# verses

text:
Nu ni ndɨꞌɨ yɨvɨ ni ka jicha veñuꞌun un, kuaꞌa yɨvɨ Israel ni ka ndikun da Pablo jiin Bernabé. Suni ni ka ndikun yɨvɨ ka ñavaꞌa jnuꞌun chaa Israel. Ti ni kachi Pablo jiin Bernabé nuu yɨvɨ un ja nɨ ini nɨ añu i na kundikun i ichi Yandios. 


text:
<pb/>Nu ni jaa ɨnga sábado, ti ni ka ndututu kuaꞌa xaan ga yɨvɨ ñuu un ja ka kuni i kunsoꞌo i jnuꞌun Yandios. 


text:
Uu chaa Israel, tu ni ka jajnaꞌan ini ja ni ka jini da ja kuaꞌa xaan yɨvɨ un ni ka ndututu, ti ni ka kuu kuasun ini da. Yukan ti ni ka kachi da ja tu vaꞌa jnuꞌun ni ka kaꞌan Pablo jiin uu ga chaa un, ti ni ka kejaꞌa ka kananchaa da Pablo jiin uu ga chaa ka jika jiin da un. 


text:
Pablo jiin Bernabé, tu ni ka yuꞌu da, ti ni ka kejaꞌa da ka kaꞌan da nuu yɨvɨ un, ti ni ka kachi da: ―Kanu kuu ja kaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu roꞌo naa ra ja ka kuu ra chaa Israel, ko vijna, na kaꞌan ri nuu yɨvɨ ɨnga nación, chi tu ka kuni ra kunsoꞌo ra, ti ni tu ka jandatu ra. Ti tu ka kuni ra kunchuku ra jiin Yandios andɨvɨ. 


text:
Yukan kuu ja na kinkoyo ri nuu kaꞌiin yɨvɨ ɨnga nación, chi undi janaꞌan ni kachi Yandios:<pb/>Ni taji ri roꞌo ja kaꞌan ra nuu yɨvɨ ɨnga nación.<pb/>Yukan kuu ja nɨ ñuyɨvɨ kaꞌan ra nasa nanitaꞌu yɨvɨ. Siaꞌan ni kachi Yandios ―kachi Pablo. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo yɨvɨ ɨnga nación kaꞌiin un taka jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ni ka kusɨɨ ini ti ni ka kachi: ―Jnuꞌun Yandios kuu ja kanuu ga ―ni ka kachi. Ni nakaji Yandios tɨjnɨ chaa un ja na kunchuku da jiin ya sa ni ka kejaꞌa ka kandixia da. 


text:
Yukan kaꞌiin tɨjnɨ ñasɨꞌɨ ka siuku ndaa jnuꞌun chaa Israel. Nɨnɨ ka jaꞌan ña veñuꞌun Israel, ka kanajaa ña Yandios. Ti chaa Israel un ni ka kejaꞌa ka kaꞌan jiin ñasɨꞌɨ un, jiin chaa ka kuñaꞌnu ñuu un, ti ni ka ndondaa da sɨkɨ Pablo jiin Bernabé. Yukan ti ni saꞌa yɨvɨ un ja na kondoꞌo Pablo jiin Bernabé, chi tu ni ka jajnaꞌan ini, ti ni ka keniꞌin da kuankoyo da. 


text:
Yukan ti Pablo jiin Bernabé, ni ka kɨsɨ da tɨkacha jaꞌa da nuu yɨvɨ un. Yukan ni kuu seña ja tu ni ka jantaꞌu yɨvɨ un maa da. Ni ka kee da ti kuankoyo da ñuu Iconio. 


text:
Yukan ti taka yɨvɨ ni ka kandixia ñuu Antioquía un ni ka kusɨɨ ini i, chi ja ni chaa Espíritu Santo kancha ya jiin i naa i. Kaꞌiin Pablo jiin Bernabé ñuu Iconio<pb/>


text:
Pablo jiin Bernabé ni jakoyo da ñuu Iconio. Ni ka kɨvɨ da veñuꞌun nuu ka skuaꞌa chaa Israel. Yukan ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ kaꞌiin un. Yukan kuu ja ni ka kejaꞌa yɨvɨ ni ka kandixia i jnuꞌun Jesús. Ni ka kandixia yɨvɨ Israel jiin yɨvɨ ɨnga nación, ti ni ka kuu kuaꞌa yɨvɨ un. 


text:
Tɨjnɨ yɨvɨ Israel kaꞌiin un ni ka ñusoꞌo jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ko tu ni ka jandatu, ti ni ka skaꞌan da yɨvɨ ɨnga nación ja na kaꞌan kueꞌe da sɨkɨ yɨvɨ ka kandixia un. 


text:
Yukan kuu ja ni kunchuku Pablo jiin jnaꞌan da tɨjnɨ kɨvɨ ñuu Iconio un. Tu ni ka yuꞌu da kachi da ja kundaꞌu Yandios yɨvɨ naa i. Ti Yandios ni jaꞌa jniñu ñaꞌnu nuu da naa da ja na saꞌa da jniñu ñaꞌnu. Yukan kuu ja ni saꞌa Yandios nava na chaku ini yɨvɨ ñuu un ja jandaa kuu ja ka kaꞌan da jnuꞌun ya. 


text:
Tɨjnɨ chaa Israel jiin chaa ɨnga nación, jiin chaa ñaꞌnu un ni ka kejaꞌa ka ndoꞌo kueꞌe ini ja kuaꞌa yuu sɨkɨ da maa da. 


text:
Yukan ti ni ka jini Pablo jiin jnaꞌan da. Ni ka kee da kuankoyo da ñuu Likaonia. Ni jakoyo da ñuu Listra, ti sa ni ka yaꞌa da ñuu Derbe. Kuankoyo da taka ga ñuu yukan, 


text:
<pb/>Ñuu Listra yukan kancha ɨɨn chaa tɨkuku, chi siaꞌan ni kaku da. Yukan kuu ja tu kuu kaka da. Ni jinisoꞌo da jnuꞌun kaꞌan Pablo. 


text:
Ni ndeꞌe vaꞌa Pablo nuu chaa tɨkuku un, ti ni jini Pablo ja ni kandixia chaa un, ti kuni da nduvaꞌa da. 


text:
Yukan ti jiin tachi niꞌin ni kachi Pablo nuu da: ―¡Ndokuñɨ ndaa jiin sɨꞌɨn ra! ―ni kachi da. Yukan ti uni ni kanda chaa un ti ni kejaꞌa da jika da. 


text:
Ni ka jini yɨvɨ un nava ni saꞌa Pablo, ti ni ka kejaꞌa ka kanajiin, ti ka kaꞌan: ―¡Ni ka kuun Yandios nuu kaꞌiin yo jaꞌa, ti kanda nanu kanda yoꞌo naa yo. Ti yoꞌo chi yɨvɨ ka kuu yo! ―ni ka kachi yɨvɨ un. (Siaꞌan ni ka kaꞌan da nuu yuꞌu ka kaꞌan yɨvɨ Likaonia.) 


text:
<pb/>Ni ka kachi da ja Bernabé ni kuu Júpiter, ti Pablo ni kuu Mercurio, chi maa da kuu ja ni kaꞌan. Siaꞌan ni ka kaꞌan da, chi ja ni ka nchañuꞌun da Júpiter jiin Mercurio. 


text:
Yuꞌu ñuu un iyo ɨɨn veñuꞌun nuu ni ka nchañuꞌun yɨvɨ un Júpiter. Yukan ti sutu Júpiter, ni yɨndaꞌa da xndɨkɨ jiin corona ita. Ti kuni sutu jiin yɨvɨ ñuu un kaꞌni da tɨjnɨ xndɨkɨ ja soko da tɨ nuu Pablo jiin Bernabé, chi ka ndoꞌo ini da ja maa da ka kuu uu santu. 


text:
Yukan ti ni ka jini apóstol, Bernabé jiin Pablo ja ka kuni yɨvɨ un kunchañuꞌun i maa da naa da. Ni ka kejaꞌa da ka jaꞌncha da saꞌma da, chi ni ka kuu kuiꞌya ini da. Ni ka kanajiin da, ti ni kachi Pablo: 


text:
<pb/>―Roꞌo naa ra, tu vaꞌa ja ka saꞌa ra siaꞌan. Suni yɨvɨ ka kuu ri. Kaꞌan ri nuu ra naa ra ja na xndoo ra jniñu ka saꞌa ra, chi tu kaxan. Kaꞌan ri jiin ra ja na kandixia ra nuu Yandios chaku, chi maa ya ni saꞌa taka ja iyo. Ni saꞌa ya andɨvɨ, ñuyɨvɨ jiin mar. 


text:
Ko Yandios ni stuu ya maa ya nava kaa ya, chi ni saꞌa ya jniñu vaꞌa ja kuu tendɨꞌɨ yɨvɨ. Ni saꞌa ya ja na kuun sau, ni saꞌa ya ja na kuu jniñu ka saꞌa yɨvɨ taka kuiya, ja ni jaꞌa ya ja kuu chaku yɨvɨ nava na koo sɨɨ ini i. Yukan kuu ja ni saꞌa Yandios ja kuu yo naa yo ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Pablo, ko yɨɨ sa ni kuu ni jasɨ da ja kaꞌni yɨvɨ un xndɨkɨ ja soko nuu da, chi ka kuni kunchañuꞌun da maa da naa da. 


text:
<pb/>Yukan ti yɨvɨ ñuu Antioquía ni chakoyo nuu kaꞌiin Pablo jiin chaa ka jika jiin da. Suni chakoyo chaa Israel kanchuku ñuu Iconio, ni ka skaꞌan da yɨvɨ Listra un, ti ni ka kejaꞌa ka kuɨtɨ ini nuu Pablo jiin jnaꞌa da. Yukan ti ni ka jaꞌa yuu sɨkɨ Pablo, ti ni jiꞌi nuu da. Yukan ti ni ka ñuꞌun da Pablo undi yuꞌu ñuu un, chi ni ka ndoꞌo ini ja ni jiꞌi da. 


text:
Yukan ti yɨvɨ ni ka skuaꞌa jiin Pablo un ni chakoyo da nuu katuu da, ti hora jña ni ndukaji ini da ti ni ndoko da. Ni ndokuɨñɨ da, ti ni ndɨvɨ tuku da ñuu un. Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti kuaꞌan da jiin Bernabé ichi ñuu Derbe. 


text:
Yukan ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios, ti kuaꞌa xaan yɨvɨ un ni ka kandixia jnuꞌun Jesús. Ni ka kee da yukan, ti ni ka nandeokuñɨ tuku da ñuu Listra. Ti ni ka nayaꞌa tuku da ñuu Iconio, ti ni najakoyo da ñuu Antioquía. 


text:
Yukan ni ka jaꞌa da jnundee ini yɨvɨ ka kandixia un, ti ni kachi Pablo: ―Kandixia nɨ ini nɨ añu ra Jesús naa ra. Tendɨꞌɨ yo koo nundoꞌo, ko siaꞌan ti na jakoyo yo ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Taka ñuu nuu ni ka yaꞌa da un ni ka nduku da chaa nchañuꞌun Jesús un, ti ni ka jaꞌa da jniñu nuu da. Ni ka iyo ndicha yɨvɨ un, ti ni ka jikantaꞌu da nuu Yandios, ti sa ni kachi Pablo nuu da: ―Ja ni ka kandixia ra Jesús naa ra, ti maa ya kuu ja koto roꞌo naa ra ―ni kachi da. Ka nandeokuñɨ Pablo jiin Bernabé ñuu Antioquía 


text:
Yukan ni ka kɨvɨ da barco, ti kuankoyo da ñuu Antioquía nuu ni ka kee da un. Yukan ni kuu undi nuu nu ni ka jikantaꞌu yɨvɨ nuu Yandios ja na chindee ya Pablo jiin chaa ka jika jiin da taka nuu kinkoyo da. Ni ka nandeokuñɨ da yukan, chi ja ni ndɨꞌɨ jniñu da ni ka saꞌa da. 


text:
Ni jakoyo da ñuu un, ti ni ka nastutu da taka yɨvɨ ka kandixia un, ti ni jani da jnuꞌun nava ni chindee Yandios nuu da. Ni ka kachi da nuu yɨvɨ un: ―Ja ni chindee Yandios ja yɨvɨ ɨnga nación, suni na kandixia i Jesús ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti naꞌan ni kunchuku Pablo jiin Bernabé jiin yɨvɨ ka kandixia un. Ni ka ndututu yɨvɨ ka kandixia ñuu Jerusalén<pb/>


text:
Nu ni ka najakoyo Pablo jiin Bernabé ñuu Antioquía tɨjnɨ yɨvɨ ni ka kee ñuu Judea, ti kuankoyo i ñuu Antioquía. Yɨvɨ Israel ni ka kuu i, ko ni ka kandixia i Jesús. Yukan ni ka kejaꞌa yɨvɨ ka skuaꞌa jiin yɨvɨ ɨnga nación ja ka kandixia i Jesús, ti ni ka kachi i: ―Kuni ja na koo seña yɨkɨ kuñu ra naa ra nava ni kachi Moisés, chi nu tuu, ti tu ketaꞌu ra naa ra ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ko Pablo jiin Bernabé tu ni ka jajnaꞌan ini da, ti ni ka chajnaꞌan da jnuꞌun jiin yɨvɨ Judea un. Yukan ti ni ka jaꞌa yɨvɨ Antioquía un jniñu nuu Pablo jiin Bernabé jiin uu ga chaa ka kandixia un, ja na kinkoyo da ñuu Jerusalén nuu kanchuku apóstol jiin chaa ka kuñaꞌnu nuu yɨvɨ kandixia un, ja na ndajnuꞌun da sɨkɨ nundoꞌo iyo ñuu Antioquía. 


text:
<pb/>Yɨvɨ Antioquía un ni ka taji da kuankoyo da ñuu Jerusalén. Ichi kuankoyo da ni ka yaꞌa da ñuu Fenicia jiin ñuu Samaria. Nu ni ka yaꞌa da ñuu yukan, ni ka jani da jnuꞌun nuu yɨvɨ ka kandixia un, ja ni ka kejaꞌa yɨvɨ ɨnga nación ka xndoo i jnuún i ti ka kandixia i Jesús. Yukan ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ka kandixia un ni ka kusɨɨ ini i. 


text:
<pb/>Ni jakoyo Pablo jiin chaa ka jika jiin da ñuu Jerusalén, apóstol un jiin chaa ka kuñaꞌnu nuu yɨvɨ kandixia un, jiin taka yɨvɨ ka kandixia un, ni ka kanxiaꞌu jiin da naa da. Yukan ti Pablo jiin jnaꞌan da un ni ka jani da jnuꞌun nava ni saꞌa Yandios taka ñuu ni ka jaꞌan da. 


text:
Yukan kaꞌiin tɨjnɨ chaa fariseo ja ni ka kandixia Jesús. Ni ka ndokuɨñɨ da, ti ni ka kachi da: ―Kanu kuu ja na koo seña yɨkɨ kuñu taka yɨvɨ ka kandixia Jesús, nava ni kachi Yandios najanaꞌan, ti suni kanu kuu ja na kachi yo ja na saꞌa yɨvɨ taka jnuꞌun ni xndoo Moisés ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ja ni ka ndututu apóstol jiin chaa ka yɨndaꞌa yɨvɨ ka kandixia un, ja ndajnuꞌun da sɨkɨ jniñu Pablo jiin chaa ka jika jiin da. 


text:
Kani xaan ni ka ndajnuꞌun da sa ni ndokuɨñɨ Pedro, ti ni kaꞌan da: ―Roꞌo naa ra, ja ka jini ra ja undi najanaꞌan ni taji Yandios ruꞌu ja kaꞌan ri nuu yɨvɨ ɨnga nación. Nu ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios, ti suni ni ka kandixia i. 


text:
Jini Yandios añu taka yɨvɨ naa i, ti ni xnaꞌan ya nuu yo ja ni jantaꞌu ya yɨvɨ un, chi ni taji ya Espíritu Santo nuu i nanu ni taji ya Espíritu Santo nuu yoꞌo naa yo. Yukan kuu jnuꞌun ja ni jantaꞌu Yandios yɨvɨ yukan. 


text:
Tu ni kachi Yandios nuu yo: “Tu kaxan yɨvɨ ɨnga nación, chi roꞌo kuu ja kaxan.” Suni ni jantaꞌu Yandios yɨvɨ ɨnga nación naa i, chi ni ka kandixia i ya. 


text:
Nu kachi yo nuu yɨvɨ ka kandixia Jesús ɨnga nación ja na siin jnuꞌun ni xndoo Moisés, kondoꞌo yɨvɨ un. Yukan kuu ja tu vaꞌa kachi yo. Jini yo ja jnaꞌan yo janaꞌan, tu ni ka kundee da siuku da taka jnuꞌun ni kachi Moisés. Ti ni yoꞌo, tu ka kundee yo siuku yo. 


text:
Ansu nɨnɨ siaꞌan ti sa ketaꞌu yo, chi ketaꞌu yo siaꞌan ni nava kuni maa Jesús. Ti suni siaꞌan ni ka ketaꞌu yɨvɨ ɨnga nación yukan ―siaꞌan ni kaꞌan Pedro nuu chaa un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ndɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka jasɨ yuꞌu, chi ni kaꞌan kaji da. Suni ni ka chunsoꞌo da taka jnuꞌun ni ka kaꞌan Pablo jiin Bernabé. Ni ka jani da jnuꞌun nava ni chindee Yandios maa da, ja ni ka saꞌa da jniñu ñaꞌnu nuu yɨvɨ ɨnga nación. Ni ka jini yɨvɨ un nasa saꞌa Yandios jniñu, ti ni ka naa ini i. 


text:
Suni jnuꞌun un ni ka chiso profeta najanaꞌan nasa chindee Yandios yɨvɨ ɨnga nación na ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios:<pb/> 


text:
Nu vaji ga kɨvɨ, ti chaa ɨɨn chaa kuu Cristo, chi maa ri taji da.<pb/>Na ni chaku David ni ka nchañuꞌun ndaa yɨvɨ ruꞌu, ko ni jaa ɨɨn kɨvɨ ja ni ka xndoo ruꞌu.<pb/>Ti jaa ɨɨn kɨvɨ ja kunchañuꞌun tuku yɨvɨ ruꞌu, nanu ni ka nchañuꞌun ruꞌu na ni chaku David.<pb/> 


text:
Chi so ja na saꞌa yo ɨɨn tutu na kiꞌin, ti yukan na chiso yo ja koto ma kaji ga i kuñu kuɨtɨ ni ka soko ɨnga yɨvɨ un nuu santu i, ti chaa iyo ñasɨꞌɨ koto kunchaka da ɨnga ñasɨꞌɨ. Ti suni ñaꞌan ka iyo yɨɨ, koto kunchaka ña ɨnga chaa. Suni na chiso yo ja koto ma kaji i kuñu kuɨtɨ ka neꞌne, xi kuɨtɨ ka kanchaa ti ni nɨñɨ tɨ, koto ma kaji i naa i. 


text:
Kaꞌan ri ja na kachi yo jnuꞌun jaꞌa, chi taka ñuu ka kaꞌan yɨvɨ jnuꞌun un ja siaꞌan ni chiso Moisés najanaꞌan, ti taka sábado ka skuaꞌa yɨvɨ jnuꞌun un ini veñuꞌun Israel undi vijna. Ti nu xnaa yo jnuꞌun Moisés, yukan tu jajnaꞌan ini yɨvɨ un ―siaꞌan ni kachi Jacobo nuu yɨvɨ ni ka ndututu un. 


text:
<pb/>Yukan ti apóstol jiin chaa ka yɨndaꞌa yɨvɨ un, jiin uu ga yɨvɨ ka kandixia Jesús un, ni ka ndoꞌo ini da ja nakaji da uu chaa taji da kinkoyo da jiin Pablo jiin Bernabé ñuu Antioquía. Yukan ti ni ka taji da Judas Barsabás jiin Silas, chaa ka kuñaꞌnu nuu yɨvɨ ka kandixia un. 


text:
Ni ka jaꞌa yɨvɨ un ɨɨn tutu ka yɨndaꞌa chaa un. Ti tutu un ni taji da nuu yɨvɨ ɨnga nación ja kanchuku ñuu Antioquía, ñuu Siria, jiin ñuu Cilicia, ti ni ka kachi da siaꞌan: “Ruꞌu apóstol naa ri jiin chaa ka kuñaꞌnu jiin uu ga chaa ka kandixia jaꞌa. Ka kanxiaꞌu ri jiin ra naa ra. 


text:
Ni chaa jnuꞌun jaꞌa ja uu chaa ka jika jiin ri ni ka kee da jaꞌa, ti kuajakoyo da jña, ti ka jaꞌa da tɨꞌlɨ nundoꞌo nuu ra naa ra, ti vijna ka ndɨꞌɨ ini ra naa ra. Tu ni ka taji ri chaa un naa da. 


text:
Ni ka ndajnuꞌun taka ri naa ri, ti ni ka nduku ri uu chaa na jakoyo da nuu kaꞌiin ra. Jakoyo da jiin Bernabé jiin Pablo. Ka kusɨɨ ini ri jiin Bernabé jiin Pablo. 


text:
Ni ka jaꞌan da tɨjnɨ ñuu nuu ni ka kuni kaꞌni yɨvɨ da naa da, chi ka saꞌa da jniñu ja kuu Jitoꞌyo Jesús, ya kuu Cristo. 


text:
Yukan kuu ja na taji ri Judas jiin Silas jiin da naa da. Ka kaꞌan kaji da nuu ra naa ra sɨkɨ jnuꞌun ka chiso ri jaꞌa. 


text:
Ni chindee Espíritu Santo ruꞌu naa ri. Yukan kuu ja ka ndoꞌo ini ri ja na kachi ri nuu ra ja tu nɨnɨ kuu ja kuandatu ra taka jnuꞌun najanaꞌan, ko nɨnɨ kuu ja koto ra maa ra nuu taka jnuꞌun ka chiso ri jaꞌa. 


text:
Tu kuu kaji ra ja ka soko yɨvɨ nuu santu. Tu kuu kaji ra kuñu kuɨtɨ nu tu ni jatɨ ndɨꞌɨ nɨñɨ tɨ, ni tu kuu kaji ra nɨñɨ kuɨtɨ. Roꞌo chaa naa ra, tu kuu kunchaka ra ɨnga ñasɨꞌɨ. Suni siaꞌan ñasɨꞌɨ naa ña, tu kuu kunchaka ña ɨnga chaa. Nu na koto ra maa ra naa ra ti vaꞌa kunchuku ra. Na kukuee jiin ra naa ra nuu Yandios.” Yukan kuu tutu ni ka saꞌa da nuu yɨvɨ Antioquía na ni ka ndututu da ñuu Jerusalén. 


text:
<pb/>Yukan ti Pablo jiin chaa ka jika da jiin da, kuankoyo da jiin jnuꞌun yukan ñuu Antioquía. Yukan ni ka kana da taka yɨvɨ ka kandixia un, ti ni ka nakuaꞌa da tutu un. 


text:
Yukan ti Judas jiin Silas ni ka kejaꞌa da ka kaꞌan da nuu yɨvɨ un, chi suni ka kuu da chaa ka kaꞌan jnuꞌun Yandios, ti suni ni ka jaꞌa da jnundee ini yɨvɨ un. Ni ka chindee da yɨvɨ un, ti ni ka kusɨɨ tuku ini da. 


text:
Ni kuꞌiin da jaku kɨvɨ yukan, ti ni ka nataji tuku yɨvɨ un Judas jiin Silas kuankoyo da nuu kaꞌiin chaa ni ka taji da un. Ti ni ka kachi da nuu da: ―Na kukuee jiin ra naa ra nuu Yandios ―ni ka kachi da. 


text:
Ti Pablo jiin Bernabé ni ka kendo da ñuu Antioquía yukan. Ni ka skuaꞌa da jiin yɨvɨ un, ti ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios. Yukan ti suni kuaꞌa chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios yukan. Kuaꞌan Pablo jinu kuu uu 


text:
<pb/>Yukan ni jaa ɨɨn kɨvɨ ja ni kachi Pablo nuu Bernabé: ―Na nandeokuñɨ yo taka ñuu nuu ni ka kaꞌan yo jnuꞌun Yandios undi nuu. Ndeꞌe yo nasa kanchuku taka yɨvɨ ni ka kandixia jnuꞌun Jesús un ―ni kachi da. 


text:
Ko Pablo tu kuni da, chi ni xndoo Juan Marcos da naa da ñuu Panfilia, ti tukaa ni jaꞌan da jiin da ja saꞌa da jniñu yukan. 


text:
Bernabé jiin Pablo tu ni ka kejnaꞌan ini da, ti ni ka kusɨɨn da naa da. Yukan ti kuaꞌan Bernabé jiin Marcos ni ka kɨvɨ da barco, ti kuankoyo da ñuu Chipre. 


text:
Yukan ti kuaꞌan Pablo jiin Silas. Ti yɨvɨ ka kandixia un ni ka jikantaꞌu i nuu Yandios ja na chindee ya Pablo jiin chaa kuaꞌan jiin da tuku. Yukan ti ni ka kee da kuaꞌan da. 


text:
Ni ka yaꞌa da ñuu Siria, ni ka yaꞌa da ñuu Cilicia, ti ni ka jaꞌa da jnundee ini taka chaa ka kandixia un. Ni chindee Timoteo Pablo jiin Silas<pb/>


text:
Yukan ti Pablo jiin Silas ni na jakoyo tuku da ñuu Derbe. Ni ka nayaꞌa tuku da ñuu Listra. Yukan ni ka ndejnaꞌan da jiin ɨɨn chaa nani Timoteo. Ni ndɨvɨ da jiin Yandios. Nana da ni kuu ña ɨɨn ñaꞌan Israel, ko suni ni kandixia ña Jesús. Tata da ni kuu chaa griego. 


text:
Yɨvɨ ka kandixia ñuu Listra ni ka kachi ja chaa vaꞌa kuu Timoteo. Suni siaꞌan ni ka kachi yɨvɨ Iconio. 


text:
Yukan kuu ja ni kuni Pablo ja na kiꞌin Timoteo jiin da, ko xnakan ni saꞌa da seña yɨkɨ kuñu Timoteo nava tu kaꞌan chaa Israel kanchuku un sɨkɨ da, chi ka jini da ja chaa griego kuu tata da, ti tu siuku da jnuꞌun chaa Israel. 


text:
Yukan ni ka yaꞌa da ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn ñuu un, ti ni ka jani dajnuꞌun nava ni ka chiso da nuu tutu un. 


text:
Yukan kuu ja ni ka kundee ini yɨvɨ ka kandixia un, chi ni ka kandixia ndaa da Yandios. Ti taka kɨvɨ kuan kukuaꞌa yɨvɨ ka kandixia un. Ni jani Pablo ɨɨn chaa ñuu Macedonia 


text:
<pb/>Pablo jiin chaa kuaꞌan jiin da, ni ka yaꞌa da ñuu Frigia, ti suni ni ka yaꞌa da ñuu Galacia, chi Espíritu Santo tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja kaꞌan da jnuꞌun Yandios ñuu Asia. 


text:
Yukan ti na jakoyo da nuu ndejnaꞌan ñuu Misia jiin ɨnga ñuu, chi ka kuni kinkoyo da ñuu Bitinia, ko Espíritu Santo tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja kinkoyo da yukan. 


text:
Yukan ni ka kixi da jakuaa, ti ni jani Pablo ja ni jini da ɨɨn chaa ñuu Macedonia kandichi da yukan. Kndaꞌu da jiin Pablo, ti ni kachi da: ―Yaa ni ñuu Macedonia, ti chindee ni saña naa na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja ni jini Pablo nuu jani da. Ruꞌu Lucas suni ni jaa ri nuu kaꞌiin Pablo jiin chaa kuaꞌan jiin da. Yukan ni ka saꞌa tuꞌva ri maa ri, ti kuankoyo ri ñuu Macedonia, chi ni ka jini ri ja Yandios taji ruꞌu ja na kinkoyo ri yukan, ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ yukan. Kaꞌiin Pablo jiin Silas ñuu Filipos 


text:
<pb/>Ni ka kɨvɨ ri barco ñuu Troas yukan, ti kuankoyo ndoo ri undi ñuu Samotracia. Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ni jakoyo ri ñuu Neápolis. 


text:
Yukan ni ka xndoo ri barco ti kuankoyo ri ñuu Filipos, ja kuu ɨɨn ñuu kaꞌnu yukan. Tu iyo ɨnga ñuu kaꞌnu ga ja kuu ñuu Macedonia un ja yɨndaꞌa ñuu Roma. Naꞌan ni kuꞌiin ri yukan. 


text:
Ɨɨn sábado kuankoyo ri yuꞌu ñuu un, ni ka jaꞌan ri nuu ni ka ndututu yɨvɨ Israel yuꞌu ɨɨn yucha un, ja kanajaa da Yandios. Ni jakoyo ri, ti ni ka nukoo ri, ti ni ka kaꞌan ri jiin ñasɨꞌɨ ni ka ndututu yukan. Ni ka kaꞌan ri jnuꞌun Yandios. 


text:
Ɨɨn ñasɨꞌɨ un ni nani ña Lidia. Xiko ña saꞌma vaꞌa, saꞌma ja ni ka saꞌa jiin yuꞌva nchaa. Ni kuu ña ɨɨn ñaꞌan ñuu Tiatira, ti suni ni nchañuꞌun ña Yandios nanu ka saꞌa yɨvɨ Israel. Ni chunsoꞌo vaꞌa ña, ti ni chindee Yandios maa ña. Yukan kuu ja ni kandixia ña nava ni kachi Pablo. 


text:
Ni janducha ña jiin taka jnaꞌan ña kanchuku veꞌe ña, ti ni kachi ña nuu ri naa ri: ―Ñaꞌan veꞌe ri, ti kendo ra naa ra, chi ka jini ra ja kandixia ndaa ri Jesús ―ni kachi ña. Ni chayɨka ña ruꞌu naa ri, ti ni ka jaꞌan ri veꞌe ña. 


text:
<pb/>Ɨnga kɨvɨ kuankoyo ri ichi nuu ka kanajaa chaa Israel un Yandios. Ni ka ndejnaꞌan ri jiin ɨɨn ñaꞌan suchi. Nɨnɨ kaꞌan ña nuu yɨvɨ nasa kuu ɨnga kɨvɨ vaji, ti kaꞌan ña nasa jnaꞌan yɨvɨ un, chi yɨꞌɨ tachi xaan jiin ña. Ni kuu ña muzu uu ga chaa un naa da, ti ni niꞌin kuaꞌa ña xuꞌun nuu chaa un naa da. 


text:
Ni kejaꞌa ndikun ña Pablo jiin tendɨꞌɨ ri naa ri, ti ni kejaꞌa ña kanajiin koꞌo ña, ti ni kachi ña: ―¡Chaa jaꞌa ka saꞌa da jniñu ja kuu Yandios ñaꞌnu kancha andɨvɨ! ¡Ka jani da jnuꞌun nasa nanitaꞌu yo! ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ndikun ña tɨjnɨ kɨvɨ ruꞌu naa ri undi tukaa ni kundee Pablo. Ti ni ndeokoto da nuu ña, ti ni kachi da nuu tachi xaan ja yɨꞌɨ jiin ña un: ―Na kachi ri ja kin kee ra ini ñaꞌan jña, nava jniñu taꞌu Jesús, ya kuu Cristo ―ni kachi da. Ti hora jña ni kenchaa tachi xaan un kuaꞌan. 


text:
<pb/>Yukan ti nu ni ka jini chaa ka taꞌu jniñu nuu ña un, ja tukaa ga niꞌin ña xuꞌun, chi ni kenchaa tachi xaan un. Yukan ti ni ka jnɨɨ da Pablo jiin Silas kuankoyo da jiin da nuu ni ka ndututu chaa ka kuñaꞌnu nuu yaꞌu un. 


text:
Kuankoyo chaa un jiin da naa da nuu juez un, ti ni ka kachi da: ―Ka jaꞌa chaa jaꞌa nundoꞌo ñuu yo, ti chaa Israel ka kuu da. 


text:
Ka kaꞌan da ja na kuandatu yo jnuꞌun da, ko tu kaꞌan ley yo ja kuandatu yo jnuꞌun da, chi Roma taꞌu jniñu nuu yo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Suni siaꞌan ni ka kachi tendɨꞌɨ yɨvɨ un. Yukan ni ka kachi juez nuu policía: ―Tava saꞌma da, ti kani ra yujnu sɨkɨ da naa ra ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka kani xaan da Pablo jiin Silas, ti ni ka jnaa da chaa vekaa, ti ni ka kachi da nuu policía ndito vekaa un: ―Kundito vaꞌa ra chaa jña naa da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ka kachi juez nuu policía un, ti policía un ni ka jnɨɨ da chaa, ti ni ka jnaa da undi sandɨꞌɨ ni ga jikɨ vekaa un. Ti ni ka saꞌa kutu da sɨꞌɨn Pablo jiin Silas tɨkuɨ yujnu naꞌnu. 


text:
<pb/>Saꞌa yo ja kuan kuu ñuu, ti Pablo jiin Silas ka kanajaa da Yandios, ti ka jita da himno. Ti taka chaa kaꞌiin ini vekaa un ka ñusoꞌo da. 


text:
Sana ini da ti ni chaa ɨɨn ñujnaa xaan. Ni kanda nɨ nama vekaa un, ti tendɨꞌɨ yuxeꞌe un ni ka nuña, ti ni ka ndaji cadena ka ndikun taka presu un. 


text:
Ni ndoto chaa ndito yuxeꞌe un, ti ni jini da ja ni ka nuña yuxeꞌe un. Ni tava da machete da. Kuni da kaꞌni da maa da, chi ni ndoꞌo ini da ja ni ndɨꞌɨ presu un ni ka kee kuaꞌan. 


text:
Ni jini Pablo ti ni kana koꞌo da xini da, ti ni kachi da: ―Tu kaꞌni ra maa ra, chi tendɨꞌɨ ri kaꞌiin jaꞌa ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni jikan policía un ɨɨn ñuꞌun, ti jaꞌa da corrɨ ni kɨvɨ da ini vekaa un, ti ni jakunjitɨ da nuu Pablo jiin Silas. Ti nɨꞌɨn da ja yuꞌu da. 


text:
Yukan ti ni keniꞌin policía un Pablo jiin Silas, ti ni kejaꞌa jikajnuꞌun da: ―Taa, ndoo saꞌa na nava na kenchaa kuachi na, ti nanitaꞌu na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Pablo: ―Kandixia Jitoꞌyo Jesús ti na nanitaꞌu ra, ti suni tendɨꞌɨ yɨvɨ kanchuku veꞌe ra nanitaꞌu i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kaꞌan Pablo jiin Silas jnuꞌun Yandios nuu da jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ kanchuku veꞌe da. 


text:
Ti suni hora jakuaa yukan ni nakacha policía un nuu ni ka tuji Pablo jiin chaa ka jika jiin da. Yukan ti ni ka janducha policía un jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ kanchuku veꞌe da, chi ni ka kandixia da jnuꞌun Jitoꞌyo Jesús. 


text:
Yukan ti ni ka kɨvɨ da veꞌe policía un, ti ni jaꞌa chaa un ja ni ka yaji da. Ni kusɨɨ ini policía un jiin tendɨꞌɨ jnaꞌan da kankuchu veꞌe da, chi ni ka kandixia da Yandios. Yukan ti ni ka nandeokuñɨ Pablo jiin Silas vekaa un tuku. 


text:
<pb/>Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ni ka taji juez un policía ja na kachi da nuu policía ndito vekaa un ja na sia da Pablo jiin Silas. 


text:
Yukan ti ni kachi policía ndito vekaa un nuu Pablo: ―Ni ka taji juez razón ja na sia na niꞌin naa ni. Yukan kuu ja kuu kekoyo ni, ti na kukuee kinkoyo ni ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Pablo nuu policía un: ―Kaꞌan ley ja yɨvɨ yɨꞌɨ ñuu Roma, tu kuu kani da i nu tu jaꞌi xndichi da. Chaa Roma ka kuu na. Tu ni ka xndichi ni saña naa na. Ni ka kani ni saña naa na nuu yɨvɨ kuaꞌa un, ti ni ka chondee ni saña vekaa. Ti vijna ka kuni keniꞌin xeꞌe ni saña naa na. Ko tu kuu. Kuan kachi ni nuu chaa kuñaꞌnu un na kikoyo maa da, ti na sia da saña ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi policía un nuu juez nava ni kachi Pablo. Nu ni ka jini juez un ja suni chaa Roma ka kuu Pablo jiin Silas, ti ni ka yuꞌu da. 


text:
Yukan ti kuankoyo da nuu kaꞌiin Pablo jiin Silas vekaa un, ti ni ka nandakan taꞌu da nuu da. Ni ka keniꞌin da chaa, ti ni ka kachi da nuu da naa da: ―Ka kandaꞌu na jiin ni naa ni, ja na kekoyo ni ñuu na jaꞌa ti kinkoyo ni ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kee da vekaa un, ti kuankoyo da veꞌe Lidia. Yukan ni ka kaꞌan tuku da nuu uu ga yɨvɨ ka kandixia un, ti ni ka jaꞌa da jnundee ini yɨvɨ un, ti sa kuankoyo da. Ni ka ndondaa yɨvɨ Tesalónica<pb/>


text:
Ni ka yaꞌa Pablo jiin chaa kuaꞌan jiin da ñuu Anfípolis, ni ka yaꞌa da ñuu Apolonia, ti sa ni jakoyo da ñuu Tesalónica. Suni iyo ɨɨn veñuꞌun ni ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel yukan. 


text:
Ni kɨvɨ Pablo yukan, chi siaꞌan ni saꞌa da taka ñuu nuu ni jaꞌan da. Uni sábado ni jaꞌan da yukan, ti ni ka skuaꞌa da jnuꞌun Yandios jiin yɨvɨ un. Nu ni kaꞌan da un, ti ni kachi kaji da jnuꞌun Yandios. 


text:
Ni kachi da nuu yɨvɨ un: ―Jnuꞌun Yandios kaꞌan ja kondoꞌo Cristo ti kuū ya, ti nandoto tuku ya nuu ñujiꞌi un. Ti kaꞌan ri ja Jesús kuu Cristo, chi Yandios ni taji ya ja taꞌu ya jniñu ñaꞌnu ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Yukan ti tɨjnɨ yɨvɨ Israel un, ni ka kejaꞌa ka kandixia Jesús, ti ni ka kejnaꞌan ini i jiin Pablo jiin Silas. Ti suni kaꞌiin yɨvɨ griego ja undi nuu ni ka kiꞌin jnuꞌun yɨvɨ Israel. Suni kuaꞌa yɨvɨ un ni ka kandixia Jesús. Suni ni kaꞌiin tɨjnɨ ñasɨꞌɨ ka nchañuꞌun ndaa Yandios. Ka jaꞌan xaan ña veñuꞌun chaa Israel, ti ka saꞌa ña nava iyo jnuꞌun chaa Israel. Yukan kuu ja ka jaꞌa yɨvɨ un ja yɨñuꞌun ña naa ña. Suni ni ka kandixia ñaꞌan un Jesús, ti ni ka kuu kuaꞌa ñaꞌan un naa ña. 


text:
Ti suni tɨjnɨ yɨvɨ Israel kaꞌiin un, tu ni ka kandixia. Ni ka kuu kuasun ini, ti ni ka kaꞌan jiin sava chaa kuxi ja ka ndoꞌo kueꞌe ini ka yaku ichi un. Yukan ti ni ka kejaꞌa ka kanajiin koꞌo da, ti yachi xaan ni ka kututu yɨvɨ ñuu un. Ti ni ka skaꞌan yɨvɨ un. Yukan kuankoyo da veꞌe Jasón, ni ka kɨvɨ da ka nanduku da Pablo jiin Silas, ja na keniꞌin da chaa ti kinchaka da nuu yɨvɨ un. 


text:
Tu ni ka niꞌin da Pablo jiin Silas. Yukan kuu ja ni ka ñuꞌun da Jasón jiin uu ga chaa ka kandixia Jesús un, ti ni ka chakuachi da yukan: ―Chakoyo tɨjnɨ chaa ɨnga ñuu yo jaꞌa ja ni ka skaꞌan da yɨvɨ taka ñuu nuu ni ka jaꞌan da. 


text:
Ti Jasón jaꞌa ni skɨvɨ da chaa un veꞌe da. Tu ka jandatu da jniñu taꞌu César, chaa taꞌu jniñu ñuu Roma. Ka kaꞌan da ja iyo ɨnga chaa taꞌu jniñu nɨ ñuyɨvɨ. Ti chaa un kuu Jesús ―siaꞌan ni ka kachi da nuu chaa ka kuñaꞌnu un. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun un, tendɨꞌɨ chaa ka kuñaꞌnu jiin yɨvɨ un, ni ka kuɨtɨ xaan ini, ti ni ka kejaꞌa ka kanajiin. 


text:
Yukan ti chaa ka kuñaꞌnu un ni ka jikan da multa nuu Jasón jiin da naa da, ja na kekoyo Pablo jiin Silas kiꞌin da ɨnga ñuu, ti sa ni ketaꞌu Jasón jiin chaa un naa da. Kande Pablo jiin Silas ñuu Berea 


text:
<pb/>Yukan ti yɨvɨ ka kandixia ñuu Tesalónica ni ka taji da Pablo jiin Silas kuankoyo da ñuu Berea. Jakuaa ni ka kee da kuaꞌan da. Ni jakoyo da yukan, ti ni ka kɨvɨ da veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel. 


text:
Vaꞌa ga ini yɨvɨ Israel kanchuku ñuu Berea, chi tu ni ka saꞌa nanu ni ka saꞌa yɨvɨ Israel kanchuku ñuu Tesalónica. Yɨvɨ Berea un ni ka kuni kunshoꞌo jnuꞌun Yandios. Taka kɨvɨ ni ka skuaꞌa vaꞌa jnuꞌun Yandios, ti ka nanduku da nuu tutu Yandios nu jandaa kuu jnuꞌun kaꞌan Pablo. 


text:
Yukan ti kuaꞌa yɨvɨ un, ni ka kandixia jnuꞌun Jesús. Suni ni ka kandixia yɨvɨ griego. Kuaꞌa yɨvɨ kuu kandixia un, kuu yɨvɨ ka un kuñaꞌnu. Kuu ñasɨꞌɨ kuu chaa. 


text:
Yukan ti ni jaa jnuꞌun nuu yɨvɨ ñuu Tesalónica, ti ka jinisoꞌo yɨvɨ Israel kanchuku yukan ja suni kaꞌan Pablo jnuꞌun Yandios ñuu Berea. Kuankoyo da yukan ti ni kejaꞌa ka skaꞌan da yɨvɨ ñuu un, ti ni ka kejaꞌa yɨvɨ Berea un ka ndoꞌo ini. 


text:
Yukan ti yɨvɨ ka kandixia un ni ka taji ni da Pablo kuaꞌan da ichi yuꞌu mar un, ko Silas jiin Timoteo ni ka kendo da tɨꞌlɨ ga ñuu Berea yukan. 


text:
Suni tɨjnɨ chaa ka kandixia un kuankoyo da jiin Pablo, ti kuankoyo da jiin da undi ñuu Berea ja na kasjnuꞌun da nuu Silas jiin Timoteo ja na kinkoyo yachi da nuu kande Pablo. Yukan ti ni ka nandeokuñɨ chaa un undi ñuu Berea. Kande Pablo ñuu Atenas 


text:
<pb/>Ndatu Pablo, Silas jiin Timoteo ñuu Atenas. Nɨ ndatu da, ti ni jini da ja ka iyo kuaꞌa santu ni ka saꞌa yɨvɨ yukan ti ka nchañuꞌun i, ti ni kukuiꞌya ini da. 


text:
Yukan kuu ja ni kaꞌan kuaꞌa da jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ un. Ni kaꞌan da jiin yɨvɨ Israel ini veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun. Suni ni kaꞌan da jiin yɨvɨ ɨnga nación ja ka nchañuꞌun da Yandios. Suni taka kɨvɨ ni kaꞌan da nuu yɨvɨ kaꞌiin nuu yaꞌu. 


text:
Yukan ti ni ka kaꞌan yɨvɨ un jiin Pablo. Tɨjnɨ yɨvɨ un ka skuaꞌa jnuꞌun epicúreo, suni tɨjnɨ ka skuaꞌa jnuꞌun estoico. Ni kaꞌan Pablo nuu yɨvɨ un, ti yɨvɨ un ni ka kejaꞌa ka kaꞌan: ―¡Naa jnuꞌun kaꞌan chaa jaꞌa ja kaꞌan xaan da, ko sɨɨn xaan jnuꞌun kaꞌan da! ―ni ka kachi yɨvɨ un. Sava yɨvɨ un ka kaꞌan: ―Kaꞌan da ja iyo ɨnga Yandios ―ni ka kachi. Siaꞌan ni ka kaꞌan yɨvɨ un, chi ni kaꞌan Pablo jnuꞌun Jesús, ti suni ni kachi da ja ka nandoto tuku ndɨyɨ. 


text:
Ni ka jnɨ yɨvɨ un Pablo, ti kuankoyo jiin da nuu yuku nani Areópago. Yukan ka ndututu chaa ka kuñaꞌnu ñuu Atenas ka ndajnuꞌun da. Yukan ti ka kachi da nuu Pablo: ―Kani na jnuꞌun kuu jnuꞌun xnaꞌan ra nuu yɨvɨ jaꞌa, 


text:
chi sɨɨn xaan kaꞌan ra. Tu jaꞌi kunsoꞌo ri naa ri na jnuꞌun kaꞌan ra. Ka kuni ri naa ri na jnuꞌun kuu ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuu Atenas ka kuni kaꞌan taka jnuꞌun jaa un. Suni ka kuni kunsoꞌo taka jnuꞌun jaa un, chi siaꞌan kanda. Tukaa iyo ɨnga jniñu ka saꞌa. Suni siaꞌan saꞌa yɨvɨ ñuu un, ti suni siaꞌan saꞌa ɨnga yɨvɨ chakoyo ñuu un. 


text:
Yukan ti ni jakuɨñɨ Pablo maꞌñu nuu ni ka ndututu chaa ka kuñaꞌnu nuu yuku Areópago yukan, ti ni kejaꞌa kaꞌa da nuu chaa Atenas: ―Tendɨꞌɨ niꞌin, chaa ka kuñaꞌnu naa ni, jini na ja ka nchañuꞌun nɨ ini ni kuaꞌa santu. 


text:
Ni jikonuu na ñuu ni, ti ni jini na taka santu ja ni ka saꞌa, ti ka nchañuꞌun ni. Suni ni jini na ɨɨn nuu kuncha ɨɨn santu, ko tundo kancha. Ɨɨn letra jika altar un ja kaꞌan: “Tu ka jini ri Yandios un.” Ka nchañuꞌun ni un, ko tu chaku ini ni. Vijna na kachi na nuu ni nava kuu ―ni kachi Pablo. Siin Pablo kaꞌan da: 


text:
<pb/>―Yukan kuu Yandios ja ni saꞌa ñuyɨvɨ jiin taka ja iyo ñuyɨvɨ. Ni taꞌu ya jniñu andɨvɨ, ti suni ni taꞌu ya jniñu ñuyɨvɨ jaꞌa, ko tu nandɨꞌɨ ya ɨɨn veꞌe ja saꞌa yɨvɨ ja kuncha ya, nanu ka saꞌa yɨvɨ ja kuu santu. 


text:
Tu nandɨꞌɨ ya ja chindee yɨvɨ ya, chi tundo kumani nuu ya. Maa ya jaꞌa tendɨꞌɨ ja iyo. Maa ya saꞌa ja ka chaku yo, ti jaan tachi yo. 


text:
Ɨɨn ni yɨvɨ ni saꞌa Yandios undi nuu. Yukan ti ni ka nduu kuaꞌa yɨvɨ, ti ni saꞌa ya ja na kuchaku yɨvɨ nɨ ñuyɨvɨ. Ni kachi Yandios nasa naꞌan kuchaku ɨɨn ɨɨn yɨvɨ, ti ni kachi ya nanu kunchuku yɨvɨ. 


text:
Siaꞌan ni saꞌa Yandios nava na kachi yɨvɨ: “¿Ndoo ni kuu siaꞌan? Ti siaꞌan sa na nanduku yɨvɨ Yandios, ko tu yɨɨ naniꞌin yɨvɨ ya.” 


text:
Ni saꞌa ya ja chaku yo. Ni saꞌa ya ja jikonuu yo, ti saꞌa yo taka jniñu. Suni siaꞌan ni ka kaꞌan tɨjnɨ chaa tuꞌva ñuu ni undi najanaꞌan na ni ka kaꞌan da: “Yandios ni saꞌa yoꞌo.” 


text:
<pb/>Yukan kuu ja tu vaꞌa ka ndoꞌo ini ni ja kaa Yandios nanu ka ndoꞌo ini yɨvɨ. Ni ka saꞌa i santu nava ni ka ndoꞌo ini i, ansu Yandios kuu ja ni ka saꞌa yɨvɨ jiin oro, ni ja ni ka saꞌa jiin plata, ni ja ni ka saꞌa jiin yuu. Tu vaꞌa ja ni ka ndoꞌo ini ni ja siaꞌan kaa Yandios, chi maa ya ni saꞌa yoꞌo. 


text:
Undi najanaꞌan tu ni ka jini yɨvɨ jniñu ka saꞌa i. Tundo ni saꞌa Yandios jiin yɨvɨ un, ko vijna ti ni kuni ya ja tendɨꞌɨ yɨvɨ na nakani ini i nuu kuachi i. 


text:
Kuni ya ja na kuu siaꞌan, chi ni kachi ya ja na koo ɨɨn kɨvɨ na xndichi ya tendɨꞌɨ yɨvɨ, chi ni jaꞌa ya jniñu nuu ɨɨn chaa ja na ndeꞌe da nu ni saꞌa vaꞌa yɨvɨ, xi ni saꞌa kueꞌe i, ti chaa un kaꞌan da mani jandaa. Ti ni naxndoto ya chaa un nuu kaꞌiin ndɨyɨ un ja nakuni yo na kaa chaa xndichi nuu yɨvɨ un ―siaꞌan ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo ja ni kaꞌan Pablo ja nandoto tuku ndɨyɨ, sava da ni ka kuu ichi ini, ti sava da ni ka kachi: ―Ɨnga jinu sa na kunsoꞌo ri naa ri nasa nandoto tuku ndɨyɨ ―ni ka kachi da. 


text:
Tɨjnɨ yɨvɨ un ni ka najnaꞌan jiin Pablo, ti ni ka kandixia. Ɨɨn chaa un ni nani Dionisio. Suni ni kuu da ɨɨn chaa kuñaꞌnu ñuu un. Ɨɨn ñasɨꞌɨ un ni nani Dámaris. Suni siaꞌan ni ka kandixia uu ga yɨvɨ un. Kande Pablo ñuu Corinto<pb/>


text:
Yukan ni ndejnaꞌan Pablo jiin ɨɨn chaa Israel nani Aquila. Ni kuu da ɨɨn chaa ñuu Ponto. Sa jaku kɨvɨ ni jakoyo da yukan jiin ñasɨꞌɨ da nani Priscila, chi ni ka kee da ñuu Italia. Ni ka kee da yukan, chi Claudio ni keniꞌin tendɨꞌɨ yɨvɨ Israel kanchuku ñuu Roma yukan. Claudio ni taꞌu jniñu nɨ ñuu Italia. Ni jaꞌan Pablo veꞌe Aquila jiin Priscila. 


text:
Ti yukan ni kuncha da jaku kɨvɨ, chi ɨɨn ni jniñu ni ka saꞌa da naa da. Ni ka saꞌa da veꞌe jiin saꞌma. Ni ka saꞌa ndɨnduu da jniñu un, ti siaꞌan ka niꞌin da xuꞌun da. 


text:
Taka sábado ni jaꞌan Pablo veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel un, ti ni kaꞌan da. Ni kaꞌan da nuu yɨvɨ Israel, ti suni ni kaꞌan da nuu yɨvɨ ɨnga nación, chi kuni da ja na kandixia yɨvɨ un Jesús. 


text:
<pb/>Yukan ti Silas jiin Timoteo ni ka kee da ñuu Macedonia, ti ni jakoyo da yukan. Ti Pablo ni kejaꞌa nɨ ini da kaꞌan da jnuꞌun Yandios. Ni skuaꞌa da jiin yɨvɨ Israel un, ti ni kachi da: ―Kandatu ra Cristo naa ra. Ko na kachi ri nuu ra ja Jesús kuu Cristo, chi Yandios ni taji ya ja taꞌu ya jniñu ñaꞌnu ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka kejaꞌa ka kuɨtɨ ini yɨvɨ Israel un nuu Pablo, ti ni ka kaꞌan kueꞌe da nuu da. Yukan ti ni kɨsɨ Pablo saꞌma da, chi tukaa kundee ini da jiin jnuꞌun ni ka kaꞌan yɨvɨ un, ti ni kachi da: ―Kuachi maa ra naa ra nu tu nanitaꞌu ra naa ra. Tu na kuachi ruꞌu, chi ja ni ka kachi ri nuu na nava ni kachi Yandios. Vijna ti na kiꞌin ri, ti na kaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ ɨnga nación ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni kee da veñuꞌun Israel un, ti kuaꞌan da veꞌe ɨɨn chaa nani Justo, ja kancha xiin veñuꞌun un. Suni ni nchañuꞌun da Yandios. 


text:
Ko iyo ɨɨn chaa nani Crispo ja ni yɨndaꞌa veñuꞌun Israel un. Maa da jiin tendɨꞌɨ jnaꞌan da ni ka kandixia da Jesús. Suni kuaꞌa yɨvɨ ñuu Corinto ni ka jinisoꞌo jnuꞌun Yandios, ni ka kandixia i Jesús, ti ni ka janducha i. 


text:
Yukan ti ni skoto jani nuu Pablo ɨɨn jakuaa, ti ni kachi Yandios nuu da: Tu yuꞌu ra siin ra kaꞌan ra jnuꞌun ri, chi chindee ri roꞌo, ti tundo saꞌa yɨvɨ jiin ra. Siin kaꞌan ra ti tu kasɨyuꞌu ra, chi iyo kuaꞌa xaan yɨvɨ ñuu jaꞌa ja na kandixia ruꞌu ―ni kachi ya nuu jani un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kendo Pablo ñuu Corinto un ni kuncha da ɨɨn kuiya sava, ti ni skuaꞌa da jnuꞌun Yandios jiin yɨvɨ un naa i. 


text:
<pb/>Galión ni nani ɨɨn chaa ni taꞌu jniñu nɨ ñuu Acaya un. Ni ka nduu ɨɨn nuu ini chaa Israel un, ni ka jnɨɨ da Pablo ti kuankoyo da jiin da nuu Galión. 


text:
Ti yukan ni ka kachi da: ―Kaꞌan chaa jaꞌa ja na kunchañuꞌun yɨvɨ Yandios, ko ansu siaꞌan kaꞌan ley yo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ja kuni kaꞌan Pablo, ti ni kachi Galión nuu yɨvɨ Israel un: ―Ndeꞌe naa ra, tundo ni saꞌa chaa jaꞌa. Nu ni sakuiꞌna da, xi ni jaꞌni da ɨɨn ndɨyɨ, sa na kunsoꞌo ri jnuꞌun ka kaꞌan ra naa ra, ko tundo ni saꞌa da. 


text:
Na kachi ri ja kuu maa ra naa ra. Ka kuni chakuachi ra da ja skuaꞌa da ɨnga jnuꞌun. Sɨɨn jnuꞌun kaꞌan da, ti sɨɨn kuu ley ra naa ra. Tu kuantaꞌu ri jnuꞌun ka kaꞌan ra naa ra ―ni kachi Galión. 


text:
Yukan ti tendɨꞌɨ chaa griego un ni ka jnɨɨ da Sóstenes ja kuñaꞌnu veñuꞌun chaa Israel un, ni ka jaꞌa da tau chaa un yuxeꞌe sticia un, chi tu ni ka jajnaꞌan ini chaa Israel un, ko Galión tu ni ndeꞌe da un. Ni nandeokuñɨ Pablo ñuu Antioquía ti kuaꞌan da jinu kuu uni 


text:
<pb/>Tɨjnɨ ga kɨvɨ ni kuncha Pablo ñuu Corinto. Yukan ti ni ka kanxiaꞌu da jiin yɨvɨ ka kandixia un, ti kuaꞌan da ichi ñuu Cencrea, ja kuu ɨɨn ndañuu Siria. Suni kuaꞌan Aquila jiin Priscila. Ni ka jakoyo da ñuu Cencrea. Yukan ni sete Pablo ixi xini da, chi ja ni sinu da jnuꞌun ni kachi da nuu Yandios. Yukan ni ka kɨvɨ da barco ti kuankoyo da ichi ñuu Siria. 


text:
Ichi kuankoyo da ni ka yaꞌa da ñuu Efeso. Yukan ni ka kendo Aquila jiin Priscila, ti ni jaꞌan Pablo veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel kanchuku ñuu yukan, ti ni kaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ un. 


text:
Ni kuu hora kaꞌan da ja kiꞌin da, ti ni kachi da: ―Noꞌon ri ñuu Jerusalén, chi koo ɨɨn viko, ti kuni ri kunde ri yukan. Nu na kachi Yandios ti nandeokuñɨ tuku ri ―ni kachi da. Ni kee da ñuu Efeso un, ti kuaꞌan da ichi yuꞌu mar. Yukan ni kɨvɨ da barco. 


text:
Yukan ni yaꞌa da ñuu Cesarea, ti ni jaa da ñuu Jerusalén. Yukan ni kanxiaꞌu da jiin yɨvɨ ka kandixia Jesús un, ti sa kuaꞌan da ñuu Antioquía. 


text:
Naꞌan ni kuncha da ñuu Antioquía. Yukan ni kee tuku da, ti ni nandeokuñɨ da ñuu Galacia. Ni nayaꞌa da ñuu Frigia. Ni yaꞌa da ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn ñuu yukan, ti ni jaꞌa da jnundee ini tendɨꞌɨ yɨvɨ ka kandixia Jesús un. Ni kaꞌan Apolos ñuu Efeso 


text:
<pb/>Na ni yaꞌa Pablo ñuu yukan, ɨɨn chaa Israel ni jaa da ñuu Efeso. Ni nani da Apolos, ti ni kuu da chaa Alejandría. Ni kaꞌan vaꞌa da jnuꞌun Yandios, ti nakuni vaꞌa da tutu Yandios janaꞌan. 


text:
Skuaꞌa da jnuꞌun Jesús. Ni kaꞌan nɨ ini da, ko tu jini ndɨꞌɨ da jnuꞌun Jesús. Nɨnɨ jnuꞌun ni kaꞌan Juan ni jini da, ti Juan ni skuanducha da yɨvɨ. 


text:
Tu ni yuꞌu da ti ni kejaꞌa kaꞌan da jnuꞌun un ini veñuꞌun nuu ni ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel un. Ni ka jinisoꞌo Aquila jiin Priscila nava ni kaꞌan da. Yukan kuu ja ni ka kana da chaa, ti ni ka xndaku ndaa da nuu da nava ni jnaꞌan Jesús undi na ni jiꞌi Juan. 


text:
Yukan ti Apolos kuni da kiꞌin da Acaya. Ni ka chindee yɨvɨ ka kandixia ñuu Efeso un maa da, ti ni ka saꞌa i ɨɨn tutu nuu yɨvɨ ka kandixia Acaya. Ni ka kachi i: “Kuantaꞌu Apolos.” Siaꞌan ni ka chiso da, ti kuaꞌan Apolos. Ni jaꞌa da jnundee ini yɨvɨ ka kandixia un. Ja ni ka kandixia yɨvɨ un Jesús, chi ni chindee Yandios maa i. 


text:
Ni ka jini yɨvɨ un ja ni nachiso ndaa Apolos nuu yɨvɨ Israel, chi ni jaꞌa Yandios jniñu nuu da. Yukan kuu ja ni skuaꞌa da nava kaꞌan tutu Yandios. Ni kachi da nuu yɨvɨ Israel un: ―Ka ndatu ra Cristo naa ra. Ko na kachi ri nuu ra ja Jesús ni kuu Cristo, chi ni taji Yandios ja taꞌu ya jniñu ñaꞌnu ―ni kachi da. Kande Pablo ñuu Efeso<pb/>


text:
Apolos ni kendo da ñuu Corinto, ti Pablo kuaꞌan da yuku ñuhún ñuu Asia un, ti ni jaa da ñuu Efeso. Ni jaa da nuu iin tɨjnɨ yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun ni kaꞌan Juan ja ni skuanducha. 


text:
Ti ni jikajnuꞌun da nuu da, ti ni kachi da: ―¿Ni ka niꞌin ra Espíritu Santo kɨvɨ ni ka kandixia ra nu? ―ni kachi da. Ti ni ka kachi da nuu Pablo: ―Ni tu jini ri nu iyo Espíritu Santo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni jikajnuꞌun tuku Pablo nuu da naa da, ti ni kachi da: ―¿Nasa ni ka janducha ra naa ra? ―ni kachi da. Ni ka kachi da nuu Pablo: ―Ni ka janducha ri nava ni kachi Juan. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Pablo nuu da: ―Juan ni skuanducha da yɨvɨ jiin nducha nu ni ka nakani ini da nuu kuachi da. Ni kachi da nuu yɨvɨ ja kii ɨnga chaa, ti yɨvɨ un na kandixia i ja chaa un kuu Jesús, ya kuu Cristo. Siaꞌan ni kaꞌan Juan ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ti ni ka janducha da, chi ni ka kandixia da ja Jesús kuu Cristo. 


text:
Yukan na ti Pablo ni chuxndee da ndaꞌa da sɨkɨ da naa da, ti ni ka niꞌin da Espíritu Santo, ti ni ka kejaꞌa da ka kaꞌan da ɨnga yuꞌu yɨvɨ, ti suni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios. 


text:
<pb/>Nu uni yoo ni kunde Pablo un, ni jaꞌan da veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel un. Tu ni yuꞌu da ja kaꞌan da jiin yɨvɨ un, ti ni xnaꞌan da nuu da naa da, ti kuaꞌa jnuꞌun ni kaꞌan da nasa taꞌu Yandios jniñu. 


text:
Yukan ni kaꞌiin tɨjnɨ yɨvɨ Israel ja niꞌin xaan ini da. Tu ni ka kandixia da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo. Ti ni ka kachi da jiin jnaꞌan da un ja tu iyo vaꞌa jnuꞌun Jesús. Yukan ti Pablo ni kuxio da nuu veꞌnuꞌun da, ti ni kuu sɨɨn da kuaꞌan da jiin chaa ni ka kandixia jiin da un. Ti ni nayaꞌa da ɨɨn skuela chaa nani Tiranno. Yukan ti taka kɨvɨ ni xnaꞌan Pablo jiin taka yɨvɨ ka jakoyo skuela un. 


text:
Ni skuaꞌa da uu kuiya yukan. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ kanchuku ndañuu Asia un ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun Jesús. Ni ka jinisoꞌo yɨvɨ Israel, ti suni ni ka jinisoꞌo yɨvɨ ɨnga nación. 


text:
Ni saꞌa Pablo kuaꞌa jniñu ñaꞌnu yukan, chi ni chindee Yandios maa da, ti ni ka jini yɨvɨ un nava saꞌa jniñu Yandios. 


text:
Ti yɨvɨ un ni ka yɨndaꞌa i savaꞌni ga pañitu xi savaꞌni ga saꞌma, ja ni kueꞌe Pablo, ti ni ka yɨndaꞌa i nuu yɨvɨ ka kuꞌu, ti yɨvɨ un ni ka nduvaꞌa i. Suni ni ka yɨndaꞌa i nuu yɨvɨ ka jnaꞌan tachi xaan, ti tachi xaan un ni kee kuaꞌan, ti ni ka nduvaꞌa yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Yukan ka jikonuu tɨjnɨ chaa Israel ja suni ka kenchaa da tachi xaan nuu yɨvɨ, chi ka kuu da chaa tasɨ. Ka kuni kenchaa da tachi xaan un nuu yɨvɨ jiin sɨvɨ Jesús, ti ni ka kachi da jiin tachi xaan un: ―Pablo ni kaꞌan jnuꞌun Jesús. Jiin jniñu ni taꞌu Jesús kaꞌan ri, ti kuan kee naa ra ―ni ka kachi da. 


text:
Ni ka kachi da jniñu taꞌu Jesús nuu tachi xaan un, ti tachi xaan un ni ka kachi: ―Jini ri nau ja kuu Jesús, ti jini ri nau ja kuu Pablo, ko tu jini ri nau ja kuu roꞌo naa ra, chi tu ka taꞌu ra jniñu ñaꞌnu ―ni ka kachi tachi xaan un. 


text:
<pb/>Yukan ti chaa ka jnaꞌan tachi xaan un, ni kanda da sɨkɨ chaa kuachi un ni jnɨɨ da i, ti ni jaꞌa da tau i ja undi ni ka tuji i. Ni tevichi lɨɨ da suchi un naa i. Siaꞌan ni ka kee i veꞌe un, ni ka jinu i. 


text:
Yukan ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuu Efeso ni ka jinisoꞌo nava ni ka jnaꞌan suchi un. Ni ka jinisoꞌo yɨvɨ Israel, ti suni ni ka jinisoꞌo yɨvɨ ɨnga nación. Yukan kuu ja tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka kejaꞌa ka yuꞌu da, ti ni ka kejaꞌa ka kaꞌan da ja ñaꞌnu kuu jniñu ni saꞌa Jesús. 


text:
<pb/>Kuaꞌa yɨvɨ ni ka kandixia Jesús, ti vekoyo i ka kaꞌan i ja tu iyo vaꞌa jniñu ni ka saꞌa i niku. 


text:
Ni ka kachi kaji i nasa ni ka xndaꞌu i yɨvɨ. Chaa tasɨ un ni ka yɨndaꞌa da tutu tasɨ, ti tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka jini ja ni ka jaꞌma da un. Ti ni ka tava da nasa nchaa tutu un, ti ni ka jini da ja nchaa uu xiko uxi mil xuꞌun plata. 


text:
Siaꞌan ni jichanuu jnuꞌun Yandios, ti ni ka kandixia kuaꞌa yɨvɨ un, ti Yandios ni jaꞌa ya jnundee ini nuu yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Yukan ni ndoꞌo ini Pablo ja nandeokuñɨ da ndañuu Macedonia. Yaꞌa da ndañuu Macedonia. Yaꞌa da ndañuu Acaya, ti noꞌon da undi Jerusalén, ko ni kachi da: ―Nu na yaꞌa ri Jerusalén, ti kiꞌin ri undi Roma ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni taji Pablo Timoteo jiin Erasto undi Macedonia, chi ni ka chindee da jiin da, ti ni kendo Pablo jaku ga kɨvɨ ñuu Asia. Ni ka ndondaa yɨvɨ Efeso 


text:
Ni iyo ɨɨn chaa ni nani Demetrio. Ni saꞌa da jniñu jiin plata, ti ni ka natejnaꞌan da mani santu kuachi. Nanu santu ni nani Diana. Ti chaa ka saꞌa jniñu jiin da un, ni ka niꞌin kuaꞌa da xuꞌun, chi ni kuu yaꞌu xaan. 


text:
Ti Demetrio un ni nastutu da taka chaa un jiin uu ga chaa ka saꞌa jniñu sɨkɨ jniñu un, ti ni kachi da: ―Taa, ja ka jini yo ja jiin jniñu jaꞌa ka niꞌin kuaꞌa yo xuꞌun. 


text:
Ko jini yo ja kaꞌan Pablo ja santu kuachi ka saꞌa yo, ansu maa Yandios kuu. Ti siaꞌan ni skandixia da kuaꞌa yɨvɨ, ti tukaa ka jaan i santu ka saꞌa yo. Ti ansu nɨnɨ ñuu Efeso jaꞌa, chi nɨ ñuu Asia. Siaꞌan ka jini yo nava saꞌa da. 


text:
Chi nu tukaa kuaan yɨvɨ santu ka saꞌa yo, ti tu iyo vaꞌa nu siaꞌan, ko viꞌi ga kuu nu na xndoo da ja tukaa kunchañuꞌun da santu Diana, chi maa ña kuu ɨɨn santu ja kuu ñaꞌnu ga. Vijna nɨ ñuyɨvɨ ka nchañuꞌun i santu un. Sandau xi jaa ɨɨn kɨvɨ ti tukaa kunchañuꞌun i Diana ―ni kachi Demetrio. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Demetrio, ni ka kuɨtɨ xaan ini da, ti ni ka kanajiin da: ―¡Diana, ñuu Efeso jaꞌa, kuu ɨɨn santu kuñaꞌnu ga! ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka ndondaa yɨvɨ nɨ tuꞌu ñuu yukan, ni ka jnɨ yɨvɨ un Gayo jiin Aristarco, uu chaa ñuu Macedonia, chi ka yaku da jiin Pablo. Ti taka yɨvɨ ñuu un ni ka ndututu ɨɨn nuu iyo junta nɨ tuꞌu ñuu. 


text:
Kuni kiꞌin Pablo nuu ka kanajiin yɨvɨ un, ti ni ka kaꞌan da jiin da, ko chaa ka kandixia jiin da tu ni ka jaꞌa da jnuꞌun. 


text:
Ti yukan kaꞌiin tɨjnɨ chaa ñuu Asia, ja ka kuu mani da jiin Pablo. Suni ni ka kasjnuꞌun da nuu Pablo ja tu kiꞌin da un. 


text:
Ti nuu junta un ni ka kejaꞌa ka kanajiin yɨvɨ. Tɨjnɨ ni ka kaꞌan ɨɨn jnuꞌun, ti uu ga ni ka kaꞌan ɨnga jnuꞌun, chi ni ka kuvaa da ka kanajiin da. Kuaꞌa da tu ka jini ndoo ni ka ndututu da. 


text:
Ti chaa Israel un ni ka chindaꞌa da ɨɨn chaa nani Alejandro, ja na kaꞌan da nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ, ni ka jani sava yɨvɨ un jnuꞌun nuu da ndoo ni ka ndututu da, chi tu jini kuɨtɨ da. Yukan ti Alejandro ni saꞌa da seña jiin ndaꞌa da ja na kasɨyuꞌu yɨvɨ un, chi kuni kachi da ja ansu chaa Israel ni ka ndondaa sɨkɨ ñuu un. 


text:
Ko nu ni ka jini yɨvɨ un ja kuu da ɨɨn chaa Israel, ti ni ka kanajiin yɨvɨ un yajni uu hora, ti ni ka kachi da: ―Diana, ñuu Efeso jaꞌa, kuu ɨɨn santu kuñaꞌnu ga ―siaꞌan ni ka kana jiin da. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨɨn chaa kuu secretario ñuu un, nu ni kundee da ni ka jasɨyuꞌu yɨvɨ un, ti ni kejaꞌa kaꞌan da nuu i: ―Niꞌin naa ni chaa ñuu Efeso, ka jini yɨvɨ nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ ja ka jito vaꞌa yo veꞌe Diana, chi kuu ña ɨɨn santu kuñaꞌnu ga. Suni jini da ja ka jito yo santu ni kinikava undi andɨvɨ. 


text:
Ti tu ni ɨɨn yo kachi ja ansu jandaa kuu. Kasɨ yuꞌu ni naa ni. Ti tukaa ndoo kaꞌan ni naa ni, chi tu ni ka jani vaꞌa ini ni. 


text:
Ti ka yɨndaꞌa ni Gayo jiin Aristarco. Tu ni ka sakuiꞌna da ini veꞌe Diana, ni tu ka kaꞌan da sɨkɨ Diana. 


text:
Ti nuu Demetrio jiin uu ga chaa ka saꞌa jniñu jiin da un, ka ñuꞌun kuachi da jiin yɨvɨ, ti na kin kankuachi da nuu juez jiin nuu juzgado, na kankuachi da nuu justicia nava na niꞌin da ichi da. 


text:
Siaꞌan saꞌa ni naa ni, chi kuu kankuachi i sɨkɨ ni, ti kachi i ja ni ka ndondaa ni naa ni sɨkɨ justicia ja ni ka ndututu ni jaꞌa. Ti nu na kuni justicia ja ni ka ndututu ni naa ni vijna, ti kajnuꞌun da niꞌin naa ni, ti tundo kachi ni nuu da ―ni kachi secretario un. 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni kaꞌan da siaꞌan, ti ni nataji da taka yɨvɨ un kuanoꞌon i veꞌe i. Kuaꞌan Pablo ñuu Macedonia jiin ñuu Grecia<pb/>


text:
Nu ni ndɨꞌɨ ni ka jicha nuu yɨvɨ ni ka kanajiin nuu junta un. Ti Pablo ni ndututu da jiin yɨvɨ ka kandixia, ti ni jaꞌa da jnundee ini nuu yɨvɨ un, ti ni ka kanxiaꞌu da jiin yɨvɨ un ti kuaꞌan da undi ñuu Macedonia. 


text:
Ni yaꞌa da ñuu Macedonia ti ni jikonuu da taka ñuu un ni jaꞌa da jnundee ini nuu taka yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun Jesús. Yukan ti ni yaꞌa da undi ndañuu Grecia. 


text:
Ni kendo da yukan uni yoo. Ni jaa ɨɨn kɨvɨ ja kuni kiꞌin da barco ja kiꞌin da undi ndañuu Siria. Yukan ti ni niꞌin da jnuꞌun chaa Israel ka ndoꞌo ini da ja kaꞌni da chaa. Yukan ti ni ndoꞌo ini da ja nandeokuñɨ da ñuu Macedonia. 


text:
Ti kuaꞌan Pablo jiin ɨɨn chaa nani Sópater, chaa ñuu Tesalónica. Suni Gayo, chaa ñuu Derbe, jiin Timoteo kuankoyo da jiin da. 


text:
Tendɨꞌɨ da kuankoyo da ñuu Filipos. Ti ni kendo da jaku kɨvɨ jiin Lucas, ti uu ga chaa un ni ka kandu da kuaꞌan da. Ti ni ka ndatu da saña undi ñuu Troas. Nu ni yaꞌa viko ka yee da staa stila tu yɨꞌɨ levadura, ti ni ka kɨvɨ na ɨɨn barco ti kuaꞌan na. Ti nuu uꞌun kɨvɨ ni ka janujnaꞌan naa da undi ñuu Troas, ti yukan ni ka kendo na uxia kɨvɨ. Kande Pablo ñuu Troas 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ domingo ni ka ndututu na jiin taka yɨvɨ ka kandixia, ti ni ka yee na staa ja ni ka nukuꞌun ini na kɨvɨ ni kuxini Jesús. Ni kaꞌan Pablo jnuꞌun Jesús nuu yɨvɨ un undi ñuu, chi ɨnga kɨvɨ kuni kiꞌin da. 


text:
Ɨɨn chaa lulu nani da Eutico, nukoo da yuꞌu ventana un. Ti vanuxia ja ni siin Pablo kaꞌan da, ti ni chaa maꞌna nuu chaa lulu un, ti ni kanakava i. Kanakava i uni piso undi nuu ñuꞌun. Ni jiꞌi yɨ. 


text:
Yukan ti Pablo ni kuun da nuu ni kanakava chaa lulu un, ti ni jinu da sɨkɨ i, ti ni nanuu da i. Yukan na ti ni kachi Pablo nuu yɨvɨ un: ―Koto yuꞌu ra naa ra, chi chaku i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ndaa Pablo nuu kaꞌiin da un. Ni ka yee da staa jiin yɨvɨ un, ti ni siin da kaꞌan da undi ni kuxian ɨnga kɨvɨ ti kuaꞌan da. 


text:
Chaa lulu un ni nandoto tuku da, ti kuanoꞌon da veꞌe da. Yukan kuu ja ni ka kusɨɨ xaan ini yɨvɨ un. Kuaꞌan Pablo jiin chaa ka jika jiin da ñuu Mileto 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kandu na, ti ni ka kɨvɨ na ɨɨn barco. Ti kuaꞌan na undi Asón, nuu ni ka ndatu na Pablo. Siaꞌan ni kuu ini maa da, chi ni jika jaꞌa ka kuaꞌan da undi ñuu un. 


text:
Yukan ni ka ndejnaꞌan na jiin Pablo ñuu Asón un. Ni kɨvɨ da jiin na naa na ini barco un, ti kuankoyo na undi ñuu Mitilene. 


text:
Kee na kuankoyo na yukan jiin barco, ti ɨnga kɨvɨ ni ka yaꞌa na ñuu Quío, ti ɨnga kɨvɨ ni ka jaꞌan na ñuu Samos. Ni kendo na jaku kɨvɨ ñuu Trogilio, ti undi ɨnga kɨvɨ sa ni ka jaa na undi ñuu Mileto. 


text:
Tu ni ka jaꞌan na ñuu Efeso, chi Pablo tu ni kuni da kendo da ñuu Asia yukan. Siaꞌan ni saꞌa da, chi ni ndɨꞌɨ ini da ja kuni da jaa yachi da ñuu Jerusalén. Nu na kuu yachi da, ti kuni da nasaꞌa da viko taꞌu itu xi triu. Jnuꞌun ni kaꞌan Pablo nuu chaa ka yɨndaꞌa yɨvɨ kandixia ñuu Efeso 


text:
<pb/>Undi ñuu Mileto ni kana Pablo taka chaa ka yɨndaꞌa yɨvɨ ka kandixia Jesús ñuu Efeso, ja na kiꞌin da undi nuu kancha Pablo. 


text:
Nu ni ka jakoyo da nuu kancha Pablo, ti ni kachi Pablo jiin da: ―Niꞌin naa ni, ja ka jini ni nasa ni chaa na, na ni chaa na ñuu Asia. 


text:
Ni saꞌa na jniñu ni taꞌu Yandios. Tu ni saꞌa vixi na maa na. Kukuiꞌya xaan ini na jiin taka nundoꞌo ka saꞌa yɨvɨ nuu na. Ni ndoꞌo nene na, chi chaa Israel ni ka saꞌa ndevaꞌa da jiin na. 


text:
Ka jini ni ja tu yuꞌu na kaꞌan na jnuꞌun Yandios nuu ni, ja na kendo vaꞌa ni naa ni. Ni skuaꞌa na jiin ni naa ni nu ni ka ndututu ni, ti suni undi veꞌe ni. 


text:
Ni kaꞌan na nuu yɨvɨ Israel, ti suni nuu yɨvɨ ɨnga nación. Ni kaꞌan na ja na nakani ini da nuu kuachi da, ti na kandixia da ja Jesús kuu Cristo. 


text:
<pb/>Vijna ti kiꞌin na Jerusalén, chi siaꞌan kuni maa Espíritu Santo, vasu tu jini na ndoo jnaꞌan na yukan. 


text:
Ko tu ndɨꞌɨ ini na ja yukan. Vasu na kaꞌni yɨvɨ saña, tundo jitu ini na, chi ndoꞌo ini ja siuku na jniñu ni jaꞌa Jesús nuu na, ja na kaꞌan na jnuꞌun Yandios. Ti siaꞌan kuu ja kusɨɨ ini na. Kuu xaan ini na kaꞌan na jnuꞌun Yandios nava kuu ini maa ya, ja kundaꞌu ini ya yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Taka nuu kanchuku ni na ni yaꞌa na, ti ni kaꞌan na jnuꞌun ja kuu kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ti taꞌu ya jniñu nuu i. Vijna ti ndoꞌo ini na ja tukaa kuni ni saña ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ja yukan kuu ja na kachi na nuu ni naa ni, ja tu na kuachi na nu tu ni kandixia ni ɨɨn yɨvɨ jnuꞌun Jesús. 


text:
Ja yukan kuu ja koto ni maa ni naa ni. Suni koto ni ñanijnaꞌan ni ja ni kandixia Cristo, chi Espíritu Santo ni jaꞌa ya jniñu un nuu ni. Ja Jesús ti nanitaꞌu yo, chi ni jatɨ ya nɨñɨ ya ti ni jiꞌi ya ja yoꞌo naa yo. 


text:
<pb/>Yukan kuu jnuꞌun jaꞌa na nuu ni, ja koto ni maa ni naa ni. Chi nu na yaꞌa na kiꞌin na, ti jini na ja kikoyo yɨvɨ koto uꞌu niꞌin naa ni, ti kuni xnaa i jnuꞌun Yandios, ti xndaꞌu i niꞌin naa ni. 


text:
Ja yukan kuu ja kuni na ja koto vaꞌa ni maa ni naa ni. Ti nukuꞌun ini ni saña ja uni kuiya ni xnaꞌan na nuu ni, ti ni xndaku na nuu ni, chi ndɨ kɨvɨ ndɨ ñuu ni skuaꞌa na jiin ni, ti tu ni kuxio na nuu ni. Suni ni ndeꞌe na tɨꞌlɨ ja kuu niꞌin naa ni nuu Yandios. 


text:
Tendɨꞌɨ niꞌin, mani ñani yo naa yo, ñaꞌan ni naa ni ti na chiꞌi na niꞌin ndaꞌa Yandios naa ni. Jnuꞌun ya kaꞌan ja kundaꞌu xaan ini ya. Nu skuaꞌa ni jnuꞌun ya, ti chindee chitu ya niꞌin naa ni ja ni ka kandixia ni ya. Ti kinkoyo ni kunchuku ni jiin Yandios undi andɨvɨ jiin uu ga yɨvɨ ni nakaji maa ya. 


text:
Ka jini vaꞌa ni ja ni saꞌa na jniñu jiin ndaꞌa na jiin jaꞌa na, ti ni niꞌin na taka ja nandɨꞌɨ na. Suni ni niꞌin na taka ja ka nandɨꞌɨ chaa ni kunchuku jiin na. 


text:
Siaꞌan ni xnaꞌan na, ja na saꞌa yo jniñu, ti chindee yo nuu uu ga yɨvɨ ndaꞌu. Nukuꞌun ini ni jnuꞌun ni kachi Jesús, na ni kaꞌan ya: “Kusɨɨ ga ini yɨvɨ ja chindee ni yɨ, ti viꞌi ga kusɨɨ ini maa ni nuu i”, ni kachi Jesús ―kachi Pablo. 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni kaꞌan Pablo siaꞌan, ni jakunjitɨ da, ti ni kanajaa da Yandios jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ un. 


text:
Ko kukuiꞌya xaan ini i, chi ni kachi Pablo ja tukaa nakunijnaꞌan i jiin da. Ni ka jan chuꞌun ichi i da undi nuu barco, ti ni ka kanxiaꞌu i jiin Pablo. Kuaꞌan Pablo ñuu Jerusalén<pb/>


text:
Nu ni ka kendo ñanijnaꞌan yo, ti kuankoyo ndoo na undi ñuu Cos, ti ɨnga kɨvɨ, undi ñuu Rodas. Yukan ti kuankoyo na undi ñuu Pátara. 


text:
Nu kuankoyo na ni ka jini na ñuu Chipre ja ni kendo ichi ndaꞌa sajni ichi kuankoyo na, ti ni ka siin na undi ñuu Siria. Yukan ti ni jakoyo na ñuu Tiro, chi barco un ni xndoo jaku ndajniñu ñuu un. 


text:
Ti ni ka nanduku na yɨvɨ ka kandixia kanchuku ñuu un, ti ni ka kendo na uxia kɨvɨ jiin da. Ni ka kachi da nuu Pablo: ―Tu kiꞌin ni ñuu Jerusalén ―ni ka kachi da. Siaꞌan ni ka kachi da nuu Pablo, chi siaꞌan ni ka jini da jiin inijnuni Espíritu Santo. 


text:
Ti ni jaa kɨvɨ kinkoyo tuku na, ti ñanijnaꞌan yo jiin ñasɨꞌɨ da, jiin seꞌe kuachi da, ni ka jan chuꞌun ichi da saña naa na undi yuꞌu ñuu un. Yukan ti ni ka jakunjitɨ naa na na yuꞌu mar un, ti ni ka jikantaꞌu na nuu Yandios yukan. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kekoyo na ñuu Tiro, ti ni ka jakoyo na undi ñuu Tolemaida. Yukan ni ka kanxiaꞌu na jiin yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun Jesús un. Ni ka kendo na ɨɨn kɨvɨ jiin da naa da. 


text:
Ni kundijin ɨnga kɨvɨ ti kuankoyo na. Ni ka jaa na ñuu Cesarea, ti ni ka jaꞌan na veꞌe Felipe, chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios. Kuu da ɨɨn chaa junukuachi ja ni nakaji yɨvɨ ka kandixia ñuu Jerusalén, chi na janaꞌan ni ka nakaji yɨvɨ uxia chaa chindejnaꞌan jiin apóstol. Ni ka kendo na jiin da jaku kɨvɨ. 


text:
Ni kendo na yukan jaku kɨvɨ, ti ni chaa ɨɨn chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios. Vaji da ñuu Judea, ti nani da Agabo. 


text:
Ti ni chaa da nuu kanchuku na. Ni ndaji da sanchi Pablo, ti ni juꞌni da ndaꞌa maa da, ti ni kachi da nuu Pablo: ―Ni kachi Espíritu Santo ja siaꞌan kuꞌni chaa Israel ja xiin sanchi jaꞌa, ti nakuaꞌa da chaa nuu yɨvɨ ɨnga nación, ni kachi Espíritu Santo ―kachi Agabo. 


text:
<pb/>Ni ka jinisoꞌo na jnuꞌun ni kachi Agabo, ti ni ka kejaꞌa ka xndaku na nuu Pablo ja tu kiꞌin da undi ñuu Jerusalén. Suni yɨvɨ ka kandixia ñuu Cesarea, ni ka chayɨka i Pablo. 


text:
Yukan ti Pablo ni kachi da nuu na naa na: ―Koto ndeꞌe ra naa ra. Koto sakuiꞌya ra ini ri. Ja iyo tuꞌva ri nuu ndoo na kuu. Nu yɨvɨ Jerusalén na jnɨɨ da presu ruꞌu tundo saꞌa, ti iyo vaꞌa vasu na kuū ri. Siaꞌan na kuu ri ja sɨkɨ Jesús ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Tu ni ka kundee na kasɨ na ini da. Yukan kuu ja ni ka sia na da, ti ni ka kachi na: ―Na kuu nava kuni maa Yandios ―ni ka kachi na. 


text:
Ti kuankoyo tɨjnɨ chaa ka kandixia Jesús ñuu Cesarea jiin na. Ñuu Jerusalén yukan, iyo ɨɨn chaa nani Mnasón, ja najanaꞌan vaji da ñuu Chipre, ti ja iyo kuiya ni kandixia da Jesús. Ñanijnaꞌan yo ni ka yɨndaꞌa da saña ja kendo na veꞌe Mnasón. Ja ni jaa Pablo veꞌe Jacobo 


text:
<pb/>Yukan ti ni jakoyo na ñuu Jerusalén. Yɨvɨ ka kandixia un, ka kusɨɨ xaan ini da ja ni ka jaa na. 


text:
Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ka jaꞌan na jiin Pablo ni ka jandeꞌe na Jacobo. Yukan kanchuku taka chaa ka ndisojniñu ñaꞌnu veñuꞌun un. 


text:
Ni ka kanxiaꞌu na jiin tendɨꞌɨ da, ti Pablo ni kejaꞌa da kaꞌan da jiin da, ti ni jani da jnuꞌun taka ja ni saꞌa Yandios jiin da. Ni kachi da nasa ni ka ñusoꞌo yɨvɨ ɨnga nación jnuꞌun Yandios ni kaꞌan da. 


text:
Nu ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ti ni ka kejaꞌa ka kaꞌan da ja Yandios ja kuñaꞌnu ga. Yukan ti ni ka kachi da nuu Pablo: ―Ñani Pablo, ja jini ni ja yɨvɨ Israel, iyo kuaꞌa xaan ja ni ka kandixia vijna. Ka kuni i ja na siin yɨvɨ ɨnga nación jiin jnuꞌun ni xndoo Moisés. 


text:
Ni ka kachi yɨvɨ un nuu i ja niꞌin xnaꞌan nuu yɨvɨ Israel ja kaꞌiin ñuu nuu kanchuku yɨvɨ ɨnga nación, ti ni xnaꞌan ni nuu i ja tu siin i jiin jnuꞌun ni xndoo Moisés. Ka kaꞌan i ja ni xnaꞌan ni ja seꞌe kuachi i, tukaa nandɨꞌɨ seña yɨkɨ kuñu yɨ, ti ni tu siin i jiin jnuꞌun janaꞌan. 


text:
Yukan kuu ja vaꞌa ga saꞌa ni nava kachi na nuu ni. Ka iyo kuun jnaꞌan na jaꞌa. Na siuku da nava ni jikan da nuu Yandios. 


text:
Kuaꞌan ni veñuꞌun kaꞌnu Israel un jiin da naa da, ti siuku ni jiin da jnuꞌun janaꞌan, nava na kendo vaꞌa ni nuu Yandios. Suni chaꞌu ni xuꞌun nchaa ɨɨn rɨɨ ja kin soko da nuu Yandios. Yukan ti sete ni ixi xini ni nava ka saꞌa da, ti na kuni yɨvɨ naa i ja ansu jandaa kuu ja ni xnaꞌan ni ja tu siin yo jnuꞌun janaꞌan. Na kuni i ja siuku ni nava iyo jnuꞌun ni xndoo Moisés. 


text:
Jini ni nava ni saꞌa na jiin yɨvɨ ka kandixia ɨnga nación. Ni ka taji na tutu nuu i ti ni ka kachi na nuu i nava ka ndoꞌo ini na. Ni kachi na ja tukaa kaji i kuñu kuɨtɨ ja ni ka soko yɨvɨ nuu santu ka nchañuꞌun i. Ni tu kuu kaji i kuñu kuɨtɨ nu tu ni jatɨ ndɨꞌɨ nɨñɨ tɨ. Ni tu kuu kunchaka ɨɨn ñasɨꞌɨ ɨnga chaa nuu yɨɨ ña ―siaꞌan ni ka kachi da nuu Pablo. Ni ka jnɨɨ da presu Pablo ini veñuꞌun kaꞌnu Israel 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan Pablo jiin ndɨ kuun chaa un, ti ɨnga kɨvɨ ni ka siuku da nava ka saꞌa da naa da, ti ni kɨvɨ da ini veñuꞌun Israel un, ti ni ka kasjnuꞌun da nuu sutu Israel un na kɨvɨ sa siuku jnuꞌun ni ka kaꞌan da. Ni kaꞌan Pablo nuu sutu un na kɨvɨ nasoko da naa da nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ko kuan jinu uxia kɨvɨ ka siuku da jnuꞌun un. Kaꞌiin tɨjnɨ chaa Israel ini veñuꞌun un, chaa ñuu Asia. Ni ka jini da nuu Pablo ini veñuꞌun un, ti ni ka kejaꞌa ka skaꞌan da tendɨꞌɨ yɨvɨ un. Ti ni ka jnɨɨ da Pablo, 


text:
ti ni ka kejaꞌa ka kanajiin da, ti ka kaꞌan da: ―¡Niꞌin chaa Israel, chindee ni saña naa na! Jaꞌa kuu chaa yaku nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, ti xnaꞌan da yɨvɨ ja yoꞌo, ansu chaa vaꞌa ka kuu yo, ti jnuꞌun yo tukaa kaxan, ja ni tu kaxan veñuꞌun yo jaꞌa. Vijna skɨvɨ da ini veñuꞌun jaꞌa yɨvɨ ɨnga nación, ti tu jaꞌa da ja yɨñuꞌun veñuꞌun ii jaꞌa ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ka kaꞌan da, chi ni ka ndoꞌo ini da ja ni jaꞌan Pablo jiin ɨɨn chaa ɨnga nación ini veñuꞌun un, ti tu ka jajnaꞌan ini da ja kɨvɨ yɨvɨ ɨnga nación ini veñuꞌun da. Chaa un ni kuu Trófimo, ɨɨn chaa ɨnga nación, chaa ñuu Efeso, ja ni yaku da jiin Pablo ñuu Jerusalén, ko tu ni kɨvɨ da ini veñuꞌun un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka ndondaa nɨ tuꞌu yɨvɨ ñuu Jerusalén, ti ni ka jinu da kuankoyo i undi veñuꞌun un. Ni ka jnɨɨ da Pablo, ti ni ka ñuꞌun da da undi yuxeꞌe veñuꞌun un, ti ni ka nakasɨ da yuxeꞌe veñuꞌun un. 


text:
Ka kuni kaꞌni da chaa, ti ni jaa jnuꞌun un nuu chaa yɨndaꞌa soldado un, tendɨꞌɨ te tuꞌu yɨvɨ ñuu Jerusalén ni ka ndondaa i. 


text:
Ti chaa un ni na stutu da taka capitán da, jiin tendɨꞌɨ soldado da, ti ka jaꞌa da corrɨ kuankoyo da nuu kaꞌiin yɨvɨ un. Nu ni jini yɨvɨ un ja vaji chaa un jiin soldado da, ti tukaa ni ka kani da sɨkɨ Pablo. 


text:
Yukan ti ni jaa chaa un nuu kandichi Pablo, ti ni kachi da ja na jnɨɨ da presu Pablo, ti na kuꞌni da chaa jiin uu cadena. Yukan na ti ni jikajnuꞌun chaa un nuu Pablo na chaa kuu da, ti ndoo ni saꞌa da. 


text:
Yukan ti yɨvɨ un ni ka kanajiin ɨɨn jnuꞌun, ti uu ga ni ka kaꞌan ɨnga jnuꞌun. Ti chaa un tu ni chaku ini na jnuꞌun ka kanajiin yɨvɨ un, chi so ka kuvaa ii. Yukan ti ni taꞌu da jniñu ja na kiꞌin da jiin Pablo undi nuu cuartel. 


text:
<pb/>Ni ka jakoyo da escalera yuxeꞌe cuartel un, ti soldado un ni ka kakɨꞌɨ da Pablo, chi undi ka chindaꞌa jnaꞌan yɨvɨ un ja ka kuɨtɨ ini i. 


text:
<pb/>Ja kuaꞌan skɨvɨ da Pablo ini cuartel, ti ni kachi Pablo jiin chaa un: ―Kuu kaꞌan na jaku jnuꞌun nuu ni xi tuu ―ni kachi Pablo jiin chaa un: ―¿Kuu kaꞌan ni saꞌan griego nu? 


text:
¿Nusa ti ansu niꞌin kuu ɨɨn chaa ñuu Egipto ja na janaꞌan ni ka kana jiin gobierno, ti ni yɨndaꞌa ni kuun mil yɨvɨ undi nuu ñuꞌun teꞌe un, ti ni ka jaꞌni da yɨvɨ nu? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Pablo jiin da: ―Ansu chaa yukan kuu na, chi chaa Israel kuu na. Kuu na ɨɨn chaa ñuu Tarso, ɨɨn ñuu kaꞌnu ja yɨꞌɨ jiin ñuu Cilicia. Ko kuaꞌa ni jnuꞌun ja na kaꞌan na nuu yɨvɨ jaꞌa ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti chaa un ni jaꞌa da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ni jakuɨñɨ da nuu escalera un, ti ni saꞌa da seña jiin ndaꞌa da ja na kasɨ yuꞌu yɨvɨ un. Nu ni ka jasɨ yuꞌu yɨvɨ un, ti ni kejaꞌa kaꞌan Pablo. Ni kaꞌan da yuꞌu yɨvɨ Israel, ti ni kachi da:<pb/>


text:
―Niꞌin chaa ñaꞌnu naa ni jiin ñanijnaꞌan yo, kunsoꞌo ni na kaꞌan na nuu ni vijna ja tundo ni saꞌa na, ni tundo tau na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka jinisoꞌo yɨvɨ un ja ni kaꞌan Pablo yuꞌu yɨvɨ Israel, ti ni ka jasɨ yuꞌu ga da. Siaꞌan ti Pablo ni kachi da jiin da naa da: 


text:
<pb/>―Saña kuu chaa Israel. Ni kaku na ñuu Tarso, ja kuu ɨɨn ndañuu Cilicia, ko ni jaꞌnu na ñuu Jerusalén jaꞌa. Ni skuaꞌa na jiin chaa kuñaꞌnu ga nani Gamaliel. Ni xnaꞌan ndaa da saña taka jnuꞌun najanaꞌan. Ti ndoꞌo ini ni ja ka siuku ndaa ni nuu Yandios nava ka saꞌa ni undi vijna. 


text:
Kɨvɨ jña suni ni kani na yɨvɨ ka siin jiin jnuꞌun Jesús, ti ni ndoꞌo ini na ja kaꞌni na yɨvɨ un. Ni jnɨɨ na yɨvɨ un ja na kiꞌin i vekaa. Siaꞌan ni saꞌa na jiin chaa, suni jiin ñasɨꞌɨ. 


text:
Sutu kuñaꞌnu ga un, jiin taka chaa ñaꞌnu yɨvɨ Israel, na kani da jnuꞌun ja ni saꞌa na siaꞌan. Ni ka jaꞌa da tutu nuu na, ti ni yɨndaꞌa na nuu jnaꞌan yo kanchuku ñuu Damasco. Yukan ni ka jaꞌan nunduku na chaa ka kandixia jnuꞌun Jesús, ja na kii da presu. Ti kundikun da kii da undi ñuu jaꞌa, ja na kondoꞌo da ―ni kachi Pablo. Kachi Pablo nama ni kandixia da Jesús 


text:
<pb/>Siin Pablo kaꞌan da nuu yɨvɨ un, ti ni kachi da: ―Kuaꞌan na ichi, ti yajni jaa na ñuu Damasco, ja ni kuu yajni koxiuu. Sanaa ni ga ti ni ndinchaa ɨɨn nduva undi andɨvɨ nuu na. 


text:
Ni jinu na nuu ñuꞌun, ti ni jinisoꞌo na ɨɨn ndusu ni kaꞌan jiin na, ti ni kachi: “Roꞌo Saulo, ndoo ka kanaa ra jiin ri”, ni kachi ndusu un. 


text:
Yukan ti ni jikajnuꞌun na: “Taa, ¿nau niꞌin kaꞌan”? ni kachi na. Ti ni kachi ndusu un jiin na: “Maa ri kuu Jesús, chaa ñuu Nazaret, ti roꞌo kuu ja ka kanaa jiin ri”, ni kachi Jesús. 


text:
Chaa kuankoyo jiin na, ni ka kejaꞌa ka yuꞌu da ja ni jini da nduva un, ko tu ni ka jinisoꞌo da ja ni kaꞌan ndusu un jiin na. 


text:
Ti ni jikajnuꞌun tuku na Jesús: “Nusa ti ¿ndoo kuni ni ja saꞌa na, taa”? ni kachi na. Ti ni kachi Jesús jiin na: “Ndokuñɨ, siin ichi kuaꞌan ra, ti nu ni jaa ra Damasco, ti yɨvɨ ñuu yukan kachi nuu ra ndoo saꞌa ra”, ni kachi ri ya. 


text:
Ti ni kuu kuaa na, tukaa ni kundijin nduchi na ja ni ndinchaa nduva un nuu na. Yukan ti chaa kuankoyo jiin na, ni ka jnɨ da ndaꞌa na, ti kuaꞌan na jiin da undi Damasco. 


text:
<pb/>Yukan nchaa ɨɨn chaa nani Ananías. Ni nchañuꞌun da Yandios jiin ley ni xndoo Moisés. Ti taka chaa Israel kanchuku un ni ka kaꞌan da ja kuu da ɨɨn chaa vaꞌa. 


text:
Ni jaa Ananías nuu kancha na, ti ni kachi da jiin na: “Ñani Saulo, na ndeꞌe tuku”, ni kachi da. Ti hora jña ni ndundijin tuku nduchi na ti ni nakuni na Ananías. 


text:
Ni kachi tuku da nuu na: “Yɨvɨ ñaꞌnu yo na janaꞌan ni ka nchañuꞌun da Yandios, ti Yandios un ni nakaji ya maa ra ja saꞌa ra jniñu nava kuni maa ya. Ja ni jini ra Jesús, maa Seꞌe Yandios. Ja ni jinisoꞌo ra jnuꞌun ni kaꞌan ya jiin ra. 


text:
Ja yukan kuu ja vijna ti kaꞌan ra jnuꞌun ya nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, ti kani ra junꞌun taka ja ni jini ra, ti jiin ja ni jinisoꞌo ra. 


text:
Vijna, ko tu kukuee ra, ndokuɨñɨ ra, ti kuanducha ra. Kakantaꞌu ra nuu Jesús, ti na kenchaa ya kuachi ra”, ni kachi Ananías ―kachi Pablo. Pablo jani da jnuꞌun nasa kuaꞌan da nuu yɨvɨ ɨnga nación 


text:
<pb/>Siin kaꞌan Pablo, ti ni kachi da: ―Ni nandeokuñɨ na Jerusalén, ti ni jaꞌan na ini veñuꞌun ja na kanajaa na Yandios, ti ni naxnaꞌan ya nuu na. 


text:
Ni jini na maa Jesús, ti ni kachi ya jiin na: “Nduku ndee ti kuan kee yachi ñuu Jerusalén jaꞌa, chi tu saꞌa yɨvɨ jaꞌa jnuꞌun kaꞌan ra ja ruꞌu”, ni kachi ya. 


text:
Yukan na ti ni kachi na jiin ya: “Yɨvɨ un ka jini i ja jaꞌan na taka veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel, ti ni jnɨ na presu taka yɨvɨ ka kandixia maa ni, ti kuaꞌan na jiin i vekaa, ti jaꞌa na tau i. 


text:
Suni ka jini i ja ni kundichi na jiin chaa ni ka jaꞌni Esteban, chaa ni kaꞌan jnuꞌun ni. Ti saña ni ndito na manga chaa ni ka jaꞌni Esteban”, ni kachi na jiin ya. 


text:
Ko ni kachi ya jiin na: “Taji ri roꞌo ti kuaꞌan jika nuu kanchuku yɨvɨ ɨnga nación.” Siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin na ―kachi Pablo nuu yɨvɨ un. Ni kendo Pablo ndaꞌa chaa yɨndaꞌa jniñu 


text:
<pb/>Undi jaꞌa ni ka ñusoꞌo yɨvɨ jnuꞌun ni kaꞌan Pablo. Nu ni kachi Pablo ja kiꞌin da ɨnga nación, ti ni kejaꞌa ka kanajiin yɨvɨ un, ti ni ka kachi i: ―¡Na kuū chaa jña, tukaa kuni yo ja kuchaku da! ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ko vanuxia ka kanajiin yɨvɨ un, ti ka skanda i saꞌma ka yɨndii i nuu tachi, ti ka joso i ñuꞌun yuchi nuu tachi un, chi ka kuɨtɨ xaan ini i. 


text:
Yukan ti chaa un ni taꞌu da jniñu nuu soldado un ja na naxndɨvɨ da Pablo ini cuartel. Ti suni ni taꞌu da jniñu ja na kani da yoꞌo ñɨɨ chii Pablo, ja na kachi Pablo ndoo ka kuvaa yɨvɨ sɨkɨ da. 


text:
Ko nu ni ka juꞌni soldado un Pablo jiin ñɨ, ja kani da chaa, ti ni kachi Pablo jiin capitán kande un: ―Kaꞌan ley yo naa yo ja tu kuu kani ni saña, chi suni maa na kuu ɨɨn chaa Roma nu tu jaꞌi xndichi ni saña ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni jinisoꞌo capitán jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ti kuaꞌan da, ti ni kachi da nuu chaa un: ―Vaꞌa ndeꞌe ni jniñu saꞌa ni, chi chaa jña kuu ɨɨn chaa Roma ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni tuꞌva chaa un nuu kande Pablo, ti ni jikajnuꞌun da chaa: ―Kachi ndaa nuu ri nu ndaa ja kuu ra ɨɨn chaa Roma ―ni kachi da. Ti ni kachi Pablo nuu da: ―Siaꞌan ndixia iyo ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa un nuu da: ―Ruꞌu, kuaꞌa xuꞌun ni chaꞌu ri, ti ni kendo ri kuu ri chaa Roma ―ni kachi da. Ti Pablo ni kachi da: ―Ko saña chi kuu na chaa Roma, chi yukan ni kaku na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti soldado ja ka kuni kani chii Pablo, ni ka kuxio da kuaꞌan da. Ti undi chaa un ni yuꞌu nu ni jini ja chaa Roma kuu Pablo, ti ni yuꞌu da, chi ja ni juꞌni da Pablo. Ti tu kuu saꞌa da siaꞌan jiin ɨɨn chaa Roma. Ni kundichi Pablo nuu junta chaa ka kuñuꞌun yɨvɨ Israel 


text:
<pb/>Ɨnga kɨvɨ, ti chaa un, kuni da ja na kuni ndaa da na jnuꞌun kuu ja ka kankuachi chaa Israel sɨkɨ Pablo. Ti chaa un ni taꞌu da jniñu ja na ndututu taka sutu ka kuñaꞌnu nación Israel jiin taka chaa ka kuñaꞌnu nuu junta Israel. Ni ndaji da Pablo, ti ni keniꞌin da chaa nuu junta un.<pb/>


text:
Yukan ti ni ndeꞌe Pablo nuu yɨvɨ ni ka ndututu nuu junta un, ti ni kaꞌan da: ―Niꞌin chaa ka kuñaꞌnu naa ni, undi vijna kukuee chaku na, ja kuu na ɨɨn chaa vaꞌa nuu Yandios ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti Ananías, ja kuu da sutu kuñaꞌnu ga, ni kachi da jiin chaa kaꞌiin yajni xiin Pablo ja na kani da ɨɨn jikɨ yuꞌu da. 


text:
Ko Pablo ni kachi da: ―Kuu ni ɨɨn chaa ñaa xini. Yandios na xndichi ya maa ni. Nukoo ni jaꞌa ja xndichi ni saña nava kaꞌan ley Yandios. Ni taꞌu ni jniñu ja na kani da saña, ko ansu siaꞌan kaꞌan ley Yandios ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ kanchuku yukan ni ka kachi nuu Pablo: ―¿Siaꞌan kaꞌan ndevaꞌa ni nuu sutu kuñaꞌnu ga ja junukuachi nuu Yandios nu? ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti Pablo ni kachi: ―Niꞌin chaa ka kuñaꞌnu naa ni, jini na ja kaꞌan nuu tutu Yandios ja tu kuu kaꞌan ndevaꞌa yo nuu chaa taꞌu jniñu nuu yo, ko tu ni jini na ja kuu da sutu kuñaꞌnu ga ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni jini Pablo ja uu chaa kaꞌiin nuu junta un, sava da ka yɨꞌɨ da jiin chaa saduceo, ti uu ga da ka yɨꞌɨ da jiin chaa fariseo, ti tu ka iyo ɨɨn nuu ini da. Ti ni kaꞌan jaa ga Pablo nuu da: ―¡Niꞌin ñani naa ni, kuu na ɨɨn chaa fariseo! Tata na ni kuu fariseo suni. Ka xndichi ni saña, chi kandixia na ja ka nandoto ndɨyɨ ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti nu ni kaꞌan da siaꞌan, ti ni ka kejaꞌa ka ndajnuꞌun chaa saduceo jiin chaa fariseo, ti tu ni kejnaꞌan jnuꞌun ni ka kaꞌan da. 


text:
Chaa saduceo ka kaꞌan da ja tu ka nandoto ndɨyɨ, ti ni tu iyo ángel, ni ɨnga tajnu Yandios ja kii andɨvɨ, ni tu iyo espíritu, ni ka kachi da. Ti chaa fariseo, ka kandixia da tendɨꞌɨ un. Ja yukan tu ni kejnaꞌan jnuꞌun ni ka kaꞌan da. 


text:
Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka kanajiin. Suni kaꞌiin tɨjnɨ chaa ka xnaꞌan ley Israel ja suni yɨꞌɨ da jiin chaa partido fariseo. Ni ka ndokuɨñɨ da ti ni ka kaꞌan da jaꞌa Pablo ja ka kuni nama da chaa: ―Chaa jaꞌa tu nau ɨɨn kuachi ni saꞌa da, ti nu ɨɨn ángel xi ɨɨn espíritu ni kaꞌan jiin da, ti koto kaꞌan yo sɨkɨ Yandios ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ni kejaꞌa ka ndokaña yɨvɨ un jiin Pablo ja ka kaꞌan maa ni ga. Yukan ti chaa un ni yuꞌu da ja sakuachi yɨvɨ un Pablo, ti ni taꞌu da jniñu nuu soldado un ja na jnɨɨ da Pablo. Ti siaꞌan ni ka nama da Pablo nuu yɨvɨ kuaꞌa un, ti kuanoꞌon da undi nuu cuartel. 


text:
<pb/>Ti jakuaa ɨnga kɨvɨ, ni ndenda Jesús nuu Pablo, ti ni kachi ya: ―Ndee saꞌa ini ra Pablo. Kin kaꞌan ra jnuꞌun ri undi Roma, nanu kaꞌan ra jnuꞌun ri ñuu Jerusalén jaꞌa ―ni kachi ya. Ka ndajnuꞌun da ja kaꞌni da Pablo 


text:
<pb/>Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti sava chaa Israel ni ka ndajnuꞌun da ja kaꞌni da Pablo, ti ni kachi da: ―Siuku yo jnuꞌun ka ndajnuꞌun yo. Ti ni tu kaji yo, ni tu koꞌo yo undi nu tu kaꞌni yo Pablo ―ni ka kachi da. 


text:
Ni ka jaꞌan da nuu sutu kuñaꞌnu ga jiin chaa ka kuñaꞌnu Israel, ti ni ka kachi da: ―Ni ka ndajnuꞌun na ja tu kaji kuɨtɨ na naa na undi nu tu kaꞌni na Pablo. 


text:
Niꞌin naa ni jiin uu ga chaa ka kuñaꞌnu nuu junta jaꞌa, kaꞌan ni jiin chaa un na keniꞌin da Pablo jañaꞌan ijña nuu ka ndututu jaꞌa, ja nduku ni nasa xndichi ni da. Ti Pablo tu chaa da jaꞌa, chi ichi un na kaꞌni na da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨɨn sajin Pablo ni jinisoꞌo da nava ka ndajnuꞌun chaa un ja kaꞌni da Pablo, ti ni jan kasjnuꞌun da nuu Pablo undi nuu cuartel un. 


text:
Yukan na ti ni kana Pablo ɨɨn chaa kuu capitán nuu soldado un, ti ni kachi da: ―Kuaꞌan jiin chaa lulu jaꞌa nuu chaa un, chi iyo ɨɨn jnuꞌun kaꞌan da jiin da ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti kuaꞌan capitán un jiin chaa lulu un undi nuu chaa un, ti ni kachi capitán un nuu chaa: ―Jini ni Pablo, chaa kuu presu kande vekaa un, ni kachi da ja na kii na jiin chaa lulu jaꞌa nuu ni, chi iyo ɨɨn jnuꞌun kaꞌan da jiin ni ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti chaa un ni jnɨɨ da ndaꞌa chaa lulu un, ti kuaꞌan sɨɨn da, ti ni jikajnuꞌun da chaa lulu un: ―¿Ndoo kuni kaꞌan ra jiin ri? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa lulu un jiin da: ―Chaa Israel, ni ka ndu ɨɨn nuu ini da ja kakan da nuu ni, ti kundaꞌa ni Pablo ijña undi nuu ka ndututu chaa ka kuñaꞌnu un. Ti kachi da ja na xndichi vaꞌa da Pablo, ko tu ndixia da naa da. 


text:
Ti tu kandixia ni jnuꞌun kaꞌan da, chi iyo viꞌi ga uu xiko chaa ka yɨsaꞌyɨ ja kaꞌni da chaa. Ti ni ka ndu ɨɨn nuu ini da ja tu kaji da, ni tu koꞌo da undi nu tu kaꞌni da Pablo. Ti vijna ka ndatu da ja kuaꞌa ni jnuꞌun nuu da ja na keniꞌin ni Pablo nuu chaa ka kuñaꞌnu un ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi chaa un: ―Tu kani ra jnuꞌun nuu ni ɨɨn yɨvɨ ja siaꞌan ni ka ndajnuꞌun yo ―ni kachi da. Ti ni na chuꞌun ichi da chaa lulu un kuaꞌan da. Ka yɨndaꞌa da Pablo nuu gobernador Félix 


text:
<pb/>Yukan na ti chaa yɨndaꞌa soldado un ni kana da uu chaa kuu capitán da, ti ni kejaꞌa kachi da nuu da: ―Satuꞌva ra ndajniñu ra naa ra, chi kinkoꞌo ra ñuu Cesarea kaa ɨɨn jakuaa vijna. Uu ciento soldado kaka jaꞌa. Uni xiko uxi chaa kiꞌin jiin kuayu. Uu ciento chaa kinkoyo jiin lanza. 


text:
Suni taꞌu ra jniñu ja na kotuꞌva ɨɨn kuayu koso Pablo. Ti siaꞌan na kejiyo vaꞌa da undi nuu Félix, chaa taꞌu jniñu ñuu Cesarea ―ni kachi da jiin capitán un. 


text:
Chaa Israel, ni ka jnɨɨ da presu chaa jaꞌa. Kuni kaꞌni da chaa, ti ni jaa na jiin soldado na nuu kaꞌiin yɨvɨ un. Ni nama na da, chi ni jini na ja kuu da ɨɨn chaa yɨꞌɨ ñuu Roma. 


text:
Ni nanduku jnuꞌun ndoo ka kankuachi yɨvɨ jaꞌa da. Ti yukan ni yɨndaꞌa na da nuu ka ndututu chaa ñaꞌnu Israel. 


text:
Yukan ti ni jini na ja ka kankuachi da nava ka kuni maa da naa da, chi Pablo tu ni jaꞌa da ja yɨñuꞌun ley Israel. Ko tu kuu ja kaꞌni da chaa, ni tu kuu ja kiꞌin da vekaa. 


text:
Siaꞌan ni kuu ti ni jinisoꞌo na ja ka ndajnuꞌun chaa Israel ja kaꞌni da Pablo. Ja yukan kuu ja ni taji na da undi nuu ni. Suni ni kachi na jiin chaa ka kankuachi jaꞌa da ja na kachi da nuu ni nu ndoo ni saꞌa chaa jaꞌa.” Siaꞌan ni chiso da nuu tutu kuaꞌan nuu Félix. 


text:
<pb/>Yukan ti soldado un, ni ka jandatu da nava ni taꞌu jniñu nuu da, ti kuankoyo da jiin Pablo jakuaa jña undi Antípatris. 


text:
Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti Pablo kuaꞌan da jiin soldado ka yoso da kuayu un undi Cesarea, ti uu ga soldado ka jika jaꞌa un ni ka nandeokuñɨ undi nuu cuartel ñuu Jerusalén. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti Pablo ni jaa da ñuu Cesarea jiin soldado un, ti soldado un ni ka nakuaꞌa da tutu nuu gobernador Félix, chaa taꞌu jniñu nuu ñuu yukan. Ti suni ni ka nakuaꞌa da Pablo nuu gobernador un. 


text:
Chaa kuñaꞌnu un ni kaꞌu da tutu un, ti ni jikajnuꞌun da Pablo: ―¿Nasa nani ñuu ra? ―kachi da jiin Pablo. Ti Pablo ni kachi da: ―Chaa ñuu Cilicia kuu na ―kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kuu, ti chaa kuñaꞌnu un ni kachi da nuu Pablo: ―Kunsoꞌo ri jnuꞌun kaꞌan ra, ko undi na chakoyo chaa ka kankuachi jaꞌa ra ―ni kachi da. Ti ni taꞌu da jniñu ja na kundito soldado un Pablo ini palacio nuu ni kuncha Herodes. Pablo nama da maa da nuu Félix<pb/>


text:
Ni yaꞌa uꞌun kɨvɨ, ti Ananías, ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga, ni jaa ñuu Cesarea jiin sava chaa ñaꞌnu Israel. Suni ni chaa ɨɨn chaa nani Tértulo, ti jniñu da kuu ja kaꞌan da jaꞌa ɨnga yɨvɨ nuu juzgado, ti iyo ɨɨn nuu ini da jiin chaa ka kankuachi jaꞌa Pablo. Ni kachi da nuu Félix ndoo ni saꞌa Pablo. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti Félix ni taꞌu da jniñu ja na keniꞌin soldado un Pablo. Yukan ti Tértulo, ni kejaꞌa kankuachi da jaꞌa Pablo nuu Félix, ti ni kachi da: ―Kutaꞌu yo nuu ni, niꞌin chaa ñaꞌnu, ni kukuee ti ni kuu kanchuku yo. Chi jini vaꞌa ni ja kuan kuñaꞌnu taka ñuu yo. 


text:
Ti tendɨꞌɨ saña naa na ka jikantaꞌu na nuu Yandios ja kuu maa ni, ti ka nakuaꞌa na ja yɨñuꞌun nuu ni, chaa kuñaꞌnu Félix. 


text:
Ni ka jini na ja chaa jaꞌa tundo kuu kuɨtɨ da. Nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ ni skaꞌan da yɨvɨ Israel. Kuu da ɨɨn ni xini jiin ja ni nani Jesús, chaa ñuu Nazaret. 


text:
Ti undi ni kuni kusɨkɨnchaa da veñuꞌun kaꞌnu na, ti ni ka jnɨɨ na da presu, ti ni ka kankuachi na jaꞌa da nava iyo ley na naa na. 


text:
Chaa un ni taꞌu jniñu ja na kii kankuachi na jaꞌa Pablo undi nuu ni. Kuu kajnuꞌun ni da, ti kuni ni na sɨkɨ kankuachi na jaꞌa da ―siaꞌan ni kaꞌan Tértulo. 


text:
Yukan na ti chaa kuu gobernador un, ni saꞌa da seña nuu Pablo ja na kaꞌan da, ti Pablo ni kaꞌan da: ―Kusɨɨ ini na, chi niꞌin kunsoꞌo ni jnuꞌun kaꞌan na, chi jini na ja tɨjnɨ kuiya ni taꞌu ni jniñu nuu nɨ tuꞌu ñuu jaꞌa. 


text:
Ti niꞌin kuu nduku jnuꞌun ni, ti kuni ni ja sa uxi uu kɨvɨ ni jaa na Jerusalén, ja na chiñuꞌun na Yandios. 


text:
Tu ni saꞌa na ni ɨɨn jniñu ja tu iyo vaꞌa ini veñuꞌun kaꞌnu un, ni ini veñuꞌun kuachi, nuu suni ni ka nchañuꞌun yɨvɨ Israel, ni ɨnga ñuu un. 


text:
<pb/>Jaꞌa kuu jnuꞌun kaꞌan na jiin ni. Nchañuꞌun na Yandios. Ti Yandios un kuu yaa ni ka nchañuꞌun yɨvɨ janaꞌan. Kandixia na taka jnuꞌun ni chiso Moisés ja kuu ley yo. Suni kandixia na taka jnuꞌun ni chiso chaa ni ka kaꞌan ja kuu Yandios. Nchañuꞌun na Yandios nava ni kachi Jesús, ko ka kaꞌan chaa Israel jaꞌa ja tu vaꞌa ichi ni xnaꞌan Jesús. 


text:
Suni kandixia na ja nandoto ndɨyɨ nanu ka kandixia chaa Israel jaꞌa. Yɨvɨ vaꞌa nuu Yandios, nandoto i ti yɨvɨ tu ni ni saꞌa jniñu vaꞌa nuu Yandios, suni nandoto i. 


text:
Yukan kuu ja nɨnɨ nduku na ichi vaꞌa, chi kukuee kancha na ja kuu nuu Yandios, ti suni ja kuu nuu yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Tɨjnɨ kuiya ni yaku na ɨnga nación, ti ni nandeokuñɨ na ñuu Jerusalén ja na nakuaꞌa na xuꞌun nuu yɨvɨ ndaꞌu, ja ni ka kekoo yɨvɨ uu ga ñuu un. 


text:
Kɨvɨ ni kunde na Jerusalén, ni jaꞌan na ini veñuꞌun kaꞌnu un, ja na siuku na nava ka saꞌa ni. Tu ni kaꞌiin kuaꞌa yɨvɨ, ni tu ni skaꞌan na yɨvɨ un. Ti nɨ kande na ini veñuꞌun un, ti ni ka jini sava chaa Israel ka yɨꞌɨ ñuu Asia saña. 


text:
Ti na kachi na ja chaa yukan kuu ja kikoyo undi jaꞌa, ja na kankuachi da jaꞌa na, nu ndoꞌo ini da ja ni saꞌa na kuachi. 


text:
Ti tu ni chakoyo ni ɨɨn da. Ja yukan kuu ja chaa jaꞌa na kachi da nuu nau ɨɨn kuachi niꞌin ni saꞌa na, ti ja ni ka xndichi da saña na ni kundichi na nuu ka ndututu kaꞌnu chaa Israel. 


text:
Tu ni ka niꞌin da ni ɨɨn kuachi sɨkɨ na, ko nu suu ja ni kaꞌan jaa na nuu da naa da nu junta un, ti kachi na: “Vijna ti ka chakuachi ni saña, chi kandixia na ja nandoto ndɨyɨ.” Siaꞌan ni kachi na nuu da ―kachi Pablo. 


text:
<pb/>Nu ni jini vaꞌa Félix nava ka kandixia yɨvɨ Jesús. Yukan na ti ni kachi da jiin chaa un naa da: ―Iyo vaꞌa siaꞌan ni, ti kuu kinkoyo ra vijna. Xnakan na chaa yɨndaꞌa soldado Lisias, ti sa na ndeꞌe yo nasa saꞌa yo jiin jniñu jaꞌa ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti Félix, ni taꞌu da jniñu nuu capitán un ja na kundito da Pablo, ti na kuu kee da tɨꞌlɨ, ti na kuu kɨvɨkoyo sava chaa ka kuu jnaꞌan Pablo, ja na kin ndeꞌe da chaa. 


text:
<pb/>Nu ni yaꞌa tɨjnɨ kɨvɨ, ti ni jaa tuku Félix jiin ñasɨꞌɨ da Drusila. Ñaꞌan yukan kuu ɨɨn ñaa ñuu Israel. Yukan ti ni kana da Pablo. Ni ñusoꞌo Félix jnuꞌun ni kaꞌan Pablo nava ka kandixia yɨvɨ jnuꞌun Jesús. 


text:
Ni kaꞌan Pablo ja na kaka ndaa yo nuu Yandios. Suni ni kachi da ja na koto vaꞌa yo maa yo ja tu saꞌa yo jniñu ja tu vaꞌa. Suni ni kachi da ja jaa ɨɨn kɨvɨ xndichi Yandios ñuyɨvɨ. Siaꞌan ni kachi Pablo nuu da. Yukan na ti ni yuꞌu Félix, ti ni kachi da jiin Pablo: ―Kuaꞌan vaꞌa ga, ti ɨɨn kɨvɨ kukuee sa na kaꞌan tuku yo ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Félix kuni da ja na kuaꞌa Pablo xuꞌun nuu da ti sia da chaa. Yukan kuu ja tɨjnɨ jinu kana da Pablo ja na kaꞌan da jiin da. 


text:
Siaꞌan ni kuu undi uu kuiya, ti Félix ni kee da ja ni kuu da gobernador. Kuni da ja na kendo vaꞌa da jiin chaa Israel, ti ni xndoo da presu Pablo. Siaꞌan ni kuu, ti ni kɨvɨ Porcio Festo kuu da gobernador ñuu un. Kandichi Pablo nuu Festo<pb/>


text:
Yukan na ti ni jaa Festo, ni nukoo da kuu da gobernador. Ni kuu uni kɨvɨ, ni kee da Cesarea ti kuaꞌan da Jerusalén. 


text:
Nu ni jaa da yukan, ti sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka kuñaꞌnu Israel, ni ka kejaꞌa da ka kaꞌan da jiin Festo. Chaa Israel un ni ka kankuachi da jaꞌa Pablo. 


text:
Ni ka kaꞌan ndaꞌu da nuu Festo ja na nataji da Pablo ñuu Jerusalén. Siaꞌan ni ka ndoꞌo ini chaa Israel, chi ka kuni da ja kinsaꞌyɨ da ichi un, ti kaꞌni da Pablo. 


text:
Festo ni kachi da jiin chaa Israel un: ―Na kendo Pablo presu ñuu Cesarea. Jaku ni kɨvɨ ti nandeokuñɨ tuku na yukan. 


text:
Yukan kuu ja niꞌin chaa ka kuñaꞌnu kikoyo ni jiin na ñuu Cesarea, ti nu iyo ɨɨn kuachi ni saꞌa chaa un, kuu kankuachi ni jaꞌa da ―ni kachi Festo. 


text:
<pb/>Ti Festo ni kendo da yajni uxi uu ga kɨvɨ ñuu Jerusalén, ti sa ni nandeokuñɨ da Cesarea. Ni kundijin ɨnga kɨvɨ ti kuaꞌan da veꞌe sticia. Ni taꞌu da jniñu ja na kinchaka soldado un Pablo nuu da. 


text:
Yukan ti ni jaa Pablo nuu ni nukoo da. Ni kaꞌiin suni chaa Israel ja ni chaa undi ñuu Jerusalén, ti chaa Israel un ni ka tuꞌva da nuu Pablo. Kuaꞌa xaan kuachi ni ka chaa da sɨkɨ Pablo, ko tu ni ka niꞌin da jnuꞌun kaꞌan da ja kankuachi jaꞌa Pablo. 


text:
Yukan ti Pablo ni kachi da jiin Festo: ―Ni ɨɨn kuachi tundo ni saꞌa na. Tu ni saꞌa na ɨɨn kuachi nuu ley Israel, ni tu ni saꞌa na ni ɨɨn kuachi nuu veñuꞌun kaꞌnu da, suni tu ni saꞌa na ni ɨɨn kuachi nuu César, chaa kuñaꞌnu ga ñuu Roma ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Festo kuni da ja na kendo vaꞌa da jiin chaa Israel un, ti ni jikajnuꞌun da Pablo: ―¿Kuni ra noꞌon ra Jerusalén, ti yukan na kachi ri nasa saꞌa yo nu? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kaꞌan Pablo: ―Kandichi na nuu niꞌin chaa kuñaꞌnu, ja ni taꞌu jniñu nuu ni undi Roma, ti jaꞌa kachi ni nasa saꞌa yo, ti jini vaꞌa ni ja saña tu ni saꞌa na ni ɨɨn kuachi nuu chaa Israel. 


text:
Tu nduku na ja na ketaꞌu na, chi jini na ja tu na kuachi ni saꞌa na ja na kuu na. Ti tu yuꞌu na ja kuū na. Tu kuu nakuaꞌa ni saña nuu yɨvɨ Israel un, chi tu iyo ndaa jnuꞌun ka kankuachi da sɨkɨ na. Jikantaꞌu na nuu ni ja maa César, chaa kuñaꞌnu ga un, na xndichi da saña ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kuu, ti Festo ni kejaꞌa da ka ndajnuꞌun da jiin chaa kaꞌiin jniñu jiin da un. Yukan ti ni kachi da nuu Pablo: ―Jikantaꞌu ra ja na xndichi maa César roꞌo, chi maa da kuñaꞌnu ga, ti yukan kiꞌin ra ―ni kachi da. Kandichi Pablo nuu ɨnga chaa kuñaꞌnu 


text:
<pb/>Nu ni yaꞌa tɨjnɨ kɨvɨ, ti ni jaa chaa kuñaꞌnu Agripa jiin ñasɨꞌɨ da Berenice ñuu Cesarea ja kanxiaꞌu da jiin Festo. 


text:
Ni ka kendo da yukan tɨjnɨ kɨvɨ. Ti Festo ni jani da jnuꞌun Pablo nuu Agripa, ti ni kachi da: ―Iyo ɨɨn chaa kande vekaa jaꞌa, ja ni xndoo Félix na ni kee da jniñu da. 


text:
Na ni jaꞌan na Jerusalén, ti taka sutu Israel ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka kuñaꞌnu Israel, ni ka ndakuniꞌin da kuachi ni saꞌa Pablo nuu da. Ka kuni da ja na kaꞌni na chaa un. Ti ni kachi na jiin da naa da ja ka ndisojniñu na nuu ñuu Roma, ti Roma taꞌu jniñu nuu nɨ ñuyɨvɨ, ti ka jandatu yo ley un. 


text:
Yukan kuu ja tu kuu xndichi yo yɨvɨ nu tu jini da nau ja kankuachi jaꞌa i, ni tu kuu ja nama da maa da. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti chaa Israel un ni kikoyo da undi jaꞌa. Ti tu ni xnaa na kɨvɨ na, chi ɨnga kɨvɨ ni jaꞌan na veꞌe sticia na, ti ni taꞌu na jniñu nuu soldado ja na keniꞌin da Pablo. 


text:
Tendɨꞌɨ chaa Israel ka kuni kankuachi da, chi Pablo tu ni siuku da jnuꞌun. Chaa Israel un, suni ni ka jani da jnuꞌun ɨɨn chaa ni nani Jesús. Ni ka kachi da ja ni jiꞌi Jesús, ko Pablo ni kachi da ja chaku da. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti tu ni chaku ini na jnuꞌun ka kaꞌan da. Yukan ti ni jikajnuꞌun na Pablo nu kuni noꞌon da Jerusalén ja na xndichi na da sɨkɨ jniñu jaꞌa. 


text:
Siaꞌan ni kuu ti Pablo, ni kachi da ja maa César na kachi da nasa xndiꞌi yo jnuꞌun jaꞌa. Yukan kuu ja ni taꞌu na jniñu ja na kendo Pablo vekaa undi kɨvɨ na nataji na da ñuu Roma, nuu kancha César ―ni kachi Festo nuu Agripa. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Agripa: ―Suni ruꞌu, kuni kunsoꞌo ri jnuꞌun kaꞌan chaa un ―ni kachi da. Ti ni kachi Festo: ―Ijña ti kunsoꞌo ni jnuꞌun kaꞌan da ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ni chakoyo yɨvɨ jiin Agripa jiin Berenice. Ti ka ñuꞌun da saꞌma fino. Ni jakoyo da veꞌe nuu kunsoꞌo da jnuꞌun kaꞌan Pablo, ti ni ka kɨvɨ da jiin soldado ka kuñaꞌnu jiin yɨvɨ ka kuñaꞌnu ñuu un. Siaꞌan ni kuu, ti Festo ni taꞌu da jniñu nuu kuun soldado ja na keniꞌin da Pablo. 


text:
Yukan na ti Festo ni kejaꞌa kaꞌan da nuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ni ka ndututu un: ―Niꞌin, chaa kuñaꞌnu Agripa jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ kaꞌiin veꞌe jaꞌa, ndeꞌe ni naa ni, jaꞌa kandichi chaa jaꞌa. Tendɨꞌɨ chaa Israel ni ka kankuachi da jaꞌa da nuu na ñuu Jerusalén. Suni siaꞌan ni ka kankuachi da jaꞌa Pablo na ni kikoyo da ñuu Cesarea jaꞌa. Ni ka ndondaa da sɨkɨ Pablo, ti ka kachi da ja na kuū Pablo. 


text:
Ni ndoꞌo ini na ja tu ni saꞌa da ɨɨn kuachi ja na kuū da. Ko Pablo ni jikantaꞌu da ja César kuu ja na kachi nasa kuu jniñu jaꞌa. Ti ni kejaꞌa ndoꞌo ini na ja nataji na da nuu kancha César. 


text:
Kuni taji na tutu nuu chaa kuñaꞌnu un, ko tu iyo ni ɨɨn jnuꞌun ja kachi na nuu da. Yukan kuu ja ni kachi na ja keniꞌin na Pablo nuu niꞌin naa ni. Kandichi da nuu ni jaꞌa, niꞌin chaa kuñaꞌnu Agripa. Yukan kuu ja kunsoꞌo ni nava jnuꞌun kaꞌan da, ti maa ni kachi ni nasa ndoꞌo ini ni ja saꞌa yo jiin chaa jaꞌa. Siaꞌan na ti niꞌin na jnuꞌun kaꞌan na nuu tutu taji na nuu César. 


text:
Siaꞌan ni kachi na, chi ni ndoꞌo ini na ja tu iyo vaꞌa ja taji yo ɨɨn presu nuu César, ti nu tu kachi yo na kuachi ni saꞌa da ―ni kachi Festo nuu Agripa. Ni nama Pablo maa da nuu chaa kuñaꞌnu<pb/>


text:
<pb/>Ti Pablo ni ndokani da ndaꞌa da, chi ni kanxiaꞌu da jiin Agripa, ti ni kachi da: ―Niꞌin, chaa ñaꞌnu Agripa, kusɨɨ ini na, chi ni jaꞌa ni jnuꞌun vijna ja na kaꞌan na jaꞌa maa na. Na kachi na nuu ni ndoo ni saꞌa na ja chaa Israel ka kankuachi da jaꞌa na. 


text:
Kusɨɨ ini na, chi jini na ja niꞌin jini vaꞌa ni jnuꞌun chaa Israel. Jini vaꞌa ni na jnuꞌun ka kaꞌan da. Yukan kuu ja jikantaꞌu na nuu ni ja na kunsoꞌo kuee ni jnuꞌun kaꞌan na. Nasa ni chaku Pablo ti sa ni kandixia da Jesús 


text:
<pb/>Siin kaꞌan Pablo jiin Agripa: ―Tendɨꞌɨ chaa Israel ka jini da nasa ni jaꞌnu na ñuu na. Suni ka jini vaꞌa da nasa ni chaku na ñuu Jerusalén. 


text:
Maa da ka jini vaꞌa da saña ja ni kuu tɨjnɨ kuiya. Ti nu kuu kachi da ja kuu na ɨɨn chaa fariseo ka siuku niꞌin taka ley Israel. 


text:
Ti vijna chaa Israel un, ka xndichi da saña chi kandixia na ja Yandios naxndoto ya tendɨꞌɨ ndɨyɨ nava ni kachi ya nuu yɨvɨ ñaꞌnu yo najanaꞌan. 


text:
Siaꞌan ti tendɨꞌɨ yɨvɨ Israel ka kandixia i. Yukan kuu ja ka kuni siuku niꞌin da, ti ka junukuachi da nuu Yandios ndɨ kɨvɨ ndɨ ñuu. Ja siaꞌan kuu ja kandixia na ja nandoto ndɨyɨ, ti sɨkɨ yukan ni ka kankuachi da jaꞌa na. Siaꞌan kaꞌan na jiin niꞌin, chaa ñaꞌnu. 


text:
<pb/>Undi najanaꞌan, ndoꞌo ini na ja iyo vaꞌa jniñu ni saꞌa na ja ni kaꞌan na sɨkɨ Jesús, chaa ñuu Nazaret. 


text:
Ti siaꞌan ni saꞌa na ñuu Jerusalén. Ni ka jaꞌa sutu ka kuñaꞌnu jniñu un nuu na, ti saña ni jnaa na vekaa taka chaa ni ka kandixia Jesús. Ti suni nɨ ndu ɨɨn nuu ini na jiin chaa ni ka jaꞌni yɨvɨ ka kandixia Jesús. 


text:
Taka kɨvɨ ni jaꞌan na ini veñuꞌun nuu ka nchañuꞌun yɨvɨ naa i, ti ni jaꞌa na tau i. Siaꞌan ni ka chisaꞌyɨ i jnuꞌun Jesús. Ni kuɨtɨ xaan ini na nuu i. Yukan kuu ja ni jaꞌan na ɨnga ñuu jika ga, ti ni kani na taka yɨvɨ ka kandixia un. Kachi tuku Pablo nasa ni kandixia da jnuꞌun Jesús 


text:
<pb/>Siin kaꞌan Pablo jiin Agripa: ―Siaꞌan ni kuu, ti sutu ka kuñaꞌnu un, ni ka jaꞌa da jniñu nuu na ja na kin jnɨɨ na presu chaa ka kandixia undi ñuu Damasco. 


text:
Ti niꞌin, chaa ñaꞌnu, na kachi na nuu ni ja ichi kuaꞌan na undi Damasco, ti ja kuan kuu koxiuu, ti ni jini na undi andɨvɨ ni ndinchaa ɨɨn nduva nuu na, jiin suni chaa kuankoyo jiin na, niꞌin ga ni ndinchaa nduva un ja kuu nduva ndikandii. 


text:
Ti tendɨꞌɨ na naa na ni ka nduva na nuu ñuꞌun, ko saña ni jinisoꞌo na ɨɨn ndusu ni kaꞌan yuꞌu hebreo (ja kaꞌan yɨvɨ Israel), ti ni kachi: “Roꞌo Saulo, tu iyo vaꞌa ja ka kanaa ra jiin ri. Ti stuji ra maa ra, nanu saꞌa xndɨkɨ nu jaꞌa tɨ patada punta puya”, ni kachi ndusu un. 


text:
Yukan ti ni jikajnuꞌun na: “Nau niꞌin kaꞌan taa”, ni kachi na. Ti ndusu un ni kachi jiin na: “Ruꞌu kuu Jesús, ti roꞌo kuu ja kanaa jiin ri. 


text:
Ndokuɨñɨ ti kundichi ra. Ni jini ra ruꞌu, chi ruꞌu ja ni nakaji ri roꞌo ja na saꞌa ra jniñu ri, ti kani ra jnuꞌun taka ja ni jini ra vijna. Suni nakani ra jnuꞌun nu na kuni ra taka ga ja xnaꞌan ri nuu ra. 


text:
Chindee ri roꞌo ja tu kuu kani yɨvɨ Israel roꞌo, ni yɨvɨ ɨnga nación. Ti taji ri roꞌo ja na saꞌa ra jniñu ri, chi kiꞌin ra nuu kanchuku yɨvɨ ɨnga nación, 


text:
ja na kandixia i ruꞌu. Na xndoo i taka jniñu kueꞌe ka saꞌa i, ti na kandixia i ruꞌu. Tukaa ga saꞌa i nava kuni jaꞌuꞌu un, ti na kandixia i nava kuni maa Yandios. Ti siaꞌan na kenchaa kuachi i un kiꞌin, ti nanitaꞌu i nuu Yandios jiin uu ga yɨvɨ ni nakaji ri”, ni kachi Jesús nuu na. 


text:
Ti undi nuu, ni xnaꞌan na jnuꞌun Yandios ja na nakani ini i nuu kuachi i, ti na xndoo i taka jniñu kueꞌe ka saꞌa i, ti na kandixia i jnuꞌun Jesús. Ti na saꞌa i jniñu iyo vaꞌa, nanu ka saꞌa yɨvɨ ka kandixia Jesús. Siaꞌan ni kaꞌan na undi nuu yɨvɨ kanchuku ñuu Damasco, ti suni siaꞌan ni kaꞌan na ñuu Jerusalén. Suni jnuꞌun un ni kaꞌan na nuu yɨvɨ kanchuku nɨ ndañuu Judea jiin nuu yɨvɨ kanchuku ɨnga nación. 


text:
Ti yukan kuu ja sɨkɨ jnuꞌun kaꞌan na un, ni ka jnɨɨ yɨvɨ Israel saña ini veñuꞌun un, ti ka kuni kaꞌni da saña. 


text:
Ni chindee Yandios saña undi vijna. Siin na kaꞌan na nuu taka yɨvɨ. Suni jnuꞌun kaꞌan na nuu chaa ka kuñaꞌnu, kaꞌan na jiin taka ga yɨvɨ. Na janaꞌan ni ka kaꞌan chaa profeta jnuꞌun Yandios, ti suni ni kaꞌan Moisés. Ni ka kaꞌan da nava kii Jesús. 


text:
Ni ka kachi da nava kondoꞌo Jesús ti kuū ya, ti nandoto tuku ya nuu ñujiꞌi. Maa ya kuu ja nandoto undi nuu kuɨtɨ. Siaꞌan ni kachi ya nasa nanitaꞌu yɨvɨ Israel. Ti siaꞌan kachi ya nasa nanitaꞌu yɨvɨ ɨnga nación. Ti jnuꞌun yukan kuu jnuꞌun ni ka kaꞌan profeta na ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios najanaꞌan. Ti jnuꞌun yukan kuu ja kaꞌan na nuu yɨvɨ vijna ―ni kachi Pablo. Ni kaꞌan Pablo jiin Agripa ja na kandixia da jnuꞌun Jesús 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Pablo jaꞌa maa da nuu Agripa jiin uu ga chaa kaꞌiin un. Ti Festo ni kejaꞌa kaꞌan jaa da, ti ni kachi da jiin Pablo: ―Kakuꞌu ra, Pablo. Ja xaan ni skuaꞌa ra, ti ni ndukuꞌu ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ko Pablo ni kachi da nuu Festo: ―Niꞌin chaa kuñaꞌnu, tu kakuꞌu na. Ja ni kachi kaji na ɨɨn jnuꞌun ndaa nuu ni, ti jnuꞌun kaꞌan na un, jandaa ndixia kuu. 


text:
Chaa kuñaꞌnu Agripa jaꞌa, jini vaꞌa da jnuꞌun ni kaꞌan na. Tu ndɨꞌɨ ini na kaꞌan na jiin da, chi jini na ja jini vaꞌa da nava kaꞌan na jiin ni. Jini da ja yukan kuu nuu ndijin ja ni ka jini taka yɨvɨ taka jnuhun Jesús ―ni kachi da nuu Festo. 


text:
Siaꞌan ni kuu ti ni kachi Pablo nuu Agripa: ―Jini vaꞌa na ja kandixia ni jnuꞌun ka kaꞌan chaa ni ka kaꞌan ja kuu Yandios undi na ja naꞌan, niꞌin, chaa ñaꞌnu Agripa ―ni kachi Pablo. 


text:
Ti ni kachi tuku Pablo jiin da: ―Kakan nuu Yandios ja na nakandixia ni Jesús. Vasu vijna xi luego ni, kandixia ni ti kuni na ja tendɨꞌɨ ni nava ka iin jaꞌa. Ja ni ka jini ni nava ni kaꞌan na vijna. Kuni na ja nduu ni cuenta saña ko tu kuni na ja konde ni vekaa cuenta maa na ―ni kachi da. 


text:
Siaꞌan ni kuu ti chaa ñaꞌnu Agripa jiin Festo jiin Berenice jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ ni ka ndututu un ni ka ndokuɨñɨ da. 


text:
Ti kuankoyo da fuera ti ni ka kejaꞌa ka ndajnuꞌun da, ti ni ka kachi da: ―Tu ndoo ni saꞌa chaa un ja na kuu da, ni tu kuu konde da vekaa ―ni ka kachi da. 


text:
Ti Agripa ni kachi nuu Festo: ―Undi nuu kuu sia yo da ni kuu, ko vijna tu kaa, vanuxia ja maa da ni kachi da ja César na xndichi da chaa ―ni kachi Agripa. Ni ka taji da Pablo undi Roma<pb/>


text:
Nu ni ka ndoꞌo ini da ja taji da saña undi Italia, nuu kancha César, Pablo jiin uu ga presu, ni nakuaꞌa da chaa nuu ɨɨn chaa ni nani Julio, ja yɨndaꞌa da soldado batallón Augusto. Saña Lucas, suni kuaꞌan na jiin da naa da. 


text:
Aristarco, ɨɨn chaa Tesalónica ja kuu ɨɨn ndañuu Macedonia, suni kuaꞌan da jiin na. Ni ka kɨvɨ na ɨɨn barco ja ni chaa ñuu Adramitio. Kuni kiꞌin barco un taka ñuu yuꞌu mar ja ka kuu ñuu Asia. Siaꞌan ni kuu, ti kuankoyo na. 


text:
Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ka jaa na ñuu Sidón. Julio ni kundaꞌu ini da Pablo, ti ni jaꞌa da jnuꞌun ni jaꞌan Pablo nuu chaa mani da jiin ja kanchuku da ñuu un, ti yukan ni ka jaꞌa da nuu Pablo taka ja nandɨꞌɨ da. 


text:
Yukan ti ka kɨvɨ tuku na barco. Kuankoyo na ti ni kendo na ñuu Sidón. Ni ka yaꞌa na ñuu Chipre, ja ni kendo ichi sajni, chi kee xaan tachi ɨnga ñuu un. 


text:
Ni ka yaꞌa na sava nuu mar un, ti ni ka yaꞌa na yajni costa ñuu Cilicia jiin Panfilia, ti ni ka jaa na ñuu Mira, ja kuu ɨɨn ndañuu Licia. 


text:
Ñuu Mira yukan ni niꞌin chaa yɨndaꞌa soldado un ɨnga barco ñuu Alejandría, ja kiꞌin undi Italia. Yukan ti ni kachi capitán un ja na kɨvɨkoyo na ini barco un. 


text:
Yukan ti ni ka kee na kuankoyo na. Tɨjnɨ kɨvɨ kuee xaan ni ka jika na. Kuaꞌa xaan nundoꞌo, ti sa ni ka jaa na ñuu Gnido. Ti tukaa ni siin ga barco un ichi kuaꞌan, chi kee xaan tonto tachi. Yukan ti ni ka yaꞌa na yajni ñuu Salmón, ni ka yaꞌa na yajni costa ñuu Creta. Siaꞌan ni ka yaꞌa na, chi tukaa kee xaan tachi yukan. 


text:
Ti yɨɨ xaan nu ni ka siin na nɨ kani costa un, ti ni ka jaa na yajni ñuu Lasea nuu nani “Ka kendo vaꞌa barco.” 


text:
Ni kaꞌiin na tɨjnɨ kɨvɨ yukan. Tukaa ni kuni siin barco un, chi ja ni nasama yoo ja kee xaan tachi. Ja ni yaꞌa kɨvɨ viko ja ni ka iyo ndicha ini yɨvɨ Israel, ti kɨvɨ un tukaa ga ni jika barco, chi sandau kekaꞌnu nuu mar un. Yukan kuu ja ni xndaku Pablo nuu chaa un, 


text:
ti ni kachi da: ―Ñani naa ni, ndoꞌo ini na ja nu na siin yo, ti koo xaan yo nundoꞌo. Xnaa yo carga ndiso barco jaꞌa, ti suni kuu xnaa yo maa barco jaꞌa, ti suni undi maa yo naa yo ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Ti chaa yɨndaꞌa soldado un tu ni chunsoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ti ni jandatu ga da nuu capitán barco un jiin nuu chaa xiin barco un, ti tu ni ka chunsoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Pablo. 


text:
Ti barco un, tu kuu kendo vaꞌa un, chi kuun xaan sau ja kuu viko sau, ti kee xaan tonto tachi kɨvɨ un. Yukan ti ni ka ndoꞌo ini da ja iyo vaꞌa ga nu na kinkoyo da ichi, ti ka ndoꞌo ini da ja kiꞌin da undi Fenice, ɨɨn puerto ja kendo ñuu Creta. Ka ndoꞌo ini da ja iyo vaꞌa ga puerto un, chi saꞌa vijin xaan, tu kee xaan tachi, ti puerto kendo ichi nuu kaña ndikandii. Kee tachi sau xaan nuu mar 


text:
<pb/>Yukan ti ni kejaꞌa kee ɨɨn tachi vita ichi vee. Ti ka ndoꞌo ini da ja kuu siin da ichi kuankoyo da. Ka kee da kuaꞌan da. Ni ka yaꞌa da yajni costa ñuu Creta. 


text:
Ko tu ni ka jika kuaꞌa da, ti ni kejaꞌa kee ɨɨn tachi xaan ichi nenu ñuu Creta. Kee xaan tachi nuu kuaꞌan barco un. Kuu ɨɨn tachi ja vaji ichi nuu kaña ndikandii, kachi yɨvɨ un. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti ni ka yaꞌa na yajni ɨɨn ñuu lulu nani Clauda. Tu ni kee xaan tachi nu ni ka yaꞌa na yukan. Barco un ñuꞌun ɨnga barco lulu. Ni ka jista da barco lulu un, ti ni ka na chondee na ini barco kaꞌnu un, ko niꞌin iyo ja saꞌa yo jniñu un. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti chaa un ni sakutu da barco kaꞌnu un jiin yoꞌo kaꞌnu, ti ni ka juꞌni da. Ni ka ndoꞌo ini da ja tu teꞌnde barco un. Yukan ti ni ka kejaꞌa ka yuꞌu da ja kin kaninchaa barco un maa nuu ñɨtɨ un ja ni xndaa nducha mar un. Yukan ti ni ka nasinu da manta kaꞌnu un, chi chii manta un kani tachi, ti chindaꞌa i barco un kuaꞌan. Ti ni ka sia da maa da kuankoyo da jiin tachi un. 


text:
Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ni ka kejaꞌa ka skaña da ndajniñu ñuꞌun ini barco un nuu nducha, chi tachi sau un saꞌa ja kanda barco un nuu mar. Ti siaꞌan ni ka saꞌa da ja na nduñama barco un. 


text:
Tɨjnɨ xaan kɨvɨ tu ni ka jini na ndikandii, ni tu ni ka jini na chuxini. Siaꞌan ni kuu, ti ni ka kejaꞌa ka ndoꞌo ini na ja tukaa kendajiyo na, chi kee xaan tonto tachi, ti kuun xaan tonto sau. 


text:
<pb/>Tɨjnɨ xaan kɨvɨ tukaa ni ka yee na staa. Yukan kuu ja Pablo ni kejaꞌa kaꞌan da jiin da: ―Tendɨꞌɨ niꞌin naa ni, tu ni ka chunsoꞌo ni jnuꞌun ni kachi na nuu ni, na ni kaꞌiin yo ñuu Creta. Tu ni iyo vaꞌa ja ni ka kee ni ñuu Creta. Yukan kuu ja kandoꞌo kanene yo vijna, ti ni ka xnaa yo taka ndajniñu yo. 


text:
Ja ka jini ni ja saña junukuachi na nuu Yandios, ti saꞌa na jniñu nava kuni maa ya. Jakuaa vijna ni taji ya ɨɨn tajnu ya nuu na, 


text:
ti ni kachi tajnu un nuu na: “Koto yuꞌu ra, roꞌo Pablo. Nɨnɨ kuu ja kin kaꞌan ra jiin César. Ni kachi Yandios ja chindee ya roꞌo. Nama ya roꞌo jiin taka chaa kaꞌiin barco jaꞌa, ti ni ɨɨn da tu kuū”, ni kachi tajnu un. 


text:
Yukan kuu ja na kachi na jiin ni ja tu xndiꞌi ni ini ni naa ni, taka yo naa yo. Saña kandixia na Yandios. Jini na ja siuku ya nava ni kachi tajnu ya jiin na. 


text:
<pb/>Ni kuu xiaꞌun kɨvɨ sa ni ka jankoyo na. Ti ɨɨn jakuaa kuaꞌan barco un nuu mar Adria, ti ndanu ndenu barco un kuaꞌan jiin tachi un. Ja yajni ñúú, ti chaa ka sajniñu jiin barco un, ni ka ndoꞌo ini da ja kuan kuyajni na nuu ñuꞌun. 


text:
Yukan kuu ja ni ka kejaꞌa da ka chikuaꞌa da nasa kunu ñuꞌun nducha nuu ka jaꞌan na, ti ni ka jini da ja iyo oko xiaꞌun ɨɨn metro. Ni ka jika na tɨꞌlɨ ga, ti ni ka chikuaꞌa tuku da nducha un, ti ni ka jini da ja iyo oko uxia metro ja kunu. 


text:
Ni ka yuꞌu xaan da ja jakuꞌun barco un jiin yuu, ti kuu kueꞌe. Ja yukan kuu ja ni ka nasinu da kuun kaa nuu nducha ichi jata barco un. Kaa un saꞌa ja tukaa kaka barco un. Ti chaa un ni ka ndɨꞌɨ xaan ini da, ti ka ndatu da ja na kundijin ɨnga kɨvɨ. 


text:
Yukan ti chaa ka saꞌa jniñu jiin barco un, ka kuniꞌin barco lulu un nuu nducha, chi ni ka kachi da ja siaꞌan na sinu da kaa ichi nuu barco un, ko ni ka xndaꞌu da. Ni ka saꞌa da siaꞌan ja ka kuni nama da maa da. 


text:
Yukan ti Pablo ni kejaꞌa kaꞌan da jiin chaa jiin nuu tendɨꞌɨ soldado da, ti ni kachi da: ―Nu tu kendo chaa un nuu barco jaꞌa, tu kuu nama yo maa yo ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti soldado un ni ka jaꞌncha da yoꞌo yɨndaꞌa barco lulu un, ti ni ka sia da kuaꞌan nuu nducha un. 


text:
Nu kuan ndii, ti ni kachi Pablo jiin da naa da: ―Kaji ni naa ni tɨꞌlɨ ndoo iyo. Vijna ni kuu xiaꞌun kɨvɨ ja tukaa ni ka yee ni staa, ni tu ni kuu kusu ni tɨꞌlɨ naa ni. 


text:
Yukan kuu ja na kachi na nuu ni ja kaji ni tɨꞌlɨ ja na ja naniꞌin ini ni tɨꞌlɨ, ti na kuu sucha ni naa ni. Siaꞌan ti sa kuu nama ni maa ni naa ni, chi ni ɨɨn yo tu kondoꞌo vasu tɨꞌlɨ ―ni kachi Pablo. 


text:
<pb/>Ni ndɨꞌɨ kaꞌan Pablo jnuꞌun un, ni kiꞌin da ɨɨn staa stila, ti tendɨꞌɨ da ni ka jini ja ni nakuantaꞌu Pablo nuu Yandios. Ni jaꞌnu sava da staa stila un, ti ni kejaꞌa da yaji da. 


text:
Ni ka yee da undi ni ka ndutu chii da. Yukan ti ni ka skaña da triu nuu nducha un ja na nduñama barco. Kekaꞌnu barco 


text:
<pb/>Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ni ka jini da ja kuan kuyajni ñuꞌun un, vasu tu ni ka nakuni da naa ñuu kuu. Ni ka jini da yuꞌu mar un nuu ñuꞌun naꞌin nducha, nuu vita xaan ñɨtɨ yuꞌu mar un. Ni ka kinyɨɨ da nu kuu tuꞌva barco undi yukan. 


text:
Yukan ti ni ka sia da kaa ka yɨndaka barco un, ti ni ka sia da kuaꞌan nuu mar. Ti ni ka ndaji da yoꞌo ndikun tabla ja yɨndaꞌa nuu barco. Ni ka ndokani tuku da manta ichi nuu barco un, chi tachi un saꞌa ja na kiꞌin tuku barco un ichi yuꞌu mar. Siaꞌan na ti kuantuꞌva barco undi yuꞌu mar. 


text:
Jaku ni ga ti yaꞌa barco un undi nuu ñuꞌun naꞌin nducha un, ti ni jakoto nuu ni ndututu ñɨtɨ un, ti niꞌin xaan ni jakoto xini barco un, ti tukaa ni kuni kanda. Ichi jata barco un ni kejaꞌa jnaꞌnu ja niꞌin kaninchaa nducha un chii. 


text:
Tɨjnɨ soldado un ka kuni kaꞌni da taka presu un, nava tu sucha da nuu nducha un, ti jaa da nuu yɨꞌɨ ñuꞌun, ti kunu da kiꞌin da. 


text:
Chaa yindaꞌa soldado un tu ni kuni da ja kuū Pablo. Yukan kuu ja tu ni jaꞌa da jnuꞌun ja kaꞌni soldado un taka presu un. Ti ni taꞌu da jniñu ja tendɨꞌɨ chaa ka jini sucha, na ndava da nuu nducha un, ti na sucha da kiꞌin da undi nuu yɨꞌɨ ñuꞌun yuꞌu mar un. 


text:
Suni ni kachi da ja uu ga da na kinkoyo da sɨkɨ tabla, xi sɨkɨ ɨɨn pedazo maa barco un. Siaꞌan ni ka kundee da ni ka nama da maa da, ti ni ka jaa da nuu yɨꞌɨ ñuꞌun undi yuꞌu mar un. Kande Pablo ñuu Malta<pb/>


text:
Siaꞌan ni ka nama na maa na nuu mar un, ti sa ni ka jini na ja ñuꞌun lulu un nani Malta, ti kande maꞌñu mar un. 


text:
Yɨvɨ kanchuku yukan ni ka kundaꞌu ini da saña naa na. Ni ka joto da ñuꞌun, chi kuun sau, ti vijin ka jnaꞌan na. Siaꞌan ni ka chindee da saña naa na. 


text:
Ti Pablo suni ni nastutu da uu nduku ichi un, ti ni jnaa da nuu ñuꞌun. Yukan ti ɨɨn koo ni kendava tɨ nuu ñuꞌun un ja niꞌni xaan. Ni ndava tɨ ti ni yeyɨꞌɨ tɨ ndaꞌa Pablo, ti tu kuni tɨ sia tɨ. 


text:
Nu ni ka jini yɨvɨ ñuu un ja yɨndaka koo un ndaꞌa Pablo, ti ni ka kaꞌan: ―Va nu suu chaa jaꞌni ñaꞌan kuu chaa jaꞌa. Ti vasu ni nama da maa da nuu mar, ko Yandios tu jaꞌa ya jnuꞌun ja na kuchaku da ―ni ka kachi i. 


text:
Ti yɨvɨ un ka ndatu i, chi ni ka ndoꞌo ini i ja kaa kuɨñɨ ndaꞌa Pablo, ti yachi kuū da. Ti ni kuu naꞌan ka ndatu da, ti ni ka jini da ja tundo ni jnaꞌan Pablo. Yukan ti ni ka ndoꞌo tuku ini da, ti ni ka kachi da: ―Ɨɨn yandios kuu Pablo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yajni un nchaa ɨɨn chaa nani Publio. Chaa un taꞌu da jniñu nuu ñuu lulu un. Yajni nu ni ka joto yɨvɨ un ñuꞌun nchaa veꞌe da jiin ñuꞌun da. Ni kachi da nuu na: ―Ñaꞌan ni veꞌe na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti tata Publio, katuu da kuꞌu da, ti kaꞌu xaan jnaꞌan da. Jnaꞌan da kueꞌe kiji, jiin kueꞌe kuun. Pablo ni tuꞌva da nuu katuu tata Publio, ti ni jikantaꞌu da nuu Yandios. Ni chuxndee da ndaꞌa da sɨkɨ chaa kuꞌu un, ti ni nduvaꞌa da. 


text:
Yɨvɨ un ni ka jaꞌa da kuaꞌa xaan ndajniñu nuu na naa na. Ti ni jaa hora ja kinkoyo tuku na, ti ni ka jaꞌa da taka ja ka nandɨꞌɨ na naa na ja kuu ichi. Ni jaa Pablo ñuu Roma 


text:
<pb/>Nu ni ka yaꞌa uni yoo ja kaꞌiin na ñuu lulu un, ti ni kakiꞌin na ɨɨn barco tuku. Barco un kiꞌin ñuu Alejandría. Xini barco un kanchuku uu nuu nani Cástor jiin Pólux. Ni kendo barco un ñuu Malta ja ni kuu viko vijin xaan. 


text:
Ni kekoyo na yukan, ti ni ka yaꞌa na nɨ yuꞌu mar un, undi ni ka jaa na ñuu Regio. Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ni kejaꞌa kee tachi ichi vee. Yukan kuu ja ni kekoyo na tuku ti kuankoyo na. Ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ti ni ka jaa na ñuu Puteoli. Yukan ti ni ka xndoo na barco un. 


text:
Yukan ni ka ndejnaꞌan na jiin tɨjnɨ chaa ka kandixia Jesús, ti ni ka kana da saña ja na kendo na jiin da ɨɨn semana. Ti sa kuankoyo na ichi Roma. Ti yukan ni ka jika jaꞌa na kuankoyo na. 


text:
<pb/>Yukan ti yɨvɨ ka kandixia Jesús un, ni ka jinisoꞌo da ja jakoyo na, ti ni ka kii nujnaꞌan da saña. Tɨjnɨ da ni ka kikoyo undi nuu nani Foro de Apio, ti uu ga da ni kikoyo undi nuu nani Tres Tabernas. Nu ni jini Pablo nuu da, ni kundee ini da ti ni jikantaꞌu da nuu Yandios. 


text:
Siaꞌan ni kuu, ti ni jakoyo na Roma. Chaa yɨndaꞌa soldado un ni nakuaꞌa da Pablo jiin uu ga chaa ka kuu presu un nuu ɨɨn chaa ka ndito vekaa un. Yukan ti chaa un ni jaꞌa da jnuꞌun ja na nduku Pablo ɨɨn veꞌe kuncha da, ti na kundito ɨɨn soldado chaa. Kaꞌan Pablo jnuꞌun Jesús ñuu Roma 


text:
<pb/>Ni ka yaꞌa uni kɨvɨ, ti ni kana Pablo chaa ka kuñaꞌnu nación Israel kanchuku ñuu Roma. Nu ni ka ndututu da, ti ni kachi Pablo jiin da: ―Ñani naa ni, vasu tu nau ni ɨɨn kuachi ni saꞌa na nuu yɨvɨ Israel. Ni siuku na jnuꞌun ni ka xndoo chaa janaꞌan, ko ñuu Jerusalén ni ka nakuaꞌa yɨvɨ Israel presu saña nuu chaa Roma kanchuku yukan. 


text:
Nu ni ka xndichi da saña, ti ka kuni da sia da saña, chi ka jini da ja tu ni ɨɨn kuachi ni saꞌa na ja na kuū na. 


text:
Tu ni kuni na kankuachi na nuu yɨvɨ Israel ja kuu jnaꞌan yo, ko ni jikantaꞌu na nuu da ja César na xndichi da saña, chi tu ni ka jaꞌa yɨvɨ un un jnuꞌun ja na sia sticia un saña. 


text:
Yukan kuu ja ni kana na niꞌin naa ni, chi kuni na ndajnuꞌun na jiin ni. Kuni na ndajnuꞌun na jiin ni, chi suni kandixia na ja Yandios naxndoto ya tendɨꞌɨ ndɨyɨ. Ti siaꞌan taka yɨvɨ Israel, ñanijnaꞌan yo, ka kandixia i. Ja yukan kuu ja ndikun na jiin cadena jaꞌa, chi kandixia na taka un ―ni kachi da nuu chaa ka kuñaꞌnu un. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka kachi chaa un jiin Pablo: ―Ni ɨɨn tutu tu ni chaa nuu ri naa ri ja taji chaa Israel. Iyo sava ñanijnaꞌan yo ja vekoyo undi Jerusalén, ko tu na jnuꞌun ka kankuachi da jaꞌa ra. 


text:
Kuni kunsoꞌo ri jnuꞌun kaꞌan ra, ti na kuni ri nasa ndoꞌo ini ra, chi ka jini ri ja taka ñuu ka kaꞌan yɨvɨ jnuꞌun Jesús, ti yɨvɨ ka kandixia Jesús, sɨɨn ka chiñuꞌun i ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kachi da ja na ndututu tuku yɨvɨ nuu kancha Pablo. Kɨvɨ un ni chakoyo yɨvɨ kuaꞌa nuu kancha Pablo. Pablo ni kaꞌan kaji da nuu yɨvɨ un nasa taꞌu Yandios jniñu. Ni kachi da nasa ni kaꞌan Moisés kɨvɨ janaꞌan, na ni kachi da nasa kuu jniñu saꞌa Jesús. Suni siaꞌan ni ka kachi chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios najanaꞌan, ni kaꞌan Pablo. Siaꞌan ni kaꞌan Pablo, chi kuni da ja na kandixia chaa un Jesús. Siaꞌan ni kaꞌan da nchaka ɨɨn kɨvɨ un jiin yɨvɨ un naa i. 


text:
Siaꞌan ni kuu ti tɨjnɨ yɨvɨ ni ka kandixia jnuꞌun ni kaꞌan Pablo, ti sava ga yɨvɨ tu ni ka kandixia. 


text:
Tu ni ka iyo ɨɨn nuu ini yɨvɨ un naa i, ti ka kuni nokoyo i veꞌe i, ko Pablo ni kaꞌan da jaku ga jnuꞌun nuu i. Ni kachi da: ―Ni kachi kaji Espíritu Santo nuu Isaías nuu jnaꞌan yo janaꞌan. Ni kachi ya ja Isaías na kaꞌan jnuꞌun jaꞌa nuu yɨvɨ:<pb/> 


text:
Kuaꞌan ti kachi ra nuu yɨvɨ un:<pb/>Roꞌo naa ra, kunsoꞌo ra jnuꞌun Yandios, ko tu chaku ini ra.<pb/>Kuni ndaa ra jniñu saꞌa Yandios, ko tu chaku ini ra nasa saꞌa ya jniñu un.<pb/> 


text:
Yɨvɨ ndee niꞌin ini ka kuu ra. Tukaa chunsoꞌo ra, vasu ka chaku ini ra.<pb/>Tu ka kuni nakani ini ra, vasu ka chaku ini ra nasa ka jini ra, ni kachi Espíritu Santo nuu Isaías, ja na kaꞌan da nuu yɨvɨ un. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Vijna ti na kaꞌan na jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ ɨnga nación. Yɨvɨ un chi kunsoꞌo i jnuꞌun Yandios, ti nanitaꞌu i nuu ya, ti maa i na kandixia i ya ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Pablo. Chaa Israel un ni ka kee da kuankoyo da, ti ka ndajnuꞌun da sɨkɨ jnuꞌun ni kaꞌan Pablo. 


text:
<pb/>Uu kuiya ni kendo Pablo ñuu Roma yukan. Ni kiꞌin nuu da ɨɨn veꞌe ni kuncha da un, ti suni ni chaꞌu da nuu veꞌe un. Ni kusɨɨ ini da jiin taka yɨvɨ ni ka jakoyo nuu kancha da. 


text:
Ni kaꞌan da nuu yɨvɨ un nasa kuu kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ti taꞌu ya jniñu nuu i. Ni xnaꞌan da jnuꞌun Jesús, ja maa ya kuu Cristo ni taji Yandios saꞌa ya jniñu ñaꞌnu. Tu ni yuꞌu da ja kaꞌan da, ti tundo ni jasɨ yuꞌu da ja kaꞌan da jnuꞌun Jesús.<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo jiin ñani yo Timoteo, jaꞌa ka kanxiaꞌu ri jiin taka roꞌo ja ka kandixia Cristo kanchuku ra ñuu Colosas. Maa ri kuu apóstol nuu Jesús, ti Jesús kuu Cristo, ya ndiso ya jniñu ñaꞌnu nuu Yandios. Ti maa ya ni jaꞌa jniñu jaꞌa nuu ri ja na kuu ri apóstol nuu ya. Na taji ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra ja ka kuu ra ñani ri, chi taka yo ka yɨꞌɨ ndaꞌa Cristo. Ti ni sasɨɨn ya roꞌo ja ka kandixia ra Jesús, jiin ja na kunukuachi ra nuu ya naa ra. Ti kuni ri ja Tata yo Yandios, na kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra, ti saꞌa ya ja kukuee kunchuku mani ra. Jikantaꞌu Pablo ja kuu yɨvɨ ñuu Colosas 


text:
<pb/>Nɨnɨ ka nakuantaꞌu ri nuu Yandios, ja maa ya kuu Tata Jitoꞌo Jesús, ya kuu Cristo. Nɨnɨ nakuantaꞌu ri nuu ya ja kuu roꞌo naa ra, ti jikantaꞌu ri jaꞌa ra naa ra, 


text:
chi ni ka niꞌin ri jnuꞌun ja ka kandixia ndaa ra Cristo Jesús, jiin ja ka kundaꞌu ini ra taka ga yɨvɨ ja ni sasɨɨn Yandios ja na kunukuachi i nuu ya. 


text:
Ti kuñukuu ini maa ra ja na niꞌin ra ja iyo nuu Yandios ja kuu maa ra naa ra. Ti ja ni niꞌin ndaa ra jnuꞌun yukan na ni ka jinisoꞌo ra jnuꞌun Cristo Jesús. Ja yukan kuu ja viꞌi ga ni ka kandixia ra jnuꞌun Cristo jiin ja ka kundaꞌu ga ini ra taka ga yɨvɨ ja suni ka yɨꞌɨ i ndaꞌa ya. 


text:
Jandaa kuu ja ni ka jinisoꞌo ra jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, ti ni ka jantaꞌu ra jnuꞌun un ja kundaꞌu ini Yandios yoꞌo naa yo. Undi kɨvɨ ni ka kandixia ra jnuꞌun un, ti undi vijna ka kuu ra nanu ɨɨn ndeꞌe yujnu vaꞌa, ja nɨnɨ jaꞌa ndeꞌe vixi, chi jnuꞌun un saꞌa ja ka saꞌa ra jniñu vaꞌa, ti viꞌi ga ka nakaya jniñu ka saꞌa ra un. Ti suni siaꞌan kuu jiin jnuꞌun Cristo Jesús nu na kuichanuu kiꞌin taka nuu ñuyɨvɨ. 


text:
Epafras, chaa ni xnaꞌan jnuꞌun un nuu ra naa ra, kuu da ɨɨn chaa junukuachi nuu Cristo jiin ri, ja ni ka kuu mani ri jiin da. Ni tatu Cristo jniñu un nuu da ja na xnaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu ra naa ra jiin ja na koto da roꞌo naa ra. Ti vaꞌa xaan saꞌa da jniñu un. 


text:
Ti maa da ni jani jnuꞌun un nuu ri nava kanchuku ra naa ra jiin ja ni saꞌa Espíritu Santo, ja vii ka kandaꞌu jiin jnaꞌan ra naa ra. 


text:
<pb/>Ja yukan kuu ja tu jaꞌncha ini ri ja jikantaꞌu ri jaꞌa ra naa ra, undi na kɨvɨ ni niꞌin ri jnuꞌun ni kaꞌan Epafras ti undi vijna. Ti jikantaꞌu ri ja na saꞌa Espíritu Yandios ja na kɨvɨ inijnuni ra taka ja kuni ya ja saꞌa ra naa ra, jiin ja na koo ndichi ini ra jiin jnuꞌun ya. 


text:
Ti jikantaꞌu ri ja na kaka ndaa ra naa ra nava jnaꞌan ja ka kuu ra yɨvɨ ka yɨꞌɨ ndaꞌa maa Jitoꞌo, chi siaꞌan ti kusɨɨ ga ini Yandios. Nanu ɨɨn yujnu vaꞌa ja jaꞌa ndeꞌe vixi, suni siaꞌan saꞌa ra jniñu vaꞌa nava viꞌi ga na kɨvɨ inijnuni ra nasa vii kuñaꞌnu Yandios, ti nava na kuni ra na jniñu vaꞌa ja ka saꞌa ra ja kuu maa ya. 


text:
Jikantaꞌu ri ja na kuaꞌa ya jnundee ini roꞌo naa ra, chi jandaa ndixia kuu ja maa ɨɨn ni ya kuu ja kuñaꞌnu. Yukan saꞌa ya nava na kundee ini ra ti saꞌa ra taka jniñu ni tatu Yandios nuu ra naa ra, ti nava tu kuɨtɨ ini ra koto ra taka nundoꞌo kondoꞌo ra naa ra. 


text:
Chi suꞌva na kosɨɨ ini ra, ti nakuantaꞌu nuu Tata yo Yandios, chi maa ya kuu ja ni saꞌa ya jiin ra ja na niꞌin jnaꞌan ra taꞌu ra jiin taka ga yɨvɨ ka yɨꞌɨ i jiin ya, ti kɨvɨ ra ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu jiin seꞌe ya Jesús, ja kundaꞌu ndixia ini ya. Ti yukan kuu nuu ndijin ga ja undi janducha, 


text:
chi maa Yandios ni nama ya yoꞌo na ni ka jika yo jiin kuachi yo, nanu ja ni ka jikonuu yo jiin nuu ñuñaa. Ko tukaa ga ka jika yo ichi yukan, chi ni sama ya yoꞌo ja ni skɨvɨ ya yoꞌo nuu ndaꞌa Seꞌe ya. 


text:
Ti maa Seꞌe ya kuu ja ni chunaa ya yoꞌo, chi ni jiꞌi ya ja sɨkɨ yoꞌo. Ja yukan kuu ja ni jankaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yo. Maa Cristo kuñaꞌnu 


text:
<pb/>Ti ja na kuu kuni ndijin yo Yandios, yukan kuu ja ni taji ya Seꞌe ya nava na kuni yo nasa kaa maa ya. Ti ja iyo Seꞌe ya undi nuu, sa ni jankoo taka ga ja iyo, ti kuñaꞌnu ya nuu taka ja iyo. 


text:
Ni saꞌa Yandios ndɨꞌɨ ja iyo, ti yukan ni saꞌa Cristo. Ni saꞌa ya ndɨꞌɨ ja iyo andɨvɨ jiin ja iyo nuu ñuyɨvɨ. Ni saꞌa ya ndɨꞌɨ ja jini yo jiin nuu yo, jiin ndɨꞌɨ ja tu kuu kuni yo. Yɨndaꞌa ya taka chaa kuñaꞌnu nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Suni ni saꞌa ya taka ángel kanchuku andɨvɨ ja ka kuñaꞌnu i ka ndisojniñu i. Ni saꞌa Yandios ndɨꞌɨ ja iyo, ti maa Cristo ni saꞌa un, ko ja na nakuaꞌa i ja yɨñuꞌun Cristo kuu ja ni saꞌa ya yukan, jiin ja na kuñaꞌnu Cristo nuu taka ja iyo. 


text:
Ja iyo Cristo ti sa ni jankoo taka ga ja iyo. Ndaꞌa maa ya yɨꞌɨ, ti ja kachi maa ya kuu, ti kuu jiin taka yukan nava kuni maa ya. 


text:
Ti maa Cristo kuu xini nuu taka yɨvɨ ka kandixia, ti yɨvɨ un kuu i nanu yɨkɨ kuñu ya, chi ka yɨꞌɨ i ndaꞌa ya. Saꞌa ya ja na kuchaku i ja kuu taka ni saa ni. Ti ja ni nandoto ya nuu kaꞌiin ndɨyɨ un kuu ja ni stuu ya maa ya ja kuñaꞌnu ya nuu ñujiꞌi un, jiin ja na naxndoto ya taka yɨvɨ ka kandixia i ya. Yukan ni saꞌa Cristo nava na nduñaꞌnu ya nuu taka un. 


text:
Ja yukan kuu ja ni kusɨɨ ini Yandios ja ni ndaku seꞌe ya Cristo nanu kaa maa ya. Taka jnuꞌun kaꞌan yo ja kuu Yandios, suni taka un kuu Seꞌe ya Cristo. 


text:
Yukan ti ni jini yo ja maa Cristo ni saꞌa ja na koo jnuꞌun mani ini nuu nɨ kaꞌnu ñuyɨvɨ jiin andɨvɨ nuu Yandios. Ja yukan kuu ja ni jatɨ Cristo nɨñɨ ya nu ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz. Yukan ni xndoo nuña ya ichi ja na ndumani taka ja iyo ñuyɨvɨ jiin taka ja iyo andɨvɨ nuu ya. Ti ja na ndumani taka un nuu ya, yukan kuu ja ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz. 


text:
<pb/>Ti roꞌo naa ra ja ka kandixia ra Cristo vijna, ja ni ndumani Yandios jiin ra naa ra. Tu ni ka kandixia ra undi nuu, chi vanua jika ni ka iyo inijnuni ra nuu jnuꞌun ya. Ni ka jito uꞌu ra jnuꞌun un, chi niꞌin xaan ni ka ndikun ra jniñu kueꞌe un. 


text:
Ko vijna chi ja ni saꞌa Yandios ja ni ka kiꞌin ra jnuꞌun ya, ti nava na ndumani ya jiin ra naa ra. Ja yukan kuu ja ni soko Cristo yɨkɨ kuñu maa ya ja ni jiꞌi ya, nava na koo ndoo ra koo ii ra kɨvɨ na najaa ra nuu ya, ti tukaa na kuachi koo sɨkɨ ra. Tukaa kuu ja kankuachi yɨvɨ sɨkɨ ra. 


text:
Jandaa ndixia kuu yukan, ko suni kanuu ja na siin ra kandixia ndaa ra jnuꞌun Cristo Jesús, ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz ja sɨkɨ yoꞌo naa yo. Ja yukan kuu ja kuñukuu ini ja nama ya roꞌo naa ra. Ti na kachi ri ja koto ma xndoo ra jnuꞌun un. Chi jnuꞌun un ni ka jini ra, ti ni jichanuu jnuꞌun un kuaꞌan taka ñuyɨvɨ yo. Ti suni yukan ni tatu Yandios ruꞌu ja na kaꞌan ri. Ndisojniñu Pablo ja kunukuachi da nuu yɨvɨ ka kandixia 


text:
<pb/>Vijna ti ruꞌu Pablo, iyo sɨɨ ini ri ja jnaꞌan ri nundoꞌo ja kuu roꞌo naa ra. Ni jaꞌa Cristo jniñu nuu ri ja kaꞌan ri jnuꞌun ya taka ñuu, ko suni ni kachi ya ja kondoꞌo ri nundoꞌo jiin jniñu un. Vijna ti siuku ri nava ni kachi ya, ko siuku ri ja kuu yɨvɨ kandixia taka ñuu, ja ka kuu i nani yɨkɨ kuñu ya, chi ka yɨꞌɨ i jiin ya. 


text:
Ti jniñu ri kuu ja xnaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ kandixia taka ñuu, chi siaꞌan ni tatu Yandios jniñu nuu ri. Ja yukan kuu ja siin ri xnaꞌan ri jnuꞌun ya nuu ra naa ra nava na kɨvɨ inijnuni ra nasa kuni kaꞌan jnuꞌun un. 


text:
Chi undi na janaꞌan ti undi vijna, tu ni ka jini ni ɨɨn yɨvɨ jnuꞌun ni yɨsaꞌyɨ nuu Yandios. Ko vijna ti ni stuu ya jnuꞌun un nuu yɨvɨ ka yɨꞌɨ jiin ya. 


text:
Ni kuni ya ja na xnaꞌan ndijin ya nuu i nasa vii kaa jnuꞌun ni yɨsaꞌyɨ un, chi undi nuu yɨvɨ ɨnga nación tu ni ka jini kuɨtɨ i sɨkɨ jnuꞌun ya. Ko vijna ti kachi jnuꞌun yɨsaꞌyɨ un ja na niꞌin i ɨɨn taꞌu ñaꞌnu xaan. Ti jnuꞌun un kuu ja kancha Cristo jiin ra naa ra, vasu ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación ja tu ka yɨꞌɨ jiin nación Israel. Ko ka jini ra ja kancha Cristo jiin ra, ti ka niꞌin ra jnundee ini jiin jnuꞌun un, ti ka ñukuu nɨ ini ra ja nduñaꞌnu ra nu na kɨvɨ ra ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu, chi kuaꞌa ya taꞌu un nuu ra naa ra. 


text:
<pb/>Maa ɨɨn ni jnuꞌun Cristo kuu jnuꞌun kaꞌan ri. Ti ndoꞌo vaꞌa ini ri nasa xnaꞌan ri jnuꞌun un. Ja yukan kuu ja nuu savaꞌni ga ɨnga yɨvɨ na kaꞌan ri jnuꞌun un nuu i, ti xndaku niꞌin ri nuu i ja tu kɨvɨ nduu i jiin ɨnga jnuꞌun. Ti na xnaꞌan ri nuu i nava kaꞌan jnuꞌun un ja nasa kaka ndaa yo ichi ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti siaꞌan xndaku kaji ri nuu taka yɨvɨ nava na kendo ndaa i nuu Yandios. Ti kuu kendo ndaa i nuu ya ja ni ka kandixia ndaa i jnuꞌun ni xnaꞌan ri, ti nava na kɨvɨ i ndaꞌa Cristo. 


text:
Ni tatu Yandios ruꞌu jniñu un, ti saꞌa ri jniñu un jiin nɨ ini nɨ añu ri nava na kundee ri jiin jniñu saꞌa ri un. Ti maa Cristo chindee chituu ya ruꞌu nava na kundee ri siuku ri jniñu un.<pb/>


text:
Na kachi ri nuu ra naa ra ja niꞌin xaan nduku ndee ri, ja na chindee ri taka roꞌo ja tu jaꞌi kuni ra nuu ri, roꞌo ja kunchuku ñuu Colosas jiin taka ga yɨvɨ ka kandixia ñuu Laodicea. Niꞌin xaan jikantaꞌu ri jaꞌa ra naa ra jiin nɨ ini nɨ añu ri. Nduku ndee xaan ri ja na xnaꞌan kaji ri nuu ra naa ra. 


text:
Ti siaꞌan saꞌa ri ja kuu taka yɨvɨ kandixia un, nava na niꞌin i jnundee ini jiin jnuꞌun xnaꞌan ri nuu i naa i. Ti ɨɨn nuu kuantaꞌu i jnuꞌun un, chi ɨɨn nuu ka kundaꞌu ini jnaꞌan i. Siaꞌan ka saꞌa i chi ka siuku i taka jnuꞌun ndaa sɨkɨ Cristo. Ti nu na kuantaꞌu i jnuꞌun xnaꞌan ri, ja siaꞌan ti kɨvɨ vaꞌa inijnuni i nasa kuni kaꞌan jnuꞌun Yandios ja ni yɨsaꞌyɨ undi nuu. Ko vijna tukaa, chi vijna ja ka jini yo ja kaꞌan jnuꞌun sɨkɨ Cristo. 


text:
Ti maa Cristo kuu ja skɨvɨ jnuꞌun ya undi inijnuni yɨvɨ, ti yukan kutuꞌva yo jnuꞌun ndichi xaan jiin jnuꞌun tuꞌva xaan, chi tendɨꞌɨ jnuꞌun ni kaꞌan sɨkɨ Yandios ka yɨꞌɨ jiin Cristo. 


text:
<pb/>Yukan xndaku ri nuu ra naa ra nava tu xndaꞌu ni ɨɨn yɨvɨ roꞌo naa ra, ja nu ka kaꞌan i jnuꞌun vaꞌa xaan vasu mani jnuꞌun xndoñaꞌan kuu. 


text:
Siaꞌan xndaku ri nuu ra naa ra vasu jika kanchuku yo. Ti vasu siaꞌan, ko ñukuu ini ri roꞌo naa ra, ti kusɨɨ xaan ini ri nu ni jini ri nava ka jika ndaa ra, ti ka kandixia nɨ ini ra Cristo. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja ka jantaꞌu ra ja jitoꞌo ra kuu Cristo Jesús. Yukan na ti kanuu ja kaka ndaa ra jiin ya, nava na kundaa ja ka yɨꞌɨ ra jiin ya naa ra. 


text:
Ti saꞌa ra taka yukan, chi jandaa ndixia kuu ja ni ka kɨvɨ ra ndaꞌa ya. Ti nu na kaka ndaa ra ichi ya, ti kukutu ga ini ra ja na kuandatu ra nuu jnuꞌun ya. Ja siaꞌan ti viꞌi ga ka kandixia ndaa ra Cristo. Ja ni ka kutuꞌva ra taka jnuꞌun un, ti viꞌi ga nakuantaꞌu nuu Yandios ja kuu yukan naa ra. Ni nasama Cristo yoꞌo 


text:
<pb/>Koto ma kuaꞌa ra jnuꞌun ja xndaꞌu ɨɨn yɨvɨ roꞌo naa ra jiin ɨɨn jnuꞌun ndichi, chi mani jnuꞌun vixi jiin jnuꞌun xndoñaꞌan kuu jnuꞌun un. Yukan kuu junꞌun ja vaji nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa ti ansu jiin maa Cristo. Tu kuɨtɨ skejnaꞌan yo jnuꞌun Cristo jiin jnuꞌun un. 


text:
Chi maa ɨɨn ni Cristo ni stuu ya nava kaa maa Yandios. Na ni kuncha Cristo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ni kuu ya ndɨꞌɨ taka nava kaa maa Yandios, ti siaꞌan kuu ya vijna. 


text:
Ti sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa Cristo, tu kuɨtɨ iyo ja kumani nuu ra nu kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Yukan saꞌa Cristo jiin ra naa ra, chi maa ya kuñaꞌnu nuu taka ga ja ka kuñaꞌnu jiin taka ja ka ndisojniñu nuu ñuyɨvɨ jaꞌa jiin nuu taka tajnu Yandios ja ka jika i andɨvɨ. 


text:
<pb/>Saꞌa yo nanu yɨvɨ hebreo ka chaa i ɨɨn jnuni nuu yɨkɨ kuñu seꞌe yɨɨ i, ti yukan kuni kaꞌan ja yɨꞌɨ i nuu maa ɨɨn ni nación Israel. Suni yukan ni saꞌa Yandios jiin yoꞌo ansu ni jaꞌa ya jnuni nuu yɨkɨ kuñu yo. Chi ni kenchaa ya kuachi yo, ti ni skɨvɨ ya yoꞌo ndaꞌa Cristo. Jiin yukan ni sasɨɨn ya yoꞌo ja kuu maa ya nu kunchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tukaa kɨvɨ nduu yo jiin kuachi. Chi nɨnɨ ka iyo ini yo ja ka kɨvɨ nduu yo jiin kuachi, ko vijna tukaa kanuu ja saꞌa yo yukan, chi maa Cristo ja ni nama ya yoꞌo. 


text:
Ja ni ka janducha ra, yukan ni ka jaꞌa ra jandaa ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo, ja ni kuu nanu ja ni ka ñunduji ra jiin ya. Suni ni kuu nanu ja ni naxndoto Yandios roꞌo naa ra jiin Cristo, chi ni saꞌa Yandios jniñu ñaꞌnu na ni naxndoto ya Cristo nuu ñujiꞌi, ti ni ka kandixia ndaa ra ja suni siaꞌan saꞌa Yandios jniñu ñaꞌnu ja kuu maa ra naa ra. 


text:
<pb/>Sa ti kandixia ga ra Cristo, ni ka kuu ra nanu ndɨyɨ, chi tu ni ka jini kuɨtɨ ra jnuꞌun Yandios. Ni ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación ja tu ni ka ñavaꞌa ra ley Moisés. Ja yukan kuu ni ka saꞌa ra savaꞌni ga jniñu kueꞌe. Ko tukaa vijna, chi siaꞌan nanu ni naxndoto Yandios Cristo nuu ñujiꞌi, suni siaꞌan ni kuu nanu ja ni naxndoto ya roꞌo naa ra jiin Cristo. Ni ka kuu ra nanu ndɨyɨ undi nuu, ko vijna tukaa. Vijna ti ni saꞌa ya nanu ja kuchaku ra tuku, ja tukaa ka kuu ra nanu ndɨyɨ. Ni ndundaꞌu ini ya, ti ni jankaꞌnu ini ya nuu kuachi ra naa ra. Yukan na ti sa kuu kunchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa nava kuni maa Yandios. 


text:
Ti yukan kuu ɨɨn ja iyo ɨɨn tutu ja kankuachi sɨkɨ yo ja tu ni jandatu yo nuu ley Yandios. Ko ni nakuankaꞌnu ini ya, chi nanu ja ni ndaꞌva ya tutu un kuu ja ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz. Ni kuu nanu ja ni chuku ya kuachi yo jiin nduyu kaa nuu ndaꞌa cruz. Yukan ni chunaa Cristo nuu kuachi yo ɨɨn jinu ni. 


text:
Ti ja ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz, jiin yukan ni stuu Yandios ja ja ni kundee ya sɨkɨ taka ja kueꞌe ja ni ka ndisojniñu undi nuu. Nanu kuꞌni yo ɨɨn presu ti ka jini yɨvɨ ja kiꞌin da vekaa, suni siaꞌan ni kundee Cristo na ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz. Ti yukan ni stuu Yandios ja ja ni nduñaꞌnu Cristo nuu taka ga ja ka ndisojniñu. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan kuu ja koto kuantaꞌu ra nu kankuachi yɨvɨ sɨkɨ ra, sɨkɨ ɨɨn ja yaji ra xi ja jiꞌi ra, xi ja tu koñaa ii ra ɨɨn kɨvɨ viko, jiin kɨvɨ nukoso yoo, jiin kɨvɨ ndetatu. 


text:
Ley ni jaꞌa ya nuu Moisés ni jajniñu undi nuu na ti kii ga Cristo. Ko vijna ti ja ni kii ndijin ya, ti yukan ni ka jini ndaa yo ja ja ni kii un ni kuu maa Cristo. 


text:
Ja yukan kuu ja koto kuaꞌa ra jnuꞌun ja ɨɨn yɨvɨ na kankuachi i jaꞌa ra, ja tu naniꞌin ra ɨɨn taꞌu nuu Yandios. Chi iyo yɨvɨ xnaꞌan jnuꞌun xndoñaꞌan. Ka kaꞌan i ja ka jini ndaa i jnuꞌun un, chi siaꞌan ni xnaꞌan Yandios nuu i. Ka kaꞌan i ja nu tu kuandatu ra jnuꞌun un, ti tu na niꞌin taꞌu ra nuu ya. Ko ruꞌu Pablo, na kachi ri ja tu kuajniñu jnuꞌun un. Mani ni ka nduvixi yɨvɨ un, chi nakani ini i jnuꞌun iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ansu jnuꞌun vaji nuu Yandios. 


text:
Ti vasu ka kaꞌan i ja ka kandixia i Cristo, ko tuu, chi tu ka jandatu i maa jnuꞌun ndaa nava kaꞌan Cristo. Tu ka yɨꞌɨ i jiin maa Cristo, ja kuu ya xini nuu yɨvɨ ka kandixia. Maa Cristo kuñaꞌnu nuu yɨvɨ ka kandixia, ti yoꞌo ka kuu yo nanu yɨkɨ kuñu ya, chi ɨɨn ni ka kuu yo jiin ya. Ti siaꞌan nanu ka niꞌin yo ja skuaꞌnu yo yɨkɨ kuñu yo, suni siaꞌan kuaꞌa Cristo nuu yɨvɨ ya taka ja ka nandɨꞌɨ i ja na kaka ndaa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Saꞌa yo nanu ja ñujnaꞌan yɨkɨ yo jiin tuchi, ti ka yɨjnɨ nuu ñujnaꞌan yɨkɨ un nava na koo vaꞌa ti sajniñu nɨ tuꞌu yɨkɨ kuñu yo. Suni kuu nanu ja ñujnaꞌan Cristo jiin yɨvɨ ya, chi kancha ya jiin i naa i. Siaꞌan kuu ja jaꞌa Yandios jnundee ini nava na kundee ini i jiin jniñu ni tatu ya nuu i naa i. 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, na kachi ri nuu ra naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ka kandixia kanchuku ñuu Colosas, ja na ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz, ni kuu nanu ja ni ka jiꞌi ra jiin ya, ni jiꞌi ya ja sɨkɨ roꞌo naa ra. Nu ni jiꞌi ya ja sɨkɨ roꞌo naa ra, ti jiin jniñu ñaꞌnu un ni chunaa ya roꞌo nuu savaꞌni ga jnuꞌun ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tukaa kanuu ja na siuku ra jnuꞌun iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi ja ni chajiyo Cristo roꞌo naa ra. Ti nu jandaa kuu un, ¿xi ka kendo vaꞌa ja ka saꞌa ra nanu ka saꞌa taka ga yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa nu? 


text:
Chi jnuꞌun yukan kaꞌan ja kuandatu ra taka jnuꞌun jaꞌa: “Koto ma keꞌe ra jaꞌa, koto ma kaji ra yukan, ni koto jnɨɨ ra”, kachi. 


text:
Ko kaꞌan jnuꞌun un sɨkɨ ja kuajniñu yo ɨɨn jinu ni ti tukaa. Chi vaji jnuꞌun un nuu ichi ka saꞌa yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ansu vaji nuu Yandios. Ti tu nijniñu ja kendo ndaa yo nuu Yandios. 


text:
Ka jani ndixia ini i ja jnuꞌun ndichi kuu yukan, chi ka chayɨka i maa i ti niꞌin xaan ka chiñuꞌun i ángel Yandios, jiin ja saꞌa ndaꞌu i maa i, jiin ja ka xndoꞌo i yɨkɨ kuñu i. Ko na kachi ri ja tu nijniñu kuɨtɨ jnuꞌun un, chi tu jasɨ jnuꞌun un nuu yo ja ka saꞌa yo kuachi nu kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tu nijniñu jnuꞌun un ja ka chiñuꞌun yo Yandios.<pb/>


text:
Ti nanu ja ni ka nandoto ra jiin Cristo nuu ñujiꞌi un, yukan ni saꞌa Yandios ɨɨn jniñu ñaꞌnu ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo. Yukan ti kundiyo ini ra ja na koo ra nava kuni maa ya, chi maa ya kancha andɨvɨ ndaꞌa kuaꞌa Yandios nuu kuñaꞌnu ya nuu taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Yukan na ti kundiyo ini ra ja na koo ra nava kuni maa ya. 


text:
Ti kuñukuu ini ja kuni ra maa Cristo ja kancha ya andɨvɨ, ti ansu ja kuñukuu ini ra taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ. 


text:
Ni kuu un nanu ja ni ka jiꞌi ra nu ni jiꞌi Cristo, chi ni jiꞌi ya ja sɨkɨ roꞌo naa ra. Ti vasu kuñaꞌnu ya nuu taka ja iyo vijna, ko kuu nanu ja yɨsaꞌyɨ jniñu un ja saꞌa ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tu ka chaku ini yɨvɨ. Suni siaꞌan yɨsaꞌyɨ nuu i nasa kuni kaꞌan nava kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tu ka chaku ini i nasa kuu ja ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa Yandios, ti kundiyo ini ra ja ka saꞌa ra maa ɨɨn ni jniñu ja kuni maa ya. 


text:
Ti sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo naa ra, yukan kundiyo ini ra ka saꞌa ra nava kuni maa ya nu kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti kɨvɨ nu na nchaa ndijin Cristo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti nduñaꞌnu ya nuu taka ja iyo. Suni ka nduñaꞌnu ra jiin ya kɨvɨ un naa ra. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan kuu ja xndoo taka jnuꞌun ja kuni maa ra. Nu kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun niꞌin ini yɨkɨ kuñu ra ja ka saꞌa ra ɨɨn jniñu kueꞌe. Koto saꞌa ga ra ni ɨɨn yukan. Koto saꞌa ra ɨɨn jniñu ka saꞌa yɨvɨ ka jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini. Koto saꞌa ra jniñu kueꞌe. Ti koto kundiyo ini ra ja niꞌin kuaꞌa ra ndajniñu. Chi taka un kuu ja chiñuꞌun yo ɨɨn santu. 


text:
Chi sɨkɨ yukan kuu ja kii ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan ga ja kuaꞌa Yandios nuu yɨvɨ ka kuniꞌin ini nuu ya. 


text:
Ko na kachi ri ja vijna na, ti xndoo ra taka jaꞌa: ja ka kuɨtɨ ini ra, ja ka saꞌa ra jniñu kueꞌe sɨkɨ jnaꞌan ra, ja ka kaꞌan ndevaꞌa sɨkɨ jnaꞌan ra, jiin ja ka kaꞌan ndevaꞌa ra nuu i. 


text:
Koto xndaꞌu ra jnaꞌan ra, chi yukan ni kuu ja ni ka saꞌa ra undi na ti kandixia ga ra Cristo, ti ni xndoo ra jniñu kueꞌe un. Chi maa ya ni sama ya roꞌo naa ra. 


text:
Ti vijna ja ni nasama ra naa ra nava na ndujaa ra. Chi siaꞌan ni nasama Yandios roꞌo ja na ndujaa ra. Nanu ɨɨn chaa ni nakiꞌin da saꞌma jaa da, ti ni skaña da saꞌma tuꞌu un kuaꞌan, suni siaꞌan ni nasama ya roꞌo ja na nduu ra nanu kaa maa ya, ti nava na nakuni vaꞌa ra ya, ti na chaku vaꞌa ga ini ra nasa kaa maa Yandios. 


text:
Ja yukan kuu ja tukaa ka ndoꞌo ini ra ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, xi ka kuu ra yɨvɨ ja ni ka niꞌin ɨɨn jnuni nuu yɨkɨ kuñu ra, xi ka kuu ra yɨvɨ ja tu ni ka niꞌin ra jnuni un, xi ka kuu ra yɨvɨ ñuu jika, xi ka kuu ra yɨvɨ ka iyo yuku, xi ka kuu ra muzu ja ni jaan yɨvɨ, xi ka kuu ra yɨvɨ ka sajniñu jaku maa. Chi ɨɨn ni ka kuu yo nuu ya. Chi Cristo kuu Jitoꞌo nuu tendɨꞌɨ yo, ti kancha ya jiin tendɨꞌɨ yo naa yo. 


text:
<pb/>Ka kuu ra yɨvɨ Yandios. Ni kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra, ti ni nakaji ya roꞌo naa ra ja ka kuu ra yɨvɨ ya. Ja siaꞌan kuu ja kundaꞌu ini jnaꞌan ra. Ti koto kukuasun ini ra sɨkɨ jnaꞌan ra. Koto nduvixi ini ra. Kava ndaꞌu ini naa ra, ansu ja kuɨtɨ yachi ini ra jiin ñani jnaꞌan ra. 


text:
Kava kuee ini ra jiin jnaꞌan ra, ti kuankaꞌnu ini nuu jnaꞌan ra, nu ka iyo roꞌo ja ka kaꞌan sɨkɨ jnaꞌan ra. Chi nanu ni jankaꞌnu ini Cristo nuu roꞌo naa ra, ti suni siaꞌan saꞌa ra naa ra. 


text:
Chi jnuꞌun kanuu ga kuu ja nu kundaꞌu ini nuu jnaꞌan ra, chi yukan saꞌa ja na nduu ɨɨn nuu ini jnaꞌan ra, ti siaꞌan nakutu ini jnaꞌan ra jiin taka jniñu vaꞌa. 


text:
Ti maa ɨɨn ni Cristo kuu ja na kuaꞌa jnuꞌun mani ini ja na kukuee kunchuku ra, ti kosɨɨ ini ra naa ra. Ti siaꞌan na kɨtuu jnaꞌan ra naa ra, ti kuu kachi ra: “Na saꞌa yo jaꞌa naa yo”, kachi ra naa ra. Yukan saꞌa ra chi ni kachi ya ja na nduu ra ɨɨn ni ga yɨvɨ. Ti kunchuku mani ra. Ti nɨnɨ nakuantaꞌu ra nuu ya naa ra. 


text:
Nakutu ini jiin jnuꞌun Cristo naa ra nava na kukutu vaꞌa jnuꞌun ya ini añu ra. Xndaku nuu jnaꞌan naa ra jiin jnuꞌun ndichi. Ti skaka jnaꞌan ra ichi ya naa ra. Ti xndaku niꞌin nuu jnaꞌan ra ja tu kɨvɨ nduu ra jiin ɨnga jnuꞌun. Ja yukan kuu ja kaꞌan ri, ti kuaꞌa jnuꞌun ndee ini jnaꞌan naa ra jiin salmo, jiin himno, jiin taka ga yaa vii ja ndakuniꞌin jnuꞌun Yandios. Kata jiin nɨ ini nɨ añu ra, ti na kuantaꞌu ra nuu Yandios naa ra. 


text:
Koto vaꞌa taka jniñu ka saꞌa ra ti koto vaꞌa taka jnuꞌun ka kaꞌan ra, chi yukan jaꞌa jandaa ja ka yɨꞌɨ ra jiin Jitoꞌo Jesús, ja junukuachi ra nuu ya. Ja yukan ti nakuantaꞌu nuu Tata yo Yandios ja siaꞌan ni jankuɨñɨ ichi Jitoꞌo Jesús, nava kunukuachi vaꞌa yo nuu ya. Nava kuandatu nuu jnaꞌan yɨvɨ naa i 


text:
<pb/>Roꞌo ja ka kuu ra ñasɨꞌɨ, kuandatu nuu yɨɨ ra naa ra, chi yukan kuu ja kanuu ja saꞌa ra sɨkɨ ja ka kandixia ra Jitoꞌo. 


text:
Roꞌo ja ka kuu yɨɨ naa ra, kundaꞌu ini nuu ñasɨꞌɨ ra naa ra, ti koto saꞌa ra jiin ña nanu ka saꞌa ra jiin ɨɨn yɨvɨ junukuachi ini veꞌe ra. 


text:
Roꞌo ja ka kuu suchi kuachi, kuandatu nuu tata ra jiin nuu nana ra, chi yukan kuu ja vaꞌa ja saꞌa ra nava kuni maa Jitoꞌo. 


text:
<pb/>Taka roꞌo ja ka junukuachi ja ni ka jaan yɨvɨ roꞌo jiin xuꞌun, kuandatu nuu yɨvɨ xiin roꞌo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Koto kunchuku ra nanu kanchuku sava ga yɨvɨ, chi ka saꞌa vaꞌa i jniñu nuu kande yɨvɨ ndito maa i, chi kuni i ja na kusɨɨ ini yɨvɨ jiin i. Ko tukaa ka saꞌa teyɨɨ i jniñu nu tu kande jitoꞌo i. Koto saꞌa ra siaꞌan naa ra, chi suꞌva kava yɨñuꞌun, ti kukutu ini ti kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun maa ra nuu yɨvɨ xiin roꞌo. Saꞌa jniñu jiin nɨ ini nɨ añu ra, chi siaꞌan kuni Jitoꞌo, ti kuni ja na nakuaꞌa ra ja yɨñuꞌun maa ra nuu ya naa ra. 


text:
Nu nau ɨɨn jniñu ka saꞌa ra, ti saꞌa jiin nɨ ini nɨ añu ra, chi ka sajniñu ra ja kuu nuu Jitoꞌo, ansu ja kuu yɨvɨ naa i. 


text:
Ti ja ni ka jini ra ja taka jniñu vaꞌa ka saꞌa ɨɨn ɨɨn ra, suni siaꞌan na nitaꞌu ra jiin jniñu un nuu maa Jitoꞌo, chi nuu maa Jitoꞌo Cristo ka junukuachi ra. 


text:
Ti yɨvɨ ka saꞌa ndevaꞌa, suni na nitaꞌu i sɨkɨ ja ni ka saꞌa i. Chi tu ka kundaꞌu ini ya sɨkɨ nasa kanda ɨɨn ɨɨn yɨvɨ, chi xndichi ɨɨn nuu ya tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i.<pb/>


text:
Roꞌo ja ka nchaka muzu, kava vaꞌa ini jiin muzu ra, ti koto xndaꞌu ra i. Nakani ini ja suni iyo ɨɨn Jitoꞌo ra ja kuu Yandios, ya kancha ya andɨvɨ. 


text:
<pb/>Koto kaꞌncha ini ra ja kakantaꞌu ra naa ra. Ti koo ndito ini ra sɨkɨ jnuꞌun ka jikantaꞌu ra. Ti koto naa ini ra ja na nakuantaꞌu ra nuu Yandios. 


text:
Nu ka jikantaꞌu ra, suni kakantaꞌu ja kuu ri naa ra, ti nava na nakuiña ya ichi ja na kuichanuu jnuꞌun Cristo. Chi undi nuu tu ni jini yɨvɨ jnuꞌun un, ko vijna kuni Yandios ja na kuichanuu jnuꞌun un taka ñuu. Ti sɨkɨ jnuꞌun un kuu ja kande ri vekaa. 


text:
Koto vaꞌa nava ka jika ra ichi ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi yɨvɨ ja tu kandixia Cristo ka jini nasa ka jika ra. Koto xnaa ra jnuꞌun nu kaꞌan ra jiin i, chi na kaꞌan ra jnuꞌun ya nuu i. 


text:
Nanu ɨɨn ndeyu yaji yo nu ni kuu asun jiin ñɨɨ, suni siaꞌan kaꞌan ra jnuꞌun vaꞌa jiin jnuꞌun ndaa ja kuu nuu yɨvɨ, nava na chaku vaꞌa ini yɨvɨ ka ñusoꞌo. Kani ini na jnuꞌun kaꞌan ra jiin yɨvɨ, nava nakuni ra nasa xndeokani ra ɨɨn jnuꞌun vaꞌa nuu ɨɨn ɨɨn jnuꞌun ka kaꞌan yɨvɨ. Jnuꞌun sandɨꞌɨ ni ga 


text:
<pb/>Ñani yo Tíquico kuu da ɨɨn chaa junukuachi vaꞌa nuu Yandios. Ti chindee da ruꞌu nuu jniñu maa Jitoꞌo. Ti maa da na kachi ndɨꞌɨ nasa kuaꞌan jniñu ri, ti suni ja nasa kuu maa ri. 


text:
Ja yukan kuu ja na taji ri da jaa da nuu kanchuku ra, nava na kachi da nasa kuu ri. Ti na kuaꞌa da jnundee ini roꞌo naa ra. 


text:
Ti suni kee Onésimo jaa da jiin da. Ti Onésimo yɨꞌɨ da jiin ɨɨn ni ñuu jiin ra naa ra. Ka kundaꞌu ini ri maa da, ti kuu da ɨɨn chaa siuku ndaa ichi Yandios. Ti ndɨnduu da jani jnuꞌun nuu ra naa ra taka ja kuu ichi chaꞌa. 


text:
<pb/>Na saꞌa ndee ini ra naa ra, kachi Aristarco, chaa kande jiin ri vekaa jaꞌa. Suni siaꞌan kaꞌan Marcos, sajin Bernabé. Ti ja ni ka niꞌin ra tutu nuu kachi ja ka jantaꞌu ra Marcos, ti kaꞌan vaꞌa jiin da naa ra. 


text:
Ti suni siaꞌan kaꞌan Jesús, chaa ja suni nani da Justo, ja na saꞌa ndee ini ra naa ra. Ti taka chaa un ka kuu da chaa hebreo ja ka kandixia, ti ka chindee jnaꞌan ri ka kaꞌan ri jiin da sɨkɨ ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. Yukan ti kuaꞌa ga ja ni ka chindee da ruꞌu. 


text:
Na saꞌa ndee ini ra naa ra, kachi Epafras, chaa kuu jnaꞌan ra, ja junukuachi da nuu Cristo. Ti nu jikantaꞌu da ti nɨnɨ jikantaꞌu xaan da jaꞌa ra naa ra, chi ndiyo xaan ini da ja na siin ndaa ra ichi Yandios, ti tu kɨvɨ nduu ra jiin ɨnga jnuꞌun naa ra. Kuni da ja na kukutu ini ra ti kuandatu ra ndɨꞌɨ jniñu ja kuni Yandios. 


text:
Ti ruꞌu Pablo, kaꞌan ndaa kuɨtɨ ri ja ndɨꞌɨ xaan ini da ja kuu roꞌo naa ra, jiin ja kuu yɨvɨ ñuu Laodicea jiin Hierápolis. 


text:
Lucas, chaa kuu médico ja mani jnaꞌan yo jiin da, suni kaꞌan da ja na saꞌa ndee ini ra naa ra. Ti suni siaꞌan kaꞌan Demas. 


text:
Kachi nuu ñani ñuu Laodicea ja na saꞌa ndee ini i naa i, ja kachi ruꞌu. Ti suni siaꞌan kaꞌan ra jiin Ninfas, jiin taka yɨvɨ ka kandixia ja ka ndututu i veꞌe ña. 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni ka kaꞌu ra tutu jaꞌa, ti na siaꞌa nuu yɨvɨ ka kandixia ñuu Laodicea. Ti suni kaꞌu ra tutu ja ndiji ichi ñuu Laodicea nuu ra naa ra. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Pablo, chaa ri tutu jaꞌa jiin letra ndaꞌa ri ja na sandee ini ra naa ra. Koto naa ini ra ja kande ri vekaa. Ñukuu ini ri ja na kundaꞌu ini Yandios, ti na chindee ya roꞌo naa ra nava siaꞌan na koo. Saꞌa ndee ini naa ra. Ti siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo, kanxiaꞌu ri jiin yɨvɨ Yandios ja ka kandixia Cristo kanchuku ñuu Efeso. Maa ri kuu apóstol nuu Jesús, ya kuu Cristo ja ndiso ya jniñu ñaꞌnu nuu Yandios, ti maa ya ni jaꞌa jniñu jaꞌa nuu ri ja na kuu ri apóstol nuu ya. Na chaa ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra ja ni sasɨɨn ya roꞌo ja na kunukuachi ra nuu ya naa ra. 


text:
Jikantaꞌu ri ja maa Tata yo Yandios jiin Jitoꞌyo Cristo Jesús na kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra, ti na chindee ya nava siaꞌan na kunchuku mani ra. Nu na kandixia yo Cristo ti nanitaꞌu yo nuu Yandios 


text:
<pb/>Na nakanajaa yo Yandios, ya kuu Tata maa Jitoꞌyo Cristo Jesús. Maa ɨɨn ni maa ya kuu ja kuñaꞌnu xaan. Maa ɨɨn ni maa ya kuu ja ni nakuaꞌa taka ja vaꞌa nuu yo ja ka yɨꞌɨ yo ndaꞌa Cristo. Undi andɨvɨ ni taji ya Espíritu ya kancha ya jiin yo. Siaꞌan ni jaꞌa ya jandaa ja na niꞌin yo taka ja ni chisojnuꞌun ya. 


text:
Chi undi na ti jakoo ga ñuyɨvɨ ni nakaji ya yoꞌo ja na kɨꞌɨ yo ndaꞌa Cristo, ja sasɨɨn yo ja kuu maa ya, ja koo ndoo koo ii undi ini añu yo. 


text:
Undi sa ni nakaji Yandios yoꞌo, chi ni kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ti ni kuu ini ya ja nakinseꞌe ya yoꞌo naa yo nava na kuu yo seꞌe ya. Yukan ni saꞌa ya ja ni taji ya Jesús, ya kuu Cristo ja na kundiso jniñu ya ti nama ya yoꞌo. Taka un ni saꞌa Yandios, chi maa ɨɨn ni maa ya ni kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ja yukan ni nakaji ya yoꞌo, ansu ja sɨkɨ jniñu vaꞌa ni saꞌa yo. 


text:
Ja yukan kuu ja na kachi yo ja Yandios kuu ja kuñaꞌnu, chi maa ɨɨn ni maa ya ni saꞌa ya ja na kɨꞌɨ yo ndaꞌa Cristo. Ti Cristo kuu maa Seꞌe Yandios ja ni kundaꞌu xaan ini ya. Ti nuu ndaꞌa maa Seꞌe ya Jesús ni skɨvɨ Yandios yoꞌo. 


text:
Maa Yandios ni saꞌa yukan ja ni taji ya Cristo ti ni jiꞌi ya ja sɨkɨ yoꞌo. Ni jatɨ ya nɨñɨ ya ja sɨkɨ yoꞌo naa yo, ti yukan kuu ja ni chunaa ya nuu yo nuu Yandios. Siaꞌan ni ndundaꞌu ini ya yoꞌo ti ni jankaꞌnu ini ya nuu kuachi yo. 


text:
Taka un ni stuu ya, chi ni kundaꞌu ini ya yoꞌo ja ni taji ya Cristo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Undi najanaꞌan, tu ni ka jini yɨvɨ ndo ndoꞌo ini Yandios ja saꞌa ya, ko vijna ti ni ka jini yo, chi ni chaa Cristo ja ni taji maa ya. 


text:
Nu ni jaa kɨvɨ ja ni kachi maa Yandios, ni taji ya Cristo ja na kuu nava ni ndoꞌo ini maa ya. Ti maa Cristo na saꞌa ja taka ja iyo andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ na najnaꞌan ti na nduu ɨɨn ni ga, chi maa Yandios ni jaꞌa jniñu un nuu Cristo ja na kuñaꞌnu ya nuu taka ja iyo andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ, ti nava siaꞌan na koo jnuꞌun mani ini. 


text:
<pb/>Maa Yandios ni kachi ja na kɨndaꞌa Cristo yoꞌo, chi xnakan ni nakaji ya yoꞌo ja na nanitaꞌu yo nuu ya sa ni saꞌa ya ñuyɨvɨ, ti nava siaꞌan na kuu yo seꞌe ya. Taka un ni saꞌa ya nava ni kuu ini maa ya, ti ni nakaji ya yoꞌo ja na kuu yo seꞌe ya. 


text:
Ja yukan kuu ja xnakan ruꞌu ni ka kandixia Cristo sa ni ka kandixia roꞌo naa ra. Ni ka kandixia ri ja maa Yandios ni taji ya Cristo ja na kuñaꞌnu ya. Ti suni maa ya ni kachi ja na kiꞌin ndaa ri jiin jniñu ya, ti na xnaꞌan ri nuu yɨvɨ ja maa Yandios kuu ja kuñaꞌnu. 


text:
Suni siaꞌan roꞌo ja kanchuku ñuu Efeso, ni chiꞌi Yandios roꞌo ndaꞌa Cristo naa ra. Ni ka chunsoꞌo ra jnuꞌun Cristo, chi maa ɨɨn ni jnuꞌun un kuu ja nama sɨkɨ yo. Ti ni ka kandixia ndaa ra jnuꞌun Cristo naa ra. Ja yukan kuu ja ni ka niꞌin ra Espíritu Santo nava ni chisojnuꞌun Yandios. Ni nchaa Espíritu ya ja na kuncha ya jiin ra, ti yukan kuu nanu ɨɨn sello ja xnaꞌan ja ka kuu ra seꞌe Yandios naa ra. 


text:
Chi nu kancha Espíritu Santo jiin yo, ti yukan kuu ja iyo ndaa ini yo ja kuu yo seꞌe Yandios. Kandixia ndaa ini yo ja ja ni chunaa Yandios yoꞌo, ti siaꞌan na nanitaꞌu yo nuu ya. Ti Espíritu Santo, kuncha ya jiin yo undi na jaa kɨvɨ nakinseꞌe ya yoꞌo. Ja yukan kuu ja na nakanajaa yo maa ya, chi maa ɨɨn ni maa ya kuu ja kuñaꞌnu. 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, tu jakuɨñɨ ri ja jikantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu roꞌo naa ra. Nakuantaꞌu ri nuu ya chi ni jini ri ja ka kandixia ndaa ra Jitoꞌyo Cristo Jesús, ti ka kundaꞌu ini ra taka yɨvɨ ka kuu seꞌe ya. Nukuꞌun ini ri roꞌo naa ra, ti jikantaꞌu ri nuu Yandios 


text:
Ja maa Tata yo Yandios na kuaꞌa ya inijnuni ra. Na kuaꞌa ya Espíritu ya kuncha ya jiin ra nava viꞌi ga na kɨvɨ inijnuni ra ja kuñaꞌnu xaan maa Yandios, ja kuu ya Tata Jitoꞌyo Cristo Jesús. 


text:
Jikantaꞌu ri ja na kuaꞌa kaji Yandios inijnuni ra naa ra, nava na kuni ra ja ja ni nakaji ya yoꞌo, ja nanitaꞌu yo nuu ya. Nu ka ñukuu ini ra naa ra, ti yukan kuu ja ka ndiyo ini ra ja taka yo na ketaꞌu yo nuu ya jiin taka ga yɨvɨ ka kandixia Cristo. Chi yukan kuu ja vaꞌa ja kuu yo naa yo. 


text:
Ti kuni ri ja na kɨvɨ inijnuni ra naa ra ja maa Yandios ndiso ya jniñu ñaꞌnu xaan ga. Ja yukan ni saꞌa ya ja ka kandixia yo vijna, chi ni xnaꞌan kaji ya jniñu un nuu yo. 


text:
Nu ni naxndoto ya Cristo nuu ñujiꞌi, ti ni xnukoo ya Cristo ndaꞌa kuaꞌa ya nuu kancha maa ya andɨvɨ, ja ni nakuaꞌa ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu nuu ya. 


text:
Taka ángel ka junukuachi nuu Yandios, jiin ja ka yɨjniñu, jiin taka ja ka kuñaꞌnu, suni ka ndiso jniñu. Ko jniñu ndiso Cristo kuu ja kuñaꞌnu nuu taka yɨvɨ ka iyo vijna jiin yɨvɨ kikoyo ɨnga kɨvɨ. 


text:
Ni kachi maa Yandios ja na taꞌu Cristo jniñu nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ jiin ndajaꞌa ya (ja ka nani ángel), ti maa ya kuu ja koxnuu nuu taka yɨvɨ ka ñukuu ini ya. 


text:
Ti yɨvɨ ka kandixia un ka kuu i nanu ɨɨn yɨkɨ kuñu, ti maa ya kuu nanu xini. Ti taꞌu ya jniñu nuu yɨvɨ naa i, ti maa i ka saꞌa jniñu un. Ti jiin jniñu un ka stuu i ja Cristo kuu Jitoꞌo i, ti maa ya kuu ja kuñaꞌnu nuu i. Ti maa ya chindee yɨvɨ ja na kuu taka jniñu un, chi maa ɨɨn ni ya kuu ja taꞌu jniñu ja na ndɨꞌɨ kundaa nava kuni maa ya. Ja ni kundaꞌu ini Yandios kuu ja ni nama ya yoꞌo<pb/>


text:
Roꞌo naa ra ja kanchuku ñuu Efeso, na ti kandixia ga ra Cristo naa ra, ni kunchuku ra nanu ɨɨn yɨvɨ ni jiꞌi ja tukaa chaku yɨkɨ kuñu i, chi tu ka nakuni ra Yandios. Ti ka saꞌa ndevaꞌa ra naa ra 


text:
nanu ni ka saꞌa yɨvɨ ni ka siuku i jnuꞌun iyo nuu ñuyɨvɨ ja ni ka jandatu i ti ka ni siuku i jnuꞌun un. Ni ka jandatu i nuu jaꞌuꞌu, ti jaꞌuꞌu un kuu ja yɨndaꞌa taka espíritu ndevaꞌa ja ka jika nuu tachi. Ti skaka maa i ja na nduniꞌin ini i, ti tu kuandatu i nuu Yandios. 


text:
Ti suni siaꞌan ni ka saꞌa yo undi nuu naa yo, chi ni ka saꞌa ndevaꞌa yo nasa ni ka kuu ini maa yo ja iyo ndee ini yɨkɨ kuñu yo, jiin nasa ni kachi inijnuni yo ja saꞌa yo taka ja kuu nuu ñuyɨvɨ. Ja yukan kuu ja suni ni ka kuu yo yɨvɨ ni ka ndoꞌo ndaꞌa Yandios nanu ka jnaꞌan sava yɨvɨ. 


text:
Ja ni saꞌa ya ja na kandixia yo Cristo, chi undi nuu kanchuku yo nanu yɨvɨ ja tukaa ka chaku, chi ni ka saꞌa yo taka jniñu kueꞌe ja tu vaꞌa. Ko tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja kendo yo siaꞌan, chi ni ndundaꞌu ini ya yoꞌo ja ni nama ya yoꞌo, nanu ni saꞌa ya ja ni naxndoto ya Cristo nuu ñujiꞌi. 


text:
Ni nandoto tuku Cristo Jesús. Ti ja yukan kuu ja ni nama ya yoꞌo nava tukaa naa yo. Ni skejnaꞌan Yandios yoꞌo jiin Cristo nanu ja ni nandoto yo jiin ya, ja tukaa kendo yo nanu ndɨyɨ. Siaꞌan ni saꞌa ya nava na noꞌon yo andɨvɨ nuu kuchaku yo jiin Cristo Jesús, taꞌu yo jniñu jiin ya. 


text:
Ni nama ya yoꞌo nava taka ga kɨvɨ vaji ti na xndaku yo nuu yɨvɨ ja kaꞌnu jniñu ni saꞌa Yandios ja kuu yoꞌo naa yo. Yukan ti stuu Yandios ja ni ka ndumani yo nuu ya. 


text:
Ti ja ni kundaꞌu ini Yandios roꞌo naa ra kuu ja ni saꞌa ya ja na kandixia ndaa ra taka jniñu ni saꞌa ya. Chi ansu ja ni ka ndoꞌo ini maa ra kuu ja ni ka kandixia ra, chi maa Yandios ni kachi ja siaꞌan ti sa nanitaꞌu ra naa ra. 


text:
Ansu ja ka saꞌa yo ja vaꞌa, chi maa ɨɨn ni ja ni kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ja yukan kuu ja tu kani vixi ini yo ja mani maa yo ni ka nama yo maa yo. 


text:
Chi maa Yandios ni saꞌa ya yoꞌo, ti ni nachiꞌi ya yoꞌo ndaꞌa Cristo Jesús ja na kɨtu ya yoꞌo. Ni saꞌa ya yoꞌo nava na siuku yo jiin jniñu ni satuꞌva ya ja kuu yoꞌo. Ja Cristo kuu ja ni ka ndu ɨɨn nuu ini yɨvɨ 


text:
<pb/>Koto naa ini ra nava ni kuu jiin ra na ti kandixia ga ra Cristo. Sɨkɨ ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación ja tu ka yɨꞌɨ jiin yɨvɨ ñuu Israel, ti yɨvɨ Israel ni ka kaꞌan ja tu ni ka jini jniñu kuɨtɨ ra, chi tu ni ka siuku ra jnuꞌun ja na koo ɨɨn jnuni nuu yɨkɨ kuñu ra. 


text:
Koto naa ini ra ja tu ni ka jini kuɨtɨ ra sɨkɨ Cristo. Ni tu ni ka kuu mani ra nuu yɨvɨ ñuu Israel. Tu ni ka jini kuɨtɨ ra ɨɨn tratu ni saꞌa vaꞌa Yandios, ja ni chisojnuꞌun ya undi nuu ja na ndumani ya jiin yɨvɨ. Ni kunchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ko tu ni ndiyo ini ra ja na ndumani Yandios jiin ra. Tu ni ka jini kuɨtɨ ra jnuꞌun Yandios. 


text:
Undi nuu ni ka kuu ra nanu yɨvɨ ñuu jika. Ko vijna ka kuu ra nanu yɨvɨ ñuu, chi ni ka kɨvɨ i ndaꞌa Cristo. Siaꞌan kuu chi ni ka kandixia ra Cristo Jesús, ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz, ti ni jatɨ ya nɨñɨ ya ja sɨkɨ ra naa ra. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni saꞌa Cristo ja na ndumani jnaꞌan yo. Ni saꞌa ya ja yɨvɨ hebreo jiin yɨvɨ ɨnga nación, ɨɨn ni ga na nduu yo nuu ya. Ni ka jito uꞌu jnaꞌan yɨvɨ hebreo jiin yɨvɨ ɨnga nación, ti maa i ni ka jito uꞌu i yɨvɨ hebreo, ko ni saꞌa Cristo ja ni ka ndumani jnaꞌan i. 


text:
Ni soko ya maa ya, ni jiꞌi ya, ti siaꞌan ni xnaa ya ley najanaꞌan ja ni jaꞌa Yandios nuu Moisés ja ni taꞌu jniñu nuu yɨvɨ ñuu hebreo. Ley un ni sasɨɨn yɨvɨ hebreo jiin yɨvɨ taka ga nación ja tu ni ka jini i ley. Ti ni na chajnaꞌan ya ndɨꞌɨ yo ja na nduu yo ɨɨn ni ga yɨvɨ jaa, ti na kɨꞌɨ yo ndaꞌa Cristo. Yukan ni saꞌa ya ja ni ndumani jnaꞌan yo. 


text:
Ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz. Ti jiin yukan ni ka ndumani yɨvɨ ɨnga nación jiin yɨvɨ hebreo nuu Yandios. Maa Cristo ni xnaa ya jnuꞌun ja ni ka iyo sɨɨn ini yɨvɨ hebreo jiin yɨvɨ ɨnga nación. 


text:
Ni kii Cristo, ti ni kaꞌan ya ja iyo jnuꞌun mani ini nuu Yandios jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ, ti ansu maa ɨɨn ni yɨvɨ hebreo, chi suni yɨvɨ taka ga nación. 


text:
<pb/>Jandaa ndixia kuu yukan chi ni nuña Cristo ɨɨn ichi ja kɨvɨ tendɨꞌɨ ndɨnduu yo nuu kancha Tata yo Yandios, ti kuu kaꞌan yo jiin ya. Ti ni saꞌa ya ja ɨɨn ni Espíritu Yandios na kuncha jiin tendɨꞌɨ yo naa yo, ti chindee Espíritu un ja tendɨꞌɨ yo kakantaꞌu yo nuu ya. 


text:
Ja yukan kuu ja tukaa ga ka kuu ra yɨvɨ ñuu jika, chi ni ka ndumani ra nuu Yandios. Ti taka yɨvɨ Yandios ka kuu i jnaꞌan ra, chi ja ka yɨꞌɨ ra jiin maa Yandios. 


text:
Saꞌa yo nanu. Tendɨꞌɨ yo ja ka kandixia yo Cristo, ka kuu yo nanu ɨɨn veꞌe. Roꞌo naa ra ka kuu ra nanu maa veꞌe un, ti ruꞌu ja ka kuu ri apóstol nuu Jesús naa ri, jiin chaa ka kuu profeta ja ka kaꞌan jnuꞌun Yandios, ka kuu ri nanu nama jaꞌa veꞌe un, chi ruꞌu naa ri ni ka kaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu ra naa ra. Ti maa Cristo Jesús kuu ya yuu kanuu ga ja ndiso niꞌin yɨtuu jikɨ veꞌe un. 


text:
Ti ɨɨn ɨɨn yo ja ka kandixia, ka kuu yo nanu ɨɨn ɨɨn yujnu veꞌe un. Yukan kuu nanu veꞌe saꞌa Yandios ja kuu ɨɨn veꞌe ii, ti taka yɨvɨ ka kandixia ka kuu i ɨɨn ɨɨn yujnu veꞌe un, chi maa Yandios ni tatu ya jniñu un nuu ɨɨn ɨɨn yo ja ka ndiso jniñu yo nuu ya. Siaꞌan saꞌa ya veꞌe ii ga jiin yɨvɨ ja ni ka kɨvɨ i ndaꞌa Jitoꞌo Cristo Jesús. 


text:
Ti taka roꞌo ja ka kandixia kanchuku ñuu Efeso, suni ka kuu ra ɨɨn ɨɨn nuu veꞌe un, chi ni ka ndɨvɨ ra ndaꞌa Jitoꞌo Cristo Jesús. Ka kuu ra veꞌe ii ja siin Yandios saꞌa ya. Ti kancha ya ini veꞌe ii un, chi kancha ya jiin ra naa ra ja taji ya Espíritu Santo ya ja na kuncha jiin ra. Ndiso jniñu Pablo ja kaꞌan da jnuꞌun Cristo Jesús nuu yɨvɨ taka ga nación<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo, kande ri vekaa sɨkɨ ja ni kaꞌan ri jnuꞌun Cristo Jesús nuu ra naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación ja tu ni ka jini kuɨtɨ ra jnuꞌun ya. 


text:
Ka jini ra ja ni taji Yandios ruꞌu, ti ni tatu ya jniñu un nuu ri ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu ra naa ra. 


text:
Ja ka jini ra ja ni yɨsaꞌyɨ jnuꞌun Yandios, chi undi nuu tu ni ka jini yo ja jaa ɨɨn kɨvɨ nu nakuni yɨvɨ ɨnga nación jnuꞌun Yandios. Ko ni jaa ɨɨn kɨvɨ nu ni xnaꞌan ya jnuꞌun un nuu ri. Ti nuu tutu jaꞌa ja ni chaa ri tɨꞌlɨ sɨkɨ yukan nuu ra naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación. 


text:
Ti nu na kaꞌu ra un ti kuu chaku ini ra naa ra ja ni kɨvɨ vaꞌa jnuꞌun Yandios inijnuni ri sɨkɨ Cristo Jesús. 


text:
Na kɨvɨ janaꞌan ni yaꞌa tu ni stuu Yandios jnuꞌun un nuu ni ɨɨn yɨvɨ nanu ni xnaꞌan ya vijna. Vijna ti ni xnaꞌan kaji ya jnuꞌun Cristo nuu chaa ka kuu apóstol jiin chaa ka kuu profeta ja ka kaꞌan da jnuꞌun ya. Ni sasɨɨn ya maa ri naa ri ja na kendo ndoo ri nuu ya, ti ni kɨvɨ inijnuni ri nasa kuni kaꞌan jnuꞌun un, chi maa Espíritu Santo kuu ya kancha jiin ri naa ri. 


text:
Ti jnuꞌun Cristo ja ni yɨsaꞌyɨ undi nuu un, kuu ja yɨvɨ ɨnga nación na niꞌin kaꞌnu i taꞌu i jiin yɨvɨ hebreo. Suni kaꞌan ja ka kuu yo ɨɨn ni ga yɨvɨ. Ti saꞌa Yandios nuu i nanu ni kachi ya ja saꞌa ya nuu yɨvɨ hebreo nava ni saꞌa Cristo jniñu ñaꞌnu jaꞌa i. Ti maa i suni na kandixia ndaa i jnuꞌun Cristo. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Pablo, ndisojniñu ri ja na kaꞌan ri jnuꞌun Cristo. Ni kuu ini Yandios ruꞌu ja ni jaꞌa ya ɨɨn jniñu un nuu ri. Ti maa ya kuu ja chindee ya ruꞌu ja na siuku ri jiin jniñu un. 


text:
Ti vasu ndoꞌo ini ri ja ñaꞌnu ga kuu taka ga yɨvɨ ka junukuachi nuu Yandios, ko ni kuu ini maa ya ja ni jaꞌa ya jniñu ñaꞌnu un nuu ri, ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ taka ga nación. Ti so naa ini yo nu ka jinisoꞌo yo jnuꞌun un ja Cristo kuu ja kuñaꞌnu xaan ga. 


text:
Ti ni jani ya ruꞌu ja na xnaꞌan kaji ri nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ nasa nama ya sɨkɨ i. Undi ni saꞌa ya ñuyɨvɨ undi nuu vijna, tu ni jaꞌa ya jnuꞌun un ja kuni yɨvɨ, ti maa ya kuu ja ni saꞌa ndɨꞌɨ ja ka iyo. 


text:
Vijna na ti ni stuu kaji ya taka ja ni ndoꞌo ini ya ja saꞌa ya, chi ja ni nakaji yukun ya taka yɨvɨ kuu seꞌe ya. Ti taka ga ndajaꞌa ya ja ka ndisojniñu ñaꞌnu nuu andɨvɨ, na kuni da nava nama ya sɨkɨ yɨvɨ, ja siaꞌan vii saꞌa Yandios jiin yɨvɨ ya. 


text:
Chi na ti saꞌa ga ya ñuyɨvɨ jaꞌa, ni ndoꞌo ini ya ja nama ya yɨvɨ. Vijna ti jiin Jitoꞌo Cristo Jesús ni kuu nava ni ndoꞌo ini Yandios undi nuu. 


text:
Ja ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo ti ja kandixia ndaa yo maa ya, yukan kuu ja kuñukuu ni ini yo najaa yo ti kaꞌan yo jiin maa Yandios. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja ruꞌu Pablo, kandaꞌu ri jiin ra, roꞌo ja ka kandixia kanchuku ra ñuu Efeso, ja koto kukuiꞌya ini ra sɨkɨ ja jito ri nundoꞌo ja sɨkɨ roꞌo naa ra. Chi taka un jnaꞌan ri, ko kuachi kuu ja ni kaꞌan ri jnuꞌun Cristo nuu ra naa ra. Ko yukan kuu ɨɨn ja vaꞌa ja kuu maa ra naa ra, chi siaꞌan sa nakinseꞌe Yandios roꞌo. Kundaꞌu ini Cristo yoꞌo 


text:
<pb/>Ja sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Yandios jaꞌa yo, kuu ja na jakunjitɨ ri nuu Tata Jitoꞌo Cristo Jesús. 


text:
Ti ja kuñaꞌnu Yandios kuu ja saꞌa ya taka jniñu ñaꞌnu ja kuu ra naa ra. Ja yukan kuu ja ruꞌu Pablo, jikantaꞌu ri ja na kuaꞌa ya jnuꞌun ndee ini roꞌo naa ra. Ti nava na kundee ini ra naa ra, ti na chindee ya roꞌo jiin Espíritu maa ya ja kancha ya jiin ra naa ra. 


text:
Ti nava na chaku inijnuni ra ja kancha Cristo jiin ra, chi jandaa kuu ja ka kandixia ra ya. Na siuku ndaa ra jiin jnuꞌun ja ka kuu ini ra Yandios jiin jnuꞌun ya, jiin ja na kundaꞌu ini ra ñani jnaꞌan ra ja suni ka yɨꞌɨ jiin Cristo. 


text:
Jikantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu roꞌo naa ra jiin taka ga yɨvɨ ka kandixia, ja na skɨvɨ ya undi inijnuni ra nasa kaꞌnu ni kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra. Ti nava siaꞌan na chaku ndaa ini ra ja vii ni saꞌa Cristo ja ni kundaꞌu ini ya yɨvɨ naa i, vasu jankɨvɨ chaku ndɨꞌɨ ini yo nasa ni kuu ja ni kundaꞌu ini ya yoꞌo. 


text:
Ti jikantaꞌu xaan ri ja ɨɨn kɨvɨ ɨɨn kɨvɨ suꞌva na chaku ga ini ra naa ra, nasa ni kuu ja ni kundaꞌu ini Cristo yoꞌo naa yo, vasu tu jaa ra ja kuni ndaa ra taka jniñu ni saꞌa ya. Ti koto kaꞌncha ini ra. Siin naa ra nava na kuaꞌa ga Yandios inijnuni ra, ti nava na nduu ɨɨn nuu ini ra, ti kundaꞌu ini ra maa ɨɨn ni Yandios jiin nɨ ini nɨ añu ra naa ra. 


text:
<pb/>Na nakuantaꞌu yo nuu Yandios ja kuñaꞌnu ya, chi iyo kɨvɨ tu ndoo ndoꞌo ini yo, ko maa ya skaya taka ja kuni yo, vasu tu jini yo nasa jaꞌa ya nuu yo. 


text:
Ti na nakuantaꞌu yo nuu ya nuu taka jniñu ni saꞌa ya ja kuu yɨvɨ ni nakaji ya. Ti na nakanajaa yo maa ya, chi suni ni saꞌa ya ɨɨn jniñu kaꞌnu ja ni taji ya Cristo Jesús ja na kundisojniñu ya nuu yo naa yo. Na nakanajaa yo maa ya chi ka kuu yo yɨvɨ ya. Na nakanajaa yo chi ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo Jesús. Na nakanajaa yo maa ya vijna, ijña, jiin undi taka ga kɨvɨ vaji. Siaꞌan na koo. Ɨɨn ni ga ka nduu yo nuu Espíritu<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo kande ri vekaa ja sɨkɨ jnuꞌun Jitoꞌyo. Ti kandaꞌu ri jiin ra ja na kaka ndaa ra ichi Yandios naa ra, chi ja yukan kuu ja ni nakaji ya roꞌo ja na nduu ra yɨvɨ kunukuachi nuu ya. 


text:
Kava ndaꞌu ini ti koto ndaꞌu jnaꞌan ra. Kuankaꞌnu ini nuu jnaꞌan ra, ti ndajnuꞌun mani naa ra ja ka kuu ini nuu jnaꞌan ra. 


text:
Ti maa Espíritu Santo na kuncha ya jiin ra, ti nava siaꞌan na nduu ɨɨn nuu ini ra naa ra, ja na kunchuku vaꞌa kunchuku mani ra, ja ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa Cristo. Ti siaꞌan siuku naa ra. 


text:
Ɨɨn ni yɨvɨ ka kuu yo nuu Yandios, chi ɨɨn ni Espíritu Santo kancha jiin taka yo. Ja yukan kuu ja ni nakaji Yandios yoꞌo, ti ni chisojnuꞌun ya ɨɨn taꞌu kanuu xaan nuu yo, ti na kundiyo ini yo ja na niꞌin yo taꞌu un. 


text:
Ti maa ɨɨn ni ya kuu Jitoꞌo ja taꞌu jniñu nuu yo vijna. Maa ɨɨn ni Cristo kuu ja ka kandixia yo, ti mani ja sɨkɨ maa ya kuu ja kuanducha yo. 


text:
Ti ɨɨn ni Yandios iyo, ya kuu Tata tendɨꞌɨ yɨvɨ. Maa ɨɨn ni ya kuñaꞌnu ti saꞌa ya jniñu ja kuu taka yɨvɨ, ti kancha maa ya jiin i. 


text:
<pb/>Ɨɨn ni ga ka kuu yo chi ka kandixia yo Cristo. Ko suni nuu ɨɨn ɨɨn yo ni jaꞌa sɨɨn sɨɨn ya ɨɨn taꞌu, ti taꞌu un kuu jniñu ja kuajniñu yo ja na kunukuachi yo nuu ñani jnaꞌan yo ja suni ka kandixia i Cristo. 


text:
Ja yukan kuu ja kaꞌan nuu tutu ii Yandios sɨkɨ Cristo:<pb/>Ja ni ndaa ya kuan noꞌon ya andɨvɨ, chi ni kundee ya jiin taka ja ni ka kinjnaꞌan jiin ya.<pb/>Ti ni tejnaꞌan ya jniñu saꞌa ɨɨn ɨɨn yɨvɨ ya. Kachi tutu. 


text:
Ni chaa ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ni ndaa ya kuanoꞌon ya andɨvɨ nuu ni nduñaꞌnu xaan ya. Ti yukan taꞌu ya jniñu nuu tendɨꞌɨ ja iyo nuu andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ, nava na siuku ndaa taka ja iyo yukan. Ti jiin yukan ni stuu ya ja kuñaꞌnu ga ya. 


text:
Ti ni tejnaꞌan ya ɨɨn ɨɨn jniñu saꞌa ɨɨn ɨɨn yɨvɨ yɨndaꞌa ya. Ni jani ya apóstol ja ka ndiso da jniñu ñaꞌnu ga nuu Yandios. Suni ka iyo profeta ja na kaꞌan da jnuꞌun vaji nuu maa Yandios nuu yɨvɨ. Suni iyo yɨvɨ ka kaꞌan jnuꞌun Cristo nuu yɨvɨ ja maa ya nama maa i. Sava ga ka kuu pastor ja ka jito da yɨvɨ ka kandixia jiin ja ka xnaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu i naa i. 


text:
Taka un ni jaꞌa Yandios nuu yɨvɨ naa i nava na kendo tuꞌva i ja kunukuachi i nuu ɨnga yɨvɨ kandixia. Ti siaꞌan kuan kuu ndee ga ini maa yɨvɨ ja ni ka ndɨvɨ i ndaꞌa Cristo. 


text:
Kuan kuu ndee ga ini yo undi na nduu ɨɨn nuu ini yo jiin jnuꞌun ka kandixia yo ja kuu yo Seꞌe Yandios. Ti siaꞌan na kɨvɨ vaꞌa inijnuni yo nasa vii ni kuñaꞌnu Cristo, ti na siuku ndaa yo maa jnuꞌun Tata yo Yandios nanu ni siuku Cristo. 


text:
<pb/>Ti nu na chaku vaꞌa ini yo jniñu ni saꞌa Cristo, ti tukaa kuu yo nanu suchi kuachi ja ka ndoꞌo jaꞌa ja ka ndoꞌo yukan ini i. Ni tukaa kɨvɨ nduu yo jiin ɨnga jnuꞌun ja xnaꞌan chaa ka xndaꞌu, ja ka nduku da nasa na skɨvɨ da yoꞌo nuu jnuꞌun xndoñaꞌan un. 


text:
Chi suꞌva na kaꞌan ndaa na kaꞌan mani yo jiin ñani jnaꞌan yo ja suni kandixia i Cristo. Na kaꞌan yo siaꞌan nava jnaꞌan ja ka kundaꞌu ini jnaꞌan yo. Siaꞌan na ti tukaa ka kuu yo nanu suchi kuachi, chi kuan kuaꞌnu yo jiin taka jniñu kuni maa Cristo, chi maa ɨɨn ni ya kuu ja kuñaꞌnu nuu yɨvɨ ya, ti yɨvɨ un ka kuu i nanu yɨkɨ kuñu ya. Ti maa ya kuu xini yɨvɨ un naa i chi maa ya kuu ja yoxnuu. 


text:
Ti maa ya saꞌa ja na nduu ɨɨn nuu ini yɨvɨ ya, ti na chindee jnaꞌan i jiin taka jniñu, nanu ja ka iyo vaꞌa ndaꞌa yo, iyo vaꞌa jaꞌa yo iyo vaꞌa nɨ yɨkɨ kuñu yo. Siaꞌan kuu saꞌa jniñu nɨ tuꞌu yɨkɨ kuñu yo. Ti kuaꞌan saꞌa jniñu tatu yo ja na chindee yo ɨnga yɨvɨ. Ti siaꞌan na chindee jnaꞌan yo jiin ɨɨn ɨɨn jniñu ni ka niꞌin yo ja saꞌa yo. Ti siaꞌan nava na kuu ndee ini yo jiin jnuꞌun Yandios, ti na kundaꞌu ini jnaꞌan yo. Cristo saꞌa ja na ndujaa yo 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, jaꞌa kuu jnuꞌun kaꞌan ri jiin ra naa ra, ti ja ni kachi maa Jitoꞌo kuu ja kaꞌan ndaa ri jiin ra, ja tukaa saꞌa ra nanu ka saꞌa ɨnga yɨvɨ ja tu ka nakuni i Yandios, ti tu nijniñu nava ka ndoꞌo ini i. 


text:
Chi ni ka kuñaa inijnuni i. Tu kancha Yandios jiin i. Siaꞌan kanchuku i chi tu ka jini jnuꞌun ya. Ni ka nduniꞌin ini i nuu jnuꞌun Yandios. 


text:
Tukaa kukanuu i chi ni ka kɨvɨ i jiin taka jniñu kueꞌe. Ti ni ka kusɨɨ ga ini i jiin jniñu kueꞌe un. 


text:
Nu ni ka jinisoꞌo ra taka jniñu ni saꞌa Cristo, ti ni kendo xini ra naa ra. Ti maa ɨɨn ni yukan kuu jnuꞌun ndaa. 


text:
Ja yukan kuu ja na nduu ra nanu ɨɨn yɨvɨ jaa, chi na xndoo ra taka jniñu kueꞌe ni ka saꞌa ra undi nuu, chi vijna tukaa nijniñu yukan. 


text:
Na nduu ra nanu ɨɨn yɨvɨ jaa nu tava i saꞌma tuꞌu ti na kuꞌun i saꞌma jaa un, chi vijna nakiꞌin jaa taka jniñu vaꞌa jiin nɨ ini nɨ añu ra. Ti vaꞌa kani ini añu ra jiin inijnuni ra nava na saꞌa ra nava kuni maa Yandios, ti na koo ndoo ra ti kaka ndaa ra ichi ya. Nasa kaka ndaa yɨvɨ ichi Yandios 


text:
<pb/>Yukan kuu ja koto kaꞌan ga ra jnuꞌun xndoñaꞌan, ko na kaꞌan jnuꞌun ndaa nuu jnaꞌan naa ra, chi ɨɨn ni yɨvɨ ka kuu ra. 


text:
Nu ni ka kuɨtɨ ini nuu jnaꞌan ra, ti koto kanaa ra nava tu kuncha kuachi ra. Ti koto ma koto uꞌu jnaꞌan ra ja kuu nɨ nchaka, ti kasɨ ra jnuꞌun kuɨtɨ ini ti sa na kee ndikandii. 


text:
Ti yɨvɨ ni ka sakuiꞌna, koto sakuiꞌna ga i. Chi suꞌva na sajniñu i, ti na kukutu ini i jiin jniñu vaꞌa nava na niꞌin i ja kuaꞌa i nuu ɨnga yɨvɨ ka nandɨꞌɨ. 


text:
Koto kaꞌan ga ra jnuꞌun kueꞌe, chi suꞌva kaꞌan ra jnuꞌun vaꞌa nava na niꞌin jnaꞌan ra jnundee ini. Ti saꞌa ja na kendo vaꞌa yɨvɨ ka ñusoꞌo un. 


text:
Koto saꞌa ra ɨɨn kuachi nava tu kendo kuiꞌya ini Espíritu Santo Yandios. Chi maa Espíritu un kuu nanu ɨɨn sello ja ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo, ti na koto ya roꞌo undi na jaa kɨvɨ nu ketaꞌu ra nuu ya. 


text:
Xndoo taka jnuꞌun ka ndoꞌo uꞌu ini nuu jnaꞌan, taka jnuꞌun ndiyo ini jiin jnuꞌun kuɨtɨ ini, jiin jnuꞌun kaꞌan ndevaꞌa, jiin taka jnuꞌun kueꞌe. 


text:
Kava vaꞌa ini ti koto ndaꞌu jnaꞌan naa ra, kuankaꞌnu ini nuu jnaꞌan naa ra nanu ni saꞌa Yandios jiin yoꞌo naa yo. Chi ni taji ya Cristo ni jiꞌi ya ja sɨkɨ kuachi yo. Ja yukan ni jankaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yo.<pb/>


text:
Ja siaꞌan kuu ja ndaku nanu kaa maa Yandios chi ka kuu ra seꞌe ya, ti jandaa kuu ja kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra. 


text:
Ti nɨnɨ kundaꞌu ini jnaꞌan naa ra nanu ni kundaꞌu ini Cristo yoꞌo. Ni soko ya maa ya jaꞌa yo nanu ni ka saꞌa yɨvɨ undi nuu, na ni ka yɨndaꞌa yɨvɨ un ɨɨn ja kuu ɨɨn taꞌu nuu Yandios. Ti Cristo ni jaꞌa ya jnuꞌun ja ni jiꞌi ya jaꞌa yo, nanu ni iyo undi nuu ja ni ka jaꞌni yɨvɨ kuɨtɨ i ja ni ka soko i nuu Yandios ja na kencha kuachi i. Siaꞌan ni jiꞌi Cristo jaꞌa yo nava tukaa jnaꞌnu ndatu yo nuu Yandios. Ti ni kusɨɨ ini Yandios jiin jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo. Siaꞌan nava ni kundaꞌu ini Cristo yoꞌo, ti suni siaꞌan na kundaꞌu ini jnaꞌan ra naa ra. 


text:
Ti vijna ja ka kuu ra seꞌe Yandios, koto saꞌa ra ni ɨɨn jniñu ndevaꞌa. Koto kuaꞌa ra ichi ka kaꞌan yɨvɨ ja yɨsɨkɨnchaa ra jnaꞌan ra. Koto kundiyo ini ra saꞌa ra jniñu kueꞌe, xi kundiyo ini ra niꞌin kuaꞌa ra ndajniñu. Koto saꞌa ra jniñu un vasu ni tɨꞌlɨ. Saꞌa taka ja vaꞌa nava jnaꞌan ja kuu ra yɨvɨ yɨꞌɨ ndaꞌa Yandios. 


text:
Koto kaꞌan ga ra jnuꞌun sɨkɨ. Koto kaꞌan ga ra jnuꞌun kueꞌe. Koto kuu ichi ini ra ti saꞌa ndevaꞌa ra. Chi taka un tu niꞌin jniñu. Ti suꞌva nakuantaꞌu nuu Yandios naa ra. 


text:
Ja ka jini ra ja nu ɨɨn yɨvɨ jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini, sɨkɨ ichi ñasɨꞌɨ ja ka saꞌa jniñu kueꞌe. Xi ja ndiyo ini i ja niꞌin i kuaꞌa ndajniñu, yɨvɨ un tu nanitaꞌu i ja kɨvɨ i ñuu nuu taꞌu Cristo jniñu jiin Yandios. Chi taka ja ndiyo ini yɨvɨ un kuu nanu ɨɨn santu ja chiñuꞌun i. 


text:
Koto ma xndaꞌu ni ɨɨn yɨvɨ un roꞌo jiin jnuꞌun ja tu kaꞌan ndaa i, chi sɨkɨ jnuꞌun ndevaꞌa un kuu ja kii ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan ja kuaꞌa Yandios nuu yɨvɨ ka kuniꞌin ini nuu ya. 


text:
<pb/>Undi nuu ni ka jika ra nuu ñuñaa chi ni ka saꞌa ra kuachi. Ko vijna na ti kaka ra nuu ñundijin, chi ka kuu ra yɨvɨ Yandios. Ti Yandios kuu ñundijin, chi tu iyo ni ɨɨn kuachi nuu ya. 


text:
Nu kaka ndaa ra siaꞌan ti ka jini ndaa yɨvɨ ja ka jika ra ñundijin, ja ka saꞌa ra mani jniñu vaꞌa, ja koo ndoo koo ii ra nuu Yandios, jiin ja kaꞌan ra mani jnuꞌun ndaa. 


text:
<pb/>Koto kɨvɨ nduu ra jiin taka ja tu niꞌin jniñu ja ka saꞌa yɨvɨ ka saꞌa ndevaꞌa. Chi suꞌva kankuachi ra sɨkɨ jniñu kueꞌe un. 


text:
Ja yukan kuu ja kaꞌan jnuꞌun jaꞌa:<pb/>Roꞌo ja kixi kixi, ndoto ini.<pb/>Ti kaꞌncha ini jiin jniñu kueꞌe saꞌa ra un, chi skɨvɨ Cristo roꞌo nuu ichi ñundijin. Kachi jnuꞌun un. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja koto vaꞌa maa ra nava kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Tu saꞌa ra nanu ka saꞌa yɨvɨ tu ka jini kuɨtɨ i jnuꞌun Yandios. Chi suꞌva na kɨvɨ undi inijnuni ra maa jnuꞌun xndichi ja sɨkɨ nasa kunchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Koto xnaa ra kɨvɨ ja ni jaꞌa ya nuu ra ja na saꞌa ra jniñu vaꞌa, chi vijna ka iyo kuaꞌa yɨvɨ ka saꞌa mani jniñu kueꞌe un. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja koto ma sana xini ra, chi suꞌva na kɨvɨ inijnuni ra taka jniñu kuni ya ja saꞌa ra. 


text:
Koto koꞌo ra ndɨxɨ chi xnaa ra maa ra. Ti suꞌva na kuncha Espíritu Santo jiin ra, ti na xnaꞌan ya nava saꞌa ra. 


text:
Ja yukan kuu ja kaꞌan, ti kuaꞌa jnundee ini jnaꞌan ra jiin salmo, jiin himno, jiin taka ga yaa ii ja kaꞌan jnuꞌun Yandios. Ti kata jiin nɨ ini nɨ añu ra naa ra ja chiñuꞌun ra maa Jitoꞌo. 


text:
Ti nɨnɨ nakuantaꞌu naa ra nuu Tata yo Yandios sɨkɨ taka ja ka jnaꞌan ra. Ti taka kɨvɨ saꞌa ra naa ra, ndakuniꞌin sɨvɨ maa Jitoꞌyo Cristo Jesús. Nava kanchuku yɨvɨ ka kandixia Cristo 


text:
<pb/>Koto kava vixi ini ra, chi suꞌva kuandatu nuu jnaꞌan naa ra ja ka chiñuꞌun ra Cristo, chi ɨɨn ni ka kuu tendɨꞌɨ roꞌo ja ka kandixia ra Cristo naa ra. 


text:
Chi chaa un kuñaꞌnu da nuu ñasɨꞌɨ da nanu kuñaꞌnu Cristo nuu taka yoꞌo, ja ka kuu yo yɨvɨ ka kandixia. Ti maa ya kuu xini ja nama ya yoꞌo, ja ka kuu yo nanu yɨkɨ kuñu ya, chi ɨɨn ni ka kuu yo jiin ya. 


text:
Ti nanu ka jandatu yɨvɨ ka yɨꞌɨ ndaꞌa Cristo nuu maa ya, suni siaꞌan kanuu ja na kuandatu ñasɨꞌɨ un nuu jnuꞌun ka kaꞌan yɨɨ ña. 


text:
<pb/>Roꞌo chaa ja ka kuu ra yɨɨ, kundaꞌu ini ñasɨꞌɨ ra nanu ni kundaꞌu ini Cristo yɨvɨ ya, ti ni soko ya maa ya jaꞌa i. 


text:
Siaꞌan ni saꞌa ya nava na koo ndoo koo ii yɨvɨ nuu ya. Ni saꞌa ya un sɨkɨ ja ni kandixia yo jnuꞌun ya ja kuu ya Cristo, ti ni ka janducha yo. 


text:
Ni soko Cristo maa ya jaꞌa yɨvɨ ya, nava nu na jaa kɨvɨ nu nastutu ya yɨvɨ ya nuu maa ya, ti yukan ka ndundoo yo. Ti tukaa na kuachi kuncha jiin yo. Ni ɨɨn jniñu kueꞌe tukaa kendo jiin yo, chi yukan koo ndoo koo ii yo nuu ya, ti tukaa na kuachi kuncha sɨkɨ yo nuu ya. 


text:
Ti nanu ni kundaꞌu ini Cristo yɨvɨ ya, suni siaꞌan kuni ja na kundaꞌu ini ɨɨn chaa nuu ñasɨꞌɨ da nanu kundaꞌu ini da nuu maa da. 


text:
Chi ni ɨɨn chaa tu jito uꞌu da yɨkɨ kuñu da. Chi suꞌva, skaji da maa da ti jito vaꞌa da maa da. Suni siaꞌan saꞌa Cristo jiin yoꞌo, yɨvɨ ka kandixia ya. 


text:
Siaꞌan saꞌa Cristo chi ka yɨꞌɨ yo ndaꞌa ya. Saꞌa yo nanu ja ka kuu yo nanu yɨkɨ kuñu ya, ti maa ya kuu xini, ti ɨɨn ɨɨn yo kuu nanu ɨɨn ɨɨn nuu yɨkɨ kuñu ya. Ja yukan kuu ja jito vaꞌa ya yoꞌo chi ka yɨꞌɨ yo jiin ya. 


text:
Kachi tutu ii Yandios: “Ja yukan kuu ja ɨɨn chaa xndoo da tata da jiin nana da, ti kuncha da jiin ñasɨꞌɨ da, ti ɨɨn ni ga ni ka kuu ndɨnduu da”, kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti nuu tutu ii Yandios un ka jini yo jnuꞌun kanuu ja undi nuu ni kuu jnuꞌun yɨsaꞌyɨ, ko tukaa vijna. Chi ruꞌu Pablo, kaꞌan ri ja yukan kuni kaꞌan ja kancha Cristo jiin yɨvɨ ya. 


text:
Ja yukan kuu ja kuu ini ti kundaꞌu ini ra nuu ñasɨꞌɨ ra naa ra nanu kundaꞌu ini ra maa ra. Ti ñasɨꞌɨ un na kava yɨñuꞌun ña jiin yɨɨ ña naa ña.<pb/>


text:
Roꞌo suchi kuachi, kuandatu nuu tata ra nuu nana ra, chi yukan kuu ja vaꞌa ja saꞌa ra nava kuni maa Jitoꞌo. 


text:
Jaꞌa kuu ɨɨn jnuꞌun kanuu ga ja kuu suchi kuachi. Ti nu kuandatu i jniñu ja taꞌu Yandios, ti chisojnuꞌun ya ja kuaꞌa ya ɨɨn taꞌu nuu i. Jaꞌa kuu jnuꞌun: “Kava yɨñuꞌun nuu tata ra, nuu nana ra, nava siaꞌan na kundatu ra ti kuchaku naꞌan ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa”, kachi ya. 


text:
Ti roꞌo ja kuu tata naa ra, tu skuɨtɨ ra ini seꞌe ra, chi suꞌva skuaꞌnu ra i jiin jnuꞌun Yandios nava kuni maa Jitoꞌo ja xnaꞌan ra nuu i. Vii xndaku ra nuu i nava na kɨvɨ inijnuni i nasa kaka ndaa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti nu tu jandatu i, xndaku niꞌin nuu i nava na nakani ichi ra i. 


text:
<pb/>Taka roꞌo naa ra ja ka kuu muzu, ja ni ka jaan yɨvɨ jiin xuꞌun, na kachi ri nuu ra naa ra, kuandatu nuu yɨvɨ ka xiin roꞌo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Kava yɨñuꞌun ti kukutu ini ti kuaꞌa ja yɨñuꞌun nuu maa da. Ti saꞌa nanu ja nuu Cristo junukuachi ra. 


text:
Koto kunchuku ra nanu kanchuku ɨnga yɨvɨ. Ka saꞌa vaꞌa da jniñu un nu kande yɨvɨ xiin maa da, chi kuni da ja na kusɨɨ ini da jiin da. Ko tukaa saꞌa teyɨɨ da jniñu nu tukaa kande jitoꞌo da. Koto saꞌa ra siaꞌan, chi suꞌva sajniñu ti saꞌa ra nanu ja nuu Cristo junukuachi ra. Saꞌa jiin nɨ ini nɨ añu ra, chi siaꞌan kuni Yandios. 


text:
Chi ja ka jini ra ja taka jniñu vaꞌa ka saꞌa ɨɨn ɨɨn ra, suni siaꞌan niꞌin ra yaꞌu ra nuu jniñu un nuu maa Jitoꞌyo, vasu ka kuu ra muzu xi saꞌa ra jniñu maa ra. 


text:
Ti roꞌo ja ka nchaka muzu, suni siaꞌan saꞌa ra ja koto vaꞌa ra muzu ra. Tukaa siuꞌu ra da ja kuu da muzu ra, chi ja jini ra ja Jitoꞌo ra kancha ya andɨvɨ. Ti suni maa ya kuu Jitoꞌo maa da, ti tu saꞌa ya nanu nasa kanda ɨɨn ɨɨn yɨvɨ, chi xndichi ɨɨn nuu ya tendɨꞌɨ yɨvɨ. Nasa nama yo maa yo 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, vijna ti iyo ɨnga jnuꞌun kanuu ga ja xndaku ri nuu ra naa ra, ja ɨɨn ni seꞌe ka kuu yo nuu Cristo. Koto xndiꞌi ra ini ra, chi suꞌva kukutu ini sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ ra jiin Jitoꞌo, ti maa ya kuñaꞌnu xaan ga. Yukan kuu ja na kuaꞌa ya jnundee ini roꞌo naa ra. 


text:
Koto vaꞌa maa ra nanu jito vaꞌa ɨɨn soldado maa da, chi siaꞌan kuni Yandios chindee ya roꞌo naa ra, ti nava na jakuɨñɨ niꞌin ra ti nama ra maa ra nuu jaꞌuꞌu un nu kuni xndaꞌu roꞌo. 


text:
Siaꞌan kunchuku ra chi ka kinjnaꞌan yo jiin taka tachi uꞌu ka jika nuu sukun un. Ti ansu jiin yɨvɨ kanaa yo, chi kanaa yo jiin taka tachi xaan un. Kanaa yo jiin jaꞌuꞌu ja taꞌu jniñu nuu yɨvɨ jaꞌa nava na kaka i nuu ichi ñuñaa, ja ka saꞌa ndevaꞌa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti jiin yukan kuu ja kanaa yo. 


text:
Ja yukan kuu ja koto vaꞌa maa ra jiin taka ja ni jaꞌa Yandios nuu ra, nanu ɨɨn soldado nu jito vaꞌa da maa da. Ti nava siaꞌan na ti kuu kinjnaꞌan ra jiin jaꞌuꞌu un nu na jaa kɨvɨ kanaa ra jiin. Koto vaꞌa maa ra nava undi sandɨꞌɨ ni ga ti kundee ra jiin. 


text:
<pb/>Na kachi ri ja kundichi teyɨɨ ra ti kandixia ndaa ra jnuꞌun Yandios. Ti na koo ndee añu ra nanu ɨɨn soldado ja juꞌni da ɨɨn cinturón ñɨɨ chii da nu ñuꞌun ndajniñu da, nu kuaꞌan da nuu guerra. Ti suni jasɨ da ɨɨn saꞌma kaa jika da ja na nama da maa da. Ti yukan kuu ja saꞌa ja na kundee ini da. Ti siaꞌan kundichi teyɨɨ ra nava ni kachi maa Yandios ja na koo ndaa ini ra nuu ya. 


text:
Ti ja iyo tuꞌva ra chi kandixia ndaa ra jnuꞌun Yandios nasa ni kii Cristo Jesús, ti ni ndumani ya jiin ra. Ja yukan kuu ja iyo tuꞌva ra ja kinjnaꞌan ra jiin ɨɨn ja saꞌa ndevaꞌa jiin ra, nanu nachiꞌi ɨɨn soldado ndijña da jaꞌa da ja satuꞌva da maa da ja kanaa da. 


text:
Ti kanuu ga ja na kandixia ndaa ra jnuꞌun Yandios nasa ni kii Cristo, chi nu na siuku ndaa ra jnuꞌun un ti kuu kundee ra jiin taka nundoꞌo kuaꞌa jaꞌuꞌu un. Ti jnuꞌun Yandios un kuu nanu ɨɨn escudo ja nama soldado un maa da nuu vaji flecha jika da. 


text:
Suni siaꞌan kaku ra nuu jaꞌuꞌu un chi nama ya roꞌo. Nanu kuꞌun ɨɨn soldado ɨɨn koko kaa xini da ja na nama da xini da. Ti nu na nakuni vaꞌa ra jnuꞌun Yandios nava yoso nuu tutu ii ya, ja ni jaꞌa Espíritu Santo nuu ra. Yukan kuu nanu ɨɨn espada jajniñu ɨɨn soldado ja kanaa da jiin, ti suni siaꞌan sa kundee ra jiin jnuꞌun ya. 


text:
Suni kanuu ga ja taka kɨvɨ kandaꞌu ra jiin Yandios ja na chindee ya roꞌo jiin taka un. Ti chindee maa Espíritu Santo roꞌo jiin jnuꞌun jikantaꞌu ra nuu Yandios. Suni kanuu ja na koto vaꞌa ra maa ra ja tu naa ini ra kandaꞌu ra jiin ya ja kuu ɨnga yɨvɨ kandixia, ja suni na kundee i kɨvɨ kinjnaꞌan i jiin ja xaan un. 


text:
<pb/>Ti ja kuu ruꞌu Pablo, suni kandaꞌu naa ra jiin Yandios ja kuu ri nava na niꞌin ga ri jnuꞌun kaꞌan ri, ti na koo teyɨɨ ini ri ti kaꞌan kaji ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. Najanaꞌan tu ni ka jini vaꞌa yɨvɨ yukan, ko vijna ti ja ka jini vaꞌa yo ja nama ya yɨvɨ. 


text:
Ti vasu ja kande ri vekaa vijna, ko ni tatu Yandios ruꞌu jniñu un ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya. Kakantaꞌu jiin maa ya ja na koo teyɨɨ ini ri kaꞌan ri jnuꞌun ya, nava tu kukanuu ri kaꞌan ri. Jnuꞌun sandɨꞌɨ ni ga 


text:
<pb/>Ti ñani yo Tíquico, kuu da ɨɨn chaa junukuachi vaꞌa nuu Yandios ja chindee da ruꞌu nuu jniñu maa Jitoꞌo. Ti maa da kachi ndɨꞌɨ nasa kuaꞌan ri jiin jniñu ri, ti suni ja nasa kuu ri. 


text:
Ja yukan kuu ja taji ri da na jaa da nuu kanchuku ra, nava na kachi da nasa kuu ri. Ti na kuaꞌa da jnundee ini nuu ra naa ra. 


text:
Ñukuu ini ri ja Tata yo Yandios jiin Jitoꞌo Cristo Jesús na kachi ya ja na koo ndee koo sɨɨ ini taka ra jiin taka ñani jnaꞌan yo. Ti na kundaꞌu ini ya roꞌo, ti na kandixia ndaa ra jnuꞌun ya. 


text:
Chi ñukuu ini ri ja viꞌi ga na kundaꞌu ini Yandios taka roꞌo ja ni ka ndumani ra jiin Jitoꞌo Cristo Jesús, ja kuu ini ndixia ra maa ya. Ti siaꞌan na koo. Ti siukan na koo.<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo, chaa ri tutu jaꞌa, ja kuu ri apóstol nuu Cristo Jesús ja kaꞌan ri jnuꞌun ya. Ko ansu yɨvɨ ni nakaji ruꞌu ja kundiso ri jniñu un. Ti ni ansu yɨvɨ ni xndaku nuu ri ja siaꞌan na kaꞌan ri. Chi suꞌva, maa Cristo Jesús jiin Tata yo Yandios, ya ni xnandoto Jesús nuu ñujiꞌi. 


text:
Tendɨꞌɨ ñani yo ja kanchuku jaꞌa jiin ri, ka taji ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku ndañuu Galacia. 


text:
<pb/>Ti maa Tata yo Yandios jiin Jitoꞌyo Cristo Jesús, na kundaꞌu ini ya, ti na chindee chituu ya roꞌo naa ra ja na kukuee kunchuku ra, siaꞌan nava kuni maa ya. 


text:
Chi ja yukan ni soko Jesús maa ya, ja ni jiꞌi ya ja sɨkɨ kuachi yo naa yo. Siukan ni saꞌa ya ja ni nama ya yoꞌo nuu taka jnuꞌun kueꞌe ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, nava tukaa ga siin yo naa yo ja kunukuachi yo nuu taka jniñu ndevaꞌa un. Siukan ni saꞌa Jitoꞌyo Jesús, chi maa Tata yo Yandios ni taꞌu ya jniñu ja siaꞌan na koo. 


text:
Ti na kanajaa yo Yandios ja vii xaan kuñaꞌnu ya ja kuu taka saa ni. Siukan na koo jiin ya. Jnuꞌun Cristo ja kandixia yo 


text:
<pb/>So naa ini ri ja yachi xaan ka nduku ra xndoo ra ichi ndaa Yandios, ti ka kuni kandixia ra ɨnga jnuꞌun sɨɨn ja tu kejnaꞌan jiin jnuꞌun Cristo. Ko tu vaꞌa ja ka saꞌa ra siaꞌan ja ka kuni xndoo ra Cristo. Chi maa Yandios ni nakaji roꞌo naa ra ja na kɨvɨ ra nuu ndaꞌa ya sɨkɨ ja ni kundaꞌu ini Cristo yoꞌo naa yo. 


text:
Ti na kachi ri ja tu kuɨtɨ naa ɨnga jnuꞌun iyo ja nama Yandios yoꞌo. Ko yukan ka iyo jaku yɨvɨ ja ka skaꞌan i roꞌo naa ra jiin jnuꞌun xndaꞌu i ja ka kuni nasama i jnuꞌun sɨkɨ nasa nama Cristo yoꞌo. 


text:
Ko ruꞌu, ni xnaꞌan ndaa kuɨtɨ ri jnuꞌun Cristo Jesús nuu ra naa ra undi nuu. Ko nu xnaꞌan yo ɨnga jnuꞌun ja tu ɨɨn nuu jiin maa jnuꞌun Cristo, xi ɨɨn ángel vaji andɨvɨ na xnaꞌan sɨɨn ɨnga jnuꞌun, nusa ti na jnaꞌnu ndatu yo naa yo jiin jnuꞌun un nusa. 


text:
Jnuꞌun ni xnaꞌan ri nuu ra naa ra kɨvɨ undi nuu, ti ɨɨn ni kuu jnuꞌun xnaꞌan tuku ri vijna. Ko nu iyo ɨnga yɨvɨ ka xnaꞌan ɨnga jnuꞌun nuu ra naa ra, nusa ti yɨvɨ un tu xnaꞌan ndaa i maa jnuꞌun Yandios nava ni xnaꞌan ri nuu ra naa ra undi nuu. Nusa ti na jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un jiin jnuꞌun kaꞌan i. 


text:
<pb/>Jiin jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa, ¿Va nu ka ndoꞌo ini ra ja kuni kuñaꞌnu ri nuu yɨvɨ naa i xino? Ko tuu, chi suꞌva kuni saꞌa ri mani maa jniñu ja kuni maa Yandios. ¿Xi ka ndoꞌo ini ra ja kuni ri ja na kusɨɨ ini yɨvɨ jiin ri xino? Ko ansu siaꞌan kuu, chi nu na nduku ri ja na kusɨɨ ini yɨvɨ jiin ri, ti tukaa ga junukuachi ri nuu Cristo nu siaꞌan na saꞌa ri. Nasa ni nduu Pablo Apóstol 


text:
<pb/>Ñani naa ra, na kachi ri ɨɨn jnuꞌun nuu ra sɨkɨ jnuꞌun vaꞌa ja ni xnaꞌan ri, chi tu ɨɨn ni kuu jiin jnuꞌun ka kaꞌan yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Chi ni ɨɨn yɨvɨ tu ni xnaꞌan i jnuꞌun un ruꞌu. Ni ansu yɨvɨ ni xnaꞌan jnuꞌun un nuu ri ja ni kutuꞌva ri. Chi suꞌva, maa Jesús, ya kuu Cristo, ni xnaꞌan ya nuu ri na ni kaꞌan ya jiin ri. 


text:
Ka jini vaꞌa ra nasa ni kuncha ri undi nuu, chi kuu ri chaa hebreo ja ni chiñuꞌun ri Yandios nanu yɨvɨ hebreo. Ti ka jini ra ja ndevaꞌa xaan ni saꞌa ri sɨkɨ yɨvɨ ka kandixia Jesús. Ti niꞌin xaan ni nduku ndee ri ja xnaa ri yɨvɨ kandixia un niku. 


text:
Chaa tuꞌva xaan ga ni kuu ri jiin saꞌan yɨvɨ hebreo ja kuu taka ga chaa nación ri, ja ɨɨn nuu ni ka jaꞌnu da jiin ri, chi ni ndɨꞌɨ xaan ga ini ri ja koto vaꞌa ri ichi ni ka ñavaꞌa tata ri, nava tu naa. 


text:
Ti vasu siukan iyo, ko Yandios ja ni nakaji ya ruꞌu undi na changa ga kaku ri ja na kundiso ri jniñu nuu ya. Ti vasu tu ni ɨɨn jniñu vaꞌa ni saꞌa ri, ko ni kundaꞌu ini ya ruꞌu. Yukan kuu ja ni nakaji ya ruꞌu. 


text:
Yukan ti ni kuni ya ja na chaku inijnuni ri nau kuu maa Seꞌe ya. Chi siaꞌan ni kuni ya ja na kaꞌan ri sɨvɨ Seꞌe ya nuu yɨvɨ ɨnga nación. Siaꞌan ni saꞌa ya jiin ri ja na chaku ini ri, ko tu ni jaꞌan ri nuu ɨnga yɨvɨ ja xndaku nuu ri sɨkɨ nasa koo jnuꞌun kaꞌan ri. 


text:
Ni tu ni jaꞌan ri ñuu Jerusalén ja kin ndeꞌe ri chaa ka kuu apóstol nuu Jesús, ja xnakan da ni ka kuu apóstol ansu ruꞌu. Chi sa suꞌva, ni nduku ndee ri ti yachi ni jaꞌan ri undi ndañuu Arabia. Yukan ti ni nandeokuñɨ ri undi ñuu Damasco. 


text:
<pb/>Ni yaꞌa uni kuiya ti sa ni jaꞌan ri ñuu Jerusalén, chi ni ndoꞌo ini ri ja kuni ri nuu Pedro. Ti yukan ni kuncha ri xiaꞌun ni kɨvɨ jiin da. 


text:
Ti jini vaꞌa maa Yandios ja tu xndaꞌu kuɨtɨ ri jnuꞌun chaa ri. Ja yukan taka jnuꞌun chaa ri jaꞌa kuu jandaa. 


text:
Chi mani jnuꞌun ni ka niꞌin i ja ni ka kachi uu ga yɨvɨ: “Chaa ni saꞌa ndevaꞌa jiin yo undi nuu, vijna ti suni xnaꞌan da jnuꞌun Jesús nava ka kandixia yo, ja xnakan ni nduku da xnaa da jnuꞌun un niku”, ni ka kachi i. 


text:
Ti ni ka kanajaa i Yandios ja ñaꞌnu xaan kuu ya ja siaꞌan ni saꞌa ya jiin ri. Ni ka jantaꞌu uu ga apóstol nuu Pablo<pb/>


text:
Yukan ni yaꞌa uxi kuun kuiya ti sa ni jaꞌan tuku ri ñuu Jerusalén. Ti ni kunduu Bernabé jiin ri, ti suni ni ka yɨndaꞌa ri Tito. 


text:
Ni jaꞌan ri chi ni kachi Yandios ja na kiꞌin ri. Ti yukan ni ka ndututu sɨɨn mani maa chaa ka kuñaꞌnu nuu yɨvɨ ka kandixia. Ti ni nakani ri jnuꞌun ri nuu da naa da sɨkɨ jnuꞌun kaꞌan ri nuu yɨvɨ ɨnga nación, ja yɨvɨ un tu ka jini kuɨtɨ i jnuꞌun Yandios. Siukan ni kachi ri nuu da naa da nava na kujnuni ini da ja siukan kuu jniñu saꞌa ri. Ti ni ka jantaꞌu da ruꞌu. Ja yukan tu ni kendo kaꞌa jniñu ni saꞌa ri ja ni kaꞌan ri undi nuu. 


text:
<pb/>Ti yukan ni kuncha Tito jiin ri. Vasu tu ni kuu da maa chaa hebreo, ko tu ni kachi chaa ka kuñaꞌnu un ja na chiñuꞌun da ichi yɨvɨ hebreo, ja niꞌin da ɨɨn seña nuu yɨkɨ kuñu da. Tu kuɨtɨ ni ka kaꞌan da un. 


text:
Ti tɨjnɨ yɨvɨ ja tu ka kandixia ndaa maa Cristo ni ka kɨvɨ da yukan, ko ni ka kɨvɨ da so ja kuni da ndeꞌe da nasa ka chiñuꞌun yo Yandios, nu siin yo jiin ichi chaa hebreo un xi tuu. Ko tukaa chayɨka ley janaꞌan un yoꞌo ja na siuku yo taka ichi un, chi ja ni jiña Cristo Jesús ɨɨn ichi jaa kiꞌin yo. Ko uu ga yɨvɨ un tu ka kandixia i siaꞌan. Ti ka kuni i chayɨka i ruꞌu naa ri ja na chiñuꞌun ri ichi chaa hebreo. 


text:
Ko ni ɨɨn tɨꞌlɨ tu ni ka jantaꞌu kuɨtɨ ri nuu yɨvɨ un ja chayɨka i yoꞌo naa yo, ja siuku yo ichi yɨvɨ hebreo un. Siukan ni ka saꞌa ri nava na kuñɨɨ maa jnuꞌun ndaa sɨkɨ Cristo Jesús jiin ra naa ra. 


text:
<pb/>Sa suꞌva maa chaa ka ndisojniñu ñaꞌnu nuu yɨvɨ ka kandixia un, tu ni xndaku da nuu ri ja na xnaꞌan ri ichi un. Ti ni ɨnga jniñu jaa, tukaa ni kachi da ja saꞌa ri. Ti vasu chaa ñaꞌnu ka kuu da, ko tu ni yuꞌu ri ja kaꞌan ndaa ri jnuꞌun nuu da. Tu ni yuꞌu kuɨtɨ ri, chi ɨɨn ni ka kuu tendɨꞌɨ yɨvɨ nuu Yandios. Ja yukan tu nau ɨnga jnuꞌun ni chayɨka da naa da ruꞌu ja saꞌa ri. 


text:
Suꞌva ni ka nakuni ndaa da ja maa Yandios ni tatu ya jniñu jaꞌa nuu ri, ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ ɨnga nación nanu ni tatu ya jniñu nuu Pedro ja na kaꞌan da jnuꞌun ya nuu maa yɨvɨ hebreo. 


text:
Siaꞌan ni nakuni ndaa chaa ka ndisojniñu un, ja maa Yandios ni jaꞌa jniñu nuu Pedro ja na kuu da apóstol, ti kaꞌan da jnuꞌun Cristo nuu yɨvɨ nación hebreo. Suni siaꞌan ni nakuni ndaa da ja maa Yandios ni jaꞌa jniñu nuu ri ja na kuu ri apóstol nuu ya, ti kaꞌan ri jnuꞌun Cristo nuu yɨvɨ taka ga nación. 


text:
Ja yukan kuu ja Jacobo, Pedro, jiin Juan ni ka jini ndaa da ja maa Yandios ni jaꞌa jniñu nuu ri, chi iyo vaꞌa xaan jniñu ni tatu ya ja saꞌa ri. Vasu ka kaꞌan yɨvɨ ka kandixia ja maa da naa da kuu chaa ka kuñaꞌnu ga, ko ni ka jnɨɨ da ndaꞌa ri jiin Bernabé. Yukan ni kundaa ja iyo jnuꞌun mani ini jiin ri, chi ni kundaa ini da naa da ja na kin kaꞌan ri jnuꞌun Cristo nuu yɨvɨ taka ga nación, ti maa da naa da na kiꞌin da jiin jnuꞌun ya nuu mani yɨvɨ hebreo. 


text:
Ɨɨn jnuꞌun ni ka tatu da nuu ri kuu ja na koto vaꞌa ri nuu yɨvɨ ndaꞌu, ti na chindee ri i. Ti suni maa ri, ñukuu ndaa ini ri ja siaꞌan kin koto vaꞌa ri nuu yɨvɨ ndaꞌu naa i. Kanajiin Pablo nuu Pedro 


text:
<pb/>Yukan ti na ni jaa Pedro ñuu Antioquía ɨɨn jinu, ni kanajiin ri nuu da, chi ni yuji da jiin ɨɨn jniñu saꞌa da. 


text:
Xnakan iyo vaꞌa xaan jniñu saꞌa da niku, chi yaji da staa jiin yɨvɨ ɨnga nación. Ko ni jakoyo uu xi uni chaa ni taji Jacobo. Ja yukan tukaa ni yaji Pedro staa jiin yɨvɨ ɨnga nación un, ti ni kuxio da kuaꞌan da. Tukaa ni yaji da staa jiin yɨvɨ un, chi yuꞌu da sa kuni chaa ni jakoyo un ja tukaa ga siuku da ichi yɨvɨ nación hebreo. Ti yukan kaꞌan da sɨkɨ da. 


text:
Ti uu ga chaa hebreo un ja suni ka kandixia da, ni ka jajnuꞌun da Pedro ja tu yaji da staa jiin yɨvɨ ɨnga nación un. Ti suni undi Bernabé suni siaꞌan ni saꞌa da ja ni kejnaꞌan da jiin Pedro. 


text:
Ti ruꞌu Pablo, nu ni jini ri ja tu iyo vaꞌa nava saꞌa Pedro, ti ni kanajiin ri nuu da nuu ni ka ndututu ri. Siaꞌan ni saꞌa ri nuu taka ga ñani jnaꞌan ri un, chi tukaa siuku ndaa da maa jnuꞌun Yandios, ti ni kachi ri jiin Pedro: “Kuu ra chaa nación maa yo ja kuu hebreo, ti tukaa siuku ra ley janaꞌan un, chi kuu kaji ra staa jiin yɨvɨ ɨnga nación un. Ko sɨkɨ ja ni kuxio ra kuaꞌan ra, ti vijna ¿xi kuni xndaku ra nuu yɨvɨ ɨnga nación un ja na siuku i ley chaa hebreo xino? Xi nu siaꞌan kuni ra saꞌa ra, ko ni maa ra tu siuku jnuꞌun un.” Siukan ni kachi ri nuu Pedro na ni ka ndututu yɨvɨ ka kandixia un. 


text:
<pb/>Yoꞌo, chi ka kuu yo maa chaa nación hebreo, ti undi nuu ni kachi yo ja tu ka saꞌa yo kuachi nanu maa yɨvɨ taka ga nación ja ka nchakuachi i. 


text:
Ko tukaa vijna. Chi yoꞌo ja ka kuu yo yɨvɨ hebreo, ka jini ndaa yo ja tu kendo ndaa nuu Yandios ja siuku yo jniñu taꞌu ley Moisés. Chi ansu kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo jiin kuachi yo nu na kuandatu yo ley un, chi mani maa ja na kandixia ndaa yo jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús, ya kuu Cristo. Yukan kuu ja yoꞌo ja ka kuu yo yɨvɨ hebreo, tu iyo ɨnga ichi, chi maa ɨɨn ni ja ka kandixia yo Cristo Jesús. Sɨkɨ yukan ti kachi Yandios ja tukaa ga jnaꞌnu ndatu yo jiin kuachi yo, ansu ja siuku yo maa ley Moisés. Chi kachi nuu tutu ii: “Ni ɨɨn yɨvɨ tu kendo ndaa i nuu Yandios sɨkɨ ja siuku i maa ley Moisés”, kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti yoꞌo naa yo, yɨvɨ hebreo, nu ka kandixia ndaa yo ja ni jiꞌi Cristo jaꞌa yo, nusa ti ka ñukuu ini yo ja kachi Yandios ja tukaa ga jnaꞌnu ndatu yo jiin kuachi yo. Ti vasu kandixia yo Cristo, ko nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun ini yo ja saꞌa yo kuachi nanu yɨvɨ taka ga nación. Nu siaꞌan kuu, ¿ti ndixia ja skɨvɨ Cristo yoꞌo nuu kuachi nu? ¡Tu kuu kuɨtɨ! Chi tu kuu kuɨtɨ kachi yo ja ni skɨvɨ Cristo yoꞌo nuu kuachi, chi maa ya tu yɨꞌɨ ya jiin kuachi. 


text:
Tu kachi kuɨtɨ yo ja Cristo ni skɨvɨ ya yoꞌo nuu kuachi. Ko nu na nandeokuñɨ tuku ri ja xnaꞌan ri ley Moisés ja ni xndoo ri undi nuu, ti sakanuu ri ɨnga jniñu jiin maa jniñu ni saꞌa Cristo jaꞌa ri. Nu siukan ti nduniꞌin ini ri sɨkɨ maa Yandios, chi vijna ni jaꞌa ya ɨnga ley ja kachi ja kandixia yo Cristo siaꞌan ni. 


text:
Undi nuu, suꞌva ni nduku ndee ri ja siuku ri maa ley Moisés, ko ansu ja siaꞌan ni saꞌa ri ti ja ni kendo ndaa ri nuu Yandios. Ko tuu, chi vijna kuu ri nanu ja ni jiꞌi ri nuu ley. Tukaa yɨndaꞌa ley ruꞌu. Siaꞌan kuu nava na kuchaku ri ja na saꞌa ri nava kuni Yandios. 


text:
Kuu nanu ja ni jiꞌi Cristo jaꞌa ri, ti yukan tukaa ga nandeokuñɨ ri saꞌa ri nanu ni saꞌa ri undi nuu. Vijna na saꞌa ri nava kuni maa Cristo, chi kancha ya jiin ri. Ti nɨ kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, kandixia ndaa ri nuu maa ɨɨn ni Seꞌe Yandios. Chi mani maa ya kuu ja ni kundaꞌu ini ya ruꞌu, chi maa ɨɨn ni ya ni jiꞌi ja kuu maa ri. 


text:
Ni tu kuu kasɨ kuɨtɨ ri jnuꞌun Yandios ja kundaꞌu ini ya yoꞌo naa yo. Yukan kuu ja ni taji ya seꞌe ya ja ni jiꞌi ya jaꞌa yo. Chi nu jandaa ndixia ja kendo ndaa yo nuu Yandios sɨkɨ ja siuku yo maa ley Moisés, nusa ti tu ni jniñu kuɨtɨ ja ni jiꞌi Cristo jaꞌa yo naa yo nusa. Jnuꞌun ley jiin jnuꞌun kandixia<pb/>


text:
Ñani ja tu ka ndoꞌo vaꞌa ini ra naa ra, ¿ndoo ni ka sana xini ra? ¿Xi nau yɨvɨ ni xndaꞌu roꞌo naa ra nu? ¿Nasa kuu ja tu ka jandatu ra nuu maa jnuꞌun ndaa Yandios, maa jnuꞌun ndaa ja ni ka kaꞌan ri nuu ra naa ra? Chi ni kaꞌan kaji ri maa jnuꞌun Cristo ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz ja kuu maa yo naa yo. 


text:
Vijna ti na kachi ri ɨɨn jnuꞌun nuu ra. Ni ka niꞌin ra Espíritu Santo ja kuncha ya jiin ra sɨkɨ ja ni ka kandixia ra maa Cristo Jesús, ti ansu ja kuandatu ra nuu ley Moisés. 


text:
Xaan ga ni ka sana inijnuni ra ja ni ka nduniꞌin xaan ini ra vijna. ¿Xi ka ndoꞌo ini ra ja saꞌa ra mani jniñu ja taꞌu ley Moisés, ja siaꞌan na kendo ndaa ra nuu Yandios? Va tu chaku ini ra ja maa Espíritu Santo ni sama ya inijnuni ra, ti maa Espíritu ya kuu ja chindee yoꞌo ja na kundee yo siuku ndaa yo jnuꞌun ya, ansu ja siin yo jiin ley Moisés. 


text:
Xaan ga kuaꞌa nundoꞌo ni ka jito ra ja ni ka saꞌa yɨvɨ jiin ra, sɨkɨ ja ni ka kandixia ra maa Cristo Jesús. ¿Ni ka ndoꞌo kaꞌa ra nundoꞌo un nusa? 


text:
Ko tuu, chi maa Yandios ni taji Espíritu Santo kuncha ya jiin ra. Ti maa ya kuu ja saꞌa jniñu ñaꞌnu un jiin ra naa ra. Chi na ni ka jinisoꞌo ra jnuꞌun Jesús, ya kuu Cristo, ti ni ka kandixia ra. Ko ni tu saꞌa kuɨtɨ ya siaꞌan nu na siin ra jiin jniñu taꞌu ley Moisés. 


text:
<pb/>Suni siaꞌan ni kandixia chaa ñaꞌnu Abraham maa jnuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios nuu da. Ja yukan ni jantaꞌu Yandios maa da, ti ni kachi ya ja tukaa ga jnaꞌnu ndatu da jiin kuachi, nava na kendo ndaa da nuu ya. 


text:
Ja yukan na chaku vaꞌa inijnuni ra ja yɨvɨ kandixia ndaa kuɨtɨ jnuꞌun Yandios, ti jantaꞌu Yandios maa i ti skonani ya maa i jnaꞌan Abraham. 


text:
Siaꞌan yoso nuu tutu ii Yandios najanaꞌan, ja ndumani ya jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ taka nación ja tu jaꞌi nakuni i jnuꞌun ya, ko ndumani ya jiin yɨ, ti tukaa ga jnaꞌnu ndatu i jiin kuachi i nu na kandixia ndaa i jnuꞌun ya. Chi siaꞌan ni kaꞌan Yandios jnuꞌun vaꞌa un jiin chaa ñaꞌnu Abraham ja ni kachi ya: “Kandichi ri jiin yɨvɨ taka ga nación nu na kandixia i jnuꞌun ri nanu ni kandixia maa ra ti tukaa jnaꞌnu ndatu i”, kachi ya. 


text:
Ja yukan kancha Yandios jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun ya, siaꞌan nanu ni kuncha ya jiin chaa ñaꞌnu Abraham, chi ni kandixia ndaa da jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ko yɨvɨ ja xndaku ja na siuku yo ley Moisés, na kachi ri ja ja ni jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un, ja siaꞌan kaꞌan i. Ni jnaꞌnu ndatu i chi siaꞌan kachi nuu tutu ii Yandios: “Nu tu siuku ndɨ kuɨtɨ ra jnuꞌun yoso nuu tutu ley, ti nu tu saꞌa ra taka jniñu taꞌu ley un, ti na jnaꞌnu ndatu ra”, kachi nuu tutu Yandios. 


text:
Tu kachi kuɨtɨ Yandios nuu ni ɨɨn yɨvɨ ja kendo ndaa i nuu ya ja saꞌa i taka jniñu taꞌu ley Moisés. Siaꞌan kaꞌan ri chi kachi nuu tutu ii Yandios: “Tukaa ga jnaꞌnu ndatu yɨvɨ sɨkɨ kuachi i nu na kandixia ndaa i nuu ri. Ja yukan kendo ndaa i nuu Yandios ti kuchaku i jiin ri ja kuu taka saa ni”, kachi ya nuu tutu ii. 


text:
Ko nu nau yɨvɨ na kuandatu nɨ ley Moisés un, ti tukaa kandixia i Cristo, chi siaꞌan kachi tutu ii: “Nu saꞌa ndɨ kuɨtɨ ra taka ja kaꞌan nuu ley jaꞌa, ti ketaꞌu ra ja kuchaku ra ja kuu taka saa ni, chi ni kundee ra ni siuku ndɨꞌɨ ra taka jnuꞌun un”, kachi tutu ii. 


text:
<pb/>Ko ja ka jini yo nava kaꞌan maa ley un ja jnaꞌnu ndatu yo nu tu kundee yo siuku ndɨꞌɨ yo jnuꞌun kaꞌan. Ti ja yukan ni chaa Cristo ja ni chunaa ya yoꞌo nuu jnuꞌun un, ja ni jiꞌi ya ja kuu maa yo naa yo. Chi ja sɨkɨ kuachi yo ti ni jnaꞌnu ndatu ya ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz siaꞌan nanu kachi nuu tutu Yandios: “Na jnaꞌnu ndatu taka yɨvɨ ja kundaka nuu ɨɨn yujnu, ja na kutaꞌu i jnuꞌun kanuu sɨkɨ kuachi niꞌin ni saꞌa i”, kachi tutu. 


text:
Ni kandixia Abraham Yandios. Yukan ti kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu Abraham ja kuu kuachi da. Siaꞌan ni chunaa ya maa da. Ti sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo, yukan ni chunaa Yandios savaꞌni ga yɨvɨ ɨnga nación nu na kandixia i jniñu Cristo. Ja yukan tendɨꞌɨ yoꞌo ja ka kandixia jnuꞌun ya, ni taji ya Espíritu Santo na kuncha jiin yo nava ni chisojnuꞌun ya undi nuu. Jnuꞌun sɨkɨ ley jiin sɨkɨ jnuꞌun ja ni chisojnuꞌun ya 


text:
<pb/>Ñani, na kachi ri ɨɨn jnuꞌun nasa saꞌa yo naa yo, chi nu saꞌa yo ɨɨn tratu sɨkɨ ɨɨn ndajniñu ti jakava ɨɨn tutu. Ti nuu tutu un kuaꞌa yo firma yo xi kuaꞌa yo xini ndaꞌa yo, ti jiin yukan ni kukutu tratu ni ka saꞌa yo. Ti ni ɨɨn yɨvɨ, tu kachi ja tu nijniñu kuɨtɨ tutu un, vasu na kachi i ja na chiso i uu uni ga jnuꞌun nuu. Ko ja sɨkɨ jnuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios, jandaa ga kuu. 


text:
Chi undi na janaꞌan ni chisojnuꞌun Yandios nuu Abraham. Ti jnuꞌun un ni kundaa ndixia nuu maa ɨɨn ni jnaꞌan da. Ko tu kachi kuɨtɨ nuu tutu ii ja sɨkɨ tendɨꞌɨ jnaꞌan da ja vekoyo. Chi suꞌva kachi nuu tutu ja nuu maa ɨɨn ni jnaꞌan da ja kii ni chisojnuꞌun Yandios. Ti jnaꞌan Abraham ja kii ni kuu maa Cristo. 


text:
Ja yukan kuu jnuꞌun kaꞌan ri ja xnakan ni saꞌa Yandios ɨɨn tratu jiin Abraham na ni chisojnuꞌun ya ja na kii Cristo. Yukan ti ni yaꞌa kuun ciento oko uxi kuiya, ti sa ni jaꞌa ya ley nuu Moisés. Ko ley un tu jasɨ nuu jnuꞌun ja sɨkɨ Cristo ja ni chisojnuꞌun ya undi nuu na ni kaꞌan ya jiin Abraham. 


text:
Ko nɨnɨ nuu yɨvɨ ka jandatu ley Moisés na kuaꞌa ya taꞌu i ja na kendo ndaa i nuu ya, yukan ti tukaa na kuaꞌa ya taꞌu nuu yɨvɨ ja kandixia i maa jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya. Ko ansu siaꞌan ni chisojnuꞌun ya nuu Abraham. Tu ni kuu ni ɨɨn jniñu ni saꞌa Abraham ja ni niꞌin da taꞌu un, chi mani ja ni kundaꞌu ini ya maa da. Ja yukan ni jaꞌa ya ɨɨn taꞌu nuu da jiin jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya nuu da jiin nuu maa ɨɨn ni jnaꞌan da. 


text:
<pb/>Nu siaꞌan, ¿ti nasa kuu ja ni jaꞌa Yandios ley nuu Moisés nu? Vijna ti na kachi ri nuu ra nasa ni jajniñu ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés. Chi ni xnukoo ya ɨɨn ley nuu yɨvɨ naa i ja na nakuni i kuachi i. Ti siaꞌan ni iyo ley un undi kɨvɨ ni kenda Cristo, maa jnaꞌan Abraham. Chi ja sɨkɨ maa jnaꞌan Abraham un ni chisojnuꞌun Yandios na ni kaꞌan ya jiin da undi najanaꞌan. Ti ángel ka junukuachi nuu Yandios ni ka nakuaꞌa ley ya nuu Moisés, ti Moisés ni nakuaꞌa ley un nuu yɨvɨ nación Israel. 


text:
Ko nu ni kaꞌan Yandios jiin Abraham tu ni jajniñu ya ɨnga ja kancha maꞌñu sava, chi maa ɨɨn ni Yandios ni chisojnuꞌun ya nuu da. 


text:
<pb/>¿Va nu ka ndoꞌo ini ra ja kaꞌan Yandios jiin uu inijnuni xino? ¿Va nu chajiyo ya jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya nuu Abraham jiin jnuꞌun ley ni jaꞌa ya nuu Moisés xino? ¡Ko tu saꞌa kuɨtɨ ya siaꞌan! Chi ndɨnduu jnuꞌun ni kaꞌan ya un kejnaꞌan, vasu jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya nuu Abraham xi jnuꞌun yoso nuu ley ja ni jaꞌa ya nuu Moisés. Ndɨnduu jnuꞌun un kejnaꞌan. Ko vasu siaꞌan kuu, ko tu ni kachi Yandios ja tukaa iyo kuachi i nuu yɨvɨ ja nanduku ndee i ka jandatu i ley, chi tu iyo ni ɨɨn ley ja kuandatu i ti kendo ndaa i nuu ya, jiin ja kuchaku i jiin ya. 


text:
Ko tu kundee i siuku i jnuꞌun un, chi nuu tutu Yandios ja xnaꞌan ley, suni kaꞌan ja tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa iyo kuachi sɨkɨ i. Ko kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios jiin jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya najanaꞌan, ti jnuꞌun un kaꞌan ja na kandixia yo maa Jesús, ya kuu Cristo. Ti ansu ja kundio ini yo kendo ndaa yo nuu Yandios nu na siuku yo ley Moisés. 


text:
Undi nuu ley un ni kuu nanu chaa ndito vekaa, chi tu ni kuu nanu ja sia yo nuu kuachi. Ti siaꞌan ni ka siuku yo undi ni chaa maa Cristo. Undi yukan ti sa ni jaꞌa Yandios inijnuni yo ja na kandixia ndaa yo maa Cristo. 


text:
Ti nanu ɨɨn chaa ja sajniñu kaꞌa, ti ni jito vaꞌa da nuu seꞌe chaa xiin veꞌe un, suni siaꞌan ni yɨndaꞌa ley un yoꞌo naa yo undi kɨvɨ ni chaa Cristo, sa ni ka kandixia yo maa jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya ja ni jiꞌi ya ja kuu maa yo naa yo. Ti nu na kandixia ndaa yo maa ya, yukan ti tukaa yɨndaꞌa ley un yoꞌo naa yo. 


text:
Ko vijna chi ja ni kii Cristo, ti tukaa ga yɨndaꞌa ley un yoꞌo, chi ja ni ka kandixia ndaa yo maa Cristo. Tukaa yɨndaꞌa ley un yoꞌo naa yo. 


text:
Ti taka roꞌo ja ja ni ka janducha ni xnaꞌan ra ja jandaa ndixia kuu ja ni ka ndɨvɨ ra nuu ndaꞌa Cristo. Vijna ti kuñukuu ini ra ja na nduu ra nava kuu maa ya. 


text:
Ti tukaa ga kondoꞌo ini ra naa ra nu ka kuu ra yɨvɨ ñuu hebreo xi kuu ra yɨvɨ ɨnga nación. Tukaa ga kondoꞌo ini ra ja kuu ra muzu ni ka jaan yɨvɨ, xi ja sajniñu ra ja kuu maa ra. Suni tukaa ga kondoꞌo ini ra nu kuu ra chaa xi ñasɨꞌɨ. Tukaa ga kondoꞌo ini ra sɨkɨ yukan, chi vijna ɨɨn ni ga ni ka kuu ra sɨkɨ ja tendɨꞌɨ ra ni nakɨꞌɨ nuu ndaꞌa Cristo Jesús. 


text:
Nu kandixia ra Cristo, ti ka yɨꞌɨ ra jiin ya. Ja yukan ka kuu ra seꞌe nuu tata yo chaa ñaꞌnu Abraham, ti jandaa ja na niꞌin ra naa ra maa taꞌu ni chisojnuꞌun Yandios nuu da.<pb/>


text:
Suni na kachi ri ɨɨn jnuꞌun. Nu ɨɨn tata na chisojnuꞌun da nuu ɨɨn seꞌe da ja kuaꞌa ndɨꞌɨ da taꞌu i, ko suchi un kuu i nanu ɨɨn muzu ja sajniñu kaꞌa, chi tu jaꞌi ndɨvɨ ndaꞌa i taꞌu ni jaꞌa tata i. Ti jaa kɨvɨ ja nakɨꞌɨ ndaꞌa i taꞌu un. Vasu changa ga kɨndaꞌa i ti siukan kuu ja kuu i nanu ɨɨn muzu ja sajniñu kaꞌa nuu tata i. 


text:
Ti nanu suchi un ni kuu yo na changa ga kandixia yo Cristo. Ti kuu yo nanu suchi kuachi ja tu jaꞌi nakuni yo naa ichi kiꞌin nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti ka jandatu yo nuu savaꞌni ga ichi, vasu tu kuu un maa jniñu ñaꞌnu ja ni saꞌa Cristo Jesús. Ti niꞌin xaan ni ka junukuachi yo nuu ichi un. 


text:
Ko nu ni jinu kɨvɨ ni jani Yandios, ti ni kundaa jnuꞌun ya nu ni taji ya maa Seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ja ni kii ɨɨn ñasɨꞌɨ siaꞌan ni. Ti ni kii ya nuu nación chaa hebreo ja ni ka junukuachi da nuu ley Moisés. 


text:
Siukan ni kii kaku ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ja ni kii chunaa ya kuachi yɨvɨ naa i ja ni ka yɨꞌɨ i jiin ley najanaꞌan un, nava na xndoo i ja kaꞌnu nuu ley un ti tukaa ga siuku i. Vijna ti tukaa ga kundatu yo ɨnga taꞌu, chi ja ni nakinseꞌe Yandios yoꞌo naa yo, ti vijna ja ni niꞌin taꞌu yo nuu ya. 


text:
Ti sɨkɨ ja ka kuu yo seꞌe ya ni taji ya Espíritu Santo ja na kuncha ya jiin yo, ti Espíritu un kanajaa nuu Yandios jaꞌa yo, ti kachi ya: “Tata ri”, kachi ya. 


text:
Nusa ti vijna tukaa kuu ra nanu ɨɨn muzu ja sajniñu kaꞌa nuu ley najanaꞌan un. Vijna ti ni nduu ra seꞌe Yandios. Ti yukan kundio ini ra ja niꞌin ra taꞌu ja sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo. Na niꞌin ra taꞌu nuu ya nava ni chisojnuꞌun ya undi najanaꞌan. Ndɨꞌɨ ini Pablo nasa ka kuu yɨvɨ ka kandixia ini ñuu Galacia 


text:
<pb/>Roꞌo chaa ñuu Galacia, na kachi ri ja najanaꞌan na ti nakuni ga ra maa jnuꞌun Cristo, ti ni ka nchañuꞌun ra santu ja ni ka saꞌa yɨvɨ jiin ndaꞌa i, vasu tu ni kuu maa Yandios ndixia. Nanu ɨɨn muzu ja sajniñu kaꞌa, suni siaꞌan ni ka junukuachi ra nuu santu un. 


text:
Ko vijna ti ja ni ka chaku ini ra nau kuu maa Yandios. Chi maa Yandios ni kundaꞌu ini ya, ti ni nakana ya roꞌo naa ra ja ka nduu ra seꞌe ya. Nu siaꞌan kuu, nusa ti ndoo ka sana xini ra vijna ja kuni nduu tuku ra nanu suchi yɨkɨ ja tu jaꞌi nakuni i ichi Yandios. ¿Xi kuni ndeokava tuku ra ja sajniñu kaꞌa ra nuu ichi najanaꞌan un, ti xndoo ra ichi Yandios nu? ¿Xi ka kuni nduu tuku ra muzu nanu ɨɨn muzu ja sajniñu kaꞌa ti ka junukuachi nuu ley janaꞌan un nu? 


text:
Xi ka jani ini ra ja nitaꞌu ra nuu Yandios ja ka chiñuꞌun ra tɨjnɨ kɨvɨ ii, jiin tɨjnɨ viko ja suni ka chiñuꞌun ra taka kɨvɨ ja nukoso yo, jiin taka kɨvɨ ja nukuɨñɨ kuiya, vasu tu ni jniñu kuɨtɨ jnuꞌun un. 


text:
<pb/>Ñani naa ra, kandaꞌu ri jiin ra ja koto ma na kakayata ra ti siuku ra jnuꞌun ley Moisés nanu ka saꞌa yɨvɨ nación Israel. Chi ruꞌu Pablo, ni xndoo ri taka jnuꞌun un, ti ni nduu ri nanu roꞌo naa ra ja tu ka yɨꞌɨ ra nuu ndaꞌa ley un. Ti suni nukuꞌun ini ri ja na ni kuncha ri jiin ra naa ra yukan, mani ja ni ka saꞌa vaꞌa ra jiin ri, ti ja yukan tu nau ɨnga jnuꞌun ja kaꞌan ri sɨkɨ ra. 


text:
Ti ka jini vaꞌa ra nasa ni nakani ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús nuu ra naa ra undi saa. Sɨkɨ ja ni kuꞌu ri jiin kueꞌe kuu ja ni kendo ri yukan, ti ni nakani ri jnuꞌun vaꞌa nuu ra naa ra. 


text:
Vasu ni jnaꞌan ri nundoꞌo ja ni kuꞌu ri, ko tu ni ka skexiko ra ruꞌu, ni tu ni ka keniꞌin ra ruꞌu ja na kiꞌin ri. Chi suꞌva ni ka jantaꞌu vaꞌa ra ruꞌu nanu ja kuu ri ɨɨn ángel ja junukuachi nuu Yandios. Ni ka jantaꞌu ra ruꞌu na kaa ja maa ri kuu Cristo Jesús. 


text:
Ti vijna va tukaa ga iyo siaꞌan nusa. Va skexiko ra ruꞌu naa ra nusa. ¿Nachi kuaꞌan ja sɨɨ xaan ni ka kuu ini ra jiin ri? ¿Ti nachi kuaꞌan jnuꞌun ja vaꞌa xaan ni ka chindee ra ruꞌu nusa? Undi nuu tu ni iyo ni ɨɨn jniñu ja tu ni ka saꞌa ra ja kuu ruꞌu, undi nakuaꞌa ra nduchi ra nuu ri niku. 


text:
¿Vijna ti xi ka ndoꞌo ini ra ja ja ni sama ini ri ja jito uꞌu ri roꞌo naa ra nu? Va siaꞌan ka ndoꞌo ini ra, chi kaꞌan ri mani jnuꞌun ndaa nuu ra naa ra. 


text:
<pb/>Iyo yɨvɨ ja kuni ndumani jiin ra, ko ka kuni saꞌa mani i jiin ra sɨkɨ ja kuni xndaꞌu i roꞌo. Ka kuni i sasɨɨn i roꞌo ja tukaa ka siuku ra jnuꞌun ni xnaꞌan ri un, nava na kandixia ra taka jnuꞌun ka xnaꞌan maa i. 


text:
Ti vatu ni ka saꞌa mani jnaꞌan ra jiin ɨnga yɨvɨ vaji i xnaꞌan i nuu ra. Ko nɨnɨ na kundio ini ra ja siuku ra jnuꞌun ndaa nanu maa jnuꞌun ni xnaꞌan ri nuu ra, chi maa ɨɨn ni jnuꞌun ndaa kuu. Ja yukan nɨnɨ na ndeꞌe vaꞌa ra taka kɨvɨ, ansu nu kancha ri jiin ra naa ra. 


text:
<pb/>Ja yukan naꞌnu xaan ini ri chi ka kuu ra nanu seꞌe ri. Naꞌnu xaan ini ri nanu ɨɨn ñasɨꞌɨ nu kaku seꞌe ña. Ja yukan ndɨꞌɨ ini ri ja ka kuni kandixia ra ɨɨn jnuꞌun sɨɨn ja tu kejnaꞌan jiin maa jnuꞌun ndaa. Siaꞌan siin ri kundaꞌu ini ri roꞌo undi kɨvɨ nakuni ndaa kuɨtɨ ri ja tendɨꞌɨ ra naa ra ka kandixia maa ɨɨn ni jniñu ni saꞌa Cristo jaꞌa ra naa ra, ti ansu ja kandixia ra ɨnga jnuꞌun. 


text:
<pb/>Vijna ti ñukuu ini ri jaa ri nuu kanchuku ra ti ndajnuꞌun mani yo naa yo, chi jitu ndiꞌi ini ri nasa ka kuu ra naa ra, nu ka ñukuu ini ra jnuꞌun ni xndaku ri xi tuu. Sɨkɨ jnuꞌun Agar jiin Sara 


text:
<pb/>Na kachi ndaa ri ñani naa ra, ja nu ka kuni siuku ra ley Moisés un, ¿chi va tu ka chaku ini ra nasa kaꞌan ley un nusa? 


text:
Chi kachi nuu tutu ii Yandios ja chaa ñaꞌnu Abraham ni iyo uu seꞌe da. Ɨɨn yɨɨ kuu seꞌe Agar, ñaꞌan sajniñu kaꞌa veꞌe da, ti ɨnga yɨɨ kuu seꞌe da jiin maa ñasɨꞌɨ da Sara. 


text:
Ti seꞌe ñaꞌan ja sajniñu kaꞌa veꞌe da un ni kaku i nanu nava ka kaku yoꞌo naa yo, ko seꞌe maa ñasɨꞌɨ da un ni kaku i sɨkɨ jnuꞌun ja ni chisojnuꞌun Yandios ja na koo ɨɨn seꞌe Abraham jiin ñasɨꞌɨ da. 


text:
<pb/>Jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa kuu uu jnuꞌun ja sɨɨn sɨɨn kuni kaꞌan. Chi sɨkɨ uu ñasɨꞌɨ un kuu ja kaꞌan sɨkɨ uu tratu ni chisojnuꞌun Yandios. Ɨɨn tratu un kuu ja kaꞌan sɨkɨ yuku Sinaí, chi yukan ni jaꞌa Yandios ley nuu Moisés najanaꞌan. Jnuꞌun un ndakuniꞌin sɨkɨ Agar chi seꞌe ña kuu muzu ja ka sajniñu kaꞌa i. 


text:
Agar kuu ña nanu ley Moisés ja ni jaꞌa Yandios undi xini yuku Sinaí ja kande ini ñuu Arabia. Yuku un kuu nanu yɨvɨ kanchuku ñuu Jerusalén vijna, chi ka kuu i nanu muzu sɨkɨ ja ka junukuachi ti sajniñu kaꞌa i nuu ley ni jaꞌa ya un. Agar jiin seꞌe ña kuu nanu ley un, chi ni ka sajniñu kaꞌa ña ini veꞌe Abraham. 


text:
<pb/>Ko ñuu Jerusalén ja kande andɨvɨ vijna yɨꞌɨ jiin Yandios, ti yɨvɨ ñuu un tukaa kuu kuɨtɨ i muzu ja sajniñu kaꞌa nanu saꞌa yɨvɨ ñuu Jerusalén ja kande nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Yɨvɨ ñuu Jerusalén ja kande andɨvɨ, ni ka kee i nuu ndaꞌa ley ja yɨꞌɨ jiin Jerusalén nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti nanu ni kaku seꞌe Sara nava ni chisojnuꞌun Yandios, suni siaꞌan koo jiin yɨvɨ ja ka yɨꞌɨ i jiin Jerusalén andɨvɨ, chi na niꞌin i taꞌu ni chisojnuꞌun Yandios, ja na nduu i seꞌe ya. Yukan ti ka kee i nuu ndaꞌa ley ja yɨꞌɨ jiin Jerusalén kande ñuyɨvɨ jaꞌa. Yukan ti Jerusalén ja kande andɨvɨ kuu nanu nana yo, 


text:
chi siaꞌan kachi nuu tutu ii Yandios:<pb/>Roꞌo ñaꞌan numa ja tu iyo ni ɨɨn seꞌe ra, na kosɨɨ ini ra.<pb/>Chi roꞌo ja tu jaꞌi kondoꞌo ini ja skaku ra seꞌe, ko kɨvɨ na koo ɨɨn seꞌe ra, ti kusɨɨ xaan ini ra, ti kanajiin koꞌo ra ja kanajaa ra nuu Yandios.<pb/>Chi kuaꞌa ga seꞌe ra koo ja ni kuu ra ñaꞌan numa, ja ni xndoo yɨɨ ra roꞌo, ansu ñaꞌan kancha nuu jiin ɨɨn chaa. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti siaꞌan kuu ñani naa ra, chi ka kuu yo nanu seꞌe yɨɨ Abraham ja ni nani Isaac. Chi ni kandixia Abraham jnuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios. Ja yukan ni kaku Isaac. Ti suni siaꞌan ni ka kandixia yo jnuꞌun ya. Ja yukan ka kuu yo seꞌe Yandios. 


text:
Na janaꞌan ni iyo ɨɨn seꞌe yɨɨ Abraham jiin Agar, ko ni kaku suchi un nanu ka kaku savaꞌni ga yɨvɨ. Ti ni ka jajnaꞌan i jiin Isaac, chaa ni kaku ja ni saꞌa Espíritu Santo nava ni chisojnuꞌun ya nuu Abraham. Ti suni siaꞌan ka jnaꞌan yo naa yo vijna, chi yɨvɨ kuni ja na siuku yo nuu ley Moisés, ka kuni kanaa i jiin yo, vanuxia maa yo ka kuu maa seꞌe ndaa Yandios sɨkɨ jniñu ni saꞌa Espíritu Santo jiin yo. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu yukan, chi siaꞌan kachi nuu tutu ii Yandios: “Keniꞌin ra ñaꞌan kuu muzu ja sajniñu kaꞌa un na kiꞌin ña jiin seꞌe ña, chi so muzu kuu ña jiin seꞌe ña. Chi tu iyo ichi suchi un ja niꞌin yɨ taꞌu nuu ra nanu seꞌe maa ñasɨꞌɨ ra, chi seꞌe maa ñasɨꞌɨ ra kuu suchi xiin taꞌu un”, ni kachi Yandios jiin Abraham. 


text:
Ja yukan ñani naa ra, tu kuu yo naa yo nanu seꞌe ñaꞌan ni sajniñu kaꞌa un. Chi suꞌva ka kuu yo nanu seꞌe ñasɨꞌɨ maa Abraham. Ti tukaa ga yɨꞌɨ yo nuu ndaꞌa ley najanaꞌan un, chi suꞌva nuu maa Jitoꞌyo Yandios ka yɨꞌɨ yo vijna. Vaꞌa ga na siuku yo jnuꞌun maa Cristo<pb/>


text:
Ja yukan na kundichi niꞌin yo jiin jnuꞌun Yandios, chi ja ni nuña Cristo Jesús ɨɨn ichi ja kinkoyo yo, ti ja ni keniꞌin ya yoꞌo naa yo nuu ley najanaꞌan un, nava tukaa ga siin yo jiin. Ti koto nandeokuñɨ tuku ra kuandatu ra nuu ley un, chi nu siaꞌan ti nduu tuku ra nanu muzu ka sajniñu kaꞌa. 


text:
Ti chunsoꞌo vaꞌa ra jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa, ja nu na kuandatu ra nava kaꞌan ley un, ja na koo ɨɨn seña nuu yɨkɨ kuñu ra, ti va tu nijniñu kuɨtɨ jnuꞌun ni kandixia ra, ja ja ni jiꞌi Cristo jaꞌa ra naa ra. 


text:
Ti niꞌin kaꞌan tuku ri ɨnga jnuꞌun nuu taka chaa ja ka jantaꞌu da ɨɨn seña nuu yɨkɨ kuñu da, ja ka ndoꞌo ini da ja kendo ndoo da nuu Yandios ja siaꞌan saꞌa da. Ko na kachi ri ja nu siaꞌan na siuku da ɨɨn jnuꞌun un, ti iyo ichi da ja na siuku da tendɨ kuɨtɨ ja kaꞌan nuu ley un. Chi nu na siuku ndɨꞌɨ da jnuꞌun ley Moisés, ti kendo ndaa da nuu Yandios. Ko nu tu siuku ndɨꞌɨ da jnuꞌun un, ni tu kendo ndoo kuɨtɨ da nuu Yandios. 


text:
Ti taka yɨvɨ ja kaꞌan ja kendo ndoo nuu Yandios ja ka siuku i jniñu taꞌu ley Moisés un, nusa ti ni ka xndoo i maa Cristo Jesús, chi ni ka skexiko i jnuꞌun ja kundaꞌu ini Yandios nuu i, ja ni taji ya Cristo ni kii ya, ti ni jiꞌi ya ja kuu tendɨꞌɨ yo naa yo. Ti ni tu kendo ndaa yɨvɨ un nuu Yandios nu na kandixia i ɨnga jnuꞌun sɨɨn ja tu kejnaꞌan jiin maa jnuꞌun Cristo Jesús. 


text:
Ko yoꞌo ja ka kandixia yo maa Cristo Jesús, ni saꞌa Espíritu Santo ja na kandixia ndaa yo naa yo. Ti ka ñavaꞌa yo jnuꞌun ndee ini ja kundatu yo ɨɨn kɨvɨ kaꞌnu ga un, ti kundichi yo nuu maa Yandios. Chi kandio ndaa ini yo ja kɨvɨ un kachi Yandios ja tu jnaꞌnu ndatu yo jiin kuachi yo, chi ni ini yo ni ka kandixia yo maa jniñu ni saꞌa Cristo Jesús jaꞌa yo naa yo. 


text:
Ka kandixia ndaa yo maa jniñu ni saꞌa Cristo jaꞌa yo. Yukan ti nu niꞌin yo seña nuu yɨkɨ kuñu yo, ko tu nijniñu un. Chi va nu ja siuku yo jnuꞌun un ti kendo ndoo yo nuu Yandios, xi ja tu siuku yo jnuꞌun un, ti tu kendo ndoo yo nuu Yandios, ko ansu siaꞌan kuu. Chi nɨnɨ ja na kandixia ndaa kuɨtɨ yo nuu maa Cristo ti kendo ndaa yo nuu Yandios. Ti jiin jnuꞌun ndaa un ka kundaꞌu ini nuu jnaꞌan yo. 


text:
<pb/>Undi nuu, vaꞌa ni ka jika ra nuu ichi Yandios, ko vijna tukaa. Nusa ti ¿nau ni xndaꞌu roꞌo nu? Chi tukaa ka jandatu ra maa jnuꞌun ndaa Cristo. 


text:
Chi ansu siaꞌan skaꞌan Yandios roꞌo naa ra. Chi suꞌva, maa ya ni nakaji ya roꞌo ja ka kandixia mani jnuꞌun ndaa. 


text:
Xi tu ka jini ra ɨɨn jnuꞌun ja kaꞌan siaꞌan: “Tɨꞌlɨ ni levadura kuu ja keniꞌno nɨ tuꞌu chii yujña iya”, kachi tutu. Ko na kachi ndaa ri ja nanu ɨɨn tɨꞌlɨ levadura un kuu chaa ka xndoñaꞌan un, ja ka kuni da ja na xnaa ndɨꞌɨ maa ra naa ra, ja tukaa kandixia ra jnuꞌun ni ka kandixia ra undi nuu. 


text:
Ti sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ yo jiin Jitoꞌyo Jesús, ndixia ri ja tu sia ya roꞌo naa ra ja kandixia ra ɨnga jnuꞌun ja tu kejnaꞌan jiin jnuꞌun maa ya. Chi tu jini ri naa chaa kuu ja sakanuu ini ra naa ra un, ko ja kuu maa da kuaꞌa ndixia Yandios nundoꞌo nuu da. 


text:
Ñani naa ra, na kachi ri ndo ka jito uꞌu yɨvɨ hebreo ruꞌu, ti ka ndikun i ruꞌu. Ti nu siuku ri jnuꞌun najanaꞌan ja ka niꞌin yo seña nuu yɨkɨ kuñu yo, va kusɨɨ ini yɨvɨ un nuu ri, sa ti siaꞌan ndixia na xndaku ri. Nu siaꞌan xndaku ri, tukaa kuɨtɨ ini yɨvɨ hebreo nu ka jinisoꞌo i jnuꞌun sɨkɨ Cristo ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz. Tukaa ka kuɨtɨ ini i, chi vijna xndaku ri ja siin yo jiin jnuꞌun un niku. 


text:
Ko taka chaa ja ka xndaꞌu da roꞌo naa ra jiin jnuꞌun ja ka niꞌin yo seña yɨkɨ kuñu yo, ti vaꞌa ga na sinu da jniñu un. Vaꞌa ga ja na kaꞌncha da yɨkɨ kuñu maa da undi tukaa kuu da tata niku. 


text:
<pb/>Jandaa ndixia kuu ja ni nakaji Yandios taka roꞌo naa ra nava tukaa ga siuku ra jnuꞌun ni ka sajniñu kaꞌa ra undi nuu. Chi suꞌva ni ka ketaꞌu ra nuu jnuꞌun un. Nu ja ni ka ketaꞌu ra nuu jnuꞌun un, ti va kondoꞌo ini ra ja saꞌa ra savaꞌni ga kuachi ja kuni yɨkɨ kuñu ra ja kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko tuu, chi suꞌva na koto vaꞌa ra taka jniñu saꞌa ra nava tu kinikava ra nuu kuachi. Vaꞌa ga na kuꞌun ndaꞌu ini ra, ti chindee jnaꞌan ra naa ra ja na kunchuku mani ra. 


text:
Siukan na kunchuku ra nava na siuku ra ɨɨn jnuꞌun ni taꞌu Yandios ja kuu ɨɨn ley kanuu ga ja ni kachi ya: “Na kuu ini ra nuu ñani jnaꞌan ra nanu kuu ini ra nuu maa ra”, kachi tutu. 


text:
Ko nu ka saꞌa ra nanu ina ja ka yeyɨꞌɨ jnaꞌan, ti ka kuni kaji jnaꞌan ra ja ka kanaa ra naa ra, ti jnuꞌun kanuu kuu un. Ko koto ra maa ra ja koto ma kunchuku ra undi siaꞌan. Chi nu kunchuku ra siaꞌan, ti tukaa kunchuku mani jiin ñani jnaꞌan ra. Chi kundaꞌu ini Yandios yoꞌo nava suni siaꞌan kundaꞌu ini yo ñani jnaꞌan yo. Nasa kuni yo nau kuu yɨvɨ tu kandixia ti nau kuu yɨvɨ ka kandixia 


text:
<pb/>Na kachi ri ja na kani vaꞌa ini ra ti na kuandatu ra jniñu taꞌu maa Espíritu Santo, ti ansu ja kuandatu ra jniñu ndoꞌo ini añu ra. Chi nu kuandatu ra Espíritu Santo, ti tukaa siin ra jiin kuachi. 


text:
Chi nɨnɨ ka ndoꞌo ini yo ja saꞌa yo ɨɨn kuachi. Ko nu na kuandatu yo nava ndoꞌo ini añu yo, ti yukan jasɨ ja kuni maa Espíritu jiin yo. Ko nu suꞌva na kuandatu yo nava kuni maa Espíritu, yukan na ti maa Espíritu kasɨ ja tukaa ga kundio ini yo saꞌa yo kuachi. Chi tu mani Espíritu Yandios jiin kuachi, chi ndɨ nduu ka kanaa. Ja yukan tu kuaꞌa Espíritu ya jnuꞌun ja kundio ini ra saꞌa ra kuachi. 


text:
Ko nu na siuku ra nava kuni maa Espíritu, ti tukaa ga yɨꞌɨ ra nuu ndaꞌa ley najanaꞌan un ja kankuachi sɨkɨ ra. 


text:
<pb/>Ndijin ndaa ka jika yɨvɨ ka jika jiin kuachi, chi ka siuku i nava ndoꞌo ini añu i. Mani jniñu kueꞌe ka saꞌa i. Ka jika i jiin jnuꞌun sɨɨ ini ti tu kanchuku naꞌiin yɨ, chi nɨnɨ kaña ini kiꞌin yɨ ja siuku i nava ndoꞌo ini añu i. Ti ka yɨsɨkɨnchaa jnaꞌan i, yɨsɨkɨnchaa i ñasɨꞌɨ i xi ñaꞌan un yɨsɨkɨnchaa ña yɨɨ ña. Ti siaꞌan ka saꞌa i mani jniñu kueꞌe. 


text:
Ka nchañuꞌun i savaꞌni ga santu. Ka saꞌa tasɨ i sɨkɨ ñani jnaꞌan i. Ka jito uꞌu jnaꞌan i ja ka kanaa i nanu ina. Kuu kuasun ini nuu jnaꞌan i. Ni tu kuu yaꞌa ɨɨn jnuꞌun nuu i, chi yachi xaan kuɨtɨ ini i. Ti ka jitu ini i nduku i ja kuu maa i, ti tu jitu ini i ja kuu nuu ñani jnaꞌan i. Ni tu kanchuku mani i jiin taka ñani jnaꞌan i, chi suꞌva sasɨɨn i maa i ja tu kuni kaꞌan i jiin jnaꞌan i. 


text:
Kuu kuasun ini i nuu ñani jnaꞌan i nu ñavaꞌa da taka ndajniñu ini veꞌe da. Ka jajnaꞌan ini i kaꞌni i ndɨyɨ. Ka jiꞌi yɨ ndɨxɨ, ti ka saꞌa i savaꞌni ga viko. Ti siaꞌan ka saꞌa i kuaꞌa xaan ga jniñu kueꞌe. Ja yukan kaꞌan ri nuu ra naa ra nanu ni xndaku ri undi nuu, ti na chuꞌun ini ra nava na kukuee kunchuku ra. Ko na xndaku niꞌin ri nava ni kachi ri undi nuu, ja nu na saꞌa ra naa ra taka jnuꞌun ni kaꞌan ri jaꞌa, ni tu na nitaꞌu kuɨtɨ ra ja najaa ra ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. 


text:
<pb/>Ti suni ndijin ndaa jini yo yɨvɨ vaꞌa chi mani jniñu vaꞌa ka saꞌa i, vanuxia kancha Espíritu Yandios jiin yɨ. Ka ñundaꞌu ini i nuu ñani jnaꞌan i. Sɨɨ ka iyo ini i, ti kukuee kanchuku i jiin jnaꞌan i. Ñukuu ndaa ini i jniñu saꞌa i. Ti kanchuku mani i ja ka chindee jnaꞌan i. Ti ka siuku i taka jniñu ka saꞌa i. 


text:
Tu ka kuñaꞌnu nuu jnaꞌan i ja saꞌa i nava kuni maa i, chi ɨɨn nuu ka iyo ini i. Ti ley Moisés un, tu kankuachi sɨkɨ yɨvɨ ja kanchuku siaꞌan, chi mani jniñu vaꞌa ka saꞌa i. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja yɨvɨ ka jika jiin jnuꞌun maa Cristo Jesús, tukaa ga kanuu ja ka jandatu i jnuꞌun ini yɨkɨ kuñu i ja ka saꞌa i kuachi. Chi ka ñukuu ini i ja ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz ja ni nama ya nuu kuachi un. Kuu nanu ja ni ka jiꞌi yɨkɨ kuñu i jiin Cristo, nava tukaa ga kanuu ja saꞌa i kuachi naa i. 


text:
<pb/>Koto ma kava vixi ini ra jiin jnuꞌun kaꞌan ra, chi jiin yukan skuɨtɨ ra ini ñani jnaꞌan ra ja na kuu kuasun ini ra nuu i. Ja na kukutu ini yo ja chindee jnaꞌan yo<pb/>


text:
Ñani, nu ni jini ra ja ni kinikava ɨɨn ñani jnaꞌan ra nuu ɨɨn kuachi, ti koto ndeꞌe ra nundoꞌo jnaꞌan da. Suꞌva na najista ra da jiin jnuꞌun vaꞌa ja xndaku ra nuu da, ja ka kuu ra ñani jnaꞌan sɨkɨ Cristo, ti jika ra jiin Espíritu Santo. Ko koto vaꞌa ra maa ra ja tu kinikava ra nuu kuachi un. Ti siaꞌan na kuu xndaku ra nuu ñani jnaꞌan ra, ko vii vii na xndaku ra nuu da ja nachunꞌun ichi ra da nuu ichi vaꞌa. 


text:
Siaꞌan na chindee jnaꞌan ra naa ra ja kuu nuu savaꞌni ga nundoꞌo ja ka jnaꞌan ɨɨn ɨɨn ra. Ti nu siukan na saꞌa ra, ti ka siuku ndaa ra taka jnuꞌun kuu ley ni kachi Cristo. 


text:
Ko nu sandoo ra maa ra ti kava vixi ini ra ndoꞌo ini ra ja jankɨvɨ kinikava ra nuu kuachi, ti so xndaꞌu ra maa ra. Chi tundo kuu kuɨtɨ ra nu siaꞌan. 


text:
Yukan ti ndɨ ɨɨn ra na ndeꞌe vaꞌa nu iyo ndaa jniñu ka saꞌa ra. Yukan na ti kuu kachi ra ja iyo ndaa ra nuu Yandios. Xnakan vaꞌa ndeꞌe ra jniñu saꞌa maa ra, ti ansu ja kaꞌan ra sɨkɨ jniñu ka saꞌa ñani jnaꞌan ra. Chi nu jini ra ja iyo vaꞌa jniñu saꞌa ra, ti vaꞌa saꞌa ra nusa, ko tu kuu ichi ini ra sɨkɨ jniñu ka saꞌa ñani jnaꞌan ra. 


text:
<pb/>Ti suni chindee ra naa ra nuu yɨvɨ ka xnaꞌan jnuꞌun Yandios nuu ra, nava na niꞌin da taka ja vaꞌa nava ni ka niꞌin ra naa ra. 


text:
<pb/>Koto ma xndaꞌu ra maa ra, chi kuu nanu ɨɨn chaa saka triu, chi nastutu da nava ni saka da. Suni siaꞌan kuu nu kusɨkɨnchaa yo Yandios ti kachi yo ja tu jini yo jnuꞌun ya. Chi taka ja saꞌa yo, ti ndɨꞌɨ naniꞌin yo. Nu na saꞌa yo mani jniñu vaꞌa ti suni siaꞌan naniꞌin yo mani jniñu vaꞌa. Ko nu na saꞌa yo mani jniñu kueꞌe, ti naniꞌin yo nundoꞌo. 


text:
Chi nu na saꞌa yo nava kuu ini maa yo, ti naniꞌin yo nundoꞌo ja naa yo. Ko nu suꞌva na saꞌa yo nava kuu ini maa Espíritu Santo, ti naniꞌin yo ɨɨn taꞌu ja kuchaku yo ja kuu taka saa ni jiin Yandios. 


text:
<pb/>Koto kaꞌncha ini yo jiin jniñu saꞌa yo, chi suꞌva na kukutu ini yo jiin mani jniñu vaꞌa. Chi nu na jaa kɨvɨ, ti naniꞌin ndixia yo taꞌu nuu taka jniñu ni saꞌa yo, chi ni ka jitu ndiꞌi ini yo nuu jniñu un. 


text:
Ja yukan ti taka jinu ja kuni yo saꞌa yo jniñu vaꞌa un, ja chindee yo nuu savaꞌni ga yɨvɨ, ti na chindee vaꞌa yo jiin ni ini ni añu yo nuu i. Ko na kukutu ga ini yo jiin jniñu vaꞌa un ja kuu nuu maa yɨvɨ ka kandixia Cristo. Sandɨꞌɨ ni ga jnuꞌun ndee ini 


text:
<pb/>Iyo yɨvɨ ka ñukuu ini ja kendo vaꞌa i nuu yɨvɨ. Ti yɨvɨ hebreo un kuu yɨvɨ ka chayɨka roꞌo ja na niꞌin ra ɨɨn seña nuu yɨkɨ kuñu ra. Ti siukan ka saꞌa da nava tu koto uꞌu yɨvɨ nuu da sɨkɨ ja ni kandixia da Cristo, ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz ja kuu taka yo naa yo. 


text:
Ti yɨvɨ ka chiñuꞌun jnuꞌun janaꞌan un, ni tu ka siuku ndɨꞌɨ i nava kaꞌan maa ley najanaꞌan un. Ti kuni i ja na chiñuꞌun ra naa ra jnuꞌun kaꞌan ley un. Ko nu na kɨvɨ ra jiin jnuꞌun yɨvɨ un, yukan na ti nduvixi i ja ni ka skandixia i roꞌo naa ra. 


text:
Ko ruꞌu chi jankɨvɨ nduvixi ini ri, so nɨnɨ kusɨɨ xaan ini ri nu kaꞌan ri jnuꞌun Jitoꞌyo Jesús, ya kuu Cristo, chi ni nama ya yoꞌo naa yo ja ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz. Ti ja sɨkɨ ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz kuu nanu ja ni jiꞌi jnuꞌun ñuyɨvɨ jaꞌa, chi tukaa yɨꞌɨ ri jiin jnuꞌun un. Suni kuu nanu ni jiꞌi ri jiin Cristo, chi tukaa sajniñu kaꞌa ri jnuꞌun ja iyo ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti kuu ri nanu chaa ñuu jika, chi tukaa ga nandeokuñɨ kuɨtɨ ri nuu ichi un ja siuku ri. 


text:
Chi nu ka yɨꞌɨ yo nuu ndaꞌa Cristo Jesús, ti ni tukaa ga nijniñu ja saꞌa yo seña nuu yɨkɨ kuñu yo, xi vasu tu saꞌa yo seña un. Chi jiin jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo Jesús ni ndujaa yo jiin añu yo nuu ya. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Pablo, jikantaꞌu ri nuu Yandios ja saꞌa ya ja na kukuee kunchuku tendɨꞌɨ yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Cristo Jesús. Na kuaꞌa ya jnuꞌun ndee ini, ti na kundaꞌu ini ya maa i naa i. Siaꞌan ñukuu ini ri ja kuu taka yɨvɨ ja kandixia ndaa jnuꞌun Cristo, chi maa ɨɨn ni yɨvɨ ja yɨꞌɨ jiin Cristo kuu maa yɨvɨ ñuu Yandios. 


text:
<pb/>Ti undi vijna jiin ja kuu taka saa ni nuu kuaꞌan yo, koto ma skexiko yɨvɨ ruꞌu. Chi ndiso ri seña maa Jitoꞌyo Jesús ja ni ndoꞌo ni nene ri sɨkɨ jniñu ni tatu ya ja saꞌa ri. 


text:
Ñani naa ra, ñukuu ini ri ja maa Jitoꞌyo Jesús, ya kuu Cristo, na kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra. Ti na nakuni ra undi ini añu ra ja siaꞌan kuu. Ti siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Undi na janaꞌan xaan, tɨjnɨ jinu ni kaꞌan Yandios, ko ndɨ sɨɨn ndɨ sɨɨn jnuꞌun ja ni xnaꞌan ya jnuꞌun ya nuu chaa ni ka kuu profeta ya. Ti maa da ni ka nakachi da jnuꞌun un nuu chaa ni ka kuu tata yo janaꞌan ja kuu nación Israel vijna. Siaꞌan ni saꞌa ya undi na janaꞌan. 


text:
Ko kɨvɨ ja kuan yaꞌa vijna, chi sa suꞌva viꞌi ga ni chindee Yandios yoꞌo, chi ni taji ya Seꞌe ya ni kii xndaku ya jnuꞌun ya nuu yo. Undi saa ni jaꞌa ya jniñu nuu Seꞌe ya nava maa Seꞌe ya un na xnukoo ñuyɨvɨ jiin taka ja iyo. Ti ndɨꞌɨ vii ja iyo ni xndoo ya nuu ndaꞌa Seꞌe ya. 


text:
Ti ɨɨn ni kuu Seꞌe ya jiin maa ya chi ni ndaku ya nanu kaa maa Yandios. Ti kandichi ya jiin maa Yandios, chi ɨɨn ni ka kuñaꞌnu ya. Ti jiin maa jniñu ñaꞌnu xaan ja ndiso Seꞌe ya, so nɨnɨ kaꞌan ni ya, ti taka ja iyo jiin taka yɨvɨ ka siuku i taka ja kuni maa Yandios. Ti ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga kuu ja ni sandoo ya yoꞌo nuu kuachi yo. Ti nu ni ndɨꞌɨ ni saꞌa ya jniñu ñaꞌnu un, ni ndaa ya kuanoꞌon ya andɨvɨ nuu ni niꞌin ya jniñu ñaꞌnu xaan ga ja nchaa ya nuu Yandios. Kuñaꞌnu xaan ga Seꞌe Yandios ja kuu taka ángel 


text:
<pb/>Ti jiin taka jniñu un ni jini yo ja ni nduñaꞌnu ga Seꞌe Yandios ja kuu taka ga ángel ja ka junukuachi nuu Yandios. Siaꞌan kuu chi ni niꞌin ya taꞌu ja ni niꞌin ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu xaan ga ja kuu taka ga ángel ka junukuachi nuu Yandios. 


text:
<pb/>Jandaa ndixia kuu yukan chi tu ni kaꞌan Yandios jiin ɨɨn ánge siaꞌan nanu yoso nuu tutu ii:<pb/>Maa ra kuu Seꞌe ri, ti vijna ni saꞌa ri ja na nduñaꞌnu ra,<br/>chi maa ri kuu Tata ra. Ni tu ni kachi ya jiin ɨɨn ángel:<pb/>Maa ri kuu Tata nuu ra, ti maa ra konani ra Seꞌe ri. 


text:
Ko nu ni taji Yandios maa Seꞌe ya ni kiji ya ini ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ni kachi ya:<pb/>Ndɨꞌɨ ángel ka junukuachi nuu ri, na nachiñuꞌun i Seꞌe ri. 


text:
Ti sɨkɨ ángel ka junukuachi nuu ya un ni kachi ya:<pb/>Nanu kee niꞌin tachi, suni siaꞌan ka saꞌa ángel taka jniñu taꞌu Yandios.<pb/>Ti nanu kundee yañuꞌun un jaꞌma taka ja kayu nuu, suni siaꞌan ka kundee taka ángel un jiin taka jniñu taꞌu Yandios. 


text:
Ko sɨkɨ Seꞌe ya ni kaꞌan ya:<pb/>Maa ra kuu Yandios, ti taꞌu ra jniñu ja kuu saa ni.<pb/>Ti taka jniñu taꞌu ra, kuu mani jniñu ndaa.<pb/> 


text:
Nɨnɨ ñukuu ini ra ja saꞌa ra niña jniñu vaꞌa ja kuni maa Yandios.<pb/>Ti jito uꞌu ra taka jniñu kueꞌe.<pb/>Ti ruꞌu, ja kuu ri Yandios ra, ni tatu ri roꞌo ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga ja kuu taka ga ja ka junukuachi nuu ri.<pb/>Ti jiin jniñu ñaꞌnu ga un ni saꞌa ri ja viꞌi ga na kusɨɨ xaan ini ra ja kuu taka ga ja ka junukuachi nuu ri. 


text:
Ti suni kachi Yandios jiin Seꞌe ya:<pb/>Maa ra kuu ja ndisojniñu ñaꞌnu, ti undi nuu kuɨtɨ ni xnukoo ra ñuyɨvɨ jaꞌa.<pb/>Ti suni maa ra ni saꞌa andɨvɨ. 


text:
Ti taka yukan chi ndɨꞌɨ naa.<pb/>Ko maa ra chi kuchaku ra ja kuu saa ni.<pb/>Ti taka ja iyo un chi ndɨꞌɨ kuu ava, ti kutuꞌu nanu ɨɨn saꞌma.<pb/> 


text:
Ti maa ra nachijnaꞌnu ra yukan nanu ɨɨn saꞌma, ti ndɨꞌɨ nasama ra.<pb/>Ko maa ra chi jankɨvɨ nasama ra. Ti tu ndɨꞌɨ kuɨtɨ kɨvɨ kuchaku ra. 


text:
Ni tu ni kachi ya jiin ɨɨn ángel:<pb/>Kuncha ra ndaꞌa kuaꞌa ri ti kuñaꞌnu ra. Ti na chindee ri roꞌo ja na kundee ndɨꞌɨ kuɨtɨ ra jiin taka ja ka jito uꞌu roꞌo. Ni kachi ya. 


text:
Ti taka ángel un vasu tu ka iyo yɨkɨ kuñu, ko jini vaꞌa nava taꞌu Yandios jniñu, ti yachi ka jandatu nuu ya. Ti taji ya kuankoyo ja na chindee taka yɨvɨ ka yɨꞌɨ jiin maa Yandios, ja na niꞌin i taꞌu i nuu ya. Koto ma xnaa yo taꞌu yo nuu Yandios<pb/>


text:
Ti ja kuñaꞌnu xaan ga maa Yandios, yukan kuu ja vaꞌa na chuꞌun ini yo taka jnuꞌun ya ja ni jinisoꞌo yo sɨkɨ Seꞌe ya. Chi nu tuu, ti sanaa ti naa ini yo jnuꞌun un. 


text:
Chi undi janaꞌan ni jajniñu Yandios ángel ya ja ni ka kaꞌan i jnuꞌun ya, ti ni ka jini yɨvɨ ja iyo ndaa jnuꞌun un. Ti taka yɨvɨ ni ka saniꞌin ini jiin yɨvɨ ja tu ni ka kandixia jnuꞌun ni kaꞌan ángel un, ti ni jaꞌa xaan ya nundoꞌo ni ka ndoꞌo i. 


text:
Nu siaꞌan ni kuu undi nuu, nusa ti ja kuu vijna, ¿nanu kin nama yo maa yo nuu nundoꞌo un nu na kusɨɨn yo nuu ichi Yandios, ti xndoo yo jnuꞌun kanuu xaan ga un nu? Ti xnakan maa Jitoꞌo ni stuu ya jnuꞌun jaꞌa, ti sa ni ka kaꞌan tuku taka chaa ni ka ñusoꞌo un, chi ni ka jini da ja iyo ndaa. Ja yukan kuu ja ni ka nakachi tuku da nuu yo. 


text:
Ti Yandios suni ni chindee ya taka chaa ni ka nakani jnuꞌun ya. Chi ni saꞌa ya jiin da ja na saꞌa da ndɨ sɨɨn ndɨ sɨɨn jniñu nava na nakuni yo ja kuñaꞌnu xaan ndixia ya. Ti suni ni jaꞌa ya Espíritu Santo nuu ɨɨn ɨɨn da. Ti ni saꞌa Espíritu un jiin da ja ni ka saꞌa da tɨjnɨ nuu jniñu ñaꞌnu, siaꞌan nava kuni maa Yandios. Ni kii Jesús nanu yɨkɨ kuñu yɨvɨ naa i 


text:
<pb/>Ti Yandios ansu nuu taka ángel ya ni jaꞌa ya jnuꞌun ja na kundisojniñu i nuu ñuyɨvɨ ja kii ɨnga kɨvɨ, chi sa nuu Seꞌe ya ni jaꞌa ya jniñu un. Ti sɨkɨ ñuyɨvɨ kii un kuu ja kaꞌan ri jaꞌa. 


text:
Chi suꞌva yoso nuu tutu ii ja ni kaꞌan rey David najanaꞌan jiin Yandios:<pb/>¿Nau kuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa ja ñukuu ini ni nuu i nu?<pb/>¿Xi nau ja kuu yɨvɨ kanchuku nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ja nakutu ini ni ja kuu i nu?<pb/> 


text:
Tu ni saꞌa ni i ja na kundisojniñu i nuu ni nanu ka kandiso jniñu taka ángel ka junukuachi nuu ni.<pb/>Chi jaku ni kɨvɨ vekoyo i ja na kundisojniñu i nuu ni.<pb/>Ko ni saꞌa ñaꞌnu ndixia ni yɨvɨ ni chiñuꞌun maa ni.<pb/>Ti ni jaꞌa jniñu nuu i ja na kuñaꞌnu i sɨkɨ taka ja ni saꞌa ni.<pb/> 


text:
Ti tendɨꞌɨ ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ni saꞌa ni ja na kuñaꞌnu i nuu. Kachi tutu. Ti vasu ni saꞌa Yandios ja na kuñaꞌnu i nuu tendɨꞌɨ ja ni saꞌa ya, ko tu ni kendo ni ɨɨn ndajniñu ja tu ni kuñaꞌnu i nuu. Ti vasu jandaa kuu yukan, ko changa ga kuni yo ja kuñaꞌnu i nuu tendɨꞌɨ ja iyo. 


text:
Ko vijna na ti ni chaku ndaa ini yo ja Jesús, ja ni xnukuu ga ya ja kuu jaku ni kɨvɨ nuu taka ángel Yandios ja na ko ndoꞌo konene ya ti na kuū ya. Ko chaku ini yo ja jiin jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús, nu ni jiꞌi ya ja kuu tendɨꞌɨ yɨvɨ, ti vijna vii xaan ni nduñaꞌnu ga ya. Ti tendɨꞌɨ ni ja ka iyo vijna ka jaꞌa ja yɨñuꞌun nuu ya. Yukan kundaa ja ni kundaꞌu ini Yandios nuu yɨvɨ naa i, chi ni taji ya Jesús ja ni jiꞌi ya nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Ti taka ja iyo ja kuu maa Yandios kuu. Ni saꞌa ya chi ni kusɨɨ ini ya. Ti kuni Yandios ja kuaꞌa xaan seꞌe ya na kinkoyo i nuu taꞌu ya jniñu, nuu vii xaan na nduñaꞌnu i jiin ya. Ti ja yukan ni choxnuu ya Jesús ja na koo ndoꞌo koo nene ya nava na kundaa jniñu ni jaꞌa ya nuu Seꞌe ya. Siaꞌan ni sasɨɨn ya Jesús ja na koo ndoꞌo koo nene ya nundoꞌo un nava na kotuꞌva ya jiin jniñu kanuu ga un. Chi mani maa Jesús ni saꞌa jniñu ñaꞌnu un, jaꞌa yɨvɨ naa i ja ni nama ya i nuu Yandios. 


text:
Chi maa ɨɨn ni Jesús saꞌa ya ja na kuxio yɨvɨ naa i nuu jniñu kueꞌe ti na nduu i seꞌe Yandios. Ja yukan kuu ja maa Seꞌe Yandios, ya kuu Cristo Jesús, tu kukanuu ya kaꞌan ya ñanijnaꞌan ya ka kuu yo, 


text:
chi yoso nuu tutu ii Yandios ja ni kaꞌan Jesús jiin Tata ya:<pb/>Na xndaku ndaa na jnuꞌun ni nuu taka ñanijnaꞌan na.<pb/>Ti maꞌñu nuu ka ndututu i jiin na, na kata kuaka na himno jiin i ja kuu i chaa ñaꞌnu. 


text:
Ti suni kaꞌan ya tuku ja ɨɨn nuu ya jiin taka yɨvɨ ja ka kuu i ñani ya:<pb/>Ruꞌu chi ñukuu ndaa ini ri maa Yandios. Ti kachi tuku ya:<pb/>Jaꞌa kancha ri jiin taka seꞌe Yandios ja ni jaꞌa ya nuu ri ja na kunchuku i jiin ri. Ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ taka yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa ja ja ni ka nduu seꞌe Yandios, suni ka chaku i kanchuku i jiin yɨkɨ kuñu i, ti suni siaꞌan ni chaku Jesús nuu ñuyɨvɨ jaꞌa nanu yɨkɨ kuñu ɨɨn yɨvɨ nava na kuū ya jaꞌa yo. Ti jiin jniñu ñaꞌnu un, ja ni jiꞌi ya ja kuu yoꞌo. Yukan ni xnaa ya jniñu ni saꞌa jaꞌuꞌu un ja ni skɨvɨ yɨvɨ naa i nuu kuachi i ti naa i. 


text:
Ti suni jiin jniñu ñaꞌnu ja ni jiꞌi ya jaꞌa yo, ti ni chajiyo ya taka yɨvɨ nuu jnuꞌun yuꞌu ja ka yuꞌu i kuu i, chi ka yuꞌu i ja jaa kɨvɨ kuū i. 


text:
Chi jandaa ndixia kuu ja tu ni kii Jesús nuu ñuyɨvɨ yo ja nama ya taka ángel ya jiin jniñu ñaꞌnu un. Chi suꞌva ni kii nama ya yɨvɨ ka kuu jnaꞌan tata yo Abraham najanaꞌan. 


text:
Ti sɨkɨ ja ni nama ya yɨvɨ naa i, nusa ti ɨɨn ni kuu ja jiin yɨvɨ, sɨkɨ taka ja ka ndoꞌo i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti siaꞌan kundaa ja kuu ya ɨɨn sutu kuñaꞌnu nuu Yandios, ja ni kundaꞌu ini ya yoꞌo, ti ni siuku ndaa ya jiin taka jniñu ni tatu Yandios nuu ya. Ja yukan kuu ni soko ya maa ya ja kuu yɨvɨ ja na kenchaa kuachi i, nava tukaa kuɨtɨ ini Yandios nuu i. 


text:
Chi suni undi maa ya ni ndoꞌo ya ja ni jito nchaa ya nundoꞌo un. Ti ja yukan kuu ja chindee chituu ya yɨvɨ jitonchaa nundoꞌo un nuu i. Kuñaꞌnu ga Jesús ja kuu Moisés<pb/>


text:
Ndeꞌe naa ra ñani, ja ka jini yo taka jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús ja kuu yoꞌo, ja jiin jniñu un ni ka kusɨɨn yo, ti ni ka ndɨvɨ yo nuu Yandios. Siaꞌan ni saꞌa Yandios chi ni kundaꞌu ini ya taka roꞌo ja na nitaꞌu ra ti kinkoyo ra nuu taꞌu ya jniñu. Ti vijna kuni ri ja na kuꞌun ini ra Jesús, chi sɨkɨ jnuꞌun ka kandixia yo un ti kaꞌan ndaa yo ja Jesús kuu maa apóstol kuñaꞌnu ga ja ja ni stuu ya jnuꞌun Yandios, ti maa ya kuu sutu kuñaꞌnu ga nuu Yandios. 


text:
Ka jini vaꞌa ra ja ni siuku vaꞌa Jesús taka jniñu ni tatu Yandios nuu ya, nu ni taji ya na saꞌa ya jniñu apóstol kuñaꞌnu, ja kuu ya ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga. Ni siuku ndaa kuɨtɨ ya jniñu un nanu ni siuku ndaa ɨɨn chaa Israel janaꞌan ja ni nani Moisés, na ni siuku ndaa da taka jniñu ni tatu Yandios nuu da, na ni janukuachi da nuu ñuu ya, ja undi janaꞌan un ni kachi Yandios ja ka kuu i maa yɨvɨ nación ya, ti siaꞌan vaꞌa ni junukuachi Moisés nuu i. 


text:
Ti kuñaꞌnu xaan ga Cristo ja kuu Moisés, chi ni niꞌin ga ya ja yɨñuꞌun nuu yɨvɨ siaꞌan nanu ka kaꞌan vaꞌa yɨvɨ sɨkɨ ɨɨn chaa saꞌa ɨɨn veꞌe ti ansu maa veꞌe un. 


text:
<pb/>Ti Moisés ni siuku vaꞌa da jiin jniñu da ja ni junukuachi da veꞌe Yandios undi naa janaꞌan. Ti taka jnuꞌun ni kaꞌan da, ja ni jaꞌa Yandios nuu da. Jiin jnuꞌun un ni xnaꞌan ndaa da ti ni jaꞌa da jandaa sɨkɨ ɨɨn kɨvɨ ja kii. 


text:
Ti vijna ndiso jniñu maa Cristo nuu veꞌe Yandios, chi kuu ya maa Seꞌe Yandios ja ndiso ya jniñu veꞌe maa Tata ya. Ti ja kuu veꞌe ya yukan ka kuu yoꞌo naa yo sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya. Ti yukan kuu jandaa nu nɨ ini yo na kandixia yo Cristo, ya ndiso jniñu ñaꞌnu ja ni taji Yandios. Ti jiin yukan kusɨɨ ini yo ka ñukuu ini yo ja niꞌin taꞌu yo nuu Yandios. Yɨvɨ ka kandixia ndetatu i nuu kancha Yandios 


text:
<pb/>Ja yukan na chuꞌun ini ra jnuꞌun kaꞌan Espíritu Santo nuu tutu ii Yandios:<pb/>Vijna ti nu na chunsoꞌo ra naa ra jnuꞌun kaꞌan Yandios naa ra.<pb/> 


text:
Ti koto kuniꞌin ini ra nanu ni ka kuniꞌin ini yɨvɨ Israel na janaꞌan.<pb/>Ti ni ka ndonda i sɨkɨ jnuꞌun Yandios, chi tu ni ka jandatu i nuu Yandios na ni ka jikonuu i nuu ñuꞌun teꞌe un.<pb/> 


text:
Yukan ni ka skexiko velu ra ruꞌu na janaꞌan, kachi Yandios,<br/>vasu ni ka jini da taka jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ri nu uu xiko kuiya.<pb/> 


text:
Ja yukan kuu ja ni kuɨtɨ ini ri nuu yɨvɨ janaꞌan un.<pb/>Ti ni kachi ri: Nɨnɨ ka kuu jika ini ra nuu ja kuu ɨɨn ichi vaꞌa.<pb/>Ti tukaa ka kuni kundikun ra ichi vaꞌa un nasa xndaku ri.<pb/> 


text:
Ti sɨkɨ yukan kuu ja ni kuɨtɨ ini ri, ti ni chisojnuꞌun ndaa kuɨtɨ ri nuu i, ja tukaa kuu nanitaꞌu i ja na kɨvɨ i ndetatu i jiin ri nuu kancha ri. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Koto maa ra naa ra ñani. Koto ma kuniꞌin ini ra ja nakaka yata ra jiin jnuꞌun ni ka kandixia ra ti tukaa kuandatu ra nuu jnuꞌun ya, chi maa ya kuu Yandios chaku. 


text:
Ja yukan kuu ja kanuu ja na xndaku niꞌin nuu jnaꞌan ra naa ra ti kuaꞌa jnundee ini jnaꞌan ra. Ti siaꞌan saꞌa ra taka kɨvɨ vijna naa ra, chi yɨɨ xaan kuan kuu kɨvɨ jaꞌa, ti tu jini yo nasa ga iyo ja na chindee jnaꞌan yo, ti na xndaku niꞌin nuu jnaꞌan yo. Ko kanuu ja na xndaku niꞌin nuu jnaꞌan ra vijna nava ni ɨɨn ra tu nduniꞌin ini sɨkɨ jnuꞌun ya, ja xndaꞌu kuachi un roꞌo. 


text:
Ko nu na siuku ndaa yo jnuꞌun ya nava ni kejaꞌa yo, na ni kejaꞌa kandixia yo jnuꞌun Yandios sɨkɨ Jesús, ti siaꞌan na siin yo undi kɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga. Ti kɨvɨ un kuñukuu ini yo ja nduñaꞌnu yo jiin Cristo nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
Chi kaꞌan tutu ii Yandios:<pb/>Vijna ti nu na chunsoꞌo ra jnuꞌun kaꞌan Yandios, ti tu kuniꞌin ini ra naa ra nanu ni ka nduniꞌin ini yɨvɨ Israel najanaꞌan, na ni ka ndonda i sɨkɨ jnuꞌun Yandios. 


text:
<pb/>¿Ka jini ra nau yɨvɨ ka kuu ja ni ka ñusoꞌo jnuꞌun Yandios ti ni ka nduniꞌin ini un nu? Suu tendɨꞌɨ yɨvɨ ni yɨndaꞌa Moisés ja ni keniꞌin da ñuu Egipto. 


text:
¿Nusa ti ka naꞌan ra nau nuu yɨvɨ ni kuɨtɨ ini Yandios ja ni kuu uu xiko kuiya nu? Suu nuu yɨvɨ ni ka saꞌa kuachi ja tu ni ka kandixia jnuꞌun Yandios, ti tendɨꞌɨ i ni ka jiꞌi undi nuu ñuꞌun teꞌe un. 


text:
¿Ti nau nuu yɨvɨ ni chisojnuꞌun Yandios ja tukaa kɨvɨ kuɨtɨ i ndetatu ri jiin ya nusa? Suu taka yɨvɨ ni ka nduniꞌin ini nuu jnuꞌun ya yukan. 


text:
Ja siaꞌan ti ni jini ndaa yo ja tu ni kuu kɨvɨkoyo i nuu ñuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios nuu i, sɨkɨ ja tu ni ka kandixia i maa ya.<pb/>


text:
Ti ni kee ndixia yuꞌu Yandios ja kɨvɨkoyo yɨvɨ nuu kancha ya ja na ndetatu i, ti tu kuu kenchaa Yandios jnuꞌun un. Ko sɨkɨ maa yo ja kanchuku yo kɨvɨ vijna, na kukutu ini yo koto yo jnuꞌun un, nava ni ɨɨn yo tu kendo ja tu niꞌin yo nuu kɨvɨ yo, ja na ndetatu yo nuu kancha ya. 


text:
Chi suni ni ka jini yo jnuꞌun vaꞌa ya nanu ni ka jini yɨvɨ Israel najanaꞌan. So ja nuu maa i, chi tu ni jajniñu jnuꞌun ni ka jinisoꞌo i un, chi tu ni ka kandixia i. 


text:
Ko yoꞌo ja ka kandixia yo jnuꞌun Yandios, ti jandaa ndixia kuu ja kɨvɨ yo nuu kancha ya ja na ndetatu yo jiin ya. Ti sɨkɨ yɨvɨ ja tu ka kandixia un ni kachi ya:<pb/>Sɨkɨ ja ni kuɨtɨ ini ri nuu i, ti ni chisojnuꞌun teyɨɨ ri,<br/>ja tu kɨvɨkoyo kuɨtɨ i nuu kancha ri ja na ndetatu i jiin ri. Siukan ni kaꞌan Yandios vasu ja ni satuꞌva ya nuu ndetatu i undi na ni xnukoo ya ñuyɨvɨ. 


text:
Chi siukan yoso jnuꞌun un nuu tutu ii Yandios sɨkɨ kɨvɨ kuu uxia:<pb/>Nu ni jinu taka jniñu ja ni saꞌa ya, ti ni ndetatu ya kɨvɨ kuu uxia. 


text:
Ti suni siaꞌan yoso tuku nuu tutu ii Yandios:<pb/>Tu kɨvɨkoyo kuɨtɨ i nuu kancha ri, ja ndetatu i jiin ri. Ni kachi ya. 


text:
<pb/>Nusa ti ɨnga yɨvɨ kuu ja kɨvɨ nuu kancha Yandios ja na ndetatu i jiin ya. Chi yɨvɨ Israel najanaꞌan ja ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun ya, tu ni ka kɨvɨ i nuu ndetatu i jiin ya, chi tu ni ka kandixia i jnuꞌun un. 


text:
Ja yukan kuu ja ni ndaku niꞌin tuku ya undi ɨnga jinu na ni chaku chaa ni kuu rey nación Israel najanaꞌan ja ni nani David, chi suni ni kachi ya nuu David nanu kaꞌan ya undi vijna, ti ni chiso David:<pb/>Vijna ti nu ka jinisoꞌo ra jnuꞌun kaꞌan Yandios, ti koto kuniꞌin ini ra nusa. 


text:
<pb/>Chi Josué ni kuu chaa ni skɨvɨ yɨvɨ Israel janaꞌan ñuꞌun nuu kunchuku i, vasu tu ni kuu maa ñuꞌun nuu ni chisojnuꞌun ya undi vijna. 


text:
Vijna iyo tuꞌva ɨɨn ñuꞌun kanuu ga nuu kɨvɨkoyo yɨvɨ ka yɨꞌɨ jiin Yandios, ti yukan ka ndetatu ndixia i jiin ya. 


text:
Chi yɨvɨ ja kɨvɨ nuu ndetatu Yandios ti ndetatu i, ko ja ni ka saꞌa i jniñu vaꞌa nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ndetatu i siaꞌan nanu ni ndetatu Yandios kɨvɨ ni sinu ya na ni saꞌa ya ñuyɨvɨ. 


text:
Nusa ti na koto yo maa yo ja na kɨvɨ yo nuu kancha Yandios ti na ndetatu yo. Ti koto nandeokava ini yo nanu ni ka saꞌa yɨvɨ Israel janaꞌan ja tu ni ka kandixia i jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Chi jnuꞌun Yandios kuu ja chaku, ti siuku jnuꞌun ya nava kuni maa ya, chi kuu jnuꞌun un nanu ɨɨn yuchi ja xaan ndɨnduu yuꞌu, chi yeniꞌno undi ini yo, ti saꞌa ja na jnuu kaji inijnuni yo. Jnuꞌun ya kuu nanu ɨɨn yuchi ja sasɨɨn yɨkɨ yo jiin kuñu yo, chi jnuꞌun un stuu kaji tendɨꞌɨ ja ndoꞌo ini yo jiin tendɨꞌɨ ja kuni saꞌa yo. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu yukan chi tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ, ni tu ni ɨɨn ndajniñu ja chisaꞌyɨ ja tu kuni ndijin Yandios, Ti maa ya nakiꞌin ya jnuꞌun sɨkɨ taka jniñu un, chi ndɨꞌɨ vii ni jini vaꞌa ya, ti ni ɨɨn tu kendo saꞌyɨ ja kuu nuu Yandios. Jesús kuu sutu kuñaꞌnu ga 


text:
<pb/>Jesús, Seꞌe Yandios kuu ya, ti jiin maa ya ka yɨꞌɨ yo, ja kuu ya sutu kuñaꞌnu ga, ti ja ni ndaa ya andɨvɨ nuu kancha Yandios. Ti yukan na kukutu ini yo jiin jnuꞌun ya ja na kachi nadaa yo ja ni ka kandixia yo ya. 


text:
Chi maa ya kuu sutu kuñaꞌnu ga ja kundaꞌu ini ya yoꞌo, ja so saꞌu ini yo jiin jnuꞌun ka siuku yo. Ti taka ja ndoꞌo yo ja skanda ini yo, suni siukan ni ndoꞌo maa ya, vasu tu kuɨtɨ naa kuachi ya. 


text:
Nusa ti na kotuꞌva yo nava tu yuꞌu yo kin tuꞌva yo nuu Yandios, chi maa ya taꞌu jniñu nuu yo, ti nuu maa ya na kakantaꞌu yo. Chi mani ya jiin yo, ti maa ya kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ti sɨkɨ yukan iyo ndaa ini ya, ti chindee ya yoꞌo taka jinu ja nandɨꞌɨ yo jnuꞌun ndee ini.<pb/>


text:
Ti taka sutu nación Israel ja ni ka kuñaꞌnu na undi janaꞌan, maa Yandios ni nakaji chaa un nuu yɨvɨ, ti ni jani ya da ja na kuncha da maꞌñu sava jiin yɨvɨ ja kuu nuu Yandios. Ti jniñu da kuu ja soko da tɨjnɨ nuu ndajniñu jiin kuɨtɨ ja kuu nuu Yandios ja kuu nuu kuachi ni ka saꞌa yɨvɨ naa i. 


text:
Ti xndaku vita da nuu yɨvɨ nu tu ka chaku vaꞌa ini i jnuꞌun Yandios ja tu ka siuku vaꞌa i jnuꞌun un. Kuu saꞌa vita ini da jiin yɨvɨ un, chi suni maa da kuu ɨɨn yɨvɨ, ti suni ndoꞌo da taka nundoꞌo ja ka ndoꞌo yɨvɨ un. 


text:
Ja sɨkɨ yukan suni kanuu ja na soko da kuɨtɨ nuu Yandios ja sɨkɨ kuachi maa da, ti ansu nɨnɨ ja kuu kuachi yɨvɨ naa i. 


text:
Ti ni ɨɨn chaa tu ni kuu sañaꞌnu da maa da ja nduu da ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga, chi mani maa Yandios kuu ja ni nakaji chaa un, nanu ni nakaji ya Aarón undi najanaꞌan. 


text:
Suni siaꞌan ni kuu jiin Cristo, ansu maa ya ni sañaꞌnu ya maa ya ja nduu ya maa sutu kuñaꞌnu ga, chi suꞌva maa Yandios ni jaꞌa ya jniñu ñaꞌnu nuu ya ja ni kaꞌan ya siaꞌan:<pb/>Maa ra kuu Seꞌe ri. Vijna ti saꞌa ri ja na nduñaꞌnu ra, chi maa ri kuu Tata ra. 


text:
Ti suni kaꞌan tuku ya nuu tutu ii:<pb/>Kuu ra sutu ja kuu saa ni, siaꞌan nanu ni kuu Melquisedec. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti Cristo, nu ni kuncha ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, vasu ni jikantaꞌu ya, ni ndeꞌe ya, ti ni kana jiin koꞌo ya ja ni kaꞌan ndaꞌu ya jiin Yandios, ja na nama ya Seꞌe ya nava tu kuu ya. Ti jandaa kuu ja kuu chajiyo ya Jesús nuu nundoꞌo un niku, ko ni siuku ya nava ni kachi ya ja na kondoꞌo Cristo. 


text:
Chi vasu maa ya kuu Seꞌe Yandios, ko jiin taka nundoꞌo ni jito ya, yukan ni stuu ndijin ya nuu yo ja yɨñuꞌun ni jandatu ya nuu Yandios. 


text:
Ti nu ni siuku ndaa kuɨtɨ ya taka jniñu un, ti yukan ni kundaa kuɨtɨ ja maa ya kin nama ya yɨvɨ naa i nu na kandixia ndaa i jnuꞌun ya, ti saꞌa ya ja na kuchaku i naa i ja kuu saa ni. 


text:
Sɨkɨ yukan ni nakani Yandios maa ya ja na kuu ya maa sutu kuñaꞌnu ga, siaꞌan nanu ni kuu Melquisedec. Na koto yo maa yo ja tu xndoo yo jnuꞌun ni kandixia yo 


text:
<pb/>Ti siaꞌan iyo kuaꞌa jnuꞌun ja kuni xndaku ri nuu ra, ko yɨɨ ja xndaku ndɨꞌɨ ri jnuꞌun un, chi roꞌo naa ra ndee uun ini ra ja tu ka chuꞌun ini ra. 


text:
Chi ja ni kunaꞌan ni ka kandixia ri jnuꞌun un, ti ja kuu xndaku ra jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ, ko sɨkɨ ja ndee uun ini ra yukan kuu ja tu ka jitu ini ra, chi sa suꞌva ka kuni ra ja na xndaku tuku yo nuu ra nava ni ka kejaꞌa ra undi nuu. Chi ka kuu ra nanu suchi yɨkɨn ja ka jiꞌi i niña lechu ja tujaꞌi kuu kaji yɨ staa. Siaꞌan ka kuu ra chi tu ka chaku ini ra ja na kutuꞌva ra uu ga jnuꞌun Yandios. 


text:
Ti siaꞌan ka kuu ra nanu suchi yɨkɨn, chi tu ka chaku vaꞌa ini ra jnuꞌun Yandios nava ni ka kejaꞌa ka kandixia ra Cristo. Chi tu ka chaku ini ra jnuꞌun kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, ti vijna na kaka ndaa yo nava iyo maa ichi ya. Tu ka chaku ini ra jnuꞌun un. 


text:
Ko taka ga yɨvɨ ni ka kandixia jnuꞌun Yandios, chi ka iyo tuꞌva inijnuni i, chi ka jitu ini i ti ka skuaꞌa i jnuꞌun ya. Ti sɨkɨ un ni ka jnuu ini i ja sasɨɨn i nau kuu ja vaꞌa ti nau kuu ja kueꞌe.<pb/>


text:
Ja yukan kuu ja tukaa kanuu ja xndaku tuku ri jnuꞌun Yandios ja ni ka kutuꞌva ra undi nuu na ni ka kejaꞌa ka kandixia ra Cristo. Ti vijna kanuu ja na kutuꞌva ra ɨnga jnuꞌun sɨkɨ Cristo. Tukaa nandɨꞌɨ ja na xndaku ri ja na nakani ini ra nuu kuachi ra nava tu naa ra. Tukaa ga kanuu xndaku ri ja na kandixia ra jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. 


text:
Tukaa ga nandɨꞌɨ ja na xndaku ri jnuꞌun un nuu ra naa ra, xi sɨkɨ jnuꞌun skuanducha, xi jnuꞌun ja chaa yo ndaꞌa yo xini yɨvɨ, xi jnuꞌun sɨkɨ ja nandoto ndɨyɨ, xi jnuꞌun sɨkɨ ja jnaꞌnu ndatu yɨvɨ ja kuu. Tukaa ga kanuu kuu ja na xndaku ri jnuꞌun un nuu ra. 


text:
Ko vijna ti vaꞌa ga ja na xndaku ri tɨjnɨ ga jnuꞌun kanuu ja kuu sɨkɨ Cristo. Ti saꞌa yo yukan nu na kuaꞌa ya jnuꞌun kuchaku nuu yo tɨꞌlɨ ga. 


text:
<pb/>Chi ka iyo yɨvɨ ja ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. Ti ni ka xndoo ndixia i ichi kueꞌe ni ka jika i un nu ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo, chi ni ka nakuni i ja Yandios, Ya kancha andɨvɨ, ni kundaꞌu ini ya maa i. Ti suni ja ni ka niꞌin i Espíritu Santo. 


text:
Ti jnuꞌun Yandios ja kaꞌan sɨkɨ Cristo, ja ni ka nakuni vaꞌa i jnuꞌun un, ti ni ka jini i jniñu ñaꞌnu ga ja ni ka jnaꞌan i naa ni ka kejaꞌa ka kandixia i. Ti taka jniñu ñaꞌnu un na koo kuaꞌa ga ja kuu ɨnga kɨvɨ kii. 


text:
Ti sɨkɨ yɨvɨ un, nu na nakaka yata i ja tukaa ga kandixia i jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo, yukan ti tukaa ga kuu nandeokuñɨ i nuu jnuꞌun Yandios ja na nakani ini i nuu kuachi kaꞌnu un, chi kuu un nanu ja kankuachi tuku i jaꞌa Cristo ja tu kuu ya maa Seꞌe Yandios, nanu ja ɨɨn ni kuu i jiin yɨvɨ ja ni ka jatakaa ya nuu nda cruz. Ti sɨkɨ kuachi kaꞌnu un ni ka naa ini i ti tukaa ga ka ñukuu ini i Cristo, ti yukan kuu ja ka yɨsɨkɨnchaa i Yandios nuu taka ga yɨvɨ, chi skata i maa i yaku i nuu chitu un jiin jnuꞌun un. 


text:
Ti yɨvɨ un kuu i nanu ñuꞌun ja nu kuun sau nuu ti ndɨꞌɨ ni nducha un jiꞌi. Ko nu ni kuvaꞌa itu nuu, ti vaꞌa koo jiin taka chaa ka sajniñu nuu ñuꞌun un. Nu siaꞌan ti kusɨɨ ini Yandios jiin chaa un. 


text:
Ko nu nakuaꞌa mani iñu jiin ɨnga nuu yuku ndevaꞌa, yukan ti kachi chaa xiin ñuꞌun un ja vaꞌa ga na kayu jiin ndɨꞌɨ ja iyo nuu. Ti suni siukan jnaꞌnu ndatu yɨvɨ nu na nakaka yata i. Jiin jnuꞌun ndee ini ti kundee yo 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ taka roꞌo ñani, vasu kaꞌan ri taka jnuꞌun un jiin ra, ko ñukuu ndaa ini ri ja tu jnaꞌnu ndatu ra. Chi suꞌva ni chindee ya roꞌo jiin taka jniñu ni saꞌa ya ja kuu ra naa ra, ti jiin yukan ketaꞌu ra nuu ya. 


text:
Chi jini vaꞌa yo ja iyo ndaa kuɨtɨ ini Yandios. Ja yukan kuu ja tu naa ini ya taka jniñu vaꞌa ka saꞌa ra, nanu kundaꞌu ini ra ñani jnaꞌan ra, ja suni ka yɨꞌɨ da jiin Cristo, jiin ja ni ka junukuachi ra nuu da, ti siaꞌan siin ra jiin jniñu vaꞌa un. 


text:
Ko ndiyo ini ri ja na chuꞌun ini ra ti siin ra jiin jniñu vaꞌa un undi kɨvɨ na nakuaka Yandios roꞌo, ti sa kuñukuu ini ra ja niꞌin ra taꞌu ra nuu ya. 


text:
Ko tu kaꞌncha ini ra nanu ka saꞌa chaa kuxi un. Suꞌva kukutu ini naa ra ti siin jiin jnuꞌun ndaa Yandios siaꞌan nava ni ka kandixia ndaa sava yɨvɨ, ti ka siuku ndaa i, ti ketaꞌu i nuu Yandios nava ni chiso jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Na ni chisojnuꞌun Yandios nuu tata yo Abraham janaꞌan, ti ni ndakuniꞌin ya maa ya ja ni kaꞌan ndaa ya, chi tukaa ga nau ɨnga ndakuniꞌin ya ja kuñaꞌnu ga, chi maa ɨɨn ni ya kuu ja jaꞌa jandaa ya. 


text:
Ti ni kaꞌan ya: “Jandaa ndixia ja vaꞌa xaan na saꞌa ri roꞌo, ti saꞌa ri ja na ndukuaꞌa xaan jnaꞌan ra”, ni kachi Yandios jiin Abraham. 


text:
Ti nu na chisojnuꞌun taka yɨvɨ, ti ndakuniꞌin i sɨvɨ ɨɨn chaa kuñaꞌnu ga ja kuu maa i. Nu iyo ɨɨn jnuꞌun ndajnuꞌun i, ti nu ɨɨn chaa kaꞌan chisojnuꞌun da jiin sɨvɨ Yandios, yukan ti kukuee ni, ti tukaa ga ndajnuꞌun da. 


text:
<pb/>Ti yukan maa Yandios, viꞌi ga kuni ya ja na kenda ndijin ga taka jnuꞌun ni chiso ya, ja tu kuɨtɨ nakani yata ini ya sɨkɨ taka ja ni keyuꞌu ya ja kuaꞌa ya nuu i. Yukan ti ni chisojnuꞌun ya jiin i. 


text:
Jiin yukan chaku vaꞌa ini yo ja tu kuɨtɨ nakani yata ini ya. Ti jandaa kuu yukan chi ni chisojnuꞌun ndaa ya ja siuku ya jnuꞌun ya. Ja yukan kuu ja ni nama ya yoꞌo kɨvɨ na ni ka nakani ini yo, ti ni ka xndoo yo taka jnuꞌun ndevaꞌa nava ni kunchuku yo. Yukan kuu ja ka iyo jnuꞌun ndee ini yo. Ti ka ñukuu ndaa ini yo ja na siuku ya jnuꞌun ya nuu yo, ti na niꞌin yo taꞌu kuaꞌa ya nuu yo. 


text:
Ti ka ñukuu ini yo niꞌin yo taꞌu ja kuaꞌa ya nuu yo. Chi jandaa ndixia kuu ja ni jaꞌa ya jnuꞌun un nava tu na tuꞌu ini yo, nanu tu kanda ɨɨn barco nu na chiꞌi kunu yo ancla chii nducha, ti tu skanda barco un nu yɨꞌɨ ancla un. Ti siaꞌan kuu jnuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios nuu yo. Chi nu na kukutu ini yo ti kuñukuu ini yo ja kɨvɨ yo nuu kancha ya, nanu ni kɨvɨ sutu kuñaꞌnu un ichi jata saꞌma yɨndaka ini veꞌe ii Yandios. Chi vijna ti yoꞌo ja ka ñukuu ndaa ini yo ya, ti kuu kɨvɨ yo nuu kancha maa ya vijna. 


text:
Ti kɨvɨ ndixia yo, chi xnakan ni kɨvɨ Jesús ja kaꞌan ya jaꞌa yo. Ti siaꞌan kaꞌan ya, chi ja kuu saa ni ni nduu ya ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga, nau ni kuu sutu Melquisedec najanaꞌan. Kuu Jesús sutu nanu ni kuu Melquisedec<pb/>


text:
Ti maa Melquisedec ni kuu da rey ñuu Salem, ti ni kuu da sutu nuu Yandios kuñaꞌnu xaan. Ti ni jan nujnaꞌan da Abraham na vendii da nu ni kundee da ni ka kanaa da jiin taka ga rey un, ti jnuꞌun ni jikantaꞌu da nuu Yandios kuu ja na chindee ya Abraham. 


text:
Ti taka uxi ndajniñu ja ni skenchaa Abraham nuu taka rey un, ni jaꞌa da ɨɨn ɨɨn taka yukan nuu sutu Melquisedec. Ti sɨvɨ Melquisedec kuni kaꞌan “Rey ja saꞌa niña jniñu ndaa.” Ti suni nani da rey ñuu Salem, ti jnuꞌun Salem kuni kaꞌan “Rey saꞌa ja na kukuee.” Ti jiin yukan suni nani da: “Rey ni saꞌa ja ni iyo ndee, ni iyo sɨɨ ini yɨvɨ.” 


text:
Ti tu kaꞌan tutu ii Yandios jnuꞌun sɨkɨ Melquisedec ja ni iyo tata da, ni iyo nana da, ni tu ndenda ni ɨɨn jnaꞌan da janaꞌan. Ti suni tu kaꞌan nuu tutu ii nama ni kaku da, ni nama ni jiꞌi da. Chi ni kuu da sutu nanu kuu Jesús, Seꞌe Yandios, chi ja kuu saa ni ni siin jniñu da ja kuu da sutu. 


text:
<pb/>Ti kani ini taka ra naa ra nasa ni kuñaꞌnu Melquisedec, ja undi tata yo Abraham najanaꞌan. Suni ni kuñaꞌnu da, ko ni jaꞌa da ɨɨn ɨɨn ndajniñu nuu taka uxi ja ni kenchaa da nuu taka ga rey un. 


text:
Ti ja ka jini yo ja taka uxi ndajniñu ja ka niꞌin yɨvɨ, na kuaꞌa i ɨɨn ɨɨn nuu taka chaa ka kuu sutu, chaa ni ka kuu jnaꞌan Leví najanaꞌan. Ti siaꞌan ni kuu nava kaꞌan ley Moisés. Ti ni ka kiꞌin da nuu yɨvɨ vasu ka kuu i jnaꞌan da, vasu maa ɨɨn ni Abraham ni kuu tata da naa da. 


text:
Ti Melquisedec vasu tu ni kuu da jnaꞌan Leví janaꞌan, ti vasu siaꞌan, ko ni kiꞌin da ɨɨn ɨɨn nuu sɨkɨ taka uxi ja ni jaꞌa Abraham nuu da. Ti suni ni jikantaꞌu da nuu Yandios ja na chindee ya Abraham, vasu Abraham ni kuu maa chaa ni chisojnuꞌun ya nuu. 


text:
Ti vijna chi taka sutu ka kiꞌin da ɨɨn ɨɨn nuu sɨkɨ taka uxi ja ka ñavaꞌa yɨvɨ naa i, vasu taka sutu un suni kuū da, ti nasiaꞌa da jniñu da nuu ɨnga chaa. Ti Melquisedec suni ni kiꞌin da, ko ja sɨkɨ maa da chi kaꞌan tutu ii Yandios ja siin jniñu da nanu ja chaku da undi vijna. 


text:
Ti suni kuu kaꞌan yo ja Leví, chaa ni kiꞌin ɨɨn ɨɨn nuu taka uxi ndajniñu ka ñavaꞌa yɨvɨ, ti suni saꞌa yo ja nuu maa da ni kiꞌin Melquisedec ɨɨn ɨɨn nuu sɨkɨ taka uxi un. Chi ja ni jaꞌa Abraham nuu Melquisedec, ti yukan kuu ja suni ja ni jaꞌa da nuu maa Leví jiin tendɨꞌɨ jnaꞌan da ja kii. 


text:
Chi nuu jnaꞌan da ja ni xnukoo tata yo Abraham janaꞌan ni kuu Leví, ti vasu changa ga kaku da kɨvɨ ni ka ndejnaꞌan Melquisedec jiin Abraham. Ti nanu ja ni jaꞌa Leví uxi nuu ɨɨn ɨɨn un kuu ja ni jaꞌa Abraham. 


text:
<pb/>Ti nuu jnaꞌan Leví janaꞌan ni kii sutu Aarón jiin taka sutu ni kikoyo ga. Ti taka da ni ka xnaꞌan ley Yandios nuu yɨvɨ Israel janaꞌan. Sa ti ni kuu saꞌa ndixia da ja kendo ndaa yɨvɨ jiin ley un niku, ti va tukaa kanuu ja na nukuɨñɨ ɨnga nuu sutu ja kuu Aarón jiin taka ga jnaꞌan da. Ti ɨnga nuu sutu un kuu Cristo ja kuu nanu ni kuu Melquisedec. Chi sa ti ni ka siuku ndaa ndɨ kuɨtɨ da jiin taka jnuꞌun un, va ja ni ka kundaa taka yɨvɨ Israel niku. Va tu kanuu ja kii nukuɨñɨ ɨnga sutu nuu jnaꞌan Aarón, ko ja yukan suꞌva ni kii ɨnga sutu nanu ni kii sutu Melquisedec. 


text:
Nusa ti ni sama ndixia ley yukan, chi kaꞌan nuu tutu ii Yandios ja Jitoꞌo Jesús ni kuu ɨnga nuu sutu, ti ni kaku ya nuu ɨnga jnaꞌan da janaꞌan, ti nuu jnaꞌan da un ni kaku ya un, ni ɨɨn kuɨtɨ ɨnga sutu tukaa ni ka kenda un. 


text:
Chi jini vaꞌa yo ja nuu jnaꞌan Judá ni kaku Jitoꞌo. Ti sɨkɨ jnaꞌan un tu ni kaꞌan kuɨtɨ Moisés ja ni ka kuu i sutu. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ yukan jini vaꞌa yo ja Cristo ni nukuɨñɨ ya ja kuu ya ɨnga nuu sutu nanu ni kuu Melquisedec. 


text:
Ti tu ni kuu ya sutu ja ni ka kaku nuu jnaꞌan Leví nava ni kaꞌan ley janaꞌan, chi maa ya kuu sutu sɨkɨ ja ndiso ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu ja na kuchaku ya ja kuu saa ni, ti tu naa kuɨtɨ ya. 


text:
Chi sɨkɨ maa Jesús kaꞌan Yandios nuu tutu ii ya:<pb/>Kuu ra sutu ja kuu saa ni, nanu sutu Melquisedec. Ni kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti jniñu ni taꞌu ley janaꞌan ja kuu taka sutu, chi ni naa vijna, chi tu ni niꞌin jniñu ja kendo ja kuu saa ni. 


text:
Chi ley ni jaꞌa ya nuu Moisés, tu ni siuku ndaa kuɨtɨ un ja kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios. Ko vijna iyo ɨɨn jnuꞌun ndee ini jiin jnuꞌun kaꞌan ɨnga sutu un, chi jiin jnuꞌun un kuyajni yo nuu maa Yandios. 


text:
Chi taka chaa un, tu ni kachi maa Yandios ja na kuu da sutu. Chi nɨnɨ ja kuu maa Jesús ni kaꞌan kaji Yandios ja na kuu ya sutu, chi kaꞌan nuu tutu ii:<pb/>Ni chisojnuꞌun teyɨɨ Jitoꞌo Yandios, ti tu nakaka yata kuɨtɨ ini ya.<pb/>Kuu ra sutu ja kuu saa ni, nanu ni kuu sutu Melquisedec. Ni kachi tutu. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ jnuꞌun ni kaꞌan Yandios un, ni kenda ɨɨn jniñu vaꞌa ga ti ansu maa ley janaꞌan, chi maa Jesús ni siuku ndaa kuɨtɨ ya jnuꞌun teyɨɨ ni kaꞌan Yandios. 


text:
Ti taka ga sutu un, chi ni ka iyo kuaꞌa da, ko taka da ni ka jiꞌi, ti tu ni kuu kuñɨɨ da ja kuu saa ni. 


text:
Ja yukan kuu ja taka sutu un ni ka jiꞌi da, ko vijna maa Jesús tu kuú kuɨtɨ ya, ti kuñɨɨ ya ja kuu saa ni. Ti taka jniñu saꞌa ya tu naa, vanuxia chaku ya siaꞌan ni. 


text:
Ja yukan kuu ja ndiso jniñu ya ja na nama ya yɨvɨ ja na kuchaku i ja kuu saa ni nu na natuꞌva i nuu Yandios sɨkɨ jniñu ni saꞌa Cristo. Chi chaku ya siaꞌan ni ti kaꞌan ndaꞌu ya jaꞌa i nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan kuu ja ɨɨn sutu kuñaꞌnu xaan kuu Jesús ja ndiso jniñu ya nuu yo. Chi sutu ii kuu ya, ti tu iyo ni ɨɨn kuachi nuu ya, iyo ndoo kuɨtɨ ya, ti tu yɨꞌɨ ya jiin yɨvɨ ka saꞌa kuachi, chi kuñaꞌnu xaan ga ya ja kuu taka ga jniñu ñaꞌnu, undi nuu maa andɨvɨ kuñaꞌnu ya. 


text:
Ti maa ya tu nandɨꞌɨ ya ja saꞌa ya nanu ni ka saꞌa taka sutu ni ka kuñaꞌnu Israel janaꞌan, ja ni ka kɨvɨ da ni ka soko da kuɨtɨ ja kuu nuu kuachi maa da xnakan, ti ni ka soko da kuɨtɨ nuu kuachi yɨvɨ naa i. Chi ɨɨn jinu ni soko ya maa ya jaꞌa yo ja kuu saa ni. 


text:
Chi jiin ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ni ka nukuɨñɨ taka sutu ka kuñaꞌnu nuu yɨvɨ vasu ni ka saꞌa da kuachi, ti sɨkɨ un tu ni kuu ja siuku ndaa kuɨtɨ da. Yukan ti kuee ga ti ni kaꞌan Yandios. Ti jiin jnuꞌun ni kaꞌan ya yukan, ni jani ya Seꞌe ya ja na kuu ya sutu kuñaꞌnu ga, chi maa ɨɨn ni ya ni siuku ndaa kuɨtɨ ja kuu saa ni. Kaꞌan Jesús jaꞌa yo nuu Yandios ja iyo ɨɨn jniñu jaa<pb/>


text:
Ɨɨn ti jnuꞌun kanuu ga ja ni kaꞌan ri un kuu jaꞌa: ka ñavaꞌa yo ɨɨn sutu kuñaꞌnu nanu ni kaꞌan ri, ti kuñaꞌnu ya nuu andɨvɨ, chi kancha ya xiin Yandios nuu taꞌu maa Yandios jniñu kuñaꞌnu ga undi andɨvɨ. 


text:
Ti vijna kuu ya sutu undi andɨvɨ nuu junukuachi ya jaꞌa yo nuu maa veꞌe ii nuu Yandios. Ti maa Jitoꞌo Yandios ni saꞌa veꞌe ii un, ansu ɨɨn ɨɨn yɨvɨ, chi tu kaa un nanu kaa veꞌe ii janaꞌan ja ni ka saꞌa yɨvɨ. 


text:
Ti taka sutu ka kuñaꞌnu un ni jani Yandios ja na soko da ndajniñu jiin kuɨtɨ ja kuu taꞌu nuu Yandios. Ja siaꞌan kuu ja Cristo Jesús suni iyo naꞌiin ja ni soko ya nuu Yandios, chi maa ya kuu sutu. 


text:
Ko sa ti ni kuncha ga Jesús nuu ñuyɨvɨ jaꞌa niku, ti va tujaꞌi kuu ya sutu, chi ni ka iyo ga sutu ja ka soko da kuɨtɨ nava kaꞌan ley Moisés. 


text:
Ti jniñu ja ka saꞌa sutu Israel un, tu kejnaꞌan ɨɨn nuu jiin jniñu ñaꞌnu ga ja saꞌa maa Yandios, Ya kancha andɨvɨ. Yukan so ka natejnaꞌan da ja ka ndaku ini maa da nasa kuu nava ni xndaku Yandios nuu da. Ti siaꞌan kuu chi jini ndaa yo ja Yandios ni xndaku nuu Moisés na kɨvɨ ni kejaꞌa saꞌa da veꞌe nii najanaꞌan xaan, ti ni kachi ya: “Vaꞌa koto nchaa ra nasa saꞌa ra taka jniñu nava kaa taka ja ni xnaꞌan ri nuu ra undi xini yuku un”, ni kachi Yandios jiin da. 


text:
Ko vijna chi saꞌa Cristo jniñu ñaꞌnu xaan ga ansu ja ni ka saꞌa taka sutu un, chi ndiso ya jniñu nava iyo ɨɨn jniñu jaa ja vaꞌa xaan ga, chi jniñu un kuu jnuꞌun kaꞌnu ga ja ni chisojnuꞌun Yandios ja saꞌa ya. 


text:
<pb/>Chi ley ja kuu jniñu ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, nu ni siuku ndaa kuɨtɨ ni kuu, ti tukaa kanuu ja koo ɨnga jniñu, ko tu ni kuu siukan, 


text:
chi yɨvɨ Israel un tu ni ka siuku ndaa kuɨtɨ i jiin jniñu yoso nuu ley un. Chi ni kaꞌan Yandios jiin i nanu kachi tutu ii ya:<pb/>Kii kɨvɨ ja na nasaꞌa ri ɨɨn tratu jaa jiin yɨvɨ ñuu Israel jiin yɨvɨ ñuu Judá, kachi Jitoꞌyo Yandios.<pb/> 


text:
Ti tukaa koo nanu ni iyo jniñu ja ni saꞌa ri jiin taka tata i janaꞌan Israel na janaꞌan na ni keniꞌin ri yɨvɨ un nuu nación Egipto.<pb/>Ko tu ni ka siuku vaꞌa taka i jiin jniñu yoso nuu ley ni jaꞌa ri.<pb/> 


text:
Nusa ti suꞌva na koo jniñu nasaꞌa ri jiin yɨvɨ Israel vijna, undi na jaa kɨvɨ un.<pb/>Ti jaꞌa kuu jniñu, kachi Jitoꞌo Yandios.<pb/>Saꞌa ri ja na nukuꞌun inijnuni i ley ri, ti na saꞌa ri ja na kuñukuu ini i ti na kuandatu i nuu.<pb/>Yukan na ti kuu ri Yandios nuu taka i, ti maa i nduu yɨvɨ maa ri.<pb/> 


text:
Ti yɨvɨ un tukaa nɨnɨ kuu ja na xndaku nuu jnaꞌan i ja nau kuu maa Jitoꞌo Yandios.<pb/>Chi tendɨꞌɨ yɨvɨ un kuni ndaa i ja kuu ri Jitoꞌo, vasu kuu yɨvɨ kuachi xi yɨvɨ ñaꞌnu ga.<pb/> 


text:
Ti sɨkɨ jniñu jaa un kuu ja kuan kaꞌnu ini ri nuu kuachi i, ti tukaa ga ndaku niꞌin ri kuachi un, chi maa ri kuu Jitoꞌo Yandios.<pb/>Ti tukaa kankuachi ri ri sɨkɨ i ja sɨkɨ jniñu ndevaꞌa un. Ni kachi Yandios. 


text:
<pb/>Ti ja ni kaꞌan ya ja kuaꞌa ya ɨɨn jniñu jaa, kuni kaꞌan un ja tukaa kuajniñu jnuꞌun ja ni jaꞌa ya undi najanaꞌan. Ja yukan na ti jini yo ja ɨɨn ja ni ku tuꞌu, tukaa kuaniñu. Yukan chaku ini yo ja kuan kuyajni naa. Nasa ni ka chiñuꞌun yɨvɨ Yandios janaꞌan<pb/>


text:
Ti jnuꞌun najanaꞌan un ni taꞌu ndaa jniñu nasa chiñuꞌun yɨvɨ Yandios, jiin nasa koo seꞌe ii nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ti ni ka saꞌa i ɨɨn veꞌe ii ja ni ka saꞌa i jiin ñɨɨ, ti ni iyo uu veꞌe. Ti ini ɨɨn veꞌe ja nani veꞌe ii, ni kundichi ɨɨn candelero oro, jiin mesa oro ni kunchuku staa stila ii nuu. 


text:
Ti ini yukan ni iyo ɨɨn altar niña oro, nuu kayu suxia kutu vixi. Ti suni ni iyo ɨɨn jajnu nuu kañuꞌun ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ti nɨ tuꞌu sɨkɨ jajnu un ni ka nakuaka i niña oro, ti ini jajnu un kande ɨɨn tɨndoꞌo ja ñuꞌun ɨɨn nuu staa ii nani maná ja kuni kaꞌan staa ni kii undi nuu andɨvɨ. Ti suni yukan kande yujnu sutu ni kuñaꞌnu ni nani Aarón ja ni nenenduu yuku i, jiin laja yuu nuu yoso ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés. 


text:
Ti sɨkɨ jajnu un kanchuku uu nuu ángel ka iyo ndijin ja ka xnaꞌan ja yukan kancha maa Yandios kuñaꞌnu. Ti jiin ndijin i un ka jasɨ i nuu nɨñɨ kuɨtɨ kanchuku yuyu sɨkɨ jajnu un, ja yukan ni kuu nuu ni iyo jnuꞌun kaꞌnu ini Yandios nuu yɨvɨ. Siaꞌan ni kuu ko vijna tukaa kaꞌan yo jnuꞌun un. 


text:
<pb/>Ti na ni jinu taka un, ti nuu nuu ni ka kɨvɨ taka sutu ini veꞌe un ja ka saꞌa jniñu da ja ka kuu da sutu. 


text:
Ko ɨnga veꞌe ii xaan ga un, tu kuu kɨvɨ savaꞌa ni ga sutu xi savaꞌa ni ga yɨvɨ. Chi maa ɨɨn ni sutu kuñaꞌnu ga un kuu ja kɨvɨ ɨɨn vanuxi ni jinu ja kuu nɨ kuiya. Ti suni tu kuu kɨvɨ da nu tu iyo nɨñɨ kuɨtɨ ja soko ja nuu Yandios ja kuu nuu kuachi maa da jiin nuu kuachi yɨvɨ ni ka saꞌa naa i, ja tu ni ka jini i ja ni kuu ɨɨn kuachi. 


text:
Ti jiin jnuꞌun un ni xnaꞌan Espíritu Santo ja na ni iyo ga veꞌe ii nuu ñuyɨvɨ janaꞌan, ti tu iyo jnuꞌun ja kɨvɨkoyo yɨvɨ nuu ii xaan ga un. 


text:
Chi taka yukan kuu ja xnaꞌan nuu yo nasa kuu kɨvɨ vijna. Chi taka i ni ka soko ndajniñu ja kuu taꞌu jiin kuɨtɨ nuu Yandios, vasu tu ni kuu sandoo ɨɨn jinu ni inijnuni i. 


text:
Chi taka ja ni ka saꞌa i ini veꞌe ii janaꞌan un, ni kuu ja sɨkɨ yɨkɨ kuñu yo, nasa kaji yo, nasa koꞌo yo, nasa ndundoo yo. Ti ni jajniñu yukan undi ni kii Cristo jiin ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga, ja undi sa ti tukaa ga ni siin. 


text:
<pb/>Ti vijna chi ja ni kii Cristo, ti maa ya kuu sutu kuñaꞌnu xaan ga, chi ndiso ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu, ti ni niꞌin ya ja taka ja kuni kuaꞌa Yandios nuu yo. Ti maa ya kuu sutu nuu veꞌe ii ga undi andɨvɨ ja kuñaꞌnu ga ti vaꞌa ga, ansu veꞌe ii janaꞌan, chi ansu jiin ndaꞌa yɨvɨ ni kuu ja kachi yo ja nanu ñuyɨvɨ jaꞌa kuu. 


text:
Ti ja ni kɨvɨ ya nuu andɨvɨ nuu kancha Yandios nuu ii xaan ga, tu ni soko ya nɨñɨ ndixiꞌyu xi nɨñɨ chelu, chi ni jatɨ ya nɨñɨ maa ya na ni jiꞌi ya. Ti jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya un ni kuu ɨɨn jinu ni ja kuu saa ni, ja ni soko ya maa ya nuu Yandios ja sɨkɨ yo, ti sa ni kɨvɨ ya andɨvɨ. Ti siaꞌan ni nama ya yoꞌo ja na kuchaku yo ja kuu saa ni. 


text:
Ti ja na nundoo yɨvɨ un ni ka soko da nɨñɨ xndɨkɨ jiin nɨñɨ ndixiꞌyu, jiin chelu kuachi ja na kayu nuu altar un, kiꞌin da yaa un ti joso da sɨkɨ yɨvɨ ja na ndundoo i. Yukan na ti ndundoo tuku i ja chiñuꞌun i Yandios. Chi nava na ndundoo yɨvɨ un ti ka soko da nɨñɨ xndɨkɨ jiin nɨñɨ ndixiꞌyu, ti yaa chelu kuachi ja ni kayu nuu altar kuu ja joso da nuu taka yɨvɨ ja na ndundoo i, ti siukan ndundoo tuku i ja chiñuꞌun i Yandios. 


text:
¿Nu siaꞌan ni iyo, ti ansu ii ga nɨñɨ Cristo nu? Jandaa kuu ja ii ga, ko maa Espíritu ni chindee ja na siuku ndaa kuɨtɨ ya jniñu un, ti siaꞌan ni saꞌa Espíritu, chi ɨɨn ni kuu Espíritu jiin Cristo ja kuu saa ni. Ti jnuꞌun janaꞌan un ni jajniñu nɨñɨ taka kuɨtɨ. Ko kuñaꞌnu xaan ga jniñu ni saꞌa maa Cristo jiin nɨñɨ ya ja ni jatɨ ya na ni jiꞌi ya, chi jiin jniñu ñaꞌnu un ni sandoo Cristo yoꞌo naa yo nava tukaa kuncha kuachi yo jiin inijnuni yo, nava yukan na ti tukaa kundiyo ini yo ja saꞌa yo jniñu kueꞌe, ja sasɨɨn yo maa yo nuu Yandios, ti naa yo. Chi suꞌva ɨɨn jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo. Yukan saꞌa ja nɨnɨ na kundiyo ini yo saꞌa yo mani jniñu ja kuu nuu maa Yandios, chi maa ni ya kuu Ya chaku. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo ja ni jiꞌi ya, yukan kuu ja ndisojniñu ya nava ni iyo jnuꞌun jaa ja kancha ya maꞌñu sava jiin yo ja kuu nuu Yandios. Chi na ni jiꞌi ya ni chunaa ya taka kuachi yɨvɨ nava ni iyo jnuꞌun janaꞌan ja ni jaꞌa Yandios nuu Moisés. Ti jiin jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo na ni jiꞌi ya ni jaꞌa ya jandaa ja ni siuku ndaa kuɨtɨ ya jnuꞌun Yandios yukan nuu taka yɨvɨ ja kana ya, ti jnuꞌun un kuu ja kuaꞌa ya taꞌu nuu yɨvɨ un ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Chi jini yo ja ka iyo yɨvɨ ka saꞌa ɨɨn jniñu ja ka kaꞌan sɨkɨ yaji ja kuu seꞌe i, ti nijniñu un undi nu ni jiꞌi yɨvɨ xiin ñuꞌun un. Ti nu iyo ɨɨn jnuꞌun, jini yo ja nu ɨɨn chaa na saꞌa da ɨɨn tutu ja kaꞌan ja kuaꞌa da taꞌu seꞌe da, ti undi nuu ni jiꞌi da, sa niꞌin jniñu tutu un. 


text:
Ko nu ni chaku ga yɨvɨ xiin tutu un, ti changa ga kuajniñu, chi undi nu ja ni jiꞌi da, ti sa kuajniñu. 


text:
Ti ja sɨkɨ jnuꞌun janaꞌan un, suni ni ka jiꞌi kuɨtɨ, ti ni ka jatɨ tɨ nɨñɨ tɨ, ja jiin yukan ni kundaa nava kaꞌan jnuꞌun janaꞌan un. 


text:
Chi na ni kaꞌan Moisés nava ni iyo jnuꞌun yoso nuu ley un nuu ndɨꞌɨ nación Israel, ti ni kiꞌin da nɨñɨ chelu un jiin nɨñɨ ndixiꞌyu, sakanuu da jiin nducha, ti kiꞌin da ixi kuaꞌa, jiin yuku hisopo ti joso yuyu da nɨñɨ un sɨkɨ tutu ley Yandios jiin sɨkɨ tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i. 


text:
Ti ni kachi Moisés: “Jaꞌa kuu nɨñɨ ja kuaꞌa jandaa sɨkɨ jniñu ni saꞌa Yandios jiin yo”, ni kachi da. 


text:
Ti suni ni joso Moisés nɨñɨ un ini veꞌe ii ja ni kuu jiin ñɨɨ, jiin sɨkɨ taka ndajniñu ja ka jajniñu da ja ni ka chiñuꞌun da Yandios. 


text:
Ti ja sɨkɨ jnuꞌun janaꞌan un, ja yajni ndɨꞌɨ, chi kaꞌan ndaa ley Yandios ja na ndundoo jiin nɨñɨ kuɨtɨ. Chi nu tu katɨ nɨñɨ kuɨtɨ un, ti tu kuu kuankaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yɨvɨ un. Ni nasoko Cristo maa ya ja ni kenchaa ya kuachi yo 


text:
<pb/>Ti ja nava ni iyo jnuꞌun janaꞌan un, ti taka ndajniñu ni ka jajniñu da ini veꞌe ii, ja ni ndundoo jiin nɨñɨ kuɨtɨ un, tu ni ka nduu nava kaa nuu maa andɨvɨ. Chi ja na nduu nava kaa nuu andɨvɨ, ti nandɨꞌɨ un ɨɨn jniñu kanuu ga ja kuu taka jniñu ni kuu un. 


text:
Ti Cristo chi tu ni kɨvɨ ya nuu ɨɨn veꞌe ii ja ni saꞌa yɨvɨ, ja na saꞌa ya ɨɨn jniñu nanu ka saꞌa da ini veꞌe ii un najanaꞌan un. Chi jniñu janaꞌan un ni stuu ndaa ɨnga jniñu ñaꞌnu ga ja ni saꞌa Cristo, ti jiin yukan ni ka kendo ndaa yo nuu Yandios. Ti sɨkɨ jniñu ñaꞌnu un, ja ni kɨvɨ Cristo andɨvɨ nuu kancha Yandios, ti yukan kancha ya kaꞌan ya jaꞌa yo naa yo. 


text:
Ti maa sutu Israel ka kuñaꞌnu ga un ni ka kɨvɨ da naa kuiya ini veꞌe ii ja soko da nɨñɨ kuɨtɨ. Ko Cristo tu ni saꞌa ya siukan, ja soko ya maa ya tɨjnɨ jinu, chi ɨɨn jinu ni ni soko ya maa ya ja kuu tendɨꞌɨ yo. 


text:
Chi nu ni saꞌa Cristo siaꞌan nanu ni ka saꞌa sutu ni ka kuñaꞌnu ga nuu nación Israel un, ti va taka kuiya soko ya maa ya ja na kuū ya, undi na ni jankoo ñuyɨvɨ ti undi vijna ja kenchaa ya kuachi. Ti tuu, chi kɨvɨ ja kuan ndɨꞌɨ jaꞌa ni kenda ndijin ya ɨɨn jinu ni ja kuu saa ni, ti ni soko ya maa ya ja ni kenchaa ya kuachi yo, ja tukaa ga kuñaꞌnu kuachi un sɨkɨ yo. 


text:
Ti siaꞌan nanu ka jiꞌi yɨvɨ ɨɨn jinu ni, ti suni siaꞌan kii juicio ja xndichi Yandios i, ja na saꞌa ndaa ya taka jniñu ni ka saꞌa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, 


text:
ti suni siukan ni jiꞌi Cristo ɨɨn jinu ni ja ni soko ya maa ya ja ni nakiꞌin ya kuachi yɨvɨ naa i na ni ndoꞌo ya nundoꞌo. Yukan ti jaa ɨɨn kɨvɨ nu nchaa ndijin tuku ya ɨnga jinu, ko ansu ja soko ya maa ya ja na kenchaa ya kuachi, chi sa suꞌva kii nakinseꞌe ya yɨvɨ ka ndatu ja nchaa ya.<pb/>


text:
Ti ja sɨkɨ ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, so ni natejnaꞌan ja kuu ɨnga kɨvɨ kii, nu na siuku ndaa kuɨtɨ taka ja kaꞌan nuu ley un, ko maa ley un tu ni siuku ndaa kuɨtɨ. Ja siaꞌan kuu ja tu ni kuu ja saꞌa ndaa kuɨtɨ ley un ja taka yɨvɨ ka chiñuꞌun Yandios, na kendo ndaa i nuu ya ɨɨn jinu ni. Tu ni kuu siukan, chi taka yɨvɨ Israel un ni kuu ja ni ka soko i kuɨtɨ ja kuu kuachi i ndɨ kuiya ndɨ kuiya. 


text:
Chi tu ni kuu saꞌa ley un ɨɨn jinu ni ja na kendo ndaa i nuu Yandios. Chi nu ni ka siuku ndaa kuɨtɨ i ley un, ti va tukaa kuɨtɨ siin i ja soko i kuɨtɨ ja kuu nuu kuachi i ja kuu ɨɨn jinu ni ja na kendo ndaa i nuu Yandios, ti taka yɨvɨ ja kuni chiñuꞌun Yandios tukaa kankuachi kuachi un sɨkɨ i jiin inijnuni i. Ko nu tu ni kuu siaꞌan jiin ley janaꞌan un, 


text:
Ja yukan kuu ja na ni kii Cristo nuu ñuyɨvɨ, ti ni kaꞌan ya jiin Yandios:<pb/>Ja ni ka soko yɨvɨ kuɨtɨ, jiin ja ni ka soko i ndajniñu ja kuu taꞌu nuu ni.<pb/>Ko ansu nɨnɨ taka ndajniñu ja ni ka soko i un kuni ni.<pb/>Chi ni jaꞌa ni yɨkɨ kuñu maa na ja na soko na nuu ni.<pb/> 


text:
Chi tu ni jajnaꞌan ini ni ja ni ka jaꞌma i kuɨtɨ ja soko i tɨ, xi ja soko i savaꞌni ga ɨnga ndajniñu ja na kenchaa i kuachi i.<pb/> 


text:
Ja yukan kuu ja ni kachi na jiin ni: “Ko ndeꞌe ni, jaꞌa kancha na, ti iyo na ja na siuku ndaa kuɨtɨ na jniñu ja kusɨɨ ini maa ni, Tata na Yandios.<pb/>Chi siaꞌan ja yoso jnuꞌun un sɨkɨ na nuu tutu ii.” Ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ti xnakan ni kaꞌan ya ja ansu nɨnɨ ni jajnaꞌan ini Yandios ja ni ka soko i kuɨtɨ, jiin na ni ka soko i ndajniñu ja kuu nuu ya, ni ja kaꞌma i kuɨtɨ ja soko i ja na kenchaa kuachi i, vasu siukan ni taꞌu ley jniñu. 


text:
Yukan ti ni kaꞌan tuku ya: “Ko ndeꞌe ni, jaꞌa kancha na, ti iyo na ja na siuku ndaa kuɨtɨ na jniñu ja jajnaꞌan ini maa ni, Tata na Yandios.” Ti ja ni kaꞌan ya siukan ni saꞌa ya ja na jankuɨñɨ ja ka soko i taka kuɨtɨ, chi ni kachi ya ja soko ya maa ya. 


text:
Ti sɨkɨ yukan ni siuku ndaa kuɨtɨ Cristo Jesús jniñu ni tatu Yandios nuu ya nava na ndɨvɨkoyo yo jiin Yandios. Ti jniñu ja ni saꞌa Cristo Jesús kuu ja ni soko ya yɨkɨ kuñu maa ya ɨɨn ni jinu ja kuu saa ni. Ti jiin jniñu ñaꞌnu un ni ka kendo ndoo yo ja nduu yo yɨvɨ Yandios. 


text:
<pb/>Ti taka sutu yukan, chi ndɨ kɨvɨ ni ka sajniñu da nuu Yandios, ti taka ni jinu ni ka jaꞌni da kuɨtɨ ka soko da. Ti taka un tu kuu kuɨtɨ kenchaa kuachi yo. 


text:
Ko sutu jaa ja kuu maa Cristo Jesús, chi ɨɨn jinu ni ni soko ya maa ya nuu kuachi yo ja kuu saa ni. Ni sino ndɨꞌɨ ya jniñu un, ti sa ni ndaa ya nu andɨvɨ nuu kancha ya ndaꞌa kuaꞌa Yandios ja kuñaꞌnu ya. 


text:
Chi ja ni soko ya maa ya ɨɨn jinu ni, ti jiin yukan ni siuku ndaa kuɨtɨ ya ja kuu saa ni ja na kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios. 


text:
Suꞌva koo jniñu jaa ja saꞌa ri jiin yɨvɨ undi na jaa kɨvɨ un, kachi Jitoꞌo.<pb/>Na saꞌa ri ja na nukuꞌun inijnuni i ley ri. Ti na saꞌa ri ja na kundio ini i kuandatu i nuu jnuꞌun yoso nuu ley ri.<pb/> 


text:
Yukan ti kaꞌan tuku ya: Ruꞌu kuu ja kundaꞌu ini nuu i,<br/>ti kuankaꞌnu ini ri nuu taka kuachi i jiin taka jniñu kueꞌe ni ka saꞌa i. Ni kachi ya. 


text:
Nusa ti nu ja ni jankaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yo, ti tukaa ga iyo ni ɨɨn ja soko ga yo nuu Yandios ja kuu nuu kuachi yo. Ni nuña ichi kɨvɨ yo nuu Yandios 


text:
<pb/>Ja yukan ñani, ka iyo tuꞌva yo jiin jnuꞌun ndee ini, chi kuu kɨvɨ yo nuu ii xaan nuu kancha maa Yandios. Ti kuu kɨvɨ yo sɨkɨ ja ni jatɨ nɨñɨ Jesús jaꞌa yo. 


text:
Ja yukan ni jiña ya ɨɨn ichi jaa, ɨɨn ichi vaꞌa ga ja na jaa yo ti kuncha yo ja kuu saa ni, chi na ni jiꞌi ya ti ni teꞌnde saꞌma yɨndaka ja jasɨ veꞌe ii xaan ga ini veꞌe ii un, nuu ni kɨvɨ maa ɨɨn ni sutu kuñaꞌnu nación Israel. Ko vijna sɨkɨ ja ni jiꞌi Jesús, ti ni jiña ya ichi ja na kɨvɨ yo nuu ii xaan ga nuu kancha maa Yandios. Chi jandaa ndixia kuu ja kɨvɨkoyo yo kaꞌan yo jiin ya, ti ansu nɨnɨ maa ɨɨn ni sutu ni ka kuñaꞌnu najanaꞌan kɨvɨkoyo. 


text:
Ti sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ja ni saꞌa Jesús ja ni jiꞌi ya jaꞌa yo, ti ni nduu ya sutu kuñaꞌnu nuu yo, ti na ko ndoꞌo ndaa ini yo maa ya ja nuu kancha Yandios kaꞌan yo jiin ya, chi ñukuu ndaa ini yo ja kuantaꞌu ya yoꞌo. Chi ni sandoo Jesús inijnuni yo nava tukaa kuñukuu ini yo ja jnaꞌnu ndatu yo jiin kuachi yo. Ti suni sɨkɨ jniñu ni saꞌa Jesús ni sandoo ya yoꞌo, ti ni ka jaꞌa yo jandaa yukan nu ni ka janducha yo. 


text:
<pb/>Ja yukan kuu ja na niꞌin ndaa yo jnuꞌun kaꞌan yo, ja ka ndiyo ini yo niꞌin yo taꞌu nuu Yandios. Ti tu nakaka yata yo, chi suꞌva na siuku ndaa kuɨtɨ yo taka jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya nuu yo. 


text:
Ti na nakani ini yo nasa kuaꞌa yo jnundee ini nuu ñani jnaꞌan yo ja ka kundaꞌu ini jnaꞌan yo, ja suni kandixia i Jesús, ti na saꞌa yo niña jniñu vaꞌa. 


text:
Ti nɨnɨ na ndututu yo naa yo ja na chiñuꞌun yo ya, ti koto kaka yata yo nanu ka saꞌa sava i. Suꞌva viꞌi ga na kuaꞌa jnundee ini nuu jnaꞌan yo, ti siukan saꞌa yo, chi ja ka jini yo ja kuan kuyajni kɨvɨ kaꞌnu ga nuu ndenda ya. 


text:
<pb/>Chi ja ni chaku ini yo jnuꞌun vaꞌa Cristo Jesús. Ni kandixia ndaa yo jnuꞌun ya chi ni jantaꞌu yo, ko nu nɨnɨ ndoꞌo ini yo ja saꞌa yo kuachi ti xndoo yo jnuꞌun ya, ti tukaa ga ɨnga iyo ja kenchaa kuachi yo. 


text:
Ti tukaa ndo iyo ja nama sɨkɨ yo chi ni kuɨtɨ ini ya nuu yo, ti vijna so kundatu kaꞌnu yo ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan ga ja kii nuu yo kɨvɨ na chaa juicio, chi kii ñuꞌun ti kayu taka yɨvɨ ka jito uꞌu Yandios. 


text:
Chi undi janaꞌan nu ni ka saniꞌin ini yɨvɨ nuu ley Moisés, ti nu ka iyo uu xi uni yɨvɨ ka kankuachi sɨkɨ i, ti iyo ja na kuu i, ti tundo kundaꞌu kuɨtɨ ini nuu i. 


text:
<pb/>Nu siaꞌan ni kuu un, ti ¿nasa ndoꞌo ini ra sɨkɨ yɨvɨ ja ni ka kuxio nuu ichi Yandios? Na kondoꞌo xaan yɨvɨ un, chi ka jañu niꞌno i Seꞌe Yandios, ti ka skexiko i nɨñɨ ya ja ni jatɨ ya, ti jiin jniñu ñaꞌnu un ni kundaa kuɨtɨ jnuꞌun jaa un ja ni nakinseꞌe ya i. Ti nu na kuxio i nuu ichi ya, ti saꞌa ndevaꞌa i sɨkɨ Espíritu Yandios, ya saꞌa ja ka niꞌin yo jnuꞌun ya ja ni ka kandixia yo Cristo Jesús. 


text:
Chi ja ka jini yo ja maa Yandios ni kachi: “Maa ri na kuaꞌa ja kondoꞌo yɨvɨ nava kuu yaꞌu nu ja ni saꞌa i”, ni kachi ya. Suni ni kachi ya: “Maa Jitoꞌo na xndichi ndaa ya sɨkɨ kuachi yɨvɨ ni ka kachi ja ka yɨꞌɨ i jiin ya.” 


text:
<pb/>Ko nukuꞌun ini naa ra nasa ni kuu na ni nuña ndijin inijnuni ra ja ni ka kandixia ndaa ra jnuꞌun Cristo, ti ni ka jito ra nundoꞌo, ko ni ka kundee ra ti tu ni ka jika yata ra jiin jnuꞌun un. 


text:
Vasu ni ka kaꞌan ndevaꞌa yɨvɨ sɨkɨ ra ti ni ka ndoꞌo ra nuu chitu un jiin, ko sava ra tu ni ka yuꞌu ja kujiin jiin ra naa ra kɨvɨ ni ka jnaꞌan ra nundoꞌo. 


text:
Ti suni ni ka kundaꞌu ini ra nuu yɨvɨ ni ka iin vekaa ja sɨkɨ jnuꞌun Cristo. Ti ni ka iyo sɨɨ ini ra, tu ni ka ndɨꞌɨ ini ra ja ni ka kenchaa yɨvɨ taka ja ni ka ñavaꞌa ra. Ko tu ni ka nandɨꞌɨ ini da un chi viꞌi ga ni ka kusɨɨ ini ra ja ka jini ndaa ra ja viꞌi ga ka ñavaꞌa ra nuu Yandios, ti yukan tu naa kuɨtɨ, ti ansu ja ni ka kenchaa yɨvɨ un nuu ra naa ra. 


text:
Nusa ti koto sia ra jnuꞌun Jesús nava ni kandixia ndaa ra, chi kaꞌnu xaan ɨɨn taꞌu niꞌin ra ja sɨkɨ un. 


text:
Ti koto xndiꞌi ra ini ra, ti siuku ndaa jniñu ni taꞌu Yandios nuu ra, chi niꞌin ra taꞌu ja ni chisojnuꞌun ya. 


text:
Chi siaꞌan kaꞌan tutu ii Yandios:<pb/>Ja ni kuyajni ndaa kuɨtɨ ndenda Cristo ja ndiji ya, ti tukaa kukuee ya.<pb/> 


text:
Taka yɨvɨ ni ka kandixia ja ni jiꞌi Cristo jaꞌa i, nuu yɨvɨ un kachi Yandios ja iyo jnuꞌun kaꞌnu ini ya nuu kuachi i.<pb/>Ti yɨvɨ un ketaꞌu i nuu ya, ti kuchaku i ja kuu saa ni.<pb/>Ko nu na kaka yata i, ti tukaa ga kusɨɨ ini ri jiin i. Ni kachi Yandios. 


text:
Ko yoꞌo chi tu ka kuu yo nanu yɨvɨ ja ka jika yata, ti ka jnaꞌnu ndatu i. Chi ka kandixia ndaa yo jnuꞌun Cristo Jesús, ti niꞌin taꞌu yo ja kuchaku ja kuu saa ni. Jnuꞌun kandixia ndaa yo<pb/>


text:
Ti ja kandixia yo ɨɨn jnuꞌun kuu ja ñukuu ini yo niꞌin yo taka ja ndiyo ini yo. Suni ja kandixia yo jnuꞌun Yandios iyo ndaa jnuꞌun un ini yo ja iyo ndixia taka ja tu jaꞌi kuni yo vijna. 


text:
<pb/>Sɨkɨ ja kandixia yo jnuꞌun Yandios kuu ja ka ñukuu ini yo ja ni saꞌa ya ñuyɨvɨ jiin andɨvɨ, jiin nɨnɨ jnuꞌun ni kaꞌan ya. Ti jiin jniñu ñaꞌnu ndiso Yandios ja tu ni jini yo, ni jankoo taka ja jini yo vijna. 


text:
<pb/>Ti ɨɨn chaa ni nani Abel najanaꞌan sɨkɨ ja ni kandixia da jnuꞌun Yandios, ni kuu ja ni soko da ɨɨn ja vaꞌa ga nuu ya ti ansu Caín. Ja yukan kuu ja ni jaꞌa Yandios jandaa ja iyo ndaa ini da, chi ni jantaꞌu ya ja ni soko da kuɨtɨ nuu ya. Ti vasu ja ni jiꞌi da, ko ka ndakuniꞌin ga ya jnuꞌun da jiin yo undi vijna, chi chaa ni kandixia ndaa ni kuu da. 


text:
<pb/>Ti suni Enoc ni kandixia da jnuꞌun Yandios, ti ja yukan kuu ja ni nakiꞌin ya maa da kuanoꞌon da andɨvɨ, ti tu ni jiꞌi da. Tu ni ka jini yɨvɨ nachi kuaꞌan da chi so ni ndoñuꞌun ii da kuaꞌan da, chi kachi tutu ii ya ja undi na ti nakiꞌin ga Yandios maa da ni kusɨɨ ini ya jiin taka ja ni saꞌa da. 


text:
Ko nu tu kandixia yo jnuꞌun ya, ti tu kuu ja kusɨɨ ini ya jiin yo. Chi yɨvɨ ndiyo ini ja kotuꞌva i nuu Yandios, kanuu ja na kandixia ndaa kuɨtɨ i ja kusɨɨ ini ya jiin taka yɨvɨ ka nanduku ya. Ja yukan chi jandaa ndixia kuu ja kuaꞌa ya taꞌu nuu i ja kundaꞌu ini ya maa i. 


text:
<pb/>Ti suni Noé, ni kandixia da jnuꞌun ya na ni kachi ya ja koo nundoꞌo xaan vasu ti kuni ga da jiin nduchi da. Ja yukan kuu ja ni jandatu da ti ni saꞌa da ɨɨn barco kaꞌnu ja nani arca, ja na nama da nɨɨ jnaꞌan da ini veꞌe ja tu naa i. Ni kandixia da ti ni siuku da jniñu ni taꞌu Yandios. Jiin jniñu un ni kankuachi da sɨkɨ yɨvɨ ja na jnaꞌnu ndatu i. Ko maa Noé, ni niꞌin da taꞌu da chi ni kendo ndaa da nuu Yandios, chi ni kandixia da jniñu ja ni taꞌu ya nuu da. 


text:
<pb/>Ti suni Abraham, ni kandixia da jnuꞌun ni kaꞌan ya, ti ja yukan kuu ja ni jantaꞌu da na ni kaꞌan ya jiin da ja kiꞌin da ɨɨn ñuꞌun nuu kuaꞌa ya ja kuu taꞌu maa da jiin taka jnaꞌan da kikoyo yukan. Ti ni kee da kuaꞌan da vasu tu kujnuni ini da naa ichi kuaꞌan da. 


text:
Suni ja ni kandixia Abraham jnuꞌun ni chiso ya nuu da, ti yukan ni kuncha da nuu ɨɨn ñuꞌun ja ni chisojnuꞌun ya ja kuaꞌa ya nuu da, ko ni kuncha da un nanu chaa ñuu jika ja ni tɨꞌlɨ ñuꞌun da tu ni iyo. Ti ni kuncha da ini ɨɨn veꞌe ñɨɨ, suni seꞌe da Isaac jiin Jacob, chi ɨɨn nuu ni ka niꞌin da taꞌu ja ni chisojnuꞌun ya. 


text:
Chi ni ndiyo ini Abraham ja niꞌin da taꞌu da ja na kuncha da ñuu ja tukaa naa kuɨtɨ un, ɨɨn ñuu ja kutu ni jani maa Yandios na kɨvɨ ni saꞌa ya. 


text:
<pb/>Ja yukan, vasu ja ni kuñaꞌnu xaan Abraham, ko ñukuu ini da ja siuku Yandios jnuꞌun ni kachi ya. Ti ni iyo jnuꞌun ndee ini jiin da ja koo ɨɨn seꞌe da jiin ñasɨꞌɨ da Sara, vasu ja ni nchɨɨ xaan ña, ti ni ɨɨn seꞌe ña tu ni iyo na ni kunchuku kuachi ña. 


text:
Ti siukan ni kuu ja ni nakaya kuaꞌa xaan jnaꞌan Abraham vasu jaku ni ga na da niku. Ti jnaꞌan da ni ka ndukuaꞌa xaan nanu chuxini iin nuu andɨvɨ, xi nanu ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn ñɨtɨ ndiꞌi ja kaa yuꞌu mar ja tu kundee kuɨtɨ yo kaꞌu yo. 


text:
<pb/>Ti taka yɨvɨ un ni ka jiꞌi yɨ, vasu tu ni ka niꞌin i ja ni chisojnuꞌun Yandios, ko ni ka kandixia ndaa i maa taꞌu kaꞌnu ga ja ni chisojnuꞌun ya, ti ni ka chaku ndaa ini i ja kii ɨɨn kɨvɨ nuu kuu ndaa kuɨtɨ ga taka jnuꞌun un. Ti ni ka kusɨɨ ini i ni ka jito nchaa i ja ni chisojnuꞌun ya un. Chi ka jini vaꞌa i ja na ni kunchuku i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti changa ga niꞌin i taꞌu kaꞌnu ga un. Ja yukan ni ka kaꞌan i ja ka kuu i nanu yɨvɨ ñuu jika ka jikonuu nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ti taka yɨvɨ ja kaꞌan siukan, chi kachi ndaa i ja tu ñuꞌun ini i ja ñuyɨvɨ jaꞌa kuu ñuu i ja kuu saa ni. Chi suꞌva ka ndatu i ɨɨn ñuu vii ga ja kuu ñuu maa i. 


text:
Ko tuu, chi ka ñukuu ini i ja niꞌin i taꞌu nuu kuncha i ɨnga ñuu vaꞌa ga undi maa ñuu kande andɨvɨ. Ja yukan ni ka jandatu i jnuꞌun Yandios, ti tu kukanuu ya ja kuu ya maa Yandios nuu i, ti maa i ka kuu seꞌe ya, chi ja ni satuꞌva ya ɨɨn ñuu vii xaan nuu kunchuku i. 


text:
<pb/>Ni kandixia ndaa Abraham jnuꞌun Yandios. Ja yukan kuu ja ni jaꞌan da jiin Isaac ja na kin soko da yɨ, ti ni jito jnuni Yandios maa da. Ti ja iyo tuꞌva da ja soko da seꞌe da, vasu maa ɨɨn ni i kuu seꞌe yɨɨ da. 


text:
Ti Abraham, ja ñukuu ini da ja maa Yandios suni kuu naxndoto ya vasu yɨvɨ ni ka jiꞌi, (ti jaꞌa kuu kachi yo ja ni natava jaa da seꞌe nuu ñujiꞌi un.) 


text:
<pb/>Ti Isaac, suni ni kandixia ndaa da Yandios. Ja yukan kuu ja ni kachi da jini seꞌe yɨɨ da Jacob jiin Esaú ja nakaya xaan jnaꞌan da ja kuu kɨvɨ. 


text:
Ti Jacob, suni siaꞌan ñukuu ini da ja siuku Yandios jnuꞌun ni kaꞌan ya. Ja yukan kuu ja vasu yɨtuu da yujnu da ni ka chiñuꞌun da Yandios sɨkɨ ja ni siuku ya jnuꞌun ya nuu da. 


text:
<pb/>Ti suni José, na janaꞌan ni kandixia da jnuꞌun ni kachi Yandios. Ja yukan kuu ja nu kuan kuyajni kuū da, ti ni kachi da ja taka jnaꞌan Israel, jaa ɨɨn kɨvɨ ti kekoyo i nuu nación Egipto. Ti ni tatu da ja na kundaꞌa i yɨkɨ da undi ñuu nuu kɨvɨkoyo i kunchuku i. 


text:
<pb/>Ti na ni kaku Moisés, ti tata yɨ jiin nana yɨ ni ka kandixia da ja ndito Yandios maa i. Ti ja yukan ni kuu ja ni ka jito saꞌyɨ tata i maa i nuu uni yoo, chi ni ka jini da ja ni kuu yɨ ɨɨn suchi vaꞌa xaan. Ti tu ni ka yuꞌu da jniñu ni taꞌu rey Egipto un ja na kuū taka suchi yɨɨ kuachi nación Israel. 


text:
Ti maa Moisés ni kandixia da jnuꞌun ni kachi Yandios nuu yɨvɨ ya. Ti ja yukan kuu ja nu ni jaꞌnu da, ti tu ni jaꞌa da jnuꞌun ja kuu da seꞌe ñaꞌan kuu seꞌe sɨꞌɨ rey Egipto. 


text:
Chi ni kuu ini da ja kɨꞌɨ da jiin yɨvɨ ñuu Yandios ja na kondoꞌo da jiin taka jnaꞌan da un, ja ka kuu yɨvɨ Israel ja ni nakaji ya ja na kendo kuu maa yɨvɨ ya. Ti yɨvɨ ñuu Egipto ni ka jito uꞌu nuu yɨvɨ Israel, ko ni kuu ini Moisés ja na kondoꞌo da jiin i, ti ansu ja na saꞌa da kuachi. Ti kuxio da nuu i ja kusɨɨ ini da ja kuu nu na kɨvɨ da jiin yɨvɨ rey Egipto. 


text:
Chi ni saꞌa da nanu ja kanuu ga ja na kondoꞌo da, ja na kaꞌan ndevaꞌa yɨvɨ sɨkɨ da, nanu kaꞌan ndevaꞌa yɨvɨ sɨkɨ Cristo ja taji Yandios ɨnga kɨvɨ ja na saꞌa ya jniñu ñaꞌnu. Chi ni ndoꞌo ini da ja kanuu ga ja na kondoꞌo da, ti ansu ja niꞌin da taka nuu ja iyo nuu nación Egipto ti kuu riku da. Chi ñuꞌun ini da ja maa Yandios kuaꞌa taꞌu da ja iyo andɨvɨ. 


text:
Ti siaꞌan ni kandixia da jnuꞌun ni kachi ya nuu yɨvɨ ya, ti ja yukan ni kuu ja ni kee da nación Egipto ti kuaꞌan da. Ko tu ni yuꞌu da ja kuɨtɨ ini rey Egipto un nuu da. Chi suꞌva ni kundee da jiin taka jniñu da, chi ni chaku inijnuni da nau kuu maa Yandios vasu tu ni jini da ya. 


text:
<pb/>Ti siukan ni kandixia da jnuꞌun ni kaꞌan Yandios. Ja yukan na ti ni kachi da ja na kaꞌni yɨvɨ Israel ɨɨn lelu, ja ni nani lelu pascua. Ti jiin yukan ni xnukoo da viko pascua ja kuu nación Israel. Ti ni taꞌu da jniñu ja na koso yuyu i nɨñɨ tɨ jika sɨꞌñɨ yuxeꞌe jiin yujnu xini sɨꞌñɨ un, nava nu ni yaꞌa ángel Yandios ja kaꞌni ya taka seꞌe yɨvɨ ñuu Egipto, ti tu kaꞌni ya seꞌe ñaꞌnu nuu yɨvɨ Israel. Ti yukan ni kejaꞌa viko pascua un nuu nación Israel. 


text:
Ti sɨkɨ ja ni ka kandixia yɨvɨ Israel jnuꞌun Yandios ni kuu ja ni ka yaꞌa da nuu nducha mar, chi ni jiña ya ɨɨn ichi maꞌñu nducha Mar Kuaꞌa un, ti yukan ni ka yaꞌa da, ti ni ka kejiyo da nuu ñuꞌun ichi. Ti suni siukan ni ka ndoꞌo ini chaa Egipto un ja yaꞌa da niku. Ko ni nasia ya nducha mar un sɨkɨ da, ti tendɨꞌɨ da ni ka jiꞌi. 


text:
<pb/>Ti ni kandixia yɨvɨ Israel jniñu ni saꞌa ya. Ja yukan kuu ja ni nduva nama ndiꞌyu yuꞌu ñuu Jericó, na ni ka jikonduu da uxia kɨvɨ jata nama un. 


text:
<pb/>Ti Rahab, vasu ni kuu ña ɨɨn ñaꞌan sɨɨ ini, ko ni kandixia ña jnuꞌun ni kaꞌan ya nuu yɨvɨ Israel. Ti ja yukan kuu ja ni chindee ña taka chaa Israel ja ni ka jito yuꞌu nasa iyo ñuu ña. Ti siaꞌan tu ni jiꞌi ña jiin yɨvɨ ñuu ña un, ja ni ka kuu niꞌin ini i nuu jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>¿Ti ndo kaꞌan ga ri nusa? Chi tu kundee kuja ri ja kani ri jnuꞌun sɨkɨ chaa ñaꞌnu janaꞌan nanu Gedeón, Barac, Sansón, Jefté, David, Samuel jiin taka ga chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios undi najanaꞌan. 


text:
Ti taka da ni ka kandixia ja saꞌa ya jaꞌa da. Ja yukan kuu ja ni ka kundee da ni ka kanaa da jiin taka ñuu ka kuñaꞌnu, ti vaꞌa ni ka taꞌu da jniñu nuu ñuu un. Ti ni ka kuu ndee ini nu ni chiso ya ja chindee ya maa da naa da. Ti nuu sava ga da, ni jasɨ ya yuꞌu ndɨkaꞌa un ja tu ni ka yaji tɨ da. 


text:
Ti sava ga da, ni ka jito uꞌu yɨvɨ da, ti ni ka jaꞌa i ɨɨn nundoꞌo kuu da ja na kayu da, ko tu ni ka kayu kuɨtɨ da nuu ñuꞌun un vasu kanda kuaꞌan, ti sava da ni ka kaku ja tu ni ka jiꞌi da jiin yuchi. Ti sava ga da ni ka naniꞌin ndee ini da ja tukaa ga naa da ja niꞌin teyɨɨ ni iyo nuu guerra un, ti ni ka kundee da jiin soldado taka ñuu jika un ja ni ka jito uꞌu maa da. 


text:
Ti sava ñasɨꞌɨ un, ni ka nandoto seꞌe ña na ni ka jiꞌi i. Ti sava ga yɨvɨ ni ka kandixia jnuꞌun ya, ni ka ndoꞌo xaan i sa ni ka jiꞌi i, chi tu ni ka jaꞌa i jnuꞌun ja kuxio i nuu ichi Yandios ti kaku i, chi ni ka ñukuu ini i ja kanuu ga ja na naxndoto ya i ti na niꞌin i taꞌu vaꞌa xaan ga ja na kuchaku i ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Ti sava ga i ni ka saꞌa kata yɨvɨ nuu i ja ni ka kuu ichi ini nuu i, ni ka jaꞌa tau i. Ti undi jiin cadena ni ka juꞌni ndaꞌa i, ti ni ka chondee i vekaa. 


text:
Ni ka jaꞌa yɨvɨ yuu xini i, ti ni ka jaꞌnchaa sava maa i jiin sierra, ni ka jito xaan i nundoꞌo un. Ti ni ka jaꞌni maa i jiin yuchi. Ni ka jikonuu i yayukan, ti ni ka ñuꞌun i mani ñɨɨ rɨɨ jiin ñɨɨ ndixiꞌyu. Ni ka yaku ndaꞌu i sɨkɨ nundoꞌo un ja ni ka ndoꞌo ka nene i. Ni ka ndɨꞌɨ xaan ini i jiin taka jniñu kueꞌe. 


text:
Ti vaꞌa xaan ga yɨvɨ ni ka kuu i ansu taka ga yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti vasu siukan ko ni ka ndikun yɨvɨ jata i ja ni ka jikonuu ndaꞌu i undi nuu ñuꞌun teꞌe. Ti ni ka nchaa i chii yuku. Ni ka nchaa i yau kava jiin yau chii ñuꞌun. 


text:
<pb/>Ti taka yɨvɨ jaꞌa, vasu ni jantaꞌu Yandios maa i ja ni kandixia nɨ ini i jnuꞌun ni kachi ya ja saꞌa ya jaꞌa i. Ko tu ni ka niꞌin i ɨɨn taꞌu kaꞌnu un. 


text:
Chi ni satuꞌva ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu xaan ga, ti yukan ni saꞌa Cristo jiin yo, nava ɨɨn jinu ni niꞌin i ɨɨn taꞌu kaꞌnu ga jiin yo naa yo. Na kuñukuu ini yo maa Jesús<pb/>


text:
Yukan kuu ja ka iyo kuaꞌa yɨvɨ ni ka ñukuu ndaa kuɨtɨ ini nuu jnuꞌun ni kachi Yandios, ti yukan na ndeꞌe na koto nchaa yo nasa ni ka kandixia ndaa chaa janaꞌan un naa da. Ti na sandee ini yo kundandikun yo maa ichi ja ni jaꞌa Yandios ja na kunchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti na xndoo yo taka kuachi ja sakanuu ini yo, chi yukan kuu ja xnañaꞌan nuu yo ti jasɨ ichi kiꞌin yo. 


text:
Ko nu ñukuu ini yo ja siuku ndaa yo ichi un, ti kuni ja na kandixia ndaa kuɨtɨ yo maa Jesús ti na kuandatu yo jnuꞌun ya. Chi maa ɨɨn ni Jesús ni saꞌa jniñu ñaꞌnu un ja na ketaꞌu yo nuu ya nu na kandixia yo maa ya, ti maa ya na saꞌa ja na siuku ndaa kuɨtɨ yo jnuꞌun kandixia yo. Ti na kundandikun yo Jesús. Na ni kee ya vaji ya andɨvɨ, ni kusɨɨ xaan ini ya, chi ni ndiyo ini ya ja kondoꞌo konene ya ti kuu ya nuu ndaꞌa cruz nava na sinu ya jniñu vaji ya ti nduñaꞌnu ya jiin Yandios. Ja yukan tu ni kukanuu kuɨtɨ ya ja siaꞌan kuu ya, vasu un nu siaꞌan na kuu ɨɨn yɨvɨ ti kutaꞌu i jnuꞌun kanuu. Ti yukan ni nukoo ya ndaꞌa kuaꞌa Yandios ti ni nduñaꞌnu ga ya yukan. 


text:
<pb/>Ti kani ini naa ra nasa ni tava xaan ini Jesús ja ni ndoꞌo ni nene ya nuu ndaꞌa yɨvɨ ndevaꞌa ja ndevaꞌa kuɨtɨ ni ka saꞌa i jiin ya. Ja yukan na ti koto kuita ini ra ja nandɨꞌɨ ini ra. Ti tu kaka yata ra nuu ichi ya sɨkɨ nundoꞌo. 


text:
Ti xi ja ni ka naa ini ra naa ra ja kaꞌan tutu ii Yandios ja jaꞌa ya jnuꞌun ndee ini, ja ka kuu ra seꞌe ya, ti kachi ya:<pb/>Seꞌe, koto skexiko ra nundoꞌo jaꞌa Jitoꞌo roꞌo, ja na najista ya roꞌo.<pb/>Ti koto kukuiꞌya ini ra nu na kaꞌan ya nuu ra, chi siaꞌan ti kuu ndee ini ra kundikun ra ichi ya.<pb/> 


text:
Chi kundaꞌu ini Jitoꞌo taka yɨvɨ mani ya jiin, ja yukan kuu ja najista ya i.<pb/>Ti jaꞌa ya nundoꞌo nuu taka yɨvɨ nakiꞌin ya ja kuu seꞌe ya. 


text:
Nusa ti sandee ini ra naa ra nu na kuaꞌa Yandios nundoꞌo roꞌo, chi saꞌa ya jiin ra nanu saꞌa ɨɨn tata jiin seꞌe da. Chi tu ni ɨɨn seꞌe iyo ja tu kuaꞌa tata i yujnu xii maa i. 


text:
Chi nu tu kuaꞌa ya jaa kondoꞌo ra, nusa ti kuu ra nanu ɨɨn seꞌe ndaꞌu, ti va ansu seꞌe maa ya kuu ndixia ra nu siaꞌan. Chi taka ja kuu seꞌe ya yukan jaꞌa ya ja na kondoꞌo i. 


text:
Ti suni tata yo ñuyɨvɨ jaꞌa, suni ni ka jaꞌa da nundoꞌo yoꞌo, ti sa ni ka jandatu yo nuu da. Ti ansu kanuu ga maa Tata yo Yandios ja na kuantaꞌu yo nuu ya ja jaꞌa ya nundoꞌo yoꞌo, ja maa ya kuu ja ni jaꞌa inijnuni yo. Ti suni maa ya saꞌa ja na kuchaku yo ja kuu saa ni. 


text:
Ti tata yo ñuyɨvɨ jaꞌa, ni jaꞌa da nundoꞌo yoꞌo ja kuu jaku ni kɨvɨ, nasa ni kuu ini maa da. Ko maa Yandios chi jaꞌa ya ɨɨn nundoꞌo nuu yo nanu kuu un ja vaꞌa ga ja na kendo vaꞌa ga yo nuu ya, chi jiin yukan kuñukuu ini yo ja ndundoo yo nanu iyo ndoo kuɨtɨ maa ya. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu ja tu kusɨɨ ini yo nundoꞌo xaan yo un, chi suꞌva kukuiꞌya ini yo nuu jnaꞌan yo nundoꞌo un. Ko jiin jnuꞌun kuiꞌya ini un ti kutuꞌva yo ja na kaka ndaa yo ichi maa Yandios, ti kukuee kaka sɨɨ yo ichi ya. Koto ma skexiko yo jnuꞌun Yandios 


text:
<pb/>Ti roꞌo naa ra, koto saꞌa ra nanu ka saꞌa chaa ja ka kuita ii ndaꞌa da ti yijin xini jitɨ da, ja tu ka kundee da jiin nundoꞌo un. 


text:
Ti kukutu ini ra kaka ndaa ra nuu ichi Yandios nava na kuñɨɨ ra ichi un, ti tukaa kɨvɨ nduu ra jiin kuachi. 


text:
<pb/>Ti kukutu ini ja na kunchuku mani ra jiin taka yɨvɨ, ja na koo ndoo koo ini ra nuu Yandios. Chi tu kuu kuɨtɨ kɨvɨ ɨɨn yɨvɨ nuu maa Jitoꞌo nu tu xndoo i jniñu kueꞌe saꞌa i. 


text:
Koto jnaꞌan naa ra nava tu yuji ra ti xndoo ra jnuꞌun vaꞌa ja jaꞌa Yandios. Suꞌva vii vii xndaku nuu jnaꞌan ra nava na kendajiyo ndaa na jiin jnuꞌun Yandios. Ti koto ni ɨɨn ra naa ra nandeokava ini ti stɨvɨ ra nuu jniñu vaꞌa un nanu saꞌa yuku jatu un ja tu jaꞌa jnuꞌun kuaꞌnu itu yo. 


text:
Ti koto kusɨkɨnchaa jnaꞌan ra ja kiꞌin ra sɨkɨ jnuꞌun sɨɨ ini. Koto kusɨkɨnchaa ra siaꞌan ti skexiko ra jnuꞌun Yandios jiin jniñu kueꞌe un, nanu ni skexiko chaa Israel janaꞌan ja nani Esaú. Chi ja sɨkɨ ɨɨn koꞌo ndeyu ni jikan da nuu ñani da, ti ni sama da yaji da ja ni kuu da chaa nuu nuu tata da, chi Esaú ni kuu chaa nuu. Chi sɨkɨ ja kuu da chaa nuu, ni niꞌin ga da ichi niku. Ko sɨkɨ ɨɨn koꞌo ndeyu ti ni xiko da ndɨꞌɨ un. 


text:
Ti taka ra ka jini ja kuee ga, sa ni jini da ja kuaꞌa tata da yaji kutaꞌu da ja kuu da chaa nuu. Ti tukaa ni kuu yukan, chi ni kendo kuiꞌya da ti tukaa ni jaꞌa tata da yaji nuu da. Chi tu ni nijniñu ja ni nakani ini da, vasu ni ndeꞌe da. 


text:
<pb/>Ko maa ra naa ra ja ka kandixia ra Cristo, koto jnaꞌan ra nanu ni jnaꞌan yɨvɨ Israel janaꞌan na ni kunchuku i nuu yuku Sinaí. Ti ni ka jini ndijin i ja ni kayu ñuꞌun nuu yuku Sinaí un, ti nuu i ni kuñaa kuɨtɨ, ti ni kee tachi sau xaan. 


text:
Niꞌin xaan ni tɨvɨ ɨɨn ndɨkɨ, ti ni kaꞌan Yandios jiin ndusu ya. Ti yɨvɨ Israel janaꞌan un ja ni ka jini soꞌo i ja kaꞌan ya, ni ka kandaꞌu i ja tukaa kaꞌan ga ya jiin i. 


text:
Ti ni ka yuꞌu xaan i jiin jnuꞌun ni taꞌu ya jniñu nuu i, chi ni kaꞌan ya: “Vasu ɨɨn kuɨtɨ nu na kɨvɨ tɨ yuku jaꞌa, ti kaꞌni ra tɨ jiin yuu”, ni kachi ya. 


text:
Ti sɨkɨ ja iyo xaan kuu taka ja ni ka jini i, ti undi Moisés suni ni kaꞌan da: “Nɨꞌɨn ri ja yuꞌu ri”, ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni ka jnaꞌan yɨvɨ Israel janaꞌan na ni jaꞌa Yandios ley ya nuu i nuu yuku Sinaí. Ko maa ra naa ra, sɨkɨ ja ka kandixia ra Cristo, kuu kɨvɨkoyo ra nuu maa Yandios ja nani yuku Sión jiin ja nani ñuu nuu kancha maa Yandios chaku jiin ja nani ñuu Jerusalén kande andɨvɨ, nuu kanchuku kuaꞌa xaan mil ángel ti ka kusɨɨ xaan ini i ka kanajaa i Yandios. 


text:
Kuu kɨvɨkoyo ra jiin taka yɨvɨ ka kandixia ja ni ka kɨvɨ i nuu ka kututu yɨvɨ ka kandixia ja ka kuu i seꞌe Yandios, chi iyo lista i nuu andɨvɨ. Ti kɨvɨ ra nuu Yandios, ya nasaꞌa ndaa kuachi tendɨꞌɨ yɨvɨ, nuu kanchuku yɨvɨ ni ka jika ndaa ichi Yandios nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi vijna ja ni ka ndundoo kuɨtɨ i nuu ya. 


text:
Ti ja ni ka kɨvɨ ra nuu Jesús, ja maa ya kuu ja ndiso jniñu ɨɨn jnuꞌun jaa un, chi kancha ya maꞌñu sava jiin yo ja kuu nuu Yandios. Ti kaꞌnu ga ɨɨn jniñu ni saꞌa nɨñɨ Jesús ja ni jatɨ ya jaꞌa yo, ansu nɨñɨ chaa janaꞌan ni nani Abel ja ni kaꞌan kuachi nuu Yandios. 


text:
<pb/>Nusa ti koto ma skexiko ra jnuꞌun kaꞌan ya jiin ra naa ra, chi yɨvɨ tu ni ka jandatu na ni kaꞌan ya jiin i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, tu ni ka kaku i, chi ni jaꞌa ya nundoꞌo nuu i. Ti xaan ga ko ndoꞌo yo nu tu kuandatu yo nuu ya ja ni taji ya jnuꞌun ya nuu yo undi andɨvɨ. 


text:
Chi na ni kaꞌan Yandios undi nuu yuku Sinai un, ni nɨꞌɨn ñuyɨvɨ. Ko vijna chi kachi ya: “Ɨɨn ni ga jinu na kɨsɨ ri ñuyɨvɨ ko ansu maa ni ñuyɨvɨ, chi suni taka ja iyo andɨvɨ”, kachi ya. 


text:
Ti ja ni kachi ya ja “ɨɨn ni ga jinu un”, ni chaku ini yo ja chajiyo ya taka ja tu iyo kutu, ti kendo taka ja iyo kutu ja kuu saa ni, chi ja kachi maa ya kuu. 


text:
<pb/>Ti taꞌu kuaꞌa ya nuu yo ja na taꞌu yo jniñu jiin ya ja kuu saa ni, ja iyo kutu un. Ja yukan ti na nakuantaꞌu yo nuu ya, na chiñuꞌun yo maa ya, na kuaꞌa yo ja yɨñuꞌun ya, nava na kusɨɨ ini ya jiin yo. 


text:
Siukan na chiñuꞌun yo Yandios naa yo, chi xaan ini ya jiin taka jniñu ndevaꞌa, ti kuu ya nanu ɨɨn ñuꞌun ja xnaa ndɨkuɨtɨ ja tu vaꞌa un. Nasa kendo vaꞌa yo nuu Yandios<pb/>


text:
Koto naa ini ra ja kanuu ja na kuanuu ra veꞌe nuu yɨvɨ jikonuu, chi iyo jinu ja siaꞌan ni ka jaꞌa nuu yɨvɨ veꞌe i, ti tu ka jini i ja maa tajnu Yandios ka kuu ja ni ka jaꞌa nuu i veꞌe nuu un. 


text:
<pb/>Koto naa ini ra ja chindee ra yɨvɨ kaꞌiin vekaa, chi saꞌa ra ja suni yɨndiꞌyu ra jiin i ini vekaa un. Suni koto naa ini ra taka jnaꞌan ra ja ka ndoꞌo i ndaꞌa yɨvɨ, ja suni siukan ndoꞌo maa ra nundoꞌo un. 


text:
<pb/>Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ni ka nandaꞌa, na kuaꞌa ja yɨñuꞌun nuu jnaꞌan i sɨkɨ ja ɨɨn ni ka kuu i, ti koto ma kusɨkɨnchaa jnaꞌan ra. Chi maa Yandios saꞌa ndaa ya kuachi taka yɨvɨ ka saꞌa savaꞌni ga jniñu kueꞌe un jiin yɨkɨ kuñu i, yɨvɨ ja ka yɨsɨkɨnchaa jnaꞌan jiin ɨnga ñasɨꞌɨ xi jiin ɨnga chaa. 


text:
<pb/>Koto kundiyo ini ra xuꞌun, chi na kuu sɨɨ ini ra jiin nɨnɨ ja ñavaꞌa ni ra. Chi maa Yandios ni chisojnuꞌun ya ja chindee ya na ni kaꞌan ya: “Tu sia kuɨtɨ ri roꞌo, ni tu xndoo kuɨtɨ ri roꞌo”, ni kachi ya. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja iyo jnuꞌun ndee ini jiin yo. Ja yukan kuu kachi yo:<pb/>Maa Jitoꞌo kuu ya chindee ruꞌu, ti tu koyuꞌu ri savaꞌni ga jniñu ndevaꞌa na saꞌa yɨvɨ sɨkɨ ri. Kachi yo. 


text:
<pb/>Ti chuꞌun vaꞌa ini naa ra sɨkɨ chaa ni ka xndaku jnuꞌun Yandios nuu ra, chi vii xaan ka jika da nuu ichi Yandios nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti siaꞌan saꞌa ra naa ra nanu ni ka saꞌa chaa un ja ni ka kandixia ndaa kuɨtɨ da jnuꞌun Yandios. 


text:
Ti na kukutu jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús jaꞌa yo, ti ni kendo ndaa kuɨtɨ ja kuu kɨvɨ vijna, ti ja kuu saa ni, chi undi na janaꞌan ja iyo ya, ti ɨɨn ni kuu maa ya vijna. Ti siaꞌan koo ya ja kuu nɨ kɨvɨ vaji, ti tu naa ya. 


text:
Ti koto kandixia ra ɨɨn jnuꞌun ja tu kejnaꞌan jiin maa jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. Chi suꞌva na kukutu ini ra jiin mani jnuꞌun ndaa kuɨtɨ ja ka kandixia ra, chi jnuꞌun un kuu ja ni kundaꞌu ini Yandios yoꞌo, sɨkɨ jniñu ni saꞌa Cristo Jesús. Ti jiin jnundee ini Yandios kunchuku ra ñuyɨvɨ jaꞌa, ko ansu jnundee ini Yandios kuu nu na siuku ra jnuꞌun kaꞌan ja iyo ɨɨn nuu ni ndeyu kaji ra naa ra. Ti koto chunsoꞌo ra jnuꞌun un, chi tu chindee un yɨvɨ ja na kunchuku vaꞌa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ko maa yo, chi ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo ja ni soko ya maa ya jaꞌa yo. Ti taka sutu ka soko nanu jnuꞌun ley janaꞌan un, ka soko da ndajniñu ini veꞌe ñɨɨ Israel. Ti tundo kuɨtɨ ja niꞌin da nuu Yandios, chi Cristo kuu ja ni soko ya maa ya ja kuu yoꞌo. 


text:
<pb/>Ti maa sutu kuñaꞌnu ga nuu nación Israel, ni ka soko da nɨñɨ kuɨtɨ ini veꞌe ii ga un ja na kenchaa kuachi da, ti yɨkɨ kuñu tɨ ni ka jaꞌma da ichi jata ñuu. 


text:
Ti suni siukan ni ndoꞌo nene maa Jesús ichi jata ñuu un nava jiin nɨñɨ maa ya ni sandoo ya yɨvɨ ja ka kuni ndɨvɨ nuu Yandios. 


text:
Nusa ti tukaa ga kejnaꞌan yo jiin yɨvɨ ka siuku jnuꞌun janaꞌan un, ja tu ni ka kandixia i Cristo. Chi ja noꞌon yo jiin ya ichi jata ñuu un, ti na kondoꞌo yo sɨkɨ ja ni kandixia yo ya siaꞌan nanu ni ka skexiko i ya. 


text:
Chi ñuyɨvɨ jaꞌa tu kuu ñuu nuu kunchuku yo ja kuu saa ni. Chi suꞌva na kundio ini yo ja kii ɨɨn kɨvɨ, ti ndenda ɨɨn ñuu kaꞌnu ga nuu kuncha yo ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Ti ja kuu sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo Jesús ja kuu yo, nɨnɨ na ndakuniꞌin yo ja kuñaꞌnu ga maa Yandios, chi yukan kuu nanu ja soko yo maa yo nuu ya. Yukan kuaꞌa yo jandaa ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya. 


text:
Ti koto naa ini ra ja chindee nuu jnaꞌan ra. Na kuaꞌa nuu i savaꞌni ga ja ka nandɨꞌɨ yɨvɨ. Chi nanu ja ka soko ra nuu Yandios kuu taka jniñu jaꞌa. Ti yukan kuu ja kusɨɨ ini Yandios jiin. 


text:
<pb/>Na xndaku ri nuu ra naa ra ja na kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun nuu chaa ka taꞌu jniñu nuu ra. Ti kuandatu ra nuu da, ti koto saniꞌin ini ra nuu jnuꞌun ka xndaku da un. Siaꞌan saꞌa ra naa ra, chi ka ndiso jniñu da ja koto vaꞌa da nasa kunchuku ra. Chi nu vii ka jandatu ra, ti tu ka kukuiꞌya ini da. Chi suꞌva ka kusɨɨ ini da ja nakuaꞌa da jnuꞌun un nuu Yandios sɨkɨ jniñu ka ndiso da. Chi nu na saniꞌin ini ra nuu da, ti va tundo kutuꞌva kuɨtɨ ra jiin jnuꞌun ka xndaku da un. 


text:
<pb/>Ti kakantaꞌu naa ra ja kuu ruꞌu naa ri, chi jini inijnuni ri ja tu ka yuji ri jiin jniñu ka ndiso ri. Chi ka kuni kuaꞌa ri ja yɨñuꞌun nuu taka jniñu ka ndiso ri. 


text:
Ti suni kaꞌan ndaꞌu ri jiin ra ja na kakantaꞌu xaan ra ja kuu ri, nava na kuaꞌa ya jnuꞌun ja yachi na jaa ri nuu kanchuku ra naa ra. Jnuꞌun sandee ini ja kanxiaꞌu da sandɨꞌɨ ni ga 


text:
<pb/>Ti maa Yandios ja jaꞌa ya jnuꞌun ndee ini jiin jnuꞌun sɨɨ ini yoꞌo, ja ni naxndoto ya Jitoꞌo Cristo Jesús nuu ñujiꞌi. Ti ni nduu Jesús nanu ɨɨn pastor kuñaꞌnu ga ja ndito ya yɨvɨ ja ka kuu i nanu rɨɨ ya. Chi jiin nɨñɨ ya ja ni jatɨ ya na ni jiꞌi ya, jiin yukan ni saꞌa kutu ya tratu jaa ja kuu saa ni. 


text:
Ti ñuꞌun ini ri ja Yandios na saꞌa ya ja ɨɨn ni na koo ini ra naa ra ja ka saꞌa ra taka jniñu vaꞌa nava jajnaꞌan ini maa ya. Ti suni ñukuu ini ri ja na saꞌa Yandios ja na kɨvɨkoyo yo jiin mani maa jniñu kusɨɨ ini ya jiin. Ti kuu siuku yo jiin jniñu un, chi maa Cristo Jesús ni kaꞌan ya jaꞌa yo nava na kɨvɨ yo nuu Yandios. Ti na kachi yo ja vii xaan kuñaꞌnu Cristo Jesús ja kuu nɨ kɨvɨ vaji. Ti siaꞌan na koo. 


text:
<pb/>Ti kaꞌan ndaꞌu ri jiin ra ñani, ja na sakaꞌnu ini ra naa ra sɨkɨ jnuꞌun ni xndaku ri vasu jaku ni jnuꞌun ni chaa ri nuu tutu lulu jaꞌa. 


text:
Ti kaxnuꞌun ri ja ñani yo Timoteo, ja ni kee da vekaa. Ti nu na chaa yachi da, ti kuajakoyo ndɨnduu ri nuu kanchuku ra ja na nakuni jnaꞌan yo. 


text:
<pb/>Ti kanxiaꞌu ja kuu maa ri nuu taka chaa ka taꞌu jniñu nuu ra, jiin taka ñani ri ja ka kandixia un, ja na sandee ini da naa da. Suni kachi ri ja yɨvɨ ka kandixia ñuu Italia, kachi i ja na sandee ini ra naa ra. 


text:
Maa ri kuu Santiago, ti junukuach ri nuu Jitoꞌo Jesús, ya kuu maa Cristo. Ti chaa ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra, roꞌo yɨvɨ ka kandixia, ja ka kuu ra jnaꞌan ka yɨꞌɨ jiin ndɨ uxi uu janaꞌan chaa ni kuu tata nación Israel, ja ni ka jichanuu ra nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. Na kandixia ndaa yo ja kuaꞌa Yandios ndo kakan yo nuu ya 


text:
<pb/>Ñani, nu na chaa tɨjnɨ nuu nundoꞌo nuu ra naa ra, koto xndiꞌi ini ra. Chi suꞌva saꞌa ra ja ndatu xaan ka kuu ra, ti na kusɨɨ ini ra naa ra, 


text:
chi ja ni ka jnaꞌan ra nundoꞌo sɨkɨ ja ka kandixia ra Cristo Jesús, ti ja ni ka jini ra ja yukan saꞌa ja ka kundee ga ini ra ka jika ra nuu ichi Yandios. 


text:
Koto nduniꞌin ini ra sɨkɨ nundoꞌo un, chi yukan saꞌa ja na kundee ra jiin taka jniñu vaꞌa ja kuni Yandios, ti tu kumani ni ɨɨn ja siuku ndaa ra nuu ya. 


text:
Ko nu tu kujnuni ini ra sɨkɨ yukan, ti kakan ra nuu Yandios, ti maa ya na saꞌa ja na nukuꞌun ini ra. Chi kundaꞌu xaan ini ya, ti tu nduxaan ya nuu ra ja ka jikan ra nuu ya. 


text:
Ti nu na kakan ra, ko kanuu ja na kandixia ndaa kuɨtɨ ra ja kuaꞌa ya nava jikan ra, ti koto ndoꞌo ɨɨn ndoꞌo uu ini ra. Chi yɨvɨ ka saꞌa siaꞌan, ka kuu i nanu nducha mar ja ka ndondaa jiin tachi sau, ti ka yaꞌa kuaꞌan. 


text:
Chi yɨvɨ ja ka ndoꞌo ɨɨn ka ndoꞌo uu ini i, suni siaꞌan ka ndoꞌo ini i jiin jniñu ka saꞌa i. Yɨvɨ ndaꞌu jiin yɨvɨ riku 


text:
<pb/>Taka ñani ka kandixia ja ka jito da nundoꞌo, vasu na kendo ndaꞌu da, ko na koo sɨɨ ini da chi ka kuñaꞌnu da jiin Yandios. 


text:
Ti taka ñani ka kandixia ja ka kuu da chaa riku, nu ka jito da nundoꞌo ti ka ndundaꞌu da, ti vatuni iyo un, chi vanuxia jaa ɨɨn kɨvɨ ja kee da nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti naa ndajniñu da un nanu naa ɨɨn ita yuku. 


text:
Chi nu na kaña ndikandii, ti kuniꞌni, ti ichi yuku un, ti kanakava ita un, vasu vii xaan ni kaa. Suni siaꞌan jnaꞌan ɨɨn chaa riku nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi jaa kɨvɨ nuu tukaa kuchaku da nuu ñuyɨvɨ, ti naa taka ndajniñu ni ñavaꞌa da un. Nundoꞌo ka jnaꞌan yɨvɨ ka kandixia 


text:
<pb/>Kandichi Yandios jiin chaa kandixia, chaa ni yixia ini jiin jnuꞌun ya, chi vasu ni ka jito uꞌu yɨvɨ maa da, ti ni ka jaꞌa i nundoꞌo nuu da. Ko sɨkɨ ja ni kundee da jiin nundoꞌo un, ti naniꞌin taꞌu da ja nduñaꞌnu da, ti kuchaku da ja kuu saa ni. 


text:
Ko nu tu kundee da jiin nundoꞌo un, ti kuñukuu ini da ja saꞌa da kuachi, ti koto kaꞌan da ja ni skaꞌan Yandios maa da ja na saꞌa da kuachi un. Chi tu kuantaꞌu Yandios kuachi da. Chi maa ya tu skaꞌan ya ni ɨɨn yɨvɨ ja na kinikava i nuu kuachi. 


text:
Chi ja ka ndiyo ini i, yukan saꞌa ja ka kuu ini i ti ka saꞌa i kuachi. Ti yukan kuu jnuꞌun xndoñaꞌan. 


text:
Ti ja ndiyo ini i un, yukan saꞌa ja kejaꞌa kuachi un jiin yɨ. Ti nu ja ni kukutu kuachi un, yukan na ti saꞌa ja jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Taka ja kutaꞌu yo, ja vaꞌa ja vii iyo, chi vaji andɨvɨ nuu maa Yandios, ya ni saꞌa taka ja jaꞌa nduva ja ka iyo andɨvɨ. Ti jandaa ndixia kuu un, chi maa ya tu nasama kuɨtɨ ini ya nanu nasama nduva un. 


text:
Ni nakaji ya yoꞌo ja na nduu yo seꞌe ya, chi ni ka kandixia ndaa yo jnuꞌun ndaa ya. Ti ni ka nduu yo nanu suchi ñaꞌnu ga nuu taka ga seꞌe ya ja kiji, chi siaꞌan ni jajnaꞌan ini ya ja saꞌa ya. Nava kaka ndaa yo ichi Yandios 


text:
<pb/>Ñani, chunsoꞌo jnuꞌun ya naa ra. Nu kaꞌan ra, ti koto ma kaꞌan ra vijna vijna, ni koto ma kuɨtɨ yachi ini ra. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja xndoo taka jniñu kueꞌe jiin jniñu ndevaꞌa ja ka ñukuu ini ra un. Ti na koo vita ini ra nava na kuantaꞌu ra jnuꞌun ya ja ja ni kɨvɨ ini ra. Chi jnuꞌun un saꞌa ɨɨn jniñu ñaꞌnu ja nama ya roꞌo naa ra. 


text:
Ti siuku ra nava xndaku jnuꞌun ya, ti ansu so ja kunisoꞌo ra, chi yukan kuu ja xndaꞌu ra maa ra, chi tu niꞌin jniñu, nu tu siuku ra. 


text:
Chi chaa chunsoꞌo jnuꞌun Yandios, ti tu siuku da, kuu da nanu ɨɨn chaa jitonchaa da maa da nuu ɨɨn espejo ja nasa kaa nuu da. 


text:
Ko suꞌva, ndatu xaan kendo ɨɨn chaa ja tu naa ini da jnuꞌun ya ja ni jinisoꞌo da, chi suꞌva chunsoꞌo vaꞌa da ja kaꞌan ndaa jnuꞌun Jesús. Chi jnuꞌun un kuu nanu ɨɨn ley ja saꞌa ja tukaa kunukuachi da nuu kuachi. Ti nu na nakutu ini da jiin, ti siuku ndaa da jnuꞌun un, yukan na ti chindee chituu Yandios maa da jiin jniñu saꞌa da. 


text:
Ti nu ɨɨn ɨɨn ra ka jani ini ja ka chiñuꞌun vaꞌa ra Yandios, ko tu jito ra jnuꞌun kaꞌan yuꞌu ra, ja siaꞌan ti xndaꞌu ra maa ra, chi tu nijniñu kuɨtɨ ja chiñuꞌun ra ya. 


text:
Saꞌa yo nanu ja nu ɨɨn yɨvɨ chiñuꞌun ndaa kuɨtɨ i jnuꞌun ya, ti chiñuꞌun ndaa i maa Tata yo Yandios, ti jaꞌa kuu jniñu saꞌa i: Ja na chindee i suchi ni ka kendo ndaꞌu, jiin ñaꞌan ka kendo ndaꞌu maa ɨɨn, nu iyo nundoꞌo ka jnaꞌan i. Ti na koto vaꞌa i maa i ja tu kinikava i nuu jniñu kueꞌe ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ɨɨn ni ka kuu yɨvɨ ndaꞌu jiin yɨvɨ riku nuu Yandios<pb/>


text:
Ñani, roꞌo ja ka kandixia maa Jitoꞌo Jesús, ya kuu Cristo, ya vii xaan kuñaꞌnu. Koto ma skexiko ra yɨvɨ ndaꞌu naa i, chi suꞌva ɨɨn nuu koto ra tendɨꞌɨ yɨvɨ. 


text:
Saꞌa yo nanu. Nu iyo jinu ja kɨvɨ ɨɨn chaa ini veꞌe nuu ka ndututu ra, ti yɨꞌɨ ɨɨn xeꞌe oro xini ndaꞌa da, ti ñuꞌun da saꞌma vaꞌa. Ti suni kɨvɨ ɨɨn chaa ndaꞌu, ti ñuꞌun da ɨɨn saꞌma teꞌnde xaan. 


text:
Ti tu vaꞌa ja kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun chaa ñuꞌun saꞌma vaꞌa un, ti kachi ra jiin da: “Nukoo jaꞌa chi iyo vaꞌa.” Ti kachi ra jiin chaa ndaꞌu un: “Yukan ni kuncha ra, xi nuu ñuꞌun jaꞌa ni kuncha ra”, kachi ra. 


text:
Ti nu siaꞌan na saꞌa ra, ti va tu jani vaꞌa ini ra sɨkɨ ñani jnaꞌan ra, chi ni sasɨɨn ra chaa riku un jiin chaa ndaꞌu un ja siaꞌan. 


text:
<pb/>Ñani, kunsoꞌo ɨɨn jnuꞌun na kaꞌan ri: Ni nakaji Yandios yɨvɨ ndaꞌu nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ja na nduñaꞌnu i nuu na kandixia ndaa i jnuꞌun ya, ti niꞌin taꞌu i ñuu nuu taꞌu ya jniñu. Ti jandaa ndixia kuu un, chi ni chisojnuꞌun ya ja kuaꞌa ya yukan nuu yɨvɨ mani i jiin ya. 


text:
Ko roꞌo naa ra, ja ka skexiko ra yɨvɨ ndaꞌu, ¿xi iyo vaꞌa ja kuaꞌa ga ra ja yɨñuꞌun nuu yɨvɨ riku nu? Chi chaa riku un, xndaꞌu da roꞌo sɨkɨ ja na niꞌin da xuꞌun ra, 


text:
<pb/>Vaꞌa ka saꞌa ra nu ka siuku ndaa ra jnuꞌun ñaꞌnu ga ja kaꞌan ley Yandios, ja yoso nuu tutu ii ya: “Kundaꞌu ini ra nuu ñani jnaꞌan ra nanu kundaꞌu ini ra nuu maa ra”, kachi. 


text:
Ti nu ka sasɨɨn ra yɨvɨ riku jiin yɨvɨ ndaꞌu, yukan na ti nchaa kuachi ra sɨkɨ ja ni stɨvɨ ra ley Yandios. 


text:
Chi vasu ka siuku ra jaku ga ley un, ko ni stɨvɨ ra ɨɨn jnuꞌun un. Ja yukan ti ndondaa ndɨꞌɨ ley un sɨkɨ ra, chi maa ley Yandios kuu ja ni stɨvɨ ra. 


text:
Saꞌa yo nanu ja nu tu ka yɨsɨkɨnchaa jnaꞌan ra sɨkɨ ichi sɨɨ ini, ko ni jaꞌni ra ɨɨn ndɨyɨ, yukan na ti ja ni stɨvɨ ndɨꞌɨ ra ley Yandios. Chi maa Yandios ni jaꞌa ndɨnduu ley un. Ni kaꞌan ya ja tu kusɨkɨnchaa jnaꞌan ra, ni tu kaꞌni ra ndɨyɨ. Chi yukan nchakuachi sɨkɨ ra. 


text:
Ko vijna ti ka siuku yo jnuꞌun Jesús, ti yukan kuu nanu ɨɨn ley ja ni nama ya yoꞌo ja tukaa ga kuanukuachi yo nuu kuachi un. Yukan kuu ja na koto vaꞌa yo jnuꞌun kaꞌan yo jiin ja saꞌa yo, chi saꞌa ndaa ya ndɨꞌɨ yukan jiin maa ley ya, ti xndichi ya yoꞌo nu ni siuku ndaa yo jnuꞌun ya xi tuu. 


text:
Chi kɨvɨ kin saꞌa ndaa ya jniñu un, yukan na ti yɨvɨ tu ni kundaꞌu ini jnaꞌan un, suni tu niꞌin i jnuꞌun ndaꞌu ini. Ko yɨvɨ ja ni kundaꞌu ini jnaꞌan, ti ja kuu maa kɨvɨ juicio ja saꞌa ndaa ya jniñu un, ti kusɨɨ ini i ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. Ja na siuku yo nava kandixia yo 


text:
<pb/>Ñani, nu iyo ɨɨn chaa kaꞌan ja kandixia da Jesús, ko nu tu saꞌa da jniñu vaꞌa, ¿va nu jani ini ra ja niꞌin jniñu yukan xino? ¿Va nu nama da maa da nuu Yandios ja siaꞌan kandixia da nu? 


text:
Ti nu ɨɨn ra na kaꞌan jiin i ti kachi ra: “Saꞌa ndee ini. Koto kukuiꞌya ini ra, chi niꞌin ra ja kuꞌun ra, ti niꞌin ra ja kaji vaꞌa ra”, kachi ra jiin i. Ti nu tu ni jaꞌa ra ja kuchaku i, ¿va nu jani ini ra ja niꞌin jniñu ja ni kachi ra un xino? 


text:
Suni siaꞌan kuu nu kaꞌan ra ja kandixia ra Jesús, ti nu tu saꞌa ra ɨɨn jniñu vaꞌa, yukan ti tu niꞌin jniñu kuɨtɨ jnuꞌun kaꞌan ra ja kandixia ra ya. 


text:
<pb/>Ko sanaa ti kaꞌan ɨɨn yɨvɨ ti kachi: “Roꞌo chi kandixia ra Jesús, ko ruꞌu, chi saꞌa ri jniñu vaꞌa”, kachi i. Vatuni iyo un, chi kaꞌan i ja xnaꞌan i ja kandixia i, ko nu ndixia i ja saꞌa i jniñu vaꞌa, ti yukan stuu i ja kandixia ndaa i Jesús. 


text:
<pb/>Ti nu kaꞌan ra ja kandixia ra ja maa ɨɨn ni Yandios iyo, ti vatuni, ko tu nijniñu un, chi suni siaꞌan ka kandixia taka tachi xaan un, ti ka kɨsɨ i maa i ja ka yuꞌu i. 


text:
Ti roꞌo chaa ñaa xini kuu ra, ja tu chaku ini ra, ¿va nu jani ini ra ja kuu kandixia kaꞌa ra xino? Ko tuu, chi nu tu saꞌa ra jniñu vaꞌa, ni tu niꞌin jniñu kuɨtɨ ja kaꞌan ra ja kandixia ra Jesús. 


text:
Saꞌa yo ja tata yo Abraham na janaꞌan, ni kendo ndaa da nuu Yandios jiin jniñu ni saꞌa da, chi ɨɨn jniñu vaꞌa ni kuu ja ni jandatu da jnuꞌun ni kachi Yandios ja kaꞌni da seꞌe da Isaac ja na soko da yɨ nuu altar, vasu tu ni jiꞌi yɨ. 


text:
Yukan nukuꞌun ini ra naa ra ja ni siuku ndaa Abraham nava ni kandixia da, chi tu ni kandixia kaꞌa da, chi ni kandixia da jnuꞌun Yandios, ti ni jandatu da jniñu ni taꞌu ya nuu da. 


text:
Ja yukan ni kuu ndaa jnuꞌun ja kaꞌan tutu ii Yandios: “Ni kandixia Abraham jnuꞌun Yandios, ti ja yukan ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu da ja kuu sɨkɨ kuachi da, chi ni kendo ndaa da nuu Yandios”, kachi tutu. Ti ni ka skonani da chaa: chaa kundaꞌu ini, chaa mani jiin Yandios. 


text:
Jiin yukan ti ni ka jini ra ja kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios sɨkɨ ja ka saꞌa i jniñu vaꞌa, ti ansu ja mani ka kaꞌan i ja ka kandixia i. Nu ka saꞌa i jniñu vaꞌa, ti yukan kuni kaꞌan ja ka kandixia ndaa i. 


text:
Suni siaꞌan ɨɨn ñaꞌan ni nani Rahab na janaꞌan, vasu ni kuu ña ɨɨn ñaꞌan ni jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini, ko ni kendo ndaa ña nuu Yandios sɨkɨ ja ni saꞌa ña ɨɨn jniñu ndaa. Chi ni jaꞌa nuu ña veꞌe nuu chaa ni taji Josué, ti suni ni nachuꞌun ichi ña da ɨnga ichi ja ni nama ña maa da nuu chaa ka jito yuꞌu ja ka nduku kaꞌni da. Ti ja yukan ni kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu ña jiin kuachi ña, chi ni kendo ndaa ña nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ti ɨɨn yɨvɨ ja tukaa chaku añu i jiin yɨkɨ kuñu i, ni tukaa jista i tachi, ti ndɨyɨ kuu i. Suni siaꞌan, nu na kandixia kaꞌa yo ti tu saꞌa yo jniñu vaꞌa, yukan ti tu niꞌin jniñu kuɨtɨ ja kaꞌan yo ja kandixia yo Jesús, chi ka kuu yo nanu ndɨyɨ. Ja na koto yo yaa yo<pb/>


text:
Ñani, koto ma kani ini ra ja ra maa ni ra kuu chaa kundiso jniñu ja xnaꞌan ra jnuꞌun Yandios naa ra. Chi ka jini vaꞌa ra ja maa yo ja ka xnaꞌan jnuꞌun ya, kuaꞌa ga jnuꞌun ndakuniꞌin ya sɨkɨ yo kɨvɨ na chaa juicio. Ja yukan kuu ja tu vaꞌa ja kuaꞌa ra kundiyo ini ja kundiso ra jniñu un. 


text:
Chi tendɨꞌɨ yo ka yuji jiin jniñu ka ndiso yo. Ti nu ɨɨn chaa ja jankɨvɨ yuji da jiin jnuꞌun kaꞌan da, yukan na ti kuu ɨɨn chaa vaꞌa xaan. Ti suni kuu koto da maa da ja tu yuji da. 


text:
<pb/>Saꞌa yo nanu ja nu na chuꞌun yo ɨɨn kaa yuꞌu kuayu, ti yukan jaꞌnu yo tɨ ja na kiꞌin tɨ ichi nanu kuni yo. 


text:
Suni siaꞌan taka barco, vasu naꞌnu xaan, ti vasu niꞌin xaan chindaꞌa tachi, ko jiin ɨɨn timón lulu ni ti kuu kundaꞌa chaa skaka un, ti kiꞌin nanu kuni maa da ja kiꞌin da jiin. 


text:
Suni siaꞌan kuu jiin yaa yo, chi vasu lulu ni, ko kuaꞌa xaan jniñu saꞌa ja skinikava yoꞌo nuu kuachi. Ti suni jini yo ja ɨɨn ñuꞌun lulu ni, ti kuu skuikun ja kaꞌma ɨɨn yuku kaꞌnu xaan. Ti yukan ja ka jini yo. 


text:
Ti suni siaꞌan kuu yaa yo, chi saꞌa nanu ɨɨn ñuꞌun, chi skuikun kuaꞌa xaan jniñu kueꞌe. Yaa yo kuu ɨɨn nuu lulu ga ja kuu nuu yɨkɨ kuñu yo, ti saꞌa ja nɨ tuꞌu yo na kɨvɨ yo jiin kuachi. Chi undi nuu yaa ñuꞌun nuu kancha jaꞌuꞌu un vaji taka jnuꞌun kueꞌe kaꞌan yo, ti skuikun ñuꞌun sɨkɨ jniñu kueꞌe ja kuu nɨ kɨvɨ kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
ko ni ɨɨn yɨvɨ tu kuu kaꞌnu kuɨtɨ i yaa i jiin ini jnuni maa i. Chi kuu ɨɨn nuu ja tu yɨꞌɨ kuɨtɨ yɨkɨ, ko yɨɨ xaan ja kaꞌnu yo. Ti nanu kuu yuꞌu koo ja ka yɨꞌɨ jaa xaan yuꞌu tɨ ja jaꞌni ñaꞌan tɨ, siukan kuu yaa yo. 


text:
<pb/>Jiin yaa yo chiñuꞌun yo Tata yo Yandios, ti suni jiin yaa yo kaꞌan ndevaꞌa kuɨtɨ yo sɨkɨ yɨvɨ, vasu ni saꞌa Yandios yɨvɨ nanu kaa maa ya. 


text:
Ɨɨn ni yuꞌu yo kee jnuꞌun chiñuꞌun yo ya jiin jnuꞌun kaꞌan ndevaꞌa yo. Ñani, tu iyo vaꞌa kuɨtɨ ja siukan saꞌa yo. 


text:
Ñani, ¿va nu jani ini ra ja kee ndeꞌe oliva xini yujnu tɨchɨ vixi, xi kuu kee tɨchɨ vixi ndaꞌa nuu tɨkaꞌya nu? Ti suni siaꞌan ɨɨn soko tu kuu kaña nducha ugua jiin nducha vixi. Jnuꞌun ndichi ja vaji nuu Yandios 


text:
<pb/>Va nu iyo chaa jani ini ja kuu da chaa tuꞌva xaan, chi chaku vaꞌa ini da jnuꞌun Yandios. Vatuni un, ko kanuu ja na kaka ndaa da nuu ichi Yandios. Chi kanuu xaan ja na saꞌa da jniñu vaꞌa. Ti na kɨvɨ inijnuni da ja koto ma nduvixi ini da. 


text:
Chi nu xnaꞌan da jnuꞌun Yandios nanu jani ini maa da ja kuñaꞌnu da, xi ja ni nduvixi ini da jiin jniñu ndiso da, ko na kachi ri ja tu iyo kuɨtɨ ichi da ja siaꞌan saꞌa da. Chi so ñɨɨ yuꞌu da kaxndee jnuꞌun kaꞌan da, ti tu saꞌa da nanu xndaku maa jnuꞌun Yandios. 


text:
Yɨvɨ saꞌa siukan, ansu nuu Yandios vaji ja ndichi i. Chi kanda i nanu kanda savaꞌni ga yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ka siuku i jnuꞌun ka nduvixi ini siaꞌan nanu ka saꞌa yɨvɨ ja tu jaꞌi nakuni i jnuꞌun Yandios. Nanu saꞌa jaꞌuꞌu un, siaꞌan ka xndaꞌu i jiin jnuꞌun ka kaꞌan i. 


text:
Chi nu iyo yɨvɨ kuasun ini jiin yɨvɨ ka nduku i ja nduñaꞌnu i, yukan saꞌa ja tu kanchuku mani i, chi mani jniñu kueꞌe ka saꞌa i. 


text:
<pb/>Nu saꞌa Yandios ja na kaꞌan yo jnuꞌun ndichi, ko na kaꞌan yo mani jnuꞌun iyo ndoo. Chi nɨnɨ saꞌa jnuꞌun ndichi un ja na kunchuku mani yo jiin jnaꞌan yo, ti na koo vita ini yo, ti tu nduniꞌin ini yo sɨkɨ jnuꞌun ya. Ti na kundaꞌu ini yo jnaꞌan yo, ti na saꞌa yo mani jniñu vaꞌa. Ti na kaꞌan ndaa kuɨtɨ yo, ansu ja kaꞌan yo jnuꞌun xndoñaꞌan. 


text:
Ti yɨvɨ kanchuku mani jiin ñani jnaꞌan i, jiin jniñu ka saꞌa i un ka ndeꞌe ka jito nchaa yɨvɨ naa i, ti vii ndaa vii nene ka natejnaꞌan i jniñu un. Jnuꞌun ja tu yɨꞌɨ yo jiin taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ<pb/>


text:
¿Ndo kanda ra siaꞌan ja nanu ka kuni keyɨꞌɨ jnaꞌan ra nanu ina nusa? Ko jandaa ndixia kuu yukan, ko sɨkɨ ja nɨnɨ ka iyo ɨɨn jnuꞌun ini ra ja saꞌa ra nava kuni maa ra, ti ansu ja saꞌa ra ɨɨn jniñu vaꞌa. 


text:
Niꞌin xaan ka ndiyo ini ra ɨɨn ndajniñu, ko nu tu ka niꞌin ra, ti ka kuni ra kaꞌni ra ndɨyɨ. Ka kuu kuasun ini ra, ko tu niꞌin ra ja ka ñavaꞌa ñani jnaꞌan ra. Yukan ka kanaa ra jiin jnaꞌan ra nanu ina nuu ka yeyɨꞌɨ jnaꞌan tɨ. Tu ka niꞌin ra chi tu ka jikantaꞌu ra nuu Yandios. 


text:
Ka jikantaꞌu ra nuu Yandios ja kuu ndajniñu, ti tu ka niꞌin ra, chi tu ka jikan vaꞌa ra, chi so ja kusɨɨ ini maa ra kuu ja ka jikan ra nuu ya. 


text:
<pb/>Nanu chaa ni xndoo ñasɨꞌɨ da, siukan ka xndoo ra Yandios. ¿Va nu ka jini ra ja nu na kundiyo niꞌin ini ra ja niꞌin ra taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, yukan kuu ja ka jito uꞌu ra Yandios xino? Chi yɨvɨ saꞌa mani jiin taka ja iyo ñuyɨvɨ jaꞌa, kuu i yɨvɨ ka jito uꞌu Yandios. 


text:
Ti tu kaꞌan kaꞌa jnuꞌun yoso nuu tutu ii Yandios: “Nɨnɨ iyo jnuꞌun ini añu ra ja sa kuasun ini ra nuu jnaꞌan ra”, kachi. 


text:
Ko sɨkɨ ja kundaꞌu ini Yandios yoꞌo, ti kuu ja kuaꞌa ya jnuꞌun ndee ini nuu yo. Chi kaꞌan jnuꞌun ii ya: “Jito uꞌu Yandios nuu yɨvɨ saꞌa vixi maa, ti suꞌva kundaꞌu ini ya ti chindee ya nuu yɨvɨ ka saꞌa ndaꞌu i maa i”, kachi. 


text:
<pb/>Nu na kuandatu ra taka jnuꞌun Yandios, ti kujiin niꞌin ra sɨkɨ jnuꞌun xndaꞌu jaꞌuꞌu un, ti kuu kundee ra jiin ja na kuxio kiꞌin. 


text:
Suꞌva na kundiyo ini ra ja ndumani ga ra jiin Yandios, nava viꞌi ga na xnaꞌan ya ja mani ya jiin ra. Taka roꞌo ja ka saꞌa kuachi, na nakani ini ra ti na saꞌa ndoo ra maa ra nava na kencha kuachi un. Roꞌo ja tu jini ra nu kiꞌin ra ichi Yandios xi kiꞌin ra ichi kueꞌe iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, xndoo ichi kueꞌe un, ti na ndundoo undi ini añu ra jiin jnuꞌun ya. 


text:
Ti nu na nakani ini ra nuu kuachi ra, ndundaꞌu ini, ti na koo kuiꞌya ini ra, ti kanajiin koꞌo ra, ndeꞌe ra ja iyo kuachi ra. Ti vasu ni jaku ra, ko vijna ti suꞌva na ndeꞌe xaan ra. Ti vasu ni kusɨɨ ini ra, ko vijna ti na ndukuiꞌya ini ra. 


text:
Koto nduniꞌin ini ra nuu Yandios, chi suꞌva na ndundaꞌu ini ra. Nu siaꞌan na saꞌa ra, ti jandaa ndixia kuu ja maa ya na sañaꞌnu roꞌo. 


text:
<pb/>Ñani, tukaa ga kaꞌan ndevaꞌa ra sɨkɨ ñani jnaꞌan ra. Chi chaa kaꞌan ndevaꞌa sɨkɨ kuachi ñani jnaꞌan da, yukan kuu nanu ja sɨkɨ ley Yandios kaꞌan ndevaꞌa da. Chi tu siuku da ley ja kaꞌan ja na kundaꞌu ini yo jnaꞌan yo, ti jiin jnuꞌun kueꞌe saꞌa da un kuu nanu ja tu iyo ndaa ley Yandios. Ti nu kaꞌan ra ja tu iyo ndaa ley Yandios, nusa ti va tu siuku ra, chi suꞌva kaꞌan ra sɨkɨ. 


text:
Iyo ɨɨn ni Yandios ja ni jaꞌa ley, ti maa ɨɨn ni maa ya kuu ja saꞌa ndaa sɨkɨ kuachi. Ti maa ɨɨn ni maa ya kuu ja nama yoꞌo xi xnaa ya yoꞌo. Ti roꞌo, ¿va nu kuñaꞌnu ga ra ja xndichi ra kuachi sɨkɨ ñani jnaꞌan ra xino? Jnuꞌun ja tu nduvixi ini yo 


text:
<pb/>Chunsoꞌo roꞌo ja kaꞌan nanu kachi jaꞌa: “Vijna ijña ti kinkoyo yo ñuu yukan, ti kuꞌiin yo ɨɨn kuiya, ti kuaan yo ja xiko yo, ti na niꞌin yo xuꞌun sɨkɨ”, kachi ra. 


text:
Ko sañaa xini ra, chi tu jini kuɨtɨ ra nasa kuu kɨvɨ ijña. ¿Ka jani ini ra ja kuchaku ra ja kuu taka kɨvɨ nuu ñuyɨvɨ jaꞌa xino? ¿Va nu tu jini ra ja maa yo kuu nanu ɨɨn viko nuꞌun ja ɨɨn nundaa ni vaji, yukan ti ndaꞌva ni kiꞌin xino? 


text:
Ko vaꞌa ga na kaꞌan ra: “Nu kuni maa Jitoꞌo ti kuchaku yo ti saꞌa yo jaꞌa xi saꞌa yo yukan”, kachi ra. 


text:
Ko vijna, chi mani ka savixi ra maa ra ja ka kaꞌan teyɨɨ ra. Ko tu vaꞌa ja siaꞌan ka kaꞌan teyɨɨ ra. 


text:
Ti nu ɨɨn yɨvɨ kuni i saꞌa i jniñu vaꞌa ja kuni Yandios, ko nu tu saꞌa i, ti ɨɨn kuachi kuu yukan. Jnuꞌun ja kaꞌan nuu yɨvɨ riku<pb/>


text:
Taka roꞌo yɨvɨ riku, kunsoꞌo vaꞌa jnuꞌun kaꞌan ruꞌu Santiago, na xndaku ri nuu ra naa ra vijna. Koto nduvixi ini ra. 


text:
Roꞌo yɨvɨ riku, ja ka ñavaꞌa ra kuaꞌa ndajniñu, vasu ka kuu vixi ini ra sɨkɨ un, ko ja kuan naa taka un, chi tu kuñɨ ja kuu taka kɨvɨ. Ti vasu ñavaꞌa ra kuaꞌa saꞌma vii, ko ja kuan ndɨꞌɨ yaji tikixin, chi tu kuñɨ ja kuu taka kɨvɨ. 


text:
Ti vasu ñavaꞌa ra kuaꞌa oro jiin plata, ko ja kuan taꞌu skaꞌva, chi tu cuñɨ ja kuu taka kɨvɨ. Ti jiin skaꞌva un kuni ra ja tu ni saꞌa vaꞌa ra jiin xuꞌun ra. Ni ndiyo xaan ini ra ja nakaya ra xuꞌun un, ti jiin yukan ni kukutu kuachi sɨkɨ ra. Ti nanu kandaꞌa ñuꞌun ja xnaa yɨkɨ kuñu yo, suni siaꞌan roꞌo yɨvɨ riku, ja kuan naa ra jiin xuꞌun ra. Jandaa ndixia kuu un vasu ni niꞌin ra kuaꞌa ndajniñu ja ni ndiyo ini ra. Yukan ni saꞌa ra ja chaku ra kɨvɨ ja kuandɨꞌɨ vijna, ko na jaa maa kɨvɨ ti naa ra jiin taka un. 


text:
<pb/>Na kachi ri nuu ra, roꞌo yɨvɨ riku, sɨkɨ chaa ni jaꞌncha triu ra, tu ni chaꞌu vaꞌa ra yaꞌu da. Ti kuachi un kana nuu Yandios. Ti jandaa ndixia kuu ja jinisoꞌo ya un, chi maa ya kuu Tata yo Yandios ja taꞌu ya jniñu nuu nɨ tuꞌu. 


text:
Ti na kachi ri nuu roꞌo yɨvɨ riku ja tu ñukoo ini ra nuu Yandios. Chaku vaꞌa ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti saꞌa ra taka ja kusɨɨ ini maa ra. Ko tu chaku ini ra ja suꞌva satuꞌva ra maa ra ja kuu kɨvɨ naa ra. Kuu ra nanu ɨɨn kuɨtɨ neñu ja ndetatu tɨ undi na jaa kɨvɨ kuu tɨ, siaꞌan ka kuu roꞌo yɨvɨ riku. 


text:
Niꞌin xaan ga iyo kuachi maa ra ansu ja ni kankuachi ra sɨkɨ yɨvɨ vaꞌa, ti undi ni ka jaꞌni ra i, vasu tu ni iyo nau sɨkɨ kuu ja ni ka jaꞌni ra i. Jnuꞌun ja niꞌin yo jnundee ini 


text:
<pb/>Ñani, nusa ti na niꞌin ra jnuꞌun ndee ini ja kundatu ra undi kɨvɨ na ndenda maa Jitoꞌo. Saꞌa yo nanu ja yukan kuu nanu ka saꞌa taka chaa ka sajniñu da nuu ñuꞌun da, chi kundatu kuee da undi na chaa sau ñaꞌan xi sau kuee, ti sa nakiꞌin da nuni vaꞌa ja kaña nuu itu da. 


text:
Ti roꞌo ñani, suni siaꞌan kundatu kuee ra undi na jaa kɨvɨ ndenda maa Jitoꞌo. Koto xndiꞌi ra ini ra, chi suꞌva na niꞌin ra jnuꞌun ndee ini ja kundatu ra ja taji Yandios. Yukan na saꞌa ra ja kundatu kuee ra undi na ndenda maa Jitoꞌo. 


text:
Koto kaꞌan ra sɨkɨ jniñu ja saꞌa ɨnga ñani jnaꞌan ra kandixia, nava tu kuncha kuachi sɨkɨ ra ja siaꞌan ka kanaa ra jiin ñani jnaꞌan ra. Chi maa ya kuu ja xndichi sɨkɨ kuachi un, chi ja ni kuyajni ndenda ya. 


text:
<pb/>Ñani, na kotonchaa yo nasa ni ka saꞌa profeta un, chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun vaji nuu Yandios nuu yɨvɨ. Ni ka niꞌin da jnuꞌun ndee ini, ti ni ka kundee da vasu ni ka ndoꞌo xaan da. 


text:
Ti na kuaꞌa yo ja yɨñuꞌun nuu yɨvɨ ni ka kundee i jiin nundoꞌo un. Nanu yukan ni ka jini ra nasa ni kundee i jiin nundoꞌo un. Chi ni ka jini yo nasa ni ka kundee ini chaa ni nani Job jiin nundoꞌo ni jnaꞌan da na janaꞌan. Ni ka jini ra nasa ni kuu un, chi ni kendo vaꞌa xaan da nu ni ndɨꞌɨ nundoꞌo un ni jnaꞌan da. Ti nava ni saꞌa Jitoꞌo jiin Job, suni siaꞌan kundaꞌu xaan ini ya yoꞌo, ti vaꞌa xaan ini ya jiin yo. 


text:
<pb/>Ñani, ja kanuu ga kuu ja koto kaꞌan ra ɨɨn jnuꞌun ja chisojnuꞌun ra nuu yɨvɨ. Koto chisojnuꞌun ra ja andɨvɨ kuu ja kuaꞌa jandaa jaꞌa ra, chi jini vaꞌa yo ja Yandios kancha andɨvɨ un. Ni tu chisojnuꞌun teyɨɨ ra nuu yɨvɨ ɨɨn jnuꞌun ja ñuyɨvɨ jaꞌa kuu ja kuaꞌa jandaa jaꞌa ra. Koto ma kaꞌan ra ni ɨɨn jnuꞌun ja chisojnuꞌun ra ja kanuu ga kuu jnuꞌun ni chisojnuꞌun ra un. Chi nu kaꞌan ra ja kuu, ti yukan ni kaꞌan ra. Ti nu kaꞌan ra ja tuu, ti yukan ni kaꞌan ra. Chi nu na kaꞌan ra jnuꞌun un ja chisojnuꞌun ra, yukan ti nchakuachi sɨkɨ ra kɨvɨ na kundaa kuachi un nuu maa Jitoꞌo. 


text:
<pb/>Nu iyo ɨɨn roꞌo ja ndoꞌo nundoꞌo, ti kakantaꞌu ra. Ti nu iyo ɨɨn ra ja kusɨɨ xaan ini, ti na kata ra himno ja na chiñuꞌun ra Yandios. 


text:
Ti nu iyo ɨɨn ra kuꞌu, ti na kana chaa ka ndiso jniñu ja ka yɨndaꞌa da yɨvɨ ka kandixia. Na chiꞌi da aceite sɨkɨ yɨvɨ kuꞌu un, ti nu ka saꞌa da un na ndakuniꞌin da sɨvɨ maa Jitoꞌo, ja maa ya kuu ja taꞌu ya jniñu un. Ti na kakantaꞌu da jaꞌa yɨvɨ kuꞌu un ja na nduvaꞌa i. 


text:
Ti nu kandixia i ja saꞌa Jitoꞌo nava jikantaꞌu i, yukan ti nduvaꞌa yɨvɨ kuꞌu un, chi maa Jitoꞌo, nasavaꞌa ya i. Ti nu ndiso i kuachi, ti koo jnukaꞌnu ini Jitoꞌo nuu i. 


text:
Nu siukan kuu ti nakachi ndaa nuu ñani jnaꞌan ra, ja ni saꞌa ra kuachi sɨkɨ da, ti kakantaꞌu jaꞌa ñani jnaꞌan ra, nava na nduvaꞌa ra sɨkɨ ja ni nchakuachi ra. Chi nu ndɨꞌɨ ini ɨɨn yɨvɨ iyo ndaa ini ja jikantaꞌu i, ti vaꞌa xaan niꞌin jniñu, chi siuku Yandios nava jikantaꞌu i. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ ja kakantaꞌu yo, jini yo ja Elías, vasu ni kuñaꞌnu da ja ni kuu da profeta na janaꞌan, ja ni kaꞌan da jnuꞌun vaji nuu Yandios nuu yɨvɨ. Ko suni ni kuu da ɨɨn chaa nanu maa yo. Ti ni jikantaꞌu xaan da ja tu kuun sau, ti tu ni kuun sau uni kuiya jiin iñu yoo. 


text:
yukan ti kuni ra ja nachuꞌun ichi vaꞌa ra chaa ni kɨvɨ nduu nuu kuachi, chi ni nama ra da ja ni jnaꞌnu ndatu da niku. Ti yukan iyo jnuꞌun kaꞌnu ini Yandios nuu kuachi ni saꞌa da. Ti siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Na ti saꞌa ga Yandios ñuyɨvɨ jiin taka ga iyo, ti ja iyo Ɨɨn ja kancha jiin ya ja nani Jnuꞌun. Siaꞌan ni nani chi xnaꞌan nasa kaa maa Yandios. Ti ɨɨn ni kuu Jnuꞌun un jiin maa Yandios. Ti suni siaꞌan ɨɨn nuu ini maa Yandios jiin Jnuꞌun un. 


text:
Ti maa ɨɨn ni Jnuꞌun un ni saꞌa nava ni kachi Yandios, ni saꞌa taka ja iyo. Tu ni iyo ni ɨɨn ja tu ni saꞌa Jnuꞌun un. 


text:
<pb/>Ni saꞌa Jnuꞌun un ja taka ja iyo na kuchaku. Ti nava na kujnuni ini yɨvɨ nau kuu Yandios, chi Jnuꞌun un ni kuu nanu ɨɨn ñundijin ja na ndinchaa ichi i nava na kujnuni ini i nau ja kuu ya. Tu ka kuni kuɨtɨ i ja na ndinchaa ñuꞌun un nuu i. Vasu siaꞌan tu ka kuni i tu ni ka kundee i ndaꞌva i ñuꞌun un naa i. 


text:
Ti vasu siaꞌan ni kuu, ko tu ni ka kujnuni ini i nau ja kuu ya, chi kanchuku i nanu ñuñaa kuɨtɨ. Ni chaa ya ti ni kuu ya nanu ɨɨn ñuꞌun ja na ndundijin nuu ñaa un. Ti vasu siaꞌan ni kuu ko tu ni ka kujnuni ini yɨvɨ nau ja ni kuu ya. 


text:
ti ni jaꞌa ya ɨɨn jniñu nuu da ja na kaꞌan da jnuꞌun ya nuu yɨvɨ. Ni kaꞌan da, ti ni kachi da: “¡Ja ni chaa Chaa un”! ―ni kachi da. Siaꞌan ni kaꞌan da, chi ni kachi da ja Chaa un kuu ja kuaꞌa inijnuni yɨvɨ. Chi kuu da nanu ɨɨn ñuꞌun ja xndinchaa nava na kujnuni ini yɨvɨ na ichi kinkoyo i. 


text:
Siaꞌan ni kaꞌan Juan chi ni kachi da ja ansu maa da kuu Chaa kuu nanu ñuꞌun un, chi so kachi da ja na kandixia yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Undi ni chaa Chaa un, ti sa ni ka kujnuni ini yɨvɨ naa ichi kinkoyo i, chi ni jaꞌa da inijnuni yɨvɨ ñuyɨvɨ. Ti jnuꞌun kaꞌan da un, ni kuu nanu ɨɨn nduva ja ndinchaa nuu ñuñaa. Chi ni xnaꞌan naa ichi kinkoyo yɨvɨ naa i. Ti siaꞌan na kujnuni ini i nau ja kuu maa Yandios. Jiin jnuꞌun ni kaꞌan chaa un, ni ka jini i naa ichi kinkoyo i. 


text:
<pb/>Vasu maa Chaa un ni saꞌa ñuyɨvɨ jaꞌa ti ni kuncha da nuu, ko tu ni ka jantaꞌu yɨvɨ maa da. Chi tu ni ka nakuni i nau chaa kuu da. 


text:
Ni kuncha Chaa un nuu kanchuku yɨvɨ ñuu da, ja su ndɨꞌɨ i kuantaꞌu maa da, ja maa da kuu Seꞌe Yandios, ya kuu Cristo. 


text:
Ti yɨvɨ ni ka jantaꞌu ya yukan, ni ka kuu i yɨvɨ ka kandixia. Ni jaꞌa ya jnundee ini yɨvɨ un, ti siaꞌan ni ka nduu i yɨvɨ Yandios. 


text:
Ti ka kuu i yɨvɨ Yandios, chi siaꞌan ni kuu ini maa ya. Ti ansu ja ni ka kuu ini maa yɨvɨ naa i, chi ja ni kuu ini maa Yandios ni kuu ja ni ka nduu i seꞌe maa ya, ti tukaa ga kuu i nanu kuu ɨɨn seꞌe tata jiin nana. 


text:
<pb/>Chaa ni kuu Jnuꞌun ja ni kuncha undi nuu jiin Yandios un, ni kii da ni kaku da nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ni kuncha da jiin yɨvɨ naa i, ti ruꞌu naa ri ni ka jini ri ja ɨɨn ni kuñaꞌnu da jiin Tata da Yandios. Jiin jniñu ni saꞌa da ni stuu da ja kuñaꞌnu Yandios. Ti yukan sa ni ka jini ri ja maa da kuu Seꞌe Yandios, chi ɨɨn ni ka kuñaꞌnu ya jiin maa Yandios. Ni nakachi ya taka jnuꞌun ndaa vaji nuu maa Yandios. Siaꞌan ni kuu na ni chaa Jnuꞌun un nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
<pb/>Juan, chaa ni skuanducha un, ni kaꞌan da jnuꞌun ya nuu yɨvɨ, ti ni kachi da: ―Sɨkɨ Chaa jaꞌa ni kaꞌan ri nuu ra naa ra na, ni kachi ri ja jaa ɨɨn kɨvɨ ti chaa ɨɨn Chaa kuñaꞌnu ga, chi xnaka Chaa un iyo, ti sa ni kaku ruꞌu ―ni kachi Juan, chaa ni skuanducha un. 


text:
<pb/>Iyo xaan jnuꞌun ndee ini nuu ya nuu Yandios. Ja yukan kuu ja kundaꞌu ini ya yoꞌo naa yo, ti chindee xaan ya yoꞌo. 


text:
Xnaka Moisés ni xnukoo ley Yandios, ti sa ni taji ya Jesús, ya kuu Cristo, ti maa ya kuu ja kundaꞌu ini yoꞌo. Ti Jesús kuu ya ni xndaku taka ga jnuꞌun vaji nuu maa Yandios nuu yo naa yo. 


text:
Tu jaꞌi nakuni yɨvɨ nuu Yandios, chi maa ɨɨn ni seꞌe ya kuu ja kancha jiin ya. Ja yukan kuu ja ni kii ya, ni kii stuu ya nava kaa maa Tata ya. Ni kaꞌan Juan, chaa ni skuanducha un, jnuꞌun Jesús, ya kuu Cristo (Mt. 3.11‑12; Mr. 1.7‑8; Lc. 3.15‑17) 


text:
<pb/>Yukan ti chaa ka kuñaꞌnu nuu nación Israel, ja kanchuku ñuu Jerusalén, ni ka jaꞌa da jniñu nuu tɨjnɨ sutu jiin ndajaꞌa da ja ni ka nani levitas. Ni ka taji da chaa un nuu kande Juan ja na kajnuꞌun da, na ndenu nau sɨkɨ kuu jniñu saꞌa da un. Ti jaꞌa kuu jnuꞌun ni kaꞌan Juan jiin da. 


text:
Tu ni nduku da ɨnga jnuꞌun ja xndaꞌu da chaa un, chi suꞌva ni kachi ndaa da: ―Ansu ruꞌu kuu maa Cristo ja ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu un ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka jikajnuꞌun tuku chaa un: ―¿Nau ja kuu ra nusa? ¿Xi maa ra kuu profeta Elías ja ni kaꞌan jnuꞌun Yandios un nu? ―ni ka kachi da. ―Ansu kuu ri ―ni kachi Juan. Ti ni ka jikajnuꞌun tuku da: ―Kii ɨɨn chaa kii kaꞌan jnuꞌun vaji undi nuu maa Yandios. ¿Xi maa ra kuu chaa un nu? ―ni ka kachi da. Ti ni xndeokani Juan: ―Tuu ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka jikajnuꞌun tuku da, ti ni ka kachi da: ―¿Nau ja kuu ra nusa? Kachi, nava siaꞌan na niꞌin ri jnuꞌun nakani ri nuu chaa ñaꞌnu ni ka taji ruꞌu un, ¿Ko na chaa kuu maa ra nusa? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Juan: ―Maa ri kuu ja ve kaꞌan undi nuu ñuꞌun teꞌe jaꞌa, ja na kachi ri nuu yɨvɨ: “Satuꞌva maa ra naa ra, chi ja yajni chaa Jitoꞌyo Yandios”, chi siaꞌan ni kaꞌan Isaías na ni chaa da jnuꞌun Yandios na janaꞌan―ni kachi Juan. 


text:
<pb/>Ti chaa vekoyo nuu chaa fariseo un ni ka jikajnuꞌun da Juan, ti ni ka kachi da: ―¿Ti ndoo skuanducha ra yɨvɨ, ti nu tu kuu ra maa Cristo, ni Elías, ni ɨnga profeta ja kaꞌan jnuꞌun vaji undi nuu maa Yandios nusa? ¿Ndoo kuu ja saꞌa ra un nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Juan jiin da naa da: ―Saña chi skuanducha na jiin nducha, ko iyo ɨnga Chaa ja chaa nuu ni naa ni, ti niꞌin, tu ka nakuni ni chaa un. 


text:
Xnaka saña ni chaa, sa chaa Chaa un. Ko vanuxia kuñaꞌnu ga da ja kuu saña. Kuñaꞌnu xaan ga da ja tu kuu kandu na nuu da, ni ansu jniñu na kuu jakuitandijin na ti tava na ndijña da ―ni kachi Juan. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Juan na ni kunde da yajni ñuu Betábara, ja kande ɨnga yuꞌu yucha Jordán nu ni skuanducha da yɨvɨ un. Kaꞌan Juan, chaa skuanducha un, ja Jesús kuu maa Lelu Yandios 


text:
<pb/>Ɨnga kɨvɨ ti ni jini Juan nuu Jesús ja vaji ya nuu kande da, ti ni kachi da jiin yɨvɨ: ―Ndeꞌe naa ra, jaꞌa vaji maa Lelu Yandios, ti kuu ya nanu lelu ni ka jaꞌni yɨvɨ Israel ja ni ka soko i ja na kencha kuachi i. Ti maa ya kuu Lelu Yandios, chi siaꞌan ni chaa ya ja na kencha ya kuachi yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Undi nuu ni kaꞌan ri jnuꞌun ya ja ni kachi ri: “Xnaka ruꞌu, ni kenda ti sa kenda maa Chaa kuñaꞌnu ga un. Kuñaꞌnu ga ya chi ja iyo ya, ti sa ni kaku ruꞌu. 


text:
Undi na sa ti kuni ga ri nau kuu maa ya. Ko xnaka ni kenda ri skuanducha ri jiin nducha nava siaꞌan na stuu ri maa ya nuu yɨvɨ Israel. Yukan na ti sa na nakuni yɨvɨ Israel nau kuu ya” ―ni kachi Juan. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni jani Juan jnuꞌun, ti ni kachi da: ―Ni jini ri ni kuun Espíritu Yandios vaji ya undi andɨvɨ, vaji ya nanu ɨɨn sata, ni jinu ya ti ni kendo ya jiin Jesús. 


text:
Undi sa ti kuni ga ri nau kuu ya, ko vijna ti ja ni jini ri chi maa Yandios ni taji ya ruꞌu. Ni jaꞌa ya jniñu nuu ri ja na skuanducha ri yɨvɨ jiin nducha. Ni kaꞌan ya jiin ri, ti ni kachi ya: “Nu ni jini ra ni kuun Espíritu Yandios ti jinu ya sɨkɨ ɨɨn chaa un. Ti Chaa yukan kuu ja taji Espíritu Yandios ja na kuncha ya jiin yɨvɨ naa i”, ni kachi Yandios jiin ri. 


text:
Ruꞌu Juan, na kachi ri ja, ja ni jini ri Chaa un, ti jaꞌa ri jandaa ja maa ndixia da kuu maa Seꞌe Yandios. Ti jandaa kuɨtɨ kuu ja Chaa un kuu maa Seꞌe Yandios ―ni kachi Juan. 


text:
Ni jini da nuu Jesús ni yaꞌa ya yukan, ti ni kachi da: ―Ndeꞌe naa ra, Chaa un kuu maa Lelu Yandios ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka jinisoꞌo chaa ka jika jiin Juan ja siaꞌan ni kaꞌan da, ti ni ka chindikun chaa un jata Jesús kuankoyo da. 


text:
Ni ndeokoto Jesús, ni jini ya ja ka ndikun chaa un kuankoyo da jata ya. Ni kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―¿Ndoo ka nduku ra naa ra? ―ni kachi ya. Ti ni ka kachi da naa da: ―Maestro, ¿Nanu nchaa ni? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ñaꞌan na choꞌo, ti kuni ra ―ni kachi ya. Kuankoyo da jiin ya naa da ti ni ka jini da nuu kancha ya. Ti yukan ni ka kendo da jiin ya kɨvɨ un, chi ja ni kuu kaa kuun ja ini. 


text:
<pb/>Ɨɨn chaa un ni kuu Andrés, ñani Simón Pedro. Ni jini da ja siaꞌan ni kaꞌan Juan, ti ni chindikun da jata Jesús. 


text:
Yukan na ti ni jan nunduku Andrés ñani da Simón Pedro, ti ni kachi da jiin da: ―Ni nakejnaꞌan ri jiin Cristo, ya ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu un ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan da jiin ñani da nuu kancha Jesús. Nu ni jini Jesús nuu Simón, ti ni kachi ya: ―Maa ra kuu Simón, seꞌe yɨɨ Jonás. Undi vijna ti kendo ra konani ra Cefas ―ni kachi ya. (Cefas kuni kaꞌan Pedro nuu saꞌan ni ka kaꞌan yɨvɨ un.) 


text:
<pb/>Ɨnga kɨvɨ ti ni kiꞌin Jesús ichi kuaꞌan ya ichi ñuu Galilea. Yukan ni ndejnaꞌan ya jiin Felipe. Ni kachi ya jiin da: ―Ñaꞌan na choꞌo ―ni kachi ya. 


text:
Ni nanduku Felipe Natanael, ti ni kachi da jini da: ―Ja jini ra nava ni chiso Moisés jiin taka ga profeta ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios na janaꞌan. Ni ka kaꞌan da ja chaa ɨɨn chaa kuñaꞌnu ja kuu ɨnga kuiya. Ni ka ndejnaꞌan ri jiin chaa un, ti maa da kuu Jesús, seꞌe yɨɨ José, chaa ñuu Nazaret ―ni kachi Felipe. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Natanael jiin Felipe: ―Ti va nu iyo ɨɨn chaa vaꞌa kenda nuu ñuu Nazaret ―ni kachi da. Ti ni kachi Felipe jini da: ―Na choꞌo, ndeꞌe ti kuni ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni jini Jesús ja kuaja Natanael, ti ni kachi ya jiin da: ―Jaꞌa vaji ɨɨn maa chaa ñuu Israel ja tu jini da xndaꞌu ñaꞌan da ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Natanael jiin Jesús: ―¿Nasa ni nakuni ni saña? ―ni kachi da. Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Na ti kana ga Felipe xini ra, ti ja ni jini ri roꞌo kande ra ndatɨ nutɨchɨ vixi un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Natanael: ―Maestro, maa ni kuu Seꞌe Yandios. Ti maa ni kuu rey taꞌu jniñu nuu nɨ tuꞌu nación Israel ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Ni kandixia ra ruꞌu chi ni kachi ri jiin ra ja, ja ni jini ri kande ra ndatɨ yujnu un. Ko ndeꞌe ra ti kuni ra ja suꞌva naꞌnu ga jniñu saꞌa ri, chi suꞌva nduñaꞌnu ga ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni siin Jesús kaꞌan ya jiin da, ti ni kachi ya: ―Jandaa na kachi ri nuu ra ja vijna na ti kuni ra nuña andɨvɨ, ti ndeꞌe ra chakoyo ndajaꞌa Yandios (ja ka nani ángel), ti ka ndaa ka nuu i nuu kancha ruꞌu, ja kuu ri seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ jaꞌ ―ni kachi Jesús. Ni jaꞌan Jesús ɨɨn viko nandaꞌa<pb/>


text:
Nu ni yaꞌa uni kɨvɨ, ti ni iyo ɨɨn viko nandaꞌa ñuu Caná, ja kuu ndañuu Galilea. Ti yukan kande nana Jesús. 


text:
<pb/>Ti nu ni jaa hora ja ni ndɨꞌɨ vino ni ka jiꞌi yɨvɨ un, ti ni kachi nana Jesús jiin ya: ―Ja ni ndɨꞌɨ vino ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Koto xndiꞌi ni ini ni, chi tu jaꞌi jaa kɨvɨ ja saꞌa na ɨɨn jniñu ñaꞌnu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi nana Jesús nuu chaa ka jicondiso vasu un: ―Saꞌa taka ndoo na kachi maa ya nuu ra ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti yukan kajiin iñu tenaja yuu naꞌnu ja kɨvɨ kuun xiko xi undi ɨɨn ciento litro nducha chii. Ti jnuꞌun yɨvɨ hebreo ni kuu ja ka jajniñu i tenaja un ja kuu nducha ja ka nandaꞌa i jiin ja ka na sandoo i koꞌo i, nava siaꞌan na kendo vaꞌa i nuu Yandios. 


text:
Ni kachi Jesús nuu chaa ka jicondiso vasu un: ―Chuꞌun chitu nducha chii tenaja jaꞌa ―ni kachi ya. Ti ni ka chuꞌun chitu chaa un nducha chii tenaja un. 


text:
Yukan ti ni kachi Jesús: ―Tava tɨꞌlɨ ti kuaꞌa ra nuu chaa yɨndaꞌa viko un ―ni kachi ya. Ni ka tava da tɨꞌlɨ ti kuankoyo da jiin nuu chaa un. 


text:
Ni ka jiꞌi da tɨꞌlɨ, ti so ni naa ini da chi vaꞌa xaan ga iyo vino un. Ti tu jini da nasa ni jaa un. Ko maa chaa ka jicondiso un chi ni ka jini da. Yukan na ti ni kana chaa ndisojniñu un xini chaa ni nandaꞌa un, 


text:
ti ni kachi da jiin da: ―Taka yɨvɨ chi xnaka ka jaꞌa i vino vaꞌa un ka jiꞌi yɨvɨ kuaꞌa un, ti sandɨꞌɨ ni ga sa ka jaꞌa i vino ndaꞌu ga. Ko roꞌo, chi suꞌva sandɨꞌɨ ni ga ni xndoo ra ja vaꞌa ga. Jaꞌa kuu ja vaꞌa xaan ni saꞌa ra ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni kuu ɨɨn jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús undi nuu kuɨtɨ. Undi ñuu Caná, ja kuu ɨɨn ndañuu Galilea, siaꞌan ni saꞌa ya. Yukan ti viꞌi ga ni ka kandixia chaa ka skuaꞌa jiin ya naa da. Ni saꞌa ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu un ja na kuni yɨvɨ ja ni jaꞌa Yandios ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga nuu ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti sa kuaꞌan ya ichi ñuu Capernaum. Nana ya, ñani ya, jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya suni kuankoyo da jiin ya, ti yukan ni kaꞌiin da jaku kɨvɨ. Ni keniꞌin Jesús yɨvɨ ka iin ini veñuꞌun kaꞌnu (Mt. 21.12‑13; Mr. 11.15‑18; Lc. 19.45‑46) 


text:
<pb/>Kuan kuyajni viko ka saꞌa yɨvɨ hebreo ja ka nukuꞌun ini i na ni keniꞌin Yandios maa i ñuu Egipto na janaꞌan. Ti viko un nani viko pascua. Kuaꞌan Jesús ñuu Jerusalén ja ni kuu kɨvɨ viko un. 


text:
Ti nuu veñuꞌun kaꞌnu un ni jini ya ka xiko yɨvɨ xndɨkɨ, jiin rɨɨ, jiin sata. Ti suni kaꞌiin chaa ka xndayɨ xuꞌun. 


text:
<pb/>Nu ni jini Jesús yukan ti ni kuɨtɨ ini ya. Ti yukan ni saꞌa ya ɨɨn cuarta ñɨɨ, ti ni keniꞌin ya yɨvɨ un kuankoyo i. Ni keniꞌin ya yɨvɨ un ichi fuera yuxeꞌe un. Ni keniꞌin ya rɨɨ, ni keniꞌin ya xndɨkɨ. Ni skuiokava ya mesa chaa ka xndayɨ xuꞌun un, ti ni ka jichanuu xuꞌun un kuaꞌan. 


text:
Ti nuu chaa ka xiko sata un ni kachi ya: ―Keniꞌin jaꞌa naa ra, ti tukaa saꞌa ra yaꞌu ini veꞌe Tata ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka nukuꞌun ini chaa ka skuaꞌa jiin ya ja kaꞌan nuu tutu ii Yandios sɨkɨ Jesús: “Ndɨꞌɨ xaan ini na veꞌe ni, ja na kuu ɨɨn veꞌe ii”, kachi nuu tutu. 


text:
<pb/>Yukan sa ni ka jikajnuꞌun chaa hebreo un maa ya: ―Nu ndixia ra ja ndisojniñu ra ja saꞌa ra yukan, ti jaꞌa kuaꞌa ra jandaa vijna. ¿Ti na ɨɨn jniñu ñaꞌnu ndiso ra nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Kuu kanuu na veñuꞌun jaꞌa kiꞌin, ko nuu uni kɨvɨ ti nakani tuku ni na kundichi ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi yɨvɨ hebreo un: ―Uu xiko iñu kuiya ni ka saꞌa yɨvɨ jniñu ti sa ni ka jani i veñuꞌun kaꞌnu jaꞌa kandichi, ti roꞌo ndoꞌo ini ra ja nuu uni ni kɨvɨ ti nakani tuku ra kundichi ―ni ka kachi da. 


text:
ja nandoto tuku ya nuu ñujiꞌi. Ti yukan sa ni ka nukuꞌun ini chaa ka skuaꞌa jiin ya. Ni ka nukuꞌun ini da jnuꞌun ni kaꞌan ya, ti sa ni ka kandixia da ja siaꞌan ndixia kaꞌan nuu tutu Yandios. Suni ni ka kandixia da jnuꞌun ni kaꞌan maa Jesús na kɨvɨ un. Ja jini Jesús na kanda yɨvɨ 


text:
<pb/>Na ni kunde Jesús ñuu Jerusalén ja ni kuu kɨvɨ Pascua, nde kuaꞌa yɨvɨ ni ka kandixia ja maa ya kuu Cristo, chi yukan ni ka jini i jniñu ñaꞌnu saꞌa ya ja ndisojniñu ya. 


text:
Ja yukan kuu ja tu nɨnɨ kuu ja kachi ɨɨn yɨvɨ nuu ya nasa kanda i, chi vanua ja jini vaꞌa maa ya nasa ka ndoꞌo ini yɨvɨ, jiin undi inijnuni i. Kaꞌan Jesús ja na nakaku jaa yo<pb/>


text:
Ti ɨɨn jakuaa ni jaꞌan da nuu kancha Jesús, ti ni kachi da jiin ya: ―Maestro, ja ka jini na ja maa Yandios ni taji niꞌin ja na xnaꞌan ni jnuꞌun ya nuu na naa na. Tu ka kuu saꞌa ɨɨn yɨvɨ ɨɨn jniñu ñaꞌnu nanu saꞌa maa ni nu tu chindee Yandios maa i. Ti jiin yukan ka jini na ja maa ya ni taji niꞌin vaji ni ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Jandaa na kachi ri nuu ra ja nu tu nakaku jaa ɨɨn yɨvɨ nuu Yandios, ti tu kuu kɨvɨ i ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Nicodemo: ―¿Ti nasa kuu nakaku jaa ɨɨn chaa ñaꞌnu, ti nu ja ni jaꞌnu da nusa? ¿Xi va nu kuu ndɨvɨ tuku da chii nana da, ti sa nakaku tuku da nu? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús jiin da: ―Jandaa na kachi ri nuu ra ja nu tu nakaku jaa ɨɨn yɨvɨ, ti tu kuu kɨvɨ i ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. Ti yukan kuu ja saꞌa maa Espíritu Yandios ja na nakani ini i ti na kuanducha i, nava na kondoo undi ini añu i, ti ansu ja na nakaku i nuu jaꞌa nana i. Chi ja na nakaku i kuu ja saꞌa maa Espíritu Yandios. Yukan na ti sa kuu kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ga jniñu nuu i. 


text:
Saꞌa yo nanu ja nu na kaku ɨɨn yɨvɨ, ko kaku i jiin yɨkɨ kuñu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko ja saꞌa Espíritu Santo kuu ja na nakaku jaa i undi ini añu i. Yukan kuu ja na nakaku jaa ɨɨn yɨvɨ. 


text:
<pb/>Ti va so naa ini ra jiin jnuꞌun ni kaꞌan ri un, chi nu ka kuni kɨvɨkoyo yɨvɨ ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu, ti tukaa iyo ɨnga ichi kinkoyo i, chi ɨɨn ni ichi iyo. Ti yukan kuu ja saꞌa maa Espíritu ii ja na nakaku jaa i. 


text:
<pb/>Ndeꞌe ra nu kee tachi, ti jinisoꞌo yo ko tu kuu kuni yo jiin nduchi yo, ni tu kuu jnɨɨ yo jiin ndaꞌa yo, ni tu kuni yo na ichi kuaꞌan. Suni siaꞌan saꞌa Espíritu Yandios jiin yɨvɨ, chi tu ka jini i nasa saꞌa ya ja na nakaku jaa i ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Kuu ra ɨɨn maestro, ti kuñaꞌnu ra nuu jnaꞌan yo ja ka kuu yɨvɨ Israel, ti tu kujnuni ini ra jnuꞌun jaꞌa, ¿Va tu jini ra nusa? 


text:
<pb/>Jandaa na kachi ri nuu ra, ja ka jini ndaa ra taka jnuꞌun kaꞌan ri, ti jani ndaa ri jnuꞌun taka ja ni jini ri. Ko so ja roꞌo, tu kandixia ra jnuꞌun kaꞌan ri. 


text:
Ja siaꞌan tu kandixia ra jniñu saꞌa Yandios nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ¿Ti ndee ga ja kandixia ra nu na kachi ri nasa jito Yandios taka jniñu saꞌa ya undi nuu kancha maa ya nusa? Va tukaa ga kandixia ra yukan. 


text:
<pb/>Ni ɨɨn tundo jaꞌan andɨvɨ ja kuni nasa iyo yukan, chi maa ɨɨn ni ja ni chaa nuu ñuyɨvɨ jaꞌa kuu ja jini. Maa ɨɨn ni ruꞌu ja kuu ri Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ja ni kuncha ri andɨvɨ, ti jini ndaa ri nasa iyo. 


text:
Ko yukan na ti katakaa yɨvɨ ruꞌu nuu ndaꞌa cruz, ja kuu ri Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Na ni ka jikonuu yɨvɨ hebreo nuu ñuꞌun teꞌe un na janaꞌan, ni jatakaa Moisés ɨɨn koo kaa nuu ɨɨn ndaꞌa yujnu un un. Ti suni siaꞌan kuu vijna, chi katakaa yɨvɨ ruꞌu nuu ndaꞌa cruz. 


text:
Yukan na ti taka yɨvɨ kandixia ruꞌu, tukaa jnaꞌnu ndatu i. Siaꞌan na ti sa kuu kunchuku i jiin Yandios ja kuu saa ni. Chi siaꞌan saꞌa Yandios jiin taka yɨvɨ ka kandixia Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ni kundaꞌu ini Yandios yɨvɨ ñuyɨvɨ 


text:
<pb/>Ni kundaꞌu xaan ini Yandios yɨvɨ ñuyɨvɨ. Ja yukan kuu ja ni taji ya seꞌe ya ni kii ya, vasu maa ɨɨn ya ni kuu Seꞌe Yandios. Ni kii seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ nava taka yɨvɨ na kandixia ya, ti tukaa jnaꞌnu ndatu i, ti kunchuku i jiin Yandios ja kuu saa ni. 


text:
Siaꞌan ni taji Yandios Seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ. Ko tu ni taji ya Seꞌe ya ja na kaꞌnu ndatu ya yɨvɨ, chi suꞌva ja na nama ya yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Taka yɨvɨ ni ka kandixia ya, tukaa jnaꞌnu ndatu i, ko yɨvɨ ja tu ka kandixia i ya, ja ni ka jnaꞌnu ndatu i. Ko ni ka jnaꞌnu ndatu i ja tu ni ka kandixia i maa Seꞌe Yandios, ja maa ɨɨn ni ya kuu ja nama sɨkɨ yɨvɨ naa i. Siaꞌan ni kundaꞌu ini Yandios yɨvɨ ñuyɨvɨ. 


text:
<pb/>Iyo kuaꞌa yɨvɨ ja tu ka kandixia jniñu ni saꞌa Yandios. Ka saꞌa ndevaꞌa i, ti jiin jniñu ka saꞌa i un jini yo ja ka jnaꞌnu ndatu i. Ja ni taji Yandios seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ, ti kuu ya nanu ɨɨn ñuꞌun ja ndinchaa nuu ñuñaa, ja na kuni yɨvɨ na ichi kinkoyo i, ko tu ka jandatu i. Chi ka ndiyo ini i ja saꞌa ndevaꞌa i nanu ɨɨn chaa jajnaꞌan ini kaka jakuaa. Suni siaꞌan ka ndiyo ini i kundikun i kuachi un. Siaꞌan ka stuu yɨvɨ un maa i ja ka jnaꞌnu ndatu i nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ja ni taji Yandios seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ, ti ni kuu ya nanu ɨɨn nduva ñuꞌun ja ndinchaa nuu ñuñaa, nava na kuni yɨvɨ ichi kinkoyo i. Ko sa suꞌva ka jito uꞌu i Yandios jiin seꞌe ya ja xnaꞌan ya na ichi kinkoyo i. Ti ka jito uꞌu i jnuꞌun ya, chi tu ka na kuni i yukan sa ni ka jini i ja iyo kuachi sɨkɨ naa. Tu ka jantaꞌu i jnuꞌun ya, chi ka ndiyo ini i ja siin i jiin kuachi un. 


text:
Ko ka iyo yɨvɨ ka jantaꞌu Seꞌe Yandios, ja kuu ya nanu ɨɨn nduva ñuꞌun ja ndinchaa nuu ñuñaa. Chi xnaꞌan ya naa i ichi kinkoyo i, ti ka kusɨɨ ini kaka ndaa i ichi un, chi tu ka yuꞌu i saꞌa i jniñu vaꞌa ja kuni Yandios. Ti siaꞌan ka stuu kaji ja ka saꞌa i taka jniñu vaꞌa kuni maa Yandios ―ni kachi Jesús. Ndakuniꞌin tuku Juan jnuꞌun Jesús 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan Jesús ichi ñuu Judea. Suni kuankoyo chaa ka skuaꞌa jiin ya. Yukan ni kuꞌiin da jiin ya jaku kɨvɨ, ti yukan ni skuanducha ya yɨvɨ. 


text:
Suni ni kundee Juan ni skuanducha da ñuu Enón, chi yukan ni iyo kuaꞌa nducha. Ñuu yukan kendo yajni jiin ñuu Salím. Ni ka jaꞌan yɨvɨ nuu da, ti ni skuanducha da i. 


text:
<pb/>Uu xi uni jnaꞌan chaa ka skuaꞌa jiin Juan, ti ni ka kejaꞌa ka kaꞌan da jiin chaa hebreo un. Ti ka kaꞌan da sɨkɨ ja nasa kuu ja ka ndundoo yɨvɨ nuu Yandios. 


text:
Yukan na ti ni ka jaꞌan da nuu kande Juan, ti ni ka kachi da: ―Maestro, ni jini ni chaa ni jaa nuu ni kunchuku yo ichi ɨnga yuꞌu yucha Jordán, ja ni kachi ni na chaa kuu chaa un. Vijna ti ja skuanducha da, ti tendɨꞌɨ yɨvɨ kuankoyo nuu da un ―ni ka kachi da. 


text:
Ja ka jini vaꞌa ra ja ni kachi ri ja tu kuu ri maa Cristo. Ko ni taji Yandios ruꞌu ve saꞌa ri ɨɨn jniñu ti jniñu un kuu ja na kaxnuꞌun ri nuu yɨvɨ ja kii ya. 


text:
<pb/>Na kani ri ɨɨn jnuꞌun. Nu na nandaꞌa ɨɨn chaa jiin ñasɨꞌɨ da, ka saꞌa da viko jiin amigo da. Ti amigo da un kuu chaa taꞌu jniñu nuu viko un, ti amigo da un kajnuꞌun nu iyo sɨɨ ini da ja nandaꞌa da xi tu. Nu ni kachi chaa nandaꞌa un ja iyo sɨɨ ini da, yukan ti amigo da un, suni kusɨɨ xaan ini da. Ti suni siaꞌan kusɨɨ xaan ini ri ja na kinkoyo yɨvɨ nuu Jesús. 


text:
Sɨkɨ ja ka kaꞌan ra un, ti kanuu ga ja na nduñaꞌnu ga maa ya, ti suꞌva na nukuu ga ruꞌu ―ni kachi Juan. Ɨɨn ja vaji ichi andɨvɨ 


text:
<pb/>Ti maa ɨɨn ni ya kuu ja vaji undi andɨvɨ, yukan kuu ja kuñaꞌnu ga ya nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ. Taka yɨvɨ ni ka kaku nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ka kuu i seꞌe ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ka kaꞌan i mani maa jnuꞌun iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko ɨɨn ja vaji undi andɨvɨ, chi kuñaꞌnu ga nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ. 


text:
<pb/>Ti kaꞌan ya taka ja ni jini ya, ti jani ya jnuꞌun taka ja ni jinisoꞌo ya, ko tu ka kuni chunsoꞌo yɨvɨ taka jnuꞌun kaꞌan ya. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu un, chi ni taji Yandios maa ya, ti maa ya kuu ja ni kaꞌan taka jnuꞌun kaꞌan Yandios, vanuxia kancha maa Espíritu Yandios jiin ya, ti tu yɨkuꞌva Espíritu ni jaꞌa Yandios ja na kuncha jiin ya. 


text:
<pb/>Xaan ga mani Yandios jiin seꞌe ya. Ti ja yukan kuu ja ni nachiꞌi ya taka ja iyo nuu ndaꞌa seꞌe ya ja na taꞌu ya jniñu nuu. 


text:
<pb/>Yɨvɨ kandixia Seꞌe Yandios ja nama ya i, ti kunchuku i jiin ya ja kuu saa ni. Ko yɨvɨ ja tu kandixia Seꞌe ya, tu kuu kunchuku i jiin ya, chi suꞌva viꞌi ga kuɨtɨ ini Yandios nuu i, ti kuaꞌa ya nundoꞌo koo ndoꞌo koo nene i ja kuu saa ni. Kaꞌan Jesús jiin ɨɨn ñaꞌan ñuu Samaria<pb/>


text:
Ni ka niꞌin chaa fariseo un jnuꞌun ja kuaꞌa ga yɨvɨ ka jika jiin Jesús, ti ni skuanducha ya kuaꞌa xaan ga yɨvɨ ja kuu Juan. 


text:
<pb/>Ni jaa jnuꞌun un nuu Jesús ja siaꞌan ni ka jini chaa fariseo. Yukan kuu ja ni kee ya ñuꞌun ñuu Judea, ti kuanoꞌon ya ichi nuu ñuꞌun ñuu Galilea. 


text:
<pb/>Ni jaa ya ñuu Sikar ja kuu ɨɨn ndañuu Samaria. Ñuu un kande yajni ɨɨn ñuꞌun ni jaꞌa Jacob nuu seꞌe da José na janaꞌan. 


text:
Yukan iyo ɨɨn soko nducha ni nani soko Jacob. Ni kuita Jesús ja kuaꞌan ya ichi un, ti yukan ni jakuɨñɨ ya yuꞌu soko un. Ko ja ni kuu koxiuu kɨvɨ un. 


text:
<pb/>Ti ni jaa ɨɨn ñaꞌan ñuu Samaria kuaja kiꞌin ña nducha. Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Kuaꞌa tɨꞌlɨ nducha na koꞌo ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti chaa ka skuaꞌa jiin ya, kuankoyo da ñuu un kuan kuaan da ja kaji da jiin ya naa da, ti ni kendo maa ɨɨn ni ga ya. 


text:
<pb/>Ti ñaꞌan ñuu Samaria un ni kachi ña jiin ya: ―Niꞌin ja kuu ni chaa hebreo. ¿Ndo jikan ni nducha koꞌo ni nuu na, ti saña kuu na ñaꞌan ñuu Samaria? ―ni kachi ña. Siaꞌan ni kaꞌan ña, chi yɨvɨ hebreo un, tu mani i jiin yɨvɨ ñuu Samaria. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Tu jini ra nasa kaa ɨɨn taꞌu vaꞌa ja kuni kuaꞌa maa Yandios nuu ra. Ni tu chaku ini ra, ti ni tu jini ra na chaa kuu ɨɨn ja kaꞌan jiin ra jaꞌa ja na kuaꞌa ra nducha koꞌo. Ko nu na kakantaꞌu ra nuu ri, ti kuaꞌa ri ɨɨn nuu nducha koꞌo ra ja na kuchaku ra ja kuu saa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi ña jiin ya: ―Taa. Ko niꞌin, ni tu ñavaꞌa ni najin tava ni nducha. Ti soko jaꞌa chi kunu xaan. ¿Ti nanu kin kiꞌin ni nducha ja kaꞌñu ni nuu na nusa? 


text:
Jacob chaa ni kuu tata jnaꞌan na undi na janaꞌan. Chaa un ni jacha soko jaꞌa ti ni kendo jiin na naa na. Jaꞌa ni ka jiꞌi maa da nducha, ti suni jaꞌa ni ka jiꞌi taka jnaꞌan da jiin taka kuɨtɨ ni ka nchaka da. Ɨɨn chaa ni kuñaꞌnu ni kuu chaa un, ¿ti xi kuñaꞌnu ga niꞌin ja kuu chaa un nu? ―ni kachi ña. 


text:
Ko nu na koꞌo i ɨɨn nducha kuaꞌa ri nuu i, ti tukaa ga ichi kuɨtɨ i. Kuaꞌa ri nducha un nuu i, ti yukan nduu nanu ɨɨn soko nuu kaña nducha kuaꞌa. Yukan na ti kuncha i jiin Yandios ja kuu saa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ñaꞌan un jiin ya: ―Taa. Kuaꞌa ni nducha yukan, na koꞌo na nava tukaa ichi kuɨtɨ na, ti nava tukaa kii kiꞌin kuɨtɨ na nducha soko jaꞌa ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ña jiin ya: ―Tu na yɨɨ na iyo ―ni kachi ña. Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Ndaa jnuꞌun kaꞌan ra ja tu na yɨɨ ra iyo, 


text:
vanuxia, ja ni kuu uꞌun chaa ni kunchuku jiin ra, ti chaa kancha jiin ra vijna chi ansu yɨɨ ra kuu da. Jaꞌa ni kachi ndaa ra vijna ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ña jiin ya: ―Taa. Ko ndoꞌo ini na ja maa ni kuu ɨɨn profeta ja kaꞌan jnuꞌun Yandios. 


text:
Tata yɨvɨ ñuu Samaria na janaꞌan, ni ka chiñuꞌun i Yandios xini yuku jaꞌa. Ti niꞌin ka kaꞌan ni ja Jerusalén kuu ñuu nuu kunchañuꞌun yo Yandios ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Roꞌo ñasɨꞌɨ. Kandixia jnuꞌun kaꞌan ri. Chi jaa ɨɨn kɨvɨ ja ni ansu ga yuku jaꞌa, ti ni ansu ga ñuu Jerusalén kuu nuu kunchañuꞌun ra maa Yandios, ya kuu Tata ra naa ra. 


text:
Roꞌo yɨvɨ ñuu Samaria naa ra, ka nchañuꞌun ra Yandios, ko vanuxia tu ka jini ra nasa kaa Yandios. Ko ruꞌu yɨvɨ hebreo chi ka jini ri nasa kaa Yandios, ka jini ri ja nɨnɨ nuu yɨvɨ hebreo vaji Ɨɨn ja nama sɨkɨ yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Na kachi ri ja, ja ni jaa kɨvɨ kunchañuꞌun yɨvɨ Yandios, ja tukaa ka nandɨꞌɨ ɨɨn ni veñuꞌun nuu chiñuꞌun i ga. Ko chiñuꞌun i ya undi jiin nɨ ini nɨ añu i. Chi siaꞌan kuu ja kuni maa Yandios ja na kunchañuꞌun yɨvɨ maa ya. 


text:
Tu kuu kuni yɨvɨ nuu Yandios, chi maa ya kuu Espíritu. Yukan kuu ja nu ɨɨn yɨvɨ kuni i chiñuꞌun i ya, ko kanuu ja na chiñuꞌun ndaa i ya jiin nɨ ini nɨ añu i ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ñaꞌan un ni kachi tuku ña: ―Jini na ja kii ɨɨn ja ni nakaji Yandios ja nama sɨkɨ yo, ɨɨn ja konani Cristo. Nu na chaa chaa yukan, yukan ti xnaꞌan kaji ga da taka jnuꞌun un nuu yo ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Nɨ kaꞌan ga ya jiin ñaꞌan un, ti ni ka najakoyo chaa ka skuaꞌa jiin ya. So ka naa ini da ja siaꞌan ka ndajnuꞌun ya jiin ñaꞌan un. Ko ni ɨɨn tu ni ka tava ini da ja kajnuꞌun da ya: “¿Ndo nduku ñaꞌan un?” Xi kachi da jiin ya: “¿Na ndoo kaꞌan ni jiin ñaꞌan un?” Tu kuɨtɨ ni ka kaꞌan da siaꞌan. 


text:
<pb/>Ñaꞌan un ni xndoo ña kɨyɨ nducha ña ti kuaꞌan ni ña ichi ñuu. Ni jaa ña ti ni kejaꞌa ña kaꞌan ña jiin yɨvɨ un: 


text:
<pb/>―¡Ñaꞌan na choꞌo naa ra, ti kuni ra ɨɨn chaa ni kachi ndɨꞌɨ nuu ri taka ja ni saꞌa ri! ¿Ti ansu maa da kuu Cristo nu? ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ni ti jakoyo ga yɨvɨ un, ti chaa ka skuaꞌa jiin Jesús, ka kandaꞌu da jiin ya: ―Maestro, kaji ni ɨɨn vanuxii staa, na kaji yo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Iyo ɨɨn staa yaji ri ja roꞌo naa ra, tu ka jini ra nasa kaa ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti chaa ka skuaꞌa jiin ya ka jikajnuꞌun jnaꞌan da naa da: ―¿Xi ja ni ka kinchaka yɨvɨ staa ni yaji ya nu? ―ni ka kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Siaꞌan ni kachi ri, chi saꞌa ri nava kuni maa ya ni taji ruꞌu vaji ri ja na saꞌa ri jniñu ya. Ti yukan kuu nanu ja na niꞌin jnuꞌun ndee ini yɨkɨ kuñu ri, nanu niꞌin yo jnuꞌun ndee ini jiin ɨɨn ndeyu yaji yo. Ti ndiyo ini ri ja sinu ri jniñu ni jaꞌa ya nuu ri. 


text:
<pb/>Ti ja saꞌa yo jniñu kaꞌncha triu, ti vatu ni ka kaꞌan ra ja undi kuun yoo ti sa nastutu yo. Ko na kachi ri ja xnaka ndeꞌe vaꞌa ra naa ra, ndeꞌe vaꞌa ti kuni ra, chi vinañuꞌni ka iyo kuaꞌa xaan yɨvɨ nanu triu ja, ja ni kuaan ja kaꞌncha yo, chi yɨvɨ kuaꞌa ka tuꞌva i ti ka kandixia i ruꞌu. 


text:
Xaan ndatu yɨvɨ nastutu jniñu un chi iyo xaan taꞌu i, chi saꞌa i jniñu ja nastutu i yɨvɨ, ti nasavaꞌa i nuu kunchuku yɨvɨ un jiin Yandios ja kuu saa ni. Ja siaꞌan ti nanu kusɨɨ ini chaa ni saꞌa jniñu un, suni siaꞌan kusɨɨ ini chaa nastutu. 


text:
Suni siaꞌan taji ri roꞌo naa ra ja ka skuaꞌa jiin ri, ja na kachanuu ra jnuꞌun ri kiꞌin. Chi ka kuu ra nanu ɨɨn chaa nastutu triu. Vasu ansu maa ra ni ka jachanuu jnuꞌun un, chi ɨnga yɨvɨ ni ka jachanuu jnuꞌun ri, ko roꞌo kuu nanu nastutu jniñu ni ka saꞌa chaa un naa da ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan kuu ja kuaꞌa xaan yɨvɨ ñuu un ni ka kandixia i Jesús, chi ni kachi ñaꞌan un: “Ni kachi ndɨꞌɨ da taka ja ni saꞌa na”, ni kachi ña. 


text:
<pb/>Nu ni ka jakoyo yɨvɨ ñuu Samaria un nuu kande Jesús, ti ni ka kaꞌan ndaꞌu i jiin ya ja na kendo ya jiin yɨ ti jaku kɨvɨ. Ti ni kendo ya yukan ni kundee ya uu kɨvɨ. 


text:
<pb/>Yukan na ti sa ni ka kachi yɨvɨ jiin ñaꞌan un: ―Tukaa nɨnɨ kuu ja undi kani ra jnuꞌun ti sa kandixia ri ya, chi suni ni ka jinisoꞌo maa ri jnuꞌun ni kaꞌan ya. Yukan na ti ni ka jini ndaa yo ja maa ya kuu maa Cristo, ya ni nakaji Yandios ja nama ya sɨkɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ ―ni ka kachi yɨvɨ un. Jiin ndusu yuꞌu Jesús ni nduvaꞌa seꞌe ɨɨn chaa kuñaꞌnu 


text:
<pb/>Nu ni yaꞌa uu kɨvɨ, ni kee Jesús ñuu Samaria, ti ni nakiꞌin ya ichi kuanoꞌon ya nuu ñuꞌun ñuu Galilea. 


text:
Ti maa ya ni kaꞌan undi nuu, na ni kachi ya ja tu kuaꞌa yɨvɨ ja yɨñuꞌun nuu ɨɨn chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios, ñuu nuu ni jaꞌnu da. 


text:
Ko nu ni jaa ya ñuu Galilea, ti ni ka jantaꞌu yɨvɨ un ya, chi ni ka jini i jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya ñuu Jerusalén ja ni kuu kɨvɨ viko un, chi suni ni ka jaꞌan i yukan. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ndeokuñɨ Jesús ichi ñuu Caná ja kuu ndañuu Galilea, nuu ni nasaꞌa ya vino jiin nducha un. Ti ñuu Capernaum ni iyo ɨɨn chaa kuñaꞌnu ja ndiso jniñu da nuu rey. Ti kuꞌu seꞌe chaa un. 


text:
Ni niꞌin da jnuꞌun ja ni kee Jesús ñuu Judea, ti ni nandeokuñɨ ya ichi ñuu Galilea. Yukan ti ni jaꞌan chaa kuñaꞌnu un nuu kancha Jesús, ti ni kejaꞌa jikantaꞌu da nuu Jesús ja na kiꞌin ya jiin da veꞌe da: ―Saꞌa ni tɨꞌlɨ tajna seꞌe na ―ni kachi da. Siaꞌan ni kaꞌan chaa kuñaꞌnu un chi ja yajni kuū seꞌe da niku. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Maa ra jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ ɨɨn nuu kanda jiin ra, nu tu ndeꞌe ra jiin nuu ra ɨɨn jniñu ñaꞌnu saꞌa ri, ti ni tu kandixia kuɨtɨ ra ruꞌu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa kuñaꞌnu un: ―Taa. Jikantaꞌu xaan na nuu ni. Ko nu tu kiꞌin ni veꞌe na, ti va kuū seꞌe na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Kuanoꞌon veꞌe ra chi tu kuū ndixia seꞌe ra ―ni kachi ya. Ni kandixia chaa un jnuꞌun ni kaꞌan Jesús, ti kuanoꞌon ni da. 


text:
Kuan nduyajni da veꞌe da, ti ja kuaja ɨɨn chaa kuū muzu da un, ti ni kachi da jiin chaa kuñaꞌnu un: ―Ja ni nduvaꞌa seꞌe ni ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni jikajnuꞌun da muzu da un: ―¿Na hora ni nduvaꞌa seꞌe ri nusa? ―ni kachi da. Ti ni kachi muzu un: ―Ja yajni na koxiuu ni kee kiji un maa i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni nukuꞌun ini da ja hora yukan ni kachi Jesús jini da: “Kuanoꞌon veꞌe ra, chi tu kuu seꞌe ra”, ni kachi ya. Yukan ti ni kandixia da Jesús, ti suni ni ka kandixia tendɨꞌɨ yɨvɨ kanchuku veꞌe da. 


text:
<pb/>Yukan kuu ɨnga jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús na ni kee ya nuu ñuꞌun ñuu Judea ti kuanoꞌon ya ichi ñuu Galilea. Sa yukan kuu uu jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús. Ni saꞌa Jesús tajna ɨɨn chaa kuꞌu yuꞌu pila nducha ñuu Betesda<pb/>


text:
Nu ni yaꞌa yukan na ti sa ni nandeokuñɨ Jesús ñuu Jerusalén, ti yukan nukuꞌun ɨɨn viko ka nasaꞌa yɨvɨ hebreo. 


text:
<pb/>Ni iyo ɨɨn pila kaꞌnu nducha ñuu Jerusalén. Ni nani Betesda nuu yuꞌu ka kaꞌan yɨvɨ hebreo. Ni iyo uꞌun yuxeꞌe lulu nuu ka kɨvɨ yɨvɨ nuu nducha un. Kendo yajni yuꞌu ñuu, ti yuxeꞌe un ni nani Yuxeꞌe Nuu Ka Yaꞌa Rɨɨ. 


text:
Ni jini Jesús nuu chaa un katuu da. Suni ni jini ya ja ja ni kuu naꞌan xaan kuꞌu da, ti ni jikajnuꞌun ya maa da: ―¿Kuni ra nduvaꞌa ra nu? ―ni kachi ya. 


text:
Ti ni kachi chaa kuꞌu un: ―Taa, kuni na, ko tu iyo ni ɨɨn chaa chindee saña. Ni ɨɨn yɨvɨ tu kii chindee i saña ja na kɨvɨ na nuu nducha un nuu kejaꞌa kanda. Chi taka jinu ja kuni kɨvɨ na, ti xnakan ja kɨvɨ ɨnga yɨvɨ ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni ndoko da ni nastuu da yuu da, ti ni kejaꞌa jika da kuaꞌan da. Yukan ni kuu ɨɨn sabado, kɨvɨ ka ndetatu yɨvɨ hebreo. 


text:
Ti chaa hebreo ka kuñaꞌnu un, ni ka kachi da jiin chaa ndaꞌu un: ―Kɨvɨ ndetatu kuu vijna, ti tu vaꞌa ja kundiso ra yuu ra kiꞌin ra jiin ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa ni nduvaꞌa un: ―Ɨɨn chaa ni saꞌa tajna saña yukan ni kachi da ja na kundiso na yuu na ti na kiꞌin na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka jikajnuꞌun chaa un maa da: ―¿Nau chaa kuu ja ni kachi jini ra ja na nakiꞌin ra yuu ra ti kiꞌin ra nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti chaa ni nduvaꞌa un, tu ni jini da nau chaa kuu, chi vanuxia kuaꞌa xaan yɨvɨ kaꞌiin yukan, ti Jesús kuaꞌan ni ya. 


text:
<pb/>Kuee ga sa ni ndejnaꞌan Jesús jiin da yuxeꞌe veñuꞌun kaꞌnu un, ti ni kachi ya jiin da: ―Ja ni nduvaꞌa ra vijna. Vijna na ti koto ma saꞌa ga ra kuachi. Chi nu na saꞌa tuku ra, yukan na ti kii ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan ga sɨkɨ ra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan chaa un, ni jani da jnuꞌun nuu chaa hebreo ka kuñaꞌnu un: ―Jesús kuu ja ni saꞌa tajna saña ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ ja ni saꞌa Jesús ɨɨn jniñu un kɨvɨ ndetatu, ja yukan kuu ja ni ka kejaꞌa ka jito uꞌu chaa hebreo ka kuñaꞌnu un Jesús, ti ka kuni kaꞌni da ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Na kachi ri nuu ra ja taka ni hora sajniñu Yandios. Maa Tata ri, sajniñu ya taka ni kɨvɨ. Ti suni siaꞌan sajniñu tu ruꞌu taka ni kɨvɨ ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan ni kaꞌan Jesús, ti viꞌi ga ni ka nduku da nasa kaꞌni da ya, chi tu ni jandatu ya jnuꞌun kaꞌan ley ja kuu kɨvɨ ndetatu un, jiin suni ja ni kachi ya ja Tata maa ya kuu Yandios, chi siaꞌan ni skejnaꞌan ya maa ya jiin maa Yandios. Yukan kuu ja ka kuni da kaꞌni da Jesús. Ndisojniñu Seꞌe Yandios 


text:
<pb/>Ni kachi Jesús jini chaa hebreo ka kuñaꞌnu un: ―Na kachi ndaa ri nuu ra naa ra ja maa ri kuu Seꞌe Yandios, ti ni ɨɨn yɨvɨ tu kuu saꞌa ja saꞌa maa ya. Ti jandaa ndixia kuu yukan chi ruꞌu saꞌa ri taka ja saꞌa maa Tata ri. 


text:
Ti siaꞌan kuu ndixia chi mani Yandios jiin Seꞌe ya, ti xnaꞌan ya nuu Seꞌe ya taka ja saꞌa ya. Ti suꞌva ñaꞌnu ga jniñu xnaꞌan ya nuu seꞌe ya, ja undi so naa ini ra naa ra. 


text:
<pb/>Chi Ɨɨn ni ka kuñaꞌnu ya kuu Seꞌe jiin Tata ya. Tata yo Yandios, naxndoto ya yɨvɨ nuu ñujiꞌi, ti nachaku tuku i. Ti suni siaꞌan saꞌa maa seꞌe ya, chi suni naxndoto ya yɨvɨ naa i nuu ñujiꞌi. 


text:
Jaꞌa kuu ja ɨɨn ni kuñaꞌnu ya kuu Seꞌe jiin Tata ya. So ja maa Tata yo Yandios tu xndichi ya kuachi sɨkɨ ni ɨɨn yɨvɨ, chi ni jaꞌa ya jniñu ñaꞌnu un nuu Seꞌe ya ja na xndichi ndaa kuɨtɨ ya sɨkɨ kuachi yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Siaꞌan ti na chiñuꞌun yɨvɨ Seꞌe Yandios naa i nanu ka chiñuꞌun i maa Yandios. Ko nu nau yɨvɨ tu nachiñuꞌun Seꞌe ya, suni siaꞌan tu nachiñuꞌun i Tata ya, vasu ɨɨn ni ka kuñaꞌnu ya jiin Seꞌe ya, chi maa Tata Yandios kuu ja ni taji ya Seꞌe ya ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ni siin Jesús kaꞌan ya ti ni kachi ya: ―Jandaa na kachi ri ja nu na chuꞌun ini yɨvɨ jnuꞌun kaꞌan ri, ti kandixia ndaa i ja maa Yandios ni taji ruꞌu, yukan na ti tu jnaꞌnu ndatu i. Vasu na kuu i ko tu kondoꞌo i nundoꞌo. Suꞌva ndɨvɨ i ndaꞌa maa Yandios ti yukan kuchaku i jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Jandaa na kachi ri ja jaa ɨɨn kɨvɨ ti kundaa nava ni kachi ri, ti kɨvɨ yukan ja ni jaa. Yɨvɨ ka chaku vijna, ka kuu i nanu ndɨyɨ, ko nu na chuꞌun ini i jnuꞌun kaꞌan Seꞌe Yandios, ti kandixia i naa i, yukan na ti ja ka yɨꞌɨ i ndaꞌa maa Yandios, ti ka jika i ichi ya. Tukaa ka kuu i nanu ndɨyɨ, chi suꞌva ja ni ka nachaku i kanchuku i jiin ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan saꞌa Yandios jiin Seꞌe ya vanuxia ɨɨn ni kuu seꞌe ya jiin maa ya. Ti kaꞌnu ɨɨn jniñu saꞌa Yandios chi saꞌa ya ja na kuchaku yɨvɨ naa i. Ti nanu saꞌa maa Yandios suni siukan saꞌa Seꞌe ya, chi saꞌa ya ja na kuchaku yɨvɨ naa i ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Sɨkɨ ja ɨɨn ni kuu Yandios jiin Seꞌe ya, yukan kuu ja ni jaꞌa ya jniñu nuu Seꞌe ya, chi maa ya kuu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ti nanduku vindaa ya kuachi sɨkɨ yɨvɨ naa i nuu nasa iyo. Ti maa Seꞌe ya na kachi nau kuu yɨvɨ ni ka jnaꞌnu ndatu, ti nau kuu yɨvɨ ni ka nitaꞌu. Ti xndichi ndaa kuɨtɨ ya yɨvɨ naa i, chi maa ya kuu Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti maa Tata ya ni jaꞌa jniñu un nuu ya. 


text:
<pb/>Koto ma naa ini ra ɨɨn jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa sɨkɨ jniñu ndiso ri, ja ɨɨn ni kuu ri jiin Tata ri Yandios, chi nu na jaa kɨvɨ, ti taka ndɨyɨ ka ñunduji un kunisoꞌo i jnuꞌun kaꞌan Seꞌe ya. 


text:
Yukan na ti taka yɨvɨ ni ka saꞌa ja vaꞌa, nandoto i ti kunchuku i jiin Yandios. Ti taka yɨvɨ ni ka saꞌa ndevaꞌa un suni nandoto i, ko kɨvɨkoyo i nuu jnaꞌnu ndatu i naa i ―ni kachi Jesús. Nasa nakuni yɨvɨ ja ndisojniñu Jesús 


text:
<pb/>Ni siin Jesús kaꞌan ya jiin chaa hebreo ka kuñaꞌnu un, ti ni kachi ya: ―Siuku ndaa kuɨtɨ ri taka nava kuni maa Tata ri Yandios, chi tu iyo ni ɨɨn ja saꞌa ri ja kuu ini maa ri. Ti xndichi ndaa ri yɨvɨ naa i siaꞌan nava ni kachi maa Tata ri. Siaꞌan xndichi ri yɨvɨ, chi tu saꞌa ri nava kuu ini maa ri. Chi suꞌva siuku ri nava kuu ini maa ya, chi ja sɨkɨ yukan ni taji ya ruꞌu vaji ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
<pb/>Ko nu na kaꞌan ri ja ndoꞌo ini maa ri, ti kaꞌan ri ja kusɨɨ ini ri, yukan na ti kachi ra ja tu nijniñu kuɨtɨ jnuꞌun kaꞌan ri, chi tu iyo ɨnga ja kuaꞌa jandaa jaꞌa ri. 


text:
Ko iyo ɨnga ja ndakuniꞌin ruꞌu ti kachi nau ja kuu ri, ti kaꞌan ndaa chaa un chi jini da ruꞌu. Ti jini ri ja iyo ndaa jnuꞌun kaꞌan chaa un ti niꞌin jniñu. 


text:
<pb/>Maa ra naa ra, ni ka taji ra chaa ni ka jaꞌan kajnuꞌun Juan, chaa ni skuanducha un. Ti chaa un, ni kachi ndaa kuɨtɨ ni da ja kuu ruꞌu. 


text:
Ti vasu siaꞌan ko tu nandɨꞌɨ ri ja ɨnga yɨvɨ kachi nasa jniñu saꞌa ri. Siaꞌan kaꞌan ri ja na kundaa jnuꞌun ni kaꞌan Juan sɨkɨ maa ri nava na kandixia ra taka jnuꞌun ni kaꞌan da un, ti nava na kuu nama ra maa ra. 


text:
<pb/>Saꞌa yo nanu Juan ni kuu da nanu ɨɨn ñuꞌun ja ni ndinchaa nuu ñuñaa, chi ni xnaꞌan ndaa da ichi Yandios nuu yɨvɨ. Ko jaku ni kɨvɨ ni ka chiñuꞌun ra jnuꞌun ni xnaꞌan da un. Vanuxia yukan ni kuu ɨɨn jniñu ni saꞌa da. 


text:
Ti kuaꞌa ni kuu ɨɨn jnuꞌun ni ndakuniꞌin Juan sɨkɨ maa ri. Ko kaꞌnu ga kuu jnuꞌun kaꞌan maa Tata ri jaꞌa ri, chi ni jaꞌa ya jniñu ñaꞌnu nuu ri. Yukan na ti kuni ndaa ra nau ja kuu ruꞌu, ti kuni ndaa ra ja maa Tata ri ni taji ya ruꞌu vaji ri, chi saꞌa ri jniñu ñaꞌnu ni jaꞌa ya nuu ri. 


text:
<pb/>Tata ri ni taji ruꞌu, ti stuu kaji ya taka nau ja kuu ri. Ni kachi kaji ya nau ja kuu ruꞌu, vasu tu ni ka jini ra jiin nuu ra nuu Tata ri, ti ni tu ni ka jinisoꞌo ra ndusu yuꞌu maa ya. Ko jandaa kuu ja ni tu ka chuꞌun ini ra jnuꞌun kaꞌan Tata ri. Yukan kuu ja tu ka kandixia ra ja kaꞌan ɨɨn Chaa ni taji maa Tata yo Yandios. 


text:
Ni tu ka chuꞌun ini ra jnuꞌun ni kaꞌan Tata ri. Ti ni tu ka kandixia ra Ɨɨn ja ni taji maa ya. Tu ka kandixia ra, chi tu ka jantaꞌu ra jnuꞌun kaꞌan maa Tata ri. 


text:
<pb/>Ka skuaꞌa xaan ra tutu ii Yandios ja ni ka chaa yɨvɨ janaꞌan. Ka skuaꞌa xaan ra tutu un, chi ka ndoꞌo ini ra ja jiin yukan ti na nitaꞌu ra ja kunchuku ra jiin ya ja kuu saa ni. Ko maa tutu un kuu ja kaꞌan ndaa sɨkɨ ri. 


text:
Ti roꞌo tu ka kuni kuɨtɨ ra kandixia ra ruꞌu nava na ndɨvɨ ra ndaꞌa Yandios ti kunchuku ra jiin ya. Ko ni ka kuu niꞌin xaan tonto ini ra, chi tu ka kuni kandixia ra ruꞌu naa ra ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ni siin Jesús kaꞌan ya ti ni kachi ya: ―Tu nandɨꞌɨ ri ja kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun ruꞌu. Ni tu nduku ri ja kaꞌan yɨvɨ ja kuñaꞌnu ri nu tu iyo ndaa ini i. 


text:
Ko ruꞌu chi jini vaꞌa ri nasa kaa undi ini jnuni ra. Ti jini ndaa ri ja tu ka iyo ini ra ja chiñuꞌun ra Yandios, ti jini vaꞌa ri chi yɨjiyo ndeꞌe ri roꞌo naa ra. 


text:
<pb/>Jini ri ja tu ka jantaꞌu ra ruꞌu. Ko maa ri kuu, ni chaa ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ti ndaku niꞌin ri jnuꞌun kaꞌan Tata ri Yandios. Nu na nakuni ra ruꞌu, ti suni siaꞌan nakuni ra nasa kaa Yandios. Ko sa ti nakuni ra ruꞌu, ti suni nakuni ra ja kuñaꞌnu Yandios nuu tendɨꞌɨ ja iyo. Ti vasu siaꞌan kuu, ko tu ka jantaꞌu ra ruꞌu. Ko nu na kii ɨnga chaa, ti ndakuniꞌin da nanu maa da, ti va kuantaꞌu ni ra chaa yukan. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja tu kuu nasa kandixia ra ruꞌu, chi niꞌin xaan ka ñukuu ini ra ja na kuantaꞌu ɨɨn yɨvɨ roꞌo, ti ansu ja na kuantaꞌu maa Yandios roꞌo naa ra. Viꞌi ga ka nakutu ini ra ja, nakuaꞌa ja yɨñuꞌun nuu jnaꞌan maa ra, ko tu ka nakutu ini ra ja na nakuantaꞌu maa Yandios roꞌo naa ra. Yukan kuu ja tu kuu nasa kandixia ra ruꞌu. 


text:
<pb/>Ti vasu siaꞌan iyo, ko tu kani ini ra ja kankuachi ri sɨkɨ ra nuu Tata yo Yandios. Ko ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, yukan kuu ja kankuachi sɨkɨ ra naa ra. Ti jandaa ndixia kuu, chi vasu ka ndoꞌo ini ra ja ka iyo ndoo ra nuu Yandios, ko so ja ka siuku ra ley Moisés ti ka ndoꞌo ini ra siaꞌan. Ko jiin yukan ti ja kankuachi Moisés sɨkɨ ra naa ra. 


text:
<pb/>Ko nu ka kandixia ndaa ra jnuꞌun Moisés, ti suni kandixia ndaa ra ruꞌu niku. Chi vanua undi na janaꞌan xaan ni chaa da tutu nuu kaꞌan sɨkɨ ruꞌu ja chaa ri nuu ñuyɨvɨ kɨvɨ vijna. 


text:
Ko roꞌo tu ka ñukuu ndaa ini ra jnuꞌun ni chaa Moisés. Yukan kuu ja tu kuu nasa kandixia ra jnuꞌun kaꞌan ri vijna. Tu kuu kuɨtɨ ―ni kachi Jesús jini chaa hebreo ka kuñaꞌnu un. Ni jaꞌa Jesús ja ni ka yaji uꞌun mil yɨvɨ (Mt. 14.13‑21; Mr. 6.30‑44; Lc. 9.10‑17)<pb/>


text:
Yukan na ti sa kuaꞌan Jesús jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya ichi ɨnga yuꞌu mini Galilea. Ti mini un suni nani mini Tiberias. 


text:
Kuaꞌa xaan yɨvɨ ni ka ndikun i Jesús, chi ni ka jini i taka jniñu ñaꞌnu saꞌa ya. Ni saꞌa ya jniñu ñaꞌnu xaan ga, chi ni saꞌa ya ja ni ka nduvaꞌa yɨvɨ ka kuꞌu. 


text:
Ti ja kuan kuyajni kɨvɨ viko Pascua ka nasaꞌa yɨvɨ hebreo, ja ka nukuꞌun ini i kɨvɨ ni ka kekoyo i nuu ñuꞌun nación Egipto na janaꞌan. 


text:
<pb/>Ni jitonuu Jesús ti ni jini ya ja kuaꞌa xaan yɨvɨ ni ka kaa kuankoyo. Ti ni kachi ya jiin Felipe: ―¿Nanu kin kuaan yo ja kaji yɨvɨ jaꞌa naa i? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ni kaꞌan ya, chi kuni ya ja na ndee nu nasa kaꞌan Felipe nu kandixia ndaa da maa ya xi tuu, vanuxia ja jini vaꞌa maa ya nasa saꞌa ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Felipe jiin ya: ―Nu na kuaan yo uu ciento xuꞌun staa, ti ni tu kujaa ja kaji yɨvɨ jaꞌa, vasu ni ɨɨn tɨꞌlɨ ɨɨn ɨɨn yɨvɨ naa i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>―Chukan kande ɨɨn chaa lulu, ndiso da uꞌun staa stila cebada jiin uu chāká. Ko yukan tu kujaa chi kuaꞌa xaan yɨvɨ naa i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni taꞌu Jesús jniñu nuu ndajaꞌa ya: ―Kachi jini yɨvɨ ja na nukoo i nuu icha jña naa ra ―ni kachi ya. Ti yukan mani icha kuii kuu, ti yukan ni ka nukoo yɨvɨ naa i. Ti va ka iyo uꞌun mil niña kuɨtɨ chaa. 


text:
Ti ni kiꞌin Jesús ndɨ uꞌun staa yukan, ti ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios. Ti ni jaꞌa ya nuu ndajaꞌa ya ja na tejnaꞌan da nuu yɨvɨ kanchuku yukan. Suni siaꞌan ni saꞌa ya jiin chāká un, ti jiin yukan ni ni ka yaji vaꞌa yɨvɨ un naa i. 


text:
<pb/>Nu ni kuu ni ka yaji vaꞌa yɨvɨ un staa, ti ni kachi Jesús jiin ndajaꞌa ya: ―Nastutu pedazu ni kendoso jña, nastutu ra chi tu stɨvɨ yo naa yo ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni ka nastutu da, ti ni chitu uxi uu chika jiin pedazu staa un. Siaꞌan chika ni ndututu vasu uꞌun ni jnaꞌan staa ni tejnaꞌan Jesús, ko uxi uu chika pedazu staa un ni kendoso. 


text:
<pb/>Nu ni ka jini yɨvɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús yukan, so ni ka naa ini i, ti ka kaꞌan jiin jnaꞌan i: ―Va ndaa ndixia ja chaa jaꞌa kuu ja kaꞌan nuu tutu ii Yandios, ja kii ɨɨn profeta nuu ñuyɨvɨ, kii kaꞌan da jnuꞌun ya ―ni ka kachi yɨvɨ. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jinijnuni maa Jesús ja ka kuni yɨvɨ kin kiꞌin i ya, ti chayɨka i ya ja na kuu ya rey, ti na taꞌu ya jniñu nuu i naa i. Yukan kuu ja ni kaa ga Jesús kuaꞌan ya undi xini yuku un. Ni jika Jesús nuu nducha (Mt. 14.22‑27; Mr. 6.45‑52) 


text:
<pb/>Ja kuan ini, ti chaa ka skuaꞌa jiin Jesús, ni ka nuu da jaꞌa yuku un, ti ni ka najakoyo da yuꞌu mini un. 


text:
Ni ka kɨvɨ da barco, ti kuankoyo da ichi ɨnga nuu yuꞌu mini undi ñuu Capernaum. Ni kuu ñaa, ti tujaꞌi najaa Jesús nuu kaꞌiin da un naa da. 


text:
Ti va sa uꞌun xi iñu ni mil metro kuu ja ni ka jika da jiin barco da, ti ni ka jini da jika Jesús kuaja ya nuu nducha mini un, kuan kuyajni ya nuu barco un. Ti chaa un ni kejaꞌa ka yuꞌu da. 


text:
<pb/>Yukan na sa ni ka ndusɨɨ ini da ja ni kɨvɨ Jesús ini barco un. Siaꞌan na sa ni ka jakoyo yachi da nuu kuankoyo da un. Ni ka nanduku yɨvɨ Jesús 


text:
<pb/>Ni kuxian ɨnga kɨvɨ, ti yɨvɨ kuaꞌa ni ka kendo i ɨnga nuu yuꞌu mini un. Ni ka jini i ja ɨɨn ni barco ni kunde yuꞌu mini un. Ti suni ni ka jini i ja ndajaꞌa Jesús ni ka kɨvɨ da barco un ti kuankoyo da. Ko ni ka jini vaꞌa i ja tu ni kɨvɨ Jesús. 


text:
Ti yukan kaꞌiin tɨjnɨ ga barco ja ni ka jakoyo ichi ñuu Tiberias, ni ka jakoyo yajni nuu ni nakuantaꞌu Jesús nuu Yandios, na ni jaꞌanya staa ni ka yaji yɨvɨ un. 


text:
Ni ka jini yɨvɨ ja tu kande Jesús yukan, ti suni ni ka jini i ja, ja kuankoyo ndajaꞌa ya. Yukan kuu ja ni ka kɨvɨ i barco ti kuankoyo i undi ñuu Carpernaum, kuan nunduku i Jesús. 


text:
<pb/>Ni ka jakoyo yɨvɨ naa i undi ɨnga yuꞌu nducha un, ti yukan ni ka nakejnaꞌan i jiin Jesús. Ti ka jikajnuꞌun i ya: ―Maestro, ¿na hora ni chaa ni jaꞌa? ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jandaa na kachi ri jiin ra naa ra ja ka nanduku ra ruꞌu, ko ansu ja ni ka chaku ini ra nasa kuni kaꞌan jniñu ñaꞌnu un, chi ka nanduku ra ruꞌu, ko sɨkɨ ja ni jaꞌa ri staa ni ka yaji ra undi ni ka chitu vaꞌa chii ra, yukan kuu. 


text:
Ko ɨɨn ja yaji yo, tu kuñɨɨ. Ti na kachi ri jiin ra ja koto nakutu ini ra so nɨnɨ ja kuu ja kaji ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Chi suꞌva ja na nakutu ini ra ja na kendo ndaa ra nuu Yandios, nava na kunchuku ra jiin ya ja kuu saa ni. Ti yukan kuu ja kuaꞌa maa chaa kuu Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ nuu ra naa ra. Chi maa Tata yo Yandios, ni jaꞌa ya jniñu jaꞌa nuu Seꞌe ya ja na nakuni ra naa ra nau kuu ya ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka jikajnuꞌun tuku i Jesús: ―¿Nau ja saꞌa na ja siuku na jniñu kuni maa Yandios nusa? ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Maa Yandios ni taji ya ɨɨn vanuxii ni chaa vaji nuu kancha maa ya. Ti nu na kandixia ra un, yukan ni kuu ja kuni maa Yandios ja na siuku ra ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi yɨvɨ un jiin ya: ―¿Nau ɨɨn jniñu ñaꞌnu saꞌa ni nusa? Nu na saꞌa ni ɨɨn jniñu nuu na ja na ndeꞌe na jiin nuu na, yukan ti sa na kandixia na. ¿Ko nau ɨɨn ɨɨn jniñu ñaꞌnu saꞌa ni nusa? 


text:
Chi chaa ni ka kuu jnaꞌan tata na na janaꞌan, ni ka yaji da ɨɨn nuu staa ja ni nani “maná”, ja ni jaꞌa maa Yandios nuu da naa da. Ni ka yaji da maná un nuu ñuꞌun teꞌe nanu kaꞌan nuu tutu Yandios, ja kachi: “Ni jaꞌa ya staa ni ka yaji yɨvɨ. Ja ni kuun ichi andɨvɨ.” Siaꞌan kaꞌan nuu tutu Yandios ―ni ka kachi yɨvɨ un jiin ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin yɨvɨ un naa i: ―Na kachi ndaa ri nuu ra ja ansu Moisés ni jaꞌa ja ni ka yaji yɨvɨ na janaꞌan un, chi maa Yandios ni skuun yukan ni kii ichi andɨvɨ ja na kuchaku yɨvɨ naa i. Ko vijna na ti maa Yandios, ya kuu Tata i, ni taji ya ɨɨn ja kuchaku ra, ti yukan ndixia kuu ja kuaꞌa ja ndendajnu roꞌo naa ra. 


text:
Chi ja vaji ichi andɨvɨ, yukan saꞌa ja na kuchaku yɨvɨ naa i jiin Yandios. Chi ni kuun vaji ichi andɨvɨ ti ni chaa nuu ñuyɨvɨ ja na kaji yɨvɨ naa i, nava siaꞌan na nakuni ndaa i nau kuu ja ni chaa nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kachi tuku yɨvɨ un: ―Taa, kuaꞌa ni ja ni kachi ni yukan na kaji na ndɨ kɨvɨ naa na ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Maa ri kuu yukan, chi jiin yukan ti kuchaku ra. Ko ruꞌu kuu ja saꞌa ja na kunchuku ra saa ni ga jiin Yandios. Nu na kandixia ra ruꞌu, ti kuu ra nanu yɨvɨ ka ñavaꞌa ndɨꞌɨ ja kaji i jiin ja koꞌo i ja na kuchaku i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti maa ɨɨn ni ruꞌu kuu ja na kandixia ra. Chi tu iyo ɨnga ja saꞌa ja na nduu ra yɨvɨ Yandios ti kunchuku ra jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
Ja ni kachi ri nuu ra naa ra ja vasu ni ka jini ra jniñu ñaꞌnu saꞌa ri, ko tu ka kuni kandixia ra ruꞌu. 


text:
<pb/>Taka yɨvɨ ja ni nachiꞌi Tata ri ndaꞌa ri ti ja ni kandixia i ruꞌu, yukan kuu ja nakɨndaꞌa ri yɨ. Ti jantaꞌu ri taka yɨvɨ ka kuni kɨvɨkoyo nuu ri, ti tu nataji ri ni ɨɨn yɨvɨ un ja na kiꞌin yɨ, chi sa suꞌva nakinseꞌe ri yɨ. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu chi vaji ri ichi andɨvɨ, ko ve saꞌa ri nava kuni maa ya ni taji ruꞌu, ansu ja saꞌa ri nava kuni maa ri. 


text:
<pb/>Ti jniñu kuni Tata ri kuu ja ni ɨɨn yɨvɨ yɨndaꞌa ri, koto ma skuita ri yɨ, ti naa i. Chi sa suꞌva na koto vaꞌa ri yɨ nava naxndoto ri i ja kuu maa kɨvɨ kaꞌnu, kɨvɨ nasaꞌa ndaa maa Yandios kuachi yɨvɨ naa i. 


text:
Ja kuni Tata ri kuu ja na kuchaku siaꞌan ni ga yɨvɨ ka kandixia ndaa maa Seꞌe ya. Nu na jaa maa kɨvɨ kaꞌnu ti xndichi ndaa Yandios yɨvɨ ni ka saꞌa ndevaꞌa. Ti kɨvɨ un naxndoto ri yɨvɨ ka kandixia ja kunchuku i jiin ya ja kuu saa ni ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan na ti tu ni ka jajnaꞌan ini chaa hebreo ka kakuñaꞌnu un. Chi ni ka kejaꞌa ka kaꞌan da sɨkɨ Jesús. Ni ka kejaꞌa ka ndajnuꞌun xeꞌe da: ―Tu iyo vaꞌa nava ni kaꞌan Jesús, ndoo kaꞌan da siaꞌan: “Maa ri kuu nanu ɨɨn staa ni kuun ichi andɨvɨ?” Ko tu iyo vaꞌa kuɨtɨ un. 


text:
Chi vanuxia ka jini yo tata da, jiin nana da. Tata da un kuu José, ti maa da nani Jesús. Tu iyo vaꞌa ja kaꞌan da ja ni kii da ichi andɨvɨ ―kachi yɨvɨ un, ka ndajnuꞌun xeꞌe i. 


text:
Tata ri Yandios, ni taji ya ruꞌu ja na kundiso jniñu ri. Ti nu tu kuaꞌa ya inijnuni ra naa ra ti tu kuu kandixia ra ruꞌu. Ko nu na kandixia ra ruꞌu, yukan na ti naxndoto ri roꞌo ja kuu maa kɨvɨ kaꞌnu, kɨvɨ nasaꞌa ndaa maa Yandios kuachi sɨkɨ yɨvɨ ni ka saꞌa ndevaꞌa un. 


text:
<pb/>Undi na janaꞌan, yoso jnuꞌun Yandios nuu tutu ni ka chaa profeta un naa da ja kachi: “Kuaꞌa Yandios inijnuni nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ ja na kandixia i ya”, kachi nuu tutu ya. Yukan kuu ja nu na chunsoꞌo ra jnuꞌun kaꞌan Tata ri, ti nu na saꞌa ra nava kachi ya, yukan na ti nduu ra yɨvɨ ka kandixia ruꞌu. 


text:
Ti vasu siaꞌan kaꞌan ri, ko ansu kachi ri ja iyo yɨvɨ ni ka jini nuu maa Tata ri. Ko iyo Ɨɨn ja vaji nuu maa ya ja ndiso jniñu. Ti maa Ɨɨn ni yukan kuu ja ni jini nuu maa Tata ya Yandios. 


text:
<pb/>Ndeꞌe naa ra. Chaa ni ka kuu tata ra na janaꞌan, ni ka yaji da maná ni jaꞌa Yandios, ko ni jaa kɨvɨ ni ka jiꞌi da. 


text:
Ko vijna na ti ni taji Yandios Ɨɨn ja kuu nanustaa kaji ra, ti jiin yukan na ti tukaa ga naa ra nuu Yandios. 


text:
Ti maa ri kuu nanu staa yukan, chi nu na kaji ra, yukan na ti tukaa ga kendo ra kunchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi nukoyo ra ti kunchuku ra jiin Yandios ja kuu saa ni. Nu na kuantaꞌu ra ja kuaꞌa ri nuu ra jaꞌa, ti kuchaku ra ja kuu saa ni. Ti staa kuaꞌa ri un, yukan kuu yɨkɨ kuñu maa ri ja chunaa ri nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa naa i, nava na ketaꞌu i ti noꞌon i kunchuku i jiin Yandios ―ni kachi Jesús jiin yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka kejaꞌa chaa hebreo ka kuñaꞌnu un ka ndajnuꞌun da, ti ka kaꞌan da: ―¿Nasa kuu ja kachi chaa jaꞌa ja kuaꞌa da yɨkɨ kuñu da un nusa? ¿Xi kuu kaji yo yɨkɨ kuñu da un nu? ―ni ka kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jandaa na kachi ri nuu ra naa ra, ja nu tu kaji ra yɨkɨ kuñu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti nu tu koꞌo ra nɨñɨ da, yukan ti tu najaa ra ja kunchuku ra jiin Yandios. 


text:
Ko nu na kaji ra yɨkɨ kuñu ri, ti koꞌo ra nɨñɨ ri, yukan na ti, naxndoto ri roꞌo nu najaa kɨvɨ kaꞌnu ja na saꞌa ndaa Yandios kuachi yɨvɨ, ti sa kuu kɨvɨ ra ti kunchuku ra jiin Yandios ja kuu saa ni. 


text:
Chi nu na kandixia ra jniñu saꞌa ri jiin yɨkɨ kuñu ri jiin nɨñɨ ri. Ti yukan saꞌa ja na kuchaku ra ja kuu saa ni. 


text:
Nu na siuku ra taka yukan, yukan na ti kuncha ri jiin ra, ti maa ra suni kunchuku ra jiin ri, ti ɨɨn ni ga ni ka nduu yo naa yo. 


text:
<pb/>Maa ya ñaꞌnu, ya kuu Tata ri, chaku ya. Ti maa ya kuu ja ni taji ruꞌu jiin jniñu jaꞌa. Yukan kuu ja kancha ri jiin maa ya, ti chaku ri. Ko nu na kɨvɨkoyo ra nu kancha ri, ti kanuu ja na kandixia ra ja ruꞌu kuu nanu staa, ja saꞌa ja na kuchaku ra ja kuu saa ni. 


text:
Maa ri kuu ja ni kii ichi andɨvɨ, ti kuu ri nanu staa ja kaji ra naa ra, ko jiin yukan ti tukaa jnaꞌan ra nanu ni ka jnaꞌan yɨvɨ ni ka kuu jnaꞌan ra na janaꞌan. Chi tendɨꞌɨ i ni ka yaji maná, ko ni jaa kɨvɨ nu ni ndɨꞌɨ i ni ka jiꞌi. Ko roꞌo, nu na kinkoyo ra nuu kancha ri, yukan na ti kunchuku ra jiin ri ja kuu saa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin yɨvɨ naa i ini veñuꞌun Israel kande ñuu Capernaum nuu ni skuaꞌa ya jiin yɨvɨ un naa i. Kaꞌan Jesús ja kuchaku yo ja kuu saa ni 


text:
<pb/>Ko yukan na ti kuaꞌa yɨvɨ ka skuaꞌa jiin Jesús, ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun un ja siaꞌan ni kaꞌan ya. Ti ni kejaꞌa ka ndajnuꞌun i: ―Xaan ga yɨɨ iyo jnuꞌun kaꞌan ya, ja tu iyo ni ɨɨn jnuꞌun chaku ini yo ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ko maa Jesús, ni jini ni ya ja siaꞌan ka ndajnuꞌun xeꞌe i ja yɨɨ xaan jnuꞌun ni kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Tu ni ka chaku ini ra jnuꞌun ni kaꞌan ri un. ¿Ja siaꞌan tu ka jajnaꞌan ini ra nu? 


text:
Xi nu ka jani ini ra ja yɨɨ xaan jnuꞌun un, ti ¿nasa kachi ga ra nu na kuni ra ruꞌu, ja kuu ri maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ndaa ri kinoꞌon ri nuu ni kuncha ri undi nuu nusa? ¿Va nasa kachi ga ra nu siaꞌan nu? 


text:
<pb/>Ko sa ti chaku ini ra nava iyo jnuꞌun kaꞌan ri, yukan na ti sa kuni ndaa ra taka ja saꞌa Espíritu Yandios ja kancha ya jiin ra. Chi yɨkɨ kuñu ra ja ka chaku ra jiin nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, yukan tu kuxii chi jaa ɨɨn kɨvɨ ti naa. Ko ja saꞌa maa Espíritu Yandios kuu ja na kuchaku ra ja kuu saa ni. 


text:
Ko ka iyo sava ra ja tu ka kandixia jnuꞌun un ―ni kachi Jesús jiin yɨvɨ naa i. Siaꞌan ni kaꞌan Jesús chi vanuxia ja jini vaꞌa maa ya nau yɨvɨ kuu ja tu ka kandixia, ti suni ja jini vaꞌa ya nau kuu ja nakuaꞌa ya nuu yɨvɨ ka jito uꞌu ya. 


text:
<pb/>Ni kachi tuku Jesús: ―Ja ni kachi ndaa ri ja maa Tata ri Yandios kuu ja ni nakuaꞌa ya roꞌo ndaꞌa ri. Chi nu tu chindee ya roꞌo, ti ni tu nakuni ra jnuꞌun ja kandixia ra ruꞌu naa ra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Undi kɨvɨ yukan ti kuaꞌa yɨvɨ ni ka skuaꞌa jiin Jesús, ni ka xndoo i ya. Ti tukaa ni ka siin yɨ jiin ya. 


text:
<pb/>Ni jikajnuꞌun nuu Jesús ndɨ uxi uu ga chaa ka skuaꞌa jiin ya, ti ni kachi ya: ―¿Ti suni ka kuni kinkoyo tu roꞌo jiin yɨvɨ un nu? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Simón Pedro: ―Jitoꞌyo. Tu iyo ɨnga nanu ga kiꞌin na. Maa ɨɨn ni niꞌin kuu ja kachi nasa kɨvɨkoyo na ndaꞌa Yandios, ti kunchuku na jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Vasu maa ri ni nakaji ndɨ uxi uu roꞌo ja na kaka ra jiin ri, ko iyo ɨɨn ra ja kuu ɨɨn jaꞌuꞌu. Ɨɨn ra kuu ja kin saꞌa jniñu saꞌa jaꞌuꞌu un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús sɨkɨ Judas, seꞌe yɨɨ Simón, chaa ñuu Cariote, chi chaa yukan kuu ja kin nukuaꞌa ya nuu chaa ka jito uꞌu ya. Yukan kuu ja kin saꞌa Judas vasu ni jikonuu jnaꞌan da jiin Jesús.<pb/>


text:
Ti yukan ni jikonuu Jesús nɨ ñuu Galilea. Tu ni kuni ya kin kuikonuu ya ñuu Judea, chi jnaꞌan ya, yɨvɨ hebreo yukan, ka kuni kaꞌni da ya. 


text:
<pb/>Kuan kuyajni kɨvɨ ka nasaꞌa yɨvɨ hebreo un viko veꞌe kuii, ti kɨvɨ yukan kuu kɨvɨ ka nukunchuku i veꞌe kuii kachi naa i. 


text:
Ti ni ka kachi ñani Jesús jiin ya: ―Vaꞌa ga kiꞌin ra ñuu Judea. Vaꞌa ga ja na kin saꞌa ra ɨɨn jniñu ñaꞌnu yukan ti nava na kandixia ndaa ga yɨvɨ yukan ti na kundikun i roꞌo, ti nava na kuni i naa jniñu saꞌa ra. 


text:
¿Xi iyo vaꞌa ja saꞌa xeꞌe ra jniñu un nu? Ko nu kuni ra ja na kuni yɨvɨ roꞌo ti na kuantaꞌu i roꞌo, ti kuan saꞌa ɨɨn jniñu ñaꞌnu nuu chitu yɨvɨ un naa i ―ni ka kachi da jiin ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús: ―Ti jaa ga kɨvɨ kiꞌin ri. Ko vaꞌa roꞌo naa ra, chi kuu kinkoyo ra na kɨvɨ ka kuni maa ra, 


text:
chi tu ka kuɨtɨ ini yɨvɨ un nuu ra. Ko ruꞌu, chi ka kuɨtɨ ini i ka jito uꞌu i ruꞌu, chi vanua kaꞌan kaji ri nuu i nava kanda i jiin taka jniñu kueꞌe ka saꞌa i. 


text:
Kuankoyo viko un naa ra. Ruꞌu tu kiꞌin ri, chi tujaꞌi jaa kɨvɨ ja kuni yɨvɨ kuaꞌa un nau ja kuu ruꞌu. Yukan kuu ja tujaꞌi jaa kɨvɨ ja kiꞌin ri un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin da naa da, ti ni kendo ya nuu ñuꞌun ñuu Galilea. Kuaꞌan Jesús viko veꞌe kuii 


text:
<pb/>Kuankoyo ñani Jesús viko un naa da. Yukan na ti sa kuaꞌan maa Jesús suni. Tu ni ka jini yɨvɨ ja kande ya yukan, chi tu ni stuu ya maa ya. Tu ni jaꞌan ya jiin taka ga yɨvɨ Galilea un. 


text:
Ko ka nanduku chaa hebreo ka kuñaꞌnu un maa ya nuu viko un, ti ka kaꞌan da naa da: ―¿Nanu kande chaa yukan nusa? ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ kaꞌiin yukan ka ndakuniꞌin xaan i jnuꞌun Jesús. Sava i ka kaꞌan: “Chaa vaꞌa kuu chaa un.” Ko sava ga i ka kaꞌan: “Tuu, chi so xndaꞌu da yoꞌo”, ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ko so ja tu ka stuu ndijin i jnuꞌun Jesús, chi ka yuꞌu i sa kuɨtɨ ini chaa hebreo ka kuñaꞌnu un. 


text:
<pb/>Ja ni kuu sava viko, ti sa ni kenda Jesús, ni kaa ya kuaꞌa ya yuxeꞌe veñuꞌun kaꞌnu un, ti ni kejaꞌa xnaꞌan ya nuu yɨvɨ un naa i. 


text:
Ti so ka naa ini chaa hebreo ka kuñaꞌnu un, ti ni ka kachi da: ―¿Nasa kuu ja xaan ndichi kaꞌan chaa jaꞌa jnuꞌun un, ti tu ni skuaꞌa da? ―ni ka kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Jnuꞌun xndaku ri nuu ra naa ra jaꞌa, ansu ja kuu ini maa ri ti kaꞌan ri. 


text:
Taka jnuꞌun xnaꞌan ri jaꞌa, ansu jnuꞌun ndoꞌo ini maa ri kuu. Ti nu ka ndiyo ini ra ja siuku ra jniñu kuni Yandios, yukan ti sa nakuni ra ruꞌu, ja kaꞌan ri niña jnuꞌun ni jaꞌa maa Yandios nuu ri, ti tu kaꞌan ri jnuꞌun ja jani ini maa ri. 


text:
<pb/>Chi nu na kaꞌan vixi ɨɨn yɨvɨ ja kuu maa i, ti jandaa ni kuu ja nduku i ja na nakuaꞌa yɨvɨ ja yɨñuꞌun nuu i. Ko ruꞌu, chi suꞌva kuni ri ja na nakuaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu maa Yandios, chi maa ya ni taji ruꞌu ti ndiso jniñu ri nuu ya. Yukan kuu ja kaꞌan ri niña jnuꞌun ndaa, ti tu jajnaꞌan ini ri xndoñaꞌan ri. 


text:
<pb/>Ka kaꞌan vixi ra ja Moisés kuu ja ni jaꞌa Ley Yandios nuu ra naa ra. Ti nu jandaa kuu, ¿ndoo kuu ja ni ɨɨn ra tu ka kuni siuku Ley yukan nusa? ¿Xi ndoo kuu ja ka kuni kaꞌni ra ruꞌu, ti ruꞌu kuu ja kaꞌan jnuꞌun Yandios nuu ra naa ra jaꞌa? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka na ndeokani yɨvɨ un siaꞌan: ―Ja kaꞌan ra siaꞌan va kancha ɨɨn tachi uꞌu jiin ra. ¿Xi nau chaa kuu ja ka kuni kaꞌni roꞌo nu? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ni saꞌa ri ɨɨn jniñu ñaꞌnu ja ni kuu ɨɨn kɨvɨ ndetatu, ti yukan ni kuu ja ni ka jini ra naa ra. 


text:
Ni xndoo Moisés ɨɨn jnuꞌun ja na saꞌa ra ɨɨn seña nuu yɨkɨ kuñu suchi yɨɨ kuachi vasu ɨɨn kɨvɨ ndetatu. Ko ansu maa Moisés ni saꞌa yukan, chi undi janaꞌan ga vaji jnuꞌun un ja kuu ley ni jaꞌa Moisés ja kuu kɨvɨ ndetatu. Ti siaꞌan ka siin tu roꞌo naa ra, chi ka saꞌa ra jniñu un vasu ɨɨn kɨvɨ ndetatu. 


text:
<pb/>Ka siin ra jnuꞌun un naa ra, vasu ɨɨn kɨvɨ ndetatu, chi ka ndiyo ini ra ja siuku ra Ley Moisés. Ko suꞌva ni ka kuɨtɨ ini ra nuu ri ja ni saꞌa ri tajna ɨɨn yɨvɨ kuꞌu ja ni kuu kɨvɨ ndetatu un. 


text:
Ti siaꞌan ka kankuachi ra sɨkɨ ri naa ra. Ko na kachi ri ja tukaa ga kani ini ra siaꞌan, chi suꞌva kani ini nu ka siuku ndaa yɨvɨ naa i xi tu. Yukan kuu ja koto ma kankuachi ra sɨkɨ yɨvɨ nu tu ka iyo kuachi i ―ni kachi Jesús. Ka kaꞌan yɨvɨ ñuu Jerusalén ja Jesús kuu Cristo 


text:
<pb/>Yukan na ti sava yɨvɨ ñuu Jerusalén un, ka jikajnuꞌun jnaꞌan i: ―¿Ti ansu chaa jaꞌa kuu ja ka nanduku chaa ka kuñaꞌnu un ja kaꞌni da nu? 


text:
Ko jaꞌa ni kancha da ti kaꞌan da nuu chitu un, ¿ti ndoo tundo ka saꞌa chaa ka kuñaꞌnu un jiin da nusa? ¿Ndoo tu ka jasɨ da ja kaꞌan chaa jaꞌa? Va xi ka ndoꞌo ini chaa ka kuñaꞌnu un ja maa chaa jaꞌa kuu Cristo ja ni taji Yandios, ja na saꞌa jniñu ñaꞌnu. 


text:
Ko yoꞌo chi ka jini vaꞌa yo nanu vaji chaa jaꞌa. Ko kɨvɨ na chaa Cristo ti ni ɨɨn yo tu kuni na ichi kii ya ―ni ka kachi yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Ti yukan ni kaꞌan jaa Jesús nuu ni xnaꞌan ya yuxeꞌe veñuꞌun un, ti ni kachi ya: ―¿Va nu ja ka jini ra nau ja kuu ri nu? ¿Xi ka jani ini ra ja nanu vaji ri xino? Ko ansu vaji ri ti kancha ri ñuyɨvɨ jaꞌa ja so ja kuu ini maa ri. Ti ansu siaꞌan kuu. Chi suꞌva maa Yandios, ni kuu ini ya ja ni taji ya ruꞌu. Ti roꞌo naa ra tu ka jini kuɨtɨ ra nasa kaa Yandios, ti ni tu ka jini ra nasa kaa jniñu saꞌa ya. 


text:
Ko ruꞌu, chi jini vaꞌa ri nasa kaa Yandios, chi vaji ri undi nuu kancha maa ya. Maa ya kuu ja ni taji ruꞌu vaji ri, ti ndiso jniñu ri nuu ya ―ni kachi Jesús nuu yɨvɨ un naa i. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka nduku da nasa jnɨɨ da ya ti chondee da ya vekaa. Ko ni ɨɨn da tu ni kuu jnɨɨ da ya naa da, chi vanuxia tujaꞌi jaa maa kɨvɨ ni kachi maa Yandios ja kuu ya. Tujaꞌi jaa hora ya. 


text:
<pb/>Ti kuaꞌa xaan yɨvɨ kaꞌiin yukan ni ka kandixia i ya, ti ni ka kejaꞌa ka kaꞌan i: ―Jandaa ndixia kuu ja chaa jaꞌa kuu Cristo ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu, chi kaꞌan ɨɨn jnuꞌun ja siaꞌan saꞌa Cristo nu na chaa ya. Ti va tu nau ɨnga jniñu saꞌa Cristo ja tu kuu saꞌa chaa jaꞌa ―ni ka kachi yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Yukan na ti chaa fariseo un jiin sutu ka kuñaꞌnu un, ni ka taji da policía ka ndito veñuꞌun un, ja na kin jnɨɨ da Jesús. Chi ni ka jinisoꞌo chaa fariseo un ja ka jantaꞌu yɨvɨ jnuꞌun kaꞌan ya. Yukan kuu ja ni ka taji da policía ja na jnɨɨ da Jesús. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jaku ni ga kɨvɨ kuncha ri jiin ra naa ra. Yukan na ti kinoꞌon tuku ri nuu kancha ɨɨn ja ni taji ruꞌu vaji ri. 


text:
Kɨvɨ jña ti nanduku ra ruꞌu, ko tu naniꞌin ra ruꞌu. Ti ni tu kuu jakoyo ra nuu kiꞌin ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti chaa hebreo ka kuñaꞌnu un, ni ka kejaꞌa ka jikajnuꞌun jnaꞌan da, ti ka kachi da: ―¿Nachi kiꞌin chaa jaꞌa ja tu kuu naniꞌin yo da nusa? ¿Xi kiꞌin da ɨnga nación nuu kanchuku jnaꞌan yo hebreo jiin yɨvɨ Grecia un nu? ¿Xi kin skuaꞌa da jiin yɨvɨ ñuu jika un nu? 


text:
¿Ti na jnuꞌun kuu ja ni kaꞌan da ja kachi da ja nanduku yo da ti tu naniꞌin yo da, ti ni tu kuu kinkoyo yo nuu kande da un nu? Tu chaku ini yo ndo kuni kaꞌan chaa un ja kaꞌan da siaꞌan ―ni ka kachi da. Kancha Espíritu Santo jiin yɨvɨ ka kandixia Jesús 


text:
<pb/>Kɨvɨ ni ndɨꞌɨ viko un ni kuu ɨɨn kɨvɨ kaꞌnu ga, ni jakuɨñɨ Jesús ti ni kaꞌan jaa ya nuu yɨvɨ kaꞌiin yukan, ti ni kachi ya: ―Nu nau roꞌo ka ichi nducha naa ra, ñaꞌan nuu ri jaꞌa ti na kuaꞌa ri nducha koꞌo ra. 


text:
Nu nau ɨɨn yɨvɨ na kandixia ruꞌu, jankɨvɨ ga kendoꞌo jnuꞌun ri kiꞌin, chi jankoo ini añu i, ti kuñɨɨ ja kuu saa ni. Kuu ini i nanu ɨɨn yucha kaꞌnu nu jika ni ga nducha ti jankɨvɨ ichi ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús jnuꞌun sɨkɨ Espíritu Santo, chi ni kachi ya nasa kuu kuncha Espíritu jiin yɨvɨ kandixia maa ya. Ko vanuxia tujaꞌi chaa Espíritu Santo, chi tujaꞌi ndaa maa Jesús andɨvɨ nuu nduñaꞌnu ya. Yukan kuu ja tujaꞌi chaa Espíritu Santo ja kuncha ya jiin yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Sava yɨvɨ kuaꞌa kaꞌiin un ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun, ni kaꞌan Jesús, ti ni ka kachi i: ―Jandaa ndixia kuu ja chaa yukan kuu maa Profeta ja kaꞌan jnuꞌun vaji undi nuu maa Yandios ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>―Chaa jaꞌa kuu maa Cristo ja ni taji Yandios, chi ndiso ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu ―ni ka kachi i. Ko sava ga i ni ka kachi: ―Tuu, chi ansu ñuu Galilea kii Cristo. 


text:
Chi kachi nuu tutu Yandios ja Cristo kuu ɨɨn jnaꞌan tata yo David, chaa ni kuu rey undi na janaꞌan. Ti kaku ya ñuu Belén, ñuu nuu ni kaku maa tata yo David undi na janaꞌan xaan tonto ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Tu ni ka jnɨɨ policía un Jesús. Vaꞌa ga ja ni ka nandeokuñɨ da nuu chaa fariseo un jiin sutu ka kuñaꞌnu un, ti chaa un ni ka jikajnuꞌun da policía un: ―¿Ndo tu ni ka kii ra jiin chaa un? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi policía un: ―Tuu, chi jnuꞌun kaꞌan da un, tu ni ɨɨn chaa kaꞌan nanu kaꞌan chaa yukan ―ni ka kachi da. 


text:
Ko ni ɨɨn jnaꞌan yo tu ka kandixia chaa un. Ni ɨɨn yoꞌo ja ka kuñaꞌnu jiin chaa fariseo, tu ka kandixia da naa da. ¿Ti roꞌo, xi ja ni ka kandixia ra chaa un naa ra nu? 


text:
Ti yɨvɨ kuaꞌa un chi tu ka jini vaꞌa i ley yo naa yo nanu maa ra naa ra, ti ka kuu i nanu yɨvɨ ni ka jnaꞌnu ndatu. Tu ka jini kuɨtɨ i nava ka saꞌa i ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti suni yukan kande Nicodemo nuu ni ka ndututu chaa un. Kuu da ɨɨn chaa kuñaꞌnu nuu yɨvɨ hebreo, ja ɨɨn jakuaa ni jaꞌan kaꞌan da jiin Jesús. Ni ndokuɨñɨ da ti ni kachi da jiin naꞌan da un: 


text:
<pb/>―Kachi Ley yo ja tu kuu kankuachi yo sɨkɨ ɨɨn chaa, nu tu kunsoꞌo yo xnaka na jnuꞌun kaꞌan da, nava siaꞌan ti sa kuni yo na kuachi ni saꞌa da ―ni kachi Nicodemo. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi chaa un naa da: ―¿Va nu suni chaa ñuu Galilea kuu tu roꞌo? Nanduku vii ndaa nuu tutu Yandios, ti kuni vaꞌa ra ja ni ɨɨn chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios, tu kenda kuɨtɨ ñuu Galilea ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn da ni ka nakiꞌin ichi, ti kuan nukoyo da veꞌe da. Jnuꞌun ñaꞌan sɨɨ ini<pb/>


text:
<pb/>Yukan ti jañaꞌan ɨnga kɨvɨ, ti ja ni najaa tuku ya veñuꞌun kaꞌnu un. Kuaꞌa yɨvɨ ni ka ndututu tuku nuu kande ya. Ni nukoo ya ti ni kejaꞌa skuaꞌa ya jiin yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Yukan ti chaa ka xnaꞌan ley Israel jiin chaa fariseo un, ni ka yɨndaꞌa da ɨɨn ñasɨꞌɨ nuu Jesús. Ni ka jnɨɨ da ñaꞌan un nuu kande ña jiin ɨnga chaa. Ni ka jani da ña sava maꞌñu yɨvɨ kaꞌiin nuu Jesús un, 


text:
Ti nu ɨɨn ñaꞌan saꞌa siaꞌan kachi nuu ley Moisés ja na kuaꞌa yo yuu xini ña nava na kuū ña. Yukan kuu ja kaꞌan ley ni jaꞌa Moisés, chaa ni kuu tata yo na janaꞌan. Ti niꞌin, ¿nasa kachi ni? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ka kachi da ja na ndenu nasa kachi ya, nu kuantaꞌu ya nava kaꞌan ley un xi tuu. Ti nu tuu, ti kankuachi da sɨkɨ ya. Yukan ti ni jankuitandijin Jesús, ti kejaꞌa saꞌa ya letra nuu ñuꞌun jiin xini ndaꞌa ya. 


text:
Ko maa da ka kaꞌan ka kaꞌan da. Ni ndokuɨñɨ Jesús, ti ni kachi ya: ―Nuu nau ɨɨn roꞌo ndoꞌo ini ja tu na kuachi ra iyo, kanduu ti kiꞌin ɨɨn yuu ti kuaꞌa ra xini ña ―ni kachi ya. 


text:
Ko nu ni ka jinisoꞌo da ja siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin da, ni ka kukanuu da, ti ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn da ni ka kekoyo kuaꞌan. Xnakan chaa ñaꞌnu ga ni kenda kuaꞌan, siaꞌan undi ni ndɨꞌɨ da kuankoyo. Yukan ti ni kendo ma ɨɨn ni ga ñaꞌan un jiin Jesús. 


text:
Ni ndokuɨñɨ Jesús, ti ni kachi ya jiin ña: ―Roꞌo ñasɨꞌɨ, ¿vanu ja kuankoyo chaa ka kankuachi sɨkɨ ra un? ¿Vanu tukaa ni ɨɨn chaa kankuachi sɨkɨ ra nu? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ña: ―Tukaa ni ɨɨn da, taa ―ni kachi ña. Ti ni kachi Jesús: ―Ni ruꞌu tu kuu kankuachi ri sɨkɨ ra. Kuaꞌan ti koto saꞌa ga ra kuachi un ―ni kachi ya. Jesús kuu nanu ñuꞌun ja ndinchaa nuu ñuñaa 


text:
<pb/>Ni kaꞌan tuku Jesús jiin yɨvɨ ni ka ndututu veñuꞌun kaꞌnu un, ti ni kachi ya: ―Maa ri kuu nanu ñuꞌun ja ndinchaa ichi yɨvɨ kanchuku nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Nu na kandixia ra ruꞌu, ti tukaa kaka ra ichi ñuñaa. Chi kuncha ri jiin ra, ti kuu ri nanu ñuꞌun ja ndinchaa, nava na kuni ra na ichi kiꞌin ra. Nava tukaa ga kiꞌin ra ichi ñuñaa un, chi ja ni ka ndundijin nuu ra. Siaꞌan ti niꞌin ra ja kuchaku ra ja kuu saa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kaꞌan chaa fariseo un jiin ya: ―Roꞌo, chi kaꞌan ra ja kuu maa ra. Ja siaꞌan kuu ja tu kaꞌan ndaa kuɨtɨ ra ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Vasu kaꞌan ri ja kuu jnuꞌun maa ri, ti jandaa kuu, chi jini ndaa ri nanu vaji ri, ti jini ndaa ri nuu kiꞌin ri. Ko roꞌo, tu ka jini ra nanu vaji ri ti ni nanu kiꞌin ri. 


text:
<pb/>Roꞌo naa ra, chi ka kaꞌan ra ja jnaꞌnu ndatu ri, ko so ka kaꞌan ra ja ka ndoꞌo ini maa ra. Ko ruꞌu, nu kachi ri ja jnaꞌnu ndatu yɨvɨ. 


text:
Ko nu na nasaꞌa ndaa ri jiin yɨvɨ naa i, yukan na ti kundaa ndixia taka jnuꞌun kaꞌan ri. Ka iyo uu ja xndichi yɨvɨ. Maa ri kuu ja xndichi ri yɨvɨ jiin maa Tata ri, chi maa ya kandichi jiin ri, ti ni taji ya ruꞌu jiin jniñu jaꞌa vaji ri. 


text:
Ti nu ley ra yoso ja nu ka iyo uu chaa ka jaꞌa jandaa, ti nu ni kejnaꞌan jnuꞌun ka kaꞌan chaa un naa da. Yukan na ti ni jini yo ja iyo ndaa jnuꞌun kaꞌan ka kaꞌan da. 


text:
Yukan kuu ja maa ni ri kuu ja kaꞌan ja kuu maa ri. Ti ɨnga ja jaꞌa jandaa jaꞌa ri kuu maa Tata ri, ya ni taji ruꞌu jiin jniñu jaꞌa―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>―¿Nanu kancha tata ra nusa? ―ni kachi da. Ti ni kachi Jesús: ―Siaꞌan ka kaꞌan ra chi tu ka jini kuɨtɨ ra nau ja kuu ri. Suni siaꞌan tu ka jini kuɨtɨ ra nasa kaa maa Yandios. Ni tu ka jini ra nasa sajniñu ya. Ko nu siaꞌan ti kuni ra nau ja kuu ri, ti suni siaꞌan nakuni ndaa ra nau ja kuu Tata ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan kuu jnuꞌun ni kaꞌan Jesús na ni skuaꞌa ya ini veñuꞌun kaꞌnu un, yajni nuu kancha jajnu ka soko yɨvɨ xuꞌun nuu Yandios. Ko tu ni ka jnɨɨ ni ɨɨn da ya, chi tu jaꞌi jaa hora ni kachi Yandios ja kuū ya. Tu jaꞌi jaa maa hora ya. Ni kachi Jesús ja tu kuu kinkoyo yɨvɨ nuu kiꞌin ya 


text:
<pb/>Ni kaꞌan tuku Jesús jiin yɨvɨ ni ka ndututu yukan, ti ni kachi ya: ―Ruꞌu, kiꞌin ri ti nanduku ra ruꞌu, ko tu naniꞌin ra ruꞌu. Jaa kɨvɨ kuū ra, ko yukan kendo kuachi sɨkɨ maa ra. Chi tukaa iyo jnukaꞌnu ini, ni tu kuu kinkoyo ra nuu kiꞌin ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ hebreo un ka ndajnuꞌun da ti kachi da naa da: ―Va kin kaꞌni chaa jaꞌa maa da ja kachi da ja tu kuu kiꞌin yo nuu kiꞌin da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Roꞌo chi ka yɨꞌɨ ra jiin yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko ruꞌu chi yɨꞌɨ ri jiin ya kancha andɨvɨ. Ka yɨꞌɨ ra jiin yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko ruꞌu tu yɨꞌɨ ri jiin ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
<pb/>Ja yukan kuu ja ni kachi ri ja jaa ɨɨn kɨvɨ ti kuū ra, ko kendo kuachi sɨkɨ maa ra. Tukaa koo jnukaꞌnu ini Yandios nuu ra naa ra. Chi nu tu kandixia ra nava kaꞌan ri, yukan na ti nu na kuū ra ti kendo kuachi ri ja maa ri kuu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kachi da jiin ya: ―Nusa ti, ¿nau ja kuu ra? ―ni ka kachi da. Ti ni kachi Jesús: ―Undi nuu ja ni kachi ri nau ja kuu ri. 


text:
Ti iyo kuaꞌa ga jnuꞌun kuni kaꞌan ri jiin ra, ti suni iyo kuaꞌa ga ja kuni xndichi ri roꞌo naa ra. Ko jnuꞌun kaꞌan ri vijna kuu mani jnuꞌun ni jini ri nuu maa ya ni taji ruꞌu. Ti maa ya kuu Yandios ndaa ndixia. Ti ruꞌu, kaꞌan ri mani maa jnuꞌun ni kachi maa ya nuu ri ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Jaa kɨvɨ nu katakaa ra ruꞌu nuu ndaꞌa cruz, ko nu na saꞌa ra taka yukan jiin ri, ruꞌu ja kuu ri Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, yukan na ti kuni ra ja maa ri kuu ndɨꞌɨ nava ni kachi ri. Nakuni ra ja tu ni saꞌa ri ja kuu ini maa ri. Chi suꞌva saꞌa ri nava ni xnaꞌan maa Tata ri, ti yukan kuu taka ja saꞌa ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Maa Tata ri ni taji ruꞌu jiin jniñu jaꞌa. Nɨnɨ kancha ya jiin ri. Tu xndoo ya maa ɨɨn xini ri ja saꞌa ri nava kuni ri. Chi suꞌva taka ni kɨvɨ saꞌa ri nava kuni maa ya sa jajnaꞌan ini ya ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan ni kachi Jesús, ti kuaꞌa yɨvɨ ni ka kejaꞌa ka kandixia i ya. Nasa kuu yɨvɨ Yandios jiin yɨvɨ ka saꞌa kuachi 


text:
<pb/>Ni kachi Jesús nuu jnaꞌan ya hebreo, chaa ni ka kandixia ya: ―Nu na siuku ndaa ra jnuꞌun xnaꞌan ri, yukan na ti ka kuu ndixia ra chaa ka skuaꞌa jiin ri. Nu siaꞌan na ti ni kundaa ndixia ja ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa ri. 


text:
Yukan na ti nakuni vaꞌa ini jnuni ra ja jnuꞌun kaꞌan ri kuu mani jnuꞌun ndaa. Chi natava ri roꞌo nuu nundoꞌo nava tukaa ga kɨvɨ ra jiin kuachi un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ko tɨjnɨ yɨvɨ un ni ka kachi: ―Ka kuu ri yɨvɨ kuu jnaꞌan tata ri Abraham, chaa ni chaku undi na janaꞌan. Ti tu ni ka yɨꞌɨ ri ndaꞌa ni ɨɨn ja kuñaꞌnu ja kunukuachi ri nuu. ¿Ti nasa kuu ja kaꞌan ra ja natava ra ruꞌu naa ri nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jandaa ndixia na kachi ri ja taka yɨvɨ ka saꞌa kuachi, niꞌin xaan ka siin jiin kuachi un, ti tu kuu nasa nama i maa i nuu, chi niꞌin xaan ka yɨjnɨ i nuu ndaꞌa kuachi un, ti so ka junukuachi kaꞌa i nuu. 


text:
Saꞌa yo nanu, ɨɨn yɨvɨ sajniñu kaꞌa, tu kuu i jnaꞌan yɨvɨ xiin veꞌe nuu sajniñu i un. Ko ɨɨn seꞌe, chi kuu i jnaꞌan yɨvɨ xiin veꞌe un. 


text:
Ko ruꞌu ja kuu ri Seꞌe Yandios, nama ri roꞌo nava tukaa ga sajniñu kaꞌa ra nuu kuachi un, ja siaꞌan na ti kundee ra sɨkɨ kuachi un. Ko vijna ti ka sajniñu kaꞌa ra nuu kuachi un, vasu ka kuu ra jnaꞌan Abraham, chaa ni kuu tata yo na janaꞌan. 


text:
Jini ri ja ka kuu ra jnaꞌan tata yo Abraham, ti vasu siaꞌan iyo, ko ka kuni kaꞌni ra ruꞌu, chi tu ka kuni kuantaꞌu ra jnuꞌun kaꞌan ri. 


text:
Ruꞌu, chi kaꞌan ri jnuꞌun ni xnaꞌan Tata ri nuu ri. Ko roꞌo naa ra, chi ka saꞌa ra ɨɨn jniñu kuni maa tata ra, ja kuu chaa uꞌu un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi da: ―Ka kuu ri jnaꞌan tata ri Abraham ―ni ka kachi da. Ko ni kachi Jesús nuu da naa da: Ti nu jandaa kuu ja ka kuu ra jnaꞌan Abraham, ti saꞌa jniñu vaꞌa naa ra, siaꞌan nanu ni saꞌa maa da. 


text:
Ko vaꞌa ndeꞌe ra jniñu saꞌa ra, chi ka kuni kaꞌni ra ruꞌu, vasu ni kaꞌan ri mani jnuꞌun ndaa nuu ra naa ra, nanu ni xnaꞌan Tata ri Yandios nuu ri. Ko vaꞌa ndeꞌe ra naa ra, chi tu ni saꞌa ndevaꞌa Abraham nanu ka kuni saꞌa ra. 


text:
Roꞌo chi ɨɨn ni kuankoyo ra jiin jniñu ka saꞌa maa tata ra naa da ―ni kachi ya. Ti ni ka kachi da: ―Ruꞌu, tu ka kuu ri seꞌe ja tu iyo tata, chi iyo ɨɨn ni tata ri, ti maa ya kuu Yandios ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Nu ndixia ra ja ka kuu ra yɨvɨ Yandios, ti va koo mani ra jiin ri niku. Chi ruꞌu, undi nuu Yandios ni kee ri vaji ri. Ti tu vaji ri ja kuu ini maa ri, chi maa ya ni taji ruꞌu jiin jniñu ya. 


text:
Siaꞌan kuu chi vanuxia maa tata ra kuu jaꞌuꞌu un, ti ka ndiyo ini ra saꞌa ra nau jniñu taꞌu tata ra un. Chi maa jaꞌuꞌu un ni kejaꞌa jaꞌni ndɨyɨ undi na ni kejaꞌa ñuyɨvɨ yo. Ti tu jini kuɨtɨ jaꞌuꞌu un ni ɨɨn jnuꞌun ndaa. Ni undi vijna tu kaꞌan kuɨtɨ ni ɨɨn jnuꞌun ndaa. Mani jnuꞌun xndoñaꞌan kaꞌan. Ti hora xndoñaꞌan, kaꞌan nanu ja jandaa ndixia kuu, vanuxia maa jaꞌuꞌu un kuu tata yɨvɨ ka xndoñaꞌan un. Ti yukan kuu ja kunuu jiin yɨvɨ ka xndoñaꞌan un. 


text:
¿Va nu iyo ɨɨn ra kuu chakuachi ruꞌu ja ja ni saꞌa ri ɨɨn kuachi xino? Ti vasu tu kuu kaꞌan ra siaꞌan, ko tu ka kuni kandixia ra ruꞌu ja kaꞌan ri niña jnuꞌun ndaa. 


text:
Yɨvɨ ka kuu yɨvɨ Yandios, ti ka chuꞌun ini i jnuꞌun kaꞌan ya. Ko roꞌo naa ra, tu ka kuni chuꞌun ini ra, chi tu ka kuu ra yɨvɨ Yandios ―ni kachi ya nuu da naa da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka kachi chaa hebreo un jiin Jesús: ―Va vatuni ka ndoꞌo ini ri ja kuu ra ɨɨn chaa ñuu Samaria, ti va nu tu jika ɨɨn tachi uꞌu jiin ra, ¿ndoo kaꞌan ra siaꞌan nu? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Tu jika ni ɨɨn tachi uꞌu jiin ri. Chi suꞌva jiin jnuꞌun kaꞌan ri, jaꞌa ri ja yɨñuꞌun nuu Tata ri. Ko maa ra naa ra, tu ka jaꞌa ra ja yɨñuꞌun ruꞌu. 


text:
<pb/>Ko tu kaꞌan ri ja kuu maa ri, ja nduku ja kuñaꞌnu ri. Ko iyo ɨɨn ja saꞌa ja kuñaꞌnu ri. Ti nu na jaa kɨvɨ, ti maa ya kuu ja sandaa kuachi sɨkɨ ra naa ra. 


text:
<pb/>Jandaa na kachi ri ja taka yɨvɨ nu na siuku ndaa jnuꞌun ri, tu naa kuɨtɨ i, chi kiꞌin i kuncha i jiin Yandios ja kuu saa ni ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan ti yɨvɨ hebreo un ni ka kachi i: ―Vijna ti ka jini ndaa ri ja ni nduu kuꞌu xini ra, ti kancha ɨɨn tachi uꞌu jiin ra. Chi tata ri Abraham na janaꞌan, jiin taka ga chaa ni ka kuu profeta na janaꞌan un, ni ka jiꞌi da. Ko roꞌo, chi kachi ra ja kuu kuncha ri ja kuu saa ni nu na siuku ndaa ri jnuꞌun kaꞌan ra. 


text:
¿Jani ini ra ja ñaꞌnu ga ra ja kuu taka jnaꞌan Abraham na janaꞌan, xi ñaꞌnu ga ra ja kuu taka chaa ni ka kuu profeta un nu? ¿Vanu kuñaꞌnu ga ra ja kuu maa da naa da xino? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Nu maa ni ri na kaꞌan ja kuñaꞌnu ri, ti tu nijniñu. Ko maa Tata ri kuu ya kachi ja kuñaꞌnu ri. Roꞌo naa ra, ka kaꞌan ra ja ka nchañuꞌun ra Yandios. Ko vanuxii maa ya kuu maa Tata ri, ti maa ya kuaꞌa ja yɨñuꞌun ruꞌu. 


text:
<pb/>Ti vasu siaꞌan ka kaꞌan ra, ko tu ka jini ra maa ya. Ti ruꞌu, chi jini vaꞌa ri maa ya. Nu na kaꞌan ri ja tu jini ri maa ya, ti kuu ri ɨɨn chaa xndoñaꞌan nanu roꞌo naa ra. Ko tuu, chi jini ndixia ri ya. Yukan kuu ja siuku ndaa ri jnuꞌun kaꞌan ya. 


text:
<pb/>Suni tata ra Abraham, ni jini jnuni da ja kii kaku ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Yukan ti ni kusɨɨ ini da. Chi ni kandixia ndaa da ja siaꞌan kuu ndaa, ti ni kusɨɨ ini da ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa hebreo un jiin Jesús: ―Va ni tu iin ra uu xiko uxi kuiya, ¿ti nasa kuu ja kaꞌan ra ja ni jini ra nuu Abraham nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jandaa na kachi ri nuu ra naa ra ja undi na ti kaku ga Abraham, ti ja iyo ruꞌu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kiꞌin da yuu ja kuaꞌa da ya. Ko maa Jesús, xeꞌe ni ni kenda ya ini veñuꞌun kaꞌnu un, ti kuaꞌan ni ya. Ni saꞌa Jesús tajna ɨɨn chaa ni kaku kuaa<pb/>


text:
Ti chaa ka skuaꞌa jiin ya, ni ka jikajnuꞌun da ya: ―Maestro, ¿ndoo ni kuu ja ni kaku kuaa chaa jaꞌa? ¿Ja ka iyo xaan kuachi tata da, nana da, xi kuachi maa da kuu nu? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Ni ansu kuachi maa da, ti ni ansu kuachi tata da xi nana da kuu ja ni kaku da siaꞌan. Chi ja ni kaku da siaꞌan kuu ja na kuni yɨvɨ naa i ɨɨn jniñu ñaꞌnu ja saꞌa Yandios jiin da. 


text:
Saꞌa yo ja nu nɨ iin ndijin tɨꞌlɨ ga, ti kuu saꞌa yo jniñu, ko nu tukaa ndijin, ti tukaa ga kuu saꞌa jniñu yo. Suni siaꞌan ja kuu ruꞌu, chi kanuu ja na saꞌa ri ɨɨn jniñu vijna nɨ ndijin tɨꞌlɨ ga, chi jan ɨɨn kɨvɨ ja tukaa ga kuu saꞌa jniñu ni ɨɨn yɨvɨ naa i. 


text:
Ruꞌu, nɨ kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti kuu ri nanu ɨɨn ñuꞌun ja ndinchaa ichi yɨvɨ kanchuku nuu ñuyɨvɨ, chi xnaꞌan ri nasa kuu saꞌa yɨvɨ ɨɨn jniñu kuni Yandios ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kachi ya, ti ni tɨvɨsɨꞌɨ ya nuu ñuꞌun. Ni saꞌa ya ndeꞌyu jiin tɨsɨꞌɨ ya, ti ni jaka ya ndeꞌyu un nduchi chaa kuaa un. 


text:
Yukan na ti ni kachi ya jiin da: ―Kuaꞌan yuꞌu pila nducha Siloé un, ti nakacha ra nduchi ra ―ni kachi ya. (Siloé kuni kaꞌan: “Ja ni taji ri.”) Yukan na ti kuaꞌan chaa un, ni nakacha da nduchi da, ti ni ndundijin nuu da. Yukan na ti kuanoꞌon da. 


text:
<pb/>Yɨvɨ ñuu da un jiin taka ga yɨvɨ ka jini ja kuu da ɨɨn chaa kuaa, ka jikajnuꞌun jnaꞌan i: ―¿Ti ansu chaa jaꞌa kuu ja ni jikan da xuꞌun nukoo da un nu? ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ni ka iyo sava yɨvɨ ni ka kachi: ―Suu kuu da. Ti sava ga i ni ka kachi: ―Ansu kuu da, ko siaꞌan kaa da. Ko maa da ni kachi da: ―Maa ri kuu. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka jikajnuꞌun yɨvɨ un maa da: ―¿Nasa kuu ja ni ndundijin nduchi ra nusa? ―ni ka kachi chaa un. 


text:
<pb/>Ti ni kachi da: ―Ka jini ra ɨɨn chaa nani Jesús. Chaa yukan, ni saꞌa da ndeꞌyu jiin tɨsɨꞌɨ da, ni jaka da nduchi ri, ti ni kachi da ja na kiꞌin ri yuꞌu pila nducha Siloé un, ti na nakacha ri nduchi ri. Ni jaꞌan ri yukan, ni nakacha ri nduchi ri, ti ni ndundijin vaꞌa ndeꞌe ri vijna ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka jikajnuꞌun chaa un maa da: ―¿Nanu kande chaa un nusa? ―ni ka kachi da. ―Tu jini ri ―ni kachi da. 


text:
Ni kuu un ɨɨn kɨvɨ ndetatu, kɨvɨ ii, na ni saꞌa Jesús ndeꞌyu ja ni saꞌa ya tajna nduchi chaa kuaa un. 


text:
Yukan na ti ni ka jikajnuꞌun chaa fariseo un maa da nasa kuu ja ni ndundijin nduchi da. Ti ni kachi da: ―Ni saꞌa chaa un ndeꞌyu ti ni jaka da nduchi na, ni janukacha na nuu na, ti vijna ja ni ndundijin vaꞌa nduchi na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti sava chaa fariseo un ni ka kachi da: ―Ansu Yandios ni taji chaa un jiin jniñu saꞌa da un, chi tu chiñuꞌun da kɨvɨ ii ―ni ka kachi da. Ti sava ga chaa fariseo un ni ka kaꞌan: ―Nu ansu chaa vaji nuu Yandios kuu da, ¿ti nasa kuu ja kuu saꞌa da jniñu ñaꞌnu un nusa? ―ni ka kachi da. Ti ni ka kusɨɨn ini da naa da ja sɨkɨ Jesús. 


text:
Ni ka jikajnuꞌun tuku da chaa ni kaku kuaa un: ―Maa ra kachi ja chaa un kuu ja ni saꞌa tajna roꞌo, ja ni ndundijin vaꞌa nduchi ra vijna. Vijna na ti ¿ndoo ndoꞌo ini ra nau ja kuu chaa yukan nusa? ―ni ka kachi da. Ti ni kachi chaa un: ―Maa da kuu ɨɨn profeta ni taji Yandios ja na kaꞌan da jnuꞌun ya ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti chaa hebreo un, tu ka kuni kandixia da ja ni kaku kuaa chaa yukan, chi vanua ja ni nduvaꞌa nduchi da. Ja yukan kuu ja ni ka kana da tata da jiin nana da, 


text:
ti ni ka jikajnuꞌun da chaa un naa da: ―¿Seꞌe ra kuu chaa jaꞌa nu? ¿Kuaa ndixia da undi ni kaku da nu? ¿Nasa ni kuu ja ni ndundijin nduchi da vijna nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi tata da jiin nana da: ―Seꞌe na kuu da, ti kuaa ndixia nduchi da undi ni kaku da, 


text:
ko tu ka jini na nasa kuu ja ni nduvaꞌa nduchi da, ti ni ndundijin vijna. Ni tu ka jini na nau ja ni saꞌa tajna nduchi da. Kajnuꞌun ni maa da chi ja ñaꞌnu da, ti na kani maa da jnuꞌun ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni ka kaꞌan tata da jiin nana da, chi ni ka yuꞌu da ndeꞌe da chaa hebreo ka kuñaꞌnu un. Chi vanua ka ndajnuꞌun chaa un ja nu nau ɨɨn ɨɨn yɨvɨ na kachi ja Jesús kuu Cristo, ya ni taji Yandios jiin jniñu ñaꞌnu, ti keniꞌin da yɨvɨ un, ti tukaa kuu ndɨvɨ i ini veñuꞌun kaꞌnu yɨvɨ hebreo. 


text:
Ja yukan kuu ja siaꞌan ni ka kachi tata da jiin nana da: ―Kajnuꞌun maa ni da naa, chi ja ñaꞌnu da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka kana tuku chaa hebreo ka kuñaꞌnu un, chaa ni iyo kuaa un, ti ni ka kachi da jiin da: ―Nakuantaꞌu nuu maa Yandios, ti koto kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun chaa nani Jesús yukan, chi ka jini ri ja maa da kuu ɨɨn chaa nchakuachi ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa un: ―Tu jini na nu iyo kuachi da xi tu, ko ja jini na kuu ja ni iyo kuaa nuu na, ti vijna ja ni ndundijin vaꞌa nduchi na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka jikajnuꞌun vaꞌa da: ―¿Ndoo ni saꞌa chaa un jiin ra nusa? ¿Nasa ni saꞌa da tajna nduchi ra nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa un: ―Ja ni kachi na nuu ni naa ni, ti tu ka kuni ni kandixia ni, ¿nasa kuni ni ja na kachi tuku na inga jinu nusa? ¿Xi suni ka kuni kundikun ni maa da ja skuaꞌa ni jiin da nu? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kejaꞌa ka nduxaan chaa un jiin da, ti ni ka kachi da: ―Roꞌo, va yɨꞌɨ ra jiin chaa un nusa. Ko ruꞌu, chi ka yɨꞌɨ ri jiin tata ri Moisés naa ri. 


text:
Ka jini ndaa ri ja ni kaꞌan maa Yandios jiin Moisés, ko chaa yukan, tu ka jini ri na ichi vaji da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi chaa ni iyo kuaa un: ―Naa ini na ja tu ka jini ni nanu vaji chaa un, ko ni saꞌa da tajna nduchi na. 


text:
Ka jini yo ja tu siuku Yandios nava ka jikantaꞌu yɨvɨ ka iyo kuachi. Ko siuku ya nava ka jikantaꞌu yɨvɨ ka nchañuꞌun ya, ti ka saꞌa i nava kuni maa ya. 


text:
Undi ni jankoo ñuyɨvɨ, ti undi vijna, tu ka jini yo ɨɨn yɨvɨ saꞌa tajna nduchi ɨɨn yɨvɨ ni kaku kuaa. Ni ɨɨn. 


text:
Ti nu ansu nuu maa Yandios vaji chaa yukan, va ni tu kuu kuɨtɨ saꞌa da ɨɨn jniñu siaꞌan ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi chaa un naa da: ―Roꞌo chi iyo xaan kuachi ra undi kɨvɨ ni kaku ra. Nusa ti tu chunsoꞌo kuɨtɨ ri ni ɨɨn jnuꞌun ja kuni ra xndaku ra ―ni ka kachi da. Yukan na ti ni ka keniꞌin da chaa un kuaꞌan da fuera. Jikajnuꞌun Jesús nu kandixia chaa ni kuꞌu un maa ya, xi tuu 


text:
<pb/>Ni jini Jesús ja siaꞌan ni ka keniꞌin da chaa ndaꞌu un, ti ni jan nunduku ya maa da. Nu ni ndejnaꞌan ya jiin da, ti ni jikajnuꞌun ya maa da: ―¿Kandixia ra maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ jaꞌa nu? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi da: ―Taa, ¿ko nau chaa kuu chaa yukan? Xnaꞌan ni chaa un tɨꞌlɨ saña, ti na kandixia na da ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Ja ni jini ra maa da, ti chaa un kuu chaa kaꞌan jiin ra jaꞌa vijna ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni jakunjitɨ da nuu ya ja nachiñuꞌun da ya, ti ni kachi da: ―Kandixia na niꞌin, Jitoꞌyo ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Vaji ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ja xndichi ri kuachi yɨvɨ naa i. Yɨvɨ ja tu ka jini kuɨtɨ, na saꞌa ri ja na ndundijin undi inijnuni i. Ti yɨvɨ ka ndoꞌo ini ja ka jini ndaa kuɨtɨ i, na saꞌa ri ja tukaa chaku kuɨtɨ ini i naa i ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Suni kaꞌiin tɨjnɨ chaa fariseo yajni nuu kandichi Jesús yukan. Nu ni ka jinisoꞌo da ja ni kachi ya siaꞌan, ti ni ka jikajnuꞌun da ya: ―¿Kachi ra ja suni ruꞌu, tu ka jini kuɨtɨ ri naa ri nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Nu siaꞌan ti tu ka jini kuɨtɨ ra, va tu koo kuachi sɨkɨ ra. Ko tu ka kaꞌan ra siaꞌan. Chi suꞌva ka kaꞌan ra ja ka jini ndaa kuɨtɨ ra. Yukan kuu ja ka nchakuachi ga sɨkɨ ra naa ra, ti tukaa kuɨtɨ iyo jnukaꞌnu ini ―ni kachi Jesús. Jnuꞌun kaꞌan sɨkɨ rɨɨ<pb/>


text:
Siin Jesús kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Na kachi ndaa ri nuu ra naa ra, ja ɨɨn chaa kanda savaꞌni ga yuꞌu ndaꞌa jaku rɨɨ ti kɨvɨ xeꞌe da, chaa un kuu ɨɨn ñakuiꞌna. 


text:
Ko maa chaa xiin rɨɨ un chi kɨvɨ ndaa da ichi yuꞌu jaku tɨ. Ti chaa yukan kuu maa chaa nchaka rɨɨ un. 


text:
Chaa ndito rɨɨ un kuiña da yuꞌu jaku rɨɨ, ti kɨvɨ maa chaa xiin rɨɨ un. Kana da xini tɨ, ti kuɨtɨ un ka nakuni tɨ ndusu yuꞌu da, kekoyo tɨ kiꞌin tɨ, ti tu kusɨɨn tɨ kinkoyo tɨ. 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ rɨɨ da ni keniꞌin da, nastutu da tɨ ti kinkoyo tutu tɨ jiin da, chi ka ñunuu tɨ ja maa da kuu jitoꞌo tɨ. 


text:
Ti tu kaka tutu tɨ jiin ɨnga yɨvɨ, chi vanua tu ka nakuni tɨ ndusu yɨvɨ un, ti suꞌva kuichanuu tɨ kinkoyo tɨ, chi ansu maa jitoꞌo tɨ kuu ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin yɨvɨ un, ko tu ni ka chaku ini i nasa kuni kaꞌan ya jiin jnuꞌun un. Jesús kuu maa jitoꞌo 


text:
<pb/>Ti yukan ni xndaku Jesús siaꞌan ―Jaꞌa na kachi ndaa ri nuu ra naa ra. Maa ri kuu nanu yuꞌu jaku nuu kɨvɨkoyo rɨɨ un. 


text:
Na ti chaa ga ruꞌu, ni ka kii chaa ni ka kuni nastutu yɨvɨ ri. Chaa un ni ka kuu da ɨɨn ñakuiꞌna, chi ni ka xndaꞌu da yɨvɨ naa i. Ti yɨvɨ ka kuu nanu rɨɨ un, tu ni ka saꞌa i nanu nuu chaa un. 


text:
Ruꞌu, kuu ri nanu ɨɨn yuꞌu jaku nuu kɨvɨkoyo rɨɨ un. Taka yɨvɨ kɨvɨkoyo i yuxeꞌe un, nu na kandixia i ruꞌu, yukan na ti kendo ndaa i nuu Yandios. Koto vaꞌa ri yɨvɨ un nuu kunchuku i, ti koo taka ja nandɨꞌɨ i. Siaꞌan kuu ri nanu ɨɨn yuxeꞌe ja kuu yɨvɨ kɨvɨkoyo nuu Yandios. 


text:
<pb/>Saꞌa yo nanu. Chaa ka xndoñaꞌan un, ka kuu da nanu ɨɨn ñakuiꞌna, chi jaa da nuu kaꞌiin rɨɨ un, sakuiꞌna da tɨ, kaꞌni da tɨ ti xnaa da tɨ. Ko ruꞌu, tu saꞌa ri siaꞌan. Chi suꞌva, vaji ri na nakana ri yɨvɨ ja na ndɨvɨkoyo i ndaꞌa Yandios, ti ka kusɨɨ ini i, chi ka jika i ichi maa ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti siaꞌan kunchuku i jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Maa ri kuu nanu ɨɨn chaa xiin rɨɨ un, ja jito vaꞌa da rɨɨ da. Nu ni jini da ja iyo ɨɨn nundoꞌo xaan nuu rɨɨ da, ti yachi nduku da nuu kuu nasa nama da tɨ. Ti vasu na kuu da, ko nama da rɨɨ da. 


text:
Ko ɨɨn chaa saꞌa jniñu ja kin yaꞌu da, nu ni jini da ja kuan kuyajni ɨɨn vaꞌu nuu rɨɨ da, xndoo da rɨɨ un, ti jaꞌa da corrɨ kuaꞌan da, chi vanua ansu rɨɨ maa da kuu kuɨtɨ ndito da un. Ti vaꞌu un kɨvɨ tɨ maꞌñu rɨɨ un, ti kachanuu tɨ rɨɨ un kinkoyo. 


text:
Siaꞌan ka saꞌa chaa ka kuu muzu, chi ka saꞌa da jniñu, ko so ja na niꞌin da xuꞌun yaꞌu da, ti ansu ja koto vaꞌa da rɨɨ un. 


text:
<pb/>Ko ruꞌu, kuu ri nanu ɨɨn chaa vaꞌa ja jito vaꞌa da rɨɨ da. Jini ndaa ri nau ndɨꞌɨ ka kuu yɨvɨ ri, ti maa i ka nakuni vaꞌa i ruꞌu. 


text:
Suni siaꞌan maa Tata ri, chi mani xaan ya jiin ri, ti maa ri, jini vaꞌa ri nuu maa ya. Nanu kuu ɨɨn chaa vaꞌa ja nama da rɨɨ da, suni siaꞌan kuu ruꞌu ja nama ri sɨkɨ yɨvɨ yɨꞌɨ jiin ri, chi kuu ri ja kuu maa i naa i. 


text:
<pb/>Ti suni ka iyo yɨvɨ ɨnga nación ja kɨvɨkoyo i ndaꞌa ri, vasu tujaꞌi natuꞌva i ruꞌu. Ko jaa ɨɨn kɨvɨ ti nastutu ri yɨvɨ un. Tendɨꞌɨ i natuꞌva ruꞌu, ti kuandatu i nuu ri. Tendɨꞌɨ yɨvɨ un najnaꞌan i, ti koo ɨɨn ni chaa kɨndaꞌa maa i naa i. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja kundaꞌu xaan ini Tata ri ruꞌu, chi tava ini ri kuū ri ja na nama ri yɨvɨ ri naa i. Ti kuū ri, ko nandoto tuku ri. 


text:
Ni ɨɨn chaa ka ndiso jniñu, tu kuu kaꞌni da ruꞌu nu tu kuu ini maa ri. Chi kuū ri, ko ja kuu ini maa ri ti kuū ri. Iyo ɨɨn jniñu ndiso ri, ja yukan kuu ja maa ri na kuaꞌa jnuꞌun ja kuū ri. Ti jniñu ndiso ri, yukan kuu ja saꞌa ja na nandoto tuku ri, chi siaꞌan ni taꞌu maa Tata ri jniñu ―ni kachi Jesús nuu yɨvɨ un. 


text:
Kuaꞌa yɨvɨ un ni ka kachi: ―Jnaꞌan da ɨɨn tachi xaan, yukan kuu ja ni ndukuꞌu xini da. Koto ma ndeꞌe ga ra nuu da ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ko sava ga i ni ka kaꞌan: ―Ansu siaꞌan kaꞌan ɨɨn chaa jnaꞌan tachi xaan. Chi nu jnaꞌan da tachi xaan, ti va ni tu kuu saꞌa da tajna nduchi ɨɨn chaa ni kaku kuaa ―ni ka kachi i. Ka kuni yɨvɨ kuaꞌa i yuu sɨkɨ Jesús 


text:
<pb/>Na ɨɨn viko ñuu, ni ka nasaꞌa yɨvɨ ñuu Jerusalén ɨɨn viko ja ka nukuꞌun ini i kɨvɨ ni kuu ii veñuꞌun kaꞌnu un. 


text:
Yukan ni ka nataka chaa ka kuñaꞌnu un, ti ni ka kachi da: ―¿Nasa ga ti sa kaꞌan kaji ra nuu ri naa ri nusa? Nu jandaa kuu ja maa ra kuu Cristo, ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu. Nu jandaa kuu ti kachi kaji nuu ri naa ri vinañuꞌni ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ja ni kachi ri nuu ra, ko tu ka kandixia ra naa ra. Ja ni ka jini ra jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ri. Ni saꞌa ri taka un, chi maa Tata ri ni jaꞌa jniñu un nuu ri. Ti jiin yukan xnaꞌan kaji ya ja maa ya ni taji ruꞌu vaji ri, ti siaꞌan sa na kuni ra nau ja kuu ri. 


text:
Tu ka kandixia ra ruꞌu, vanuxia tu ka yɨꞌɨ ra jiin ri. Tu ka kuu ra nanu ka kuu rɨɨ ja ka ñunuu tɨ nuu maa chaa ndito tɨ un. 


text:
<pb/>Ko yɨvɨ ka yɨꞌɨ jiin ri, ka nakuni i ruꞌu, ti ruꞌu nakuni ri maa i. Ti nanu ka nukunuu rɨɨ un tachi maa jitoꞌo tɨ, suni siaꞌan ka nakuni yɨvɨ naa i jnuꞌun kaꞌan ri, ti ka natuꞌva i ruꞌu. 


text:
Ti kuaꞌa ri nuu kunchuku i jiin ri ja kuu saa ni. Ti tukaa naa kuɨtɨ i, ti ni tundo kuisonchaa i nuu ndaꞌa ri. 


text:
<pb/>Maa Tata ri ni nachiꞌi yɨvɨ un ndaꞌa ri. Ti maa ya kuu ja kuñaꞌnu ga ja kuu nuu taka ga. Ti ni ɨɨn tu kuu kencha ja yɨndaꞌa maa ya. 


text:
Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Maa Tata ri ni jaꞌa ya jnuꞌun ndee ini ruꞌu, ti ni saꞌa ri kuaꞌa jniñu vaꞌa ja kuu roꞌo naa ra. ¿Va nu xi kuaꞌa ra yuu sɨkɨ ri ja ni saꞌa ri yukan nu? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kachi chaa hebreo ka kuñaꞌnu un: ―Ansu ja ni saꞌa ra jniñu ñaꞌnu un kuu ja kuaꞌa ri yuu sɨkɨ ra, chi sɨkɨ ja ni kaꞌan ndevaꞌa ra sɨkɨ Yandios kuu. Chi maa ra kaꞌan ja ɨɨn ni kuu ra jiin maa Yandios. Vasu suni ɨɨn chaa siaꞌan ni kuu ra, ti kaꞌan ra ja ɨɨn nuu ra jiin Yandios ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Yoso nuu tutu Yandios ka ñavaꞌa ra, nuu kaꞌan ya siaꞌan: “Yandios ka kuu roꞌo naa ra”, ni kachi ya. 


text:
Siaꞌan ni kachi Yandios ja yɨvɨ ni ka kaꞌan jnuꞌun ya, ni ka kuu i nanu Yandios. Siaꞌan ti tu kuu kaꞌan yo sɨkɨ tutu Yandios ja tu kaꞌan ndaa. 


text:
Ko roꞌo naa ra, ka kaꞌan ra ja kaꞌan ndevaꞌa ri sɨkɨ Yandios, so ja ni kachi ri ja kuu ri Seꞌe maa ya. Siaꞌan ka kaꞌan tu roꞌo naa ra. Ko vasu maa ya ni jaꞌa ɨɨn jniñu nuu ri, ti ni taji ya ruꞌu vaji ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ko nu na saꞌa ri nava kuni maa ya, ti suni kanuu kuu ja kandixia ra ruꞌu. Ko kandixia taka jniñu saꞌa ri. Yukan na ti sa kuni ndaa ra ja kancha maa Tata ri jiin ri, ti maa ri suni kancha ri jiin maa ya, ti kɨvɨ undi inijnuni ra ja jandaa ndixia kuu un ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuanoꞌon Jesús. Ni nayaꞌa ya undi ɨnga yuꞌu yucha Jordán, ichi nuu kaña ndikandii, nuu ni skuanducha Juan undi nuu yukan, ti yukan ni kundee ya tɨjnɨ kɨvɨ. 


text:
Kuaꞌa yɨvɨ ni ka kendo jiin ya, ti sava i ka ndajnuꞌun siaꞌan: ―Tu ni saꞌa Juan jniñu ñaꞌnu nanu saꞌa chaa jaꞌa vijna, ko taka jnuꞌun ni kaꞌan da ja saꞌa chaa jaꞌa, ti kundixia nava ni kachi da ―ni ka kachi yɨvɨ un naa i. 


text:
Ni kuncha ɨɨn chaa ñuu Betania ja ni nani Lázaro, ni kuu da kuaꞌa María jiin Marta. Ti ni kuꞌu xaan da. 


text:
Ti ñaꞌan un ni ka taji razón nuu Jesús, ja kachi: ―Taa, chaa mani xaan ni jiin, kuꞌu da vijna, ni kachi ña ―kachi muzu un. 


text:
<pb/>Ni jini Jesús jnuꞌun un, ti ni kachi ya: ―Kuꞌu da ko va tu kuu da. Kuꞌu da chi siaꞌan ti sa kuni yɨvɨ nasa kuñaꞌnu ya ni taji ruꞌu, maa Seꞌe Yandios. Jiin kueꞌe jaꞌa ti stuu ri ja suni kuñaꞌnu ri ―ni kachi ya. 


text:
Yukan ti sa ni kaꞌan ya jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya: ―Ñaꞌan na choꞌo, chi nandeokuñɨ yo ñuu Judea ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Chaa ni ka skuaꞌa jiin ya ni ka kachi da: ―Maestro, ja jini ni ja yɨvɨ hebreo un ka kuni kuaꞌa i yuu sɨkɨ ni na ni kunde ni yukan, ti va kuaꞌa yɨvɨ un yuu sɨkɨ ni nu na jaa tuku ni yukan. ¿Ti kuni kiꞌin tuku ni yukan nu? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Iyo uxi uu hora ɨɨn kɨvɨ ja na kuni ndaa yo na ichi kiꞌin yo. Ti nu saꞌa yo nanu ka saꞌa yɨvɨ ka jikonuu nduu, ja saꞌa yo jniñu vaꞌa, ti tu naa yo, chi ka jini ndaa yo na ichi kiꞌin yo. 


text:
<pb/>Ko nu saꞌa yo nanu ka saꞌa yɨvɨ ka jikonuu nuu ñaa kuɨtɨ ja saꞌa yo jniñu ndevaꞌa, yukan na ti naa yo, chi tu jini ndaa yo na ichi kiꞌin yo ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni kaꞌan ya siaꞌan, ti ni kachi ya: ―Amigo yo Lázaro ja ni kixi da, ti kiꞌin ri ja na naxndoto ri da ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kaꞌan chaa ka skuaꞌa jiin ya: ―Taa, nu kixi da, ti ni jini yo ja nduvaꞌa da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ko so siaꞌan ni kaꞌan Jesús jiin da, chi ja ni jiꞌi Lázaro. Ko ka jani ini chaa ka skuaꞌa jiin ya ja so kixi ndixia da. 


text:
Ti kusɨɨ ini ri ja tu ni kuncha ri yukan, chi siaꞌan na ti kandixia vaꞌa ra ruꞌu. Ñaꞌan na choꞌo ndeꞌe ndɨyɨ un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti Tomás, chaa nani kuati un, ni kaꞌan da jiin uu ga chaa ka skuaꞌa jiin ya: ―Suni na choꞌo tu yoꞌo, nava na kuu yo jiin da ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jaa Jesús ñuu Betania. Ko ni ka jani yɨvɨ jnuꞌun nuu ya ja ja ni yaꞌa kuun kɨvɨ ja ñunduji Lázaro. 


text:
Ti kuaꞌa jnaꞌan yɨvɨ hebreo ni ka kenda nuu kanchuku Marta jiin María ja kaꞌan ndee jiin jnaꞌan ña, ja siaꞌan ni jiꞌi kuaꞌa ña. 


text:
Yukan ti nu ni niꞌin Marta jnuꞌun ja vaji Jesús, ti ni kee ña kuan nujnaꞌan ña ya. Ti María ni kendo ña veꞌe. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Marta: ―Jini na ja nandoto da kɨvɨ na nandoto taka ndɨyɨ, undi kɨvɨ kaꞌnu ga ja saꞌa ndaa Yandios yɨvɨ ñuyɨvɨ ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Ruꞌu kuu ja naxndoto yɨvɨ ja na kuchaku i jiin Yandios. Nu kandixia i ruꞌu, ti vasu na kuu i ko nandoto i ja kuncha i jiin Yandios. 


text:
Yɨvɨ chaku ti nu kandixia i ruꞌu, jankɨvɨ ga kuu i, chi kuchaku i ja kuu saa ni. Ti roꞌo Marta, ¿kandixia ra jnuꞌun jaꞌa nu? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kaꞌan Marta: ―Kandixia na, taa. Kandixia na ja maa ni kuu Cristo. Maa ni kuu Seꞌe Yandios, ja ni taji ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Marta ti kuaꞌan ña. Kuan kana xeꞌe ña kuꞌu ña. Ni kachi ña jiin ña: ―Maa maestro ni chaa, ti kana ya roꞌo ―ni kachi ña. 


text:
Jnaꞌan ña hebreo ja kanchuku ini veꞌe jiin María, ja ka jaꞌa i jnuꞌun ndee ini maa ña. Ni ka jini i ja ni ndokuɨñɨ yachi ña kuaꞌan ña. Ni ka chindikun i ña, chi ka ndoꞌo ini i ja kuaꞌan ña nuu ñaña ndɨyɨ un kuaꞌan ndeꞌe ña. 


text:
Yukan ti ni jaa María nuu Jesús. Nu ni jini ña nuu ya, ti ni jakunjitɨ ña nuu ya. Ti ni kachi ña: ―Taa, sa ti ni kuncha ni jaꞌa ti va tu kuu kuaꞌa na niku ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ni jini Jesús ja ndeꞌe xaan ña jiin ja ka ndeꞌe xaan yɨvɨ hebreo un. Ja yukan ti so ni jakaꞌnu ini ya, chi ni kundaꞌu xaan ini ya nuu i. 


text:
<pb/>Ni jikajnuꞌun ya maa ña: ―¿Nanu ni chunduji ra da nusa? ―ni kachi ya. ―Choꞌo ti kuni ni, taa ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ hebreo un ni ka kaꞌan jiin jnaꞌan i: ―Jandaa ndixia kuu ja mani xaan ni iyo da jiin ndɨyɨ un, chi suni kukuiꞌya ini da ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ko sava i ni ka kachi: ―Ni saꞌa da tajna chaa ni kaku kuaa un. Ti va suni kuu saꞌa da ja tu kuu Lázaro niku ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti ni ndukuiꞌya tuku ini Jesús nu ni jaa ya nuu ñunduji Lázaro. Ɨɨn yau kava kuu, ti yukan ndiꞌyu ɨɨn yuu kaꞌnu. 


text:
<pb/>Ni kachi Jesús nuu da naa da: ―Chajiyo yuu un naa ra ―ni kachi ya. Marta, kuaꞌa ndɨyɨ yukan, ni kachi ña: ―Taa, va ja ni kuxiko xaan da, chi ja iyo kuun kɨvɨ ja ni jiꞌi da ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ko ni kachi Jesús jiin ña: ―Ni kachi ri ja nu kandixia ra, ti kuni ra ja kuñaꞌnu xaan Yandios jiin jniñu saꞌa ya ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka chajiyo da yuu ndiꞌyu yuꞌu yau ndɨyɨ un. Ti Jesús ni ndakoto ya ichi andɨvɨ, ti ni kachi ya: ―Tata na, nakuantaꞌu na nuu ni ja ni jinisoꞌo ni jnuꞌun kaꞌan na. 


text:
Ja jini na ja nɨnɨ chunsoꞌo ni jnuꞌun kaꞌan na, ko ni kachi na siaꞌan, chi kuni kaꞌan na jnuꞌun ndaa nuu yɨvɨ kaꞌiin jaꞌa, ti nava siaꞌan na kandixia i ja maa ni ni taji saña vaji na jiin jniñu jaꞌa ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ni ndɨꞌɨ ni jikantaꞌu ya, ti ni kanajiin koꞌo ya siaꞌan: ―¡Lázaro! ¡Ñaꞌan ti kenda! ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kenda Lázaro. Suku da saꞌma ndɨyɨ. Ndikun saꞌma ndaꞌa da jiin sɨꞌɨn da, ti suni suku ɨɨn saꞌma nuu da. Yukan ti ni kachi Jesús nuu yɨvɨ un: ―¡Ndaji da naa ra! Ti sia ra da na kiꞌin da ―ni kachi ya. Ka ndajnuꞌun chaa hebreo ka kuñaꞌnu un nasa jnɨɨ da presu Jesús (Mt. 26.1‑5; Mr. 14.1‑2; Lc. 22.1‑2) 


text:
<pb/>Yɨvɨ hebreo ja ni ka jaꞌan veꞌe María, ni ka jini i jniñu ni saꞌa Jesús, ti kuaꞌa i ni ka kandixia ya. 


text:
Yukan ti ni kachi sutu kuñaꞌnu ga un nuu chaa fariseo un naa da ja na ndututu taka chaa ka yɨꞌɨ jiin junta kaꞌnu nuu nación Israel. Nu ni ka ndututu da, ti ni kejaꞌa ka ndajnuꞌun da: ―¿Ndoo saꞌa yo vijna? Chi Jesús yukan, kuaꞌa jniñu ñaꞌnu saꞌa da. 


text:
Nu tu kasɨ yo yuꞌu da, ti va ndɨꞌɨ yɨvɨ kandixia i, ti kundikun i maa da. Jiin jnuꞌun kaꞌan da un ti chaa soldado ñuu Roma, ti xnaa da veñuꞌun kaꞌnu yo. Kaꞌni da yoꞌo jiin yɨvɨ ñuu yo. Yukan ti koo nundoꞌo sɨkɨ yo nu tu nakutu yachi ini yo nasa saꞌa yo jiin chaa un ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti kancha Caifás yukan, ja kuu da ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga kuiya un, ti ni kachi da: ―Tu ka jini kuɨtɨ ra nasa saꞌa ra naa ra. 


text:
Va nu tu ka jini ra ja vaꞌa ga ja ɨɨn chaa na kuu ja kuu nuu nɨ ñuu, ti ansu ja kuu tendɨꞌɨ kuɨtɨ yo naa yo. Vaꞌa ga ja na kuu Jesús nava na nama yo maa yo jiin yɨvɨ ñuu yo ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Maa da kuu sutu kuñaꞌnu ga kuiya yukan. Ko tu jini da ja ansu sɨkɨ maa da ni kaꞌan da ja kachi da ja na kuu Jesús nava na ketaꞌu yɨvɨ nɨ ñuu hebreo. 


text:
<pb/>Ko ansu sɨkɨ maa ɨɨn ni yɨvɨ hebreo kuu ya. Chi kuu ya ja kuu nɨ kaꞌnu yɨvɨ ñuyɨvɨ, nava siaꞌan na ti nastutu ndɨꞌɨ ya yɨvɨ ni ka kandixia Yandios, ti na nduu i ɨɨn ni ga yɨvɨ nuu ya, vasu jika xaan ni ka jichanuu i nuu kanchuku i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ja siaꞌan kuu ja undi kɨvɨ jña, chaa hebreo ka kunaꞌnu un ni ka kejaꞌa ka nduku da nasa kaꞌni da Jesús. 


text:
Ja yukan tukaa ni jikonuu Jesús nuu kaꞌiin chaa ka kuñaꞌnu un, chi ni kee ya ñuu Judea, ti kuaꞌan ya ɨɨn ñuu nani Efraín, nu iyo yajni ñuꞌun teꞌe un. Yukan ni kendo ya jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya. 


text:
<pb/>Kuan kuyajni kɨvɨ viko pascua ka nasaꞌa yɨvɨ hebreo un, ja ka nukuꞌun ini i kɨvɨ na ni nama Yandios maa i ñuu Egipto na janaꞌan. Ja yukan kuaꞌa yɨvɨ ni ka jakoyo yachi ja ka nasandoo i maa i, ti na ndu ii yɨ nuu Yandios naa i. 


text:
<pb/>Ti ka nanduku i Jesús ñuu Jerusalén yukan, ko tu ni ka naniꞌin i ya. Ni ka jakoyo i veñuꞌun kaꞌnu un, ti ni kejaꞌa ka ndajnuꞌun i jiin jnaꞌan i: ―¿Ndoo ndoꞌo ini ra? ¿Kii chaa un viko jaꞌa vijna xi tuu nu? ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ti sutu ka kuñaꞌnu jiin chaa fariseo un, ni ka taji da jnuꞌun, ja nu ni ka jini yɨvɨ nuu kande Jesús, ti na kaxnuꞌu ni nuu da, nava na jnɨɨ da presu Jesús, ni ka kachi da naa da. Ɨɨn ñaꞌan ni chiꞌi aceite perfume jaꞌa Jesús (Mt. 26.6‑13; Mr. 14.3‑9)<pb/>


text:
Kumani iñu ga kɨvɨ ja kejaꞌa viko pascua, ti ni jaa Jesús ñuu Betánia, nuu kancha Lázaro, chaa ni naxndoto ya nuu ñujiꞌi. 


text:
Nu ni jaa Jesús ti ni ka saꞌa ɨɨn viko lulu ja kuu maa ya. Marta ni savaꞌa ja kuu viko un. Ti Lázaro kancha da nuu mesa jiin Jesús. 


text:
<pb/>Suni kancha María yukan. Ti ja iyo tuꞌva ña sava litro aceite perfume, mani maa nardo, ja nchaa yaꞌu xaan tonto, ti ni chiꞌi ña sɨkɨ jaꞌa Jesús. Ti na nasichi ña jiin ixi xini ña. Ti ni chitu xiko vixi ini veꞌe jiin xiko perfume un. 


text:
<pb/>Ti Judas, chaa ñuu Cariote, suni kancha da un, chi suni ni skuaꞌa da jiin Jesús. Ko so ja maa da kuu ɨɨn ja kin nukuaꞌa Jesús nuu chaa ka jito uꞌu ya. 


text:
Ti ni kachi da: ―¿Ndoo tu ni xiko ña aceite perfume un? Ti i niꞌin ña uni ciento xuꞌun plata ja chindee ña yɨvɨ ndaꞌu niku ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kachi da, ko ansu ja kundaꞌu ini da yɨvɨ ndaꞌu, chi vanuxia kuu da ɨɨn chaa kuiꞌna. Ti maa da kuu ja ndiso xuꞌun ja kuu nuu ndajaꞌa Jesús, ti tava da xuꞌun ja ka jaꞌa yɨvɨ naa i. 


text:
Ko yɨvɨ ndaꞌu un naa i, chi siaꞌan ni kunchuku i jiin ra, ko ruꞌu chi ansu siaꞌan ni kuncha ri jiin ra naa ra ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Kuaꞌa yɨvɨ hebreo ni ka niꞌin yɨ jnuꞌun ja kande Jesús ñuu Betania, ti ni ka kee i kuankoyo i yukan, kuandeꞌe i ya. Ko ansu nɨnɨ Jesús kuan ndeꞌe da naa da, chi suni kuan ndeꞌe da Lázaro, chaa ni naxndoto Jesús nuu ñujiꞌi. 


text:
Chi kuaꞌa xaan yɨvɨ hebreo un ni ka jini i nava ni kuu jiin Lázaro, ni ka kusɨɨn i jiin sutu un, ti ni kejaꞌa ka kandixia i Jesús. Ni ka kandixia i Jesús chi ni ka jini i jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya jiin Lázaro. Ni kɨvɨ Jesús ñuu Jerusalén (Mt. 21.1‑11; Mr. 11.1‑11; Lc. 19.28‑40) 


text:
<pb/>Kuaꞌa yɨvɨ ka kuchitu ñuu Jerusalén, chi ni ka jakoyo i ja kuu viko pascua. Ɨnga kɨvɨ, ti ni ka niꞌin yɨ jnuꞌun ja chaa Jesús ñuu Jerusalén. 


text:
Ni ka kenda i ti kuan nujnaꞌan i ya jiin ndaꞌa yuku ñuu. Ti ni kejaꞌa ka kanajaa i: ―Ñaꞌnu na koo maa ya ja ni taji Yandios ja vaji ya. Vaji ya jiin jniñu maa Jitoꞌyo Yandios. Na taꞌu ya jniñu nuu nɨ tuꞌu yɨvɨ ñuu Israel ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Ni niꞌin Jesús ɨɨn burru lulu, ti ni yoso ya tɨ nava ni kachi tutu ii Yandios ja ni kaꞌan jaꞌa Jesús: 


text:
<pb/>Roꞌo, yɨvɨ ja kanchuku nuu ñuꞌun ñuu Sión, koto ma yuꞌu ra.<pb/>Maa ya ja kii taꞌu jniñu nuu ra, ja vaji ya,<br/>ti yoso ya ɨɨn burru. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Kɨvɨ un tu ni ka chaku ini chaa ni ka skuaꞌa jiin Jesús ja nasa kuni kaꞌan tutu ii Yandios, ja siaꞌan kii Jesús nuu ñuu Jerusalén. Ko nu ni nandoto tuku Jesús nuu ñujiꞌi, ti sa ni ka nukuꞌun ini da. Ni kejaꞌa ka nukuꞌun ini da ja ni kachi tutu Yandios ja siaꞌan koo, ti siaꞌan ni kundaa ndixia nava ni jnaꞌan ya. 


text:
<pb/>Yukan kaꞌiin yɨvɨ ni ka jan ndeꞌe na ni naxndoto ya Lázaro, ti ka jani i jnuꞌun ja ni ka jini i nu ni ñunduji da, ti suni ni ka jini i nasa ni kana ya xini da hora ni nandoto da. 


text:
Ja yukan kuu ja kuankoyo i kuan nujnaꞌan i Jesús, vanuxia ja ni ka jinisoꞌo i ja ni saꞌa ya jniñu ñaꞌnu un. 


text:
<pb/>Ko chaa fariseo un, ni ka kejaꞌa ka ndajnuꞌun da naa da: ―Ja ni ka jini yo ja tukaa ga ndo kuu saꞌa yo vijna na. Chi ja ni ndɨ kuɨtɨ yɨvɨ kuankoyo i jiin chaa un ―ni ka kachi da. Yɨvɨ ñuu Grecia ka nanduku i Jesús 


text:
<pb/>Suni ni iyo yɨvɨ ñuu Grecia ja ni ka jakoyo i ñuu Jerusalén, chi kuan chiñuꞌun i kɨvɨ viko un. 


text:
Ni ka ndejnaꞌan i jiin Felipe, ɨɨn ndajaꞌa Jesús ja kuu da chaa ñuu Betsaida, ja kuu ɨɨn ndañuu Galilea. Ti ni ka kachi i: ―Taa, ka kuni kaꞌan na jiin Jesús ―ni ka kachi i. 


text:
Yukan ti ni kachi ya nuu da naa da: ―Ja ni jaa kɨvɨ ja kuu Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nava na kuni yɨvɨ naa i ja nduñaꞌnu ri saꞌa Yandios. 


text:
Yukan kuu ja na kachi ndaa ri nuu ra nasa kuu jiin ɨɨn ni triu. Chi jini yo ja nu tu kanakava triu un nuu ñuꞌun ti ndiꞌyu sɨkɨ, ni tu ndoto kuɨtɨ. Ti saꞌa yo nanu ja ni jiꞌi triu un. Chi nani kaa ni kaa triu un. Ko nu na kanakava triu un chii ñuꞌun, yukan na ti nandoto ti nakaya kuaꞌa xaan. 


text:
<pb/>Suni siaꞌan kuu jiin roꞌo naa ra. Nu ndɨꞌɨ kuu ini ra nasa niꞌin ga ra ja kuñavaꞌa ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ko na kachi ri ja jiin yukan ti naa ra nuu Yandios. Ko nu suꞌva na saꞌa ra nanu triu un, ja saꞌa ra nanu ja tukaa ga chaku ra, yukan ti ni tukaa kundiyo ini ra ndajniñu iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Nu siukan na saꞌa ra ti kendo ndaa ra nuu Yandios, chi nakutu ini ra ja kuu nuu maa ya. Siaꞌan na ti kuncha ra jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
Ko nu kancha ra ñuyɨvɨ jaꞌa ti saꞌa ra jniñu ja kuu maa ri, ti siuku ndaa ra jniñu ri. Nu siaꞌan saꞌa ra, ti kuncha ra jiin ri, chi saꞌa ra jniñu ja kuu nuu maa ri. Nu sajniñu ra ja kuu ruꞌu, ti na saꞌa Tata ri ja na nduñaꞌnu ra ―ni kachi Jesús. Ni kaꞌan Jesús ja kuu ya 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan ya ti ni kachi ya: ―Vijna ti ndɨꞌɨ xaan ini ri ja undi ndaꞌu kuu ini ri. Ti tu jini ri nasa kaꞌan ri jiin Tata ri. Ko tu kachi ri ja na nama ya ruꞌu nuu nundoꞌo kii sɨkɨ ri, chi ja sɨkɨ jniñu yukan vaji ri. 


text:
Ko na kachi ri jiin ya: “Tata na, vijna ti na kaꞌan yɨvɨ ja kuñaꞌnu xaan ni” ―ni kachi Jesús. Yukan ti ichi andɨvɨ ni kaꞌan ɨɨn ndusu yuꞌu Yandios, ti ni kachi ya: ―Ja ni ka jini yɨvɨ ja kuñaꞌnu xaan ri, ko na kuni tuku i ja kuñaꞌnu xaan ndixia ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ kaꞌiin yukan ni ka jinisoꞌo da ndusu un, ti sava i ni ka kachi: ―Taja ni kaꞌan ―kachi da. Ko sava ga yɨvɨ un ni ka kachi: ―Ɨɨn ángel Yandios ni kaꞌan jiin ya ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti Jesús ni kachi ya nuu da naa da tuku: ―Ansu nuu ruꞌu ni kaꞌan Yandios jnuꞌun un, chi suꞌva, nuu roꞌo naa ra ni kaꞌan ya nava na kuni ra ja ni kaꞌan ndixia ya jiin ri. 


text:
Ti na kachi ri nuu ra naa ra ja ja ni jaa kɨvɨ ja xndichi Yandios kuachi sɨkɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti ɨɨn ja taꞌu jniñu nuu i kuxio kiꞌin ɨɨn. 


text:
Ko kɨvɨ na ndaniꞌin yɨvɨ ruꞌu, yukan na ti saꞌa ri ja na kandixia da sɨvɨ da naa da, ti nakuaka ri yɨ kunchuku da jiin ri ―ni kachi ya. 


text:
Ti yɨvɨ un ni ka kaꞌan da jiin ya: ―Ka jini na ja tutu ii Yandios ni kachi ja kuaꞌa Yandios jniñu nuu Cristo, ti kuchaku ya ja kuu saa ni. Nusa ti, ¿nasa kuu ja kuu Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ? ¿Nau kuu Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ un nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni kachi Jesús nuu da: ―Maa ɨɨn ja kuu nanu ñuꞌun ndinchaa, kuncha jiin ra jaku ni ga kɨvɨ. Ja siaꞌan kuu ja kanuu ja na kaka ndaa ra, chi maa ñuꞌun ndijin un ndinchaa nuu ichi ra. Koto maa kɨvɨ ra nuu ichi ñuñaa un, chi siaꞌan na ti xnaa ra maa ra. Ko nu ka jikonuu ra nuu ñuñaa, ti tu ka jini kuɨtɨ ra na ichi kiꞌin ra. 


text:
Vijna ti maa Ɨɨn ja kuu nanu ñuꞌun ndijin kancha jiin ra. Vijna ti kandixia maa ya naa ra, chi siaꞌan na ti nduu ra yɨvɨ ka jika nuu ichi ndaa ―ni kachi ya. Jnuꞌun yukan ni kaꞌan Jesús ti kuaꞌan ya. Ni saꞌu ya kuaꞌan ya. Ti tukaa ga ni ka jini yɨvɨ naa da nachi kuaꞌan ya. Tu ni kandixia yɨvɨ hebreo Jesús 


text:
Ja yukan ti ni kundaa jnuꞌun ni kaꞌan profeta Isaías na janaꞌan, chi ni kachi da nuu Yandios:<pb/>Jitoꞌyo, tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ja kandixia ra jnuꞌun ni kaꞌan ri.<pb/>Ni tu ni kandixia ra ja saꞌa ri jniñu ñaꞌnu. Ni kachi Isaías. 


text:
Tu ni jaꞌa Yandios ja na kujnuni ini da.<pb/>Ni sia ya maa da nava na nduniꞌin ga undi ini añu da.<pb/>Ka kuu da nanu yɨvɨ kuaa ja tu ka jini da na ichi kiꞌin da, chi tu chaku kuɨtɨ ini da.<pb/>Ja yukan nu tukaa sia da jniñu ndevaꞌa un, ti ni tu nduvaꞌa undi ini añu da. Ni kachi Jesús, kachi tutu. 


text:
<pb/>Yukan ni kachi Isaías chi ni jini da ja kuñaꞌnu xaan Jesús, ti ni jani da jnuꞌun sɨkɨ nasa koo kɨvɨ kii ya. 


text:
<pb/>Vasu ni iyo kuaꞌa ga yɨvɨ hebreo ja tu ni kandixia i Jesús, ko kuaꞌa yɨvɨ ni kejaꞌa ka kandixia da ya. Suni kuaꞌa chaa ka kuñaꞌnu ja ka taꞌu jniñu nuu yɨvɨ hebreo un, ni ka kejaꞌa ka kandixia da. Ko tu ni ka stuu da maa da ja kaꞌan da jnuꞌun ja ka kandixia da, chi ka yuꞌu da chaa fariseo. Chi sandau tukaa kuaꞌa chaa un jnuꞌun ja kɨvɨ da ini veñuꞌun kaꞌnu un. 


text:
Siaꞌan ni ka saꞌa chaa un, chi ni ka ndiyo xaan ini da ja na kuaꞌa yɨvɨ ja yɨñuꞌun nuu da, ti ansu ja na kuaꞌa maa Yandios ja yɨñuꞌun nuu da naa da. Xndichi Jesús yɨvɨ naa da jiin jnuꞌun kaꞌan ya 


text:
<pb/>Ni kaꞌan jaa Jesús, ti ni kachi ya: ―Yɨvɨ ja ka kandixia ruꞌu, ansu maa ɨɨn ni ruꞌu kandixia da, chi suni kandixia da undi maa Tata ri, ya ni taji ruꞌu. 


text:
<pb/>Kuu ri nanu ɨɨn ñuꞌun ja ndinchaa ñuyɨvɨ jaꞌa, ja na kuni yɨvɨ na ichi kaka da. Nu na kandixia da ruꞌu, ti tukaa ga ka jika da nanu yɨvɨ ka jikonuu nuu ñuñaa, ja tu ka niꞌin da na ichi kiꞌin da. 


text:
Ko nu tu kuni kandixia ra ruꞌu, ni tu kuni kuantaꞌu ra jnuꞌun kaꞌan ri. Ko iyo Ɨɨn ja kankuachi sɨkɨ ra ti saꞌa ndaa ya kuachi ra. Chi kii kɨvɨ juicio ja saꞌa ndaa ya sɨkɨ ra, ti xndichi ya roꞌo ndenu ni ka jantaꞌu ra jnuꞌun ri xi tuu. 


text:
<pb/>Ko tu kaꞌan ri jnuꞌun jaꞌa ja kuu ini maa ni ri, chi Tata ri ni taji ruꞌu jiin jniñu jaꞌa. Ti maa ya kuu ja ni kachi nasa koo jnuꞌun kaꞌan ri nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Jini ndaa ri ja nu na saꞌa ra nava kachi Yandios, ti kunchuku ra jiin ya ja kuu saa ni. Ja yukan kuu ja kaꞌan ri jnuꞌun jaꞌa nava ni kachi maa Tata ri nuu ri ―ni kachi Jesús jiin yɨvɨ un naa da. Ni nakacha Jesús sɨꞌɨn ndajaꞌa ya<pb/>


