilindauꞌu, ka ete a sawero ti: ‘Kamindache naha hinde apa ku ani ai hei kumbwa,’ e, ‘Woro kamindache naha ku ani ai heikonda’? 


text:
Mwe naha ki kunu a sawendau: Kunu au laka ku ichakandani moko ku andano. Wondawa nuwe pe himiyama hurahama le ya wu eripeꞌaripendakonda. Sembe kuhi ti nomo naha ino, woro o sembe nomo kuhi ai jamekowa apa eripeꞌaripe to kunu ki sukwano. 


text:
Humwe fo che rano amwa takai tawani amwaka ti ya ti mendiu. Wosini che oti ti rasini amwaka o tini ai ti hambwanda nambwe, mina, o do nuwe ki ti raro che ori keke ya ti eripeꞌaripeu. 


text:
Kunu okwe o hingambwa. Apa sembe nomo o ku akonda. Woro dani ini kunu ani ai heiwa ku eripeꞌaripekondau. Wosiwa hima forito apa ka kui eripeꞌaripe hinde rani humbweꞌi kumbwa. 


text:
Woro o gisi ki mwaꞌambwe fo keke apa hinde ku ani sili kumbwa. Mwe naha ki kunu a sawendau: E, ai hi tiki Yapai ni mwaꞌambwe fo keke ku uchahambwawa apa o kunu hakonda. 


text:
Imbihumbwa ete ta tani apa okwe ai hi tiki mwaꞌambwe fo keke Gotri ni ku uchahambwa nambwe. Woro apa ma ku uchahambwanehei, wowa o kunu hakonda. Wosiwa sembe kuhi ki eripeꞌaripe to o talekonda. Jisas nuwe pe sumbu tini dikihiro 


text:
<pb/>“Dele mwanji hinga mwanji yepe tiki kunu a sawero. Woro gisi fo tawa, o gisi ki mwanji yepe tiki hinde apa kunu a sawe kumbwa, mina, Yapai ni amwei kunu a saweno. 


text:
Woro o gisi ki ai hi tiki ku uchahambwano. Do a sawendau ti, kunu keke Gotri ni anjenga ani uchahambwakondau sumbu tini kunu a sawenda nambwe. 


text:
Mina. Yapai rinjenga kunu keke ri wondau. Hinde wowani, ani keke ku woni sembe ti ku hasinda, ani Gotri ga a dasini a taro. 


text:
Imbihumbwa Yapai ga a daro, wosini rini ani andosini nuwe tokwe a sikaro. Apa nuwe ti ani andosini Yapai tambwa ani ai raukonda.” 


text:
<pb/>Ete wowani ri himache le ya sawe, “E, apambwa amwei mi bwandau, mwanji yepe ki mi bwanda nambwe. 


text:
Apa nu hambwandau, hima mini sili kinani mi nikisinda nambwe. Mina. Ele mwaꞌambwe hinga tinda mi hambwandau. O keke sembe ti mini nu hani ete nu hambwa, mini Gotri ga mi dasini mi taro.” 


text:
Gisi fo o takonda, woro apa tahiro. Kunu funda funda ku berimbuchini ko hinawana tokwe o ku ikonda. Wokoni ani numbwa ku andosiwa a dano. Woro ani andombwa, mina, Yapai ani ga dau. 


text:
Ai okokona ti, ani ga sembe wahapi ki ku da ki. O keke do mwanji kunu a sawero. Nuwe tiki kunu nomo chele. Woro kwambu ki ma ku eti. Ani do nuwe pe sumbu hinga tinda ete a dikiro.”<pb/>


text:
Jisas o hinga ri sawesini hewen tokwe ri mauni ya sawe, “Yapai o amwa sukwahiro. Mi Che ni hi laka ma ha, wowa mi Che ringa hi laka sa mini ha. 


text:
Hinde wowani, ele hima ni aulino kwambu ti rini mi hahiro, wosiwa rini mi haro ele himiyama hurahama hinga tinda ete da ete da himamwale wunu ri ha ki. 


text:
Ete da ete da himamwale ti ka hinga: Wunu mini hambwandau, mini mindombwa Gotri mwe naha, wosini Jisas Kurais ni wu hambwandau, mindo mi humbwewani ri taro. 


text:
<pb/>“Hi hinga okundau sumbu mihi ti do nuwe pe himiyama hurahama leni a mekuro. A ra kinani mi ani hasiro tau ti tinda a humburo. 


text:
Yapai, injelembwa nuwe sukwa nambwe gisi ki ani mini ga a dani, ani hi chele hima. Woro apa miyaningisopo mihi ki o hi laka ma ai ani ha to. 


text:
<pb/>“Do nuwe ki mi ani haro hima hinga mi hi tini a sawewani tinda wu mendisinda. Wunu mihi, ani ni mi haro. Wosiwani mi mwanji ti kipe naha wu sirinandau. 


text:
Hinde wowani, ele mi ani haro mwanji hinga tinda ete wunu ani haro. Wowani ele ni wu tororo. Wunu mwe naha wu hambwasindau, mini ga a dasini a taro ti. Wosini sembe wu hasindau, mindo mi ani humbwewani a taro. 


text:
<pb/>“Woro wunu keke mini ni ani uchahambwandau. Ani dele nuwe pe hima le keke mini ani uchahambwanda nambwe. Ani ele mi ani haro hima le keke mini ani uchahambwanda. Hinde wowani, wunu mihi. 


text:
Ele mwaꞌambwe ahi hinga tinda ete mihi. Wowani ele mwaꞌambwe mihi hinga tinda ete ahi. O keke ani wunu ki hi omwesika a tororo. 


text:
<pb/>“Apa do nuwe ki hinde a da kumbwa. Wunu do nuwe ki wu dau. Ani mini tambwa a tandau. Halayasini dau Yapai, mi ani haro hi ki dau kwambu ki ma wunu haweini aulindawa funda naha si dau hinga wunu o hingambwa funda naha sa wu da. 


text:
Wunu ga a daro gisi ki ka mi ani haro hi ki kipe naha wunu ani aulini a dawani wunu kipe tumbwa wu daro. Wunu fori walambe rini i nambwe, woro walambe i ki ondiyasiro hima ri funda naha tombwa. Woro o sumbu hinga sukwaro ti, mi mwanji mwe naha sukwa kinani. 


text:
Apa mini tambwa a tandau. Woro do nuwe ki ete a dani dele mwanji hinga mini a sawendau. Wowa wunu eripeꞌaripe sumbu ahi ni wu torowa wui sembe ki ete taleni wunu chikisi ki. 


text:
<pb/>“Mi mwanji ti wunu ani haro. Wosiwani do nuwe pe himiyama hurahama le wunu ni miho tangindau. Hinde wowani, wunu do nuwe pe mina, woro hingambwa ani okwe do nuwe pe mina. 


text:
Do nuwe ki wunu mi raꞌai ki mini ani uchahambwa nambwe, mina, haweini wunu mi auli kinani mini ani uchahambwanda, wosiwa kari kapwa hima hinde apa walambe wunu wosi kumbwa. 


text:
Imbihumbwa mi ani humbwewani a sikani do nuwe pe himiyama hurahama lei nindo tiki a daro. Woro hingambwa wunu okwe a humbwewani wu ini do nuwe pe himiyama hurahama lei nindo tiki ete wu da. 


text:
Wunu ani okula kinani anjenga a yarisini mihi minde naha a siraro, wosiwa wunu okwe wunu yarisiwa mihi minde naha wu sira ki. 


text:
<pb/>“Woro do wunu numbwa okula ki ani uchahambwanda nambwe, mina, oti hima le wui mwanji ti mendini sembe ani ni hano hima le okwe wunu okula ki ani uchahambwandau. 


text:
O hinga a wosindau ti, Yapai, mini ani ki mi dawani ani mini ki a dau hingambwa wunu tinda ete funda naha wu sirasini sini ki wu da ki, wosiwa nuwe pe himiyama hurahama le do mi ani humbwewani a taro tini sembe wu ha ki. 


text:
Mi ani haro hi hinga okundau mwaꞌambwe ti wunu ni ani haro, wosiwa sini funda naha si dau hinga wunu o hingambwa funda naha wu da ki. 


text:
Ani wunu ki a dawani mini ani ki mi dau. Woro hingambwa sembe funda naha wu sira ki ani okokonandau. Wosiwa nuwe pe himiyama hurahama le wu hambwa ki, mindo mi ani humbwewani a sikaro, e, ani keke mi wondau hingambwa wunu keke mi wondau. 


text:
<pb/>“Yapai, ai okokona ti, dele himiyama hurahama mi ani haro le, a dau ko tukumbwa ani ga funda ete nu da ki, wosini imbihumbwa nuwe ti wosi nambwe dawani, ka gisi ki mi ani okokonandau keke mi ani haro hi laka ahi ti wu hei ki. 


text:
Yapai kipe naha, nuwe pe himiyama hurahama le mini wu hambwanda nambwe. Woro ani mini ni ani hambwandau. Dele ai himache le wu hambwandau, mindo mi ani humbwewani a taro. 


text:
Mi hi ti amwei wunu a mekuro, woro waya gamwe tinga amwei ai wunu a mekukonda. Wosiwa mi ani okokonandau sumbu hingambwa wunu ki dawa anjenga wunu ki a da ki.”<pb/>


text:
Jisas o mwanji hinga ri uchahambwasini ri himache lenga wu ini Kitiron fwatorowa ti yetikinani ya wu rachi. Olif rupwa foti o michi ki dau. Wowani Jisas ga ri himache lenga o rupwa we ki ya wu raru. 


text:
Jutas, miho lei tapa tenge tiki rini oweno hima, rini okwe o rupwa ri hambwandau. Hinde wowani, nilitapwa ambwe Jisas ri himache lenga o rupwa ki ete wu waundaro. 


text:
O hinga keke Jutas au anaye hima kita foringa, puris hima laka lenga Farisi hima lenga wu humbwero apungwandai kicha hima fwelenga, numbo wunu ri ondiya ondiya o rupwa ki ya wu ta. Wunu lamu le, chika le, e, au anaye mwaꞌambwe le toroni ya wu ta. 


text:
Jisas, rini ni wu wosiro sumbu hinga tinda ri hambwasini wunu tambwa takai ri ini ya wunu sawe, “Namoni ku wakindau?” 


text:
<pb/>Wowani mwanji wasa ti ya rini wu sawe, “Nunu Nasaret pe Jisas ni nu wakindau.” Wowani Jisas ya wunu sawe, “Ori ando sa to.” Wondawani Jutas, ele hima i tapa tenge tiki rini owero hima ri, wunu ga ya eninda. 


text:
Jisas ete wunu sawewani, “Ori ando sa to,” wowani kamindache wu ai sukuni wu ikoni nuwe tiki ya ete wu rai. 


text:
<pb/>O hinga wu wowani ya ri ai wunu sili, “Namoni ku wakindau?” Wowani ya wu sawe, “Nasaret pe Jisas.” 


text:
<pb/>Ete wowani Jisas ka hinga ya wunu sawe, “Tambwa kunu a sawero, ori ando sa to. E, ani ni ku wakiwa, dele hima ma ku andowa sa i.” 


text:
O sumbu hinga sukwaro ti, imbihumbwa ri bwaro mwanji ti mwe naha sira ki sukwaro. Ri bwaro mwanji mwe ti ka hinga: “Apa dele ri ani haro himiyama hurahama fori ani hanjaꞌaiwa walambe rini i hinga.” 


text:
<pb/>Saimon Pita gipi huwe laka foti daro. O gipi ri longoni puris hima lei apukolaka ri tau ra himache forini tapa mama tokwe pe wasamba ti ya ete ri tafehe. Tau ra himache mwe ri, hi rihi ti Malikas. 


text:
Wosiwani Jisas Pita ni ya sawe, “Gipi ti, ti kowe tiki ma ai waro. Do Yapai ani haro amwaka chele kapu ti, apa ani a hingaꞌa?” Jisas ni Anas tambwa wu raꞌairo 


text:
<pb/>Wosiwani au anaye hima kita fotinga wui apukolaka ga, e, apungwandai kicha Juta hima kupu lenga Jisas ni wu toroni kupu tiki ya rini wu inji. 


text:
Wosini metengei Anas tambwa ya rini wu raꞌai. Rini Kaiyafas nitaku, Kaiyafas o asama ki puris hima lei apukolaka ri daro. 


text:
Kaiyafas kale Juta hima kupu leni ka ete sawero hima: “Kipe naha nawa, ele himiyama hurahama ni okula ki hima funda naha ri sa ha.” Pita Jisas hi ni hamisaro 


text:
<pb/>Saimon Pita ga himache foringa, Jisas ni sirinani ya fi i. Puris lei apukolaka, ori himache ri hambwandau. O keke puris lei apukolaka i aka we tokwe Jisas ga ya fi raru. 


text:
Wosiwani Pita rarususirasi takai tiki hoko tokwe ya ri eninda. Wondawani ka puris lei apukolaka ri hambwandau himache rito ri ai tani lengenumbo aulini dau humwe o tini ri sawesini Pita ni ya ri rakaru. 


text:
Lengenumbo aulini dau humwe oti Pita ni ya sawe, “Hinde, mini okwe kari hima i himache hinga mi da nambwe?” Wowani Pita ya sawe, “Ani mina.” 


text:
Ka nili tikiningo. Wondawani tau ra himache lenga apungwandai kicha himako ga hi foti wu haweini wu enindani ya wu waruꞌunda. Wondawani Pita okwe wunu ga enindani hi ti ya ri waruꞌunda. Puris apukolaka Jisas ni siliro 


text:
<pb/>Puris apukolaka ori Jisas ni ri himache lenga ele hima ni ri ondiyakandiyaro mwanji lenga ya rini sili. 


text:
Wowani Jisas mwanji wasa ti ya rini sawe, “Ani himiyama hurahama leni mwanji ti apweli ki wunu a sawendaro. Ani gisi gisi Juta hima kupu le waundau lotu wo aka wuhi tiki, e, Gotri aka laka ki wunu ani ondiyakandiyandaro. Ani mwanji foti a yanini a bwa nambwe. 


text:
Hinde wowani mi ani siliro? A bwawani mendiro hima leni ma wunu sili. Wundo a sawero mwanji ti wu hambwandau.” 


text:
<pb/>O mwanji hinga ri bwawani apungwandai kicha hima fori rini ni takaini enindaro ti, Jisas ni yetapesini ya ri sawe, “O mwanji wasa hinga puris hima lei apukolaka ni mi sawendauꞌu?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya rini sawe, “E, kapwa mwanji fo a sawero ti nawa, o tini amwei ma sawe. E, mwanji kipe ni a bwaro ti nawa, hinde wowani mi ani yero?” 


text:
<pb/>Wosiwani Jisas rini injisiro hinga ete dawani Anas, puris hima lei apukolaka, Kaiyafas, tambwa ya rini humbwe. Pita numbo fonga ai Jisas hi tini hamisaro 


text:
<pb/>Saimon Pita hi takai ki ri enindani ri waruꞌundawani rini wu heini ya rini wu sawe, “Mini okwe ri himache hinga mi da nambweꞌe?” Ete wowani ya ri sawe, “Ani mina.” 


text:
<pb/>Wowani puris hima lei apukolaka ri tau ra himache fori, woro rini Pita to wasamba ki tafehero ka hima i hima kupu fo, rindo Pita ni ya ri sawe, “Mwe naha, mini ani heiwani rini ga olif rupwa ki funda ki daro.” 


text:
Ete wowani Pita ya ri ai sawe, “Mina.” Wokowani o amwa naha kumbwa apwetoko ti ya ete gi. Jisas ni Pailat tambwa wu raꞌairo 


text:
<pb/>Ete wosiwani Kaiyafas wu hanjaꞌaisini Jisas wu rani gapiman apukolaka aka tokwe ya rini wu raꞌai. Ka amwa nurumbumbwa. Woro wu ini, wunu gapiman apukolaka i aka we ki wu raru nambwe. Hinde wowani, wunu ete wu hambwaro, “Foki apa sembe we nuhi kisi nunu wowa Pasofa ahirahi ti hinde apa nu a kumbwa.” 


text:
O keke wunu hoko ki wu dawani Pailat wunu tambwa sirani ya wunu sawe, “Kunu do hima ni bwele sumbu keke rini ku kotimwo ki?” 


text:
Ete wowani wunu ga mwanji wasa ya rini wu sawe, “E, dori hima kapwa sumbu wonda nambwe hima napo apa mini tambwa hinde rini nu ratakoro ambwa.” 


text:
<pb/>Wowani Pailat ya wunu sawe, “Ma rini ku raꞌaini kui lo mwanji ki kunjenga rini ku kili.” Wowani Juta hima kupu le ya rini sawe, “Hima foni nu yeni nu sino kwambu ti nunu ha nambwe.” 


text:
O hinga wu sawero ti, imbihumbwa Jisas ri hano numbo ni rinjenga ri sawero mwanji to mwe naha sukwa kinani. 


text:
<pb/>Wowani Pailat gapiman aka ki ri ai raru. Wosini Jisas ni ri uchawani ri tawani ya rini sili, “Mini Juta hima kupu lei king apukolakaꞌa?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas mwanji wasa ya ri sawe, “Ka minjenga mi inaka ki mi hambwasini mi ani silindauꞌu, hima forito mini sawesiwani mi ani silindau?” 


text:
<pb/>Ete wowani Pailat ga mwanji wasa ya ri sawe, “Hinde, ani Juta hima kupu foꞌo? Mi hima kupu lenga puris hima laka lenga ani tambwa mini wu rataro. Bwele sumbu ni mi wosiro?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “Aulindau kwambu ahi ti, do nuwe kipe mina. Wopo, apa ai tau ra himache le wu anayendapo hima fori Juta hima kupu le tapa tenge ki ri ani hakoro ambwa. Woro, aulindau kwambu ahi ti dohaꞌa nuwe kipe mina.” 


text:
<pb/>Wowani Pailat ya rini sawe, “Wo, mini king apukolaka foꞌo?” Ete wowani Jisas mwanji wasa ya rini sawe, “O mi sawenda to, ani king apukolaka. Ai nuwai do nuwe ki ani rasiwani a dau ti, o do mwanji numbwa a bwa ki a taro: Ani tau ahi ti mwanji mwe naha numbwa a bwandau. Ele hima hinga tinda ete mwanji mwe naha numbwa wu sirinandau ti, wunu ai mwanji ti wu mendindau.” 


text:
Wowani Pailat ya rini sawe, “Mwanji mwe naha bwelefo mwaꞌambwe?” Pailat Jisas ni me yapweke tiki rini wu ye kinani ri sawero 


text:
Woro kui sumbu foti ka hinga: Pasofa gisi laka ki kalapus tiki dau hima forini kunu ani hanjaꞌaiwa ri indau. Kui okokona ti, Juta hima kupu lei king apukolaka ni kunu ani hanjaꞌaiwa ri inoꞌo?” 


text:
<pb/>Wowani ka hinga ya wu ai ucha, “Rini mina! Barapas ma hanjaꞌaisi!” Barapas rini hima ni yendani hima i mwaꞌambwe tini hili yani ri raꞌaindaro.<pb/>


text:
Wosiwani au anaye hima le kupu lame ki mwalinjangwei hinga wu balisini mwa rihi ki kau ya wu letisi. Wosini nikaꞌari narongwehe foti ya rini wu injisi. 


text:
Wosini wu ini ri mu ki wu etisini ya wu sawe, “Juta hima kupu lei king apukolaka, seꞌe!” Wosini ya rini wu yetape. 


text:
<pb/>Wosiwani Pailat hoko tokwe ri ai ri raruni ya wunu sawe, “Ma ku hei, hoko tokwe kunu tambwa rini a rasiranda. Woro ma ku hambwa, ani rini a kotimwono kapwa sumbu fo rini ki ani hei numbwa.” 


text:
Wowani Jisas hoko tokwe ya ri sira. O lame chele kupu ki wu balisiro mwalinjangwei ti mwa rihi ki ete dawani nikaꞌari narongwehe oti okwe rini wu injisiro hinga ya ete da. Wosiwani Pailat ya wunu sawe, “Ma hei, ori hima dohaꞌa!” 


text:
<pb/>Wowani puris hima laka lenga apungwandai kicha hima lenga rini ni wu heikoni ka hinga ya wu ucha, “Me yapweke tiki ma rini ye! Me yapweke tiki ma rini ye!” Wowani Pailat ya wunu sawe, “Kunjenga ma rini raꞌaini me yapweke tiki ma rini ku ye. Ani rini a kotimwono kapwa sumbu fo a wakini ani hei nambwe.” 


text:
<pb/>Ete wowani Juta hima kupu lenga mwanji wasa ya rini wu sawe, “Nunu nui lo mwanji foti ka hinga sawero, dori hima sa ete ri ha. Hinde wowani, ka hinga ri sawero keke, ‘Ani Gotri Che.” ’ 


text:
Wosini gapiman aka we ki ri ai ri raruni Jisas ni ya ri sawe, “Mini so ko kipe hima?” Wowani Jisas mwanji wasa rini sawe nambwe. 


text:
Wowani Pailat ya rini sawe, “Hinde wowani mwanji wasa ahi mi ani sawe nambwe? Ani mini ani hanjaꞌaiwa mi ino ti, e, me yapweke tiki mini a yeno ti okwe, ani kwambu chele. Ka tini mi hambwanda nambweꞌe?” 


text:
<pb/>Wowani Jisas ga mwanji wasa ya ri sawe, “E, kari kau ki dau Gotri kwambu mini ha nambwe nawa, apa mi ani rakaino kwambu ti mini ki hinde da kumbwa. O keke mi tapa tenge tiki ri ani haro hima ri, ri kapwa sumbu ti omwesika naha, kapwa sumbu mihi ni ri dikisindau.” 


text:
<pb/>Wowani Pailat o mwanji hinga ni ri mendifuni rini hanjaꞌaiwa ri ino numbo ni ya ri waki. Wokowani Juta hima kupu le ka hinga ya wu ucha, “E, ori hima mi hanjaꞌaiwa iwa, mini Sisa king apukolaka i nau mina! Hima fori rinjenga king apukolaka hinga ri nano ti, rini Sisa ni ri omwemendindau!” 


