# verses

text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa fariseo un ja siaꞌan ni kaꞌan Jesús, ti ni ka chaku ini da ja sɨkɨ maa da ni kaꞌan ya. 


text:
Yukan na ti ni ka nduku da nasa jnɨɨ da ya yukan, ko vanuxia ni ka yuꞌu da yɨvɨ, chi tendɨꞌɨ yɨvɨ ka chiñuꞌun i ya, ja ni kuu ya ɨɨn profeta ja kaꞌan jnuꞌun Yandios. Jnuꞌun ɨɨn viko nandaꞌa<pb/>


text:
<pb/>―Ti ja na kɨvɨ yɨvɨ ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i, kuu nanu ɨɨn rey ja ni saꞌa da ɨɨn viko ni nandaꞌa seꞌe da. 


text:
Ni taji da chaa ka junukuachi nuu da un, ja na kin kana da chaa, ni kaxjnuꞌun da nuu ja na jakoyo viko un. Ko vanuxia tu ni ka kuni chaa un kinkoyo da. 


text:
Ni taji tuku da uu ga chaa ka junukuachi nuu da un, ti ni kachi da: “Kachi nuu yɨvɨ ni kaxjnuꞌun ri nuu un ja, ja iyo tuꞌva ri. Ja ni jaꞌni ri xndɨkɨ ri, ti suni ja ni ka jiꞌi taka kɨtɨ ni xneñu ri un. Ja ni ndɨꞌɨ iyo tuꞌva ti kachi jiin chaa ka kana yo un ja na nduku ndee da, na kikoyo da viko ri, ti koto kukuee da”, ni kachi da. 


text:
Ko chaa ni ka kana rey un, tu ni ka saꞌa da nanu nuu chaa ka junukuachi un. Ɨɨn da kuaꞌan rancho kuan sajniñu da. Ɨnga da kuaꞌan da nuu xiko da. 


text:
Ti sava da ni ka kiꞌin da chaa ka junukuachi nuu rey un, ti ni ka jaꞌa da tau da undi ni ka jaꞌni da chaa un. 


text:
Yukan na ti ni kɨtɨ xaan ini rey un, ni taji da soldado da ja na kaꞌni da chaa ni ka jaꞌni ndɨyɨ un, ti ni ka jaꞌma da ñuu da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi da jiin chaa ka junukuachi un: “Ja iyo nakoo ja kuu viko niku, ko chaa ni kana ri un, tu ni ka kuni kikoyo da. 


text:
Kuankoyo naa ra taka calle un, ti kana savaꞌa ni ga yɨvɨ na kikoyo i viko nandaꞌa jaꞌa”, ni kachi da. 


text:
Ni kekoyo chaa ka junukuachi un kuankoyo da calle un, ti ni ka stutu da savaꞌani ga yɨvɨ ni ndejnaꞌan da jiin, kuu yɨvɨ vaꞌa ini jiin yɨvɨ kuaꞌan kanda, ti ni chitu yɨvɨ un veꞌe da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kɨvɨ rey un kuandeꞌe da yɨvɨ ni jakoyo un. Ti ni ndeꞌe da nuu ɨɨn chaa nukoo un, ko tu ñuꞌun da saꞌma ka ñuꞌun yɨvɨ kuu viko nandaꞌa. 


text:
Ti ni kachi da jiin da: “Amigo, ¿nasa kuu ja ni kɨvɨ ra jaꞌa ti tu ñuꞌun ra saꞌma ja kuu viko nandaꞌa”? ni kachi da. Ti maa chaa un tu ni kaꞌan kuɨtɨ da. 


text:
Yukan ti ni kachi rey un jiin chaa ka janukuachi nuu mesa un: “Kuꞌni sɨꞌɨn da jiin ndaꞌa da naa ra, ti keniꞌin ra da na kiꞌin da fuera nuu ñaa un. Ti yukan na ti na ndeꞌe da, ti na kuꞌyu jnuꞌun da”, ni kachi rey. 


text:
Suni siaꞌan na kachi ri ja kuaꞌa yɨvɨ ni kana ri, ko jaku ni kuu ja ni nakaji ri ja na ndɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na kundiso jniñu i jiin ri ―kachi Jesús. Sɨkɨ jnuꞌun kinyaꞌu puesto (Mr. 12.13‑17; Lc. 20.20‑26) 


text:
<pb/>Yukan na ti kuankoyo chaa fariseo un ti ni ka ndajnuꞌun da nasa nduku da, ja na kankuachi da jaꞌa Jesús. 


text:
Yukan ti ni ka taji da sava chaa ka yɨꞌɨ jiin da, jiin sava chaa ka yɨꞌɨ jiin Herodes chaa kuñaꞌnu un, ja na kaꞌan da jiin Jesús, ti ni ka kachi da: ―Maestro, ka jini na ja kaꞌan ndaa ni, ti xnaꞌan ndaa ni ichi Yandios, ti tu yuꞌu ni ndeꞌe ni ni ɨɨn chaa vasu kuñaꞌnu ga da. 


text:
Nusa ti kachi ni nuu na nasa ndoꞌo ini ni: ¿Iyo vaꞌa ja na chaꞌu yo xuꞌun nuu gobierno Romano xi tuu nu? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ko ja jini Jesús ja tu ka ndoꞌo vaꞌa ini da, ti ni kachi ya: ―Chaa ñaa xini ka kuu ra. ¿Ndoo ka kuni xndaꞌu ra ruꞌu? 


text:
Xnaꞌan ɨɨn xuꞌun ja ka chaꞌu ra puesto un nuu ri ―ni kachi ya. Ti ni ka xnaꞌan da ɨɨn xuꞌun plata nuu ya. 


text:
Ni ndeꞌe ya nuu xuꞌun un, ti ni kachi ya: ―¿Naa nūū kuu ja nchaa nuu xuꞌun jaꞌa, ti naa sɨvɨ kuu ja yoso jaꞌa nusa? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi da: ―Nūū maa rey nación Roma kuu ―ni ka kachi da. Yukan ti ni kachi Jesús: ―Nusa ti kuaꞌa nuu rey nación Roma ja kuu maa da, ti kuaꞌa nuu Yandios ja kuu maa Yandios ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo da ja siaꞌan ni kaꞌan ya, so ni ka naa ini da. Ni ka xndoo da ya, ti kuankoyo da. Jnuꞌun sɨkɨ ja ka nandoto ndɨyɨ (Mr. 12.18‑27; Lc. 20.27‑40) 


text:
<pb/>Suni maa kɨvɨ yukan, ni ka jaꞌan sava chaa saduceo nuu Jesús. Ti chaa saduceo un ka kaꞌan da ja tukaa ga ka nandoto ndɨyɨ un, ti ni ka kachi da: 


text:
<pb/>―Maestro, ni kachi Moisés ja nu na kuū ɨɨn chaa ni iyo ñasɨꞌɨ, ti nu tu ni iyo seꞌe da jiin ña, ti kuu nandaꞌa ñani ndɨyɨ un jiin ña ja na koo seꞌe ña, ti suchi un nduu nanu seꞌe maa ndɨyɨ un. 


text:
Ti nuu kanchuku na jaꞌa ni ka iyo uxia chaa ni ka kuu ñani naa da. Ti chaa núú un ni nandaꞌa da, ti ni jiꞌi da, ko tu ni iyo seꞌe da. Ti nandaꞌa tuku ñaꞌan un jiin ɨnga ñani da, chaa kuu uu. 


text:
Suni siaꞌan ni jnaꞌan chaa kuu uu un, suni chaa kuu uni, ti siaꞌan ni ka ndekava ndɨ uxia da ni ka nandaꞌa jiin ña, ko ni ndɨꞌɨ da ni ka jiꞌi. 


text:
Ti nu na nandoto ndɨyɨ un naa da, ¿Nau ndɨꞌɨ uxia chaa un xiin ñasɨꞌɨ un, ja siaꞌan tendɨꞌɨ da ni ka nandaꞌa da jiin ña? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús: ―Ka yuji ra naa ra, chi tu ka chaku ini ra tutu Yandios, ni tu ka chaku ini ra jniñu ñaꞌnu saꞌa ya. 


text:
Chi nu na nandoto ndɨyɨ un, tukaa kuu nandaꞌa i, ni tu kuaꞌa i seꞌe sɨꞌɨ i ja na nandaꞌa ña, chi nduu i nanu ángel Yandios ja kanchuku nuu andɨvɨ un. 


text:
Ko sɨkɨ ja nandoto ndɨyɨ un tuku, xi tu ka chaku ini ra nu ni ka kaꞌu ra tutu, nu ni kachi Yandios jiin Moisés, na ni kachi ya: 


text:
“Ruꞌu kuu Yandios ja ni kanajaa Abraham, Isaac jiin Jacob.” Siaꞌan ni chaa Moisés jnuꞌun Yandios, ja Yandios tu kuu ya Yandios nuu yɨvɨ ni ka jiꞌi un, chi kuu ya Yandios nuu yɨvɨ ka chaku ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Nu ni ka jinisoꞌo yɨvɨ un jnuꞌun un, ti so ni ka naa ini i ja siaꞌan ni xnaꞌan ya. Ɨɨn ley kanuu xaan ga (Mr. 12.28‑34) 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin chaa un: ―“Kuu ini nuu Yandios jiin nɨ ini nɨ añu ra, nɨ jiin inijnuni ra.” 


text:
Ti ja kuu uu un, suni ɨɨn ni kaꞌan: “Kundaꞌu ini nuu ñanijnaꞌan ra nanu kundaꞌu ini ra nuu maa ra”, kachi ley un. 


text:
Ndɨnduu jnuꞌun jaꞌa ka kuu ja kanuu xaan ga ja kaꞌan nuu nɨ tuꞌu ley Yandios ja ni xnaꞌan Moisés, jiin jnuꞌun Yandios ni ka xnaꞌan profeta un na janaꞌan―ni kachi Jesús. Nau seꞌe kuu Cristo (Mr. 12.35‑37; Lc. 20.41‑44) 


text:
<pb/>―¿Nasa ka ndoꞌo ini ra nuu Cristo ja ni taji Yandios ja ndiso ya jniñu ñaꞌnu nu? ¿Nau jnaꞌan kuu ya nusa? ―ni kachi ya. Ni ka kachi chaa un: ―Seꞌe David, chaa ni kuu rey na janaꞌan, yukan kuu da ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús: ―¿Nasa kuu ja David jiin inijnuni Espíritu Santo ni skonani da ya jitoꞌo da nusa? Ti maa David ni kaꞌan da, ti ni chaa da nuu tutu:<pb/> 


text:
Yandios ni kachi jiin Jitoꞌyo Cristo:<pb/>“Nukoo jiin ri, chi taꞌu ra jniñu jiin ri.<pb/>Iyo yɨvɨ jito uꞌu roꞌo ko kundee ra jiin,<br/>chi chindee ri roꞌo.” Kachi Yandios, ni kachi David. 


text:
Nu siaꞌan kuu ja maa David ni skonani da ya jitoꞌo da, ti ¿nasa kuu ja Cristo kuu ɨɨn jnaꞌan rey David janaꞌan? ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ɨɨn yɨvɨ tukaa ni kuu xndeokani ni ɨɨn jnuꞌun nuu ya. Ti undi kɨvɨ un, ni ɨɨn da tukaa ga ni tava ini da kajnuꞌun ga da Jesús. Kaꞌan Jesús sɨkɨ chaa fariseo jiin chaa ka xnaꞌan ley Israel (Mr. 12.38‑40; Lc. 11.37‑54; 20.45‑47)<pb/>


text:
Ja yukan kuu ja kuandatu nuu da naa ra, saꞌa taka jniñu ka taꞌu da, ko koto ma natejnaꞌan ra nava ka saꞌa da, chi tu ka siuku da maa jnuꞌun ka xnaꞌan da un. 


text:
Ka xnaꞌan da kuaꞌa jnuꞌun, ti taꞌu da jniñu ja na siuku yɨvɨ jnuꞌun un naa i, ko maa da tu ka jandatu kuɨtɨ da jnuꞌun un. 


text:
<pb/>Ka jajnaꞌan ini da kuꞌni da ɨɨn tutu lulu yujiña da jiin sɨkɨ ndaꞌa da, ti nuu tutu lulu un ka chiso da tɨꞌlɨ jnuꞌun Yandios. Siaꞌan ka saꞌa da nava na kuni yɨvɨ naa i ja ka junukuachi da nuu Yandios. Suni ka jajnaꞌan ini da kuꞌun da ɨɨn manga kani ga ja kuu taka ga yɨvɨ. So ka saꞌa da taka jniñu un nava na kuaꞌa yɨvɨ ja yɨñuꞌun maa da. 


text:
Ti ka kusɨɨ xaan ini da jiin jnuꞌun yɨñuꞌun jiin nuu nu kunchuku da ja kaji da staa ɨɨn viko. Suni ka jajnaꞌan ini da silla yɨñuꞌun ga nuu kunchuku da ini veñuꞌun kaꞌnu Israel un. 


text:
Ti ka kuni da ja na kaꞌan yɨñuꞌun yɨvɨ jiin da nuu yaꞌu, ti na kaꞌan yɨñuꞌun i jiin da, “Maestro, maestro.” 


text:
<pb/>Ko roꞌo naa ra ja ka kuu ra ndajaꞌa ri, koto ma konani ra “maestro”, chi tendɨꞌɨ ra ka kuu ñani nuu jnaꞌan ra naa ra, chi maa ɨɨn ni Maestro ra iyo, ya kuu Cristo. 


text:
Suni tu kaꞌan ra “tata yo” nuu savaꞌa ni ga yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, chi vajnuꞌun ni Tata yo iyo, ya kancha andɨvɨ, ti ii ya. 


text:
Ti yɨvɨ kuni kuñaꞌnu, suꞌva ndukuiꞌya ini i. Ko yɨvɨ ja kukuiꞌya ini un, suꞌva nduñaꞌnu i, chi maa Yandios kuu ja kachi. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! ¡Chaa ñaa xini ka kuu ra! Jiin jnuꞌun ra ka jasɨ ra ichi yɨvɨ ja na kɨvɨ i ndaꞌa Yandios, ti na taꞌu ya jniñu nuu i. Ni tu ka kuni kɨvɨ maa ra naa ra, ko ni tu ka kuni ra ja na kɨvɨ ɨnga yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chaa ñaa xini ka kuu ra. Ka jisonchaa ra veꞌe ñaꞌan ni ka kendo ndaꞌu. Ti ja na kendo vaꞌa ra, ti naꞌan xaan ka jikantaꞌu ra naa ra. Ko jiin jniñu ka saꞌa ra un, ti viꞌi ga jnaꞌnu ndatu ra. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chaa ñaa xini ka kuu ra. Ka jikonuu ra taka ñuu ja ka xndaꞌu ra yɨvɨ naa i, ja na kandixia i jnuꞌun ka xndaku ra. Ti nu ni kandixia yɨvɨ un, ti ka saꞌa ra ja viꞌi ga na jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un nuu infiernu ja kuu maa ra naa ra. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo naa ra! Chi ka kuu ra nanu chaa kuaa tu ka jini na ichi kiꞌin da, chi ka kaꞌan ra: “Nu ɨɨn yɨvɨ na chisojnuꞌun i sɨkɨ veñuꞌun kaꞌnu Israel, va tundo kuu un. Ko nu na chisojnuꞌun i sɨkɨ oro ja iyo ini veñuꞌun un, ti kanuu kuu ja na siuku i”, ka kachi ra. 


text:
Ko jiin jnuꞌun un jini yo ja ka kuu ra nanu chaa ñaa jiin chaa kuaa. Chi tu ka jini ra ja ɨɨn ni kuu veñuꞌun jiin oro un ja kancha ini veñuꞌun un. 


text:
Ti suni ka kaꞌan ra naa ra: “Nu ɨɨn yɨvɨ na chisojnuꞌun i ja kuu altar ini veñuꞌun un, va tundo kuu. Ko nu na chisojnuꞌun i ja kuu ja ka soko i nuu altar un, ti yukan kuu ja na siuku i”, ka kachi ra. 


text:
Suni jiin jnuꞌun un jini yo ja nanu chaa ñáá, chaa kuáá ka kuu ra, chi tu jini ra ja ɨɨn ni kuu altar un jiin ndajniñu ka soko ra un. 


text:
Yɨvɨ chisojnuꞌun ja kuu nuu altar, ko ansu nɨnɨ nuu altar un, chi jiin tendɨꞌɨ ndajniñu kanchuku ja ka soko i un, undi jiin yukan ka chisojnuꞌun da. 


text:
Ti suni yɨvɨ chisojnuꞌun ja kuu andɨvɨ un, suni chisojnuꞌun i nuu kancha Yandios, jiin suni nuu maa ya. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo naa ra ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chi chaa ñaa xini ka kuu ra. Roꞌo ka jaꞌa ra tɨꞌlɨ ni nuu taka ja ka ñavaꞌa ra, ja kuu nuu chaa junukuachi nuu Yandios. Ka jaꞌa ra tɨꞌlɨ ni nuu taka jajaꞌan xiko asun, nanu tamino, yuku anís jiin yuku comino. Taka un ka saꞌa ra, ti ka naa ini ra jnuꞌun kanuu ga ja kuu nuu ley Yandios, ja na kaka ndaa yo nuu Yandios, ja na kuandatu yo nava taꞌu ya jniñu jiin jnuꞌun kundaꞌu ini, jiin ja na kandixia ndaa yo jnuꞌun maa ya. Yukan kuu ja kanuu ga ja saꞌa ra, ti koto naa ini ra ja kuaꞌa ra tɨꞌlɨ nuu taka ja kaa ñavaꞌa ra. 


text:
<pb/>Nanu chaa kuaa ka kuu ra ja ka xnaꞌan ra jnuꞌun maa ra nuu yɨvɨ naa i. Ka jitu ndiꞌi ini ra jiin savaꞌni ga jniñu kuachi un. Chi ka ndundoo xaan ini ra ja ka sijin ra chukun ndiꞌi un jiin ɨɨn tela ja tu yaꞌa tɨ nuu nducha. Ko ka naa ini ra koko ra ɨɨn camellu. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chaa ñaa xini ka kuu ra. Ndundoo koꞌo ra, ndundoo yajin ra, chi ka ndoꞌo ini ra ja ka iyo ndoo ra nuu Yandios, ko vasu jaku ga kanda ra. Ka kuu ra nanu yɨvɨ ja ka nakacha nɨnɨ ichi jata koꞌo un jiin yajin, ko tu ka nakacha i ichi ini, vasu jñaꞌan ga ichi ini. Siaꞌan ka kuu ra, chi kanda ra nanu yɨvɨ vaꞌa, vasu ichi ini ra ka ñuꞌun mani jnuꞌun kuiꞌna jiin taka ga jnuꞌun kueꞌe. 


text:
Nanu chaa kuaa ka kuu ra roꞌo chaa fariseo, chi tu ka nakuni ra ja mani jniñu ndevaꞌa saꞌa ra. Xnakan nakani ini nuu kuachi un nava na ndundoo ini añu ra, nava suni siaꞌan na ndundoo taka jniñu ka saꞌa ra ja ka ndeꞌe yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chaa ñaa xini ka kuu ra, chi ka kuu ra nanu ñaña ndɨyɨ kaꞌiin panteon, nuu vaꞌa xaan ni ka saꞌa da. Ti ni ka nakaꞌyu da jiin kaka, ti jandaa kuu ja vii xaan ni kendo ichi fuera, ko ichi chii ñuꞌun un, ñuꞌun chitu mani yɨkɨ ndɨyɨ jiin taka ga ja teꞌyu. 


text:
Ti siaꞌan kanda ra naa ra jiin jniñu ka saꞌa ra, ti siaꞌan ka kendo vaꞌa ra nuu yɨvɨ naa i, chi ka ndoꞌo ini i ja ka iyo ndoo ini añu ra ja kuu nuu Yandios. Ko tu ka jini i ja chaa ñaa xini ka kuu ra, chi mani jniñu kueꞌe un ka ñuꞌun ini añu ra. 


text:
<pb/>¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo ja ka xnaꞌan ley! ¡Xaan ga ndaꞌu roꞌo, chaa fariseo! Chaa ñaa xini ka kuu ra. Ka saꞌa ra nama nuu ñaña chaa ni ka kuu profeta un, ti nɨnɨ ka naskutu ra ñaña chaa vaꞌa un ja ka chiñuꞌun ra da. 


text:
Ti ka kaꞌan ra naa ra: “Sa ti yoꞌo naa yo, ni ka chaku yo na ni ka chaku yɨvɨ janaꞌan, ti va tu kuaꞌa yo jnuꞌun ja kaꞌni yɨvɨ chaa ni ka kuu profeta, ja ni kaꞌan jnuꞌun Yandios niku”, ka kaꞌan ra. 


text:
Jiin jnuꞌun yukan ni, ti ka xnukoyo jnaꞌan ra ja ka kuu jnaꞌan ra jiin chaa ni ka jaꞌni profeta un. 


text:
<pb/>Nanu koo xaan jiin seꞌe tɨ ka kuu roꞌo naa ra. Chi vaꞌa jito ra, ko ndevaꞌa kuɨtɨ ka saꞌa ra. Ja siaꞌan ti tu kaku kuɨtɨ ra naa ra ja tu kiꞌin ra nuu infiernu. 


text:
Ja yukan kuu ja na taji ri profeta ka kaꞌan jnuꞌun Yandios nuu ra naa ra. Ti taji ri chaa tuꞌva ja ka jini vaꞌa jnuꞌun Yandios, suni chaa ka xnaꞌan vaꞌa jnuꞌun ya. Ko roꞌo naa ra, chi kaꞌni ra da, xi katakaa ra da ndaꞌa cruz naa ra, ti sava da kuaꞌa ra tau da ini veñuꞌun ra naa ra. Ti koto uꞌu ra uu ga da, ti taka ñuu kundikun ra da naa ra. 


text:
Taka kuachi un nukuncha sɨkɨ ra. Ti suni nukundiso ra kuachi taka chaa vaꞌa ni ka jaꞌni ra un, undi nɨñɨ Abel jiin undi nɨñɨ Zacarías, seꞌe yɨɨ Berequías, chaa ni ka jaꞌni jnaꞌan ra na janaꞌan un, sava maꞌñu altar ini veñuꞌun Israel un. 


text:
Jaꞌa ti na kachi ndaa ri nuu ra naa ra, ja sɨkɨ taka jniñu kueꞌe ni ka saꞌa ra un, ja kii ɨɨn nundoꞌo xaan tonto sɨkɨ roꞌo, yɨvɨ nación Israel ja kanchuku vijna ―ni kachi Jesús jiin yɨvɨ un. Ni kukuiꞌya ini Jesús ja sɨkɨ yɨvɨ Israel (Lc. 13:34‑35) 


text:
<pb/>Ni kachi Jesús sɨkɨ yɨvɨ Israel: ―Roꞌo, yɨvɨ ñuu Jerusalén, ja ka jaꞌni ra profeta, chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios, ti ka jaꞌa ra yuu sɨkɨ chaa kaꞌan jnuꞌun ya vekoyo nuu ra naa ra. ¡Nasa jinu ni kundaꞌu ini ri roꞌo naa ra! Chi ni nakana ri roꞌo ja na nama ri sɨkɨ ra nuu nundoꞌo, nanu saꞌa ɨɨn chuun ja nakana tɨ seꞌe kuachi tɨ, ja na ndututu chii ndijin tɨ, ko tu ni ka jantaꞌu ra naa ra. 


text:
Chi na kachi ri jiin ra ja, jankɨvɨ ga kuni ra ruꞌu naa ra, undi na jaa kɨvɨ nu kachi ra naa ra: “Ñaꞌnu na koo sɨvɨ ya, ti na kanajaa yo yaa ja vaji ya nuu maa Yandios” ―siaꞌan ni kaꞌan Jesús sɨkɨ ñuu Jerusalén. Kaꞌan Jesús ja naa veñuꞌun kaꞌnu Israel (Mr. 13.1‑2; Lc. 21.5‑6)<pb/>


text:
Ni kee Jesús veñuꞌun kaꞌnu un, ti kuaꞌan ya. Ko ni ka tuꞌva ndajaꞌa ya, ti ni ka kejaꞌa ka jitonchaa da veñuꞌun kaꞌnu un naa da. 


text:
Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Ndɨꞌɨ jaꞌa ka jitonchaa ra naa ra. Ko jandaa na kachi ri nuu ra naa ra ja ni ɨɨn yuū tukaa kendo kosojnaꞌan jaꞌa, chi ndɨꞌɨ jaꞌa naa ―ni kachi ya. Naa seña koo nu kuan kuyajni ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ (Mr. 13.3‑23; Lc. 21.7‑24; 17.2‑25, 31, 37) 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan ya jiin ndajaꞌa ya undi yuku Olivos, ti yukan ni nukoo ya ti nuu nukoo ya un ni ka tuꞌva ndajaꞌa ya, chi maa ni ga da kaꞌiin un jiin ya, ti ni ka jikajnuꞌun da ya siaꞌan: ―Ka kuni na ja na kachi ni nuu na naa na, ja nama kundaa taka jnuꞌun ni kaꞌan ni un. ¿Ti naa seña koo nu kuan kuyajni nchaa ni, jiin ja na ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ nu? ―ni ka kachi da. 


text:
Chi kuaꞌa yɨvɨ kikoyo, ti ndaku niꞌin yɨ sɨvɨ ri, ti kachi: “Ruꞌu kuu Cristo ja ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu”, kachi. Ti siaꞌan kuu xndaꞌu i yɨvɨ kuaꞌa. 


text:
Ti kuni jnuꞌun ra ja ya yukan koo guerra. Ko koto yuꞌu ra naa ra, chi siaꞌan ndixia kuu, ko jiin yukan ti changa ga jaa kɨvɨ ja ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ. 


text:
Chi kanaa ɨɨn nación jiin ɨnga nación, suni ɨɨn ñuu jiin ɨnga ñuu. Ti koo jnama xaan. Suni kii kueꞌe xaan tonto, jiin ñujnaa xaan tonto nuu savaꞌni ga nuu ñuyɨvɨ. 


text:
<pb/>Yukan na ti roꞌo ja ka kandixia ra ruꞌu, ti jnɨɨ yɨvɨ roꞌo naa ra, ti kuaꞌa i tau ra, ti kaꞌni i roꞌo. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ koto uꞌu i roꞌo naa ra ja sɨkɨ ruꞌu. 


text:
Ti yɨvɨ ni ka kaꞌan ja ka kandixia i ruꞌu, nandeokava ini i nu na jaa kɨvɨ un. Koto uꞌu jnaꞌan i, ti siukoyo jnaꞌan i nuu stisia. 


text:
<pb/>Ti kenda kuaꞌa yɨvɨ ja xndoñaꞌan, ti kachi i ja ka kaꞌan i jnuꞌun Yandios, ti xndaꞌu i yɨvɨ naa i. 


text:
Ti jnuꞌun kaꞌan ja nasa kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i, kuichanuu jnuꞌun un kiꞌin nɨɨ tuꞌu ñuyɨvɨ ja na nakuni yɨvɨ taka nación. Yukan na sa chaa kɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga ja naa ñuyɨvɨ. 


text:
<pb/>Daniel, chaa ni kuu profeta na janaꞌan un, ni chaa da nuu tutu ja jaa ɨɨn nundoꞌo xaan nuu veꞌe ii un, ti yukan kuu ja saꞌa ja natɨvɨ nɨɨ tuꞌu veꞌe ii un. Ti nu na kuni ra nundoꞌo un naa ra ja, ja ni jaa veꞌe ii kande ini veñuꞌun kaꞌnu un, yukan sa chaku ini ra nau ja kuu un. 


text:
Kakantaꞌu nuu Yandios naa ra ja koto maa kii nundoꞌo yukan nuu ra kɨvɨ vijin xaan, xi ja kuu ɨɨn kɨvɨ ndetatu. 


text:
Chi saa kuu ja koo xaan nundoꞌo, ja jankɨvɨ ni iyo undi na ni jankoo ñuyɨvɨ, ti ni jankɨvɨ ga koo tuku ɨnga. 


text:
Sa ti tu ni xnuku Yandios kɨvɨ un, ti va ni ɨɨn yɨvɨ tu nanitaꞌu i. Ko ni xnuku ya kɨvɨ un ja ni kundaꞌu ini ya nuu yɨvɨ ka kandixia, ja ni nakaji ya un. 


text:
<pb/>Nu ni jaa kɨvɨ un, koto ma kandixia ra kaꞌan yɨvɨ jiin ra, chi kachi i: “Ndeꞌe, jaꞌa kancha Cristo ja ni taji Yandios ja saꞌa jniñu ñaꞌnu”, xi kachi: “Ndeꞌe, yukan kancha ya.” Ti koto ma kandixia ra jnuꞌun kaꞌan i. 


text:
Chi kikoyo yɨvɨ ka xndoñaꞌan, ti kachi i ja maa i kuu Cristo, xi ja maa i kuu chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios, ti saꞌa i tɨjnɨ nuu jniñu ñaꞌnu xaan ja na xndaꞌu i yɨvɨ. Ti kachi i xndaꞌu i yɨvɨ ni nakaji ya ja ka kandixia i ruꞌu, ko tu kuu. 


text:
Ja yukan kuu ja, ja ni ndɨꞌɨ jnuꞌun jaꞌa ni kachi ri nuu ra naa ra, ti koto kandixia ra nu na kachi yɨvɨ un: “Ndeꞌe naa ra, yukan kande Cristo nuu ñuꞌun teꞌe un”, ka kachi i. Ti koto maa kiꞌin ra yukan. Ko xi nu na kachi i: “Ndeꞌe naa ra. Ja kancha ya ini veꞌe jaꞌa”, ti koto ma kandixia ra naa ra. 


text:
Chi kɨvɨ nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti kuni ndijin ra naa ra nanu saꞌa nu janducha, ti ndinchaa nɨ tuꞌu undi nuu kaña ndikandii jiin undi nuu kee ndikandii. 


text:
Chi ndeꞌe ra ja nuu ka kututu tiji un, katuu kɨtɨ ni jiꞌi, ti suni siaꞌan kuni ndijin ra nu ndenda ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ ―ni kachi Jesús. (Mr. 13.24‑37; Lc. 21.25‑33; 17.26‑30, 34‑36) 


text:
<pb/>Nu ni yaꞌa taka nundoꞌo un, ti kuu ñaa ndikandii, ti yoo tukaa ga kuaꞌa nduva. Ti nukoyo chuxini nuu andɨvɨ un, ti nɨꞌɨn undi andɨvɨ. 


text:
Yukan kuu ɨɨn seña nuu andɨvɨ ja nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ti taka yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ndeꞌe i ti kuni i ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ndii ri nuu viko un jiin jnuꞌun ja ni nduñaꞌnu xaan ri nuu ñuyɨvɨ. 


text:
Ti taꞌu ri jniñu nuu ángel, Yandios ja kinkoyo ya ndɨ kuun jɨkɨ ñuyɨvɨ. Ti nu na tɨvɨ ɨɨn ndɨkɨ, yukan na ti nastutu i yɨvɨ ni nakaji Yandios, ja kanchuku savaꞌa taka nuu ñuyɨvɨ. 


text:
<pb/>Ndeꞌe naa ra ja kuu jiin nutɨchɨ vixi un. Nu ni ka nduu yucha numa i ti ni nduu xatɨ ndaꞌa, ti yukan ja ni chaku ini yo ja kuan kuyajni viko sau. 


text:
Ti suni siaꞌan jiin roꞌo naa ra, nu ni ka jini ra ja kuan kundaa taka jnuꞌun ni kaꞌan ri un, ti chaku ini ra naa ra ja kuan kuyajni ndaa kuɨtɨ ni ga kɨvɨ nchaa ri. 


text:
<pb/>Ko kɨvɨ yukan, ni ɨɨn yɨvɨ tu jini na kɨvɨ kuu, xi na hora kuu, ni ángel ja ka junukuachi nuu Yandios, ni maa Seꞌe Yandios, tu jini na hora kuu. Chi vajnuꞌun ni maa Tata yo Yandios kuu ja jini na hora kuu. 


text:
Chi nanu ni iyo kɨvɨ ni chaku Noé, ti suni siaꞌan kuu nu na jaa kɨvɨ nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. 


text:
Kɨvɨ na ti kii ga sau xaan un, ni kunchuku vatu yɨvɨ naa i, chi ka ndoꞌo ini ja kukuee nuu i naa i. Ka yaji i, ti ka jiꞌi i, ka nandaꞌa i, ti ka jaꞌa i seꞌe sɨꞌɨ i ka nandaꞌa ña naa ña, undi ni jaa kɨvɨ nu ni kɨvɨ Noé ini barco da. 


text:
Ko tu ni ka chuꞌun ini taka ga yɨvɨ ñuyɨvɨ un ja kii ɨɨn sau xaan tonto un. Ko nu ni jinu ndixia sau xaan un, ti ni ka naa i. Ti nava ni ka iyo naa ini yɨvɨ kɨvɨ un, suni siaꞌan konaa ini yɨvɨ ja kuu kɨvɨ na nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. 


text:
Ndeꞌe naa ra, sa ti ɨɨn chaa ja jini da na hora jaa ñakuiꞌna veꞌe da ɨɨn jakuaa, va kondito da, ti tu kuaꞌa da jnuꞌun kɨvɨ ñakuiꞌna veꞌe da un, ja na tava ndajniñu da. 


text:
Ja yukan kuu ja suni kotuꞌva ra naa ra, chi jaa ɨɨn kɨvɨ, ja iyo naa ini ra, ti nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ɨɨn muzu vaꞌa jiin ɨnga muzu saꞌa ndevaꞌa (Lc. 12.41‑48) 


text:
<pb/>Chaa kuu muzu vaꞌa ja junukuachi vaꞌa un, ti kanu ini chaa xiin veꞌe un ja na kɨndaꞌa da uu ga muzu un, ti suni jiin hora na kuaꞌa da ja kaji uu ga muzu un naa da. 


text:
Ndatu chaa kuu muzu un nu na najaa chaa xiin veꞌe un, ti naniꞌin da chaa saꞌa jniñu da, siuku da nava ni taꞌu jniñu nuu da. 


text:
Ti na kachi ndaa ri ja kusɨɨ ini chaa xiin veꞌe un, ti xndoo da chaa ja na kɨndaꞌa da taka ja ñavaꞌa chaa kuu jitoꞌo da un. 


text:
ti kejaꞌa nduxaan da nuu uu ga muzu un, ti kejaꞌa da kaji da, koꞌo da jiin taka chaa jini un naa da. 


text:
Ti iyo naa kuɨtɨ ini da, ja tundo ndoꞌo ini da ja najaa yachi chaa xiin veꞌe un, ja tu jini da na kɨvɨ najaa jitoꞌo da un. 


text:
Ti kuaꞌa da tau chaa un jiin ɨɨn nundoꞌo ja jnaꞌnu ndatu da, nava ka jnaꞌan chaa ñaa xini. Yukan na ti ndeꞌe da nuu nundoꞌo un, ti kuꞌyu jnuꞌun da ―kachi ya. Nava ni ka jnaꞌan uxi ñaꞌan kuachi<pb/>


text:
Siin Jesús xndaku ya, ti ni kachi ya: ―Nuu taꞌu Yandios jniñu kuu nanu ni ka jnaꞌan uxi ñaꞌan kuachi ja ka yɨndaꞌa ña candil ña, ti ni ka jaꞌan ña ɨɨn viko nandaꞌa ja kundatu ña novio. 


text:
Ñaꞌan naa ini un, ni ka yɨndaꞌa ña candil ña, ti ni ka naa ini ña kundaꞌa ña aceite olivo ja na nachuꞌun tuku ña chii candil ña. 


text:
Ko ñaꞌan ka ñundito ini, ni ka yɨndaꞌa ña candil ña, ti ni ka yɨndaꞌa sɨɨn ña botella aceite olivo ja na naskutu ña candil ña. 


text:
<pb/>Yukan ti yajni kuu ñuu, ti ni ka jinisoꞌo ña ka kana jiin: “¡Ja vaji novio, kekoyo kii ra naa ra”! ―kachi ka kaꞌan. 


text:
Ti ndɨ uꞌun ñaꞌan naa ini un ni ka kachi ña jiin uꞌun ga ñaꞌan ka ñundito ini un: “Kuaꞌa tɨꞌlɨ aceite ra nuu ri naa ri, chi kuni ndaꞌva candil ri”, kachi ña naa ña. 


text:
Ko ñaꞌan ka iyo tuꞌva un, ni ka kachi ña: “Tuu, chi tu kujaa ja kuu maa ri naa ri. Vaꞌa ga kuankoyo nuu kuyaꞌu un, ti kuaan ra ja kuu maa ra naa ra”, ni ka kachi ña. 


text:
Ko nɨ kuankoyo ndɨ uꞌun ñaꞌan naa ini un, ja kin kuaan ña aceite ña, ti ja ni najaa novio un. Ti ñaꞌan ka iyo tuꞌva un ni ka kɨvɨ ña viko nandaꞌa un jiin novio un, ti ni nandiꞌyu yuxeꞌe. 


text:
<pb/>Kuee ga ti ni ka najakoyo uꞌun ga ñaꞌan kuachi un, ti ni ka kachi ña: “Taa, kuiña ni yuxeꞌe na kɨvɨ na”, ni ka kachi ña. 


text:
Ja yukan kuu ja kondito ini ra naa ra, ti kotuꞌva ra, chi tu ka jini ra na kɨvɨ, ni na hora kuu ja nchaa ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ ―ni kachi Jesús. Jnuꞌun chaa ni ka yɨndaꞌa xuꞌun 


text:
<pb/>Siin Jesús xndaku ya, ti ni kachi ya: ―Nuu taꞌu Yandios jniñu kuu nanu ɨɨn chaa riku, ja ñuꞌichi da kiꞌin da ɨnga ñuu. Ni kana da muzu da ti ni tatu da nuu ja na koto xuꞌun da. 


text:
Nuu ɨɨn da ni jaꞌa da yajni uꞌun mil xuꞌun. Nuu ɨnga da ni jaꞌa da yajni uu mil xuꞌun, ti nuu ɨnga da ni jaꞌa da yajni ɨɨn mil xuꞌun. Siaꞌan ni tejnaꞌan da nuu ɨɨn ɨɨn muzu da un nasa xini maa da naa da. Yukan na ti ni kee da ti kuaꞌan da. 


text:
Ko chaa ni kiꞌin ɨɨn mil xuꞌun un, ni jaꞌan da ti ni chisaꞌyɨ da xuꞌun un chii ñuꞌun, ja ni jaꞌa chaa un nuu da ti ni savaꞌa da. 


text:
Xnaka ni jaa chaa ni kiꞌin uꞌun mil un, ti ni nakuaꞌa da uꞌun ga mil xuꞌun un, ti ni kachi da: “Taa, ni jaꞌa ni uꞌun mil xuꞌun nuu na, ti jaꞌa iyo uꞌun ga mil ja ni niꞌin na sɨkɨ”, ni kachi da. 


text:
Ti ni kachi chaa xiin xuꞌun un: “Iyo vaꞌa xaan, roꞌo kuu ɨɨn muzu vaꞌa ga, chi ni sajniñu ni ini ra jiin, ti vasu tɨꞌlɨ ni jaꞌa ri ko ni sajniñu ni ini ra jiin. Vijna ti nakuaꞌa ri ɨɨn jniñu kanuu ga nuu ra ja kɨndaꞌa ra. Ko kuan ndɨvɨ ini veꞌe ri vinañuꞌni, chi koo yo ɨɨn jnuꞌun sɨɨ ini naa yo”, ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan sa ni jaa chaa ni kiꞌin uu mil un, ti ni kachi da: “Taa, ni jaꞌa ni uu mil nuu na, ko jaꞌa iyo uu ga mil ja ni niꞌin na sɨkɨ”, ni kachi da. 


text:
Ni kachi chaa xiin xuꞌun un: “Iyo vaꞌa nusa. Roꞌo kuu muzu vaꞌa ga, chi ni sajniñu ni ini ra jiin xuꞌun ri, ti vasu tɨꞌlɨ ni jaꞌa ri, ko ni sajniñu ni ini ra jiin. Vijna ti nakuaꞌa ri ɨɨn jniñu kanuu ga nuu ra ja kɨndaꞌa ra. Ndɨvɨ ini veꞌe ri, chi koo yo ɨɨn jnuꞌun sɨɨ ini naa yo”, ni kachi da. 


text:
<pb/>Ko nu ni jaa chaa ni kiꞌin ɨɨn mil xuꞌun un, ti ni kachi da jiin chaa xiin xuꞌun un: “Taa, ja jini na ja kuu ni chaa tu ñundaꞌu ini, chi kuaꞌa ga nandakan ni ti ansu ja ni jaꞌa ni, ti suꞌva kuni ga ni. 


text:
Ja yukan kuu ja ni yuꞌu na ti ni chisaꞌyɨ na xuꞌun un chii ñuꞌun, ko jaꞌa na nakuaꞌa na xuꞌun ni”, ni kachi da. 


text:
Ti ni kachi chaa xiin xuꞌun un: “Roꞌo kuu ɨɨn chaa ndéhé xaan tonto, ɨɨn chaa kuxi. Ti kaꞌan ra ja viꞌi ga nandakan ri ansu ja ni jaꞌa ri, ti suni kaꞌan ra ja suꞌva viꞌi ga kuni ri. 


text:
Ti nu siaꞌan kuu nusa, ¿ndoo tu ni januu ra xuꞌun ri nuu chaa ka sajniñu sɨkɨ tratu, nava nu ni nchaa ri ti nakiꞌin ri xuꞌun ri jiin seꞌe i niku”? ni kachi da. 


text:
Yukan ti ni kachi da jiin uu ga muzu un: “Kuisonchaa ɨɨn mil xuꞌun jña nuu da, ti kuaꞌa nuu chaa yɨjnɨ uxi mil un naa ra. 


text:
Chi yɨvɨ ka ñavaꞌa, ti suꞌva kii ga nuu i, ti viꞌi ga kuñavaꞌa i. Ko yɨvɨ tundo ñavaꞌa, ti vasu tɨꞌlɨ ja ñavaꞌa i un, kuxio kiꞌin. 


text:
Ti muzu ja tu kaxaan jaꞌa, keniꞌin da na kiꞌin da nuu ñuu ñaa fuera un. Ti yukan na ndeꞌe da ja na nakani ini da, ti na kuꞌyu yuꞌu da”, ni kachi chaa xiin xuꞌun un ―ni kachi Jesús. Juicio kii nuu taka nación 


text:
<pb/>Siin Jesús xndaku ya, ti ni kachi ya: ―Ti ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨɨ, kɨvɨ na nchaa ri jiin jniñu ñaꞌnu xaan, jiin tendɨꞌɨ ángel ka junukuachi nuu Yandios, ti taꞌu ri jniñu nuu nɨ tuꞌu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, chi maa Tata ri Yandios kuaꞌa jniñu un nuu ri. 


text:
Yukan na ti kachi ri jiin yɨvɨ kanchuku ndaꞌa kuaꞌa ri: “Ichi chaꞌa kikoyo ra, chi ja ni nakaji Tata ri roꞌo naa ra. Kɨvɨkoyo ra nuu taꞌu Yandios jniñu, chi ja iyo tuꞌva ja kuu roꞌo naa ra undi na ni saꞌa Yandios ñuyɨvɨ. 


text:
Ni niꞌin taꞌu ra, chi ni jiꞌi ri soko, ti ni ka jaꞌa ra ja ni yee ri. Ni ichi ri nducha, ti ni ka jaꞌa ra nducha ni jiꞌi ri. Ni yaku ri nanu chaa ñuu jika, ti ni ka jaꞌa ra veꞌe ni kendo ri. 


text:
Ni kumani saꞌma ri, ti ni ka jaꞌa ra naa ra. Ni kuꞌu ri, ti ni ka jandeꞌe ra ruꞌu. Ni kunde ri vekaa, ti ni ka jandeꞌe ra ruꞌu naa ra.” Siaꞌan kaꞌan ri jiin yɨvɨ kunchuku nundaꞌa kuaꞌa ri. 


text:
<pb/>Yukan na ti yɨvɨ ni ketaꞌu un kachi i: “Jitoꞌyo, ¿nama ni jiꞌi ni soko, ti ni ka jaꞌa na ja ni yee ni? ¿Xi nama ni ichi ni nducha, ti ni ka jaꞌa na ja ni jiꞌi ni? 


text:
¿Xi nama ni yaku ni nanu chaa ñuu jika, ti ni ka jaꞌa na veꞌe ni kendo ni? ¿Xi nama ni kumani saꞌma ni, ti ni ka jaꞌa na? 


text:
Yukan na ti ruꞌu, ja kuñaꞌnu ga, ti kachi ri: “Jandaa kuɨtɨ na kachi ri, ja siaꞌan ni ka saꞌa ra jiin ɨɨn ñani ndaꞌu ri ja ni kandixia da ruꞌu, ti saꞌa ri ja nuu maa ri ni ka saꞌa ra”, kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti suni kachi ri jiin yɨvɨ kanchuku ndaꞌa sajni ri un: “Kuxio naa ra, roꞌo ja ni ka jnaꞌnu ndatu, ti kuankoyo nuu infiernu un, nuu kayu ñuꞌun ja kuu saa ni, chi ja iyo tuꞌva infiernu un ja kuu jaꞌuꞌu un jiin ángel da ja ka kuu ndajaꞌa da un. 


text:
Siaꞌan kondoꞌo ra, chi ni jiꞌi ri soko, ti tu ni ka jaꞌa ra ja kaji ri. Ni ichi ri nducha, ti suni tu ni ka jaꞌa ra nducha koꞌo ri. 


text:
Ni yaku ri nanu chaa ñuu jika, ti tu ni ka jaꞌa nuu ra veꞌe kendo ri. Ni kumani i saꞌma ri, ko tu ni ka jaꞌa ra. Ni katuu ri ni kuꞌu ri, ni kunde ri vekaa, ko tu ni ka kii ndeꞌe kuɨtɨ ra ruꞌu naa ra”, kachi ri. 


text:
Yukan na ti kachi yɨvɨ un: “Jitoꞌyo, ¿nama ni jiꞌi ni soko, xi ni ichi ni nducha, xi ni jikonuu ni nanu chaa ñuu jika, xi ni kumani saꞌma ni, xi ni kuꞌu ni, xi ni kunde ni vekaa, ti tu ni ka chindee na niꞌin naa na nu”? ka kachi i. 


text:
Ti ruꞌu, chaa kuñaꞌnu kachi ri: “Jandaa kuɨtɨ na kachi ri ja tu ni ka saꞌa ra siaꞌan nuu ɨɨn yɨvɨ ndaꞌu jaꞌa ja ka kuu i ñani ri, ja kandixia i ruꞌu, ti saꞌa ri ja jiin maa ri ni ka saꞌa ra”, kachi ri. 


text:
Yukan na ti kinkoyo yɨvɨ un nuu infiernu naa kondoꞌo koo nene i ja kuu saa ni. Ti yɨvɨ ni sasɨɨn Yandios ja kuu i yɨvɨ vaꞌa, nukoyo i nuu kuchaku i ja kuu saa ni ―ni kachi Jesús. Ka ndajnuꞌun da nasa jnɨɨ da Jesús (Mr. 14.1‑2; Lc. 22.1‑2; Jn. 11.45‑53)<pb/>


text:
<pb/>―Ja ka jini ra ja uu ni ga kɨvɨ, ti jaa yo viko pascua. Ti ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nakuaꞌa yɨvɨ ruꞌu ja na kundaka ri nuu ndaꞌa cruz ja na kuū ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti kɨvɨ un ni ka ndututu taka sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun kaꞌnu un, jiin taka chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel. Ti ni ka ndututu da nuu yuxeꞌe palacio maa sutu kuñaꞌnu ga, ja nani Caifás yukan. 


text:
Ko kachi da naa da: ―Tu saꞌa yo ja kuu kɨvɨ viko jaꞌa, chi ndonda yɨvɨ sɨkɨ yo ―ni ka kachi da. Ɨɨn ñaꞌan ni chuꞌun perfume xini Jesús (Mr. 14.3‑9; Jn. 12.1‑8) 


text:
Ti nuu yee ya staa, ni tuꞌva ɨɨn ñaꞌan yɨndaꞌa ña ɨɨn tɨndoꞌo lulu alabastro, ti yukan ñuꞌun chitu aceite perfume ja nchaa yaꞌu xaan. Ti ni chiꞌi ña xini Jesús. 


text:
Nu ni ka jini ndajaꞌa ya ja siaꞌan ni saꞌa ñaꞌan un, ni ka kɨtɨ ini da, ti ni ka kejaꞌa da ka kaꞌan da: ―¿Ndoo stɨvɨ ñaꞌan un aceite perfume un? 


text:
¿Ndoo tu ni xiko ña ti yaꞌu xaan nchaa, ti yukan kenda xuꞌun ja chindee ña yɨvɨ ndaꞌu? ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ni jinisoꞌo Jesús ja siaꞌan ka kaꞌan da, ti ni kachi ya: ―Sia ña, ndoo ka skuɨtɨ ra ini ña. Ti iyo vaꞌa ɨɨn jniñu ni saꞌa ña jiin ri jaꞌa. 


text:
Jniñu ni saꞌa ña jaꞌa, kuu ja, ja ni chiꞌi ña aceite perfume sɨkɨ yɨkɨ kuñu ri ja na kotuꞌva ja kuu kɨvɨ jakunduji ri. 


text:
Ko jandaa kuɨtɨ na kachi ri ja savaꞌni ga nu nanu na kuichanuu jnuꞌun ri ja na sketaꞌu ri yɨvɨ, ti suni nukuꞌun ini yɨ jniñu ni saꞌa ñaꞌan jaꞌa ―ni kachi ya. Ni nakuaꞌa Judas Jesús nuu sutu ka kuñaꞌnu (Mr. 14.10‑11; Lc. 22.3‑6) 


text:
<pb/>Yukan na ti ɨɨn ndajaꞌa Jesús nani Judas, chaa ñuu Cariote, ni jan kaꞌan da jiin sutu ka kuñaꞌnu un, 


text:
ti ni kachi da: ―¿Nasa chaꞌu ni saña nu na nakuaꞌa na Jesús nuu ni naa ni? ―ni kachi da. Yukan ti ni ka chaꞌu sutu un oko uxi xuꞌun plata nuu da. 


text:
Undi kɨvɨ un ni kejaꞌa Judas nduku da nasa nakuaꞌa da Jesús nuu ndaꞌa chaa un naa da. Ni kuxini Jesús jiin ndajaꞌa ya (Mr. 14.12‑25; Lc. 22.7‑23; Jn. 13.21‑30; I Co. 11.23‑26) 


text:
<pb/>Ti maa kɨvɨ ni kejaꞌa viko ka yee staa stila tu yɨꞌɨ levadura, ti kɨvɨ un ni ka tuꞌva ndajaꞌa Jesús nuu ya ti ni ka jikajnuꞌun da ya: ―¿Nanu kuni ni ja savaꞌa na nuu kuxini yo vijna kɨvɨ pascua nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Kuaꞌan undi nuu veꞌe ɨɨn chaa un, ti kachi ra jiin da: “Kachi maa Maestro na. Ja ni kuyajni kɨvɨ kuū ri, ti veꞌe ra kuu nuu siaꞌa ri viko pascua jiin ndajaꞌa ri”, kachi ra naa ra ―ni kachi Jesús jiin ndajaꞌa ya. 


text:
<pb/>Ni jaꞌan ndajaꞌa un, ti ni ka saꞌa da nava ni taꞌu Jesús jniñu, ti ni ka satuꞌva da ja kuxini viko pascua un. 


text:
<pb/>Nu ni kuaa ti ni jaa Jesús jiin ndɨ uxi uu ndajaꞌa ya, ti ni ka tuꞌva yuꞌu mesa ka yee da staa. 


text:
Ti nɨ yaji ya staa jiin da naa da, ti ni kachi ya: ―Jandaa na kachi ri, ja ɨɨn roꞌo ja kanchuku jaꞌa, kuu ja nakuaꞌa ruꞌu nuu chaa ka jito uꞌu ruꞌu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kukuiꞌya xaan ini da naa da ja siaꞌan ni kaꞌan ya, ti ni ka kejaꞌa ka jikajnuꞌun ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn da ya: ―¿Jitoꞌyo, xi saña kuu nusa? ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Ɨɨn ja chuntoo staa stila nuu koꞌo ri, yukan kuu ja kin nakuaꞌa ruꞌu nuu chaa ka jito uꞌu ruꞌu. 


text:
Ti ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ve siuku ndaa ri nava yoso nuu tutu Yandios ja siaꞌan saꞌa yɨvɨ jiin ri, ko na ndaꞌu ga chaa kin nakuaꞌa ruꞌu un. Sa nu tu ni kaku da niku ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kaꞌan Judas, chaa kin nukuaꞌa ya un, ti ni kachi da: ―Maestro, ¿xi saña kuu nusa? ―ni kachi da. Ti ni kachi Jesús: ―Suu roꞌo kuu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni ka yaji da staa, ni kiꞌin Jesús ɨɨn staa stila, ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios, ti ni sakuachi ya staa stila un, ti ni tejnaꞌan ya nuu ndajaꞌa ya, ti ni kachi ya: ―Kaji naa ra, chi jaꞌa kuu nanu yɨkɨ kuñu ri ―ni kachi ya. 


text:
Yukan na ti ni kiꞌin ya ɨɨn vasu vino, ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios, ti ni siaꞌa ya nuu da naa da ja koꞌo da tɨꞌlɨ tɨꞌlɨ, ti ni kachi ya: ―Tendɨꞌɨ ra na koꞌo tɨꞌlɨ tɨꞌlɨ ja ñuꞌun copa jaꞌa naa ra, 


text:
chi jaꞌa kuu nanu nɨñɨ ri ja soko ri. Ti nɨñɨ ri un stuu ja, ja ni saꞌa Tata ri Yandios ɨɨn tratu jaa. Ti yukan kuu ja kaꞌan ndaa kuɨtɨ ja nama ri sɨkɨ kuaꞌa xaan yɨvɨ. Chi ja chunaa ri nuu i jiin nɨñɨ ri ja katɨ ri kiꞌin un. Ti jiin yukan nanitaꞌu kuaꞌa xaan yɨvɨ nuu Yandios. Ti kuankaꞌnu ini ya nuu i, chi ja kenchaa kuachi i naa i. 


text:
Ko na kachi ndaa ri ja tukaa ga koꞌo ri vino jaꞌa jiin ñanijnaꞌan yo taka jinu ja ka nasaꞌa i viko jaꞌa, undi na jaa kɨvɨ koꞌo yo nuu kancha Tata ri Yandios, chi yukan kuu nuu niꞌin ri ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga. Ti yukan taꞌu ri jniñu jiin maa ya nuu nɨ tuꞌu taka ja iyo. Ti yukan kuu nuu nasaꞌa jaa yo viko jaꞌa naa yo ―ni kachi Jesús. Ni kachi Jesús ja tendɨꞌɨ ndajaꞌa ya yuꞌu (Mr. 14.26‑31; Lc. 22.31‑34; Jn. 13.36‑38) 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni ka kuxini da, ti ni jita ya ɨɨn himno jiin da naa da. Yukan na ti ni kenda ya kuaꞌan ya undi yuku Olivos jiin da naa da, 


text:
ti yukan ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Tendɨꞌɨ ra yuꞌu jakuaa vijna ja sɨkɨ ruꞌu, chi siaꞌan yoso jnuꞌun un nuu tutu Yandios: “Kuaꞌa ri jnuꞌun ja na kaꞌni yɨvɨ chaa ndito rɨɨ un, ti yuꞌu rɨɨ un naa tɨ, ti kuichanuu tɨ kinkoyo tɨ”, kachi tutu. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Pedro: ―Vasu tendɨꞌɨ da na yuꞌu, ti kunu da kinkoyo da ko saña, chi tu yuꞌu kuɨtɨ na ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús jiin da: ―Jandaa na kachi ri nuu ra ja, jakuaa vijna nu ti kana ga liꞌi, ti ja kaꞌan ra uni jinu ja chisaꞌyɨ ra ruꞌu, ti roꞌo kachi ra ja tu jini ra ruꞌu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Pedro jiin ya: ―Vasu na kuū na jiin ni, ko tu chisaꞌyɨ na niꞌin ―ni kachi da. Ti suni siaꞌan ni ka kachi taka ga ndajaꞌa ya naa da. Ni jikantaꞌu Jesús nuu jardín Getsemaní (Mr. 14.32‑42; Lc. 22.39‑46) 


text:
<pb/>Ni jaa Jesús jiin ndajaꞌa ya ɨɨn nuu nani Getsemaní, ti ni kachi ya jiin da naa da: ―Jaꞌa ni kunchuku ra naa ra, ti ruꞌu na kin kakantaꞌu ri yukan ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni kana ya Pedro jiin ndɨnduu seꞌe yɨɨ Zebedeo kuaꞌan ya jiin, ti ni kejaꞌa kukuiꞌya xaan ini ya, ti ni kejaꞌa ndɨꞌɨ ini ya. 


text:
Ti ni kachi ya jiin da naa da: ―Jatu añu ri ja kukuiꞌya xaan ini ri, chi ja ni kuyajni kuu ri. Ti jaꞌa ni kundatu ra naa ra ti koto kusu ra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni jika ya tɨꞌlɨ ga. Ti yukan ni jankunjitɨ ya undi nuu ñuꞌun, ti ni jikantaꞌu ya nuu Yandios, ni kachi ya: ―Tata na Yandios, nu kuu ti chajiyo ni nundoꞌo kii sɨkɨ na un jaꞌa, ti nama ni saña. Ko ansu nava kuni maa na, chi na kuu nava kuni maa ni ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ni nandeokuñɨ ya nuu kanchuku ndajaꞌa ya, ti ni jini ya ja ka kixi da, ti ni kaꞌan ya jiin Pedro: ―¿Xi tu ni kuu kundito ra tɨꞌlɨ jiin ri vasu ti ɨɨn hora nu? 


text:
Kondito naa ra, ti kakantaꞌu nuu Yandios nava tu kotojnuni jaꞌuꞌu un roꞌo, ti chisaꞌyɨ ra ruꞌu. Chi jandaa ndixia ja añu ra, chi iyo ndee ini, ko yɨkɨ kuñu ra kuu ja tu iyo ndee ini ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti kuaꞌan tuku ya jinu kuu uu, ti siaꞌan ni jikantaꞌu tuku ya: ―Tata na, ti nu tu kuu kuxio nundoꞌo jaꞌa sɨkɨ na, nusa ti na kuu nava kuni maa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni nandeokuñɨ tuku ya nuu kanchuku ndajaꞌa ya un, ko ja ka kixi tuku da, chi tukaa ga kundee nduchi da jiin maꞌna. 


text:
Ni xndoo ya maa da, ti kuaꞌan tuku ya jinu kuu uni ni jikantaꞌu tuku ya nuu Yandios, nava ni jikantaꞌu ya undi nuu. 


text:
Yukan na ti ni najaa tuku ya nuu kanchuku ndajaꞌa ya un, ti ni kachi ya: ―Vijna na, ndetatu ti kusu naa ra. Chi ja ni jaa hora ja ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nakuaꞌa yɨvɨ ruꞌu nuu yɨvɨ ka nchakuachi. 


text:
Ndoko naa ra na choꞌo, chi ja vaji chaa ni nakuaꞌa ruꞌu un ―ni kachi ya. Ni ka jnɨɨ da presu Jesús (Mr. 14.43‑50; Lc. 22.47‑53; Jn. 18.2‑11) 


text:
<pb/>Ti nɨ kaꞌan ga ya siaꞌan jiin da naa da, ti ja ni kenda Judas, ɨɨn chaa ni kuu ndajaꞌa ya un. Ti ka jindandikun kuaꞌa xaan yɨvɨ kuaja jiin da, ti ka yɨndaꞌa espada jiin yujnu. Ti yɨvɨ un ka kuu ja ni ka taji sutu ka kuñaꞌnu jiin taka chaa ka kuñaꞌnu nuu ñuu Israel. 


text:
Ti Judas ja ni ndajnuꞌun vaꞌa da jiin chaa un naa da: ―Chaa kanxiaꞌu ri jiin, ti teyuꞌu ri nuu, yukan kuu ja ka nanduku yo. Ti chaa yukan jnɨɨ ra naa ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni jaa Judas, ni tuꞌva da nuu Jesús, ti ni kachi da: ―Too ni kuaa, maestro ―ni kachi da. Ti ni teyuꞌu da nuu Jesús. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús jiin da: ―¿Ti roꞌo, naa sɨkɨ vaji ra nusa? ―ni kachi ya. Yukan ti ni ka tuꞌva chaa un, ni ka jnɨɨ da presu ya, ti kuankoyo da jiin ya. 


text:
Ti ɨɨn chaa kaꞌiin jiin Jesús yukan, ni tava da espada da, ti ni jaꞌncha da soꞌo ɨɨn chaa kuu muzu nuu sutu kuñaꞌnu ga un. 


text:
Yukan ti ni kachi Jesús jiin da: ―Na savaꞌa espada ra. Chi taka yɨvɨ kanaa jiin espada, suni jiin espada un kuū i. 


text:
¿Xi tu jini ra ja kuu kakantaꞌu ri nuu Tata ri, ti vijna ñuꞌni taji ya viꞌi ga uni xiko uxi uu mil ángel ja ka junukuachi nuu ya, ja na kii nama ya ruꞌu nu? 


text:
Ko nu na kii nama ángel un ruꞌu, ti va tu kuu kundaa nava yoso nuu tutu Yandios ja siaꞌan kondoꞌo ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kaꞌan Jesús jiin yɨvɨ kuaꞌa un: ―¿Va nu ɨɨn chaa kuiꞌna kuu ri, xi ni ndonda ri sɨkɨ gobierno nu? ¿Xi ndoo kuu ja vekoyo ra jiin espada jiin yujnu ja ve jnɨɨ ra ruꞌu nusa? Taka kɨvɨ ni kuncha ri jiin ra naa ra ini veñuꞌun kaꞌnu un, na ni xndaku ri nuu ra naa ra, ti tu ni ka jnɨɨ ra presu ruꞌu. 


text:
Ko siaꞌan kuu nava na kundaa nava yoso nuu tutu ja ni ka chaa profeta najanaꞌan, na ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios ―ni kachi Jesús. Yukan na ti tendɨꞌɨ ndajaꞌa ya un ni ka yuꞌu da, ni ka xndoo da maꞌɨɨn ni ga Jesús, ti ka jinu da kuankoyo da. Kandichi Jesús nuu chaa ka kuñaꞌnu nación Israel (Mr. 14.53‑65; Lc. 22.54‑55, 63‑71; Jn. 18.12‑14, 19‑24) 


text:
<pb/>Ti chaa ni ka jnɨɨ presu Jesús, kuankoyo da jiin ya undi nuu sutu kuñaꞌnu ga nani Caifás. Yukan ni ka ndututu taka chaa ka xnaꞌan ley un jiin taka chaa ka kunaꞌnu ñuu Israel. 


text:
Ti Pedro jika ni ndikun da kuaꞌan da undi ni jaa da yuxeꞌe sutu kuñaꞌnu ga un. Yukan ni kɨvɨ da, ti ni nukoo da jiin chaa ka kuu policia un, ja na kuni da nasa saꞌa chaa un jiin Jesús naa da. 


text:
<pb/>Taka sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka kuñaꞌnu nación Israel un, jiin yɨvɨ ni ka ndututu nuu junta kuñaꞌnu nación Israel un, ka nduku da ɨɨn jnuꞌun nasa chakuachi da sɨkɨ Jesús, vasu ɨɨn kuachi ñaa, nava na kaꞌni da ya. 


text:
Ko tu ni ka niꞌin da na jnuꞌun chakuachi da sɨkɨ ya, vasu kuaꞌa yɨvɨ ni ka chakuachi ñaa sɨkɨ ya. Ti sandɨꞌɨ ni ga ni ka kenda uu chaa ni ka chakuachi sɨkɨ ya, 


text:
ti ni ka kachi da: ―Chaa jaꞌa ni kachi: “Ruꞌu, kuu xnaa ri veñuꞌun Yandios, ti nuu uni kɨvɨ ti nasaꞌa jaa tuku ri”, ni kachi da ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ndokuɨñɨ sutu kuñaꞌnu ga un, ti ni kachi da jiin Jesús: ―¿Tu kaꞌan kuɨtɨ ra nusa? ¿Naa jnuꞌun kuu ja ka kaꞌan kuachi chaa jaꞌa sɨkɨ ra nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko Jesús tu ni kaꞌan kuɨtɨ ya. Yukan na ti sutu kuñaꞌnu ga un ni kachi jiin ya: ―Jiin sɨvɨ Yandios chaku, kaꞌan ndaa kuɨtɨ ri jiin ra, ti kachi ndaa kuɨtɨ nu maa ra kuu Cristo, Seꞌe Yandios ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús: ―Ruꞌu kuu nava ni kaꞌan ra un. Ti suni na kachi ri nuu ra naa ra ja ruꞌu, undi vijna kuni ra naa ra ja maa ri kuu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, kinoꞌon ri andɨvɨ, ti yukan nukoo ri ndaꞌa kuaꞌa Yandios ja na kundiso ri ɨɨn jniñu ñaꞌnu jiin ya, ti kuni ra ruꞌu naa ra ndii ri nuu viko nuu andɨvɨ un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti sutu kuñaꞌnu ga un, nu ni jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan ya, ni ndata da saꞌma da ja ni kɨtɨ xaan ini da, ti ni kachi da: ―¡Yɨsɨkɨnchaa chaa jaꞌa Yandios jiin jnuꞌun kaꞌan da un! ¿Nau ga ɨnga testigo nandɨꞌɨ yo nusa? Ti ja ni ka jinisoꞌo ra taka jnuꞌun ni kaꞌan da un. 


text:
¿Ti nasa ka ndoꞌo ini ra naa ra nusa? ―ni kachi da. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka kachi: ―Nchakuachi da ja kaꞌan da siaꞌan, ti vaꞌa ga ja na kuū da ―ni ka kachi. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ka tɨvɨ sɨꞌɨ da nuu ya, ti ni ka jaꞌa da tau ya jiin jikɨ. Ti sava ga da ni ka katu da nuu ya, 


text:
ti ka kachi da naa da: ―Nu maa ra kuu Cristo, ti kachi nau ja ni kani roꞌo ―kachi da naa da. Ni kachi Pedro ja tu jini da Jesús (Mr. 14.66‑72; Lc. 22.56‑62; Jn. 18.15‑18, 25‑27) 


text:
<pb/>Ti nu kancha Pedro nuu yuxeꞌe un, ni kenda ɨɨn ñaꞌan junukuachi un, ni tuꞌva ña nuu da, ti ni kachi ña: ―Roꞌo, suni ni yaku ra jiin Jesús, chaa ñuu Galilea un ―ni kachi ña. 


text:
<pb/>Ko Pedro tu ni kachi ndaa kuɨtɨ da, ti ni kachi da: ―Tu jini ri naa jnuꞌun kaꞌan ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni kenda Pedro yuxeꞌe un, ti yukan ni jini ɨnga ñaꞌan un nuu da, ti ni kachi ña jiin yɨvɨ kaꞌiin un: ―Chaa jaꞌa, suni ni jikonuu da jiin Jesús, chaa ñuu Nazaret un ―kachi ña. 


text:
<pb/>Ko tu ni kachi ndaa tuku Pedro, ti nanu ja ni kaꞌan ndaa da, ni kachi da: ―Tu jini ri naa chaa kuu ja kaꞌan ra un ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ni kuu nuu ga, ti ni ka tuꞌva chaa kaꞌiin un nuu Pedro, ti ni ka kachi da: ―Jandaa ndixia kuu ja suni jnaꞌan chaa un kuu ra, chi janyɨɨ ni kaꞌan ra yuꞌu chaa Galilea ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Yukan ti kuan niꞌin Pedro ja tu jini da, ti tu jini da, ti ni kachi da: ―Tu jini kuɨtɨ ri chaa yukan ―ni kachi da. Ti nɨ kaꞌan ga da siaꞌan, ni kana ni ɨɨn liꞌi. 


text:
Yukan ti ni nukuꞌun ini Pedro jnuꞌun ni kaꞌan Jesús jiin da: “Ja nu ti kana ga liꞌi, ti chisaꞌyɨ ra ruꞌu uni jinu ja tu jini ra ruꞌu.” Ti yukan ni nakani xaan tonto ini da, ni kenda da kuaꞌan da, ti ni ndeꞌe xaan tonto da ja jnuꞌun kuiꞌya ini. Ni ka nakuaꞌa da Jesús nuu Pilato (Mr. 15.1; Lc. 23.1‑2; Jn. 18.28‑32)<pb/>


text:
Nu kuan kundijin, ti ni ka ndajnuꞌun taka sutu ka kuñaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel naa da, nasa kuu kaꞌni da Jesús. 


text:
Ni ka juꞌni da ya ti ni ka yɨndaꞌa da ya nuu Poncio Pilato, chaa romano ja ni kuu da gobernador. Ni jiꞌi Judas 


text:
<pb/>Nu ni jini Judas ja kuankoyo da jiin Jesús ja na kaꞌni da ya, ni nakani xaan tonto ini da. Ti ni nakuaꞌa da ndɨ oko uxi xuꞌun plata un nuu sutu ka kuñaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel un, 


text:
ti ni kachi da nuu da: ―Ni chakuachi na maa na, ja ni nakuaꞌa na ɨɨn chaa tu ni iyo ni ɨɨn kuachi, ja na kuū da ―ni kachi Judas. Yukan ti ni ka kachi chaa un jiin da: ―Ja yukan, tundo ka jitu ini ruꞌu naa ri. Ti yukan kuu kuachi maa ra ―ni ka kachi da jiin Judas. 


text:
<pb/>Yukan ti ni siukoyo Judas ndɨ oko uxi xuꞌun plata un ini veñuꞌun un, ti ni kee da kuaꞌan da. Ti ni skuaꞌña da maa da. 


text:
<pb/>Sutu ka kuñaꞌnu un ni ka nastutu da xuꞌun un, ti ni ka kachi da: ―Tu kuu nachuꞌun yo xuꞌun jaꞌa nuu ñuꞌun xuꞌun ka soko yɨvɨ un naa i, chi xuꞌun yaꞌu nuu nɨñɨ kuu ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka ndajnuꞌun da ja kuan da ɨɨn nduꞌva ñuꞌun kixin nuu ka saꞌa da kɨsɨ un. Ti nuu ñuꞌun yukan kuu nuu chunduji da yɨvɨ ñuu jika naa i. 


text:
Yukan ni kundaa nava ni kaꞌan Jeremías, chaa ni kuu profeta, ja ni kachi da: “Ni ka kiꞌin da ndɨ oko uxi xuꞌun plata un, ja ni kuu xuꞌun ni kuyaꞌu ɨɨn chaa vaꞌa ja ni ka xiko maa chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel naa da. 


text:
Ti jiin xuꞌun un ni ka nakuan da nduꞌva ñuꞌun kixin un. Ti yukan kuu jnuꞌun ni xndaku jitoꞌo na Yandios nuu na”, ni kachi Jeremías. Kandichi Jesús nuu Pilato (Mr. 15.2‑5; Lc. 23.3‑5; Jn. 18.33‑38) 


text:
<pb/>Ni ka yɨndaꞌa da Jesús nuu gobernador, ti chaa un ni jikajnuꞌun da ya: ―¿Maa ra kuu rey chaa Israel nu? ―ni kachi da. Ti ni kachi Jesús: ―Maa ri kuu, nava ni kachi ra. Kuu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti taka sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel ka kankuachi da sɨkɨ Jesús, ko maa ya tu ni kaꞌan kuɨtɨ ya. 


text:
Yukan ti ni kachi Pilato jiin ya: ―¿Ñusoꞌo ra taka jnuꞌun ka kankuachi yɨvɨ jaꞌa sɨkɨ ra nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko Jesús, tu ni kaꞌan kuɨtɨ ya ni ɨɨn jnuꞌun. Ti chaa kuu gobernador un, so ni naa ini da, ti so ni saꞌu ini da, chi tu kujnuni ini da nasa saꞌa da. Ni kachi Pilato ja na kuū Jesús (Mr. 15.6‑20; Lc. 23.13‑25; Jn. 18.38‑19:16) 


text:
<pb/>Ti ni iyo jnuꞌun maa chaa kuu gobernador un, ja sia da ɨɨn presu ja kuu kɨvɨ viko pascua un, nuu nau ja na nakaji yɨvɨ ja na sia da. 


text:
Ti kɨvɨ un kande presu ɨɨn chaa nani Barrabás, ja ni sasɨɨn da yɨvɨ, ti ni ndonda da sɨkɨ gobierno. 


text:
Ti nu ni ka ndututu kuaꞌa xaan ga yɨvɨ un nuu Pilato, ti Pilato ni jikajnuꞌun da nuu yɨvɨ un: ―¿Nau chaa ka kuni ra naa ra ja na sia ri nusa? ¿Sia ri Barrabás, xi sia ri Jesús ja ka skonani ra Cristo naa ra nu? ―ni kachi Pilato. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan da, chi kuni nama da Jesús, chi ni jini da ja sɨkɨ jnuꞌun kuasun ini ni ka nakuaꞌa sutu un Jesús nuu da. 


text:
<pb/>Ni nukoo Pilato mesa nuu taꞌu da jniñu un, ti undi nuu kancha da un ni taji ñasɨꞌɨ da razón nuu da, ni kachi ña: “Sia chaa jña. Koto ma ndeꞌe ra ndo kuu sɨkɨ da, chi kuu da ɨɨn chaa vaꞌa, ndo kúní ni siuꞌu xaan ɨɨn jani ruꞌu, ja sɨkɨ chaa jña”, kachi ña. 


text:
Ko sutu ka kuñaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌnu un, ni ka skaꞌan da yɨvɨ ja na kakan i ja na sia Pilato Barrabás, ti na kaꞌni da Jesús. 


text:
Yukan ti ni jikajnuꞌun tuku chaa kuu gobernador un nuu yɨvɨ, ti ni kachi da: ―Ja ndɨnduu chaa jaꞌa, ¿nau chaa ka kuni ra ja na sia ri kiꞌin nusa? ―ni kachi da. Ti ni ka kachi yɨvɨ un: ―Sia ni Barrabás ―ni ka kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jikajnuꞌun Pilato yɨvɨ un: ―¿Ti ndoo saꞌa ri jiin Jesús, ja ka skonani Cristo nusa? ―ni kachi da. Yukan ti tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni ka kachi: ―¡Katakaa ni da ndaꞌa cruz, na kuū da! ―ni ka kachi. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi tuku Pilato jiin yɨvɨ un: ―¿Ti nau kuachi ni saꞌa da nusa? ―ni kachi da. Ko viꞌi ga ni ka kejaꞌa kana koꞌo yɨvɨ un: ―¡Katakaa ni chaa jña ndaꞌa cruz, na kuū da! ―ni ka kachi naa. 


text:
<pb/>Nu ni jini Pilato ja tu kundee da jiin yɨvɨ un, chi viꞌi ga ni ka ndondaa i, ka kuvaa i, yukan ti ni jikan da nducha, ti ni nandaꞌa da nuu yɨvɨ kuaꞌa un, ti ni kachi da: ―Tu kiꞌin kuachi sɨkɨ ri ja kuu chaa vaꞌa jaꞌa, chi na kiꞌin kuachi sɨkɨ maa ra naa ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi tendɨꞌɨ yɨvɨ kuaꞌa un: ―Na kunchakuachi sɨkɨ maa na naa na jiin seꞌe na ja kuu saa ni, nuu nɨñɨ chaa jña nu na kuū da ―ni ka kachi naa. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni sia Pilato Barrabás kuaꞌan da. Ti ni taꞌu da jniñu ja na kuaꞌa da tau Jesús. Yukan na ti ni nakuaꞌa da ya nuu yɨvɨ un ja, na katakaa da ya nuu nda cruz. 


text:
<pb/>Yukan na ti soldado chaa kuu gobernador un kuaꞌan da jiin Jesús ichi yuxeꞌe palacio un, ti ni ka nastutu jnaꞌan tendɨꞌɨ kuɨtɨ da nuu ya naa da. 


text:
Ni ka saꞌa da ɨɨn corona iñu, ni ka chuxndee da xini ya. Ti ni ka chiꞌi da ɨɨn yujnu xii ndaꞌa kuaꞌa ya. Yukan na ti ka jakunjitɨ da nuu ya ja ka kuu ichi ini da nuu ya, ti ni ka kachi da: ―Too ni ndii, Rey chaa Israel. Na kuchaku naꞌan ni ―kachi da naa da. 


text:
Ni ndɨꞌɨ ni ka ske ichi da ya, ja ni ka saꞌa ndevaꞌa da jiin ya. Yukan na ti ni ka tava da saꞌma kuaꞌa vixi ñuꞌun ya, ti ni ka naskuiꞌna tuku da ya jiin saꞌma maa ya. Ti kuankoyo da jiin ya ja na kundaka ya ndaꞌa cruz. Ja ni ka jatakaa da Jesús ndaꞌa cruz (Mr. 15.21‑32; Lc. 23.26‑43: Jn. 19.17‑27) 


text:
<pb/>Nu ni ka kee da kuankoyo da, ti ni ka ndejnaꞌan da jiin ɨɨn chaa ñuu Cirene ja nani Simón, ti ni ka chayɨka da chaa un ja na kundiso da cruz Jesús. 


text:
Ti siaꞌan kuankoyo da undi ni ka jakoyo da nuu nani Gólgota, ti jnuꞌun un kuni kaꞌan “ñuꞌun yɨkɨ xini.” 


text:
Yukan ni ka skoꞌo da Jesús vino sakanuu jiin mirra, ja na koꞌo ya nava tu ndoꞌo xaan ya ja jatu ya. Ko ni soyuꞌu ya tɨꞌlɨ, ti tukaa ga ni jiꞌi ya. 


text:
<pb/>Nu ja ni ka jatakaa da Jesús ndaꞌa cruz, ti soldado un ni ka chuꞌun da suerte, ja na tejnaꞌan nuu jnaꞌan da saꞌma ya naa da. Yukan ni kundaa nava ni kachi profeta siaꞌan: “Ni ka chuꞌun da suerte sɨkɨ saꞌma ri, ti ni ka kiꞌin da.” 


text:
Ti ichi xini ya yukan ni ka chaa da ɨɨn tutu ja kaꞌan naa sɨkɨ ni jiꞌi ya. Ti nuu tutu un yoso siaꞌan: “Jaꞌa kuu Jesús, chaa kuu Rey yɨvɨ nación Israel.” 


text:
ti ka kaꞌan ndevaꞌa kuɨtɨ i: ―Roꞌo ja ni kaꞌan ra ja xnaa ra veñuꞌun kaꞌnu Israel, ti nuu uni kɨvɨ ni ti nakani jaa tuku ra, nama maa ra vijna. Ti nu Seꞌe Yandios kuu ra, ti kuan kuun ndaꞌa cruz jña ―kachi naa. 


text:
<pb/>Ti suni siaꞌan ka cu ichi ini chaa ka kuu sutu kuñaꞌnu un, jiin taka chaa ka xnaꞌan ley un, jiin suni chaa fariseo, jiin taka chaa ñaꞌnu ñuu Israel un, ti ka kaꞌan da: 


text:
<pb/>―Ni nama da sava yɨvɨ ko vijna na, ti tu kuu nama da maa da. Ti nu ndixia da ja maa da kuu Rey yɨvɨ ñuu Israel, na kii kuun da ndaꞌa cruz un, ti sa na kandixia yo jnuꞌun kaꞌan da. 


text:
Ni kuu kanu ini da Yandios. Ti maa Yandios na nama ya maa da vijna nusa, nu ndixia da ja kuu ini Yandios maa da. Chi maa da ni kachi da nuu yo ja maa da kuu Seꞌe Yandios ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Suni ñakuiꞌna ka ndakoyo ndaꞌa cruz un, suni siaꞌan ni ka ku ichi ini nuu ya. Ni jiꞌi Jesús (Mr. 15.33‑41; Lc. 23.44‑49; Jn. 19.28‑30) 


text:
Ti hora un ni kanajiin Jesús: ―Elí, Elí, ¿lama sabactani? ―ni kachi ya. Ti jnuꞌun un kuni kaꞌan: “Yandios maa na, Yandios maa na, ¿ndoo ni xndoo maa ɨɨn ni saña vijna”? ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti sava yɨvɨ kaꞌiin un ni ka jinisoꞌo ja siaꞌan ni kanajiin ya, ti ni ka kachi: ―Kunsoꞌo naa ra, chi kana da xini profeta Elías ―kachi naa. 


text:
<pb/>Yukan ti jinu ɨɨn chaa un ni jan kiꞌin da tɨꞌlɨ kachi, ni chuntoo da nuu vino iya, ti ni chuxndee da xini ɨɨn yujnu kani, ti ni chaa da yuꞌu ya ja na koꞌo ya. 


text:
Ti maa hora ni jiꞌi ya un, ni teꞌnde sava saꞌma yɨndaka ini veñuꞌun kaꞌnu Israel un. Ja undi nuu sukun, ti undi nuu jaꞌa ni ndata. Ni nɨꞌɨn ñuyɨvɨ jiin ɨɨn ñujnaa. Ti ni ka ndata kava un. 


text:
Ti kuaꞌa ñaña ndɨyɨ un ni ka nuña, ja ni ka nandoto yɨkɨ kuñu yɨvɨ kuaꞌa ni ka kandixia ndaa Yandios ja ja ni ka jiꞌi un. 


text:
Nu ni nandoto Jesús, ti ni ka ndenda yɨvɨ ni ka nandoto un, ni ka ndɨvɨ i ñuu ii Jerusalén, ti kuaꞌa yɨvɨ ni ka nakuni nuu i. 


text:
<pb/>Nu ja ni jiꞌi Jesús, ti capitán soldado un jiin taka ga da ja chaa ka ndito Jesús, nu ni ka jini da ja siaꞌan ni kuu ja, ja ni nɨꞌɨn ñuꞌun jiin taka ga ja ni kuu un, ti ni ka yuꞌu xaan da, ti ni ka kachi da: ―Jandaa kuɨtɨ kuu ja Seꞌe Yandios ni kuu chaa jaꞌa ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti yajni un, ni kaꞌiin tɨjnɨ ñasɨꞌɨ, ka ndeꞌe ña, ñaꞌan un ni ka kuu ñaꞌan ni ka kii jiin Jesús undi ñuu Galilea, ja ka chindee ña maa ya. 


text:
Ti ñaꞌan un ka kuu María ñaa ñuu Magdala, María nana Jacobo jiin José, jiin nana seꞌe yɨɨ Zebedeo. Ni jakunduji Jesús (Mr. 15.42‑47; Lc. 23.50‑56; Jn. 19.38‑42) 


text:
<pb/>Nu kuan kuaa, ti ni jaa ɨɨn chaa ñuu Arimatea nani José, ni kuu da ɨɨn chaa riko ja suni ni skuaꞌa da jiin Jesús. 


text:
Ni jan kakan da yɨkɨ kuñu Jesús nuu Pilato. Ti Pilato ni taꞌu da jniñu ja na kuaꞌa soldado un yɨkɨ kuñu Jesús nuu José. 


text:
ti ni chunde da ya ini ɨɨn yau jaa, ja ni jacha maa da jika ɨɨn kava. Ni jasɨ da yuꞌu yau un jiin ɨɨn yuu kaꞌnu. Yukan na ti kuaꞌan da. 


text:
Ti yukan kaꞌiin María ñaa ñuu Magdala jiin ɨnga María, kanchuku ña yuꞌu ñana nuu ni chunde da Jesús yukan. Chaa ni ka ndito nuu ñunduji Jesús 


text:
<pb/>Ti ɨnga kɨvɨ, ja kuan kuyajni kɨvɨ ndetatu, ti ka jaꞌan chaa ka kuu sutu ka kuñaꞌnu un, jiin chaa fariseo nuu kande Pilato, 


text:
ti ni ka kachi da: ―Niꞌin Pilato, ni ka nukuꞌun ini na ja ni kachi chaa ni xndoñaꞌan un, na ni chaku ga da, ja nu uni kɨvɨ ti nandoto tuku da. 


text:
Yukan kuu ja taꞌu ni jniñu, ti na ndiꞌyu vaꞌa yuꞌu yau un undi kɨvɨ uni. Sandau kinkoyo ndajaꞌa da un jakuaa, ti tava da yɨkɨ kuñu chaa un, ti kachi da naa da nuu yɨvɨ ja, ja ni nandoto ndixia da nuu ñujiꞌi. Chi nu siukan na, ti viꞌi ga xndoñaꞌan da yɨvɨ naa i ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Pilato jiin da naa da: ―Kuankoyo maa ra naa ra, kundaꞌa nasa soldado kuni maa ra naa ra. Ti saꞌa kutu yuꞌu ñaña un nava ka kuni maa ra ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuankoyo chaa un naa da, ti vaꞌa xaan tonto ni ka sakutu da yuꞌu ñaña un. Ti ni chunsama da uu yoꞌo sɨkɨ yuu un, ndɨ kuun jikɨ ja kuu nanu ɨɨn sello da naa da. Ti ni ka xndoo da soldado un ka ndito da. Ni nandoto Jesús (Mr. 16.1‑8; Lc. 24.1‑12; Jn. 20.1‑10)<pb/>


text:
Nu ni yaꞌa kɨvɨ ndetatu un, ti ja kuan kundijin kɨvɨ nukuñɨ semana, ti María ñaa ñuu Magdala, jiin ɨnga María un, kuankoyo ña kuan ndeꞌe ña nuu ñunduji Jesús. 


text:
Ti hora un ni kii ɨɨn ñujnaa xaan. Siaꞌan ni kuu, vanuxia ɨɨn ángel junukuachi nuu Yandios, ni kuun ya ichi andɨvɨ vaji ya, ti ni chaa ya yuꞌu ñaña un, ni stuncha ni ya yuu ndiꞌyu un kuaꞌan, ti ni nukoo ya sɨkɨ. 


text:
Nu ni ka jini soldado un nuu ángel un, ti ni ka nɨꞌɨn da naa da ja ni ka yuꞌu da, ti so ni ka sana ini da nanu ndɨyɨ. 


text:
Yukan na ti ni kachi ángel un jiin ñasɨꞌɨ un naa ña: ―Koto yuꞌu ra naa ra. Ja jini ri ja ka nanduku ra Jesús, yaa ni ka jatakaa yɨvɨ ndaꞌa cruz un. 


text:
Ko tukaa ga kande ya jaꞌa, chi ja ni nandoto ya nava ni kachi ya. Ñaꞌan ti ndeꞌe naa ra nuu ni katuu ya. 


text:
Vijna na ti kuankoyo yachi naa ra, ti kani ra jnuꞌun nuu ndajaꞌa ya: “Chi ni jiꞌi ya ko ja ni nandoto ya, ti koxnuu ya kiꞌin ya ñuu Galilea sa kinkoyo ra. Ti yukan nakuni ra ya naa ra.” Jnuꞌun jaꞌa vee kachi ri nuu ra naa ra ―ni kachi ángel un jiin ña naa ña. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuankoyo ña, ni ka nduñama sɨꞌɨ ña vasu ka yuꞌu ña, ko suni ka kusɨɨ ini ña. Ti kuan kaxnuꞌun ña nuu ndajaꞌa Jesús. 


text:
Ko ni kuankoyo ña ichi un, ti ni ka ndejnaꞌan ña jiin Jesús, ni kanxiaꞌu ya jiin ña naa ña. Ti maa ña ni ka tuꞌva ña nuu ya, ni ka nanuu ña jaꞌa ya ja ni ka nachiñuꞌun ña ya. 


text:
Ti maa ya ni kachi ya jiin ña: ―Koto yuꞌu ra naa ra. Kuan kaxjnuꞌun nuu chaa ka kandixia ruꞌu ja na kinkoyo ñuu Galilea, ti yukan ndejnaꞌan ri jiin yɨvɨ un naa i ―ni kachi ya. Jnuꞌun ni ka jani soldado un 


text:
<pb/>Ni kuankoyo ñasɨꞌɨ un naa ña, ti sava soldado ni ka ndito un, kuan nukoyo da ñuu un, ti ni ka jani da jnuꞌun taka nava ni kuu un nuu sutu ka kuñaꞌnu un. 


text:
Ti sutu un ni ka kee ni ka jaꞌan kaꞌan jiin taka chaa ka kuñaꞌnu un, ti yukan ni ka ndajnuꞌun nava ɨɨn ni jnuꞌun na koo yuꞌu da naa da. Yukan ti ni ka jaꞌa da xuꞌun kuaꞌa nuu soldado un, 


text:
ti ni ka kachi jiin da: ―Roꞌo, kachi ra naa ra ja ni ka naa ini ra ni ka kixi ra jakuaa un, ti ni jakoyo ndajaꞌa Jesús, ti ni ka sakuiꞌna da yɨkɨ kuñu chaa un. 


text:
Ti nu na kuni gobernador jnuꞌun un, ti maa ri na kaꞌan jiin da, ti na nama ri sɨkɨ roꞌo naa ra ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka kiꞌin soldado un xuꞌun un ti kuankoyo da, ti ni ka kachi da nava ni taꞌu jniñu nuu da. Ti jnuꞌun ni ka kaꞌan soldado un, ni kendo ka kaꞌan yɨvɨ nación Israel undi kɨvɨ vijna. Jniñu ni tatu Jesús nuu apóstol ya (Mr. 16.14‑18; Lc. 24.36‑49; Jn. 20.19‑23) 


text:
<pb/>Yukan na ti ndɨ uxi ɨɨn ndajaꞌa ya un kuan nukoyo da ñuu Galilea, undi yuku nuu ni kachi Jesús ja kinkoyo da. 


text:
Nu ni ka jini ndajaꞌa un nuu ya, ti ni ka nachiñuꞌun da ya. Ko uu ga da, tu ka kandixia vaꞌa da ja maa ya kuu. 


text:
Yukan ni tuꞌva maa ya nuu da naa da, ti ni kachi ya: ―Ja ni jaꞌa Yandios ɨɨn jniñu ñaꞌnu nuu ri ja na kuñaꞌnu ri nuu savaꞌa ni ga ja iyo nuu nɨ kaꞌnu ñuyɨvɨ jiin andɨvɨ. 


text:
Vijna na ti na tatu ri ɨɨn jniñu jaꞌa nuu ra naa ra. Kuankoyo nuu yɨvɨ taka nación, ti xnaꞌan ra jnuꞌun ri nuu i nava na kandixia i ruꞌu. Ti skuanducha ra i nu ja ni ka kandixia ndaa i maa Tata yo Yandios, jiin Seꞌe ya, jiin Espíritu Santo. 


text:
Ti xnaꞌan ra ja na kuandatu i taka jniñu ni taꞌu ri nuu ra naa ra. Ti kuꞌun ini ra ja kancha ri jiin ra naa ra taka ni kɨvɨ undi na ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ. Ti siaꞌan na koo ―kachi ya. Jaꞌa kuu jnuꞌun Yandios ni chaa Mateo.<pb/>


text:
Jaꞌa kejaꞌa jnuꞌun Jesús, ya kuu Cristo, Seꞌe Yandios. Ti jnuꞌun un kuu ja ni kii ya ja ni nama ya yoꞌo. 


text:
Chi siaꞌan ni chaa profeta Isaías tutu, na ni kaꞌan da jnuꞌun Yandios undi na janaꞌan. Ti ni chaa da jnuꞌun Juan nuu tutu siaꞌan:<pb/>“Kunsoꞌo ra”, kachi Yandios jiin Seꞌe ya, chi taji ri ndajaꞌa ri.<pb/>Koxnuu da kiꞌin da, ti xndaku da nuu yɨvɨ naa i, ja na kotuꞌva i ja kuu kɨvɨ jaa ra.<pb/> 


text:
Ti kunde chaa un undi nuu ñuꞌun teꞌe un, ti kaꞌan niꞌin da nuu yɨvɨ siaꞌan:<pb/>“Kotuꞌva ra naa ra, chi ja yajni chaa Jitoꞌyo. Ti kuni ja na kaka ndaa ra”, kachi da, ni kachi Yandios jiin Seꞌe ya. Ni kachi Isaías. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kundaa jnuꞌun Yandios nava ni kachi Isaías, chi ni kenda Juan undi nuu ñuꞌun teꞌe un. Ti kuaꞌa yɨvɨ vekoyo ja na skuanducha da i, ti ni kachi da: ―Nakani ini nuu kuachi ra naa ra, ti kuanducha naa ra nava na kuankaꞌnu ini Yandios nuu kuachi ra ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti kuaꞌa yɨvɨ ñuu Jerusalén jiin kuaꞌa yɨvɨ ndañuu Judea ni ka jaꞌan kunsoꞌo i jnuꞌun ni kaꞌan Juan. Ti yɨvɨ un, nu ni ka kachi i ja ni ka nakani ini i nuu kuachi i, yukan na ti skuanducha da i ini yucha Jordán. 


text:
<pb/>Ti saꞌma Juan ni kuu jiin ixi camellu. Ni yɨꞌɨ ɨɨn sanchi ñɨɨ chii da. Ndeyu da ni kuu ndɨkuaꞌyɨ jiin nduxi ñuñu yuku. 


text:
Ti siaꞌan ni xndaku Juan nuu yɨvɨ: ―Kuan kuyajni ɨɨn chaa kuñaꞌnu ga ja kuu ruꞌu. Ti kuñaꞌnu ga da ja tu kuu kandu ri nuu da. 


text:
Ti maa da tu skuanducha da roꞌo jiin nducha nanu saꞌa ruꞌu, chi chaa un skuanducha da roꞌo jiin Espíritu Santo naa ra. Ti yaa yukan kuu ya kuncha jiin ra naa ra ―ni kachi Juan. Ni janducha Jesús (Mt. 3.13‑17; Lc. 3.21‑22) 


text:
<pb/>Yukan ti ni kee Jesús ñuu Nazaret, ja kuu ndañuu Galilea. Ti ni skuanducha Juan ya ini yucha Jordán. 


text:
Nu ni kee Jesús ini nducha un, ni ti nuña andɨvɨ nuu kancha Yandios, ti ni jini Jesús ja vaji Espíritu Santo sɨkɨ ya, ti kaa ya nanu kaa ɨɨn sata. 


text:
Ti ichi andɨvɨ un ni kii ɨɨn ndusu nu ni kaꞌan Yandios jiin Jesús: ―Roꞌo kuu Seꞌe ri ja kundaꞌu xaan ini ri, ti kusɨɨ xaan ini ri jiin ra ―ni kachi Yandios. 


text:
Ti yukan ni kuncha ya uu xiko kɨvɨ nuu ka iyo kɨtɨ yuku un. Ti jaꞌuꞌu un ni kuni skaꞌan Jesús ja na saniꞌin ini ya nuu Yandios. Ko ni kikoyo ángel, ja ka kuu ndajaꞌa Yandios, ti ni ka chindee i maa ya. Ni kejaꞌa xndaku Jesús jnuꞌun Yandios (Mt. 4.12‑17; Lc. 4.14‑15) 


text:
<pb/>Ti yukan ni ka chondee da Juan vekaa, ti Jesús ni nandeokuñɨ ya ñuu Galilea. Ti yukan ni xnaꞌan ya jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ naa i, ti ni kachi ya: 


text:
<pb/>―Ja ni jaa kɨvɨ nuu taꞌu Yandios jniñu nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. Vijna na ti nakani ini naa ra ti kandixia jnuꞌun ichi Yandios, chi yukan kuu ɨɨn ichi vaꞌa ―ni kachi ya. Ni kana Jesús xini kuun chaa ka jnɨɨ chāká (Mt. 4.18‑22; Lc. 5.1‑11) 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ ni yaꞌa Jesús yuꞌu lago Galilea, ti ni jini ya kaꞌiin Simón jiin ñani da Andrés, ka jnɨɨ da chāká jiin ɨɨn ñunu, 


text:
ti ni kana ya xini da: ―Kundikun ruꞌu naa ra, na choꞌo. Ni ka jnɨɨ xaan ra chāká, ko vijna ruꞌu na xnaꞌan ri roꞌo nasa nastutu ra yɨvɨ, ti xnaꞌan ra yɨvɨ un maa jnuꞌun Yandios kandixia i ruꞌu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni jika ya tɨꞌlɨ ga. Yukan ni jini ya nuu Jacobo jiin Juan, seꞌe yɨɨ Zebedeo, ka nachaa da ñunu da nuu ɨɨn barco. 


text:
Suni ni kana ya xini da: ―Ñaꞌan na choꞌo ―kachi ya. Ti chaa un ni ka xndoo da tata da Zebedeo ini barco un jiin muzu da, ti kuankoyo da jiin Jesús. Ni keniꞌin Jesús ɨɨn tachi xaan jnaꞌan ɨɨn chaa un (Mt. 7.28‑29; Lc. 4.31‑37) 


text:
<pb/>Ni jakoyo da ñuu Capernaum. Ti ni kɨvɨ Jesús ini veñuꞌun Israel jañaꞌan ɨɨn kɨvɨ ka ndetatu yɨvɨ Israel. Ti ni xnaꞌan ya jnuꞌun Yandios nuu i. 


text:
Ti so ka naa ini i ni ka ñusoꞌo i jnuꞌun ni kaꞌan ya, chi ni xnaꞌan vaꞌa ya nuu i, nanu ɨɨn chaa ndiso jniñu nuu Yandios. Ti chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun un, tu ka xnaꞌan da nanu ni xnaꞌan maa Jesús. 


text:
<pb/>Ti yukan kande ɨɨn chaa jnaꞌan tachi xaan ini veñuꞌun un, uni ni kanajiin koꞌo da, ti ni kachi da: 


text:
<pb/>―Kuxio ni nuu na naa na, niꞌin Jesús, chaa ñuu Nazaret. ¿Ndoo kɨvɨ nduu ni jiin na, xi vaji ni ja xnaa ni saña nu? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti Jesús ni nduxaan ya nuu tachi xaan un, ti ni kachi ya: ―Kasɨ yuꞌu, ti xndoo chaa jaꞌa ―ni kachi ya. 


text:
Ti so ni ka saꞌu ini yɨvɨ un ja so ka naa ini ka ndeꞌe i, ti ka jikajnuꞌun jnaꞌan i: ―¿Na jnuꞌun kuu jaꞌa, xi na saꞌan kuu jaꞌa? ¿Xi kuñaꞌnu chaa un ja undi tachi xaan un ka jandatu nuu da, ti ka kekoyo kuaꞌan nu? ―ni kachi i naa i. 


text:
<pb/>Ti yachi xaan ni jichanuu jnuꞌun Jesús nɨ ñuu Galilea. Ni saꞌa Jesús tajna nana chiso Simón (Mt. 8.14‑15; Lc. 4.38‑39) 


text:
<pb/>Yukan ni ka kekoyo da ini veñuꞌun un, ti kuankoyo da ichi veꞌe Simón jiin Andrés. Ti Jesús kuaꞌan ya jiin Jacobo jiin Juan jiin uu ga chaa ka skuaꞌa jiin ya, nu ni ka jakoyo da veꞌe un. 


text:
Ti nana chiso Simón kuꞌu ña. Katuu ña jiin kueꞌe kiji xaan, ti ni ka kachi da nuu Jesús ja kuꞌu ña. 


text:
Luego ni kɨvɨ ya nuu katuu ña. Ni jnɨɨ ya ndaꞌa ña, ni ndokani ya maa ña, ti ni nduvaꞌa ni ña jiin kueꞌe kiji un, ti ni ndokuɨñɨ ña. Yukan ti ni saꞌa ña ndeyu ni yaji ya jiin uu ga yɨvɨ un. Ni saꞌa Jesús tajna tɨjnɨ yɨvɨ ka kuꞌu (Mt. 8.16‑17; Lc. 4.40‑41) 


text:
<pb/>Nu ni kee ndikandii ti ni kɨꞌvɨ, ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuu un, ni ka chitu ndɨɨ nɨ yuxeꞌe nuu kancha Jesús. Ka yɨndaꞌa i kuaꞌa yɨvɨ ka kuꞌu jiin chaa ka jnaꞌan tachi xaan. 


text:
Ti Jesús, ni saꞌa ya tajna kuaꞌa yɨvɨ ka kuꞌu un. Suni ni kenchaa ya kuaꞌa tachi xaan. Ko tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja kaꞌan tachi xaan un, chi ka jini na seꞌe kuu ya. Ni xnaꞌan Jesús jnuꞌun Yandios ñuu Galilea (Lc. 4.42‑44) 


text:
<pb/>Jañaꞌan ɨnga kɨvɨ, ni iñaa ga, ni ndoko Jesús ti kuaꞌan ya nuu ñuꞌun teꞌe nuu tu iyo yɨvɨ. Ti yukan ni jikantaꞌu ya nuu Yandios. 


text:
Nu ni ka naniꞌin da ya, ti ni ka kachi da jiin ya: ―Kuaꞌa xaan yɨvɨ ka jikajnuꞌun niꞌin ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya: ―Na choꞌo uu ga ñuu kaꞌiin yajni jaꞌa, ti na xnaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu i. Chi ja yukan kuu ja ni taji Yandios ruꞌu vaji ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan ya nɨ ñuu Galilea, ni kaꞌan ya jnuꞌun Yandios ini veñuꞌun yɨvɨ Israel jiin taka ndaꞌa ñuu un, ti kenchaa ya tachi xaan ka jnaꞌan sava yɨvɨ un naa i. Ni saꞌa Jesús tajna ɨɨn chaa teꞌyu xaan jiin ndɨꞌyɨ (Mt. 8.1‑4; Lc. 5.12‑16) 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ ni tuꞌva ɨɨn chaa jnaꞌan kueꞌe ndɨꞌyɨ teꞌyu. Ni jakunjitɨ da nuu Jesús, ti ni kandaꞌu da jiin ya: ―Nu kuni ni, ti kuu sandoo ni saña jiin kueꞌe jnaꞌan na jaꞌa―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kundaꞌu ini ya maa da, ni skaa ya ndaꞌa ya, ni kueꞌe ya maa da, ti ni kachi ya jiin da: ―Kuni ri, na ndundoo ra vijna ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>―Koto kani ra jnuꞌun nuu ni ɨɨn yɨvɨ ja siaꞌan ni saꞌa ri tajna roꞌo. Kuaꞌan nuu sutu Israel un, ti na ndeꞌe da roꞌo. Nu ni ndeꞌe da roꞌo, ti kundaꞌa ja soko ra nuu Yandios sɨkɨ ja, ja ni ndundoo ra, nava kachi ley Moisés. Ti na soko sutu un nuu Yandios, nava na kuni yɨvɨ ja, ja ni kenchaa ndɨꞌyɨ un roꞌo ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ko tu ni jandatu chaa un jnuꞌun ni kaꞌan Jesús. Ti kuaꞌan da, jani da jnuꞌun nuu taka yɨvɨ nava ni jnaꞌan da. Ja yukan kuu ja tukaa ni kuu kɨvɨ ndijin Jesús taka ñuu, chi jini ya ja nu na kɨvɨ ndijin ya, ti kinkoyo kuaꞌa xaan ga yɨvɨ nuu ya. Ja yukan kuu ja ni jikonuu ya nuu ñuꞌun teꞌe nuu tukaa iyo yɨvɨ, ko undi yukan ni ka kikoyo kuaꞌa yɨvɨ taka ñuu nuu kande ya. Ni saꞌa Jesús tajna iɨn chaa tɨkuku (Mt. 9.1‑8; Lc. 5.17‑26)<pb/>


text:
Yukan ti vekoyo kuaꞌa xaan yɨvɨ nuu kancha ya, ja tukaa ni kujaa veꞌe un, chi ni chitu ndɨɨ nɨ tuꞌu undi fuera. Ti yukan ni xnaꞌan ya jnuꞌun Yandios nuu i. 


text:
Ka kuni kundaꞌa da chaa un undi nuu kancha Jesús, ko tu kuu yaꞌa da ja xaan chitu yɨvɨ. Ti ni ka skaa da chaa kuꞌu un ichi xini veꞌe. Ni ka kenchaa teja un, ti ni ka sino da chaa kuꞌu un nuu kancha Jesús, ti yukan ni ka sino da chaa un. 


text:
Ti nu ni jini Jesús ja ka kandixia da maa ya ja kuu saꞌa ya tajna, ti ni kachi ya jiin chaa tɨkuku un: ―Ndaꞌu seꞌe ri, ja ni jankaꞌnu ini ri nuu kuachi ra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti yukan kaꞌiin tɨjnɨ chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun yɨvɨ Israel. Ti nu ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Jesús jiin chaa tɨkuku un, ni ka ndoꞌo ini da: 


text:
“¿Nau ja kuu ɨɨn chaa jaꞌa ja ndoꞌo ini da ja kuu da Yandios, ti kaꞌan da sɨkɨ Yandios ja kaꞌan da siaꞌan? Ti jaꞌa tu iyo ni ɨɨn ja kuankaꞌnu ini nuu kuachi yo, chi vajnuꞌun ni maa Yandios”, ni ka ndoꞌo ini da. 


text:
<pb/>Ko maa Jesús ja ni jini ya ndoo ka ndoꞌo ini da, ti ni kachi ya jiin da: ―¿Ndoo ka ndoꞌo ini ra siaꞌan? 


text:
Chi na kachi ri ja ruꞌu kuu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti ndisojniñu ri ja kuankaꞌnu ini ri nuu kuachi yɨvɨ naa i. Vijna ti na stuu ri ɨɨn jniñu saꞌa ri jaꞌa ―ni kachi ya. Yukan na ti ni kachi ya jiin chaa tɨkuku un: 


text:
<pb/>Ti chaa un ni kiꞌin da yúú da, ti ni kee da kuaꞌan da. So ni ka naa ini yɨvɨ un, ti ni kuvaa i ni ka nakanajaa i Yandios: ―¡Kaꞌnu ɨɨn jniñu saꞌa Yandios ja tu ka jini kuɨtɨ yo ɨɨn jnuꞌun siaꞌan undi vijna! ―kachi i naa i. Ni kana Jesús xini Leví ja na kiꞌin da jiin ya (Mt. 9.9‑13; Lc. 5.27‑32) 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan tuku Jesús yuꞌu lago Galilea, ti ni ka taka kuaꞌa xaan yɨvɨ nuu ya. Ti ni xnaꞌan ya nuu i. 


text:
<pb/>Ichi kuaꞌan ya ni yaꞌa ya yajni ɨɨn oficina nuu kinyaꞌu puesto. Yukan nukoo Leví, seꞌe yɨɨ Alfeo, kinyaꞌu da puesto. Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Ñaꞌan na choꞌo, ti kundikun ra ruꞌu ―kachi ya. Ti ni ndokuɨñɨ Leví, ti kuaꞌan da jiin ya. 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ ni kana Leví Jesús ja na kiꞌin ya veꞌe da ja na kee ya staa jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya, jiin chaa ka kinyaꞌu puesto, jiin chaa tu ka siuku jnuꞌun ka kaꞌan chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun Israel. 


text:
Ti yukan kaꞌiin chaa ka kuu maestro ja ka xnaꞌan ley, ka kuu da maa chaa fariseo. Nu ni ka jini da ja yee Jesús staa jiin taka yɨvɨ un, ti ni ka kachi da jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya: ―¿Ndoo yee Jesús staa jiin taka chaa ka kinyaꞌu puesto, suni jiin chaa tu ka siuku jnuꞌun ka kaꞌan ri yukan? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ni jinisoꞌo Jesús jnuꞌun ka kaꞌan da, ti ni kachi ya jiin da: ―Chaa kuꞌu kuu chaa nandɨꞌɨ ɨɨn médico, ansu chaa iyo ndendajnu. Ruꞌu ni chaa ri ja kaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ ka nakuni i kuachi i, ti ansu yɨvɨ ka ndoꞌo ini ja ka iyo ndoo jiin kuachi i ―kachi ya. Ka jikajnuꞌun da Jesús sɨkɨ jnuꞌun koo ndicha ini (Mt. 9.14‑17; Lc. 5.33‑39) 


text:
<pb/>Ni kuu ja ni jaa ɨɨn kɨvɨ ka iyo ndicha ini taka chaa fariseo jiin chaa ka skuaꞌa jiin Juan, chaa skuanducha. Ti sava yɨvɨ un ni ka chakoyo i nuu Jesús, ti ni ka jikajnuꞌun i ya: ―¿Ndoo chaa ka skuaꞌa jiin Juan jiin chaa ka skuaꞌa jiin chaa fariseo, ka iyo ndicha ini da, ti chaa ka skuaꞌa jiin ni, ndoo tu ka iyo ndicha ini da nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―¿Ti kuu koo ndicha ini yɨvɨ kaꞌiin ɨɨn viko nandaꞌa xi tuu nu? Ti nu kancha novio un jiin i, tu kuu kuꞌiin ndicha i viko un. 


text:
Suni nu kancha ri jiin chaa ka skuaꞌa jiin ri, tu kuu koo ndicha ini da. Ko jaa ɨɨn kɨvɨ nu na kuxio ri kiꞌin ri, ti kɨvɨ un sa na koo ndicha ini da. 


text:
<pb/>Siaꞌan kuu ja tu kuu chajnaꞌan ra jnuꞌun xnaꞌan ri jiin jnuꞌun janaꞌan. Ɨɨn ni kuu ja nachaa yo ɨɨn pedazo saꞌma jaa, ti ndundoo ga nuu ɨɨn saꞌma tuꞌu. Chi saꞌma jaa un ndɨyɨ, ti kuu kaꞌnu ga yau nuu saꞌma tuꞌu un. 


text:
Ɨɨn ni kuu ja chuꞌun yo vino jaa ini ñɨɨ tuꞌu, chi vino jaa un ndata ti kaꞌncha ñɨɨ un, ti xnaa yo ndɨnduu. Vanuxia siaꞌan ja chuꞌun yo vino jaa chii ñɨɨ jaa. Yukan kuu ja tu kuu chajnaꞌan ra jnuꞌun ri jiin jnuꞌun janaꞌan―kachi ya. Jniñu ni ka saꞌa ndajaꞌa Jesús ɨɨn kɨvɨ ndetatu (Mt. 12.1‑8; Lc. 6.1‑5) 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ ndetatu ni yaꞌa Jesús jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya, ti ni ka yaꞌa da ɨɨn ñuꞌun nuu kaa triu. Ti chaa un ni ka kejaꞌa ka jnuꞌun da yoko triu un, ti ka yaji da. 


text:
Ni ka jini chaa fariseo un jniñu ka saꞌa chaa un, ti ni ka kachi da jiin Jesús: ―Ndeꞌe, ¿ndoo ka saꞌa chaa ka jika jiin ra jniñu ja tu kuu saꞌa yo ɨɨn kɨvɨ ndetatu nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―¿Ndoo ka kaꞌan ra siaꞌan, xi tu ni ka kaꞌu ra ja ni jnaꞌan tata yo David na janaꞌan, na ni jiꞌi da soko jiin chaa ni kunchuku jiin da un nu? 


text:
Ni kɨvɨ da ini veꞌe Yandios, ni jikantaꞌu da nuu sutu Abiatar, ti ni kiꞌin da staa stila ni soko sutu un nuu Yandios. Ni yee da jiin chaa ni kunchuku jiin da, ja tu kuu kaji savaꞌni ga yɨvɨ, ti xnaꞌan ley Moisés ja nɨnɨ sutu kuñaꞌnu kuu, ja kaji staa stila un. 


text:
Nusa ti iyo vaꞌa jniñu ka saꞌa chaa vekoyo jiin ri. Chi ni saꞌa Yandios kɨvɨ ndetatu un ja na kendo kuu ɨɨn kɨvɨ saꞌa yo ja vaꞌa, ti ansu ja na saꞌa yo ja ii xaan. 


text:
Vanuxia ruꞌu kuu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti kuñaꞌnu ga ri ja na taꞌu ri jniñu nasa saꞌa yɨvɨ kɨvɨ ndetatu ―ni kachi ya. Ni nduvaꞌa ɨɨn chaa ni ichi ndaꞌa (Mt. 12.9‑14; Lc. 6.6‑11)<pb/>


text:
Suni yukan kanchuku chaa fariseo ka iyo listo da ja nu saꞌa Jesús tajna kɨvɨ ndetatu un. Ti nu na saꞌa ya tajna, ka ndoꞌo ini da ja kankuachi da jaꞌa ya ja janiꞌin ini ya nuu ley. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jikajnuꞌun ya yɨvɨ un: ―¿Nasa kachi ley ndoo saꞌa yo vijna kɨvɨ ndetatu nusa? ¿Iyo vaꞌa ja saꞌa yo tajna ɨɨn chaa kuꞌu xi kuaꞌa ini yo na kuū da nu? ―kachi ya. Ti chaa un tu ni ka kaꞌan kuɨtɨ da. 


text:
Yukan ni kɨtɨ ini Jesús ni ndeꞌe ya nuu da, ti ni kukuiꞌya xaan ini ya, chi ni jini ya ja tu ka ñuꞌun ndaꞌu kɨtɨ ini da. Ti ni kaꞌan ya jiin chaa kuꞌu un: ―Skaa ndaꞌa ra ―kachi ya. Ni skaa da ndaꞌa da. Ti luego ni, ni nduvaꞌa. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kekoyo chaa fariseo un, ka saꞌa da ɨɨn junta jiin chaa ka yɨꞌɨ i jiin partido Herodes. Ka ndajnuꞌun da nasa kuu kaꞌni da Jesús. Ni kataka kuaꞌa xaan yɨvɨ yuꞌu lago 


text:
<pb/>Kuaꞌan Jesús ichi yuꞌu lago Galilea jiin taka chaa ka skuaꞌa jiin ya. Ti ka ndikun yɨvɨ kuaꞌa un kuankoyo i suni, chi ni ka jini i taka jniñu ñaꞌnu saꞌa ya. Ni kikoyo yɨvɨ kuaꞌa taka ñuu nanu ñuu Galilea, ñuu Jerusalén, ñuu Idumea. Suni yɨvɨ kanchuku ɨnga yuꞌu yucha Jordán, jiin suni yɨvɨ ñuu Tiro jiin Sidón. 


text:
Ti saꞌa ya tajna taka yɨvɨ ka kuꞌu ni ka chakoyo un, ko so ka chindajnaꞌan maa ni ga yɨvɨ un ja ka kuni tuꞌva i nuu ya, ti jnɨɨ i vasu tɨꞌlɨ saꞌma ya, ja nduvaꞌa i jiin savaꞌa ni ga kueꞌe ka ndoꞌo i. Ko ja xaan chitu yɨvɨ un, ti ni kachi ya jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya ja na satuꞌva da ɨɨn barco lulu, na kinkɨvɨ ya nava tu kaxin yɨvɨ un ya. 


text:
Suni ni kikoyo kuaꞌa yɨvɨ ka jnaꞌan tachi xaan. Nu ni ka jini nuu ya, ti ni ka nduva nuu jaꞌa ya. Ti ni ka kanajiin: ―¡Roꞌo kuu Seꞌe Yandios! ―kachi naa. 


text:
<pb/>Ko maa ya ni kaꞌan niꞌin ya: ―Tu nau ja kuu roꞌo ja kaꞌan ra ja ruꞌu kuu Seꞌe Yandios ―kachi ya. Ni nakaji Jesús ndɨ uxi uu chaa kuu ndajaꞌa ya (Mt. 10.1‑4; Lc. 6.12‑16) 


text:
<pb/>Yukan ti ni kana ya taka chaa ka skuaꞌa jiin ya, ti kuaꞌan ya jiin da undi yuku un. Yukan ni nakaji ya uxi uu ndajaꞌa ja na nakujin da jiin ya. Ti ni kachi ya jiin chaa un naa da ja na taji ya da kinkoyo da taka ñuu, ti kaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ naa i. 


text:
Jacobo jiin Juan, seꞌe yɨɨ Zebedeo, ja suni ni skonani ya da naa da Boanerges, ja kuni kaꞌan seꞌe taja; 


text:
Andrés; Felipe; Bartolomé; Mateo; Tomás; Jacobo, seꞌe yɨɨ Alfeo; Tadeo; Simón, ja yɨꞌɨ da nuu partido cananista; 


text:
jiin Judas, chaa ñuu Cariote, chaa ni nakuaꞌa Jesús nuu chaa ka jito uꞌu ya. Ka chakuachi da jaꞌa Jesús ja ni nduu kuꞌu ya (Mt. 12.22‑32; Lc. 11.14‑23; 12:10) 


text:
<pb/>Nu ni niꞌin ya chaa kujin jiin ya, ti ni nandeokuñɨ ya jiin da naa da ɨɨn veꞌe. Ti yachi ni kataka tuku yɨvɨ kuaꞌa veꞌe un, ja tu ka jaꞌa i jnuꞌun ja kaji ya staa jiin ndajaꞌa ya, chi ka jikantaꞌu i ja na chindee ya maa i. 


text:
Nu ni ka jini taka jnaꞌan ya jnuꞌun ja saꞌa ya taka nuu jniñu un, ti kuan nukiꞌin da ya, chi ni ka ndoꞌo ini da ja ni nduu kuꞌu ya. 


text:
<pb/>Ti suni chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun yɨvɨ Israel ja vekoyo da undi ñuu Jerusalén, ni ka kachi da: ―Yɨꞌɨ chaa jaꞌa jiin maa jaꞌuꞌu un. Yukan kuu ja jiin sɨvɨ maa jaꞌuꞌu un keniꞌin da tachi xaan un nuu yɨvɨ ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús: ―Kunsoꞌo naa ra na kaꞌan ri. ¿Va nu kuu keniꞌin chaa uꞌu un tachi xaan kiꞌin ti nu ndajaꞌa da ka kuu nu? 


text:
Suni siaꞌan kuu jiin chaa uꞌu un. ¿Xi ka jani ini ra ja na kuñɨɨ da nu na keniꞌin da tachi xaan un kiꞌin, nusa? 


text:
Ko ja sɨkɨ maa chaa uꞌu un, saꞌa yo nanu ja ɨɨn ni kuu nu ɨɨn chaa niꞌin xaan, kuni sakuiꞌna yo veꞌe da, ti nu kancha da, ti xnakan kuꞌni yo da, sa sakuiꞌna yo veꞌe da. Ɨɨn ni kuu ja ni kundee ri jiin chaa uꞌu un, chi ni keniꞌin ri ndajaꞌa da un kuaꞌan. 


text:
<pb/>Jandaa na kachi ri ja iyo jnukaꞌnu ini Yandios nuu yɨvɨ ka saꞌa taka nuu kuachi. Suni yɨvɨ ka kaꞌan ndevaꞌa, vatu ni sakaꞌnu ini Yandios nuu i. 


text:
Ko yɨvɨ na kusɨkɨnchaa maa Espíritu Santo jiin jnuꞌun ndevaꞌa kuɨtɨ, jankɨvɨ sakaꞌnu ini Yandios nuu i ―kachi ya. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Jesús, chi chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun Israel ni ka kaꞌan ja ja ni nduu uꞌu ya. Nana ya jiin ñani ya kuni ka kaꞌan i jiin ya. (Mt. 12.46‑50; Lc. 8.19‑21) 


text:
<pb/>Ti yukan ni chaa nana ya jiin ñani ya, ti ni ka kendo ña fuera. Yukan ni tatu ña ɨɨn yɨvɨ ni kaxnuꞌun nuu ya. 


text:
Ti yɨvɨ kanchuku jiin ya ni ka kachi: ―Nana ni jiin ñani ni ka kaꞌiin da fuera. Ka kuni kaꞌan da jiin ni ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya: ―Na kachi ri nuu ra naa ra nau ja kuu nana ri, ti nau ja ka kuu ñani ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ndeꞌe ya nuu taka yɨvɨ kanchuku jiin ya yukan, ti ni kachi ya: ―Jaꞌa kanchuku yɨvɨ ka kuu nana ri jiin ñani ri. 


text:
Chi savaꞌni ga yɨvɨ na siuku jnuꞌun Yandios, yukan kuu nana ri, kuu kuaꞌa ri, ti kuu ñani ri ―ni kachi ya. Jnuꞌun ɨɨn chaa saka triu (Mt. 13.1‑9; Lc. 8.4‑8)<pb/>


text:
Ɨnga kɨvɨ ni kejaꞌa xnaꞌan Jesús nuu yɨvɨ yuꞌu lago Galilea. Nu ni ka taka kuaꞌa xaan tonto yɨvɨ nuu kande ya, ni kɨvɨ ya nuu ɨɨn barco kaꞌnu, ti ni kuxio ya tɨꞌlɨ nuu nducha un. Ti yɨvɨ un ni ka kendo i nuu ñɨtɨ yuꞌu nducha un. 


text:
Ti nuu kuaꞌan da jacha da triu, sava triu un ni nukoyo ini ichi. Ti ni chakoyo saa ni ka nachii tɨ. 


text:
Uu ga triu un ni nukoyo nuu kanchuku yaxin ñuꞌun nuu yuu ti ni kaña yachi, ko tu ni kee kunu yoꞌo i. 


text:
Uu ga ni nukoyo nuu yɨꞌɨ kuaꞌa yoꞌo nuꞌiñu, ti ni kaña triu un, ko nu ni nakuaꞌnu numa nuꞌiñu un ti tukaa ni jaꞌnu triu un. 


text:
Ko sava ga triu ni nukoyo nuu yɨꞌɨ kokon ñuꞌun, ni kaña ti vaꞌa ni jaꞌnu, ti ni kuu xaan. Sava ni nakuaꞌa oko uxi triu ja ɨɨn triu lulu un, ti sava ni nakuaꞌa uni xiko, ti uu ga ni nakuaꞌa ɨɨn ciento ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús: ―Yɨvɨ chunsoꞌo ti na chunsoꞌo i ―ni kachi ya. Sɨkɨ jnuꞌun ni kaꞌan Jesús (Mt. 13.10‑17; Lc. 8.9‑10) 


text:
<pb/>Ti nu kuankoyo yɨvɨ un, ti ni ka tuꞌva ndɨ uxi uu chaa ka kuu ndajaꞌa ya jiin uu ga yɨvɨ ni ka kendo un, ti ni ka jikajnuꞌun da ya nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ni xndaku ya un. 


text:
Ti ni kachi ya: ―Ja ni xnaꞌan Yandios nuu ra naa ra nava taꞌu ya jniñu, ko ja kuu yɨvɨ tu kandixia, na xndaku ri nuu i jiin jnuꞌun jaꞌa. 


text:
Chi vasu ñusoꞌo i jnuꞌun kaꞌan ri, ti ndeꞌe i jniñu saꞌa ri, ko tu chaku ini i. Tu chaku ini i chi tu kuni xndoo i jnuꞌun kueꞌe ka kaꞌan i. Ti nu tu kuni nakani ini i nuu kuachi i, ti tu sakaꞌnu ini Yandios nuu i ―ni kachi ya. Nava kuni kaꞌan jnuꞌun chaa saka triu (Mt. 13.18‑23; Lc. 8.11‑15) 


text:
<pb/>Suni ni kachi ya jiin da: ―Ti nu tu ni ka chaku ini ra jnuꞌun ni kaꞌan ri un, ni tu kuu chaku ini ra uu ga jnuꞌun na kaꞌan ri nusa. 


text:
Kaꞌan ri ja nanu kuu ɨɨn chaa saka triu, suni siaꞌan kuu chaa xndaku jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ naa i. 


text:
Chi sava yɨvɨ kuu i nanu triu ni nukoyo ini ichi un, chi ni ka ñusoꞌo i jnuꞌun Yandios, ti jaku ni kɨvɨ ti ni kundee jaꞌuꞌu un jiin i, ti naa ini i jnuꞌun Yandios. 


text:
Uu ga yɨvɨ kuu i nanu triu ni nukoyo nuu kanchuku yaxin ñuꞌun nuu yuu. Chi ka ñusoꞌo i jnuꞌun Yandios, ti kusɨɨ xaan ini i jiin. 


text:
Ko tu kukutu jnuꞌun Yandios ini i, ti yachi ka nandeokava i sɨkɨ ya, nuu ka jnaꞌan i nundoꞌo sɨkɨ ja ka jito uꞌu yɨvɨ maa i, ja ni ka kandixia i jnuꞌun ya. 


text:
Ko ka ndoꞌo xaan ini i jniñu iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ja ñukuu ini i kuu riko i. Ti taka yukan saꞌa ja jasɨ ini yɨvɨ un, ti naa ini i jnuꞌun un. 


text:
Ti sava ga yɨvɨ un kuu i nanu triu ni nukoyo nuu yɨꞌɨ ñuꞌun vaꞌa. Ni jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios, ti ni kandixia ndaa kuɨtɨ i. Kuu i nanu ɨɨn triu ja ni nakuaꞌa oko uxi, xi uni xiko, xi ɨɨn ciento triu, chi siuku ndaa i jnuꞌun Yandios. Yukan kuu ja kuni kaꞌan jnuꞌun chaa saka triu un ―ni kachi ya. Jnuꞌun ɨɨn yɨtɨ (Lc. 8.16‑18) 


text:
<pb/>Ti ni kachi tuku ya jiin da: ―Nu skuikun yo ɨɨn yɨtɨ, ti tu kani yo chii ɨɨn cajón, ni tu kani yo chii ɨɨn jito. Chi suꞌva kani yo nuu sukun ja na kundijin vaꞌa. 


text:
Suni siaꞌan kuu jiin jniñu kuaꞌa ri nuu ra naa ra, chi tu kendo saꞌyɨ. Vasu vijna ñuꞌni tu jini ni ɨɨn yɨvɨ, ko jaa ɨɨn kɨvɨ nu kenda ndijin ti kuni kuaꞌa yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Suni ni kachi ya jiin da: ―Chunsoꞌo vaꞌa jnuꞌun kaꞌan ri. Nu jiin kuꞌva un chikuaꞌa ra, ti suni siaꞌan jiin kuꞌva un nachikuaꞌa Yandios nuu ra. Ti viꞌga kuaꞌa ya nuu ra nu na chunsoꞌo ra. 


text:
Chi yɨvɨ ni chunsoꞌo ti chindee Yandios maa i ja na niꞌin ga i inijnuni i. Ko yɨvɨ tu chunsoꞌo vaꞌa, suꞌva kenchaa ya jnuꞌun vaꞌa ni kendo inijnuni i. Jnuꞌun ɨɨn triu ni saka 


text:
<pb/>Ti ni kaꞌan ga Jesús jiin da naa da: ―Kaꞌan ri ɨɨn jnuꞌun nasa kuu kɨvɨ yɨvɨ ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i. Ti yukan kuu nanu triu ni saka nuu ñuꞌun. 


text:
Chi nu ni ndɨꞌɨ ni saka da triu un, ti sɨɨn sɨɨn jniñu saꞌa da taka kɨvɨ. Ti nu ni kuu una uxi kɨvɨ, ti kejaꞌa jinu, ti jaꞌnu kuaꞌan, vasu tu jini da nasa jaꞌnu triu un. 


text:
Chi maa ñuꞌun un saꞌa ja jaꞌnu. Xnakan jinu ti kejaꞌa jaꞌnu. Yukan na ti kaña yoko ti jakɨꞌɨ triu chii. 


text:
Ti nu ja ni kuaan triu un, kiꞌin da vusu, ti kin kaꞌncha da ―kachi ya. Jnuꞌun ɨɨn ndɨkɨn lulu (Mt. 13.31‑32; Lc. 13.18‑19) 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan ya ti ni kachi ya: ―Kaꞌan ri ɨnga jnuꞌun nasa kuu kɨvɨ yɨvɨ ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i. 


text:
Kuu nanu ɨɨn ndɨkɨn lulu xaan, ko nu ni xndee yo ti kejaꞌa jaꞌnu. Jaꞌnu nanu ɨɨn nuyukun, ti undi saa un ka saꞌa tɨ taka tɨ chii ndaꞌa yujnu un ―kachi ya. (Mt. 13.34‑35) 


text:
<pb/>Taka jnuꞌun yukan ni jajniñu Jesús nu ni xndaku ya jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ naa i, ja na kendoꞌo ini i. 


text:
Ti mani siaꞌan ni xnaꞌan ya nuu yɨvɨ naa i. Ko nu ni ka kendo maa ni ga ndajaꞌa ya, ti ni xndaku ya nasa kuni kaꞌan taka jnuꞌun un. Ni saꞌa Jesús ja na jakɨñɨ ɨɨn tachi sau nuu lago Galilea (Mt. 8.23‑27; Lc. 8.22‑25) 


text:
<pb/>Yukan ti jaꞌini kɨvɨ un ni kachi Jesús jiin ndajaꞌa ya: ―Choꞌo naa yo ɨnga yuꞌu lago ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kɨvɨ da ini barco nuu kande ya. Ni ka kanxiaꞌu da jiin yɨvɨ un ti ni ka jika da jiin barco un nuu lago. Suni kuankoyo uu ga barco jiin da naa da. 


text:
Ti ni kejaꞌa ɨɨn tachi sau xaan tonto nuu lago un. Ti ni kejaꞌa kɨvɨ nducha ini barco da, ti kuni chitu jiin nducha. 


text:
Ko Jesús kixi kixi ni ya ichi jata barco. Ti ni ka xndoto chaa un ya, ti ni kachi da: ―Maestro, tu ndɨꞌɨ ini ni ja kuni kekaꞌnu yo chii nducha, ti xaan kixi kixi ni ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni ndokuɨñɨ Jesús, ti ni kachi ya jiin tachi sau xaan un jiin lago un: ―Jakuñɨ ti naꞌin ni koo ra ―ni kachi ya. Yukan ti naꞌin kuɨtɨ ni ni kuu. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi ya jiin ndajaꞌa ya: ―¿Ndoo xaan ka yuꞌu ra? ¿Xi kaja ni ini ra ja tu kuu chindee Yandios roꞌo naa ra nu? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ndajaꞌa ya un ni ka yuꞌu xaan da, ti ka ndajnuꞌun da naa da: ―¿Nusa ti naa chaa kuu chaa jaꞌa ja undi tachi sau un jiin mar un ka jandatu i nuu da? ―kachi da naa da. Chaa ka jnaꞌan tachi xaan ñuu Gadara (Mt. 8.28‑34; Lc. 8.26‑39)<pb/>


text:
Nu ni kee Jesús ini barco, ni kenda ɨɨn chaa jnaꞌan tachi xaan. Ti chaa un nchaa da taka nuu ka ñunduji ndɨyɨ. Ni nduu loco xaan da, chi ni ɨɨn yɨvɨ tu kundee jiin da vasu na kundikun da jiin cadena. 


text:
Tɨjnɨ xaan jinu ni ka juꞌni da chaa un jiin cadena, kuu ndaꞌa da kuu sɨꞌɨn da, ko kundee da jaꞌncha da, ti sakuachi da cadena un. 


text:
Kuu nduu kuu ñuu kanajiin da yaku da chii yuku un jiin taka nuu ñaña ndɨyɨ, ti stuji da maa da jiin yuu. 


text:
Ko nu ni jito nchaa jika da ja vaji Jesús, ni jaꞌa da corrɨ, ti kuaꞌan da undi nuu vaji ya. Ni jakunjitɨ da, 


text:
ti ni kanajiin koꞌo da: ―Niꞌin Jesús, Seꞌe Yandios ja kancha undi andɨvɨ, jikantaꞌu xaan tonto na nuu ni ja koto xndɨꞌɨ ni ini na ―kachi da. 


text:
Ti ni jikajnuꞌun ya sɨvɨ da: ―¿Ndoo nani ra nusa? ―kachi ya jiin da. Ti ni kachi da: ―Legión nani na, chi kuaꞌa xaan jnaꞌan na ―kachi da. 


text:
Ti tachi xaan un ni ka kandaꞌu jiin Jesús: ―Kuaꞌa ni jnuꞌun na kinkoyo na jiin kɨnɨ un naa na ―ni ka kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jaꞌa ya jnuꞌun ja na kinkoyo. Ti tachi xaan un ni xndoo chaa un ti ni ka jankuncha jnaꞌan jiin kɨnɨ un naa tɨ. Ka iyo yajni uu mil kɨtɨ un. Ti ni ka jaꞌa tɨ corrɨ ni ka nukoyo tɨ ɨɨn xaꞌva, ti ni ka kɨvɨ tɨ nuu lago un ni ka jiꞌi tɨ. 


text:
Ti yɨvɨ ka ndito kɨnɨ un, ni ka yuꞌu xaan. Ni ka jaꞌa corrɨ ni ka kaxnuꞌun nuu yɨvɨ ñuu jiin yɨvɨ kanchuku ranchu. Ti ni ka kikoyo yɨvɨ kuaꞌa ni ka kin ndeꞌe ndoo ni kuu. 


text:
<pb/>Nu ni ka jakoyo yɨvɨ nuu kancha Jesús, ti ni ka jini nuu chaa ni jnaꞌan tachi xaan un, ja ni nduvaꞌa da. Ti ja ñuꞌun da saꞌma kancha da jiin Jesús, ti ni ka yuꞌu da. 


text:
Ti yɨvɨ ni ka jini nava ni jnaꞌan chaa un. Suni nava ni kuu jiin kɨnɨ un, ni ka jani da jnuꞌun nuu yɨvɨ ni ka chakoyo un. 


text:
Ko Jesús tu ni jaꞌa ya jnuꞌun, chi ni kachi ya: ―Kuanoꞌon veꞌe ra ti kani ra jnuꞌun nuu taka jnaꞌan ra, suni nuu amigo ra, nava ni chindee Yandios roꞌo ja ni kundaꞌu ini ya maa ra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan chaa un, ti ni jani da jnuꞌun nɨ ñuu Decápolis nava ni saꞌa Jesús jiin da. Ti taka yɨvɨ ni ka jinisoꞌo un, ni ka naa ini i. Ɨɨn ñaꞌan ni kueꞌe saꞌma Jesús jiin ja ni nadoto sesɨꞌɨ Jairo (Mt. 9.18‑26; Lc. 8.40‑56) 


text:
Yukan kande ya jiin da naa da. Ti ɨɨn chaa kuñaꞌnu ini ɨɨn veñuꞌun Israel ja nani da Jairo, nu ni jini da Jesús, ni jakunjitɨ da nuu ya. 


text:
Ti ni kandaꞌu xaan da jiin ya: ―Kuni kuu seꞌe sɨꞌɨ na. Kaꞌan ndaꞌu na jiin favor na choꞌo, ti chuxndee ni ndaꞌa ni sɨkɨ yɨ, na nduvaꞌa i ti na kuchaku i ―kachi da. 


text:
Maꞌñu yɨvɨ un kuaꞌan ɨɨn ñasɨꞌɨ jnaꞌan kueꞌe nɨñɨ xaan tonto ja ni ndoꞌo ña jiin kueꞌe un uxi uu kuiya. 


text:
Ti ni xnaa ña taka ja ñavaꞌa ña jiin kuaꞌa chaa tajna ja kuni ña nduvaꞌa ña, ko sa suꞌva viꞌga ni kuu kaꞌu ga ña. 


text:
Nu ni jinisoꞌo ña taka jniñu ñaꞌnu saꞌa Jesús, ti ni ndoꞌo ini ña: ―Nu na kundee ri kueꞌe ri vasu tɨꞌlɨ saꞌma ya ti va nduvaꞌa ri ―kachi ña. Ja yukan kuu ja vaji ña jiin yɨvɨ un, ni tuꞌva ña ichi jata Jesús, ti ni keꞌe ña saꞌma ya. 


text:
Ko ni jini Jesús ja ni saꞌa ya tajna ɨɨn yɨvɨ jiin jniñu ndiso ya. Ni ndeokoto ya nuu yɨvɨ un ti ni jikajnuꞌun ya: ―¿Nau ja ni keꞌe saꞌma ri? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi ndajaꞌa ya: ―¿Ndoo jikajnuꞌun ni nau ja ni keꞌe saꞌma ni, ti jini ni ja yɨvɨ kuaꞌa vaji jiin yo? ―kachi da. 


text:
Ti ñaꞌan ni keꞌe saꞌma ya un, ni yuꞌu xaan ña chi jini ña ja ni nduvaꞌa ña. Ni jakunjitɨ ña nuu ya ti ni kachi ña taka nundoꞌo ni jnaꞌan ña. 


text:
Ti ni kachi Jesús jiin ña: ―Hija, ni nudvaꞌa ra chi ni kandixia ra ruꞌu, ja kuu saꞌa ri tajna maa ra. Koo sɨɨ ini, ti tukaa kondoꞌo ra kueꞌe un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ko ni kaꞌan ga ya siaꞌan jiin ñaꞌan un, ja ni ka chakoyo yɨvɨ kaꞌiin veꞌe Jairo, ti ni kachi jiin da: ―Ja ni jiꞌi sesɨꞌɨ ni. Tukaa ndoo saꞌa ni ja kiꞌin ni jiin maestro ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko ni jinisoꞌo ya ja siaꞌan ka kaꞌan da jiin Jairo. Ti tu ni kiꞌin ya jnuꞌun un, chi ni kachi ya: ―Koto yuꞌu ra. Kandixia ti ni kuu ni ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan ya jiin Jairo, ko tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja kinkoyo yɨvɨ kuaꞌa un, chi nɨnɨ Pedro, Santiago jiin Juan, chaa kuu ñani Santiago ni kuankoyo. 


text:
Nu ni jaa ya veꞌe chaa kuñaꞌnu un ni jini ya ja ka ndeꞌe xaan yɨvɨ kaꞌiin un, ja undi ka kanajiin koꞌo i ti ka ndɨꞌɨ ini i. 


text:
Ni kɨvɨ Jesús ti ni kachi ya: ―Ndoo xaan ka kuvaa ra ka ndeꞌe ra ti suchi un tu ni jiꞌi yɨ, chi kixi yɨ ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ko so ni ka jaku yɨvɨ un ja siaꞌan ni kaꞌan ya, chi ni ka jini ja ni jiꞌi ndixia suchi un. Ko ni keniꞌin ya tendɨꞌɨ kɨtɨ yɨvɨ un kuankoyo ichi fuera. Ti ni tuꞌva ya nuu katuu suchi un jiin tata i jiin nana i jiin ndajaꞌa ya. 


text:
<pb/>Ti suchi un ja iyo uxi uu kuiya i, ni ndoko i ti ni jika i. Tata i, nana i jiin ndajaꞌa ya, so ni ka naa ini da, ti ka yuꞌu xaan da ja ni nandoto suchi lulu un. 


text:
Yukan ti niꞌin xaan ni taꞌu ya jniñu ja koto kani kɨtɨ da jnuꞌun nuu ni ɨɨn yɨvɨ ja siaꞌan ni kuu. Ti ni kachi ya: ―Kuaꞌa staa na kaji yɨ ―ni kachi ya. Najaa Jesús ñuu Nazaret (Mt. 13.53‑58; Lc. 4.16‑30)<pb/>


text:
Ti ɨɨn kɨvɨ ndetatu ni kɨvɨ ya ini veñuꞌun un, ti ni xnaꞌan ya nuu yɨvɨ un. Kuaꞌa xaan yɨvɨ ni ka ñusoꞌo jnuꞌun ni kaꞌan ya, ja so ni ka naa ini, ti ka kaꞌan: ―¿Nanu ni niꞌin chaa jaꞌa jnuꞌun kaꞌan da un? ¿Nanu ni kutuꞌva da jniñu un ja undi jniñu ñaꞌnu kuu saꞌa da? 


text:
¿Ti ansu jaꞌa kuu chaa ni tuji yujnu, seꞌe yɨɨ María, ja kuu ñani Jacobo, José, Judas, jiin Simón nu? Ti jaꞌa kanchuku kuaꞌa da jiin yo naa yo ―kachi naa. Siaꞌan ni ka jini yɨvɨ un maa ya nanu ɨɨn chaa ndevaꞌa ni. Ja yukan kuu ja tu ni ka ndeꞌe nuu ya. 


text:
<pb/>Ko ni kachi Jesús: ―Savaꞌa ni ga ɨnga ñuu ka jaꞌa yɨvɨ ja yɨñuꞌun nuu ɨɨn profeta, ja kaꞌan jnuꞌun Yandios. Ti ansu maa yɨvɨ ñuu da, ni ɨɨn jnaꞌan da, ti ni familia ini veꞌe da, tu kuantaꞌu i maa da ―kachi ya. 


text:
So ni kukuiꞌya ini ya, chi tu ni ka kandixia yɨvɨ un jniñu saꞌa ya. Yukan ti kuaꞌan ya ni jikonuu ya taka ñuu kuachi kendo yajni un, ni xnaꞌan ya jnuꞌun Yandios. Taji Jesús ndajaꞌa ya ja na kaꞌan da jnuꞌun Yandios (Mt. 10.5‑15; Lc. 9.1‑6) 


text:
<pb/>Yukan na, ti ni kana ya ndɨ uxi uu ndajaꞌa un. Ti ni taꞌu ya jniñu nuu ndɨ uu ndɨ uu da, ti ni kachi ya: ―Kuankoyo naa ra ti kaꞌan ra jnuꞌun Yandios, ti kundiso ra jniñu ñaꞌnu ja keniꞌin ra tachi xaan un kinkoyo. 


text:
Ko tundo kundaꞌa ra ja kuu ichi, ni ñunu staa, ni xuꞌun, chi nɨnɨ ɨɨn yujnu xii kuu ja kɨtuu ra ―ni kachi ya. 


text:
Ti ni kachi ya jiin da: ―Nu ni ka jakoyo ra ɨɨn veꞌe, kendo ra naa ra un, undi nu kuankoyo ra ɨnga ñuu. 


text:
Ti nu ni jakoyo ra ɨɨn ñuu, ti nu tu ka chunsoꞌo yɨvɨ un jnuꞌun ka kaꞌan ra, kɨsɨ tɨkacha ini jaꞌa ra, na kuu ɨɨn seña ja ni ka kendo kuiꞌya i ja tu ni ka jantaꞌu i roꞌo naa ra, ti kuankoyo ɨnga ñuu. Chi jandaa na kachi ri ja kɨvɨ na chaa juicio, ti viꞌga koo ndoꞌo yɨvɨ un nu tu kuantaꞌu i jnuꞌun kaꞌan ra, ti ansu ñuu Sodoma jiin Gomorra ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti kuankoyo ndajaꞌa ya, ni ka jikonuu da taka ñuu, ni ka xndaku da nuu yɨvɨ ja na nakani ini i nuu kuachi i naa i. 


text:
Tɨjnɨ jinu ni ka keniꞌin da tachi xaan ka jnaꞌan sava yɨvɨ. Suni ni ka saꞌa da tajna tɨjnɨ yɨvɨ ka kuꞌu, ja ni ka jaka da aceite olivo xini i, ti ni ka nduvaꞌa i. Ndoꞌo ini rey Herodes ja Juan, chaa skuanducha, kuu Jesús (Mt. 14.1‑12; Lc. 9.7‑9) 


text:
<pb/>Ni iyo ɨɨn rey nani Herodes, ɨɨn chaa ni yɨndaꞌa nɨ ñuu Galilea. Ti Herodes ni niꞌin da jnuꞌun ja nɨ ñuu ka kaꞌan sɨkɨ jniñu ñaꞌnu xaan saꞌa Jesús. Ti sava yɨvɨ un ka kaꞌan: ―Juan ja ni skuanducha un kuu, chi ni nandoto. Yukan kuu ja kuu saꞌa jniñu ñaꞌnu un ―kachi. 


text:
<pb/>Ti uu ga ka kaꞌan: ―Profeta Elías ja ni kii na janaꞌan un kuu da ―kachi naa. Ti sava ga yɨvɨ un ka kaꞌan: ―Ɨɨn profeta kuu, ɨɨn ni kuu jiin chaa ni ka kaꞌan jnuꞌun Yandios na janaꞌan―kachi. 


text:
<pb/>Ko ni kachi rey Herodes: ―Juan ja ni skuanducha un kuu. Ni nandoto vasu ni kenchaa ri xini ―kachi da. Nava ni ka jaꞌni da Juan, chaa skuanducha 


text:
<pb/>Rey Herodes ni jisonchaa da Herodías, ñasɨꞌɨ ñani da Felipe. Ti Juan ni kachi jiin Herodes ja tu vaꞌa ja kuncha da jiin ñasɨꞌɨ ñani da. Ti ñaꞌan un ni kɨtɨ xaan ini ña nuu Juan ja siaꞌan ni kaꞌan da, undi ni kundee ña ni juꞌni Herodes Juan jiin cadena, ti ni chondee da chaa vekaa, chi kuni ña ja na kuū da. Ko Herodes ni nama da Juan, chi jini da ja ɨɨn chaa vaꞌa kuu Juan. Jajnaꞌan ini da jnuꞌun kaꞌan Juan, vasu tu chaku vaꞌa ini da jnuꞌun. 


text:
<pb/>Ti kuu nava ni ndoꞌo ini Herodías. Kɨvɨ ni kusɨɨ ini Herodes ni nasaꞌa da viko kɨvɨ ni kaku da. Ni jaꞌa da ɨɨn ja kuxini nuu taka chaa ka kuñaꞌnu jiin da jiin chaa ka kuu generál, suni jiin chaa ñaꞌnu ñuu Galilea. 


text:
Ti ni kanchuku da ka kuxini da, ni kɨvɨ seꞌe sɨꞌɨ Herodías. Ni jitajaꞌa ña nuu kanchuku Herodes jiin taka chaa ka kuñaꞌnu un. Ti Herodes jiin chaa ka kuñaꞌnu un ni ka kusɨɨ ini da ja ni jitajaꞌa ñaꞌan un. Ti ni kachi Herodes jiin ña: ―Kakan nuu ri savaꞌni ga ndoo kuni ra, ti na kuaꞌa ri ―kachi da. 


text:
<pb/>Ni kachi Herodes ja siuku da kuaꞌa da savaꞌni ga ndoo na kakan ña, vasu sava ñuu nuu taꞌu da jniñu. 


text:
Ti ñaꞌan un tu ni kaꞌan ña, ti ni kenda ña ni jikajnuꞌun ña nana ña, ti ni kachi ña: ―¿Ndoo kakan na nuu da? ―kachi ña. Ti ni kachi Herodías: ―Kakan xini Juan, chaa skuanducha un ―kachi ña. 


text:
<pb/>Ni nandeokuñɨ ñaꞌan lulu un, ti ni kachi ña jiin rey un: ―Vijna na ti kuni na ja na taꞌu ni jniñu na kin kiꞌin da xini Juan, chaa skuanducha un. Na kii nuu na nuu ɨɨn koꞌo xita ―kachi ña. 


text:
<pb/>Nu ni jinisoꞌo rey un ja siaꞌan ni kaꞌan ña, ni kukuiꞌya xaan ini da. Ko vanuxia ni ka jinisoꞌo chaa kanchuku jiin da un. Ti ni siuku da jnuꞌun ni kaꞌan da. 


text:
Ti ni taji da soldado ndito yuxeꞌe un kuaꞌan da ini vekaa un. Ni kenchaa da xini Juan. Ti ni nandeokuñɨ da jiin xini da un nuu ɨɨn koꞌo xita. Ti Herodes ni nakuaꞌa da nuu ñaꞌan lulu un, ti ñaꞌan lulu un ni nakuaꞌa ña nuu nana ña. 


text:
Nu ni ka jini chaa ka skuaꞌa jiin Juan ja siaꞌan ni kuu, ni ka janukiꞌin da yɨkɨ kuñu ndɨyɨ un, ti ni ka chunduji da. Siaꞌan ni ka jaꞌni da Juan, chaa skuanducha. Ni jaꞌa Jesús ja ni ka yaji uꞌun mil yɨvɨ (Mt. 14.13‑21; Lc. 9.10‑17; Jn. 6.1‑14) 


text:
<pb/>Nu ni ka nchakoyo ndajaꞌa un, ti ni ka jani da jnuꞌun taka jniñu ni ka saꞌa da jiin ja ni ka xnaꞌan da. 


text:
Ti kɨvɨ un kuaꞌan vaji yɨvɨ kuaꞌa nuu kancha Jesús, ja tu ni kuu kaji da staa naa da. Ti ni kachi ya: ―Na choꞌo naa yo undi nuu kuu ndetatu ra naa ra tɨꞌlɨ ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ni ka kɨvɨ da nuu ɨɨn barco, ti ni ka jika da kuaꞌa da naa da nuu iyo vaꞌa, nuu ni kaꞌiin maa da naa da. 


text:
Ko sava yɨvɨ ni ka jini nuu ni kee barco un kuaꞌan, ni ka nakuni. Ti ni ka kututu kuaꞌa xaan yɨvɨ taka ñuu kendo yajni un. Ni ka jika i nɨ yuꞌu mar un, ti xnakan i ni ka jakoyo, sa ni jaa barco un jiin Jesús. 


text:
Nu ni kee ya ini barco un, ni jini ya ja kaꞌiin kuaꞌa xaan yɨvɨ. Ti ni kundaꞌu xaan ini ya maa i. Chi kaꞌiin yɨ nanu rɨɨ tu jitoꞌo. Ti yukan ni kundee ya nchaka ni xndaku ya jnuꞌun Yandios nuu i. 


text:
Na taji ni taka yɨvɨ jaꞌa na nukoyo i taka ranchu jiin taka ñuu kendo yajni jaꞌa, ti na kuaan i staa kuxini i ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ko ni kachi Jesús: ―Kuaꞌa maa ra naa ra staa na kee i ―kachi ya. Ti ni ka kachi tuku ndajaꞌa un: ―Saꞌa yo jniñu ɨɨn kuiya sa niꞌin yo xuꞌun ja kuaan kuaꞌa yo staa stila ja kuu yɨvɨ jaꞌa. ¿Kuni ni ja xnaa yo xuꞌun nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi tuku ya: ―Kuandeꞌe naa ra nasa staa stila ka ñavaꞌa yɨvɨ jaꞌa―kachi ya. Ka jandeꞌe da, ti ni ka nandeokuñɨ da nuu ya: ―Iyo uꞌun staa stila jiin uu chāká ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kiꞌin Jesús ndɨ uꞌun staa stila un jiin uu chāká un. Ni ndakoto ya andɨvɨ. Ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios. Ti ni kiꞌin ya ndɨ uꞌun staa stila un, ni sakuachi ya, ni jaꞌa ya nuu ndajaꞌa ya ja na tejnaꞌan da nuu yɨvɨ un naa i. Suni ni sakuachi ya ndɨ uu chāká un, ti ni tejnaꞌan ya nuu yɨvɨ un ja na kaji i. 


text:
Nu ni ndɨꞌɨ ni ka yee i staa, ni ka nastutu ndajaꞌa ya un uxi uu chika staa stila jiin chāká un ja ni kendoso kuaꞌa ga. 


text:
Ti chaa ni ka yee staa stila un ni ka iyo uꞌun mil. Jika Jesús nuu nducha lago (Mt. 14.22‑27; Jn. 6.16‑21) 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni ka nastutu ndajaꞌa ya ja ni kendoso un, ti ni kachi ya jiin da ja na kɨvɨ da barco, ti na kinkoyo da ɨnga yuꞌu lago un undi ñuu Betsaida, nuu ni kendo ya ni kanxiaꞌu ya jiin yɨvɨ un kuankoyo i. 


text:
Nu kuan kɨꞌvɨ, ti barco un ja kuaꞌan undi maꞌñu lago un. Ti Jesús kande maa ɨɨn ya undi nuu ñuꞌun ichi. 


text:
<pb/>Nu ni kuu kaa uni jañaꞌan, ni jini ya ja ka jnaꞌan da nundoꞌo ja skaka da barco un, chi kee xaan tonto tachi ichi sajni. Yukan ti kuaꞌan Jesús jika ya nuu nducha lago un undi nuu kaꞌiin da naa da. Ti ni ndoꞌo ini ya ja yaꞌa ndoo ya kiꞌin ya niku. 


text:
Ko nu ni ka jini da ja jika ya kuaja ya nuu nducha un, ni ka ndoꞌo ini da ja ɨɨn niꞌna kuu, ti ni ka yuꞌu xaan da undi ka kanajiin da. 


text:
Vasu ka jini da jniñu saꞌa ya, ko tu ni ka chaku ini da ja jika ya nuu nducha un, ti ni jakuñɨ tachi un, chi changa ga kandixia vaꞌa da naa da. Saꞌa Jesús tajna yɨvɨ ka kuꞌu ñuu Genesaret (Mt. 14.34‑36) 


text:
<pb/>Nu ni ka kendajiyo da yuꞌu lago un, ni ka jakoyo da ñuu Genesaret. Yukan ni ka kuun da, ti ni ka juꞌni da barco da. 


text:
Ti ni ka jaꞌa i corrɨ, ni ka kaxnuꞌuni nuu nɨ yɨvɨ ñuu, taka ranchu jiin taka ñuu kuachi kendo yajni un, ja na kundaꞌa i taka yɨvɨ ka kuꞌu nuu ya. Ti savaꞌni ga ñuu nuu yaꞌa ya, yukan ka skatuu da yɨvɨ ka kuꞌu yuꞌu ichi un, ja na saꞌa ya tajna i. Ti ka kandaꞌu i jiin ya, ja na kuaꞌa ya vasu tɨꞌlɨ yuꞌu saꞌma ya na jnɨɨ i, ti na nduvaꞌa i naa i. Ti taka yɨvɨ ni ka kueꞌe saꞌma ya, ni ka nduvaꞌa i. Yɨvɨ ka kaꞌan ndevaꞌa sɨkɨ jnuꞌun Yandios (Mt. 15.1‑20)<pb/>


text:
Ɨɨn kɨvɨ ni katuꞌva chaa fariseo jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun Israel, ja vekoyo da ichi Jerusalén nuu Jesús. 


text:
Ja ni ka jini da ja ndajaꞌa ya tu ni ka nandaꞌa da ti ka yee da staa, ja tu ka siuku da jnuꞌun chaa un naa da. Chi chaa fariseo jiin chaa Israel ka siin da jiin jnuꞌun janaꞌan, ja nɨnɨ ka nandaꞌa da tɨjnɨ jinu ti sa kaji da staa, suni nu ni ka jaꞌan da yaꞌu. Chi ka ndoꞌo ini da ja nu na saꞌa da siaꞌan, ti ka kendo vaꞌa da nuu Yandios. Suni siaꞌan ka saꞌa da jiin taka ndajniñu, ka nakacha da taza, koꞌo, tɨndoꞌo, kɨsɨ, suni jito da. Ti nu ni ka jini da ja ndajaꞌa Jesús tu ka siuku da jiin jnuꞌun un, ti ni ka kachi da jiin Jesús: ―¿Ndoo tu ka nandaꞌa ndajaꞌa ra nava iyo jnuꞌun janaꞌan? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Jandaa ni chaa profeta Isaías na janaꞌan, ja jiin jnuꞌun ra un ka stuu ra maa ra ja tu ka chiñuꞌun ra jnuꞌun Yandios, na ni kachi da:<pb/>Ko yɨvɨ jaꞌa, so jiin yuꞌu i ka chiñuꞌun i ruꞌu, ko añu i, chi jika kuu ini i jito i ruꞌu.<pb/> 


text:
Ti so ka xndaꞌu i ja ka kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, chi ka siin i jiin jnuꞌun maa i.<pb/>Ti ka kaꞌan i ja ɨɨn ni kuu jiin jnuꞌun Yandios. Ni kachi Yandios ja ni chaa Isaías. 


text:
<pb/>Suni siaꞌan ka kuu ra, chi roꞌo ni ka xndoo ra ley Yandios ja siin ra jiin jnuꞌun ka ndoꞌo ini maa ra naa ra, ja niꞌin ini ra naa ra. Chi ka xndoñaꞌan ra jiin jnuꞌun un, ti ka chaa xio ra ley Yandios. 


text:
Ja yukan ni kachi Moisés: “Kuandatu nuu tata ra nuu nana ra”, ti “Nu nau ja na kaꞌan ndevaꞌa nuu tata nuu nana, ti vaꞌa ga na kuū”, kachi da. 


text:
Ko roꞌo naa ra, ka kaꞌan ra ja tu kuu chindee ra tata ra nana ra. Chi ka kaꞌan ra: “Ni jito na niꞌin ni kuu, ko vijna tukaa, chi taka ja ñavaꞌa na ja ni soko na nuu Yandios.” 


text:
Yukan kuu ja ka siuku ra savaꞌni ga jnuꞌun ka jajnaꞌan ini maa ra, undi ja ka kuñaꞌnu ga ra ja kuu maa jniñu taꞌu Yandios ―ni kachi Jesús. Tu naa kuachi ndeyu yaji yo 


text:
Nchakuachi ɨɨn chaa, ko ansu jiin ja kɨvɨ yuꞌu da, chi suꞌva jiin ja kaña yuꞌu da ja kaꞌan da un. Yukan kuu ja saꞌa ja nchakuachi da ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ni xndoo ya yɨvɨ kuaꞌa un, ti ni ndɨvɨ ya ini veꞌe. Ti ndajaꞌa ya ni ka jikajnuꞌun da nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ni kaꞌan ya nuu yɨvɨ un. 


text:
Ti ni kachi Jesús: ―¿Vanu ɨɨn ni kanda ra jiin yɨvɨ un naa i, ja tu ni ka chaku ini ra jnuꞌun kaꞌan ri nusa? Ni ɨɨn yɨvɨ tu nchakuachi i nuu savaꞌni ga ndeyu yaji i. 


text:
Chi ja yaji i tu kɨvɨ ini añu i ja ndoꞌo ndevaꞌa ini i, chi kuaꞌan chii jitɨ i ―kachi ya. Siaꞌan ni kachi ndaa Jesús ja iyo ndoo taka nuu ndeyu yaji yo. 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Nchakuachi ɨɨn chaa ndoꞌo ndevaꞌa ini añu da ti saꞌa ndevaꞌa da, chi taka jnuꞌun ndevaꞌa un kaña undi ini añu da. Yukan saꞌa ja ka ndoꞌo ndevaꞌa ini yɨvɨ, ti tu kuu naꞌiin ini i jiin. Kuni sakuiꞌna i, jiꞌyo i kaꞌni i ndɨyɨ, 


text:
kuni kuisonchaa i ndajniñu ñanijnaꞌan i kuasun ini i, jaꞌa ini i, xndoñaꞌan i, saꞌa i jniñu ja chakuachi i ɨnga yɨvɨ, ndoꞌo vixi ini i, tu kaꞌan yɨñuꞌun i, jika i sɨkɨ vicio, chaa un ka xndaꞌu da ñasɨꞌɨ ja ka yɨsɨkɨnchaa jnaꞌan da, ti ndoꞌo kueꞌe ini da sɨkɨ savaꞌni ga yɨvɨ ja jiꞌyo da kusu da jiin. 


text:
Ti taka yukan vaji undi ini añu da, ti saꞌa ja nchakuachi xaan da jiin ―kachi ya. Ɨɨn ñaꞌan Sirofenicia kandaꞌu ña jiin Jesús (Mt. 15.21‑28) 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan Jesús undi ñuu Tiro jiin Sidón. Ni niꞌin ya ɨɨn veꞌe ni kendo ya. Ti tu kuni ya ja kuni yɨvɨ nuu kancha ya yukan, ko tu ni kuu kɨsaꞌyɨ ya. 


text:
Ti ñuu un iyo ɨɨn ñaꞌan lulu ja jnaꞌan tachi xaan. Ti nu ni jinisoꞌo nana ña jnuꞌun Jesús, ni jaꞌan ña nuu kancha ya ti ni jakunjitɨ ña nuu ya. 


text:
Ti ansu ñaꞌan ñuu Israel kuu ña, chi ñaꞌan ñuu Sirofenicia kuu ña, chi yukan ni kaku ña. Ti jikantaꞌu ña nuu Jesús ja na kenchaa ya tachi xaan jnaꞌan ɨɨn seꞌe sɨꞌɨ ña. 


text:
Ko ni kachi Jesús jiin ña: ―Sia, xnakan na saꞌa ri jniñu nuu chaa ñuu ri, ti sa na saꞌa ri jniñu kuni ra. Chi tu kuu ja kuisonchaa yo staa yuꞌu suchi kuachi nu ka yee i, ti kuaꞌa yo nuu ina un ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ñaꞌan un ni kachi ña: ―Jandaa kaꞌan ni Jitoꞌyo, ko ina un chi kaꞌiin tɨ chii mesa, ti nastutu tɨ staa nukoyo yuꞌu suchi kuachi un ―kachi ña. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ni kachi ndaa ra chi ni kandixia ra ruꞌu. Vijna ti kuanoꞌon veꞌe ra, chi tachi xaan un ja ni kenchaa nuu sesɨꞌɨ ra ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti kuanoꞌon ña. Ni najaa ña ti ni ndeꞌe ña ja ndetatu sesɨꞌɨ ña un nukoo nuu jito, ti ja ni nduvaꞌa. Ni saꞌa Jesús tajna tɨjnɨ nuu yɨvɨ ka kuꞌu 


text:
<pb/>Jaku ni kɨvɨ ti ni kee ya ñuu Tiro, ti kuaꞌan ya. Ni yaꞌa ya ichi ñuu Sidón jiin ñuu Decápolis ti ni najaa ya undi yuꞌu lago Galilea. 


text:
Yɨvɨ ñuu Decápolis un, ni ka kinchaka ɨɨn chaa soꞌó, ti ni ka jikantaꞌu da nuu Jesús ja na chuxndee ya ndaꞌa ya sɨkɨ chaa un ti na nduvaꞌa da. 


text:
Ti Jesús ni kana ya chaa soꞌó un. Ti ni chundee ya xini ndaꞌa ya ini soꞌo da. Ni tɨvɨ sɨꞌɨ ya xini ndaꞌa ya. Ti ni kueꞌe ya yaá da. 


text:
Ni ndakoto ya ichi andɨvɨ, ti ni jakan ini ya ja kukuiꞌya ini ya, ti ni kachi ya: ―Efata (ja kuni kaꞌan: Nuña) ―kachi ya. 


text:
Ti ni kachi Jesús jiin yɨvɨ un ja tu kani kuɨtɨ i jnuꞌun ja ni saꞌa ya jniñu ñaꞌnu un. Ko vasu siaꞌan ni kachi ya, ko viꞌga ni ka jani yɨvɨ un jnuꞌun. 


text:
Ti taka yɨvɨ ni ka jinisoꞌo un, ni ka naa ini i, ti ni ka kachi i: ―Taka jniñu saꞌa da iyo vaꞌa. Chi nduvaꞌa chaa soꞌó jiin chaa ñɨꞌɨn un saꞌa da ―kachi naa. Ni skaji Jesús viꞌi ga kuun mil yɨvɨ (Mt. 15.32‑39)<pb/>


text:
Kɨvɨ un ni ka taka tuku kuaꞌa xaan yɨvɨ nuu ya, ko tu ka ndiso i staa kaji i. Yukan ti ni kachi ya jiin ndajaꞌa ya: 


text:
<pb/>―Kundaꞌu ini ri yɨvɨ kuaꞌa jaꞌa, chi ja ni kuu uni kɨvɨ kaꞌiin yɨvɨ jaꞌa jiin ri, ti tukaa ndoo kaji yɨ. 


text:
Nu na nataji ri yɨvɨ jaꞌa nukoyo ndicha i, ti va kuita i sava ichi un, chi iyo yɨvɨ vekoyo jika ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi ndajaꞌa ya un: ―¿Nanu kii ja kuaꞌa yo nuu yɨvɨ jaꞌa, ti jaꞌa tu kanchuku ni ɨɨn yɨvɨ? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni jikajnuꞌun ya da: ―¿Nasa ga staa stila kandiso ra nusa? Ti ni ka kachi da: ―Kandiso na uxia staa stila ―kachi da. 


text:
<pb/>Nusa, ti kaꞌan jiin yɨvɨ na nukoo i naa i ―kachi ya jiin da. Ti ni kiꞌin ya ndɨ uxia staa stila un, ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios, ni sakuachi ya, ti ni jaꞌa ya nuu ndajaꞌa ya un, ja na tejnaꞌan da naa da nuu yɨvɨ naa i. 


text:
Suni iyo jaku ga chāká kuachi. Ni kiꞌin ya ti ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios ja kuu chāká un. Ti suni ni jaꞌa ya nuu ndajaꞌa ya ja na tejnaꞌan da nuu yɨvɨ un. 


text:
Kɨvɨ un ni ka iyo kuun mil yɨvɨ, ti tendɨꞌɨ i ni ka yee i nava kuu ini maa i. Ti ni kendoso uxia ga chika naꞌnu staa stila ja ni ka nastutu ndajaꞌa ya. Yukan na ti ni nataji ya, ti kuan nukoyo i. 


text:
Ni ndɨvɨ ya ini barco jiin ndajaꞌa ya, ti kuaꞌan ya ichi ñuu Dalmanuta. Kaꞌan chaa fariseo jiin Jesús ja na saꞌa ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu (Mt. 12.38‑40; 16.1‑4; Lc. 11.29‑30; 12.54‑56) 


text:
<pb/>Nu ni jaa barco un, ti ni ka chakoyo chaa fariseo ni ka jandeꞌe da Jesús, ti ni ka kejaꞌa ka xndichi da ya, ja kuni kotonchaa da ya. Ni ka kaꞌan da jiin ya ja na saꞌa ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu, nava na kuni ndaa da ja maa Yandios ni taji Jesús. 


text:
Uꞌu ni jitu ini ya, ti ni kachi ya: ―¿Ndoo ka jani ini ra ja saꞌa ri jniñu ñaꞌnu nuu ra naa ra, ti sa kandixia ra ja Yandios ni taji ruꞌu nusa? Ko nuu ra naa ra tu saꞌa ri ni ɨɨn jniñu ñaꞌnu ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ni xndoo ya da naa da, ti ni ndɨvɨ ya nuu barco jiin ndajaꞌa ya. Ti kuaꞌan ya ɨnga yuꞌu lago un. Xndaku Jesús ja kotonchaa ndaꞌa ya jiin jnuꞌun ka kaꞌan chaa fariseo jiin jnuꞌun rey Herodes (Mt. 16.5‑12) 


text:
<pb/>Ni ka naa ini ndajaꞌa ya ja kundaꞌa da staa stila, chi ɨɨn ni ga staa stila ka yɨndaꞌa da. Ti nu kuankoyo da nuu barco un, ti ni kachi Jesús: 


text:
<pb/>―Koto ra naa ra jiin jnuꞌun ka kaꞌan chaa fariseo jiin jnuꞌun kaꞌan rey Herodes, chi yachi kuan kuichanuu jnuꞌun un nuu nɨ ñuu, nanu yachi keniꞌno levadura chii yujña kuu staa stila ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ndajaꞌa ya ni ka kejaꞌa ka ndajnuꞌun da naa da ndoo ni kaꞌan ya siaꞌan: ―¿Xi ja tu ka yɨndaꞌa yo staa stila kuu ja kaꞌan ya siaꞌan nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ni jini Jesús ja tu ni ka chaku ini da sɨkɨ jnuꞌun kaꞌan ya, ti ni kachi ya jiin da: ―¿Ndoo ka kaꞌan ra ja tu ka ndiso ra staa stila? Tu ni ka chaku ini ra nusa. Xaan ga ndava ini ra ja tu ka chaku ini ra. 


text:
¿Ka ndeꞌe ra jiin nduchi ra taka jniñu saꞌa ri, ti ka ñusoꞌo ra taka jnuꞌun kaꞌan ri, ti tu jaꞌi chaku ini ra nu? 


text:
¿Tu ka naꞌan ra kɨvɨ na ni tejnaꞌan ri uꞌun staa stila nuu uꞌun mil yɨvɨ un naa i nusa? ¿Ti nasa staa stila ni ka nastutu ra ja ni kendoso nusa? ―kachi ya. ―Ni ka nastutu na uxi uu chika staa stila ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>―Ti suni na ni tejnaꞌan ri uxia staa stila nuu kuun mil yɨvɨ un, ¿nasa chika naꞌnu ni ka nastutu ra un nusa? ―kachi ya. ―Uxia chika naꞌnu ni ka nastutu na ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Nu ni jaa ya ñuu Betsaida, sava yɨvɨ ni ka yɨndaꞌa ɨɨn chaa kuáá nuu Jesús. Ti ni ka kaꞌan da jiin ya ja na saꞌa ya tajna chaa kuáá un. 


text:
Ni jnɨɨ ya ndaꞌa chaa un, ti kuaꞌan ya jiin da yuꞌu ñuu un. Ti yukan ni jaka ya tɨꞌlɨ tɨsɨꞌɨ ya nduchi da. Ni chuxndee ya ndaꞌa ya sɨkɨ da, ti ni jikajnuꞌun ya da: ―¿Ja kuu ndeꞌe ra tɨꞌlɨ, xi tuu nu? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti chaa un ni ndeꞌe da, ti ni kachi da: ―Jini na yɨvɨ, ko na kanda yujnu kanda ti ka jika kuankoyo ―kachi da. 


text:
Ti ni kachi ya jiin da: ―Kuanoꞌon veꞌe ra, ko tukaa kiꞌin ra ichi ñuu. Ti koto kani ra jnuꞌun nuu ni ɨɨn yɨvɨ un ―kachi ya. Kachi ndaa Pedro ja Jesús kuu Cristo (Mt. 16.13‑20; Lc. 9.18‑21) 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan Jesús jiin ndajaꞌa ya ñuu Cesarea, ɨɨn ndañuu Filipo. Ti ichi kuankoyo da ni jikajnuꞌun ya nuu da naa da: ―¿Ndoo ka ndoꞌo ini yɨvɨ ja naa chaa kuu ri? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi da: ―Ka kaꞌan i ja kuu ni Juan, chaa ni skuanducha. Sava i ka kaꞌan ja kuu ni Elías, chaa ni kaꞌan jnuꞌun Yandios undi na janaꞌan. Ti sava ga i ka kaꞌan ja kuu ni ɨnga profeta na janaꞌan―kachi da naa da. 


text:
<pb/>―Ti maa ra, ¿nasa ka ndoꞌo ini ra nusa? ―kachi ya. Ti ni kachi Pedro: ―Maa ni kuu Cristo, ja ni taji Yandios ja ndiso jniñu ñaꞌnu ―kachi da jiin ya. 


text:
<pb/>―Maa ri kuu, ko koto kani ra jnuꞌun naa ra nuu ni ɨɨn yɨvɨ ―kachi ya. Kaꞌan Jesús ja kaꞌni yɨvɨ ya ko nandoto ya (Mt. 16.21‑28; Lc. 9.22‑27) 


text:
<pb/>Yukan ni kachi ya jiin ndajaꞌa ya: ―Ruꞌu ja kuu ri maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, koo ndoꞌo koo nene ri. Chi taka chaa ka kuñaꞌanu nación Israel, jiin taka sutu kuñaꞌnu, jiin suni chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un, tu kuajnuꞌun da ruꞌu. Chi kaꞌni da ruꞌu, ko nu uni kɨvɨ ti nandoto ri ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ni kachi kaji ya ja siaꞌan kondoꞌo ya. Ti Pedro ni kachi da jiin ya ja koto kuaꞌa ya jnuꞌun ja koo yukan. 


text:
Ko Jesús ni nandeokuñɨ ya nuu uu ga ndajaꞌa ya un, ti ni kaꞌan ya nuu Pedro: ―Kuxio kiꞌin ra, chi xndaku ra nanu xndaku jaꞌuꞌu. Chi so ja sakanuu ini ri kuu roꞌo, chi tu ndoꞌo ini ra ja kin siuku ri nava kuni maa Yandios, chi roꞌo ndoꞌo ini ra nava ka ndoꞌo ini yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa ―kachi ya. Nau ja kuni siin jiin jnuꞌun Yandios 


text:
<pb/>Yukan ti ni kana ya ndajaꞌa ya jiin yɨvɨ kuaꞌa un, ti ni kachi ya jiin i: ―Nu nau ja kuni siin jiin ri sɨkɨ jnuꞌun Yandios ja kaꞌan ri, ti na xndoo i taka ja ndoꞌo ini i, ti na tava ini i ja taka kɨvɨ na koo ndoꞌo koo nene vasu na kuu i ja sɨkɨ ruꞌu. 


text:
Chi yɨvɨ kandio ini ja kunchuku vaꞌa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ja tu kandixia i jnuꞌun ri, ti xnaa i maa i. Ko yɨvɨ na kondoꞌo koo nene i ja na kandixia i ruꞌu jiin ja kaꞌan i jnuꞌun ri, ti yɨvɨ un na kunchuku i nuu andɨvɨ ja kuu saa ni. 


text:
Jandaa na kachi ri ja tundo niꞌin yɨvɨ ja ka ndiyo ini i niꞌin yɨ taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti xnaa i maa i, ja tu kuncha i jiin Yandios nuu andɨvɨ. 


text:
Ko nu ɨɨn yɨvɨ kukanuu i ja sɨkɨ ruꞌu, ja tu kuni kaꞌan i nuu yɨvɨ ja kandixia i ruꞌu, vasu nuu yɨvɨ ka yɨsɨkɨnchaa jnuꞌun ri, nusa ti ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, suni kukanuu ri ndakuniꞌin ri sɨvɨ i kɨvɨ na nchaa ri jiin taka ángel ja ka junukuachi nuu Yandios. Chi ja kuu kɨvɨ un kundiso ri jniñu ñaꞌnu ja tatu Tata ri Yandios nuu ri naa ri. Yukan ti tu nakuni kuɨtɨ ri taka yɨvɨ ja tu ni kuni kaꞌan i ja kandixia i ruꞌu ―ni kachi Jesús.<pb/>


text:
Yukan ti ni kachi Jesús: ―Jandaa na kachi ri ja sava roꞌo ja kaꞌiin jaꞌa kuchaku ra ti kuni ra nchaa Seꞌe Yandios jiin jniñu ñaꞌnu xaan ga, ti taꞌu ya jniñu ―ni kachi ya. Ni nasama Yandios nuu Jesús (Mt. 17.1‑13; Lc. 9.28‑36) 


text:
<pb/>Nu ni kuu iñu kɨvɨ ti ni kana ya Pedro, Jacobo jiin Juan, ti kuaꞌan ya jiin da yuku sukun ga un nuu ni kuꞌiin da naa da. Ti Jesús ni nasama nuu ya. 


text:
Ti yukan ni ka jini da ja ni ka ndenda uu chaa ni ka kuu profeta na janaꞌan Elías jiin Moisés, ja ni kuu da ɨɨn chaa kuñaꞌnu ga nuu nación Israel, ka ndajnuꞌun da jiin Jesús. 


text:
Ti ni kachi Pedro: ―Maestro, vaꞌa ga na kendo yo jaꞌa. Na saꞌa na veꞌe kuii na kunchaa yo. Ɨɨn kuu maa ni, ɨnga na kuu Moisés, ti ɨnga na kuu Elías ―kachi da jiin Jesús. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kaꞌan Pedro, chi so ni ka saꞌu ini da naa da ja ka yuꞌu da, ti tu ni jini da nau kuu jnuꞌun kaꞌan da. 


text:
Yukan ni jakava ɨɨn viko nuꞌun sɨkɨ da naa da, ti nuu viko un ni ka jinisoꞌo da ɨɨn ndusu ja ni kaꞌan: ―Jaꞌa kuu Seꞌe ri ja kundaꞌu ini ri. Chunsoꞌo ti kuandatu ra naa ra jnuꞌun kaꞌan ya ―kachi. 


text:
<pb/>Nu ni ka nandeokuñɨ da xini yuku un, ti ichi ka noꞌon da ni kachi Jesús ja tu kani kuɨtɨ da jniñu naa da ndoo ni ka jini da, chi undi nu ni nandoto ya ja kuu ya maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. 


text:
Yukan ti tu ni ka jani kuɨtɨ da jnuꞌun nuu ni ɨɨn yɨvɨ, chi so ka ñuꞌun ini maa da nasa kuu ja kuū ya, ti nandoto ya. 


text:
Ni siin da kuankoyo da ti sa ni ka jikajnuꞌun da Jesús: ―¿Ndoo ka kaꞌan chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un ja xnakan ndii tuku profeta Elías, ti sa kii Cristo nusa? ―kachi da. 


text:
Ti ni kachi ya jiin da: ―Jandaa kuu ja xnakan Elías ndii tuku, ti satuꞌva da yɨvɨ jiin tendɨꞌɨ ja iyo ini ñuyɨvɨ jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan nuu tutu ii. Nu siaꞌan kuu, ¿ti ndoo kaꞌan ga nuu tutu un ja koo ndoꞌo koo nene maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ti skexiko yɨvɨ maa ya, ti koto uꞌu i nuu ya nu? 


text:
Ko na kachi ri ja Elías, chi ja ni kii da, ko ni ka saꞌa ndevaꞌa yɨvɨ nava kuu ini jiin da. Yukan ni kundaa nava yoso nuu tutu ii ja siaꞌan kuu ―kachi ya. Ni nduvaꞌa ɨɨn chaa lulu jiꞌi yɨꞌɨ (Mt. 17.14‑21; Lc. 9.37‑43) 


text:
<pb/>Yukan ti ni najaa ya nuu kaꞌiin uu ga ndajaꞌa ya, ni jini ya kaꞌiin kuaꞌa xaan yɨvɨ nuu da, ti suni kaꞌiin chaa ka xnaꞌan ley un, ti ka kaꞌan nchaa jnaꞌan chaa un jiin ndajaꞌa ya. 


text:
Nu ni ka jini yɨvɨ un ja ni najaa Jesús, so ni ka naa ini i ka ndeꞌe i nuu ya. Ti ni ka jaꞌa i corrɨ kuan kanxiaꞌu jiin ya. 


text:
<pb/>Ti ɨɨn chaa ni kachi: ―Maestro, yɨndaꞌa na ɨɨn seꞌe na nuu ni ja ndoꞌo i tachi xaan, ti undi kuu ñɨꞌɨn i saꞌa. 


text:
Nu ni ndejaꞌa kueꞌe un, undi jiyɨꞌɨ i ti jiokava i nuu ñuꞌun, ti kaña tiꞌiñu yuꞌu i. Suni kuꞌyu jnuꞌun i, ti undi kuu tɨkuku i. Ni kachi na jiin ndajaꞌa ni ja na kenchaa da tachi xaan un kiꞌin, ko tu ni kujnuni ja saꞌa da naa da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi ya jiin ndajaꞌa ya: ―Xaan niꞌin ini ra naa ra. Nasa ga kɨvɨ ti sa kandixia ra nusa. Ti ja ni kunaꞌan ja ndoꞌo nene ri jiin ra naa ra. Kuan kiꞌin chaa lulu un na kii da ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka jankiꞌin da chaa lulu un. Ni jini tachi xaan un nuu Jesús, ti luego ni, ni saꞌa ja na kuyɨꞌɨ chaa lulu un. Ni nduva i nuu ñuꞌun, ni kejaꞌa jiokava i, ti kaña tiꞌiñu yuꞌu i. 


text:
Ti ni jikajnuꞌun ya maa tata i: ―¿Nasa kuiya ni kuu ja jnaꞌan i tachi xaan jaꞌa? ―kachi ya. Ti ni kachi tata i: ―Undi lulu i. 


text:
Ti tɨjnɨ jinu kuni kaꞌni tachi xaan un yɨ. Iyo nduva i nuu ñuꞌun. Iyo kanakava i ini nducha. Ti nu kuu chindee ni saña, kundaꞌu ini ni nuu na jiin seꞌe na, ti saꞌa ni tajna i ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Koto kaꞌan ra siaꞌan, chi jandaa kuu ja saꞌa ri jniñu ñaꞌnu un nu na kandixia ra ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti tata suchi lulu un ni kaꞌan jaa da: ―¡Kandixia na, ko chindee ni saña nava na kandixia ndaa ga na! ―kachi da. 


text:
<pb/>Nu ni jini Jesús ja kuan kututu ga yɨvɨ naa i, ti ni kachi ya jiin tachi xaan un: ―Roꞌo tachi xaan, ja saꞌa ñɨꞌɨn ra, ti saꞌa soꞌo ra chaa lulu jaꞌa, kuankee ti koto xnañaꞌan ga ra nuu i ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti tachi xaan un ni kɨsɨ chaa lulu un, ni saꞌa ja na kuyɨꞌɨ tuku da, ni kanajiin, ti ni kenda kuaꞌan. Ti suchi un undi ni jiꞌi naa i katuu i. Ni ka ndoꞌo ini sava yɨvɨ un ja ja ni jiꞌi yɨ. 


text:
<pb/>Nu ni ka najaa da veꞌe, ni ka jikajnuꞌun ndajaꞌa un ya: ―¿Ndoo tu ni kuu kenchaa na tachi xaan un kiꞌin naa na? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ja keniꞌin yo ɨɨn tachi xaan siaꞌan, ti kuni ja na kakantaꞌu nɨ ini nɨ añu yo nuu Yandios. Chi tu kuu saꞌa yo nu tu kuñukuu ini yo ja maa Yandios kuu ya saꞌa jniñu un ―kachi ya. Kaꞌan tuku Jesús ja kuū ya ko nandoto ya (Mt. 17.22‑23; Lc. 9.43‑45) 


text:
<pb/>Yukan na ti kuaꞌan ya jiin ndajaꞌa ya ɨnga ichi, ni ka yaꞌa da ñuu Galilea. Ko kuankoyo xeꞌe da jiin ya, chi kuni xndaku ya ɨɨn jnuꞌun kanuu ga nɨnɨ nuu maa da naa da, ti tu kuni ya ja kuni yɨvɨ nanu kancha ya. Yukan ti ni kachi ya nuu da: ―Maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nakuaꞌa yɨvɨ maa ya nuu chaa kanda kuaꞌan kanda vaji un, ti kaꞌni da maa ya. Ko nuu uni kɨvɨ ti nandoto ya ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ko tu ni ka chaku ini ndajaꞌa ya un jnuꞌun ni kaꞌan ya, ti ni ka yuꞌu da kajnuꞌun da ya. Xnaꞌan Jesús nau kuu chaa kuñaꞌnu ga (Mt. 18.1‑5; Lc. 9.46‑48) 


text:
<pb/>Ti nu ni ka jaa da ñuu Capernaum, ni ka kɨvɨ da ɨɨn veꞌe, ti ni jikajnuꞌun ya nuu ndajaꞌa ya: ―¿Ndoo ka kaꞌan ra ichi vaji yo? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti maa da tu ni ka kaꞌan kuɨtɨ da, chi ichi un ka ndajnuꞌun da siaꞌan: ―¿Nau ɨɨn ɨɨn yo kuñaꞌnu ga nusa? ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni nukoo Jesús, ni kana ya ndɨ uxi uu ndajaꞌa un, ti ni kachi ya: ―Nu nau ja kuni kunúú, ti kuni kuñaꞌnu, vaꞌa ga na kendo sandɨꞌɨ ni ga, ti na kunukuachi nuu uu ga da un ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni jnɨɨ ya ɨɨn suchi lulu, ti ni jununchaa ya i, ti ni kachi ya jiin ndajaꞌa ya: ―Jiin jniñu ndiso ri na kachi ri ja nu na kundaꞌu ini ra ɨɨn suchi lulu siaꞌan, ti ja ni kuu ra ɨɨn yɨvɨ ni jantaꞌu ruꞌu. Ti ja jantaꞌu ra ruꞌu, ansu nɨnɨ ruꞌu jantaꞌu ra, chi suni jantaꞌu ra Yandios, ya ni taji ruꞌu vaji ri ―kachi ya. Jesús kaꞌan ya jiin ndajaꞌa ya ja na kuantaꞌu da yɨvɨ saꞌa jniñu ñaꞌnu jiin sɨvɨ ya (Lc. 9.49‑50; Mt. 10.42) 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Juan: ―Maestro, ni ka jini na ɨɨn chaa ja jiin sɨvɨ ni keniꞌin da tachi xaan ka jnaꞌan sava yɨvɨ. Ti ni ka kachi na jiin da ja tu saꞌa da jniñu un, chi tu yaku da jiin yo ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Tu kaꞌan ra nuu da niku, chi chaa ndaku niꞌin sɨvɨ ri ja saꞌa da ɨɨn jniñu ñaꞌnu nanu saꞌa ri kaꞌan vaꞌa da ti tu kaꞌan da sɨkɨ ri. 


text:
Jandaa kuu ja ɨɨn yɨvɨ na kuaꞌa ɨɨn vasu nducha koꞌo ra ja sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo, ti jandaa kuɨtɨ kuu ja iyo taꞌu i ―kachi ya. Kachi Jesús ja koo yo nundoꞌo nu na saꞌa yo kuachi (Mt. 18.6‑9; 5.13; Lc. 17.1‑2; 14.34‑35) 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan kundatu ɨɨn chaa nu na xndaꞌu da ɨɨn suchi lulu, ti siaꞌan tukaa kandixia i ruꞌu. Iyo vaꞌa ga nu na kundikun sukun da jiin ɨɨn yoso molino, ti na kiꞌin da chii nducha mar. 


text:
Chi nu nau yɨvɨ kaña ini ja kuni saꞌa i ɨɨn kuachi jiin ndaꞌa i, ti yachi na nakani ini i ja tu vaꞌa. Na saꞌa i nanu ja, ja ni kenchaa ndaꞌa i un kuaꞌan. Chi vaꞌa ga na koo ɨɨn ni ndaꞌa i, ti kunukuachi i nuu Yandios ansu ja koo ndɨ nduu ndaꞌa i, ti kiꞌin i nuu infiernu. 


text:
Xi nu nau yɨvɨ kaña ini i ja kuni kunchakuachi i jiin sɨꞌɨn i, ti na nakani yachi ini ja tu vaꞌa. Ti na saꞌa i nanu ja, ja ni kenchaa sɨꞌɨn i un kuaꞌan. Ti vaꞌa ga na koo kuꞌlu i najaa i nuu Yandios, ti ansu ja jiin ndɨnduu sɨꞌɨn i kiꞌin yɨ nuu infiernu. 


text:
Ti nu nduchi i saꞌa ja na saꞌa i kuachi, ti yachi na nakani ini i ja tu vaꞌa. Ti na saꞌa i nanu ja, ja ni tava i kuaꞌan. Chi vaꞌa ga na najaa i nuu Yandios jiin ɨɨn ni nduchi i ti ansu ja kiꞌin yɨ jiin ndɨnduu nduchi i nuu infiernu. 


text:
<pb/>Ko ja kuu maa ra naa ra, kuu nanu ja ni ka kɨvɨ ra nuu ñuꞌun, chi ja kondoꞌo koo nene ra, kuu nanu ja soko ra maa ra jiin nundoꞌo kondoꞌo ra un. Chi nanu ni ka chiꞌi ra ñɨɨ ja na sandoo ja ni soko ra nuu Yandios, nava ni kachi ley Moisés, ti siaꞌan sandoo Yandios roꞌo naa ra jiin nundoꞌo un, nava na kunukuachi vaꞌa ra nuu ya. 


text:
<pb/>Saꞌa yo nanu ja ka kuu ra nanu ñɨɨ, chi nu ni naa xiko, tukaa kuajniñu yo ja kuu nuu ndeyu. Suni siaꞌan kuni ri jiin ra naa ra ja na kukutu ini ra jiin jnuꞌun xndaku ri, ti siaꞌan na kukuee kunchuku ra naa ra ―kachi Jesús. Xndaku Jesús sɨkɨ chaa ka xndoo ñasɨꞌɨ (Mt. 19.1‑12; Lc. 16.18)<pb/>


text:
Yukan ni kee ya ñuu Capernaum, ti kuaꞌan ya ichi ñuu Judea undi ɨnga yuꞌu yucha Jordán. Ti ni ka kututu yɨvɨ nuu ya. Ti ni kejaꞌa tuku ya xndaku ya nuu yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Ti yukan ni ka jakoyo tɨjnɨ chaa fariseo ja ka kuni xndichi da ya, ti ni ka jikajnuꞌun da: ―¿Iyo vaꞌa ja xndoo ɨɨn chaa ñasɨꞌɨ da nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni ka kachi da: ―Kachi ley Moisés ja ɨɨn chaa kuu xndoo da ñasɨꞌɨ da, nu na kuaꞌa da ɨɨn tutu nuu ña, ti kuu kendo ña ―kachi da. 


text:
Ko undi na ni nukoo ñuyɨvɨ, ni saꞌa Yandios taka ndajniñu iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ni saꞌa ya ɨɨn chaa jiin ɨɨn ñasɨꞌɨ. 


text:
Yukan kuu ja nu ni nandaꞌa ɨɨn chaa jiin ɨɨn ñasɨꞌɨ, ti ndɨnduu da ni ka nduu da ɨɨn ni ga jiin ñasɨꞌɨ da. Tukaa ka kuu sɨɨn sɨɨn yɨvɨ, chi ɨɨn ni ga ni ka kuu da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ndajaꞌa ya, nu ni ka na jaa da veꞌe jiin Jesús, ti ni ka jikajnuꞌun da ya nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ni kaꞌan ya jiin yɨvɨ un, 


text:
ti sa ni kachi ya: ―Nu ɨɨn chaa na xndoo da ñasɨꞌɨ da, ti nandaꞌa da jiin ɨnga ña, ti yɨsɨkɨnchaa da ñasɨꞌɨ da undi nuu ja siaꞌan. 


text:
Suni siaꞌan kuu jiin ɨɨn ñasɨꞌɨ nu na xndoo ña yɨɨ ña undi nuu ―kachi ya. Jikantaꞌu Jesús ja kuu suchi kuachi (Mt. 19.13‑15; Lc. 18.15‑17) 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka chakoyo yɨvɨ nuu ya jiin suchi kuachi ja na jnɨɨ ya i. Ko ni ka jini ndajaꞌa ya ja siaꞌan ka kuni yɨvɨ un, ti tu ni ka jaꞌa da jnuꞌun ja tuꞌva yɨvɨ un nuu ya. 


text:
Ti nu ni jini Jesús ja ka nduxaan da nuu yɨvɨ un, ni kuɨtɨ ini ya, ti ni kachi ya jiin da: ―Sia, na kikoyo i nuu ri, ti tu kasɨ ra ichi i naa ra. Chi yɨvɨ ja tu vixi ini, ti ndeꞌe ini i nanu suchi kuachi siaꞌan, kuu kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i. 


text:
Chi na kachi ndaa ri ja tu yɨɨ kuantaꞌu ɨɨn suchi lulu jnuꞌun Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i, chi ti kuniꞌin ga ini i, ti ansu ɨɨn yɨvɨ ñaꞌnu ja, ja ni kuniꞌin ini, chi tu jantaꞌu i ja kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kiꞌin ya ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn suchi kuachi un, ni jununchaa ya i, ni chuxndee ya ndaꞌa ya sɨkɨ i, ti ni jikantaꞌu ya nuu Yandios ja na koto ya i. Ɨɨn chaa riko jikajnuꞌun da Jesús (Mt. 19.16‑30; Lc. 18.18‑30) 


text:
<pb/>Yukan ni siin ya ichi kuaꞌan ya, ti jinu xaan ɨɨn chaa ni chaa nuu ya. Ni jakunjitɨ da, ti ni kachi da: ―Chaa vaꞌa kuu ni maestro. Ti kachi ni, ¿naa jniñu vaꞌa saꞌa na, ti na ni taꞌu na nuu Yandios, ti kuncha na nuu andɨvɨ ja kuu saa ni? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ndoo kaꞌan ra ja chaa vaꞌa kuu ri, ti tu iyo ni ɨɨn chaa vaꞌa, chi maa ɨɨn ni Yandios. 


text:
Jini ra ja tu kusɨkɨnchaa ra ñasɨꞌɨ, tu sakuiꞌna ra, tu kaꞌan ra sɨkɨ yɨvɨ, tu xndoñaꞌan ra, kuandatu nuu tata ra nuu nana ra, kachi ley ya ―kachi Jesús. 


text:
<pb/>Ko ni ndeꞌe vaꞌa Jesús nuu da, ni kundaꞌau ini ya, ti ni kachi ya: ―Ɨɨn ni ga jniñu kumani ja saꞌa ra. Kuaꞌan ti xiko ndɨꞌɨ ra taka ja ñavaꞌa ra, ti tejnaꞌan xuꞌun un nuu yɨvɨ ndaꞌu. Siaꞌan ti sa kuñavaꞌa ra yaji nuu andɨvɨ. Nu ni ndɨꞌɨ ni saꞌa ra un, yukan ti ñaꞌan na choꞌo ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ko nu ni jinisoꞌo da ja siaꞌan ni kaꞌan Jesús, ni ndɨꞌɨ ini da, ti ni kukuiꞌya xaan ini da ti kuaꞌan da, chi vanuxia riko xaan da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ndeꞌe vindaa ya nuu ndajaꞌa ya, ti ni kachi ya: ―Xaan ga yɨɨ ja kɨvɨ ɨɨn chaa riko ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu da ―kachi ya. 


text:
<pb/>So ni ka naa ini ndajaꞌa ya ja siaꞌan ni kaꞌan ya. Ko ni kachi tuku ya: ―Hijo naa ra, xaan ga yɨɨ ja kɨvɨ ɨɨn chaa riko ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu da, chi ñukuu ga ini da taka ja ñavaꞌa da. 


text:
Yachi ga kɨvɨ ɨɨn camellu yau ɨɨn yɨkɨ tɨkuɨ, ansu ja na kɨvɨ ɨɨn chaa riko ndaꞌa Yandios ti taꞌu ya jniñu nuu da ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ko maa ndajaꞌa ya, viꞌga ni ka naa ini da, ti ka ndajnuꞌun da: ―¿Nau kuu chaa nanitaꞌu nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ni ndeꞌe ya nuu da naa da, ti ni kachi ya: ―Ja kuu yɨvɨ, tu kuu kuɨtɨ saꞌa i, ko Yandios chi taka ni kuu saꞌa ya, ti tu iyo ni ɨɨn ja kendo siaꞌan ni ja tu kuu saꞌa ya ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Pedro jiin ya: ―Ndeꞌe ni, saña naa na, ni ka xndoo na taka ja ka ñavaꞌa na, ti vekoyo na jiin ni ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya: ―Jandaa ndixia kuu ja na kachi ri nasa kuu jiin yɨvɨ ja kuni kɨvɨ i ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i, vasu na xndoo i veꞌe i, kuaꞌa i, ñani i, tata i, nana i, ñasɨꞌɨi jiin seꞌe i jiin ñuꞌun i. Ja siaꞌan ti suꞌva na niꞌin yɨ viꞌga ja kuu taka ja ni ka xndoo i un. Chi koto uꞌu yɨvɨ maa i, ko nuu kuncha i andɨvɨ, tukaa kuu kuɨtɨ i. 


text:
Ko na jaa kɨvɨ ja xndichi Yandios nuu taka i, ti chaa ka ndoꞌo ini ja ka kuñaꞌnu da vijna, nduu da sandɨꞌɨ ni ga. Ti chaa ka kuu sandɨꞌɨ ni ga vijna, nduu ñaꞌnu ga da ja kuu kɨvɨ un ―kachi ya. Kaꞌan tuku Jesús ja kuū ya (Mt. 20.17‑19; Lc. 18.31‑34) 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka kaa da ichi ñuu Jerusalén kuankoyo da. Yoxnuu Jesús, ti ka jindandikun ndɨ uxi uu ndajaꞌa un, ko so ka naa ini da kuankoyo da ti ka yuꞌu da, chi kuaꞌan ya ichi nuu ka jito uꞌu yɨvɨ ya. Suni kuankoyo ga yɨvɨ ka skuaꞌa jiin ya, ko suni ka yuꞌu i. Yukan ni kana sɨɨn ya ndɨ uxi uu ndajaꞌa ya un, ti ni kachi ya taka nundoꞌo ja kii sɨkɨ ya. 


text:
Ti kachi ya: ―Ja ka jini ra ja ni ka kaa yo vekoyo yo ichi ñuu Jerusalén. Ti yukan nakuaꞌa yɨvɨ maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ nuu taka sutu Israel ka kuñaꞌnu, jiin nuu chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun kaꞌnu Israel. Ti chakuachi da ya, ti nakuaꞌa da ya nuu yɨvɨ ɨnga nación. 


text:
Ti chaa un kusɨkɨnchaa da maa ya, tɨvɨ sɨꞌɨ da nuu ya, kuaꞌa da tau ya, ti kaꞌni da ya. Ko nu uni kɨvɨ, ti nandoto tuku ya maꞌñu ndɨyɨ un ―kachi ya. Jacobo jiin Juan ka jikan da ɨɨn taꞌu nuu Jesús (Mt. 20.20‑28) 


text:
<pb/>Yukan na ti Jacobo jiin Juan, seꞌe yɨɨ Zebedeo, ni ka tuꞌva da nuu Jesús ti ni ka kachi da: ―Maestro, ka kuni na ja kuaꞌa ni ja ka jikan va ―ka kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi da: ―Ka kuni na ja na nukoo na jiin ni kɨvɨ na nduñaꞌnu xaan ni, ja taꞌu ni jniñu nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, ɨɨn na ndaꞌa kuaꞌa ni, ti ɨnga na ichi ndaꞌa sajni ni ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya: ―Ko roꞌo, tu jini ra ndoo ka jikan ra, ¿xi kundee ra koo ndoꞌo koo nene ra jiin ri taka nundoꞌo kii sɨkɨ ri, ti tava ini ra koto ra nundoꞌo un, vasu na kuū ra naa ra nu? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni ka kachi da: ―Tava ini na ja kondoꞌo na jiin ni ―ni ka kachi da. Ti ni kachi tuku ya: ―Jandaa ndixia kuu ja ka tava ini ra kondoꞌo ra jiin ri, ti koto ra nundoꞌo un vasu na kuu ra. 


text:
Ko ja nukoo ɨɨn ra ichi ndaꞌa kuaꞌa ri ti ɨnga ra ichi ndaꞌa sajni, tu kachi ri, chi yukan ja ka iyo tuꞌva ja kunchuku nu nau ja na kachi maa Yandios ja kuncha jiin ri ―kachi ya. 


text:
Ko ni kana Jesús tendɨꞌɨ da, ti ni kachi ya: ―Ka jini ra ja chaa kuñaꞌnu nuu ɨɨn nación, ti maa da xiin, chi kuñaꞌnu ga da, ti taka chaa ka kuñaꞌnu jiin da, taꞌu da jinñu nuu. 


text:
Ko ansu siaꞌan kuu jiin ra naa ra. Chi suꞌva, nu nau roꞌo ka kuni kuñaꞌnu ga nuu uu ga chaa jaꞌa, ti suꞌva na kuanukuachi da nuu ra naa ra. Chi savaꞌni ga ja na kuni kuñaꞌnu, ti suꞌva nduu nanu ɨɨn muzu. 


text:
Chi maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, ni chaa ya, ko ansu ja kunukuachi yɨvɨ nuu ya, chi suꞌva ja na kunukuachi ya nuu yɨvɨ. Ti nakuaꞌa da maa ya ja na chunaa ya nuu kuachi yɨvɨ naa i, nava na nanitaꞌu i ―kachi ya. (Mt. 20.29‑34; Lc. 18.35‑43) 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka jaa da ñuu Jericó. Ko ni siin ya kuaꞌan ya jiin ndajaꞌa ya, ti kuaꞌa yɨvɨ kuankoyo. Ko nu ni kenda ya yuꞌu ñuu un, yukan nukoo ɨɨn chaa kuaa nani Bartimeo, kuu da seꞌe yɨɨ ɨɨn chaa nani Timeo, ti yukan jikan da xuꞌun. 


text:
Ti nu ni jinisoꞌo da ja Jesús, chaa ñuu Nazaret, kuu ya vaji un, ni kanakoꞌo da: ―¡Niꞌin Jesús! ¡Maa ni taꞌu jniñu nanu ni saꞌa rey yo David na janaꞌan, kundaꞌu ini ni saña! ―kachi da. 


text:
<pb/>Tɨjnɨ yɨvɨ ni ka nduxaan nuu da ja na kasɨ yuꞌu da, ko maa da viꞌga ni kanakoꞌo da: ―¡Niꞌin Jesús! ¡Maa ni kuu ja taꞌu jniñu nanu ni saꞌa rey yo David na janaꞌan, kundaꞌu ini ni saña! ―kachi tuku da. 


text:
<pb/>Yukan ni jakuɨñɨ Jesús, ti ni kachi ya: ―Kana da na kii da ―kachi ya. Ni ka kana da chaa un, ti ni ka kachi da jiin da: ―Koto ndɨꞌɨ ini ra. Ndokuɨñɨ, ñaꞌan na choꞌo, chi kana ya roꞌo ―kachi da jiin chaa kuaa un. 


text:
<pb/>Ti Jesús ni jikajnuꞌun ya maa da: ―¿Ndoo kuni ra ja saꞌa ri jiin ra nusa? ―kachi ya. ―Maestro, kuni na ja na ndundijin nduchi na ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Kuanoꞌon, ja ni nduvaꞌa ra, chi ni kandixia ra jniñu saꞌa ri ―kachi ya. Ti hora ni, ni ndundijin nduchi chaa kuaa un, ti ni nandikun da Jesús, ti kuaꞌan da jiin ya. Kɨvɨ Jesús ñuu Jerusalén (Mt. 21.1‑11; Lc. 19.28‑40; Jn. 12.12‑19)<pb/>


text:
Ti yukan ni taji ya uu ndajaꞌa ya, ti ni kachi ya: ―Kuankoyo ñuu kande ndijin un. Ti yuꞌu ñuu un ndiku ɨɨn burru, ja ti koso ga yɨvɨ tɨ. Ndaji tɨ ti kii ra jiin tɨ. 


text:
Ti nu nau chaa jikajnuꞌun ndoo ka ndaji ra tɨ, ti kachi jiin da “Maa Jitoꞌyo nandɨꞌɨ da tɨ”, kachi ra ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti kuankoyo nduu ndajaꞌa ya un, ti ni ka naniꞌin ndixia da burru un ndikun tɨ yuꞌu ichi un, yajni ɨɨn veꞌe. Ti ni ka kejaꞌa ka ndaji da tɨ. 


text:
<pb/>Ti maa da ni ka kachi da nava ni kachi Jesús jiin da, ti sa ni ka jaꞌa chaa un jnuꞌun kuankoyo da jiin burru un. 


text:
<pb/>Ni ka nandeokuñɨ da jiin burru un nuu ya. Ni ka chuku da tɨkachi da sɨkɨ tɨ, ti ni kaa Jesús sɨkɨ tɨ, ti ni ka siin da ichi kuankoyo da. 


text:
Kuaꞌa xaan yɨvɨ ni ka chuku i tɨkachi i ini ichi un nuu kuan yaꞌa ya. Ti sava ga yɨvɨ un ka jaꞌnu i ndayuku ti ka chuku i ini ichi un. 


text:
Ti yɨvɨ ka yoxnuu nuu Jesús jiin yɨvɨ ka jindandikun ichi jata ya, ni ka kejaꞌa ka kuvaa i, ka kanajaa i Yandios: ―Na kutaꞌu yo nuu Yandios, ja ni taji ya ɨɨn chaa kuñaꞌnu xaan vaji, nakuaꞌa ya ja vaꞌa da. 


text:
Vaji da ja na taꞌu da jniñu siaꞌan nanu ni taꞌu tata yo rey David na janaꞌan. ¡Na kanajaa ndajaꞌa ya undi andɨvɨ un ja na kuñaꞌnu chaa jaꞌa! ¡Siaꞌan na kachi ya! ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni kɨvɨ Jesús ñuu Jerusalén. Ti kuaꞌan ya undi veñuꞌun kaꞌnu Israel. Yukan ni jini ya taka ja ka saꞌa yɨvɨ un. Ti nu kuan ini, ti ni nandeokuñɨ ya ñuu Betania jiin ndɨ uxi uu ndajaꞌa ya. Nundoꞌo ni ndoꞌo ɨɨn nutɨchɨ vixi (Mt. 21.18‑19) 


text:
<pb/>Nu ni kuxian ɨnga kɨvɨ, ni kee ya ñuu Betania, ni nandeokuñɨ tuku ya ñuu Jerusalén, ti ichi kuaꞌan ya ni chaa sokō ini ya. 


text:
Ti jaa yajni tɨꞌlɨ un ni jini ya ɨɨn nutɨchɨ vixi, ko tu ni niꞌin ya ni ɨɨn tɨchɨ, chi ansu yoo iyo tɨchɨ kuu. 


text:
Yukan ti ka ñusoꞌo ndajaꞌa ya ni kaꞌan ya jiin nutɨchɨ un: ―¡Na kachi ri ja jankɨvɨ ga kuaꞌa ra tɨchɨ vixi! ―kachi ya jiin yujnu un. Ni keniꞌin Jesús yɨvɨ ka xiko ini veñuꞌun kaꞌnu Israel (Mt. 21.12‑17; Lc. 19.45‑48; Jn. 2.13‑22) 


text:
<pb/>Nu ni jaa ya ñuu Jerusalén, ni kɨvɨ ya ini veñuꞌun kaꞌnu un, ti ni keniꞌin ya taka yɨvɨ ka xiko jiin ja ka jaan yuxeꞌe un kuankoyo i. Ni skuiokava ya mesa chaa ka sama xuꞌun, jiin silla chaa ka xiko sata. 


text:
Yukan ti ni xndaku ya nuu yɨvɨ un: ―Ka jini ra naa ra ja yoso nuu tutu ii Yandios: “Veꞌe ri konani veꞌe nuu kakantaꞌu yɨvɨ taka nación.” Ko roꞌo naa ra ni ka nasaꞌa ra veꞌe ri nuu ka nataka ñakuiꞌna ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti chaa ka kuu sutu kuñaꞌnu un jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un, ni ka jinisoꞌo da jnuꞌun ni kaꞌan Jesús. Tu ni ka jajnaꞌan ini da. Ti ni ka kejaꞌa ka nduku da nasa kaꞌni da ya. Ko kɨvɨ un tu ni ka saꞌa da, chi ka yuꞌu da sa kɨtɨ ini yɨvɨ un naa i, chi tendɨꞌɨ yɨvɨ un ka kusɨɨ xaan ini i ka ñusoꞌo jnuꞌun kaꞌan ya. 


text:
<pb/>Ko nu kuan kuñaa, ti kuaꞌan Jesús jiin ndajaꞌa ya ɨnga ñuu un. Ndoo ni ichi nutɨchɨ vixi un (Mt. 21.20‑22) 


text:
<pb/>Yukan ti jañaꞌan ɨnga kɨvɨ, kuankoyo tuku da ichi un, ti ni ka jini da nutɨchɨ vixi un ja, ja ni ichi undi yoꞌo. 


text:
Yukan ti ni nukuꞌun ini Pedro jnuꞌun ni kaꞌan Jesús, ti ni kachi da jiin ya: ―Maestro, ndeꞌe ni nutɨchɨ vixi jaꞌa, ja ni kaꞌan ni sɨkɨ iku, ja ni ichi ―kachi da. 


text:
Chi nu nɨ ini nɨ añu ra na kakantaꞌu ra nuu Yandios, ti kachi ra jiin ɨɨn yuku jaꞌa: “Kuanchaꞌa ti kiꞌin ra nuu mar un”, ti nu ñukuu nɨ ini ra ja siaꞌan na kuu, yukan ti jandaa ni kuu ja kuandatu yuku un nuu ra. 


text:
Chi jandaa na kachi ri ja taka ndoo na kakantaꞌu ra nuu Yandios, ti kuaꞌa ya nu ñukuu nɨ ini ra ja niꞌin ra, ti niꞌin ra. 


text:
Ti nu ka jikantaꞌu ra, kuankaꞌnu ini nuu yɨvɨ jito uꞌu roꞌo, nava Tata yo Yandios, ya kancha andɨvɨ, na kuankaꞌnu ini ya nuu kuachi ra naa ra. 


text:
Ko nu tu kuankaꞌnu ini ra nuu yɨvɨ, suni siaꞌan tu kuankaꞌnu ini Tata yo Yandios, ya kancha andɨvɨ, nuu kuachi ra ―kachi ya. Sɨkɨ jniñu ndiso Jesús (Mt. 21.23‑27; Lc. 20.1‑8) 


text:
<pb/>Nu ni ka jaa da ñuu Jerusalén, ti kuankoyo tuku da nuu yuxeꞌe veñuꞌun kaꞌnu un. Yukan jikonuu Jesús ti ni ka tuꞌva sutu ka kuñaꞌnu, jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un, jiin taka chaa kuñaꞌnu un naa da. 


text:
Ti ni ka jikajnuꞌun da ya: ―¿Nau ja ni jaꞌa jniñu nuu ra ja saꞌa ra taka jniñu jaꞌa? ¿Nau ja xiin jniñu ñaꞌnu jaꞌa ja saꞌa ra? ―kachi naa. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya jiin yɨvɨ un: ―Suni ruꞌu na kajnuꞌun ri roꞌo naa ra, ti nu ni ka kachi ra, ti sa na kachi ri nuu ra nau ni jaꞌa jniñu jaꞌa nuu ri. 


text:
Kachi naa ra: ¿Nau ja ni taji Juan, chaa ni kii skuanducha yɨvɨ naa i, Yandios xi ɨɨn yɨvɨ nusa? ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni kejaꞌa ka ndajnuꞌun chaa un naa da: ―¿Nasa kachi yo nusa? Chi tu kuu kachi yo ja Yandios ni taji Juan chi kachi Jesús jiin yo: “¿Ndoo tu ni ka kandixia ra jnuꞌun ni kaꞌan da nusa?” 


text:
Ni tu kuu kachi yo ja yɨvɨ ni taji chaa un ―ni ka kachi da. Ti siaꞌan nɨ ka ndajnuꞌun da ja tu kachi da naa da, chi ka yuꞌu da sa kɨtɨ ini yɨvɨ nuu da, chi tendɨꞌɨ i ka jini ja Yandios ni taji Juan ni kii da. 


text:
Ti yukan ni ka kachi da jiin Jesús: ―Tu ka jini na nau ja ni taji chaa un ―kachi da. Yukan na ti ni kachi ya: ―Vanuxia tu ka kuni ra kachi ra, ti suni ruꞌu tu kachi ri nuu ra naa ra nau ja ni jaꞌa jniñu ñaꞌnu jaꞌa nuu ri, ja kuu saꞌa ri taka jniñu un ―kachi ya. Sɨkɨ muzu ni ka saꞌa ndevaꞌa (Mt. 21.33‑46; Lc. 20.9‑19)<pb/>


text:
Yukan ni kejaꞌa Jesús xndaku ya nuu da naa da, ti ni kachi ya: ―Ɨɨn chaa ni saꞌa da ɨɨn huerta, ti ni xndee kuaꞌa da nutɨkaꞌya. Ni chiꞌi da jaku yuu huerta un. Suni ni saꞌa da ɨɨn nundoo kaꞌnu xaan nuu kaxin da tɨkaꞌya un. Ni saꞌa da ɨɨn veꞌev sukun, nuu kotonchaa da nɨ tuꞌu ñuꞌun da. Yukan ti ni jakanchaa da nuu uu chaa ka saꞌa jniñu un, ti kuaꞌan da viaje. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jaa kɨvɨ nakiꞌin da jniñu da, ti chaa xiin huerta un, ni taji da ɨɨn muzu kuan nukiꞌin sava jniñu un nava niꞌin da kuu da. 


text:
Ko chaa ka yɨndaꞌa huerta un, ni ka kiꞌin da muzu un ni ka kani da, ti ni ka nataji da kuanoꞌon. Ti tundo ni ka jaꞌa kuɨtɨ da kundaꞌa chaa un. 


text:
Ti chaa xiin huerta un ni taji tuku da ɨnga muzu kuaꞌan. Ti chaa ka yɨndaꞌa huerta un ni ka stuji da xini, ti ni ka jaꞌa xaan da tau muzu un. 


text:
Ni taji tuku da ɨnga muzu kuaꞌan, ko chaa ka sajniñu un ni ka jaꞌni da muzu un. Yukan ti ni taji tuku da tɨjnɨ ga muzu un kuankoyo, ko suni siaꞌan ni ka jaꞌa da tau muzu un. Sava da ni ka ndoꞌo, ti sava ga da ni ka jiꞌi. 


text:
<pb/>Ko iyo vajnuꞌun ga seꞌe yɨɨ chaa un ja kundaꞌu xaan ini da, ti suni ni taji da chaa lulu un kuaꞌan da, chi ndoꞌo ini da, “Va kuandatu chaa ka sajniñu un nuu seꞌe ri, chi ka jini da ja seꞌe ri kuu i”, kachi da. 


text:
Ko nu ni jaa chaa lulu un yuxeꞌe chaa ka saꞌa jniñu un, ti ni ka kachi da: “Jaꞌa kuu seꞌe yɨɨ jitoꞌo huerta jaꞌa. Vaꞌa ga na kaꞌni yo, ti nava na kendo yo jiin huerta jaꞌa”, ni ka kachi chaa un. 


text:
Yukan na ti ni ka jnɨɨ da chaa lulu un, ni ka jaꞌni da, ti ni ka jan skaña da ndɨyɨ un nuu yuꞌu huerta un ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Ja siaꞌan ni kuu, ¿nasa ka ndoꞌo ini ra ja saꞌa chaa xiin huerta un nusa? Xi kiꞌin da ti kaꞌni da chaa ni ka saꞌa jniñu un, ti kuaꞌa da ñuꞌun nuu ɨnga yɨvɨ. 


text:
Xi tu ka kaꞌu ra nasa kaꞌan nuu tutu Yandios:<pb/>Yuū ni ka skaña chaa ni ka saꞌa nama jaꞌa, kuu yuū kanuu ga ja ndiso ndɨꞌɨ jikɨ veꞌe.<pb/> 


text:
Maa Yandios ni saꞌa siaꞌan, ti so naa ini yo ndeꞌe yo jniñu ni kuu jiin yuū jaꞌa. Kachi tutu ―ni kachi Jesús. 


text:
<pb/>Nu ni kaꞌan Jesús siaꞌan, ti chaa ka kuñaꞌnu Israel un, ni ka nduku da nasa kuu jnɨɨ da Jesús, ko ni ka yuꞌu da ndeꞌe da yɨvɨ un. Chi ni ka chaku ini da ja sɨkɨ maa chaa ka kuñaꞌnu un, ni kaꞌan Jesús jnuꞌun un. Yukan ti ni ka xndoo da ya ti kuankoyo da. Sɨkɨ jnuꞌun kinyaꞌu puesto (Mt. 22.15‑22; Lc. 20.20‑26) 


text:
<pb/>Yukan sa ni ka taji da sava chaa fariseo jiin sava chaa ka yɨꞌɨ jiin Herodes, ja na nduku da nasa kaꞌan da jiin ya ɨnga jnuꞌun, ti siaꞌan na kuu chakuachi da ya. 


text:
Ni jakoyo chaa un, ti ni ka kachi da: ―Maestro, jini na ja kuu ni ɨɨn chaa yɨñuꞌun, chi kaꞌan ndaa ni, ti tu kiꞌin ni jnuꞌun vasu nasa ka kaꞌan yɨvɨ sɨkɨ ni. Suni tu yuꞌu ni ndeꞌe ni yɨvɨ kuñaꞌnu ga. Chi suꞌva xnaꞌan ndaa ni ichi Yandios nuu i. Ko kachi ni, ¿iyo vaꞌa ja chaꞌu yo xuꞌun puestu nuu gobierno Romano xi tuu nu? ¿Vaꞌa ga ja tu chaꞌu yo nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko Jesús ja jini vaꞌa ya nasa ka ndoꞌo ini da ja ka jikajnuꞌun da jnuꞌun un, ti ni kachi ya: ―¿Ndoo ka ndoꞌo ñaa ini ra ja ka kuni xndaꞌu ra ruꞌu naa ra, ja ka kuni ra chakuachi ra sɨkɨ ri? Chan ɨɨn xuꞌun na Kotonchaa ri ―kachi ya jiin da. 


text:
<pb/>Ti ni ka jaꞌa da ɨɨn xuꞌun nuu ya. Yukan na ti ni kachi ya: ―¿Naa nūū kuu ja nchaa nuu xuꞌun jaꞌa, ti naa sɨvɨ kuu ja yoso nuu xuꞌun jaꞌa nusa? ―kachi ya. Ti ni ka kachi da: ―Nūū maa rey nación Roma kuu ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús: ―Nusa ti kuaꞌa nuu rey nación Roma ja xiin maa da, ti kuaꞌa nuu Yandios ja xiin maa Yandios ―ni kachi ya. Ti so ni ka naa ini da jnuꞌun ni kaꞌan Jesús jiin da. Jnuꞌun sɨkɨ ja ka nandoto ndɨyɨ (Mt. 22.23‑33; Lc. 20.27‑40) 


text:
<pb/>Suni ni ka kikoyo tɨjnɨ chaa Saduceo nuu Jesús, chaa ka kaꞌan ja tukaa ga ka nandoto kuɨtɨ ndɨyɨ. Ti ni ka kachi da: 


text:
<pb/>―Maestro, nuu ley Moisés kaꞌan ja nu ɨɨn chaa ni nandaꞌa, ti nu na kuū da, ti xndoo da ñasɨꞌɨ da. Ti nu tu ni ɨɨn seꞌe da ni iyo, ti ñani ndɨyɨ un nandaꞌa tuku jiin ñaꞌan un nava na koo ɨɨn seꞌe da jiin ña, ja tu ni iyo seꞌe ña jiin ndɨyɨ un. Ti suchi lulu un nakiꞌin yɨ sɨvɨ ndɨyɨ un, ti kendo i jiin tendɨꞌɨ yaji ni xiin da. 


text:
Ko ɨɨn jinu ni iyo uxia chaa ni ka kuu ñani, ti chaa ñaꞌnu un ni nandaꞌa da, ko ni jiꞌi da, ti tu ni iyo ni ɨɨn seꞌe da. 


text:
Ti chaa kuu uu un, ni nandaꞌa jiin ñaꞌan un, ko suni ni jiꞌi da, ti tu ni iyo ni ɨɨn seꞌe da jiin ña. Ti suni siaꞌan ni jnaꞌan chaa kuu uni. 


text:
Siaꞌan ni kuu jiin ndɨ uxia da, vasu ni ka nandaꞌa da jiin ñaꞌan un, ko tendɨꞌɨ da ni ka jiꞌi, ti tu ni ka iyo ni ɨɨn seꞌe da jiin ña. Ti sandɨꞌɨ ni ga suni ni jiꞌi ñaꞌan un. 


text:
Nusa ti nu na nandoto ndɨyɨ un ti kuchaku tuku da, ¿nau ɨɨn ɨɨn da xiin ñasɨꞌɨ un, ja siaꞌan ndɨ uxia da ni ka nandaꞌa jiin ña nusa? ―kachi chaa un. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Ka yuji ra jnuꞌun ka kaꞌan ra naa ra, chi va tu ni ka chaku ini ra nava yoso nuu tutu ii. Ni tu chaku ini ra ɨɨn jniñu ñaꞌnu saꞌa Yandios. Yukan kuu ja ka kaꞌan ra siaꞌan. 


text:
Ko kɨvɨ na nandoto ndɨyɨ un naa i, tukaa kuu i nanu ni kanda i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ni tu nandaꞌa i, ni tu xnandaꞌa i sesɨꞌɨ i, chi kuu i nanu ángel Yandios kanchuku nuu andɨvɨ. 


text:
Ti sɨkɨ jnuꞌun ja nandoto ndɨyɨ un, ti ka chaku ini ra, xi tu ka kaꞌu ra nuu tutu ni chaa Moisés, nuu kachi ja maꞌñu yañuꞌun un ni kaꞌan Yandios jiin da, ti ni kachi ya: “Ruꞌu kuu Yandios ni ka nchañuꞌun Abraham, Isaac jiin Jacob.” 


text:
Siaꞌan ni kaꞌan Yandios jiin Moisés, chi maa ya kuu Yandios yɨvɨ ka chaku, ansu Yandios yɨvɨ ni ka jiꞌi. Yukan kuu ja ka yuji ra naa ra jiin jnuꞌun ka kaꞌan ra ―kachi Jesús. Ɨɨn ley kanuu xaan ga (Mt. 22.34‑40) 


text:
<pb/>Ti ɨɨn chaa xnaꞌan ini veñuꞌun Israel kande da un, ti ni jinisoꞌo da jnuꞌun ndajnuꞌun Jesús jiin chaa un. Ni jini da ja vaꞌa kaꞌan ya, ti ni jikajnuꞌun da ya: ―¿Nau ɨɨn ley Yandios kuu ja kanuu xaan ga nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús. ―Ɨɨn ley Yandios ja kanuu xaan ga kuu jaꞌa: “Chunsoꞌo naa ra roꞌo yɨvɨ Israel. Tata yo Yandios maa ɨɨn ni ya iyo. 


text:
Na kuu ini ra Tata yo Yandios jiin nɨ ini nɨ añu ra, jiin ndɨꞌɨ inijnuni ra, ti jiin nɨini ra kunukuachi ra nuu ya.” Yukan kuu ley undi nuu. 


text:
Ti ɨnga ley kanuu xaan kuu jaꞌa: “Kundaꞌu ini nuu ñanijnaꞌan ra nanu kundaꞌu ini ra nuu maa ra.” Ndɨnduu ley yukan kuu ja kanu xaan ga siuku ra, ti tukaa iyo ɨnga ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi chaa xnaꞌan ley jiin Jesús: ―Vaꞌa ni kaꞌan ra, Maestro. Jandaa kaꞌan ra ja maa ɨɨn ni Tata yo Yandios iyo, ti tukaa iyo ɨnga, 


text:
ja na kuu ini yo nuu Yandios jiin nɨ ini nɨ añu yo, jiin inijnuni yo, ti jiin nɨini yo na kunukuachi yo nuu ya. Ti na kundaꞌu ini yo nuu ñanijnaꞌan yo nanu kundaꞌu ini yo nuu maa yo. Chi kanuu xaan ga ndixia uu ley jaꞌa ja na kuandatu yo, ti ansu ja soko yo taka ja ñavaꞌa yo nuu altar un ―kachi da jiin ya. 


text:
<pb/>Ni jini ya ja ni ka kaꞌan ndaa kuɨtɨ da, ti ni kachi ya: ―Ja kuan kuyajni ndɨvɨkoyo ra ndaꞌa Yandios ja taꞌu ya jniñu nuu ra ―kachi ya. Yukan ti ni ɨɨn chaa ka kuñaꞌnu un tukaa ni ka kaꞌan kuɨtɨ ga da ja kajnuꞌun ga da ya. ¿Naa seꞌe kuu Cristo nusa? (Mt. 22.41‑46; Lc. 20.41‑44) 


text:
<pb/>Nu ni xnaꞌan Jesús ini veñuꞌun kaꞌnu Israel yukan, ni kachi ya: ―¿Nasa kuu ja ka jani ini chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun un, ti ka kaꞌan da ja Cristo kuu seꞌe nuu tata yo David na janaꞌan? Ko na kachi ndaa ri ja kuñaꞌnu ga Cristo nuu tata yo David. 


text:
Ti maa David ni chaa da nuu tutu jiin inijnuni Espíritu Santo nuu kachi siaꞌan:<pb/>Maa Yandios ni kachi siaꞌan jiin Cristo, ya kuu jitoꞌo ri:<pb/>“Nukoo ndaꞌa kuaꞌa ri, chi taꞌu ra jniñu jiin ri.<pb/>Iyo yɨvɨ jito uꞌu roꞌo, ko kundee ra jiin, chi chindee ri roꞌo.” Ni kachi Yandios, kachi David. 


text:
Nusa, ¿ti nasa kuu Cristo ɨɨn jnaꞌan rey David janaꞌan, ti maa da ni kachi ja Cristo kuu jitoꞌo da nusa? ―ni kachi Jesús. Ti nu ni kaꞌan ya siaꞌan, ti ni ka kusɨɨ ini yɨvɨ kuaꞌa kaꞌiin un. Kaꞌan Jesús sɨkɨ chaa ka xnaꞌan ley Israel (Mt. 23.1‑36; Lc. 11.37‑54; 20.45‑47) 


text:
<pb/>Siin Jesús xnaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Koto maa ra jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un. Koto saꞌa ra nava ka saꞌa da naa da. Chi chaa un ka jajnaꞌan ini da kuꞌun da saꞌma nani nava na nakuni yɨvɨ ja chaa kuñaꞌnu ka kuu da. Ti nu ka jikonuu da calle un, kuni da ja na kanxiaꞌu yɨñuꞌun yɨvɨ jiin da. 


text:
Ti ja kuu ini veñuꞌun ka nduku da nuu nukoo da nuu kuñaꞌnu ga kunchuku da. Suni ja kuu ɨɨn viko, xnaka da ka nukoo yuꞌu mesa nuu iyo vaꞌa ga. 


text:
Suni ka jisonchaa da veꞌe ñaꞌan ni ka kendo ndaꞌu, ti ja na chisaꞌyɨ da jniñu ni ka saꞌa da un, ti naꞌan xaan ka jikantaꞌu da nuu Yandios. Siaꞌan ka saꞌa da nuu chitu yɨvɨ. Ko ja kuu maa da, kii ɨɨn nundoꞌo kaꞌnu xaan ga ―ni kachi ya. Xuꞌun ni soko ɨɨn ñaꞌan ndaꞌu (Lc. 21.1‑4) 


text:
<pb/>Ɨɨn kɨvɨ nukoo Jesús nuu veñuꞌun kaꞌnu un, yajni nuu kancha ɨɨn kaja nuu kɨvɨ xuꞌun ka soko yɨvɨ. Ndeꞌe ya ka chuꞌun ka chuꞌun yɨvɨ xuꞌun nuu kaja un. Ni jini ya ja taka yɨvɨ riko, kuaꞌa xuꞌun ka chuꞌun nuu kaja un. 


text:
Yukan ti ni kana Jesús ndajaꞌa ya, ti ni kachi ya jiin da: ―Ndeꞌe naa ra. Ñaꞌan un, yaꞌu xaan ga nchaa xuꞌun ni jaꞌa ña nuu Yandios ansu xuꞌun ni ka jaꞌa chaa riko un. 


text:
Chi yɨvɨ riku un ka jaꞌa da jaku ni ja ka ñavaꞌa da. Ko ñaꞌan ndaꞌu un, vasu nandɨꞌɨ ña ja kuu gastu ña, ko ni soko ndɨꞌɨ ña nuu Yandios ―ni kachi ya jiin da naa da. Kaꞌan Jesús ja naa venuꞌun kaꞌnu Israel (Mt. 24.1‑2; Lc. 21.5‑6)<pb/>


text:
Nu ni kee Jesús veñuꞌun kaꞌnu un, ti ɨɨn ndajaꞌa ya ni kachi jiin ya: ―Maestro, ndeꞌe ni. Xaan naꞌnu yuū jaꞌa, ti xaan vii kaa veñuꞌun jaꞌa―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Ndixia ra chi vii xaan kaa, ko jaa ɨɨn kɨvɨ ja ni ɨɨn yuu tukaa kendo kosojnaꞌan, chi ndɨꞌɨ jaꞌa naa ―kachi ya. Taka seña koo nu ja kuan kuyajni ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ yo (Mt. 24.3‑28; Lc. 21.7‑24; 17.22‑24, 31) 


text:
<pb/>Yukan ti kuankoyo da undi yuku Olivo, ja kendo yajni ichi nuu yuxeꞌe veñuꞌun kaꞌnu un, ti ka tuꞌva Pedro, Jacobo, Juan jiin Andrés, ti ni ka jikajnuꞌun da ya: 


text:
<pb/>―¿Naa kɨvɨ kundaa jnuꞌun ni kaꞌan ni ja naa veñuꞌun kaꞌnu un? ¿Ti naa seña kuni na nu ja kuan kuyajni kundaa jnuꞌun jaꞌa? ―ka kachi da. 


text:
Chi kuaꞌa yɨvɨ kikoyo, ti ndaku niꞌin yɨ sɨvɨ ri, ti kachi yɨ ja maa i kuu Cristo, ko so ja na xndaꞌu i kuaꞌa xaan yɨvɨ. 


text:
Ti nu ni ka jini ra ja iyo guerra, xi ja koo guerra, koto yuꞌu ra. Siaꞌan kuu, ko changa ga jaa kɨvɨ ndɨꞌɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Chi kanaa ɨɨn nación jiin ɨnga nación. Suni kanaa ɨɨn ñuu jiin ɨnga ñuu, ti koo guerra taka ñuu. Suni kii ñujnaa ya yukan, ti koo jnama xaan tonto, ti ndɨꞌɨ xaan ini yɨvɨ. Ko ansu jaꞌa ni kuu ndɨꞌɨ, chi sa ni kejaꞌa nundoꞌo un, ti suꞌva kii ga ―ni kachi ya. Koto uꞌu yɨvɨ nuu chaa ka kandixia 


text:
<pb/>Siin Jesús kaꞌan, ti ni kachi ya: ―Koto ra maa ra chi ɨɨn kɨvɨ ti jnɨɨ yɨvɨ presu roꞌo, ti kiꞌin ra nuu juez jiin nuu chaa ka kuñaꞌnu ini taka veñuꞌun Israel, ti kani da roꞌo naa ra. Ti undi nuu ndajaꞌa gobierno stuu ra maa ra ja ka kandixia ra ruꞌu jiin jnuꞌun kaꞌan ri. Chi siaꞌan ti sa kunisoꞌo da jnuꞌun ichi Yandios. 


text:
Ti nu ni ka jnɨɨ yɨvɨ presu roꞌo, tu xndɨꞌɨ ra ini ra ja nasa koo jnuꞌun kaꞌan ra nuu justicia. Chi hora kuaꞌa ra jandaa nuu da, ti maa Espíritu Santo kuaꞌa taka jnuꞌun kaꞌan ra un. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ un naa i, nakuaꞌa yɨ ñani yɨ nuu sticia ja na kaꞌni da i sɨkɨ ja ka kandixia ra ruꞌu. Ko nu nau ja tu kaka yata, ti siin ndaa kuɨtɨ jiin jnuꞌun ri undi kɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga, ti yɨvɨ un kuu ja nanitaꞌu. 


text:
Ti taka ñuu koto uꞌu yɨvɨ roꞌo naa ra sɨkɨ ja ka kandixia ra ruꞌu. Ko nu nau ja tu kaka yata ti siin ndɨ kuɨtɨ jiin jnuꞌun ri undi kɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga, ti yɨvɨ un kuu ja na nitaꞌu ―kachi Jesús. Koto uꞌu jnaꞌan yɨvɨ ini veñuꞌun kaꞌnu un 


text:
<pb/>Siin kaꞌan Jesús, ti ni kachi ya: ―Nu ni ka jini ra ja kandichi ɨɨn ndajniñu kueꞌe nuu veꞌe ii ini veñuꞌun kaꞌnu un, yukan ti yɨvɨ kaꞌu tutu jaꞌa na chaku ini i nau ja kuu. Ti yɨvɨ kanchuku ñuu Judea, na kuaꞌa i corrɨ na nama i maa i undi chii yuku un. 


text:
Chi kɨvɨ un koto ra nundoꞌo kaꞌnu xaan tonto ja tu ni ka ndoꞌo ra undi na ni saꞌa Yandios ñuyɨvɨ. Ti ni tukaa ga koo ɨnga nundoꞌo nanu jaꞌa. 


text:
Ko sa ti tu ni xnukuu Yandios kɨvɨ un, ti va ni ɨɨn yɨvɨ tu kaku. Ko ni xnukuu ya kɨvɨ un sɨkɨ ja ni kundaꞌu ini ya taka yɨvɨ ni nakaji ya ja na nanitaꞌu i ―ni kachi ya. Kikoyo chaa xndoñaꞌan 


text:
<pb/>Siin kaꞌan Jesús, ti ni kachi ya: ―Nu ni jaa kɨvɨ un, koto kandixia ra naa ra jnuꞌun kaꞌan yɨvɨ ti kachi: “Ndeꞌe, jaꞌa kancha Cristo ja ni taji Yandios ja taꞌu jniñu ñaꞌnu”, xi kachi: “Ndeꞌe, yukan kancha ya.” 


text:
Chi kikoyo kuaꞌa yɨvɨ xndoñaꞌan, ti kachi i ja maa i kuu Cristo, xi kachi ja kuu ɨɨn chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios. Ti saꞌa i tɨjnɨ nuu jniñu ñaꞌnu ja na xndoñaꞌan i yɨvɨ ka kandixia. Nu na kuu, ti suni xndaꞌu yɨvɨ ni nakaji Yandios. 


text:
Ko koto kandixia ra naa ra ja xndaꞌu yɨvɨ un roꞌo, chi ja ni kachi ri taka seña kii ja kuni ra naa ra. Nasa ndii Jesús (Mt. 24.29‑36, 42‑44; Lc. 21.25‑36) 


text:
<pb/>Ko nu ja ni ndɨꞌɨ ni kii nundoꞌo un, yukan ti kuñaa nuu ndikandii, ti yoo, tukaa ga kuaꞌa nduva. 


text:
Yukan na ti ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, kuni ra ndenda ri nuu viko un, ti nchaa ri jiin jniñu ñaꞌnu xaan ga. 


text:
Ti taji ri Yandios kinkoyo undi sandɨꞌɨ ni ga ndɨ kuun jikɨ ñuyɨvɨ jiin andɨvɨ, ti nastutu i taka yɨvɨ ni nakaji Yandios ja kuu seꞌe ya. 


text:
<pb/>Ndeꞌe ra ɨɨn nutɨchɨ vixi ti kuni ra. Nu ja ni ndɨꞌɨ ni nakoyo ndaꞌa yujnu un ti vee nene numa, yukan ni jini yo ja kuan sama kɨvɨ ti kuan kuyajni viko sau. 


text:
Siaꞌan kuu jiin ra naa ra, chi nu ja ni ndɨꞌɨ nundoꞌo un kuan kundaa, yukan ti chaku ini ra ja kuan kuyajni ndaa ni ga kɨvɨ nchaa ri. 


text:
Chi na kachi ndaa ri ja taka yɨvɨ ka chaku vijna, tu naa i undi na jaa kɨvɨ kundaa taka jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa. 


text:
<pb/>Ko ja kuu kɨvɨ un, maa Yandios kuu ja jini na kɨvɨ kundaa taka jnuꞌun un. Ni ángel Yandios tu ka jini, ni ruꞌu ja kuu ri seꞌe ya. 


text:
Kuu nanu ɨɨn chaa kuaꞌan viaje, ti tu ni kachi da na kɨvɨ nchaa da. Ti ni xndoo da muzu da ja na koto tendɨꞌɨ jniñu iyo. Ni tejnaꞌan da jniñu nuu ɨɨn ɨɨn muzu un. Ti ni taꞌu da jniñu nuu ɨnga muzu ja na koto veꞌe da. Ko muzu un naa da, tu ka jini da na kɨvɨ nchaa jitoꞌo da. Suni siaꞌan roꞌo naa ra, tu ka jini ra na kɨvɨ nchaa ri. Yukan kuu ja kotuꞌva naa ra, chi tu ka jini ra nu nchaa ri kuan kuu tɨkɨꞌvɨ, xi nchaa ri ñúú, xi hora kana liꞌi ni ga, xi kuan kuxian ni ga ti nchaa ri. 


text:
Jnuꞌun kaꞌan ri jiin ra naa ra, suni siaꞌan kaꞌan ri jiin tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i. Yukan kuu ja kotuꞌva naa ra ―kachi Jesús. Ka ndajnuꞌun da nasa jnɨɨ da Jesús (Mt. 26.1‑5; Lc. 22.1‑2; Jn. 11.45‑53)<pb/>


text:
Ka nasaꞌa chaa Israel uu viko ja tu ka naa ini da na ni keniꞌin Yandios maa da naa da ñuu Egipto, ja ni kundaꞌu ini ya maa da. Ti viko un kuu viko pascua, jiin viko ka yee da staa stila tu yɨꞌɨ levadura. Ko kumani uu ga kɨvɨ ja kuu viko un. Ti sutu ka kuñaꞌnu jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un, ka kuni jnɨɨ xeꞌe da Jesús, ti kaꞌni da ya. 


text:
Ko ka ndajnuꞌun da: ―Tu kuu saꞌa yo kɨvɨ viko jaꞌa, chi sandau ndondaa yɨvɨ sɨkɨ yo ―kachi da. Ɨɨn ñaꞌan ni chuꞌun perfume xini Jesús (Mt. 26.6‑13; Jn. 12.1‑8) 


text:
<pb/>Yukan ti kancha Jesús veꞌe Simón ñuu Betania, ɨɨn chaa ni jnaꞌan kueꞌe ndɨꞌyɨ teꞌyu. Nukoo ya yuꞌu mesa yee ya staa. Ti yukan ni jaa ɨɨn ñasɨꞌɨ yɨndaꞌa ña ɨɨn tɨndoꞌo lulu alabastro. Ti ñuꞌun chitu aceite perfume mani ita nardo, ja nchaa yaꞌu xaan tonto. Ni taꞌu ña tɨndoꞌo lulu un, ti ni chuꞌun ña perfume un xini Jesús. 


text:
Ti sava yɨvɨ kanchuku un, tu ni ka jajnaꞌan ini i jniñu saꞌa ña un. Ti ni ka kaꞌan i: ―Tu stɨvɨ ña un perfume un siaꞌan niku. 


text:
Sa ti ni kuyaꞌu, ti niꞌin ña xuꞌun ti kuu tejnaꞌan yo nuu yɨvɨ ndaꞌu niku ―kachi da. Ti ni ka kɨtɨ ini da nuu ña. 


text:
Yɨvɨ ndaꞌu, chi nɨnɨ kanchuku i jiin ra naa ra, ti nu ka kuni ra ti kuu chindee ra i. Ko ruꞌu, chi ansu siaꞌan ni kuncha ri jiin ra naa ra. 


text:
Ñaꞌan jaꞌa ni saꞌa ña nava iyo ini ña, chi ja ni chiꞌi tuꞌva ña perfume yɨkɨ kuñu ri ja kuu kɨvɨ kuū ri. 


text:
Kuni ra ja nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, savaꞌni ga nanu na kaꞌan i jnuꞌun ri ja na sketaꞌu ri yɨvɨ, ti kani i jnuꞌun jniñu ni saꞌa ña jaꞌa ja na nukuꞌun ini yɨvɨ un maa ña ―kachi ya. Judas nduku da nasa nakuaꞌa da Jesús nuu sutu ka kuñaꞌnu (Mt. 26.14‑16; Lc. 22.3‑6) 


text:
<pb/>Yukan ti Judas, ɨɨn chaa ñuu Cariote, ja suni kandee da jiin ndɨ uxi uu ndajaꞌa un naa da, ni jaꞌan ndajnuꞌun da jiin sutu ka kuñaꞌnu un, ti ni kachi da ja nakuaꞌa da Jesús nuu da naa da. 


text:
Nu ni ka jinisoꞌo chaa un jnuꞌun ni kaꞌan Judas, ni ka kusɨɨ xaan ini da, ti ni ka kaꞌñu da xuꞌun nuu da. Yukan ti ni kejaꞌa nduku da nasa nakuaꞌa da Jesús nuu chaa un naa da. Ni kuxini Jesús jiin ndajaꞌa ya (Mt. 26.17‑29; Lc. 22.7‑23; Jn. 13.21‑30; I Co. 11.23‑26) 


text:
<pb/>Maa kɨvɨ kejaꞌa viko ka yee staa stila tu yɨꞌɨ levadura un, suni kɨvɨ un ka jaꞌni da lélú ja ka soko da ja kuu viko pascua. Ti ndajaꞌa ya ni ka jikajnuꞌun da ya: ―¿Nanu kuni ni ja na kin satuꞌva na ja kuxini yo vijna pascua? ―kachi da jiin ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni taji ya uu da, ti ni kachi ya jiin da: ―Kuaꞌan naa ra undi ñuu, ti yukan ndejnaꞌan ra jiin ɨɨn chaa ndiso ɨɨn kɨyɨ nducha, ti kundikun ra da kiꞌin ra jiin da. 


text:
Ti nuu ndɨvɨ da un, yukan kaꞌan ra jiin maa chaa xiin veꞌe un: “Kachi maa Maestro na ja nanu iyo ɨɨn veꞌe ja kuaꞌanuu ni nuu kuxini da jiin ndajaꞌa da vijna kɨvɨ pascua”, kachi ra. 


text:
Ti maa da na xnaꞌan nuu ra ɨɨn veꞌe kaꞌnu ja kendo piso nuu sukun, ti yukan ja iyo nakoo, ti satuꞌva ra naa ra ja kuxini yo ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti kuankoyo da undi ñuu un, ti ni ka naniꞌin da taka nava ni kachi Jesús. Yukan ni ka satuꞌva da ja kuxini. 


text:
Ti nu kanchuku da ka yee da staa nuu mesa un, ni kachi Jesús jiin da naa da: ―Jandaa na kachi ri ja ɨɨn roꞌo ja yee staa jiin ri jaꞌa, nakuaꞌa ruꞌu nuu chaa ka jito uꞌu ruꞌu ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ndajaꞌa un ni ka kukuiꞌya xaan ini da ja siaꞌan ni kaꞌan ya. Ti ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn da ni ka kachi: ―¿Xi saña kuu nu? ¿Xi saña kuu nu? ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi ya: ―Ja ndɨ uxi uu roꞌo naa ra ɨɨn ra kuu, ja chutoo staa stila nu koꞌo ri, yukan kuu. 


text:
Kundaa nava yoso nuu tutu Yandios ja nakuaꞌa da maa seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ nuu chaa ka jito uꞌu ya. Ko xaan ga kaꞌnu nundoꞌo kondoꞌo chaa kin nakuaꞌa ruꞌu. Sa nu tu ni kaku da niku ―kachi ya. 


text:
<pb/>Nɨ ka yee da staa. Ti ni kiꞌin Jesús ɨɨn staa stila, ni jikantaꞌu ya nuu Yandios, ni sakuachi ya, ti ni tejnaꞌan ya nuu ndajaꞌa ya, ti ni kachi ya: ―Kaji naa ra. Jaꞌa kuu nanu yɨkɨ kuñu ri ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kiꞌin ya ɨɨn vaso vino, ni nakuantaꞌu ya nuu Yandios, ti ni jaꞌa ya nuu da ja na koꞌo da tɨꞌlɨ tɨꞌlɨ. 


text:
Ti ni kachi ya jiin da: ―Ti nɨñɨ ri un stuu ja ni saꞌa Tata ri Yandios ɨɨn tratu jaa. Ti yukan kuu ja kaꞌan ndaa kuɨtɨ ja nama ri sɨkɨ kuaꞌa xaan yɨvɨ, chi nɨñɨ ri ja katɨ ri kiꞌin, yukan kuu ja chunaa ri nuu yɨvɨ naa i. 


text:
Ko na kachi ndaa ri ja tukaa ga koꞌo ri vino jaꞌa jiin ñanijnaꞌan yo, kɨvɨ ka nasaꞌa i viko jaꞌa, undi na jaa kɨvɨ koꞌo yo nuu kancha Tata ri Yandios, chi yukan kuu nuu niꞌin ri ɨɨn jniñu ñaꞌnu ga, ti yukan taꞌu ri jniñu jiin maa ya nuu tendɨꞌɨ nɨ tuꞌu ja iyo. Ti yukan kuu nuu nasaꞌa jaa yo viko jaꞌa naa yo ―ni kachi Jesús. (Mt. 26.30‑35; Lc. 22.31‑34; Jn. 13.36‑38) 


text:
<pb/>Ni ndɨꞌɨ ni ka kuxini da, ti ni ka jita da ɨɨn himno, ti kuankoyo da undi yuku Olivos. Kachi Jesús ja ndɨꞌɨ ndaꞌa jaꞌa ya kuichanuu da ti xndoo da ya 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jesús: ―Tendɨꞌɨ ra naa ra kuichanuu ti xndoo ra ruꞌu jakuaa vijna, chi siaꞌan kaꞌan nuu tutu Yandios: “Chi Yandios, kuaꞌa ya jnuꞌun ja na kuū pastor, ti rɨɨ da un kuichanuu tɨ kiꞌin tɨ.” 


text:
Ko kɨvɨ na nandoto ri, ti koxnuu ri kiꞌin ri ñuu Galilea, ti yukan kundatu ri roꞌo naa ra ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kachi Pedro: ―Vasu tendɨꞌɨ da na xndoo niꞌin, ko saña tu xndoo kuɨtɨ na maa ni ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús jiin da: ―Jandaa na kachi ri nuu ra, ja kuu jakuaa vijna, nu ti kana ga liꞌi uu jinu, ti kachi ra uni jinu ja tu jini ra ruꞌu ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ko Pedro, nɨ ini da kaꞌan da: ―Vasu na kuū na jiin ni, ko tu xndoo kuɨtɨ na niꞌin ―kachi da. Ti tendɨꞌɨ ndajaꞌa ya un, suni siaꞌan ni ka kaꞌan da. Jikantaꞌu Jesús nuu Yandios nuu jardín Getsemaní (Mt. 26.36‑46; Lc. 22.39‑46) 


text:
<pb/>Nu ni ka jakoyo da nuu nani Getsemaní, ti ni kachi ya jiin da naa da: ―Jaꞌa ni kunchuku ra ti ruꞌu na kin kankantaꞌu ri nuu Yandios ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan ya tɨꞌlɨ ga ichi ndaku un jiin Pedro, Santiago jiin Juan. Ti ni kejaꞌa kukuiꞌya xaan ini ya, ti kaña ini ya. 


text:
Ti kachi ya jiin da: ―Jatu añu ri ja kukuiꞌya xaan ini ri, chi ja ni kuyajni kuū ri. Ko jaꞌa ni kundatu ra naa ra ti koto kusu ra ―kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni jika ya tɨꞌlɨ ga, ti ni jakunjitɨ ya, ti jikantaꞌu ya, ja nu kuni Yandios, ti tu kondoꞌo ya nundoꞌo kii nuu ya. 


text:
Ti ni kachi ya: ―Tata maa na, ja kuu maa ni, taka ni ja kuu saꞌa ni. Nusa ti chajiyo ni saña nuu nundoꞌo vaji nuu na. Ko ansu nava kuni maa na, chi nava kuni maa ni ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti na nandeokuñɨ ya nuu kaꞌiin ndajaꞌa ya un, ko ni jini ya ja ka kixi da, ti ni kachi ya jiin Pedro: ―Simón, ¿ja kixi ra nu? Tu ni kuu kundito ra vasu ɨɨn hora nusa. 


text:
Koto kusu ga ra naa ra. Kanajaa, ti kakantaꞌu nuu Yandios ja na kotuꞌva ra nava tu kotojnuni jaꞌuꞌu un oꞌo, ti chisaꞌyɨ ra ruꞌu, kachi ra ja tu ka jini ra ruꞌu. Chi vaꞌa ndiyo ini ra ja siuku ra, ko yɨkɨ kuñu ra, chi tu iyo ndee ini. 


text:
Nu ni nandeokuñɨ tuku ya, ni jini ya ja ka kixi tuku da, chi ka jiꞌi xaan da maꞌna ja undi ka kuvee nduchi da, ti tu ni kujnuni nasa kachi da nuu ya. 


text:
Ti nu ni nandeokuñɨ ya jinu kuu uni, ni kachi ya jiin da: ―Vijna na, ndetatu ti kusu naa ra. Ko ja ni jaa hora ja ruꞌu, maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nakuaꞌa da ruꞌu nuu yɨvɨ ka nchakuachi. 


text:
Ndoko naa ra na choꞌo, chi ja vaji chaa ni nakuaꞌa ruꞌu un ―kachi ya. Ni ka jnɨɨ da presu Jesús (Mt. 26.47‑56; Lc. 22.47‑53; Jn. 18.2‑11) 


text:
<pb/>Ni kaꞌan ga Jesús siaꞌan, ti ja ni chaa Judas, ɨɨn ja ni kuu ndɨ uxi uu ndajaꞌa un. Ti vekoyo yɨvɨ kuaꞌa jiin da, ka yɨndaꞌa i espada jiin yujnu. Vekoyo i jiin jniñu ni ka taꞌu taka sutu ka kuñaꞌnu jiin chaa ka xnaꞌan ini veñuꞌun kaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌanu ñuu Israel. 


text:
Ichi kuankoyo da ni kachi Judas jiin chaa un naa da: ―Chaa teyuꞌu ri nuu, chaa un kuu ja nanduku yo. Jnɨɨ naa ra. Koto sia ra kiꞌin ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti nu ni jaa Judas, ni tuꞌva da nuu Jesús, ti ni kachi da: ―Maestro, maestro ―kachi da. Ti ni teyuꞌu da nuu ya. 


text:
<pb/>Ti ɨɨn chaa kaꞌiin jiin Jesús un, ni jista da espada da, ti ni jaꞌncha da soꞌo ɨɨn muzu sutu kuñaꞌnu ga. 


text:
Yukan na ti ni kachi Jesús jiin chaa ni ka jnɨɨ ya un: ―¿Va nu ɨɨn ñakuiꞌna kuu ri ja vekoyo ra jiin espada jiin yujnu ja jnɨɨ ra ruꞌu kiꞌin ri presu nu? 


text:
Ti taka kɨvɨ ni xnaꞌan ri nuu ra naa ra ini veñuꞌun kaꞌnu un, ti tu ni ka jnɨɨ ra presu ruꞌu. Ko siaꞌan kuu ja na kundaa nava kaꞌan nuu tutu Yandios ―kachi ya. 


text:
Ko ɨɨn chaa lulu ni chindikun da jata yɨvɨ kuankoyo jiin Jesús, ti suku da nɨnɨ ɨɨn saꞌma, ti suni ni ka jnɨɨ chaa un maa da. 


text:
Ko ni keniꞌni chaa lulu un chii saꞌma un, ti vichi lɨɨ da, ko ni kundee da kuaꞌan da. Chaa ka kuñaꞌnu ñuu Israel ka xndichi da Jesús (Mt. 26.57‑68; Lc. 22.54‑55, 63‑71; Jn. 18.12‑14, 19‑24) 


text:
<pb/>Yukan ti kuankoyo yɨvɨ un jiin Jesús undi veꞌe ɨɨn sutu kuñaꞌnu ga, chi yukan ni ka ndututu taka sutu ka kuñaꞌnu un, taka chaa ka kuñaꞌnu jiin taka chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun kaꞌnu un. 


text:
Ti Pedro ndikun jika da ichi jata chaa kuankoyo jiin Jesús, ni kɨvɨ da yuxeꞌe palacio un, ti ni nukoo da jiin policía un ka nanduxin da yunuꞌun. 


text:
Ti sutu ka kuñaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌanu ñuu Israel, ka nduku da nasa kaꞌan kuachi ga da sɨkɨ Jesús, chi ka kuni kaꞌni da ya. Ko tu kujnuni na jnuꞌun ga kaꞌan da. 


text:
Ti kuaꞌa yɨvɨ ni ka xndoñaꞌan, ja ka chakuachi sɨkɨ Jesús, ko tu ni kejnaꞌan kuɨtɨ jnuꞌun ka kaꞌan da. 


text:
<pb/>―Saña naa na, ni ka jinisoꞌo na jnuꞌun ni kaꞌan da: “ruꞌu, xnaa ri veñuꞌun jaꞌa, ja ni ka saꞌa yɨvɨ naa i jiin ndajaꞌa i, ti nuu uni kɨvɨ, ti na saꞌa tuku ri ɨnga veñuꞌun ja tu kuu jiin ndaꞌa yɨvɨ”, siaꞌan ni kachi chaa jña ―kachi da naa da. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni ndokuɨñɨ maa chaa kuu sutu kuñaꞌnu ga un nuu chitu un, ti ni jikajnuꞌun da Jesús: ―¿Tu kaꞌan kuɨtɨ ra nusa? ¿Xi jandaa kuu jnuꞌun ka kaꞌan da sɨkɨ ra nu? ―kachi da jiin ya. 


text:
<pb/>Ko Jesús tu ni kaꞌan kuɨtɨ ya. Yukan na ti ni jikajnuꞌun tuku sutu kuñaꞌanu un ya: ―Kachi nu maa ra kuu Cristo, Seꞌe Yandios ii, ja kancha andɨvɨ ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jesús: ―Maa ri kuu, ti kuni ra naa ra ja maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ, nukoo ya ndaꞌa kuaꞌa Yandios ti kuñaꞌnu ya jiin ya. Suni kuni ra nchaa ya ñuyɨvɨ jaꞌa nuu viko andɨvɨ un ―kachi ya. 


text:
<pb/>Nu ni jinisoꞌo sutu ñaꞌnu ga un, ni ndata da saꞌma da ja ni kɨtɨ ini da, chi ni ndoꞌo ini da ja yɨsɨkɨnchaa Jesús maa Yandios jiin jnuꞌun un. Ti ni kachi da jiin yɨvɨ kaꞌiin un: ―¿Nau ɨnga testigo nandɨꞌɨ yo jaꞌa naa yo? 


text:
Ja ni ka jinisoꞌo ra ja kaꞌan ndevaꞌa da sɨkɨ Yandios. ¿Nasa ka ndoꞌo ini ra naa ra? ―kachi da. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni kachi ja na kuū ya. 


text:
<pb/>Yukan na ti sava yɨvɨ un ni ka tɨvɨ sɨꞌɨ nuu ya. Ni ka jasɨ nduchi ya jiin saꞌma, ti ni ka kani jikɨ nuu ya, ti kachi: ―roꞌo chaa kaꞌan jnuꞌun Yandios, kachi nau ja ni kani roꞌo ―kachi jiin ya. Yukan na ti soldado kaꞌiin un, ni ka jaꞌa jikɨ nuu ya. Yukan kuu ja ni jnaꞌan Jesús nu ni ka xndichi da ya. Kachi Pedro ja tu jini da Jesús (Mt. 26.69‑75; Lc. 22.56‑62; Jn. 18.15‑18, 25‑27) 


text:
<pb/>Ti nukoo Pedro nuu yuxeꞌe un, ti ɨɨn ñaꞌan junukuachi veꞌe sutu kuñaꞌanu ga un, ni yaꞌa ña ichi chukan. 


text:
Ti nu ni jini ña nduxin da ñuꞌun, ni ndeꞌe vaꞌa ña nuu da, ti ni kachi ña: ―roꞌo, suni ni yaku ra jiin Jesús, chaa ñuu Nazaret un ―kachi ña jiin da. 


text:
<pb/>Ko Pedro ni kachi da ja tu jini da: ―Tu jini ri na jnuꞌun kaꞌan ra jiin ri ―kachi da. Ti ni kenda da kuaꞌan da ichi yuxeꞌe un ni jakuɨñɨ da. Ti yukan ni kana ɨɨn liꞌi. 


text:
Ñaa junukuachi un, ni jini tuku ña nuu da, ti ni kejaꞌa kaꞌan ña jiin taka yɨvɨ kaꞌiin un: ―Suni ndajaꞌa chaa yukan kuu chaa jaꞌa ―kachi ña. 


text:
<pb/>Ko Pedro ni kachi tuku da ja tu jini da. Ni kuu nuu ga, ti chaa kaꞌiin un ni ka kachi da jiin Pedro: ―Ndaa ndixia kuu ja roꞌo kuu ɨɨn ndajaꞌa Jesús un, chi suni chaa Galilea kuu ra ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko ni kachi tuku Pedro: ―Va kunchakuachi na nu na xndoñaꞌan na, ko kaꞌan ndaa kuɨtɨ na ja tu jini na chaa ka kaꞌan ni un ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko nɨ kaꞌan ga da siaꞌan, ti ni kana liꞌi jinu kuu uu. Ti yukan ni nukuꞌun ini da jnuꞌun ni kaꞌan Jesús: “Nu ti kana ga liꞌi jinu kuu uu, ti kachi ra uni jinu ja tu jini kuɨtɨ ra ruꞌu.” Ti yukan ni nakani xaan ini da, ti ni jakunchaa da ndeꞌe da. Xndichi Pilato Jesús (Mt. 27.1‑2, 11‑14; Lc. 23.1‑5; Jn. 18.28‑38)<pb/>


text:
Nu ni kundijin ɨnga kɨvɨ, ni ka ndajnuꞌun sutu ka kuñaꞌnu un jiin taka chaa ka kuñaꞌnu, suni chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun kaꞌnu Israel, jiin uu ga chaa ka kuñaꞌnu ñuu un. Ka ndajnuꞌun da nasa saꞌa da jiin Jesús, ja ni ka jnɨɨ da ya. Yukan na ti ni ka juꞌni da ya, ti kuankoyo da jiin ya nuu Pilato, chaa kuu gobernador. 


text:
Ti Pilato ni jikajnuꞌun da Jesús: ―¿Xi roꞌo kuu Rey, ja taꞌu jniñu nuu nɨ tuꞌu nación Israel nu? ―kachi da. Ti ni kachi Jesús: ―Ruꞌu kuu ―kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ni jikajnuꞌun tuku Pilato un ya: ―Ndeꞌe na ka chakuachi da sɨkɨ ra, ¿ti tu kaꞌan kuɨtɨ ra nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ko Jesús tu ni kaꞌan kuɨtɨ ya. Ja yukan na ti so ni naa ini Pilato, ti tu kujnuni nasa saꞌa da jiin ya. Ni kachi Pilato ja na kuū Jesús (Mt. 27.15‑31; Lc. 23.13‑25; Jn. 18.38‑19.16) 


text:
<pb/>Taka viko pascua ni iyo ɨɨn jnuꞌun ja na sia Pilato ɨɨn chaa kande vekaa, nau ja na kachi maa yɨvɨ un. 


text:
Ti kɨvɨ un kande ɨɨn chaa nani Barrabás vekaa jiin tɨjnɨ chaa ni ka ndonda sɨkɨ gobierno, chi ni ka jaꞌni da ndɨyɨ. 


text:
Ja yukan kuu ja ni ka jakoyo yɨvɨ un ka jikan i nuu Pilato, ja na sia da ɨɨn presu nava iyo jnuꞌun da. 


text:
Ti ni jikajnuꞌun Pilato nuu yɨvɨ un: ―¿Kuni ra naa ra ja na sia ri chaa kuu Rey nuu nɨ nación Israel nu? ―kachi da. 


text:
<pb/>Siaꞌan ni jikajnuꞌun Pilato, chi ni jini da ja ka kuu kuasun ini sutu un, ja kuaꞌa yɨvɨ ni ka kandixia jnuꞌun ni kaꞌan Jesús. Ja sɨkɨ yukan ni ka nakuaꞌa da ya nuu Pilato, ti Pilato kuni sia da Jesús niku. 


text:
Ko sutu ka kuñaꞌnu un ni ka skaꞌan da yɨvɨ ja na kakan i nuu Pilato, ti na sia da chaa nani Barrabás. 


text:
Yukan na ti ni jikajnuꞌun tuku Pilato yɨvɨ un: ―Nusa ti, ¿ndoo kuni ra naa ra ja saꞌa ri jiin chaa jaꞌa, chaa ka skonani ra Rey nación Israel nusa? ―kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Pilato: ―¿Ko nau kuachi ni saꞌa da nusa? ―kachi da. Ti yɨvɨ un viꞌi ga ka kana koꞌo: ―¡Katakaa ni chaa jña ndaꞌa cruz, na kuū da! ―kachi naa. 


text:
<pb/>Yukan na ti Pilato, ja na kusɨɨ ini yɨvɨ un jiin da, ni sia da Barrabás kuaꞌan da. Ti ni taꞌu da jniñu nuu soldado un ja na kani da Jesús jiin yoꞌo ñɨɨ, ti na kiꞌin da jiin ya ja na kundaka ya ndaꞌa cruz, ti na kuū ya. Ni ka yɨsɨkɨnchaa soldado un Jesús 


text:
<pb/>Yukan na ti kuankoyo soldado un jiin Jesús undi nuu yuxeꞌe palacio nuu nani Pretorio. Ni ka nastutu jnaꞌan da jiin tendɨꞌɨ ga soldado. 


text:
Ti ni ka naskuiꞌna da ya ɨɨn saꞌma kuaꞌa ndiꞌi. Ni ka saꞌa da ɨɨn corona iñu, ti ni ka chuxndee da xini ya. 


text:
Yukan ti ni ka kejaꞌa ka kanajiin da, ka sakata da nuu ya: ―Na kuchaku naꞌan Rey, chaa ñuu Israel ―kachi da. 


text:
<pb/>Ni ka kani da yujnu xini ya, ni ka tɨvɨ sɨꞌɨ da nuu ya, ti ni ka jakunjitɨ da nuu ya, nanu ja kuu ya ɨɨn rey. 


text:
Ni ndɨꞌɨ ni ka sakata da nuu ya, ni ka tava da saꞌma kuaꞌa ndiꞌi ñuꞌun ya, ti ni ka naskuiꞌna da ya jiin saꞌma maa ya. Ti kuankoyo da jiin ya ja ka taka da ya nuu ndaꞌa cruz. Ni ka jatakaa da Jesús nuu ndaꞌa cruz (Mt. 27.32‑44; Lc. 23.26‑43; Jn. 19.17‑27) 


text:
<pb/>Ichi kuankoyo da ni ka ndejanaꞌan da jiin ɨɨn chaa ñuu Cirene nani Simón, ja chaa kuu tata Alejandro jiin Rufo, vendi da ja ni jaꞌan da nuu rancho da, ti soldado un ni ka chayɨka Simón ja na kundiso da cruz Jesús. 


text:
Nu ni ka jakoyo da yukan, ni ka jaꞌa da vino sakanuu jiin ɨɨn nuu suxia ja nani mirra, ja na koꞌo ya nava tu kondoꞌo xaan ya ja jatu ya. Ko maa Jesús tu ni jantaꞌu ya ja koꞌo ya. 


text:
Yukan na ti ni ka chijnɨɨ da ya nuu ndaꞌa cruz jiin nduyukaa. Ti soldado un ni ka chuꞌun da suerte sɨkɨ saꞌma ya, ja na tejnaꞌan nuu jnaꞌan da. 


text:
Ti xini cruz un ni ka chijnɨɨ da ɨɨn tutu ja kaꞌan ndoo yɨndaka ya yukan. Kachi siaꞌan: “Jaꞌa kuu Rey nuu yɨvɨ nación Israel.” 


text:
Suni ni ka jatakaa da uu ñakuiꞌna jiin ya nuu uu ga cruz, ɨɨn ichi ndaꞌa kuaꞌa, ti ɨnga ichi ndaꞌa sajni ya. 


text:
<pb/>Ti yɨvɨ ka yaꞌa ichi chukan, ka skuiko xini ja ka kuu ichi ini nuu ya, ti ka kaꞌan ndevaꞌa: ―Vijna na ti roꞌo ja ni kaꞌan ra ja xnaa ra veñuꞌun kaꞌnu Israel, ti nuu uni kɨvɨ ti na saꞌa jaa ra. 


text:
<pb/>Suni taka sutu ka kuñaꞌnu un jiin chaa ka xnaꞌan ley ini veñuꞌun un, ka kaꞌan ndevaꞌa kuɨtɨ da nuu ya, ti ka ndajnuꞌun da: ―Ni nama da sava yɨvɨ, ko tu kuu nama da maa da vijna. 


text:
Ko vijna ti nu na kandixia yo ja kaꞌan ndaa da ti kuun da nuu ndaꞌa cruz un, ti sa na kandixia yo ja kuu da Cristo ni taji Yandios, ja kuu da Rey nuu nɨ tuꞌu nación Israel. Yukan ti kandixia yo ja vaji da undi nuu andɨvɨ ―ni ka kachi da. Ti suni undi uu ga chaa ka ndakoyo yukan jiin ya, ni ka kaꞌan ndevaꞌa da nuu ya. Ni jiꞌi Jesús (Mt. 27.45‑56; Lc. 23.44‑49; Jn. 19.28‑30) 


text:
Ti hora un ni kanajiin koꞌo Jesús: ―Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? ―kachi ya. (Ja kuni kaꞌan: “Yandios maa na, Yandios maa na, ¿ndoo ni xndoo maa ɨɨn ni saña vijna”? ―kachi ya.) 


text:
<pb/>Sava yɨvɨ kaꞌiin yajni yukan ni ka jinisoꞌo, ti ni ka kachi: ―Kunsoꞌo naa ra, chi kana da xini profeta Elías na janaꞌan―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨɨn da ni jaꞌa corrɨ, ni chutoo da kachi nuu vino iya, ni chuxndee da xini ɨɨn nuyoo kani, ti ni jaꞌa da ja na koꞌo Jesús, ti kachi da: ―Na ndeꞌe yo nu kii Elías kii nama da chaa ―ni kachi da: 


text:
Ti maa hora ni jiꞌi Jesús, ni teꞌnde sava saꞌma ii yɨndaka ini veñuꞌun kaꞌnu Israel un, ni ndata sava kuɨtɨ saꞌma un undi nuu sukun ti undi nuu jaꞌa. 


text:
Ti ɨɨn soldado kuu capitán kandichi nuu Jesús hora un. Nu ni jini da nava ni jiꞌi Jesús, ti ni kachi da: ―Jandaa kuɨtɨ kuu ja Seꞌe Yandios ni kuu chaa jaꞌa ―kachi da. Yukan ni jiꞌi Jesús. 


text:
<pb/>Suni kaꞌiin sava ñasɨꞌɨ ka jitonchaa jika ña. Ñaa un kuu María Magdalena, Salomé, jiin María nana Santiago, chaa suchi, jiin José. 


text:
Ñaa jaꞌa ni ka kandixia ña Jesús. Ni ka yaku ña jiin ya, ti ni ka junukuachi ña nuu ya na ni yaku ya ñuu Galilea. Suni yukan kaꞌiin tɨjnɨ ga ñasɨꞌɨ ja ni ka jaꞌan ña jiin ya undi Jerusalén. Ni ka chunduji da Jesús (Mt. 27.57‑61; Lc. 23.50‑56; Jn. 19.38‑42) 


text:
<pb/>Ti ɨɨn chaa ñuu Arimatea, nani José, ni kuu da ɨɨn chaa kuñaꞌnu ja kuu nuu junta kaꞌnu Israel. Ti ndiyo ini da ja kuni da nu na jaa kɨvɨ taꞌu Yandios jniñu. Chi ni kandixia da jnuꞌun ni xnaꞌan Jesús ja kuu kɨvɨkoyo yɨvɨ ndaꞌa Yandios ja na taꞌu ya jniñu nuu i, ti yukan niꞌin yɨvɨ un ɨɨn taꞌu ya ti kundisojniñu i jiin ya. Ti vanuxia ja ni jaa vispera kɨvɨ ndetatu, ti ni tava ini da ni kaꞌan da jiin Pilato jaꞌini kɨvɨ un, ti ni jikan da permiso ja na kiꞌin da jiin yɨkɨ kuñu Jesús. 


text:
Ti Pilato ni naa ini da nu ni jinisoꞌo da ja, ja ni jiꞌi Jesús. Ni kana da capitán soldado un, ti ni jikajnuꞌun da nu ja ni jiꞌi ndixia ya. 


text:
Ti capitán un ni kachi ja, ja ni jiꞌi ndixia ya. Yukan na ti Pilato ni jaꞌa da permisu nuu José ja na kiꞌin da jiin yɨkɨ kuñu ya. 


text:
<pb/>Ti José ni jaan da ɨɨn saꞌma finu, ni kuniꞌin da yɨkɨ kuñu ya nuu ndaꞌa cruz un, ti ni nasuku da yɨkɨ kuñu ya. Yukan ti ni chunde da ya ɨɨn yau jaa, ja ni jacha da chii ɨɨn kava. Ti ni nakasɨ da jiin ɨɨn yuu kaꞌnu xaan. 


text:
Ti María Magdalena jiin ɨnga María nana José, kaꞌiin ña yukan, ti ni ka jini ña nuu ni ka chunde da Jesús. Ni nandoto Jesús (Mt. 28.1‑10; Lc. 24.1‑12; Jn. 20.1‑10)<pb/>


text:
Nu ni yaꞌa kɨvɨ ndetatu un, ti María Magdalena jiin ɨnga María, nana Santiago, jiin Salomé, ni ka jaan yachi ña perfume ja kin chiꞌi ña sɨkɨ yɨkɨ kuñu Jesús. 


text:
Ñaꞌan xaan kɨvɨ ni nukuñɨ semana kuankoyo ña yuꞌu ñaña un. Ja ni kaña ndaa ndikandii ni ka jakoyo ña nuu ñaña un. 


text:
Ni ka kɨvɨ ña ini yau un. Yukan ni ka jini ña ɨɨn ángel Yandios nukoo ndaꞌa kuaꞌa. Ti ñuꞌun ya ɨɨn saꞌma kani, xkɨyɨ niꞌni. Ni naxnaꞌan ya nuu ña nanu ɨɨn chaa lulu. Ti ñaꞌan un ni ka yuꞌu ña. 


text:
Ko ángel un ni kachi: ―Koto yuꞌu ra naa ra. Chi jini ri ja ka nanduku ra Jesús, chaa ñuu Nazaret ja ni jiꞌi nuu ndaꞌa cruz un. Ko tuu kande ya jaꞌa, chi ja ni nandoto ya. Ndeꞌe, jaꞌa kuu nuu ni ka xndoo da yɨkɨ kuñu ya, ko tukaa ndoo iyo. 


text:
Vijna ti kuaꞌan naa ra ti kachi ra nuu Pedro, ti suni nuu uu ga chaa ka kuu ndajaꞌa ya: “Koxnuu ya kiꞌin ya ñuu Galilea, ti yukan kundatu ya roꞌo naa ra. Ti nakuni ra ya nava ni kachi ya jiin ra naa ra” ―kachi ángel un. 


text:
<pb/>Ti ñaꞌan un ni ka kee ña ini yau un, ti ni ka jaꞌa ña corrɨ, chi ni ka yuꞌu xaan ña ja undi ka nɨꞌɨn ña, ti so ni ka sana ini ña. Ko tu ni ka kachi ña nuu ni ɨɨn yɨvɨ ja siaꞌan ni kuu, chi ni ka yuꞌu xaan ña. Ni ndenda Jesús nuu María Magdalena (Jn. 20.11‑18) 


text:
<pb/>Jañaꞌan kɨvɨ ni nukuɨñɨ semana, nu ni nandoto Jesús, ti xnakan ni ndenda ya nuu María Magdalena, ñaa ni keniꞌin ya uxia tachi xaan yukan. 


text:
Ti maa ña ni jan kaxnuꞌun nuu uu ga chaa ni ka jika jiin ya. Chi ka naꞌnu da ya, ka kukuiꞌya xaan ini da, ti ka ndeꞌe da. 


text:
Ko nu ni ka jinisoꞌo da ja chaku Jesús, tu ni ka kandixia da, vasu kachi ña un ja ni ndejnaꞌan ña jiin ya. Ni ndenda Jesús nuu uu chaa ni kuu ndajaꞌa ya (Lc. 24.13‑35) 


text:
<pb/>Kuee ga, ti ni ndenda Jesús sɨɨ tuku nuu uu chaa ni ka kuu ndajaꞌa ya ichi kuankoyo da ranchu da. 


text:
Chaa un, ni ka nandeokuñɨ da, ti ni ka kachi da nuu uu ga ndajaꞌa un, ko suni tu ni ka kandixia da jnuꞌun un. Ni ndenda Jesús nuu uxi ɨɨn ndajaꞌa ya (Mt. 28.16‑20; Lc. 24.36‑49; Jn. 20.19‑23) 


text:
<pb/>Sandɨꞌɨ ni ga, ni ndenda Jesús nuu uxi ɨɨn ndajaꞌa ya nuu kanchuku da ka yee da staa. Ti ni kanajiin ya nuu da naa da, ndoo tu ka kandixia da ja ni nandoto ya, ndoo xaan ga niꞌin ni nduu ini ra naa ra ja tu ka chunsoꞌo ra jnuꞌun ka kaꞌan yɨvɨ ni ka ndejnaꞌan jiin ya, chi ni ka kachi i ja, ja ni nandoto ya. 


text:
Yukan na ti ni taꞌu ya ɨɨn jniñu nuu da naa da, ti ni kachi ya: ―Kuankoyo naa ra nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, ti kaꞌan ra jnuꞌun Yandios nuu taka yɨvɨ naa i. 


text:
Yɨvɨ kandixia, ti kuanducha i, ti nanitaꞌu i nuu Yandios. Ti yɨvɨ tu kandixia, na jnaꞌnu ndatu i jiin kuachi i. 


text:
Yɨvɨ na kandixia ti kuu saꞌa i jniñu ñaꞌnu jiin sɨvɨ ri. Kuu kenchaa da tachi xaan kiꞌin. Ti kaꞌan da yuꞌu ɨnga yɨvɨ ja tu ka jini da. 


text:
Nu na kuꞌuun ini ra ti jnɨɨ ra ɨɨn koo, xi kuꞌuun ini ra ti koꞌo ra veneno, ti tundo jnaꞌan kuɨtɨ ra. Chuxndee a ndaꞌa ra sɨkɨ yɨvɨ ka kuꞌu, ti nduvaꞌa i ―kachi ya. Kuanoꞌon Jesús andɨvɨ (Lc. 24.50‑53; <a href='B:510 01:9'>Hechos 1.9</a>‑<a href='B:510 11:1'>11</a>) 


text:
<pb/>Nu ni ndɨꞌɨ ni kaꞌan Jitoꞌyo Jesús jiin ndajaꞌa ya, ti ni ndaa ya kuanoꞌon ya andɨvɨ. Ti ni nukoo ya ndaꞌa kuaꞌa Yandios nuu ni nduñaꞌnu ya kancha ya. 


text:
Ti ndajaꞌa ya jiin chaa ka skuaꞌa jiin ya, ni ka yaku da taka ñuu ni ka kaꞌan da jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ naa i. Ti maa Jitoꞌyo ni chindee chituu ya da jiin jniñu ñaꞌnu ni ka saꞌa da, ti ni ka jini yɨvɨ ja iyo ndaa jnuꞌun ni ka kaꞌan da. Jaꞌa kuu jnuꞌun Yandios ni chaa Marcos.<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo, kande ri vekaa vijna ja sɨkɨ ja ni kaꞌan ri jnuꞌun Cristo Jesús. Ruꞌu jiin ñani yo Timoteo, ka chaa ri tutu jaꞌa nuu ra, Filemón. Ja kuu ra ɨɨn chaa mani jiin ri, ti ni chindee jnaꞌan ra jiin ri. 


text:
Suni chaa ri tutu jaꞌa nuu kuaꞌa yo Apia, jiin suni nuu Arquipo, chaa chindee jnaꞌan jiin yo nuu jniñu ka nakutu ini yo. Suni siaꞌan taji ri tutu jaꞌa nuu yɨvɨ ka kandixia ja ka ndututu veꞌe ra, Filemón. 


text:
Ti ñukuu ini ri ja Tata yo Yandios jiin Jitoꞌo Jesús, ya kuu Cristo, na chindee chituu ya roꞌo naa ra, ti na kundaꞌu ga ini ya roꞌo naa ra, nava na kukuee kunchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Chaa ñundaꞌu ini ti kandixia vaꞌa kuu Filemón 


text:
<pb/>Taka hora jikantaꞌu ri nuu Yandios, ti tu naa ini ri jikantaꞌu ri ja kuu roꞌo Filemón, ti nɨnɨ nakuantaꞌu ri nuu ya ja kuu maa ra. 


text:
Chi ni niꞌin ri jnuꞌun ja kandixia ndaa ra Jitoꞌo Jesús, ti kuu ini ra nuu ya. Suni siaꞌan kundaꞌu ini ra taka yɨvɨ ka yɨꞌɨ ndaꞌa ya. Yukan kuu ja nakuantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu roꞌo, Filemón. 


text:
<pb/>Ti jikantaꞌu ri nuu ya ja na nukuꞌun vaꞌa ini ra taka jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo ja kuu yoꞌo. Kuñukuu ini ra ja ka yɨꞌɨ yo ndaꞌa ya, ti ka niꞌin yo taka ja vaꞌa nuu ya. 


text:
Nakuantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu roꞌo Filemón, chi ni niꞌin ri jnuꞌun ja kundaꞌu ndixia ini ra taka yɨvɨ ka kandixia, ti jaꞌa ra jnundee ini yɨvɨ un naa i. Jiin taka yukan ni ndusɨɨ ini ri, ti ni kuu ndee ga ini ri, ñani Filemón. Kandaꞌu Pablo jiin Filemón 


text:
<pb/>Vijna ti kandaꞌu ri jiin ra Filemón, vasu iyo ichi ri ja taꞌu ri jniñu nuu ra, chi kuu ri apóstol nuu Cristo. 


text:
Ko vijna, chi so kandaꞌu ri jiin ra ja ka jini mani jnaꞌan yo. Siaꞌan kandaꞌu ri ruꞌu Pablo. Vasu ja ñaꞌnu ri, ti kande ri vekaa ja sɨkɨ jnuꞌun Cristo Jesús. 


text:
Jikantaꞌu ri nuu ra ja kuu muzu ra Onésimo, chaa ni jaan ra jiin xuꞌun, ti ni jinu da. Ko vijna ti kuu da nanu ɨɨn seꞌe ri, chi ni kandixia da jnuꞌun ni kaꞌan ri vasu kande ri vekaa jaꞌa. 


text:
Undi nuu, tu ni kuu da ɨɨn muzu ja kuajniñu nuu ra, ko vijna na ti vaꞌa ga kunukuachi da nuu yo naa yo. 


text:
<pb/>Vijna na ti na nataji ri da na najaa da nuu ra. Nakuantaꞌu vaꞌa maa da, ti saꞌa ra ja maa ri ni jaa nuu ra, chi jaꞌa ni ka kuu mani xaan ri jiin da. 


text:
Kusɨɨ ini ri ti kuni ri ja na kuncha da jiin ri jaꞌa, nava na chindee da ruꞌu nuu jniñu saꞌa ra vijna nɨ kande ri vekaa ja sɨkɨ jnuꞌun Cristo. 


text:
Ko tu kuni ri ja xndoo ri da undi nuu tu kuaꞌa maa ra jnuꞌun. Ti ansu chayɨka ri roꞌo, chi yukan kuu ja kachi maa ra. 


text:
Ti tu jini ri xi so ni kuxio da ja kuu jaku ni kɨvɨ, ti sa natuꞌva da yukan kuncha kutu da jiin ra ja kuu taka kɨvɨ. 


text:
Vijna na ti tukaa saꞌa ra nava ja kuu da muzu ra, chi suꞌva saꞌa nanu ja kuu da ɨɨn ñani ra ni kaku jiꞌin ra jiin. Ti suni siaꞌan saꞌa maa ri ja kuu da jiin ri. Ko viꞌi ga kuu da ja kuu nuu roꞌo, chi vijna na ti kunukuachi da nuu ra ja kuu da ɨɨn chaa ni kɨvɨ ndaꞌa Jitoꞌo. 


text:
<pb/>Ja siaꞌan kuu ja nu ñukuu ini ra ja ka jini mani jnaꞌan yo sɨkɨ jnuꞌun kandixia, ti kaꞌan vaꞌa jiin chaa jaꞌa nu na jaa da nuu ra, siaꞌan nanu ka kaꞌan maa yo naa yo. 


text:
Jandaa ndixia kuu ja chunaa ri, chi ruꞌu Pablo, chaa ri tutu jaꞌa jiin ndaꞌa maa ri. Siaꞌan na kachi ri, ti suni kuu kachi ri ja suni tau maa ra nuu ri sɨkɨ ja ni skuaꞌa ri roꞌo, ti ni kaku añu ra. 


text:
Siaꞌan ndixia ñani, kuni ri ja na kuaꞌa ra ɨɨn jnundee ini ruꞌu, chi ndɨnduu yo ka yɨꞌɨ ndaꞌa Jitoꞌo. Ñani Filemón, ja ka yɨꞌɨ yo ndaꞌa Cristo, ti ja yukan kuu ja jikantaꞌu ri nuu ra ti nava na ndusɨɨ ga ini ri. 


text:
<pb/>Chaa ri tutu jaꞌa nuu ra, chi jinijnuni ri ja kuandatu vaꞌa ra, ti suꞌva viꞌi ga saꞌa ra ansu nɨnɨ ja ni jikan ri. 


text:
Ti suni jikan ri ja na nduku ra nuu kuncha ri, chi ñukuu ini ri ja kee ri jaꞌa ti jaa ri nuu kanchuku ra, na saꞌa Yandios nava ka jikantaꞌu ra ja kuu ruꞌu. 


text:
<pb/>Epafras, chaa kande jiin ri vekaa jaꞌa ja sɨkɨ jnuꞌun Cristo Jesús, kaꞌan da ja na sandee ini ra. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Pablo, ñukuu ini ri ja maa Jitoꞌo Jesús, ya kuu Cristo, na chindee chituu ya roꞌo Filemón, ti na kundaꞌu ga ini ya roꞌo. Siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo jiin Timoteo ja ka junukuachi ri nuu Cristo Jesús. Na chaa ri tutu jaꞌa nuu taka roꞌo ja ka kandixia ra Cristo Jesús, ja kanchuku ra ñuu Filipos, jiin chaa ka yɨndaꞌa roꞌo, jiin yɨvɨ ka chindee roꞌo. Chi ni sasɨɨn ya roꞌo ja kunukuachi ra nuu ya naa ra. 


text:
Jikantaꞌu ri ja Tata yo Yandios jiin Jitoꞌo Cristo Jesús, na koto ndaꞌu ya roꞌo naa ra. Ti na chindee ya roꞌo ja na kukuee kunchuku ra nava kuni maa ya. Jikantaꞌu Pablo ja kuu yɨvɨ ka kandixia Cristo 


text:
Suni nakuantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu roꞌo naa ra, chi jini ndaa ri ja maa Yandios ni skanda añu ra ja na kandixia ra Cristo. Ti ndoꞌo ini ri ja tu xndoo ra jniñu un naa ra undi na sinu ndɨꞌɨ Yandios taka jniñu un sa na jaa kɨvɨ nchaa Cristo Jesús. 


text:
Vatuni nu siaꞌan ndoꞌo ini ri ja sɨkɨ roꞌo naa ra, chi ni kundaa ini ri ja ɨɨn ni ni chindee Yandios yoꞌo naa yo. Ti ka ñukuu ini ra ruꞌu ja ni ka chindee ra ruꞌu vasu kande ri vekaa, xi jikonuu ri kaꞌan ri jnuꞌun Cristo Jesús niku. Nama ri jnuꞌun Yandios ja sɨkɨ Cristo Jesús, chi kaꞌan ri ja maa ɨɨn ni jnuꞌun Cristo kuu jnuꞌun ndaa kuɨtɨ. Yukan ti kankuachi yɨvɨ sɨkɨ ri. Ti nɨnɨ ni ka chindee ra jiin jniñu un. 


text:
<pb/>Jikantaꞌu ri nuu Yandios ja viꞌi ga na kuñukuu ini ra, ti siin ga ra jiin jniñu Cristo, ti kundio ini ra ja na kutuꞌva ga ra jnuꞌun ya nava na kɨvɨ inijnuni ra naa jniñu kuni ya ja saꞌa ra naa ra. 


text:
Ti siaꞌan na kuu nakaji ra taka ja vaꞌa nava na koo ndoo ra naa ra, ti koto kakayata ra nava tu kunchakuachi ra. Ti siaꞌan kaka ndaa ra nuu ichi Yandios undi na jaa kɨvɨ nchaa Cristo. 


text:
Kunukuachi ndaa naa ra nuu Yandios chi ni ka kɨvɨ ra ndaꞌa Cristo Jesús, ti saꞌa nava kuni maa ya. Ti na ndeꞌe na kotonchaa yɨvɨ ja vaꞌa ka saꞌa jniñu ra chi ka jika ndaa ra. Ti na kuaꞌa i ja yɨñuꞌun roꞌo nuu Yandios, ti kaꞌan i ja maa ɨɨn ni Yandios kuñaꞌnu. Na kuñukuu ini yo Cristo ti kuchaku yo 


text:
<pb/>Taka roꞌo ja ni ka kandixia Cristo naa ra, ɨɨn jnuꞌun vaꞌa kuu ja kaꞌan ri jaꞌa. Vasu jnaꞌan ri nundoꞌo, ko siaꞌan jichanuu ga jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. 


text:
Taka soldado kaꞌiin vestisia jiin taka ga yɨvɨ ñuu jaꞌa, ka jini i ja kande ri vekaa, ko sɨkɨ ja ni kaꞌan ri jnuꞌun Cristo. 


text:
Sɨkɨ ja kande ri vekaa, ti ñuu jaꞌa ka iyo kuaꞌa ga ñani jnaꞌan yo ja ka saꞌa jniñu vaꞌa, vasu ansu ndɨꞌɨ. Ko chaa un ka niꞌin ga da jnuꞌun ndee ini, ti tu ka yuꞌu da ja kaꞌan da jnuꞌun Cristo. 


text:
<pb/>Jandaa kuu ja ka iyo sava chaa ka kaꞌan jnuꞌun Cristo, ko sɨkɨ ja ka kukuasun ini da jiin ri, ti ka kaꞌan vixi da naa da. Sava ga da chi ka ñukuu ini da ja kanuu ga ja na kaꞌan da jnuꞌun Cristo taka nuu. 


text:
Ka kundaꞌu ini chaa un ruꞌu ti ka kuni da ja na kuichanuu ga jnuꞌun Cristo. Ka jini da ja kande ri vekaa sɨkɨ ja kaꞌan ri jnuꞌun Cristo, chi nama ri jnuꞌun un nu kaꞌan ri ja maa ɨɨn ni jnuꞌun Cristo kuu jnuꞌun ndaa kuɨtɨ. Ti maa ɨɨn ni ja kandixia yo Cristo kuu ja chunaa Yandios yoꞌo. Siaꞌan kaꞌan ri jnuꞌun. Ko ka jini da maa Yandios ja ni tatu Yandios jniñu jaꞌa nuu ri ja na kaꞌan ri jnuꞌun un, ti ka ñukuu ini da chi ka chindee xaan da ruꞌu sɨkɨ jniñu un. 


text:
Ko sava ga chaa un tu ka saꞌa da siaꞌan, chi vasu ka kuni da kaꞌan da jnuꞌun Cristo, ko ka kuasun ini da nuu ri. Ka ndoꞌo ini da ja koo ri jnuꞌun kuiꞌya ini nu na niꞌin ri jnuꞌun sɨkɨ jniñu da. Ti yukan ka jani ini da ja koo ga ri nundoꞌo ja kande ri vekaa. 


text:
Ko suꞌva, kusɨɨ ga ini ri ja ka kaꞌan da jnuꞌun Cristo. Vasu tu ka saꞌa vaꞌa da jniñu da, ko kusɨɨ ini ri chi ka kaꞌan da jnuꞌun Cristo. Ja yukan kuu ja kusɨɨ ini ri, 


text:
chi maa Yandios kuu ya nama ruꞌu. Vasu ka iyo yɨvɨ tu mani jiin ri, ko jini ri ja ka jikantaꞌu ra jaꞌa ri naa ra. Ti jini ndaa ri ja Espíritu Cristo Jesús chindee ya ruꞌu. 


text:
<pb/>Ñuꞌun ini ri ti ñukuu ini ri ja tu kuaꞌa ya jnuꞌun ja kendo ri nukanuu. Chi iyo nɨ ini ri ja nama ri jnuꞌun Cristo. Ja yukan kuu ja nɨnɨ kaꞌan ri jnuꞌun un. Yukan ti na kuni yɨvɨ ja jajniñu Yandios ruꞌu ja saꞌa ri jniñu ya, ti na kachi i ja maa ɨɨn ni ya kuñaꞌnu. Ja yukan kuu ja kaꞌan ri jnuꞌun Cristo, ti tundo saꞌa nu na kachi Yandios ja kuchaku ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa xi kuu ri. 


text:
Chi vijna chaku ri kuu ja jika ri jiin maa Cristo, chi maa ya ni tatu ruꞌu ja na saꞌa ri jniñu ya. Ti ja kuū ri kuu ja kuchaku ri jiin Cristo jiin ja kuichanuu jnuꞌun ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Nu na kuchaku ga ri ti niꞌin ga ri jniñu saꞌa ri ja kuu Jitoꞌo. Ko jaꞌa tu kojnuni nau ja vaꞌa ga. Vaꞌa ga ja kuchaku ri xi vaꞌa ga ja kuū ri. 


text:
Ja uu jnuꞌun jaꞌa, tu kuu nasa nakaji ri, chi kuni ri ja na kuū ri nava na noꞌon ri kuncha ri jiin Cristo, chi yukan kuu ja vaꞌa xaan ga. 


text:
Yukan ti ja ni jini ri ja kuchaku ga ri ti kuncha ri jiin ra naa ra. Ti na xndaku ga ri jnuꞌun un nuu ra, chi kanuu ga ja na kandixia yo Cristo, ti siaꞌan na kaka ndaa ra nuu ichi Yandios, ti siaꞌan nava na kosɨɨ ga ini ra naa ra. 


text:
Yukan kuu ja nu na jaa tuku ri nuu kanchuku ra naa ra, ti kuni ri ja kusɨɨ ini ra ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo. Ti na nakanajaa ra nuu Yandios ja kuu ruꞌu, chi ndiso ri jniñu ja kaꞌan ri jnuꞌun Cristo Jesús. 


text:
<pb/>Nava ni ka kandixia ra Cristo, ti yukan kuu ja kanuu ga ja na kaka ndaa ra ichi Yandios, ti kuandatu ra nava jniñu taꞌu ya ja kunchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Nu siaꞌan na kunchuku ra, naa ra ti tundo saꞌa nu na jaa tuku ri yukan xi tukaa. Ko kuni ri ja na niꞌin ri jnuꞌun ja ka nakutu ini ra jiin jniñu un. Ti ka ndajnuꞌun ra sɨkɨ jnuꞌun ja ka kandixia ra Cristo. Ti siaꞌan na nduu ɨɨn nuu ini ra, ti tu yuꞌu ra ja kachi ndaa ra ja ka kandixia ndaa ra jnuꞌun Cristo. 


text:
Ti koto ma yuꞌu ra yɨvɨ ka jito uꞌu roꞌo naa ra, chi nu na koto uꞌu i roꞌo, ti yukan kuu ja suꞌva ka xnaa i maa i. Ti maa ya nakinseꞌe ya roꞌo, ti nanitaꞌu ra nuu ya naa ra ja ni ka kandixia ra Cristo. 


text:
Ti ja sɨkɨ jniñu ni saꞌa Cristo, ansu nɨnɨ ja na kandixia ra ya, chi suni ja na kondoꞌo ra ja sɨkɨ ya naa ra. 


text:
Ti maa ri jiin maa ra naa ra, na kinyɨɨ yo jiin taka jnuꞌun ndevaꞌa un. Chi ni ka jini ra ja siaꞌan ni saꞌa ri undi nuu, ti suni ka niꞌin ra jnuꞌun ja siin ga ri undi vijna. Ndaꞌu ni kii Jesús ko ni nduñaꞌnu ya vijna<pb/>


text:
Ja siaꞌan kuu ja Cristo jaꞌa jnundee ini, ti ka iyo sɨɨ ini ra. Ja kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra, ti jaꞌa ya Espíritu ya kancha jiin ra. Ti ka kuu mani nuu jnaꞌan ra, ti ka jito ndaꞌu jnaꞌan ra. 


text:
Ti siaꞌan siuku ra taka jnuꞌun nava kaꞌan ruꞌu Pablo, nu na niꞌin ri jnuꞌun taka jniñu ka saꞌa ra, ti kusɨɨ kuvaꞌa ini ri. Ti na koo ɨɨn nuu ini ra naa ra. Ti ɨɨn nuu na kundaꞌu ini nuu jnaꞌan ra. Ti ɨɨn ni na koo inijnuni ra. Ti ɨɨn nuu na kondoꞌo ini ra naa ra. 


text:
Koto ma saꞌa ra nɨnɨ ja kuu ja vaꞌa maa ra, ni koto chundee ra jnuꞌun vixi yuꞌu ra. Chi suꞌva saꞌa ndaꞌu maa ra naa ra. Saꞌa na kaa ja kuñaꞌnu ga ñanijnaꞌan ra ja kuu maa ra naa ra. 


text:
Koto ndeꞌe ra nundoꞌo kaxndee nuu maa ni ra, chi suni ndeꞌe ra nundoꞌo iyo nuu ñani jnaꞌan ra naa ra. 


text:
Chi ni xndoo ya jniñu un jiin Yandios ti ni nduu ya nanu ɨɨn yɨvɨ junukuachi, chi ni kaku ya nanu ɨɨn yɨvɨ siaꞌan ni. 


text:
Ti nu ni chaa ya, ni ndaku ya nanu ɨɨn chaa siaꞌan ni. Ni jika ndaꞌu ya, ti ni jandatu ya vasu ndaꞌu ni jiꞌi ya nuu ndaꞌa cruz. 


text:
Yukan kuu ja ni saꞌa Yandios ja na ndaa Jesús nuu andɨvɨ nuu ni nduñaꞌnu ya. Ti yukan ni jaꞌa Yandios ɨɨn jniñu ñaꞌnu nuu ya. 


text:
Ti vijna ja ni nduñaꞌnu ga Jesús, ti taka ja ka iyo andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ jiin ja kaꞌiin chii ñuꞌun, na nakuaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu ya, 


text:
ti nava na kaꞌan i ja Cristo Jesús kuu maa Jitoꞌo i ti maa ɨɨn ni ya kuu ja ndiso jniñu ñaꞌnu ga. Siaꞌan kuu ja na nakuaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu Tata yo Yandios, chi maa ya ni jaꞌa jniñu ñaꞌnu un nuu Jesús. Yɨvɨ ka kandixia, ka kuu i nuu ɨɨn nduva ñuꞌun nuu yɨvɨ kaꞌiin ñuñaa 


text:
<pb/>Taka roꞌo ja kuu ñani jiin jnaꞌan yo, ja ni ka jini ra jnuꞌun ja ni jandatu Cristo. Suni siaꞌan ni ka jandatu ra jnuꞌun Yandios ja ni xnaꞌan ri nuu ra na ni kuncha ri jiin ra. Vijna ti kuandatu ga jnuꞌun un naa ra vasu tukaa kancha ri jiin ra. Na nduku ndee ra kaka ndaa ra ichi Yandios. Chiñuꞌun jnuꞌun ya ti koto ma xnaa ra naa ra. Chiñuꞌun jnuꞌun ya ti koto ma xnaa ra naa ra. Ti nu chiñuꞌun jnuꞌun ya ti koto ma xnaa ra naa ra. Chi nu na kaka ndaa ra jiin jnuꞌun ya, ti ka jaꞌa ra jandaa ja ni nama ya roꞌo. 


text:
Kusɨɨ ini ya nu na saꞌa ra taka un naa ra, chi maa ya kuu ja chindee chituu roꞌo, ja ka siuku ra jniñu ni tatu ya nuu ra naa ra. 


text:
Chi ka kuu ra yɨvɨ ka junukuachi nuu Yandios, ti siaꞌan kaka ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, nava tu naa kuachi koo sɨkɨ ra, ti koto ma na kaka yata ra nu ka niꞌin kuachi sɨkɨ ra. Kaka ndaa jiin ichi Yandios, ti nava tu sana ra ichi yakua nuu ka jika yɨvɨ ñaa. Stuu jniñu vaꞌa ka saꞌa ra nuu yɨvɨ ñaa un naa i, ti na kuu ra nanu nduva ñuꞌun ja ndinchaa. Ti nava na ndundijin ini yɨvɨ ka iyo ñaa ini, chi kanchuku i nuu ñuñaa kuɨtɨ nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ja siaꞌan ka jika ndaa ra nuu ichi Yandios, yukan ka jaꞌa ra jandaa ja ka kandixia ra jnuꞌun ya, ti jiin jnuꞌun un siin ra ja kuu taka kɨvɨ, ti nava siaꞌan na kunchuku ra jiin ya. Yukan na ti kusɨɨ ini ri ja kuu kɨvɨ nchaa Cristo, chi kuni ri ja tu ni saꞌa jniñu kaꞌa ri ja ni xnaꞌan ri jnuꞌun Yandios nuu ra naa ra. Vasu ni iyo ri nundoꞌo sɨkɨ jniñu na ni kuncha ri jiin ra naa ra, ko tu ni sajniñu kaꞌa ri. 


text:
Ni ka kandixia ndaa ra jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. Ti vijna ka iyo nɨ ini ra ja kunukuachi ra nuu Yandios, ti yukan kuu nanu ja ka soko ra maa ra nuu ya. Ko ja sɨkɨ ruꞌu, nanu ri nuu ɨɨn nuu jniñu un ja ka soko ra nuu ya. Chi nu kaꞌni i ruꞌu, yukan kuu nanu ɨɨn jniñu ja suni ka soko ra nuu Yandios. Siaꞌan kuu chi ja sɨkɨ jniñu ni saꞌa ri un ni ka kandixia ra Cristo. Ti vasu na kuū ri, ko kusɨɨ ini ri jiin ra naa ra ja siaꞌan siuku jniñu ni jaꞌa Yandios nuu ri. 


text:
Chi ja sɨkɨ jichanuu jnuꞌun Cristo na koo jnuꞌun sɨɨ ini naa ra nava suni undi ruꞌu na kusɨɨ ini ri. Timoteo jiin Epafrodito 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, ñukuu ini ri ja na kuaꞌa maa Jitoꞌo Jesús jnuꞌun, ti na taji yachi ri Timoteo jaa da nuu kanchuku ra naa ra. Ti nu nandeokuñɨ da jaꞌa ti kundaꞌa da jnuꞌun ja kukuee kanchuku ra naa ra. 


text:
Chi tukaa iyo ɨnga chaa ndoꞌo ini nanu ndoꞌo ini maa ri, ti maa da suni ndɨꞌɨ ini da nasa ka kuu ra naa ra. 


text:
Ti ja ka jini ra ja Timoteo kuu nanu ɨɨn seꞌe nuu tata da, chi siaꞌan ni sajniñu da jiin ri na ni kaꞌan da jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. 


text:
Ja yukan kuu ja kuni ri taji ri da na jandeꞌe da roꞌo naa ra. Ko xnakan na kujnuni ini ri nasa kendo ri jaꞌa, ti sa na taji ri da. 


text:
Ko jinijnuni ri ja kuaꞌa maa Jitoꞌo jnuꞌun, ti jaa maa ri vasu ti jaku kɨvɨ nuu kanchuku ra naa ra. 


text:
<pb/>Ti Epafrodito, chaa ni ka taji ra ja na nduku da ja kumani nuu ri jaꞌa, ti vaꞌa xaan chindee da ruꞌu. Nanu ja ka kanaa yo nuu guerra, suni siaꞌan ni chindee da ruꞌu, chi maa da kuu ja kaꞌan jnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ jaꞌa. Ko vaꞌa ga ja na nandeokuñɨ da nuu kanchuku ra naa ra. 


text:
Chi ndɨꞌɨ xaan ini da, ti ndiyo ini da ja kuni tuku da nuu ra naa ra. Ti suni kukuiꞌya xaan ini da, chi ni ka niꞌin ra jnuꞌun ja ni kuꞌu da. 


text:
Ti jandaa ndixia kuu ja ni kuꞌu da, chi tɨꞌlɨ ni ga ti kuū da niku, ko ni kundaꞌu ini Yandios maa da ti ni nduvaꞌa da. Ti ansu nɨnɨ maa da, chi suni ni kundaꞌu ini ya ruꞌu nava tukaa koo ri jnuꞌun kuiꞌya ini jaꞌa da niku. 


text:
Ja yukan kuu ja ndɨꞌɨ ga ini ri, ti kuni ri taji ri da jaa da nuu kanchuku ra, ti ndeꞌe ra nuu da nava na kuvaꞌa ini ra naa ra ja iyo sɨɨ ini da. Ti suni undi ruꞌu kuvaꞌa ini ri, ti tukaa kukuiꞌya ini ri. 


text:
Nakinseꞌe da naa ra nu na najaa da nuu ra, chi ɨɨn ni seꞌe ka kuu ra nuu Jitoꞌo. Ti siaꞌan na kusɨɨ ini ra naa ra ja ni chindee Yandios maa da ja ni nduvaꞌa da. Ti siaꞌan na kava yɨñuꞌun ra jiin taka chaa ka saꞌa nanu saꞌa chaa jaꞌa. 


text:
Chi sɨkɨ jniñu Cristo kuu ja jaku ni ga, ti kuu da niku. Chi ni tava ini da ja kuū da sɨkɨ ja chindee da ruꞌu jiin jniñu ja tu kuu saꞌa ra nuu ri jaꞌa naa ra. Jnuꞌun kaꞌan ndaa sɨkɨ Cristo Jesús<pb/>


text:
Ti vijna, taka roꞌo ja ka kandixia Jitoꞌo Cristo Jesús naa ra, kosɨɨ ini naa ra chi kaꞌnu ɨɨn jniñu ni saꞌa ya ja ni ka ndɨvɨ ra ndaꞌa ya. Ruꞌu Pablo, va tu naa kuachi kuu ja na chaa tuku ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra, chi va kuajniñu ja kuu ijña isa nava tu kendo kuiꞌya ra naa ra. 


text:
Koto ra maa ra naa ra chi ka iyo chaa tu ka kandixia ja ɨɨn ni jnuꞌun Cristo iyo, chi ka sakanuu da jnuꞌun un jiin ɨnga jnuꞌun. Ti chaa un ndéꞌé kanda da, chi yaa yukan kuankoyo da ka kɨvɨ nduu da nanu ina tu jitoꞌo. Kuankoyo da ka saꞌa ndevaꞌa da nava tukaa kandixia ra ni ɨɨn jnuꞌun Cristo Jesús. Ka kuni da ja na koo ɨɨn jnuni nuu yɨkɨ kuñu ra nava na kendo ndaa ra nuu Yandios, ko tu nijniñ un, chi tu kuajniñu kuɨtɨ. 


text:
Ko yoꞌo naa yo, ka kuu yo yɨvɨ ka junukuachi nuu maa Yandios, vasu tukaa kaꞌan vixi yo ja ni ka iyo ɨɨn jnuni yɨkɨ kuñu yo, ti ja sɨkɨ jnuni un ni ka kɨvɨ yo nuu ndaꞌa Yandios. Ko chaa un chi siaꞌan ka kaꞌan vixi da. Ko yoꞌo naa yo chi suꞌva saꞌa Espíritu Yandios ja na kunchañuꞌun yo maa ya jiin nɨ ini nɨ añu yo. Ka kaꞌan kaji yo ti ka kusɨɨ ini yo ja ka yɨꞌɨ yo nuu ndaꞌa Cristo Jesús, chi yukan kuu ja kuu nuu maa Yandios, ti ansu ja chiñuꞌun yo tɨjnɨ ga nuu jniñu. 


text:
<pb/>Ti nu iyo ndaa jnuꞌun un ja siaꞌan iyo, ti va suni undi ruꞌu kuu kandixia ri jniñu un, siaꞌan nava kaꞌan ri niku. Ti nu ka iyo chaa ka jani ini ja ka kendo vaꞌa da nuu Yandios jiin jnuni ja ka niꞌin da nuu yɨkɨ kuñu da, ti ruꞌu suni viꞌi ga kandixia ri taka jniñu ni saꞌa maa ri naa janaꞌan. 


text:
Chi nu una kɨvɨ ni kaku ri, ti ni ka chaa da ɨɨn jnuni nuu yɨkɨ kuñu ri. Kuu ri chaa ñuu Israel, ti kuu ri jnaꞌan chaa ni ka nakaya ja ni ka kuu seꞌe ɨɨn chaa ñaꞌnu ni nani Benjamín undi na najanaꞌan. Niꞌin ga ni kuu ri seꞌe ñuu hebreo, ti ni yɨꞌɨ ri jiin chaa fariseo, chaa ni ka siuku ndaa ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, chaa ni kuu jnaꞌan yo najanaꞌan. 


text:
Ti siaꞌan ni saꞌa ndevaꞌa ri jiin yɨvɨ ka kandixia, chi ni ndoꞌo ini ri ja tu kuaꞌa kuɨtɨ ri jnuꞌun ja sama i jnuꞌun ley janaꞌan un. Ti tu ni ɨɨn yɨvɨ ni kaꞌan ja tu ni siuku ri ley un, chi ni siuku ndaa kuɨtɨ ri nava iyo. 


text:
Ti taka ja ni kandixia ri un, saꞌa ri nanu ja tu ni niꞌin jniñu kuɨtɨ, chi ni jasɨ ini ri ja tu kandixia ri Cristo niku. 


text:
Ko vijna ti saꞌa ri nanu ja vaꞌa ga ja na naa ndɨꞌɨ ja ni kandixia ri yukan. Chi vaꞌa xaan ga ja ni kɨvɨ inijnuni ri, ti ni nakuni ri nau kuu Cristo Jesús jiin taka jniñu ni saꞌa ya, ti ni kandixia ndaa ri un. Ti jandaa ndixia kuu ja maa ya kuu Jitoꞌo ri vijna. Chi ja maa ya ti ni xndoo ri ndɨꞌɨ ja ni kandixia ri undi nuu, ti vijna saꞌa ri nanu ja ni ndɨꞌɨ kuaꞌan nuu jayaka. Chi kanuu xaan ga ja ni kandixia ri ti ni ndɨvɨ ri nuu ndaꞌa Cristo, ti vijna na siin ri jiin yukan. 


text:
Chi ja siaꞌan na ti ni ndumani ri, ti ni ndɨvɨ ri ndaꞌa ya. Tukaa nduku ri ja kendo vaꞌa ri nuu Yandios jiin ley ni kandixia ri undi nuu, vasu ni siuku ndaa ri ley un. Ko ni kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu ri, chi ja ni kandixia ri Cristo, ti ansu ja siuku ndaa ri ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés niku. Ko vijna na ti ja ni kandixia ri Cristo, yukan tukaa ga jnaꞌnu ndatu ri jiin kuachi ri. 


text:
<pb/>Ni xndoo ndɨꞌɨ ri ja ni kandixia ri undi nuu nava na kɨvɨ inijnuni ri taka jniñu ñaꞌnu saꞌa Cristo ja kuu yoꞌo. Ndiyo ini ri ja na chaku ini ri ja kaꞌnu xaan ɨɨn jniñu ni saꞌa Yandios ja ni naxndoto ya Cristo nuu ñujiꞌi. Ti nu na chaku ini ri yukan, suni kuu chaku ini ri ja kaꞌnu ga nundoꞌo ni jnaꞌan Cristo ja ni ndoꞌo ya ja sɨkɨ yoꞌo naa yo. Ti ja yɨꞌɨ ri jiin ya kuu ja suni vatuni vasu na kondoꞌo ri nuu yɨvɨ ka jito uꞌu ya. Chi kuni ri saꞌa ri nanu ni saꞌa Cristo, ja tu ni nduku ya ja kuu maa ya, chi ni jiꞌi ya, ko ja ni nama ya sɨkɨ yo niku. 


text:
Ti tu yuꞌu ri vasu siaꞌan na kondoꞌo ri, chi nanduku ri na nasa kuu ja najaa ri nuu ya, chi nandoto ri nuu ñujiꞌi nuu kaꞌiin ndɨyɨ un. 


text:
<pb/>Ti tu kachi ri ja ja ni ndɨꞌɨ yukan ni niꞌin ri, chi ti kujnuni ndɨꞌɨ ga ini ri taka jniñu ni saꞌa Cristo ja kuu yoꞌo naa yo. Ko na kukutu ini ri chi siaꞌan kuni maa Cristo Jesús, chi ja yukan kuu ja ni nakana ya ruꞌu. 


text:
Ñani, ruꞌu Pablo, tu kaꞌan vixi ri ja ja ni chaku ndɨꞌɨ ini ri nasa jniñu ni saꞌa Cristo ja kuu yoꞌo naa yo. Ti tukaa kuni ri ndakuniꞌin ri taka jniñu ni saꞌa ri ja kuu Cristo, ni tu kaꞌan vixi ri sɨkɨ yukan. Chi kanuu ga ja na kukutu ini ri, ti na siuku ri taka jniñu ni tatu Yandios ruꞌu ja saꞌa ri ja kuu kɨvɨ vaji ijña isa. 


text:
Ja ni kɨvɨ ri ndaꞌa Cristo Jesús kuu ja ni nakaji Yandios ruꞌu nava nanitaꞌu ri nuu ya. Yukan kuu ja nɨ ini nɨ añu ri siuku ri taka jniñu ni tatu ya nuu ri undi na niꞌin ri ɨɨn taꞌu ja kuaꞌa ya nuu ri. 


text:
Ti taka yoꞌo ja ja ni ka kuñɨɨ yo naa yo jiin jniñu un. Yukan kuu ja ka siuku yo ichi Yandios. Na kuñukuu ini yo ti siaꞌan na siuku yo. Ti nu ɨɨn ɨɨn ra tu ka ndoꞌo ini siaꞌan ni, xi ka ndoꞌo ini ja ja ni ka niꞌin ra inijnuni ra naa ra nava kuni Yandios, ti suni maa ya na kachi ja ansu siaꞌan ni kuu. 


text:
<pb/>Na kachi ndaa ri nuu ra naa ra ja ja ni ka jini yo nasa kaꞌnu kuu jniñu ni saꞌa Cristo Jesús sɨkɨ yoꞌo naa yo. Ja siaꞌan kuu ja na kaka ndaa yo nuu ichi ya ti ansu ja nandeokuñɨ yo siuku yo ley najanaꞌan un. 


text:
Ñani, nu ka jika ra ichi Yandios ti ndeꞌe naa ra nanu jika ruꞌu. Ti nava siaꞌan na kuu ndeꞌe ra nasa ka jika yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun Cristo Jesús, ndeꞌe nu ka jika ndaa i nava ni xnaꞌan ri nuu ra naa ra. 


text:
Yukan kuu ja niꞌin xndaku ri nuu ra naa ra, chi tɨjnɨ jinu kaꞌan ri ja ka iyo kuaꞌa yɨvɨ tu ka kandixia ndaa i ja ni jiꞌi Jesús ja sɨkɨ yoꞌo naa yo. Ka kaꞌan i ja ka kandixia i, ko jiin nava jika i ti ka jini yo ja ka jito uꞌu i jnuꞌun ja ni jiꞌi Cristo nuu ndaꞌa cruz ja sɨkɨ yo. Kuiꞌya xaan ini ri undi ndeꞌe ri, ja nuu nuu xndaku ri, ko ka iyo ndixia yɨvɨ ja siaꞌan kanda i. 


text:
Ɨɨn kɨvɨ ti jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un, ja so mani ka chiñuꞌun i ja kaji i. Chi ka ndoꞌo vixi ini i ja siaꞌan ka saꞌa i jniñu kueꞌe, ni tu kukanuu i, ti kachi ja ka kendo vaꞌa i nuu Yandios. Ko tuu, chi suꞌva ka niꞌin i jnukanuu, chi ka jitu ga ini i jiin ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ko yoꞌo chi suꞌva ka kandixia yo Cristo Jesús, ja na kuu ñuu yo andɨvɨ. Ja yukan na kundatu yo ja nchaa Jitoꞌo Jesús, ya kuu maa Cristo ja nama ya yoꞌo. 


text:
Ti maa ya nasama yɨkɨ kuñu ndaꞌu yo jaꞌa ja tu na yaꞌu nchaa. Chi ja kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa, nɨnɨ ndoꞌo yɨkɨ kuñu yo jiin ja nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun ja saniꞌin ini yo, ti ka saꞌa yo kuachi. Nasama ya yɨkɨ kuñu yo nava na nduu yo nanu kaa maa ya ja ni nduñaꞌnu ya. Ti tukaa koo kuiꞌya yɨkɨ kuñu yo. Tukaa ga koo jnuꞌun niꞌin ini ja kuncha kuachi ga yo. Taka yukan saꞌa yo chi maa ya kuu ja kuñaꞌnu nuu ndɨꞌɨ ja ka iyo nuu andɨvɨ jiin nuu ñuyɨvɨ.<pb/>


text:
Nusa ñani, ja yukan kuu ja Jitoꞌo ni saꞌa ya ɨɨn jniñu ñaꞌnu sɨkɨ yoꞌo, ti na kachi ri ja ka siuku ndixia ra jiin jnuꞌun ya. Ti ñukuu ini ri yukan, chi mani xaan ri jiin ra naa ra, ti kuni ri ja na nakuni jnaꞌan tuku yo. Yukan ti kusɨɨ xaan ini ri ja sɨkɨ roꞌo naa ra, chi ni ka jantaꞌu ra jnuꞌun Cristo na ni kaꞌan ri jiin ra naa ra. Ti ka jaꞌa ra jandaa un, chi ka siuku ndaa ra jnuꞌun un undi vijna. Xndaku Pablo nuu yɨvɨ ka kandixia 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, kandaꞌu ri jiin ra Evodia roꞌo jiin Síntique, ɨɨn nuu koo ini ndɨnduu ra, chi ndɨnduu ra ni ka kandixia ra Jesús, ti maa ya yɨndaꞌa roꞌo naa ra vijna. 


text:
Ti suni kandaꞌu ri jiin roꞌo ja ni chindee ruꞌu, ja na chindee ra ndɨnduu ñasɨꞌɨ un naa ña, chi suni nde niꞌin ni kujiin ña jiin ri na ni kaꞌan ri jnuꞌun Cristo. Ti suni Clemente jiin taka ga chaa ni ka yaku jiin ri. Chi Yandios ja jini ya ti ja ni nakiꞌin ya sɨvɨ chaa un ja na kunchuku da nuu ya ja kuu taka saa ni. 


text:
<pb/>Taka roꞌo ja ka kandixia Cristo Jesús naa ra, koo sɨɨ ini naa ra, koo ndendajnu naa ra, chi ni saꞌa ya ɨɨn jniñu kaꞌnu ja ni nakinseꞌe ya roꞌo naa ra. Ti nandeokuñɨ tuku ri kaꞌan ri ja na koo sɨɨ ini ra naa ra. 


text:
Na kukuee kunchuku ra jiin taka ni yɨvɨ. Kaꞌan mani ra jiin i nava na kuni i ja ka kuu ra yɨvɨ vaꞌa ini. Chi kuan kuyajni kɨvɨ nchaa tuku Jitoꞌo. 


text:
Ti tu xndiꞌi ra ini ra naa ra, nu nau ɨɨn nundoꞌo ka jnaꞌan ra. Chiꞌi ndaꞌa maa Yandios. Kakantaꞌu nuu ya, ko suni nakuantaꞌu nuu ya naa ra. 


text:
Ti siaꞌan na kukuee ti na kosɨɨ ini ra, chi ja kachi maa ya kuu, ti ansu ja kachi ɨɨn yɨvɨ ti kuu. Ti siaꞌan koto Yandios roꞌo naa ra, ti koto kondoꞌo kuiꞌya ini ra, chi suꞌva kuaꞌa ya jnuꞌun ndee ini roꞌo, ti nava na kosɨɨ ini ra, ti siaꞌan niꞌin jnaꞌan ra jniñu saꞌa ra. Taka un kuaꞌa ya chi ni ka kandixia ra, ti ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa Cristo. 


text:
Ja yukan kuu ja kuñukuu ini taka jnuꞌun ndaa, jiin taka ja na kuaꞌa ja yɨñuꞌun roꞌo naa ra, kaka ndaa, saꞌa ndoo maa ra, saꞌa ɨɨn jniñu kuajnuꞌun yɨvɨ naa i, na natuu ɨɨn jniñu ka saꞌa ra. Kuñukuu ini ti saꞌa taka ja vaꞌa naa ra, taka ja iyo vaꞌa nuu Yandios. 


text:
Taka yukan ni xnaꞌan ri nuu ra naa ra ti ni ka kutuꞌva ra na ni kuncha ri jiin ra. Ni ka jinisoꞌo ra taka jnuꞌun ni kaꞌan ri nuu ra naa ra, ti ni ka jini ra nasa ni kanda ri. Ti roꞌo naa ra saꞌa ra taka yukan nanu ni saꞌa ri. Yukan ti Yandios na kuaꞌa ya jnuꞌun mani ini, ti na kukuee kunchuku ra chi kancha maa ya jiin ra. Nakuantaꞌu Pablo 


text:
<pb/>Iyo sɨɨ ini ri ja yɨꞌɨ ri ndaꞌa Jitoꞌyo. Ko ja ni yaꞌa kuaꞌa kɨvɨ ja tu ni jini ri nu nukuꞌun ini ra ruꞌu naa ra xi tuu. Ko vijna ti ni ka kejaꞌa ra na nduku ra nasa chindee ra ruꞌu. Yukan ti kusɨɨ xaan ini ri. Vijna ti jini ndaa ri ja ni ka ndɨꞌɨ ini ra ja kuu ruꞌu niku, ko tu ni ka niꞌin ra ja chindee ra ruꞌu naa ra. 


text:
Ko tu kaꞌan ri ja siaꞌan ja kumani ja kuu chaku ri, chi siaꞌan ni vaji ri. Ti kusɨɨ ini ri jiin jaku ja ñavaꞌa ri. Ti tu ndɨꞌɨ ini ri. 


text:
Jini ri jnuꞌun ndaꞌu, ti vaꞌa ni chaku ri. Suni jini ri kuñavaꞌa ri, ti suni kuu kinyɨɨ ri jiin taka ni nundoꞌo, chi maa Yandios jito ruꞌu. Niꞌin ri ja kaji ri xi jiꞌi ri soko, nu ñavaꞌa ri xi tu ñavaꞌa ri. 


text:
Taka yukan ansu ja saꞌa maa ri kuu, chi ja yɨꞌɨ ri ndaꞌa Cristo, ti maa ya kuu ja chindee chituu ruꞌu, ti kundee ini ri. 


text:
<pb/>Ti vasu taka yukan jnaꞌan ri, ko vaꞌa ni ka saꞌa ra ja ni ka jito jnaꞌan ra nundoꞌo un jiin ri. 


text:
Ti roꞌo yɨvɨ ñuu Filipos, ja ni ka jini ra nasa ni kuu. Chi undi kɨvɨ na ni kee ri ndañuu Macedonia vaji ri, na ni kejaꞌa kaꞌan ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, ti ni chaa nava ja ni ka taji ra ja kuu chaku ri. Ti ni ɨnga ñani ka kandixia tu ni saꞌa nanu ni ka saꞌa roꞌo naa ra. 


text:
Ti ansu kuni ri ja ndɨꞌɨ kuaꞌa ra nuu ri, chi suꞌva kuni ri ja na nakaya jniñu vaꞌa ka saꞌa ra, ti nava na koo ga taꞌu ra nuu Yandios. 


text:
Ti ja ni ndɨꞌɨ un ni nakiꞌin ri, ti suꞌva ni kendoso ga, chi ni nakiꞌin ndɨꞌɨ ri ja ni ka taji ra vaji jiin Epafrodito. Ni kusɨɨ ini Yandios jiin yukan, nanu ni kusɨɨ ini ya jiin yɨvɨ Israel na ni ka soko i suxia kutu vixi ja jaꞌan xiko vixi. 


text:
Ti nu iyo ja kumani nuu ra naa ra, ti maa Yandios na kuaꞌa ya, chi maa ya kuu ja kuñaꞌnu. Ti tu kachi ra ja tundo na niꞌin ra. Tuu, chi iyo ya ja kuaꞌa ya, chi vanua ni ka kandixia ra Cristo Jesús. 


text:
Ja yukan kuu ja na nakanajaa yo Yandios, ti na kaꞌan yo ja maa ya kuñaꞌnu ga vijna jiin ja kuu taka kɨvɨ. Ti siaꞌan na koo. Jnuꞌun sandɨꞌɨ ni ga 


text:
<pb/>Kaꞌan ra jiin taka yɨvɨ ka yɨꞌɨ nuu ndaꞌa Yandios ja na saꞌa ndee ini i, ja kachi ruꞌu Pablo, chi ka kandixia i Cristo Jesús. Ti taka ñani yo ja kanchuku jiin ri jaꞌa, ka kaꞌan da ja na saꞌa ndee ini ra naa ra. 


text:
Jiin taka ga yɨvɨ ka yɨꞌɨ nuu ndaꞌa Yandios ja kanchuku i ñuu jaꞌa, suni ka kaꞌan i ja na saꞌa ndee ini ra. Ti yɨvɨ kanchuku veꞌe rey, chaa kuñaꞌnu ñuu Roma jaꞌa, kuaꞌa ni kandaꞌu da, ti kachi da ja na sandee xaan ini ra naa ra. 


text:
Ti ñukuu ini ri ja maa Jitoꞌo Jesús, ya kuu Cristo, na kuncha ya jiin ra naa ra, ti na chindee ya roꞌo ja na kukuee kunchuku ra. Ti siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Jnuꞌun jaꞌa kuu ja ni kachi Yandios nuu Jesús, ja maa ya kuu Cristo. Ti ni nakachi ya jnuꞌun un nuu yɨvɨ kandixia, yɨvɨ ja ka junukuachi i nuu ya. Ti jnuꞌun jaꞌa xnaꞌan nasa koo taka jniñu ja kuan kuyajni. Chi jandaa ndixia ja kuan kuyajni kɨvɨ ja jinu taka jniñu un. Ruꞌu Juan, junukuachi ri nuu ya, chi ja yukan ni nakaji ya ruꞌu. Ti ni taji Yandios ɨɨn ángel ja junukuachi nuu ya, ja na xnaꞌan ya ruꞌu nasa koo taka jniñu yukan. 


text:
Vijna ti jaꞌa ri jandaa sɨkɨ taka jniñu ja ni jini ndijin ri un, ja jandaa ndixia kuu. Ni jini ri jnuꞌun Yandios jiin taka jnuꞌun ni kaꞌan Jesús, ja maa ya kuu Cristo. Siaꞌan jaꞌa ri jandaa sɨkɨ taka ja ni jini ri. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Juan, kachi ri ja kancha Yandios jiin yɨvɨ ja kaꞌu i tutu jaꞌa nuu yɨvɨ ka ndututu. Ti kancha ya jiin taka yɨvɨ ja ka ñusoꞌo i jnuꞌun jaꞌa ja ni kaꞌan Yandios, ti chuꞌun ini i. Chi ja kuan kuyajni kɨvɨ ja koo taka jniñu ja yoso nuu tutu jaꞌa. Chaa Juan tutu nuu ndɨ uxia tɨkuꞌni yɨvɨ kandixia 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, chaa ri jnuꞌun jaꞌa nuu ra naa ra, nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja iyo ini taka ñuu ja ka yɨꞌɨ jiin ñuu Asia. Ñukuu ini ri ja viꞌga na kundaꞌu ini maa Yandios roꞌo naa ra, ti na kondee kosɨɨ ini ra nu kunchuku ra ini ñuyɨvɨ jaꞌa. Maa ɨɨn ni maa ya kuu saꞌa yukan chi maa ɨɨn ni maa ya kuu Yandios ja iyo vijna, ti ni iyo ya undi na janꞌan ni yaꞌa, ti koo ya ja kuu saa ni. Ti ñukuu ini ri ja suni siaꞌan saꞌa ndɨ uxia Espíritu ja kajin jiin ya yuꞌu mesa nuu taꞌu Yandios jniñu. 


text:
Ti ñukuu ini ri ja suni siaꞌan saꞌa Jesús, ja maa ya kuu Cristo, ja kaꞌan ndaa kuɨtɨ ya. Xnakan maa ya ni nandoto nuu ñujiꞌi, ti kuñaꞌnu ga maa ya nuu taka ga chaa ñaꞌnu ja iyo nuu ñuyɨvɨ. Maa ya kuu ja kundaꞌu ini yoꞌo, chi ni jatɨ ya nɨñɨ ya ja ni chunaa ya yoꞌo nuu kuachi yo. Maa ya ni saꞌa ja ni nduu yo yɨvɨ ya ja taꞌu yo jniñu jiin ya. 


text:
Ni saꞌa ya ja taka yo ni nduu sutu ja sajniñu nuu Tata ya Yandios. Yukan kuu ja na kaꞌan yo ja vii xaan kuñaꞌnu ya, ti na taꞌu ya jniñu nuu nɨ tuꞌu ja kuu saa ni. Siaꞌan na koo. 


text:
<pb/>Chunsoꞌo vaꞌa ra nuu jnuꞌun jaꞌa chi nchaa Cristo nuu viko, ti ndɨꞌɨ yɨvɨ kuni i nuu ya, ti undi yɨvɨ ni ka jaꞌni ya kuni i nuu ya. Yukan ti taka yɨvɨ nɨ kaꞌnu ñuyɨvɨ, ndukuiꞌya ini i ti nakani xaan ini i ja tu ni kandixia i ya. ¡Yukan kuu ja koo! 


text:
Yandios ja vii xaan kuñaꞌnu ya nuu nɨ tuꞌu ja iyo kachi ya: “Taꞌu ri jniñu nuu nɨ tuꞌu ja iyo, undi nuu ni kejaꞌa ñuyɨvɨ ti undi nuu xndiꞌi. Ja yukan kuu ri nanu letra A jiin Z, nuu kejaꞌa ti nuu xndiꞌi, chi maa ri ni kejaꞌa ndɨꞌɨ ti maa ri sinu.” Siaꞌan kaꞌan maa Jitoꞌo Yandios ja maa ɨɨn ni maa ya kuu Yandios ja iyo vijna, ti ni iyo ya ja kuu saa ni yaꞌa, ti koo ya ja kuu saa ni. Ni jini Juan ja vii kuñaꞌnu Cristo 


text:
<pb/>Maa ri kuu Juan ti chaa ri jnuꞌun jaꞌa nuu ra naa ra. Ruꞌu kuu ñani ra ja suni yɨꞌɨ ri ndaꞌa Jesús, ya kuu Cristo. Suni siaꞌan nanu ka ndoꞌo roꞌo naa ra siaꞌan ni ndoꞌo ri nundoꞌo sɨkɨ ja ka kandixia yo Jesús. Ɨɨn nuu taꞌu jniñu Yandios nuu yo vijna, ti ɨɨn nuu jaꞌa Jesús jnundee ini yo nava na kundee yo nɨ kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, undi kɨvɨ kɨvɨkoyo yo ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. Ni kaꞌan kaji ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Jesús. Ja yukan ni ka jnɨɨ da ruꞌu ja kuu ri presu, ti ni chuꞌun da ruꞌu undi nuu isla ja nani Patmos. 


text:
<pb/>Ni kuncha ri yukan kɨvɨ domingo, maa kɨvɨ ja nani kɨvɨ Jitoꞌo. Ti ni jini ri ja ni taꞌu jniñu maa Espíritu nuu ri, ti ni jinisoꞌo ri ɨɨn ja ni kana koꞌo ichi jata ri nanu nu tɨvɨ ɨɨn ndɨkɨ, 


text:
ti ni kachi: ―Chaa ra nuu tutu taka ja kuni ra. Ti taji ra kiꞌin nuu ndɨ uxia tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja ka iyo ini taka ñuu ja ka yɨꞌɨ jiin ñuu Asia, ini ñuu Efeso, jiin Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardis, Filadelfia, jiin Laodicea ―ni kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ndeokoto ri ja kuni ri nau ja kaꞌan jiin ri. Ti ja ni ndeokoto ri, ni jini ri uxia candelero mani maa oro. 


text:
Ti maꞌñu uxia candelero oro yukan kande ɨɨn ja kaa nanu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ñuꞌun ya ɨɨn saꞌma kani ja jinu undi nuu jaꞌa ya. Ti nuꞌni jika ya jiin ɨɨn cinturón oro. 


text:
Ti jaꞌa ya kaa nanu kaa kuaan ja ni nduꞌva nuu horno. Ti niꞌin xaan kaꞌan ya nanu nu nɨꞌɨn kuaꞌa xaan yucha naꞌnu. 


text:
Ti yɨjnɨ ya uxia chuxini ini ndaꞌa kuaꞌa ya. Ti nuu yuꞌu ya kenda ɨɨn espada xaan ja iyo uu yuꞌu. Ti nuu ya kaa nanu nuu ndikandii nu nandinchaa kuaꞌa. 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, nu ni jini ri maa ya, ti ni nduva ri nuu jaꞌa ya nanu ndɨyɨ. Ti ni chaa ya ndaꞌa kuaꞌa ya sɨkɨ ri, ti ni kaꞌan ya: ―Koto yuꞌu ra. Maa ri kuu Yandios ja iyo undi na ti kejaꞌa ga ñuyɨvɨ, ti koo ri ja kuu saa ni vasu na ndɨꞌɨ taka ga ja iyo. 


text:
Yandios chaku kuu ri. Ni jiꞌi ri ko ni nandoto ri, ti vijna kuchaku ri ja kuu saa ni. Ja yukan ndiso ri jniñu sɨkɨ taka nuu kueꞌe ja ka jiꞌi yɨvɨ naa i. Ti ndiso ri jniñu nuu ñujiꞌi ja nava kɨvɨkoyo i ti nava kekoyo i. 


text:
<pb/>Nusa ti chaa ra nuu tutu taka ja ni jini ra, jiin taka ja iyo vijna, jiin taka ja koo ichi nuu. 


text:
Xnaꞌan ri vijna nasa kuni kaꞌan uxia chuxini ni jini ra ini ndaꞌa kuaꞌa ri, jiin nasa kuni kaꞌan uxia candelero un. Uxia chuxini un kuu uxia ángel ja yɨꞌɨ jiin uxia tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia. Ti uxia candelero un kuu uxia tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ―ni kachi ya. Junuꞌun ja kuaꞌa nuu uxia tɨkuꞌni yɨvɨ kandixia Jnuꞌun ja kuaꞌa ñuu Efeso<pb/>


text:
Ni kaꞌan maa ya nuu ruꞌu Juan, ti ni kachi ya: ―Chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ kandixia ja kanchuku ñuu Efeso. Ti chaa ra jnuꞌun kaꞌan ri jaꞌa, chi ruꞌu kuu maa ya ja yɨjnɨ ndɨ uxia chuxini nuu ndaꞌa kuaꞌa ri, ti jikonuu ri maꞌñu uxia candelero oro. 


text:
Siaꞌan chiso ra: “Ja jini ri taka jniñu vaꞌa ka saꞌa ra, chi ka jitu ndiꞌi ini ra jiin jniñu ra, jiin ja ka sino ra taka jniñu ka saꞌa ra. Ti jini ri ja tu ka jaꞌa ra jnuꞌun ja kɨvɨ yɨvɨ ndevaꞌa maꞌñu ra. Suni jini ri ja tu ka jantaꞌu ra chaa ka xndaꞌu ja ka kaꞌan da ja kuu da apóstol, ti ka jini ndaa ra ja mani chaa xndoñaꞌan ka kuu da. 


text:
<pb/>Ti vasu yukan, ko iyo jaku ja kaꞌan ri jiin ra, chi tukaa ga ka iyo mani vaꞌa ra jiin ri ni jiin ñani ra nanu ni iyo kɨvɨ ni ka kejaꞌa ra. 


text:
Yukan kanuu ja nukuꞌun ini ra nasa ni kuu ja ni ka xndoo ra jnuꞌun mani ini un jiin ri. Ni ka xndoo ra jnuꞌun un, ko vijna ti nakani ini naa ra ti saꞌa nava ni ka kejaꞌa ra undi nuu. Chi nu tu nakani ini ra, ti chaa yachi ri nuu ra ti kankuachi ri sɨkɨ ra, ti chajiyo ri candelero ra kiꞌin, ti kenchaa ri jniñu ndiso ra nuu ri vijna. 


text:
<pb/>Va jnuꞌun ɨɨn jniñu ja kuajnuꞌun ri roꞌo kuu ja ka jito uꞌu ra jniñu ndevaꞌa ka saꞌa yɨvɨ nicolaítas, chi suni siaꞌan jito uꞌu ri jniñu un. 


text:
<pb/>Ko na kachi ri nuu ra naa ra, roꞌo yɨvɨ ka kandixia ja ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Ti chunsoꞌo vaꞌa nuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia. Kachi Espíritu ja taka roꞌo ja ka kandixia Cristo, nu kuandatu ndaa ra jnuꞌun ya ti kundee ra sɨkɨ jniñu ndevaꞌa, yukan ti kuaꞌa ya jnuꞌun ja kaji ra ndeꞌe vixi ja kuun nuu ɨɨn yujnu sɨɨn, ɨɨn yujnu ja saꞌa ja kuchaku ra ja kuu saa ni. Ti kande yujnu un nuu kancha Yandios nuu vii xaan kaa. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu jnuꞌun un”, kachi jnuꞌun ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Esmirna 


text:
<pb/>Ni kaꞌan tuku maa ya nuu ruꞌu Juan, ti ni kachi ya: ―Chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Esmirna. Ti siaꞌan chiso ra: “Ruꞌu ja iyo ri ti sa ni kejaꞌa ñuyɨvɨ, ti koo ri ja kuu saa ni ni jiꞌi ri ko ni nandoto ri. 


text:
Ti jini ri taka jniñu vaꞌa ka saꞌa ra, jiin taka nundoꞌo ni ka ndoꞌo ra, jiin ja ka kundaꞌu ndixia ra. Ti vasu siaꞌan ko ansu ndaꞌu ndixia ra, chi suꞌva ka naskaya ra ja kuñavaꞌa ra nuu Yandios ja ka kandixia ra jnuꞌun ri. Ti jini ri taka jnuꞌun ndevaꞌa ka kaꞌan yɨvɨ sɨkɨ ra, yɨvɨ ka kaꞌan ja ka kuu i yɨvɨ ndaa, vasu tundo kuu kuɨtɨ i, chi so mani yɨvɨ ka xndoñaꞌan ka kuu i, chi ka jandatu i nuu maa jaꞌuꞌu. 


text:
<pb/>Ko koto yuꞌu ra jiin taka ja kondoꞌo ra, vasu na saꞌa jaꞌuꞌu un ja kɨvɨ sava ra vekaa. Chi koto jnuni yɨvɨ roꞌo, ti koo ndoꞌo koo nene ra ti jaku kɨvɨ, vasu uxi kɨvɨ. Ti vasu siaꞌan, yukan ko na siuku ndaa ra vasu undi na kuū ra. Ti nu siaꞌan na saꞌa ra, yukan na ti kuaꞌa ri ɨɨn taꞌu ja kuchaku ra jiin Yandios ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Na kachi ri nuu roꞌo naa ra taka yɨvɨ kandixia, ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa, vasu na kondoꞌo ra nundoꞌo. Chunsoꞌo vaꞌa naa ra jnuꞌun kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia. Kachi Espíritu ja taka roꞌo ja kandixia Cristo, nu kuandatu ra nuu jnuꞌun ya, ti siuku ndaa ra naa ra, vasu na kuū ra. Yukan na ti tu niꞌin ra nundoꞌo ja jnaꞌnu ndatu ra ja kuū ra uu jinu. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu jnuꞌun un”, ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Pérgamo 


text:
<pb/>Ni kaꞌan tuku maa ya nuu ruꞌu Juan, ti ni kachi ya: ―Na chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Pérgamo. Ti siaꞌan chiso ra: “Ruꞌu kuu ja ndiso jniñu ñaꞌnu ga, ja ñavaꞌa ri espada ja xaan ndɨnduu yuꞌu. 


text:
Jini vaꞌa ri ja kanchuku ra nuu kuñaꞌnu maa jaꞌuꞌu un maꞌñu yɨvɨ naa i, ja ka saꞌa i jniñu ndevaꞌa. Ti vasu yukan ko niꞌin ka yɨjnɨ ra jiin jnuꞌun ri, jnuꞌun ja kuni kaꞌan sɨvɨ ri. Tu ni skexiko kuɨtɨ ra ja sɨkɨ ni ka kandixia ra ruꞌu. Ndaꞌu xaan ni kuu kɨvɨ na ni ka jaꞌni yɨvɨ Antipas, chaa ni siuku vaꞌa ja ni kaꞌan ndaa da jnuꞌun ri. Ti vasu siaꞌan ko tu ni ka yuꞌu ra ja kandixia ra ruꞌu. Vaꞌa ni ka kundee ra vasu niꞌin kunuu maa jaꞌuꞌu un kande maꞌñu yɨvɨ ñuu ra. 


text:
<pb/>Ti vasu siaꞌan ko iyo jaku ja kuni kaꞌan ri nuu ra. Chi maꞌñu ra naa ra ka iyo yɨvɨ ja kandixia i jnuꞌun ni xnaꞌan Balaam. Undi na janaꞌan chaa yukan ni xnaꞌan da nuu Balac nasa skɨvɨ da yɨvɨ Israel nuu kuachi, ja kaji i ndeyu ni soko nuu santu ndevaꞌa jiin ja ka jika i jiin jnuꞌun sɨɨ ini. 


text:
Suni jantaꞌu ra yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun ja xnaꞌan Nicolás, vasu so xndaꞌu da, chi ɨɨn ni kuaꞌan da jiin jnuꞌun xndoñaꞌan Balac. 


text:
<pb/>Nusa ti nakani ini ti xndoo ra kuachi ra. Chi nu tuu, ti yachi na kaꞌan ri jnuꞌun kii kuaꞌa nundoꞌo, ja xndoꞌo ri yɨvɨ ka kandixia jnuꞌun ndevaꞌa yukan. Nanu espada kaña jnuꞌun un yuꞌu ri, ti kuaꞌa ri nundoꞌo kii sɨkɨ i. 


text:
<pb/>Na kachi ri nuu roꞌo naa ra, taka yɨvɨ ka kandixia ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa, vasu na kondoꞌo ra nundoꞌo. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia. Kachi Espíritu ja taka roꞌo ja ka kandixia Cristo, na kuandatu ndaa ra jnuꞌun ya, vasu na kondoꞌo ra nundoꞌo, chi kachi ya ja nakuaꞌa ya ɨɨn nuu taꞌu kuu ra, ti taꞌu un kuu ɨɨn nuu ndeyu ja tu jini kuɨtɨ ɨnga yɨvɨ. Nakuaꞌa ya ɨɨn nuu yuu, ɨɨn yuu kuijin, ti nuu yuu un yoso ɨɨn sɨvɨ jaa, ja ni ɨɨn yɨvɨ tu jini nasa kuni kaꞌan sɨvɨ un, chi maa ɨɨn ni yɨvɨ ja niꞌin”, jinu jnuꞌun ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Tiatira 


text:
<pb/>Ni kaꞌan tuku maa ya nuu ruꞌu Juan, ti ni kachi ya: ―Chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Tiatira. Ti siaꞌan chiso ra: “Ruꞌu ja kuu ri maa Seꞌe Yandios, kaꞌan ri jnuꞌun jaꞌa. Nduchi ri kandaꞌa nanu yaa ñuꞌun. Ti jaꞌa ri kaa nanu kaa kuaan ja ni nduꞌva nuu horno. 


text:
Jini vaꞌa ri taka jniñu vaꞌa ja ka saꞌa ra. Ka kundaꞌu ini ra nuu jnaꞌan ra. Kandixia ndaa ra ruꞌu. Ka junukuachi vaꞌa ra nuu ri. Vaꞌa ka kundee ra jiin taka jniñu ka saꞌa ra. Ti jini ri ja viꞌi ga ka saꞌa ra taka jniñu vaꞌa un vijna ansu kɨvɨ undi nuu. Yukan kuu ja jini ri ja vaꞌa xaan ka saꞌa ra vijna. 


text:
<pb/>Ti vasu yukan ko iyo ɨɨn ja kankuachi ri sɨkɨ ra. Chi iyo ɨɨn ñaꞌan maꞌñu ra naa ra ja nani Jezabel. Ti ni jaꞌa ra jnuꞌun ja xnaꞌan ña un nuu ra naa ra. Chi kachi ña ja xnaꞌan ña mani jnuꞌun Yandios. Ko so ja tu kaꞌan ña jnuꞌun ndaa, chi kaꞌan ña mani jnuꞌun xndoñaꞌan nuu yɨvɨ ri ja ka junukuachi i nuu ri. Ti kachi ña ja vatuni nu saꞌa ra savaꞌni ga jniñu ndevaꞌa ja kuni yɨkɨ kuñu ra. Suni kachi ña ja tundo saꞌa nu kaji ra kuñu ja ni soko nuu santu ndevaꞌa un. 


text:
Ko ja ni yaꞌa kuaꞌa kɨvɨ ni jaꞌa ri ja na nakani ini ña, ko tu nakani kuɨtɨ ini ña ja xndoo ña jnuꞌun xndoñaꞌan un. 


text:
<pb/>Nusa ti na saꞌa ri ja na kokuꞌu ña. Ti nakuaꞌa ri nundoꞌo xaan nuu taka roꞌo ja ka siuku jniñu ndevaꞌa ja xndaku ña. Siaꞌan saꞌa ri nu tu nakani yachi ini taka roꞌo ja ka siuku ra jnuꞌun xndaꞌu ña un. 


text:
Kuaꞌa ri nundoꞌo kuu taka roꞌo ja ni ka kɨvɨ nduu jiin ña, ja kuu ra nanu seꞌe ña. Yukan ti nakuni taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja ruꞌu kuu Yandios ja jini ndɨkuɨtɨ ri undi inijnuni jiin ini añu yɨvɨ naa i. Chi ruꞌu kuu ja kuaꞌa taꞌu nuu ɨɨn ɨɨn ra nasa kaa maa jniñu ni ka saꞌa ra. 


text:
<pb/>Ko tu kaꞌan ri siaꞌan nuu sava ga roꞌo yɨvɨ ñuu Tiatira, chi tu ni ka jantaꞌu ra jnuꞌun xndoñaꞌan ja xnaꞌan ñaꞌan un, vasu ka iyo yɨvɨ yɨꞌɨ jiin ña ja ka kaꞌan ja vatuni ja saꞌa i jniñu ndevaꞌa ja kuni maa jaꞌuꞌu. Tu ni ka jandatu ra nuu jnuꞌun xndoñaꞌan un. Chi suꞌva ka siuku ra mani jnuꞌun ndaa. Nusa ti tu chayɨka ri roꞌo naa ra ja kundikun ra ɨnga jniñu. 


text:
Maa ɨɨn ni jnuꞌun ja ni ka tava ini ra ja siuku ndaa ra, ti jnuꞌun yukan na siuku ndaa ra undi kɨvɨ ndenda ri. 


text:
<pb/>Kaꞌan ri ja na siuku ndaa ra jnuꞌun ri nava na kundee ra sɨkɨ jniñu ndevaꞌa, ti kuandatu ra nuu taka jniñu taꞌu ri undi kɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga, vasu na kuu ra. Kɨvɨ yukan na ti tatu ri ɨɨn jniñu nuu ra ja taꞌu ra jniñu nuu taka nación, 


text:
Suni siaꞌan nanu ni niꞌin ri jniñu nuu Tata ri ja kuñaꞌnu ri, ti taꞌu ri jniñu nuu taka nación. Siaꞌan kuñaꞌnu ra jiin ri nanu ɨɨn pastor rɨɨ ja jajniñu da ɨɨn bastón kaa. Ti ni ɨɨn tu kuu ndonda sɨkɨ ra, chi nanu taꞌu yachi ra ɨɨn kɨsɨ, suni siaꞌan kundee ra sɨkɨ i. 


text:
<pb/>Na kachi ri nuu roꞌo naa ra, taka yɨvɨ ka kandixia ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia”, kachi jnuꞌun ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Sardis<pb/>


text:
Ni kaꞌan maa ya nuu ruꞌu Juan tuku, ti ni kachi ya: ―Na chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Sardis. Siaꞌan chiso ra: “Ruꞌu kuu maa ya ja ñavaꞌa uxia espíritu Yandios jiin uxia chuxini. Ka kaꞌan yɨvɨ ja ka junukuachi ra nuu ri nu kanchuku ra nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ko vanuxia jini ndaa ri nasa kuu jiin jniñu ra, ti jini ri ja tu nijniñu un, chi ka kuu ra nanu ndɨyɨ. 


text:
Ni ka kejaꞌa junukuachi ra nuu Yandios, ti ni kendo vaꞌa jniñu ra nuu yɨvɨ naa i, ko jini vaꞌa maa ya nasa kaa jniñu un, chi tu nijniñu. Ja yukan ti xnaa ya roꞌo nu tu nachuꞌun ini ra. Chi ka kuni yuji ra vijna. 


text:
<pb/>Yukan nukuꞌun ini naa ra taka jnuꞌun ndaa ni ka kutuꞌva ra. Ti kuandatu nuu jnuꞌun un, nakani ini naa ra ti xndoo ra kuachi un. Chi nu na nduniꞌin ini ra ti tu nakani ini ra, nusa ti sanaa ini ra na kuaꞌa ri nundoꞌo nuu ra, ti ni tu kuni kuɨtɨ ra na kɨvɨ saꞌa ri un. 


text:
<pb/>Ti vasu siaꞌan ko iyo jaku yɨvɨ un ja tu jaꞌi kinikava i nuu kuachi. Chi saa ja suꞌva ka nakacha i saꞌma i. Maa ɨɨn ni maa i kuu yɨvɨ vaꞌa nuu ri. Ti nuu maa ɨɨn ni maa i nakuaꞌa ri taꞌu ja kunchuku i jiin ri. Suꞌva nduñaꞌnu i, ti nasama i jiin ɨɨn saꞌma skiyɨ laꞌlɨ, chi ni ka kundee i, ti tu ni ka kɨvɨ nduu i sɨkɨ jniñu ndevaꞌa. Mani maa i kuu yɨvɨ vaꞌa nuu ri, ja tukaa ga jnaꞌnu ndatu i jiin kuachi i. 


text:
Siaꞌan kaꞌan ri jiin taka roꞌo ja ka siuku ndaa ra jnuꞌun ri nava na kundee ra sɨkɨ jniñu ndevaꞌa un, ti na nduñaꞌnu ra ja nasama ra jiin ɨɨn saꞌma kuijin. Ti tu ndaꞌva kuɨtɨ ri sɨvɨ ra nuu libro nuu yoso sɨvɨ taka yɨvɨ ja kunchuku i jiin ri ja kuu saa ni. Chi suꞌva na stuu ri ja ka yɨꞌɨ ndixia ra jiin ri. Siaꞌan stuu ri nuu Tata ri jiin nuu ángel ja ka junukuachi nuu ya. 


text:
<pb/>Na kachi ri nuu roꞌo naa ra, yɨvɨ ka kandixia ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia”, kachi jnuꞌun ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Filadelfia 


text:
<pb/>Ni kaꞌan maa ya nuu ruꞌu Juan tuku, ti ni kachi ya: ―Chaa ra jnuꞌun jaꞌa na kiꞌin nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Filadelfia. Siaꞌan chaa ra jnuꞌun un: “Ruꞌu kuu Yandios ndoo, Yandios ndaa. Maa ɨɨn ni ruꞌu kuu ja ñavaꞌa ndakaa jnaꞌan rey David ja ni taꞌu da jniñu nuu nación Israel, ja maa ɨɨn ni ruꞌu kuu ja ndiso jniñu vijna, chi maa ɨɨn ni ruꞌu kuu ja kaꞌan nau kuu ja kɨvɨ ñuu nuu taꞌu ri jniñu. Nu na kachi ri ja kɨvɨ i, ti tu iyo ni ɨɨn ja kasɨ ichi i. Ko nu suꞌva ruꞌu na kasɨ ri, ti tu iyo ni ɨɨn ja nakuiña ichi un. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu ja ndiso ri jniñu un, jini ri taka jniñu vaꞌa ja ka saꞌa ra ja kuu ruꞌu. Ja yukan na kachi ri ja iyo nuña ɨɨn yuxeꞌe ja kɨvɨkoyo ra ñuu nuu taꞌu ri jniñu, ti yukan ni tu iyo ni ɨɨn ja kasɨ i ichi un. Ti tukaa iyo kuaꞌa roꞌo ja ka kandixia yukan. Ti vasu siaꞌan ko ni ka jandatu ra jnuꞌun ri, ti tu ni ka skexiko ra ja kandixia ra ruꞌu. 


text:
<pb/>Ti iyo yɨvɨ hebreo ini ñuu Filadelfia yukan ja kaꞌan i ja ka kuu i maa yɨvɨ Yandios, ko ka kaꞌan i mani jnuꞌun xndoñaꞌan, chi ka kuu i mani yɨvɨ ka yɨꞌɨ ndaꞌa jaꞌuꞌu. Ko jaa kɨvɨ ti saꞌa ri ja na jakuɨñɨjitɨ i nuu ra naa ra. Siaꞌan na kuajnuꞌun i ja mani ndixia ri jiin ra naa ra. 


text:
<pb/>Kii kɨvɨ ja koo kuaꞌa nundoꞌo sɨkɨ yɨvɨ nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ, chi nanduku ndaa ri nasa ni ka jika i ti xndichi ri i nasa kaa jniñu ni ka saꞌa i. Ko nama ri roꞌo naa ra nuu nundoꞌo un, chi vanuxia ni ka jandatu ra jnuꞌun ri ja ni kachi ri, ti ni ka kundee ra ni ka junukuachi ra nuu ri, vasu koo ndoꞌo koo nene ra. 


text:
<pb/>Ko sanaa ini ra ti ndenda ri nuu ra naa ra. Yukan kuu ja kanuu kundichi niꞌin ra jiin jnuꞌun ni kandixia ra, jiin jniñu ni tatu ri nuu ra naa ra. Chi nu tuu, ti tukaa kundiso ra jniñu un ti kenchaa ri nuu ra, ti tukaa kuaꞌa ri taꞌu ra. 


text:
Siaꞌan kaꞌan ri jiin taka roꞌo ja ka siuku ndaa ra jnuꞌun ri, ja ka kundee ra sɨkɨ ja ndevaꞌa un. Ti na saꞌa ri ja nduñaꞌnu ra ini ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. Kanuu ga nduu ra siaꞌan nanu kanuu ga ɨɨn sɨꞌnɨ ini veñuꞌun nuu kancha Yandios. Ti kɨvɨ ra yukan, ti ni ɨɨn tu kuu chajiyo roꞌo nuu kancha ya un. Chaa ri sɨvɨ Tata ri Yandios nuu ra ja na nakuni ri ja ka yɨꞌɨ ra ndaꞌa ya. Chi na kiꞌin ri ɨɨn sɨvɨ jaa, ti suni kuaꞌa ri sɨvɨ un nuu ra naa ra jiin sɨvɨ maa Tata ri Yandios, ja nakuni ri ja ka yɨꞌɨ ra jiin ñuu un. Ti ñuu yukan kuu Jerusalén jaa, chi ndujaa ñuu un ti kuun kiji ichi andɨvɨ undi nuu kancha Tata ri Yandios. 


text:
<pb/>Siaꞌan kaꞌan ri jiin taka roꞌo, yɨvɨ kandixia ja ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Na chunsoꞌo vaꞌa ra nuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia”, kachi jnuꞌun ―ni kachi ya. Jnuꞌun ja kuaꞌan ñuu Laodicea 


text:
<pb/>Ni kaꞌan maa ya nuu ruꞌu Juan tuku, ti ni kachi ya: ―Chaa ra jnuꞌun jaꞌa nuu ángel tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia ja kanchuku i ñuu Laodicea. Chaa ra jnuꞌun siaꞌan: “Ruꞌu kuu Yandios ndaa kuɨtɨ, ti yukan jaꞌa ri jandaa jiin taka jnuꞌun kaꞌan ri ja mani jnuꞌun ndaa kuu. Maa ri ni saꞌa ndɨꞌɨ ja ni kachi Yandios ja na jankoo. 


text:
Yukan kuu ja jini ri taka jniñu ka saꞌa ra, ja ni tu vaꞌa ti ndevaꞌa, nanu nducha ja tu vijin ti ni tu niꞌni. Vaꞌa ga ja na nduu ra nanu nducha vijin ndixia xi ɨɨn jinu ni nduu ra nanu nducha niꞌni ndixia, ansu ja kuu ra nanu nducha ja tu jini yo nu vijin xi niꞌni. 


text:
<pb/>Ko so ja ka kuu ra nanu nducha vixin, chi ni tu nakani ini ra, ti ni tu ndɨꞌɨ ini ra sɨkɨ nasa kaa ra. Ja yukan kuan kuyajni kɨvɨ ja chajiyo yachi ri roꞌo naa ra, nanu ja nandujña yo ɨɨn ja saꞌa dañu ini yo. 


text:
Ka kaꞌan ra ja vaꞌa xaan kanchuku ra, ja ka kuu ra yɨvɨ riku, ja tu iyo ni ɨɨn ja nandɨꞌɨ ra nuu Yandios. Ko ansu siaꞌan kuu, chi na kachi ri ja ka kundaꞌu ndixia ra. Tu nijniñu kuɨtɨ jniñu ka saꞌa ra. Ka kuu ra nanu yɨvɨ ndaꞌu ndixia, xi nanu yɨvɨ kuaa, ja kumani xaan nuu i, nanu yɨvɨ ja tu iyo saꞌma kuꞌun i. Tu kɨvɨ kuɨtɨ ini ra nasa kaa jniñu ka saꞌa ra, ja tu nijniñu kuɨtɨ. 


text:
<pb/>Nusa ti na xndaku ri nuu ra ja tukaa ga kundiyo ini ra niꞌin ra ndajniñu ja yachi ni naa, chi ka jitu ndiꞌi ini ra nanu ka saꞌa yɨvɨ ka nakutu xaan ini ja niꞌin i oro vaꞌa, xi oro ni kayu nuu ñuꞌun ja ndundoo. Chi suꞌva na kundiyo ini ra niꞌin ra maa ɨɨn ni taꞌu ja kuaꞌa maa ri nuu ra naa ra. Yukan na naskaya ra ja kuñavaꞌa ra nuu ri. Na kundiyo ini ra ja nduñaꞌnu ra ti nakuiꞌna ra ɨɨn saꞌma skɨyɨ laꞌlɨ. Ti yukan tukaa ga kukanuu ra nanu ja vichi lɨɨ ra. Ti nava saꞌa yɨvɨ kuaa ja nduku i tajna kuu nduchi i, suni siaꞌan na kuñukuu ini ra niꞌin ra ja kuaꞌa ri nuu ra. Siaꞌan ti na nakuni ra nasa kaa ra jiin undi inijnuni ra. 


text:
Siaꞌan xndaku ri nanu ja nduxaan ri jiin ra naa ra. Ko ansu ja tu kundaꞌu ini ri nuu ra, chi suꞌva kundaꞌu ndixia ini ri roꞌo naa ra. Yukan kuu ja nakani ichi ri roꞌo. 


text:
<pb/>Chunsoꞌo vaꞌa ra jnuꞌun un, chi nanu ja kandichi ri yuxeꞌe ra ti kaꞌan ri, vanuxia ñukuu ini ri ja na kɨvɨ jnuꞌun ri undi inijnuni ra. Ti yɨvɨ na kunisoꞌo jnuꞌun ri ti kuantaꞌu i ruꞌu, yukan na ti kɨvɨ ri kunchaa ri jiin yɨ ti kaji nduu ri staa jiin i. 


text:
Siaꞌan kaꞌan ri jiin taka roꞌo ja na siuku ndaa ra jnuꞌun ri nava na kundee ra sɨkɨ jniñu ndevaꞌa un. Chi ruꞌu, ni kundee ri sɨkɨ jniñu ndevaꞌa ja iyo ñuyɨvɨ jaꞌa. Ja yukan ni saꞌa Tata ri ja na kuñaꞌnu ri jiin ya, ti taꞌu ri jniñu jiin ya. Suni siaꞌan saꞌa ri jiin taka roꞌo nu na kundee ra sɨkɨ jniñu ndevaꞌa un, chi nduñaꞌnu ra jiin ri ini ñuu nuu taꞌu ri jniñu. 


text:
<pb/>Siaꞌan kachi ri nuu taka roꞌo, yɨvɨ ka kandixia ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Chunsoꞌo vaꞌa naa ra taka jnuꞌun jaꞌa, chi siaꞌan kaꞌan maa Espíritu nuu taka tɨkuꞌni yɨvɨ ka kandixia”, kachi jnuꞌun ―ni kachi ya. Taka ja kanchuku nuu andɨvɨ ka chiñuꞌun nuu Yandios<pb/>


text:
Yukan na ti ruꞌu Juan, ni ndeꞌe ri, ti ichi andɨvɨ ni jini ri nuña ɨɨn yuxeꞌe. Ti ni jinisoꞌo ri ɨɨn ndusu nanu ja tɨvɨ ɨɨn ndɨkɨ, ti ni kachi: ―Ichi jaꞌa ndaa ra, ti na xnaꞌan ri nuu ra taka jniñu ja koo ijña isa ―kachi ndusu. 


text:
<pb/>Yukan ni maa Espíritu ni yɨndaꞌa ya ruꞌu kuaꞌan ri nuu andɨvɨ. Yukan ni jini ri ɨɨn mesa nuu nukoo maa ya ja taꞌu ya jniñu. 


text:
<pb/>Ti ndinchaa ya nanu ɨɨn yuu xiñu ja taja ii jiin ɨɨn yuu kuaꞌa ja xiñu ii. Ti ni jikonduu yuꞌu mesa un ɨɨn koo kiji, ja kaa nanu kaa ɨɨn yuu kuii ja ndinchaa ii. 


text:
<pb/>Xiin mesa un ni jini ri ja ni jikonduu oko kuun ga mesa nuu taꞌu jniñu. Ti nuu mesa un nukoo oko kuun chaa ñaꞌnu naa da ja ka ndiso jniñu da. Ti ka ñuꞌun da saꞌma skɨyɨ laꞌlɨ. Ti ñuꞌun xini da naa da corona oro. 


text:
Undi nuu mesa nuu taꞌu ya jniñu kendakoyo taja, ti nɨꞌɨn ii ja kaꞌan taja un. Ti nuu mesa ya kaꞌiin uxia Espíritu Yandios ja kajin nanu uxia yɨtɨ naꞌnu ja kandaꞌa. 


text:
<pb/>Ti nuu mesa ya suni kaa nanu ɨɨn mar ja ndinchaa ii ti skɨyɨ laꞌlɨ nanu vidrio. Ti xiin mesa ya ni jikonduu kuun ja chaku. Ti iyo kuaꞌa nduchi nɨ tuꞌu ichi nuu jiin ichi jata. 


text:
<pb/>Ɨɨn ja chaku yukan kaa nanu ɨɨn ndɨkaꞌa. Ti ɨnga kaa nanu ɨɨn xndɨkɨ. Ti ja kuu uni chi ñavaꞌa nuu nanu ɨɨn chaa. Ti ja kuu kuun chi kaa nanu ɨɨn yaꞌa ja jiko nuu tachi. 


text:
<pb/>Ndɨ kuun ja chaku yukan ka iyo iñu ndijin ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn. Ti ka iyo kuaꞌa nduchi nɨ tuꞌu undi jiin nɨ chii ndijin. Ti kuu nduu kuu ñuu tu jakuɨñɨ ja kaꞌan siaꞌan:<pb/>Yandios ii, Yandios ndoo xaan kuu maa Jitoꞌo Yandios, ja vii xaan kuñaꞌnu ya nuu nɨ tuꞌu ja iyo.<pb/>Maa ɨɨn ni maa ya kuu Yandios ni iyo na janaꞌan ni yaꞌa, ti iyo ya vijna,<br/>ti koo ya ja kuu saa ni ―kachi. 


text:
Ndɨ kuun ja chaku yukan siin ka kanajaa nuu maa ya. Ti tu ka jakuɨñɨ ja kuaꞌa ja yɨñuꞌun nuu ya. Tu ka jakuɨñɨ ja ka nakuantaꞌu nuu ya, nuu maa ya ja kancha nuu mesa un, maa ya ja chaku ja kuu taka saa ni. 


text:
<pb/>Ti ja kanajaa ja chaku yukan, ti ka jakunjitɨ ndɨ oko kuun chaa ñaꞌnu un nuu maa ya kancha mesa. Siaꞌan ka chiñuꞌun da maa ya ja chaku ja kuu saa ni. Ti ka chuku da corona da nuu mesa ya, ti ka kaꞌan da:<pb/> 


text:
Maa ɨɨn ni maa ni kuñaꞌnu ga, Jitoꞌo Yandios.<pb/>Ja yukan nuu maa ɨɨn ni maa ni nakuaꞌa yo ja yɨñuꞌun.<pb/>Nuu maa ɨɨn ni maa ni ka kaꞌan yo ja vii xaan kuñaꞌnu ni.<pb/>Maa ɨɨn ni maa ni kuu ja ndisojniñu ñaꞌnu ga, chi maa ni ni saꞌa nɨ tuꞌu ja iyo.<pb/>Chi siaꞌan ni ndiyo ini maa ni ja saꞌa ni, ti ni jakoo ndɨꞌɨ un. Ni ka kachi da. Ja ni nuña tutu ja yɨjnɨ Yandios<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja maa ya ja kancha mesa, ni jnɨɨ ya jiin ndaꞌa kuaꞌa ya ɨɨn tutu kani ja ni nastuu. Ti yoso ndɨnduu nuu tutu un, ti ndasɨ jiin uxia sello, ɨɨn sello ja kuu taka nuu. 


text:
<pb/>Ni jini ri ɨɨn ángel ja ndisojniñu nuu ya, ti ni kaꞌan jaa ɨɨn jnuꞌun: ―¿Nau kuu ja kuñaꞌnu ga, ja ndisojniñu ñaꞌnu ga ja kaꞌncha sello nava na kuiña tutu jaꞌa? ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Ti ni andɨvɨ, ni ñuyɨvɨ, ni ja iyo chii ñuyɨvɨ, tu ni iyo ni ɨɨn ja ndisojniñu ja kuiña tutu yukan, ni ja ndeꞌe i nuu. 


text:
<pb/>Yukan ni ndeꞌe xaan ri chi tu ni iyo ni ɨɨn ja kundisojniñu ja kuiña ti kaꞌu tutu yukan, ti ni ja ndeꞌe nuu. 


text:
<pb/>Sa ti ni kaꞌan ɨɨn chaa ñaꞌnu un jiin ri, ti ni kachi da: ―Koto ndeꞌe ra. Iyo ɨɨn ja ndisojniñu nanu ɨɨn ndɨkaꞌa ja kuñaꞌnu ga tɨ nuu taka ga kuɨtɨ yuku. Kii ya nuu jnaꞌan Israel ja ni xnukoo tata najanaꞌan Judá. Yukan skonani yo maa ya ɨɨn chaa kuñaꞌnu ga nuu jnaꞌan Judá. Chi suni maa rey David ni kii da nuu jnaꞌan un, ti maa ya vaji nuu jnaꞌan rey David. Yukan kuu ja skonani yo maa ya yoꞌo rey David. Maa ɨɨn ni maa ya kuu ja ni xnaa taka jniñu ndevaꞌa. Nusa ti maa ni maa ya kuu ja kuiña tutu un ti kaꞌncha ya ndɨ uxia sello un ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti sava maꞌñu mesa jiin ndɨ uxia ja chaku un, nuu kancha chaa ñaꞌnu un, ni jini ri ja kandichi ɨɨn ja kaa nanu ɨɨn lelu. Ti jito Lelu un nanu kuɨtɨ ni jiꞌi ja ni ka saꞌa yɨvɨ naa i. Ti iyo uxia ndɨkɨ jiin uxia nduchi Lelu yukan, ja kuu ndɨ uxia Espíritu Yandios ja ni taji ya ka jaꞌan nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. 


text:
Ti nu ni jnɨɨ ya tutu un, ti ndɨ kuun ja chaku un jiin oko kuun chaa ñaꞌnu ja ndisojniñu un ni ka jakunjitɨ da nuu ya. Ti ɨɨn ɨɨn da ni ka yɨndaꞌa yaa ja nani arpa, jiin koꞌo kuu oro, ja ñuꞌun chitu suxia kutu. Ti stuu suxia kutu yukan nasa kuu yɨvɨ ja yɨꞌɨ ndaꞌa Yandios, ja ka jikantaꞌu i nuu ya. 


text:
<pb/>Ni ka jita i ɨɨn yaa jaa, ti siaꞌan kaꞌan:<pb/>Maa ɨɨn ni maa ni kuñaꞌnu ga ja kiꞌin ni tutu<br/>ti kaꞌncha ni sello ja ndasɨ.<pb/>Chi ni ka jaꞌni i niꞌin, ti jiin nɨñɨ ni ni chunaa ni kuaꞌa yɨvɨ nuu taka yɨvɨ ja kanchuku nuu taka ñuyɨvɨ jaꞌa, taka yuꞌu, taka ñuu jiin taka nación.<pb/>Ni chunaa ni nuu yɨvɨ un, chi siaꞌan ti sa nduu i yɨvɨ Yandios.<pb/> 


text:
Ni saꞌa ni ja ni ka nduu i yɨvɨ Yandios ja taꞌu i jniñu jiin maa ya.<pb/>Ni saꞌa ni ja na nduu i nanu sutu ja kunukuachi nuu ya.<pb/>Nusa ti taꞌu i jniñu ini ñuyɨvɨ jaꞌa―kachi da ka jita da. 


text:
<pb/>Maa ri Juan, ni ndeꞌe ga ri, ti ni jini ri ja kaꞌan kuaꞌa xaan ángel Yandios. Ni ka jikonduu xiin mesa ya jiin ndɨ kuun ja chaku un, jiin chaa ñaꞌnu ka ndisojniñu un. Ti iyo kuaꞌa xaan ángel yukan. 


text:
Ti ni ka kaꞌan jaa da siaꞌan:<pb/>Xaan ga vaꞌa kuu maa Lelu Yandios ja ni ka jaꞌni i ya.<pb/>Ja yukan ndiso ya jniñu ñaꞌnu.<pb/>Ni tu iyo ni ɨɨn ja tu yɨꞌɨ ndaꞌa ya. Ti siuku ya jiin savaꞌa ni ga ja saꞌa ya. Ja sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ja ndiso ya, ti chiñuꞌun yɨvɨ maa ya.<pb/>Ti kaꞌan i ja vii xaan kuñaꞌnu ya. Suni kaꞌan i ja vaꞌa xaan ga kuu ya. Ni ka kachi ángel un. 


text:
<pb/>Sa ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni kaꞌan tendɨꞌɨ ja ni saꞌa Yandios ja iyo ini andɨvɨ, jiin ini ñuyɨvɨ, jiin chii ñuyɨvɨ, jiin ini mar. Ti ndɨꞌɨ yukan ni ka kaꞌan:<pb/>Kusɨɨ xaan ini yo ja kaꞌan yo ja vaꞌa xaan kuu Yandios ja kancha ya nuu mesa ja taꞌu ya jniñu.<pb/>Kusɨɨ xaan ini yo ja kaꞌan yo ja vaꞌa xaan kuu Lelu Yandios ja kancha nuu mesa nuu taꞌu ya jniñu.<pb/>Ti na koo yo ja yɨñuꞌun nuu ya, chi vii xaan kuñaꞌnu ya undi vijna ti undi nɨ kani nɨ kuiya. Ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Yukan na sa ni ka kaꞌan ndɨ kuun ja chaku un, ti ni ka kachi: ―¡Siaꞌan na koo! ―ni ka kachi. Ti ndɨ oko kuun chaa ñaꞌnu ja ka ndisojniñu ni ka jakunjitɨ da, ti ni ka chiñuꞌun da nuu ya ―ni ka kachi. Ndɨ uxia sello<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja maa Lelu Yandios ni jaꞌncha ya ɨɨn ja uxia sello un. Ti ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨɨn jnaꞌan ndɨ kuun ja chaku un. Ni kaꞌan nanu kana ɨɨn taja, ti ni kachi: ―¡Ñaꞌan ti ndeꞌe ra! ―kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ɨɨn kuayu kuijin, ti yoso sɨkɨ tɨ ɨɨn ja yɨndaꞌa ɨɨn kuji ja skiꞌin nduva. Ti yukan ni niꞌin ɨɨn corona ja kuꞌun xini. Ti ni kee ja kanaa, ti ni kundee ni sɨkɨ tendɨꞌɨ. 


text:
Yukan ti Lelu ni jaꞌncha ya sello kuu uu. Ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨnga jnaꞌan ndɨ kuun ja chaku un, ti ni kachi: ―¡Ñaꞌan ti ndeꞌe ra! ―kachi. 


text:
<pb/>Ti ni jini ri ja ni kee ɨɨn kuayu kuaꞌa, ti ja yoso sɨkɨ tɨ un ndisojniñu ja xnaa jnuꞌun sɨkɨ ja ka iyo mani ini yɨvɨ ñuyɨvɨ. So ja na kaꞌni jnaꞌan i. Ti suni ni niꞌin da ɨɨn espada kani. 


text:
Yukan ti Lelu ni jaꞌncha ya sello kuu uni, ti ruꞌu Juan ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨnga jnaꞌan ndɨ kuun ja chaku un, ti ni kachi: ―¡Ñaꞌan ti ndeꞌe ra! ―ni kachi. Ti nu ni ndeꞌe ri ti ni jini ri ɨɨn kuayu jnuu. Ti ja yoso sɨkɨ tɨ un yɨndaꞌa ɨɨn balanza ja chikuaꞌa ndeyu. 


text:
Ti maꞌñu ndɨ kuun ja chaku un ni jinisoꞌo ri ɨɨn jnuꞌun ja kaꞌan: ―Ɨɨn kilo ni triu na kinyaꞌu ja sajniñu i ɨɨn kɨvɨ. Ti uni ni kilo cebada na niꞌin i ja kinyaꞌu i ja sajniñu i. Ko sa tu kumani aceite jiin vino nuu i ―ni kachi jnuꞌun un. 


text:
Yucan ti Lelu ni jaꞌncha ya sello kuu kuun. Ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨnga jnaꞌan ndɨ kuun ja chaku un, ti ni kachi: ―¡Ñaꞌan ti ndeꞌe ra! ―ni kachi. 


text:
<pb/>Ti ni ndeꞌe ri ti ni jini ri ɨɨn kuayu kuaan. Ti yoso sɨkɨ tɨ ɨɨn ja ndisojniñu ja kaꞌni yɨvɨ. Ti ichi jata ndikun ɨnga ja ndiso jniñu ja skɨvɨ yɨvɨ naa i nuu ñujiꞌi. Ko ni sasɨɨn Yandios ñuyɨvɨ ja kuu kuun nuu, ti ni jaꞌa ya jniñu nuu ɨɨn chaa un ja na kaꞌni da yɨvɨ. Ti saꞌa da ja na kuu yɨvɨ naa i jiin kueꞌe xaan. Saꞌa da ja koo jnama xaan. Ti suni saꞌa da ja na kaji kuɨtɨ xaan ja ka iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa taka yɨvɨ naa i. Siaꞌan kin xnaa chaa un yɨvɨ. 


text:
<pb/>Ti Lelu yukan ni jaꞌncha ya sello kuu uꞌun. Ti nu ni jaꞌncha ya, ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja iyo ɨɨn mesa nuu ka chiñuꞌun i Yandios. Ti chii mesa un kaꞌiin yɨvɨ ni ka jiꞌi sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ i jiin ya. Chi ni ka kandixia ndaa i jnuꞌun ya, ti ni ka siuku ni ini i jnuꞌun un na ni kunchuku i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ja sɨkɨ yukan ti ni ka jaꞌni yɨvɨ maa i. Ti ruꞌu ni nakuni ri yɨvɨ un. 


text:
Chi ka kanajaa i siaꞌan: ―¡Jitoꞌo Yandios! Maa ni kuu Yandios ndoo. Vaꞌa siuku ni taka jnuꞌun ja ni kee yuꞌu ni. Ko nasa ga kɨvɨ ti saꞌa ndaa ni jaꞌa saña naa na, ti nakuaꞌa ni ja na jnaꞌnu ndatu yɨvɨ ni ka jaꞌni saña naa na ―ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ja ni jaꞌa ya saꞌma kuijin ja na kuꞌun i, ti ni kachi ya nuu i: ―Kundatu naa ra ti jaku ga kɨvɨ, chi ka iyo ga ñani jnaꞌan ra ja ka junukuachi i nuu Cristo, ja suni kuū i sɨkɨ ja ka kandixia i ya. Chi kumani ja kaꞌni yɨvɨ sava ga ñani jnaꞌan ra ja suni ka junukuachi i nuu ya ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja Lelu un, ni jaꞌncha ya sello kuu iñu. Ti ni kii ɨɨn ñujnaa xaan. Ti ni kuñaa nuu ndikandii nanu ɨɨn saꞌma jnuu. Ti ni nduu yoo nanu nɨñɨ. 


text:
<pb/>Ni jini ri ja ni kuun chuxini ichi andɨvɨ undi nuu ñuꞌun. Ni ka nukoyo nanu tɨchɨ vixi yɨꞌɨ ja nu kee tachi niꞌin xaan. 


text:
<pb/>Ni kuxio andɨvɨ ti ni nastuu kuaꞌan nanu ɨɨn vijin tutu kaꞌnu. Taka yuku jiin ñuꞌun kaꞌiin maꞌñu nducha, ni ka kuxio kuaꞌan. 


text:
<pb/>Ti ja yukan ni ka yuꞌu xaan taka yɨvɨ kanchuku nuu ñuyɨvɨ. Ni ka yuꞌu taka rey, jiin taka ja ka kuñaꞌnu, jiin ja riku, jiin taka capitán, jiin ja ka ndisojniñu ñaꞌnu, jiin muzu ja ni ka jaan yɨvɨ, jiin chaa ka saꞌa jniñu ja kuu ja kuu maa da. Taka un ni ka jankɨsaꞌyɨ chii yau kava jiin yau kava ja iyo chii yuku. 


text:
Ti ni jinisoꞌo ri ja ka kana i yuku un jiin kava un, ti ni ka kachi i: ―Na ndeokava naa ra sɨkɨ ri. Na kasɨ nuu ka yɨsaꞌyɨ ri, nava tu kuni maa ya ja kancha nuu mesa nuu taꞌu ya jniñu, nava ni maa Lelu un tu kuni ya yoꞌo naa yo, chi kuɨtɨ ini ya ti viꞌga kuaꞌa ya nundoꞌo kondoꞌo yo. 


text:
<pb/>Vijna ndixia ti ni jaa kɨvɨ kaꞌnu ja kuaꞌa ya nundoꞌo kondoꞌo yo. Ti tu ni ɨɨn ja kundee jiin jnuꞌun ja kuɨtɨ ini ya ―ni ka kachi i. Yɨvɨ ja kuu maa yɨvɨ ndaa ñuu Israel<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja kajin kuun ángel Yandios. Ti kajin da ndɨ kuun jikɨ ñuyɨvɨ. Ti tu ni jaꞌa ya jnuꞌun ja yaꞌa tachi. Ja yukan tukaa ni kee tachi nuu ñuꞌun ñuyɨvɨ. Ni tukaa ni kee tachi nuu nducha mar. Ni tukaa ni kee chii yujnu un. Siaꞌan ni ka saꞌa ndɨ kuun ángel un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ɨnga ángel Yandios. Vaji ya ichi nuu kaña ndikandii. Ti yɨndaꞌa ya sello maa Yandios, ya chaku. Niꞌin ni kana ya xini ndɨ kuun ángel ja kajin ndɨ kuun jikɨ ñuyɨvɨ. Vanuxia ndɨ kuun ángel yukan ka ndisojniñu ja xnaa ñuyɨvɨ, ñuꞌun jiin nducha mar. 


text:
Ti ni kachi ya nuu i naa i: ―Kundatu tɨꞌlɨ naa ra. Xnakan na chaa ri sello Yandios jña taka yɨvɨ ja ka junukuachi i nuu Yandios, yukan na ti sa stɨvɨ ra ñuyɨvɨ. Ti stɨvɨ ra nducha mar. Ti xnaa ra taka yujnu un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ja kachi ya nasa yɨvɨ ni jinu ja ni chaa ya sello jña. Ni jini ri ja iyo ciento uu xiko kuun mil yɨvɨ, ja kuu maa ni maa yɨvɨ Israel. Ti yukan ka kuu yɨvɨ ni ka yɨꞌɨ nuu ndɨ uxi uu tata najanaꞌan, chaa ni ka xnukoo nación Israel. 


text:
<pb/>Uxi uu mil yɨvɨ ni ka kuu jnaꞌan tata Judá ja ni ka niꞌin sello un, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Rubén, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni kuu jnaꞌan tata Gad, 


text:
jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Aser, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Neftalí, jiin uxi uu mil yɨvɨ ni ka kuu jnaꞌan tata Manasés, 


text:
jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Simeón, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Leví, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Isakar, 


text:
jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Zabulón, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata José, jiin uxi uu mil yɨvɨ ja ni ka kuu jnaꞌan tata Benjamín. Yukan ti ruꞌu Juan ni jini ri ja ni chaa ya sello nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ jaꞌa. Yɨvɨ kuaꞌa ja ka ñuꞌun saꞌma kuijin 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Juan ni ndeꞌe tuku ri, ti ni jini ri ja ni ka ndututu kuaꞌa xaan yɨvɨ, ja tu ni kuu kaꞌu ri nasa i ni iyo, chi yɨvɨ kuaꞌa xaan ni kuu, ja vekoyo i nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. Ti ka kaꞌan i tendɨꞌɨ nuu yuꞌu ja ka kaꞌan yɨvɨ ñuyɨvɨ. Ti kajin i yuꞌu mesa nuu taꞌu Yandios jniñu. Kajin i nuu maa Lelu Yandios. Ti ka ñuꞌun saꞌma skiyɨ laꞌlɨ, ti ka yɨndaꞌa i ndaꞌa nuu yukuñuu. 


text:
<pb/>Ni ka kejaꞌa ka kanajaa i, ti ni ka kachi i:<pb/>Yandios maa yo kuu ya ni nama saña.<pb/>Ti maa Lelu Yandios kuu ya ni saꞌa ja ni ka nitaꞌu na. Ni ka kachi i. 


text:
<pb/>Suni ni kujin taka ángel Yandios nuu mesa un, nuu kaꞌiin chaa ñaꞌnu ja ka ndisojniñu, jiin ndɨ kuun ja chaku un. Ti ni ka jakunjitɨ da, ti ni ka sino da nuu da undi nuu ñuꞌun, ja ka chiñuꞌun da Yandios. 


text:
<pb/>Ti ni ka kaꞌan da jiin ya:<pb/>¡Niꞌin, Jitoꞌo Yandios! Na kaꞌan yɨvɨ naa i ja kuñaꞌnu xaan ga ni, chi jandaa ndixia ja vii xaan kuñaꞌnu ni.<pb/>Viꞌi ga ndichi ni.<pb/>Na kakantaꞌu na nuu ni.<pb/>Ja sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni, na kuaꞌa na ja yɨñuꞌun nuu ni.<pb/>Na niꞌin kuaꞌa xaan ga jniñu. Na kundee ni jiin taka ja saꞌa ni.<pb/>Siaꞌan na kuu ja kuu saa ni, ti siaꞌan na koo. Ni ka kachi ángel ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kaꞌan ɨɨn chaa ñaꞌnu un jiin ri: ―Juan, ¿Nasa jani ini ra sɨkɨ yɨvɨ ka ñuꞌun saꞌma xkɨyɨ laꞌlɨ un? ¿Nau ja ka kuu nu? ¿Nanu vaji i nusa? ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Ti ni kaꞌan ri jiin da: ―Maa ni jini ni, taa ―ni kachi ri. Ti ni kaꞌan da jiin ri: ―Vekoyo i nuu iyo nundoꞌo xaan. Ka kuu i yɨvɨ ja ni ka nakacha i saꞌma i. Ni ka ndundoo undi ini añu i, chi ni jiꞌi maa Lelu Yandios ja sɨkɨ maa i naa i. Ni jatɨ ya nɨñɨ ya na ni jiꞌi ya. Ti jiin yukan ni ka ndundoo añu yɨvɨ un naa i. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja kaꞌiin yuꞌu mesa nuu taꞌu Yandios jniñu, nava kunukuachi i nuu ya ja kuu nduu kuu ñuu. Ti sajniñu i nuu veꞌe ya, ti koto vaꞌa ya maa i chi kuncha ya jiin i. 


text:
Chi maa Lelu Yandios kuncha ya jiin, kuncha ya mesa nuu taꞌu ya jniñu, ti koto vaꞌa ya i. Kunchaka ya i kiꞌin ya jiin i nuu kaña nducha skɨyɨ xaan ja kunchuku i jiin ya ja kuu saa ni. Ti saꞌa ya ja tukaa koo kuɨtɨ jnuꞌun kuiꞌya ini i naa i ―ni kachi chaa ñaꞌnu un. Sɨkɨ sello kuu uxia jiin koꞌo kuu oro<pb/>


text:
Yukan ti maa Lelu Yandios ni jaꞌncha ya sello kuu uxia ja jasɨ tutu un. Ti nu ni teꞌnde sello un, ni kunaꞌin kuɨtɨ nuu andɨvɨ. Ni kunaꞌin ja kuu sava hora. 


text:
<pb/>Ti ni chaa ɨnga ángel Yandios. Ni chaa da ti ni jakundichi da nuu altar nuu kaꞌiin ja ka chiñuꞌun Yandios. Yɨndaꞌa da ɨɨn koꞌo oro nuu kayu suxia kutu. Ni niꞌin kuaꞌa da suxia kutu chi kayu nuu ka jikantaꞌu yɨvɨ maa Yandios. Ni jaꞌma ya suxia kutu un nuu ka chiñuꞌun i Yandios, ja na kayu nuu maa ya. 


text:
Siaꞌan ni kaa ñuꞌma suxia kutu un ja ni jaꞌma ángel Yandios. Ni kaa ñuꞌma un jiin jnuꞌun ka jikantaꞌu yɨvɨ ya. Ni kaa kuaꞌan undi nuu maa Yandios. 


text:
<pb/>Yukan ti ángel un ni kiꞌin ya koꞌo un, ti ni chuꞌun chitu da tɨkuañuꞌun ja kayu nuu altar un, ti ni jacha da sɨkɨ ñuyɨvɨ. Ti ni kanajiin ɨɨn taja. Nɨꞌɨn, ti janducha, ti ni jnaa. Siaꞌan ni kuu na ni teꞌnde sello kuu uxia. Jnuꞌun sɨkɨ ndɨkɨ 


text:
Ti ni tɨvɨ ndɨkɨ ángel undi nuu kuɨtɨ. Ti ni kuun ñɨñɨ jiin ñuꞌun nuu ñuyɨvɨ ja sakanuu jiin nɨñɨ. Ti yukan ni kayu ɨɨn ja uni nuu ñuyɨvɨ. Suni siaꞌan ni kayu ɨɨn ja uni nuu yujnu. Ti suni ni kayu ɨɨn ja uni nuu icha kuii. Siaꞌan ni kuu na ni tɨvɨ ndɨkɨ undi nuu kuɨtɨ. 


text:
<pb/>Yukan ti ni tɨvɨ ɨnga ndɨkɨ. Ti ni jini ri ɨɨn ja kaa nanu ɨɨn yuku kaꞌnu ni nduva kuaꞌan nuu nducha mar, ti kandaꞌa kuaꞌan nuu mar un. Ti ɨɨn ja kuu uni nuu nducha mar un ni nduu nɨñɨ. 


text:
Ti ni ka jiꞌi ɨɨn ja kuu uni nuu taka nuu kuɨtɨ kaꞌiin chii nducha un. Ti suni ni naa ɨɨn ja kuu uni nuu taka barco. Siaꞌan ni kuu na ni tɨvɨ ndɨkɨ kuu uu. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel ja kuu uni ni tɨvɨ ya ndɨkɨ. Ti ichi andɨvɨ ni kanakava ɨɨn chuxini kaꞌnu xaan. Ti ndinchaa kuaꞌa nanu ɨɨn ñuꞌun yɨtɨ na ni jinu vaji. Ni jinu sɨkɨ nuu uni nuu taka yucha jiin sɨkɨ taka soko nducha. 


text:
Chuxini un ni nani ɨɨn ja uꞌgua, chi tendɨꞌɨ nducha nuu ni jinu ni ka nduu uꞌgua. Ti yɨvɨ ni ka jiꞌi nducha un, kuaꞌa i ni ka jiꞌi, chi ni nduu ugua xaan nducha un. Siaꞌan ni kuu na ni tɨvɨ ndɨkɨ kuu uni. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel ja kuu kuun ni tɨvɨ da ndɨkɨ. Ti ɨɨn nuu ndikandii jiin ɨɨn nuu yoo jiin kuaꞌa chuxini ni ka natɨvɨ. Sava ni ka ndaꞌva. Ti tukaa ni ndii vaꞌa chi ni kuñaa nuu ɨɨn ɨɨn nuu taka un. Siaꞌan ni kuu na ni tɨvɨ ndɨkɨ kuu kuun. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kana ɨɨn yaꞌa ja jiko tɨ undi sava andɨvɨ un, ti kachi tɨ: ―Roꞌo yɨvɨ ñuyɨvɨ, xaan ga ndaꞌu koo ra naa ra, chi ndaꞌu xaan kondoꞌo ra, chi kuan kuyajni ja tɨvɨ uni ga ndɨkɨ ndɨ uni ga ángel ya ―ni kachi tɨ.<pb/>


text:
Yukan ti ɨnga ángel kuu uꞌun ni tɨvɨ da ndɨkɨ. Ti ni jini ri ja ni kanakava ɨɨn chaa, ti kaa da nanu chuxini. Ni kanakava da nuu ñuyɨvɨ, ti yɨndaꞌa da ɨɨn ndakaa ja kuiña da ɨɨn soko kunu xaan. 


text:
<pb/>Ni jiña da yuꞌu soko un, ti ni kaña kuaꞌa xaan ñuꞌma, nanu ɨɨn horno kaꞌnu xaan. Ti ndii ndikandii. Ko nu ni kaña kuaꞌa xaan ñuꞌma un, ti ni kuñaa nɨ tuꞌu nuu andɨvɨ jiin ndikandii. 


text:
<pb/>Ti nuu ñuꞌma un ni ka kenda ndɨkuaꞌyɨ, ti ni ka jichanuu tɨ nuu nɨ kaꞌnu ñuyɨvɨ. Ti ka ndisojniñu tɨ ja saꞌa tɨ nanu ka saꞌa ndɨsuꞌma xaan un. 


text:
Ni ka ndisojniñu tɨ ja saꞌa tɨ nundoꞌo nuu taka yɨvɨ, ja tu ka ndiso sello ja kuu yɨvɨ Yandios. Chi vanuxia tu ni ka ndiso tɨ jniñu ja stɨvɨ tɨ icha, ni ja stɨvɨ tɨ yuku, ni ja stɨvɨ tɨ taka yujnu. 


text:
<pb/>Ni ka ndiso tɨ jniñu ja kuaꞌa tɨ nundoꞌo nuu yɨvɨ un ja kuu uꞌun yoo, ko tu ni ndisojniñu tɨ ja kaꞌni tɨ ndɨyɨ. Chi so ja kuaꞌa tɨ nundoꞌo nanu ka tuu ndɨsuꞌma un. 


text:
Kɨvɨ un kundio ini yɨvɨ naa i ja na kuū i, ko tu kuu kuu nduku xaan i nasa a kuū i, ko tu niꞌin i nasa. 


text:
<pb/>Ti ndɨkuaꞌyɨ un, kanda tɨ nanu kanda kayu ja ka iyo tuꞌva ja kin kanaa. Xini tɨ ñuꞌun ɨɨn corona oro. Ti kanda nuu tɨ nanu yɨvɨ. 


text:
Ti ñɨɨ tɨ kaa nanua kaa. Ti nɨꞌɨn ndijin tɨ nanu nɨꞌɨn nuu kuankoyo kuaꞌa kayu nuu guerra ja ka jista tɨ carreta. 


text:
Suꞌma tɨ kaa na nuna suꞌma ndɨsuꞌma, chi iyo ɨɨn iñu nuu suꞌma tɨ. Yukan ni ka jaꞌa tɨ nundoꞌo nuu yɨvɨ jiin suꞌma tɨ un. Siaꞌan ni ka stuji tɨ yɨvɨ ja kuu uꞌun yoo. 


text:
<pb/>Ti iyo ɨɨn ja kuñaꞌnu nuu tɨ. Maa ɨɨn yukan ni kuu ja ndito yuꞌu soko nuu kaꞌiin yɨvɨ ndevaꞌa un. Ti yukan kuu ɨɨn ángel ndevaꞌa ja nani Abadón nuu yuꞌu hebreo, ti nuu yuꞌu griego nani Apolión. Siaꞌan ni kuu sɨvɨ ángel un, chi ni xnaa yɨvɨ naa i. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel kuu iñu ni tɨvɨ da ndɨkɨ. Ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨɨn jnuꞌun. Ni kaꞌan undi maꞌñu ndɨ kuun xini altar oro ja kande nuu Yandios. 


text:
Ti ni kachi jini ángel Yandios ja kuu iñu: ―Nu iyo yucha ja nani yucha Eufrates, iyo kuun ángel ja ka nuꞌni da. Kuan ndaji da ―ni kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ndɨ kuun ángel un ni ka ndaji. Ti ka iyo tuꞌva ja kuu maa hora, jiin kɨvɨ, jiin yoo, jiin kuiya, chi kaꞌni da sava yɨvɨ ñuyɨvɨ. 


text:
Ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri nasa koso soldado kuayu nu na kiꞌin da. Ti kuaꞌa xaan da ka iyo, chi ka iyo undi uu ciento millón da naa da. 


text:
<pb/>Jaꞌa kuu ja ni jini ri na ni xnaꞌan ga da nuu ri. Ni jini ri kuayu un, ti ni jini ri chaa ka yoso. Ti ka ñuꞌun da suꞌu nuu ja kuaꞌa, ja nchaa, jiin ja kuaan. Ti xini kayu un ka nanuu xini ndɨkaꞌa. Ti kaña ñuꞌun yuꞌu tɨ. Ti suni kaña ñuꞌma yuꞌu tɨ. Ti suni ni kaña azufre yuꞌu tɨ. Taka un ni kaña yuꞌu tɨ. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka jaꞌni tɨ sava yɨvɨ ñuyɨvɨ. Ti kuaꞌa xaan yɨvɨ ni ka jiꞌi vanuxia uni nuu ka jaꞌni tɨ yɨvɨ un, ja ni kaña ñuꞌun yuꞌu tɨ, ni kaña ñuꞌa, ti ni kaña azufre yuꞌu tɨ. 


text:
Siaꞌan ni kuu chi niꞌin xaan yuꞌu tɨ. Suni niꞌin xaan undi nuu suꞌma tɨ, chi xaan suꞌma tɨ un nanu yuꞌu koo, ti jiin yukan ni ka stuji tɨ yɨvɨ. Yukan ni kuu na ni ka jiꞌi ɨɨn ja kuu uni nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ. 


text:
<pb/>Ko sava ga yɨvɨ ñuyɨvɨ, vasu tu ni ka jiꞌi i jiin nundoꞌo un. Ko ni tu ni ka nakani kuɨtɨ ini i ja xndoo i jniñu ndevaꞌa. Chi tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i ndajaꞌa ja yɨndaꞌa maa jaꞌuꞌu un. Tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i santu ja ni ka saꞌa i jiin oro. Ni tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i santu ja ni ka saꞌa i jiin plata. Ni tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i santu ja ni ka saꞌa i jiin kaa. Suni tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i santu ja ni ka saꞌa i jiin yuu. Ni tu ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i santu ja ni kuu jiin yujnu. Tu kuɨtɨ ni ka xndoo i ja chiñuꞌun i taka yukan, vasu tu kuɨtɨ chaku ini santu un, ni tu jinisoꞌo, ti ni nu tu kuu kaka. 


text:
Suni siaꞌan tu ni ka xndoo i ja ka jajnaꞌan ini i kaꞌni i ndɨyɨ. Suni tu ni ka xndoo i jniñu ja ka saꞌa tasɨ i. Tu ni ka xndoo i ja ka jika i jiin jnuꞌun sɨɨ ini. Ni tu ni ka xndoo i jnuꞌun ja ka sakuiꞌna i. Tu kuɨtɨ ni ka xndoo i taka jniñu ndevaꞌa un. Siaꞌan ni kuu na ni tɨvɨ trompeta kuu iñu. Jnuꞌun ángel ja yɨndaꞌa tutu lulu<pb/>


text:
Suni ruꞌu Juan, ni jini ri ɨnga ángel Yandios vee kuun da ichi andɨvɨ. Ti kuu ya ɨɨn ángel kuñaꞌnu ga. Chi suku ya ɨɨn tɨkuꞌlu viko, ti xini ya kaxndee ɨɨn koo kiji. Nuu da kaa nanu nuu ndikandii. Ti sɨꞌɨn ya kanda nanu uu sɨꞌñɨ yuxeꞌe, ti kandaꞌa. 


text:
<pb/>Ti yɨndaꞌa da ɨɨn tutu lulu ini ndaꞌa da ja nuña. Ni jani da sɨꞌɨn kuaꞌa da nuu nducha mar ti ni jani da ɨnga sɨꞌɨn da nuu ñuꞌun ichi. Siaꞌan ni jakuɨñɨ ángel un. 


text:
Yukan ti ni kanakoꞌo da. Ni kanakoꞌo da nanu kuu nu ndeꞌe ɨɨn ndɨkaꞌa. Ti nu ni kanakoꞌo da, ni kejaꞌa kaꞌan taja. 


text:
Undi uxia jinu ni kaꞌan taja un. Ti ruꞌu Juan, kuni chiso ri jnuꞌun un nuu tutu, ko tu ni kuu, chi ni jinisoꞌo tuku ri ichi andɨvɨ ja kaꞌan ɨɨn jnuꞌun jiin ri, ti ni kachi: ―Koto chaa ra jnuꞌun ni kaꞌan uxia taja un. Chi suꞌva savaꞌa vaꞌa ra jnuꞌun un ―ni kachi. 


text:
ti ni kejaꞌa kaꞌan niꞌin teyɨɨ da. Ni kaꞌan teyɨɨ da jandaa sɨkɨ maa ja chaku ja kuu saa ni, ja kuu nɨ kani, ja ni saꞌa andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ jiin taka ja iyo nuu, ti ni kachi da: ―Tukaa ga kukuee ti jinu taka ja ni chisojnuꞌun Yandios. 


text:
Chi jaa kɨvɨ ja jinu jniñu Yandios. Yɨvɨ na tɨvɨ sandɨꞌɨ ni ga ndɨkɨ, ti kundaa taka jnuꞌun ni chisojnuꞌun da. Siaꞌan nanu ni chisojnuꞌun da nuu chaa ni ka kuu profeta, ja ni ka kaꞌan da jnuꞌun ya undi najanaꞌan ―ni kachi ángel kuñaꞌnu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jinisoꞌo tuku ri ichi andɨvɨ ja kaꞌan ɨnga jnuꞌun, ti ni kachi: ―Kuan kiꞌin tutu lulu ja nuña ini ndaꞌa ángel ja kandichi nuu nducha jiin nuu ñuꞌun un ―ni kachi jiin ri. 


text:
<pb/>Sa ni ti ni tuꞌva ri nuu kandichi ángel un, ti ni kachi ri: ―Kuaꞌa nuu ni tutu lulu ni nuu na ―ni kachi ri. Ti ni kachi da: ―Kiꞌin ti kaji ra. Ti kuu ugua chii ra saꞌa. Ko yuꞌu ra, chi nduu vixi nanu nduxi ñuñu ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kiꞌin ri tutu lulu un, ti ni yaji ri. Ti vixi ni kuu ini yuꞌu ri nanu nduxi ñuñu. Ko nu ni koko ri ti ni kuu ugua ndixia chii ri ni saꞌa. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi da jiin ri: ―Kanuu ja kin nakachi ra jnuꞌun Yandios. Ti kaꞌan ra jnuꞌun da nuu kuaꞌa xaan yɨvɨ naa i sɨkɨ nasa koo ijña isa, nuu tɨjnɨ ñuu jiin nuu tɨjnɨ nación ja sɨɨn sɨɨn yuꞌu ka kaꞌan i, jiin nuu tɨjnɨ chaa kuñaꞌnu ―ni kachi da. Sɨkɨ uu chaa ka jaꞌa jandaa<pb/>


text:
Yukan ti ni jaꞌa ya ɨɨn kuꞌva nuu ri ja na chikuaꞌa ri, ti ni kachi ya: ―Kuan chikuaꞌa veñuꞌun kaꞌnu Yandios. Ti chikuaꞌa ra altar. Ti suni kaꞌu ra nasa yɨvɨ kaꞌiin ja ka chiñuꞌun i Yandios. 


text:
Ko tu chikuaꞌa ra yuxeꞌe veñuꞌun un. Koto chikuaꞌa ra, chi kendo ja kuu yɨvɨ ɨnga nación. Chi na kuaꞌa i nundoꞌo nuu yɨvɨ ja kanchuku ini ñuu ii jaꞌa. Undi uu xiko uu yoo kuu ja kuaꞌa i nundoꞌo nuu yɨvɨ ñuu jaꞌa ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Chi kuaꞌa ri jniñu ñaꞌnu nuu ndɨnduu chaa un ja na kuaꞌa da jandaa sɨkɨ ruꞌu. Ja kuu ɨɨn mil uu ciento uni xiko kɨvɨ kuu ja kuaꞌa da jandaa. Ko kuꞌun da saꞌma ndayɨ sɨkɨ ja kukuiꞌya ini da jiin kuachi ja ka saꞌa yɨvɨ naa i ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti uu yujnu olivo un jiin uu candelero oro un kandichi nuu Yandios. Ti stuu ja maa ya kuu ja xiin ñuyɨvɨ. Ndɨnduu chaa un ka kuu da nanu uu yujnu Olivo jiin uu candelero oro, chi kaꞌiin da nuu Yandios ja kotuꞌva da kaꞌan da jnuꞌun ya, jiin ja ka saꞌa da jniñu ñaꞌnu ya. 


text:
Ti nu iyo yɨvɨ ka kuni kuaꞌa nundoꞌo nuu chaa ñaꞌnu un, ti kaña ñuꞌun yuꞌu ndɨnduu da ti kayu ndɨꞌɨ yɨvɨ ja ka jito uꞌu nuu da. Undi siukan kin saꞌa da jiin taka yɨvɨ ja ka kuni kuaꞌa nundoꞌo nuu da. Ti maa yɨvɨ un kuū i. 


text:
Chi ka ndiso da jniñu ka kasɨ da, ti tukaa kuun sau ja kuu nɨ kuiya ja nakachi da jnuꞌun Yandios. Kuu saꞌa da ja na nduu nɨñɨ taka nducha. Ti suni kuu stɨvɨ da ñuyɨvɨ jiin taka nundoꞌo. Nu kuni da ti kuu saꞌa da un nuu nuu ni, nasa kuu ini maa da. 


text:
<pb/>Yukan ti ja ni jinu ja ka nakachi da jnuꞌun Yandios, ti kenda ɨɨn ja kaa nanu ɨɨn kuɨtɨ xaan, kaña nuu soko kunu xaan un. Kenda ti kanaa jiin da naa da, ti kundee kaꞌni maa da. 


text:
Ti kundatu yɨkɨ kuñu da ini ichi kaꞌnu maa ñuu un. Ti ñuu un kuu nuu ni ka jaꞌni yɨvɨ maa Jitoꞌyo, nuu ni ka jatakaa i ya nuu ndaꞌa cruz. Yukan kundatu yɨkɨ kuñu da. Ti kachi yɨvɨ naa i ja ñuu un kuu nanu Sodoma jiin Egipto. 


text:
<pb/>Undi uni kɨvɨ sava ndeꞌe tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i nuu ka ndatu ndɨyɨ un. Yɨvɨ ñuu jika jiin yɨvɨ ɨnga nación jiin yɨvɨ ka kaꞌan ɨnga yuꞌu, yukan kuu yɨvɨ ja ndeꞌe i nuu ka ndatu ndɨyɨ un. Ko tu kuaꞌa i jnuꞌun ja jakunduji ndɨyɨ un. 


text:
Ko vanuxia ka kusɨɨ xaan ini yɨvɨ ñuyɨvɨ ja ka jitonchaa i nasa ni ka jnaꞌan chaa un naa da. Ti na saꞌa i viko ja na tejnaꞌan nuu jnaꞌan i ɨɨn ɨɨn taꞌu ja ka kusɨɨ ini i, ja ni ka kundee i ni ka jaꞌa i nundoꞌo nuu da naa da, ti ni ka jiꞌi da. 


text:
<pb/>Yukan ni yaꞌa tuku uni kɨvɨ sava, ti ni na kuaꞌa tuku Yandios tachi ya ini chaa un, ti suꞌva ni ka nandoto tuku da, ti ni ka ndokuɨñɨ da kajin da, ti ni ka yuꞌu xaan yɨvɨ nu ni ka jini i nuu da kajin da. 


text:
Yukan ti ni ka jinisoꞌo da ɨɨn ndusu ja kana ichi andɨvɨ, ti kachi: ―Kaa ti kikoyo ra undi jaꞌa―kachi. Ti yɨvɨ ja ka jito uꞌu maa da, ni ka jini i ni ka ndaa da kuankoyo da ichi andɨvɨ jiin ɨɨn tɨkuꞌlu viko. 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, ni ndakoto ga ri yukan, ti hora un ni chaa ɨɨn ñujnaa xaan. Ti ɨɨn ja kuu uxi nuu ñuu un ni naa. Ti ni ka jiꞌi uxia mil yɨvɨ naa i ja ni saꞌa ñujnaa un. Siaꞌan ni kuu ti sava ga i ni ka yuꞌu xaan. Ti ni ka ndakuniꞌin i sɨvɨ maa Yandios kuñaꞌnu ya kancha andɨvɨ. 


text:
Yukan ti ɨnga ángel ja kuu uxia, ni tɨvɨ da ndɨkiɨ. Ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja kaꞌan jaa ɨɨn ndusu ichi andɨvɨ, ti ni kachi:<pb/>Jitoꞌyo Yandios jiin Cristo, kuu ya ka taꞌu jniñu vijna.<pb/>Maa ya ka taꞌu jniñu nuu nɨ ñuu, nuu ni ka yɨndaꞌa yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa.<pb/>Ti taꞌu ya jniñu ja kuu saa ni undi ja kuu nɨ kani. Kachi ndusu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ndɨ oko kuun chaa ñaꞌnu ja kanchuku yuꞌu mesa nuu kancha Yandios, ni ka jakunjitɨ da nuu Yandios, ti ni ka sino da nuu da undi nuu ñuꞌun ja ka nachiñuꞌun da ya, 


text:
ti ni ka kachi da:<pb/>Na kutaꞌu na nuu ni, Jitoꞌyo Yandios, chi kuñaꞌnu ni nuu nɨ tuꞌu ja iyo.<pb/>Maa ɨɨn ni maa ni kuu Yandios ja ni iyo ja kuu na janaꞌan ja ni yaꞌa, ti iyo ni undi vijna.<pb/>Chi jandaa ndixia ja kuñaꞌnu xaan ni ja taꞌu ni jniñu nuu nɨ tuꞌu ja iyo.<pb/> 


text:
Ni ka jito uꞌu yɨvɨ ñuyɨvɨ maa ni, ko suꞌva ni jaa kɨvɨ ja koto uꞌu ni maa yɨvɨ un naa i.<pb/>Ti saꞌa ndaa ni kuachi sɨkɨ taka yɨvɨ ni ka jiꞌi.<pb/>Ko na kuaꞌa ni taꞌu nuu maa yɨvɨ ni ka nakani jnuꞌun ni, vasu kuñaꞌnu xi ndaꞌu. Ko nuu maa i na kuaꞌa ni taꞌu.<pb/>Ti xnaa ndɨꞌɨ ni yɨvɨ ja ni ka stɨvɨ maa jiin jnaꞌan. Ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja nuña veñuꞌun Yandios ja iyo andɨvɨ. Ini yukan ni jini ri ɨɨn jajnu ja ñuꞌun yuu, ti nuu yuu yukan yoso jnuꞌun ni chisojnuꞌun Yandios nuu yɨvɨ Israel. Yukan ti ni kejaꞌa kaꞌan taja, ti nɨꞌɨn, ti jnaa, ti ni kejaꞌa kuun ñɨñɨ xaan, vanuxia ñaꞌnu xaan kuu maa Yandios. Ɨɨn ja so naa ini yo ndeꞌe yo<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ichi andɨvɨ ɨɨn ja so naa ini yo ndeꞌe yo. Ni jini ri ɨɨn ñaꞌan, ti suku ña ndikandii nanu ɨɨn saꞌma, ti kandichi ña sɨkɨ yoo. Ti ñuꞌun corona xini ña ja ka ndeña uxi uu chuxini. 


text:
Ñuꞌun seꞌe ña, ti kanajiin koꞌo ña ja jaꞌncha i chii ña, ja kaku seꞌe ña, ti jatu ña ja skaku ña i. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kenda ichi andɨvɨ ɨnga ja so saꞌu ii ini ndeꞌe yo nuu. Ni kenda ɨɨn koo kuaꞌa kaꞌnu xaan. Ti iyo uxia xini tɨ jiin uxi ndɨkɨ tɨ, ti ndɨ uxia xini tɨ un ka ñuꞌun corona. 


text:
Ni jini ri ja jista tɨ ɨɨn ja uni nuu chuxini ja iyo nuu andɨvɨ, ti ni siukoyo tɨ kuaꞌan nuu ñuyɨvɨ. Yukan ti ni jakuɨñɨ tɨ nuu ñaꞌan un. Ni jakuɨñɨ tɨ nuu ña chi vanuxia ja kuan kuyajni skaku ña ɨɨn suchi lulu, ti kuni koko tɨ suchi lulu un. 


text:
Yukan ti ni skaku ña ɨɨn seꞌe yɨɨ. Ko suchi un ndisojniñu i ja taꞌu i jniñu nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. Taꞌu i jniñu nuu vaji ga kɨvɨ, ti vasu na koo yɨvɨ niꞌin ini, ko taꞌu i jniñu nuu nɨ tuꞌu yɨvɨ ñuyɨvɨ. Yukan ti ndaa i noꞌon i undi nuu kancha mesa Yandios nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
<pb/>Ko ñaꞌan un ni jinu ña kuaꞌan ña undi nuu ñuꞌun teꞌe. Ti yukan iyo tuꞌva ɨɨn ja ni satuꞌva Yandios ja niꞌin ña ja kaji ña, chi kuncha ña yukan ja kuu ɨɨn mil uu ciento uni xiko kɨvɨ. 


text:
<pb/>Yukan ti ni iyo ɨɨn jnuꞌun kanaa nuu andɨvɨ. Ni kenda ángel Miguel jiin ndajaꞌa ya, ti ni ka kanaa da jiin koo kaꞌnu un jiin ndajaꞌa maa. 


text:
Ti Miguel jiin ndajaꞌa ya, ni ka kanaa da jiin un. Ni kundee da jiin kuɨtɨ un. Ja yukan tukaa ni iyo nuu ja kunchaa kuɨtɨ un nuu andɨvɨ. 


text:
<pb/>Siukan ni kuxio kuɨtɨ un kuaꞌan tɨ. Ti yukan kuu maa koo kaꞌnu ja ni iyo undi najanaꞌan xaan. Yukan kuu maa jaꞌuꞌu ja suni nani Satanás. Yukan kuu maa ja ni xndaꞌu ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ naa i. Ni keniꞌin da kuɨtɨ un kuaꞌan tɨ jiin tendɨꞌɨ ndajaꞌa tɨ. Ti ni chaa tɨ jiin ndajaꞌa tɨ un undi nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ɨɨn ndusu ja kana ichi andɨvɨ, ti kachi:<pb/>Vijna ti stuu Yandios ja ndiso ya jniñu ñaꞌnu ga.<pb/>Chi taꞌu ya jniñu, ti ni jaꞌa ya jniñu nuu Cristo ja na nama ya ñani yo jiin kuaꞌa yo.<pb/>Chi ni keniꞌin ya maa ɨɨn ja kuni kankuachi sɨkɨ maa i naa i.<pb/>Chi kuu nduu kuu ñuu kuni kankuachi sɨkɨ i nuu Yandios.<pb/> 


text:
Ni ka kundee i sɨkɨ jaꞌuꞌu un, chi maa Lelu Yandios ni jatɨ ya nɨñɨ ya ja kuu maa i naa i.<pb/>Ti ni tukaa yuꞌu i kuū i ja sɨkɨ maa jaꞌuꞌu un.<pb/> 


text:
Taka ra ja kanchuku andɨvɨ, na koo sɨɨ xaan ini ra naa ra.<pb/>Ko taka ra ja kanchuku nuu ñuyɨvɨ, chi koo ra jnukuiꞌya ini, chi ni chaa jaꞌuꞌu un nuu kanchuku ra naa ra.<pb/>Ti kuɨtɨ xaan ini i, chi jini ja tukaa ga koo kuaꞌa ga kɨvɨ ja xndaꞌu nuu yɨvɨ naa i. Ni kachi ndusu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini kuɨtɨ un ja ni keniꞌin Yandios tɨ kuaꞌan tɨ nuu ñuyɨvɨ. Ti tukaa kuu ndɨvɨ tɨ andɨvɨ. Ni jini tɨ ja siaꞌan iyo, ti ni kejaꞌa ndikun tɨ jata ñaꞌan ni skaku seꞌe un, chi kuni kaꞌni tɨ suchi lulu un. 


text:
Ti ni jaꞌa Yandios uu ndijin naꞌnu nanu ndijin yaꞌa nuu ñaꞌan un, ti ni ndava ña kuaꞌan ña undi nuu ñuꞌun teꞌe un, ja nama ña maa ña nuu koo yukan. Ni kuncha ña yukan ja kuu uni kuiya sava, ti ni iyo ja kaji ña, siaꞌan nava tu kuni koo un nuu kande ña. 


text:
<pb/>Yukan ti ini yuꞌu koo un ni kaña nducha. Ti ni joso tɨ nducha un nuu kuaꞌan ña. Nanu ɨɨn yucha kaꞌnu ni kaña yuꞌu tɨ ti ni joso tɨ nuu kuaꞌan ña, chi kuni tɨ kaꞌni tɨ ñaꞌan un niku. 


text:
Ko ni chindee chituu ñuꞌun un maa ña, chi ni nuña ñuꞌun un, ti yayukan ni kaan yau nanu xnduchi, ti yukan ni yijin nducha un kuaꞌan. Ti koo un tukaa ni kujnuni ja saꞌa tɨ. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni kuɨtɨ xaan ini koo un sɨkɨ ñaꞌan un. Ti ni kee tɨ kuaꞌan tɨ, ja kanaa tɨ jiin taka ga yɨvɨ ja ka kuu i seꞌe ña, maa yɨvɨ ja ka jandatu i jnuꞌun ni taꞌu Yandios, ja ni ka kandixia ni ini i jnuꞌun Jesús. Ti ja siaꞌan ni ka kanaa koo un jiin ñaꞌan un. Yukan ti ni kendo tɨ kandichi tɨ nuu ñɨtɨ yuꞌu mar un. Kuɨtɨ ni kaña nuu nducha mar<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni kaña nuu nducha mar un ɨɨn kuɨtɨ. Ti iyo uxia xini tɨ jiin uxi ndɨkɨ tɨ. Ti ndɨ uxi xini ndɨkɨ tɨ un ka ñuꞌun corona. Ti nuu ndɨ uxia xini tɨ un yoso ɨɨn sɨvɨ ja kanchañaꞌan sɨkɨ sɨvɨ Yandios, chi kaꞌan ja kuɨtɨ xaan un kuu maa Yandios. 


text:
Ti kaa kuɨtɨ xaan un nanu kaa ɨɨn kuɨ́ñɨ. Ti jaꞌa tɨ kaa nanu jaꞌa oso, ti yuꞌu tɨ kaa nanu kaa yuꞌu ndɨkaꞌa. Yukan ti koo kaꞌnu un ni jaꞌa ndɨꞌɨ tɨ jniñu ñaꞌnu kundiso kuɨtɨ un, jiin ɨɨn mesa nuu taꞌu tɨ jniñu. 


text:
<pb/>Ni tuji ɨɨn xini tɨ. Nanu ja kuni kuu tɨ jiin. Ko nuu ni tuji tɨ un ni nduvaꞌa tuku ni. Ti so ni naa ini tendɨꞌɨ yɨvɨ, chi ni nduvaꞌa ni xini tɨ un, ti ja yukan ni ka chindikun i jata kuɨtɨ un ja kunchañuꞌun i tɨ. 


text:
<pb/>Ni ka chiñuꞌun i koo kaꞌnu un, chi ni jaꞌa tɨ jniñu ñaꞌnu nuu ɨnga kuɨtɨ un, ti suni ni ka chiñuꞌun i maa. Ti ni ka kejaꞌa ka kaꞌan i: ―Tu iyo ɨnga nanu ɨɨn kuɨtɨ jaꞌa. Ni ɨɨn tu kuu kanaa jiin maa tɨ ―kachi yɨvɨ un naa i. 


text:
<pb/>Ni jaꞌa Yandios jnuꞌun ja na saꞌa kuɨtɨ un nasa kuu ini maa tɨ. Vanuxia ni kaꞌan ndevaꞌa tɨ sɨkɨ ya, so ja na kunchañuꞌun yɨvɨ tɨ ti ansu maa Yandios. Ja kuu uu xiko uu yoo ni jaꞌa ya jnuꞌun ja siaꞌan na saꞌa kuɨtɨ un. 


text:
Ti ni kaꞌan ndevaꞌa tɨ sɨkɨ Yandios, chi ni kachi tɨ ja na kunchañuꞌun yɨvɨ maa tɨ ti ansu maa Yandios. Siaꞌan ni kaꞌan ndevaꞌa tɨ sɨkɨ ya, ti suni ni kaꞌan ndevaꞌa tɨ sɨkɨ yɨvɨ ya, sɨkɨ yɨvɨ ja ni ka ni taꞌu i kanchuku i jiin Yandios undi andɨvɨ. 


text:
<pb/>Suni ni jaꞌa Yandios jnuꞌun ja na kanaa tɨ jiin yɨvɨ ya ja kanchuku i nuu ñuyɨvɨ ti na kundee tɨ. Suni ni jaꞌa ya jnuꞌun ja na taꞌu tɨ jniñu nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ, vasu nuu yɨvɨ ñuu jika, xi yɨvɨ taka ga nación, xi yɨvɨ ka kaꞌan taka nuu yuꞌu, ko siaꞌan taꞌu tɨ jniñu sɨkɨ i naa i. 


text:
<pb/>Yukan kuu maa yɨvɨ ja tu kunchuku kuɨtɨ i jiin Yandios, chi tu ni kandixia i nuu maa Lelu ya. Ja ni nakaji ya ya kuu Lulu un, ja na katɨ ya nɨñɨ ya, ti na kuū ya nuu ndaꞌa cruz. Siaꞌan ni nakaji ya ya un undi na sa ti koo ga ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti tu ni chiso kuɨtɨ ya sɨvɨ yɨvɨ un nuu tutu ya, chi tu ni ka kandixia i maa Lelu un. 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, na kachi ri nuu taka roꞌo yɨvɨ ka kandixia, ja ka ndiyo ini ra kuni ra jnuꞌun ndaa. Ti chunsoꞌo vaꞌa naa ra nuu taka jnuꞌun jaꞌa. 


text:
Nusa ti nu na chondee yɨvɨ naa i roꞌo vekaa, ti jandaa ni kuu ja kiꞌin ra vekaa. Nu na kuaꞌa i tau ra jiin machete ja kaꞌni i roꞌo, ti jandaa ni kuu ja siaꞌan kuu ra. Yukan kuu ja kanuu ja koto sakuiꞌya ra ini ra ja kaka ra nuu ichi Yandios. Chi yoꞌo ja ni nakaji ya maa yo ja na kuū yo yɨvɨ ya, ti na kaka ndaa yo nuu ichi ya, vasu na kachi yɨvɨ ja kaꞌni i yoꞌo. Kuɨtɨ ni kaña ichi chii ñuꞌun 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni kaña ɨnga kuɨtɨ ichi chii ñuꞌun. Ti iyo uu ndɨkɨ tɨ ja ni nakava nuu nanu ndɨkɨ rɨɨ. Ti ni kaꞌan tɨ suni siaꞌan nanu ni kaꞌan koo kaꞌnu un. 


text:
Ni ndiso ndɨꞌɨ tɨ jniñu ja ndiso maa ɨnga kuɨtɨ kaꞌnu un. Yukan ti ni saꞌa tɨ ja na chiñuꞌun yɨvɨ ñuyɨvɨ ɨnga kuɨtɨ un, maa kuɨtɨ ja ni tuji xini un, ko ni nduvaꞌa tɨ. 


text:
<pb/>Ti kuɨtɨ ni kaña chii ñuꞌun un ni saꞌa tɨ jniñu ñaꞌnu, ja so ni ka naa ini yɨvɨ naa i. Ti ni ka jini tendɨꞌɨ yɨvɨ un ja kayu ñuꞌun ichi andɨvɨ, ti ni skuun tɨ ñuꞌun un vaji ichi nuu ñuyɨvɨ. 


text:
Siaꞌan ni xndaꞌu kuɨtɨ un yɨvɨ ñuyɨvɨ naa i, ja ni saꞌa tɨ jniñu ñaꞌnu un sɨkɨ ja ni kachi jnaꞌan tɨ un. Suni ni kachi tɨ ja na saꞌa yɨvɨ ɨɨn santu ja kaa nanu maa kuɨtɨ ni tuji xini un jiin machete, ko tu ni jiꞌi tɨ. Siaꞌan ni kuñaꞌnu xaan kuɨtɨ un. 


text:
Ti saꞌa tɨ ja santu kuɨtɨ un na jista tachi nanu kuɨtɨ chaku nava na kuu kaꞌan tɨ, ti na kaꞌni tɨ taka yɨvɨ ja tu jandatu i ja chiñuꞌun i maa tɨ. 


text:
<pb/>Ti kuɨtɨ ni kaña chii ñuꞌun un ni chayɨka tɨ ja na niꞌin yɨvɨ naa i ɨɨn jnuni maa xini ndaꞌa kuaꞌa i xi yujiña i. Ni chaa tɨ jnuni un nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ naa i, vasu yɨvɨ ndaꞌu xi yɨvɨ kuñaꞌnu, vasu yɨvɨ ñavaꞌa xuꞌun xi yɨvɨ tu ñavaꞌa xuꞌun, vasu kuu i muzu ja ni ka jaan yɨvɨ xi yɨvɨ ja ka sajniñu ja kuu maa. Ni taꞌu tɨ jniñu ja tendɨꞌɨ kuɨtɨ yɨvɨ na niꞌin jnuni un. 


text:
Chi vanuxia nu tu kundiso i jnuni un, ti tu kuu xiko i ni tu kuu kuan i. Siaꞌan kuu nu tu kundiso i jnuni ja kuu sɨvɨ kuɨtɨ xiin número ja kuu sɨvɨ tɨ. 


text:
<pb/>Jaꞌa na nanduku yo nasa kuni kaꞌan un. Yɨvɨ chaku ini ti na nanduku i nasa kuni kaꞌan maa número kuɨtɨ un, chi kuu nanu número ja ka kaꞌu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti número kuɨtɨ un kuu iñu ciento uni xiko iñu. Yɨvɨ Lelu Yandios ja ka jita i yaa<pb/>


text:
Yukan na ti ruꞌu Juan, ni ndeꞌe ri, ti ni jini ri ja kandichi maa Lelu Yandios xini yuku Sión. Suni iyo ciento uu xiko kuun mil yɨvɨ jiin ya. Ti yujiña i ka yoso sɨvɨ maa ya jiin sɨvɨ Tata ya Yandios. 


text:
<pb/>Yukan ti ichi andɨvɨ ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan, ti niꞌin xaan kaꞌan nanu nuu jika kuaꞌa xaan nducha xi nanu niꞌin kaꞌan ɨɨn taja. Ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan nanu nuu kaꞌiin kuaꞌa yɨvɨ ka chaa yaa nani arpa. 


text:
Ni ka ndututu i nuu ya ja nukoo xiin mesa nuu taꞌu ya jniñu, nuu kaꞌiin kuun ja chaku jiin chaa ka kuñaꞌnu un. Yukan ti ni ka kejaꞌa ka jita i yaa. Ni ka jita i ɨɨn yaa jaa. Ti yɨvɨ un ka kuu yɨvɨ ja ni nama ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti yukan kaꞌiin ciento uu xiko kuun mil yɨvɨ naa i. Yɨvɨ yukan kuu ja ni ka kutuꞌva yaa un. Chi vanuxia tu kuɨtɨ ɨnga ja kutuꞌva yaa un. 


text:
<pb/>Yɨvɨ un tu ni ka jika i ichi ndevaꞌa, ja kusɨkɨnchaa jnaꞌan i. Tu ni ka ndiyo ini i jniñu ndevaꞌa, chi suꞌva ni ka sandoo i maa i jiin undi ini añu i. Yɨvɨ un ni ka chiñuꞌun ndaa i maa Lelu Yandios. Ni ka siuku i nava ni kaꞌan ya. Chi ni nama ya i maꞌñu yɨvɨ ñuyɨvɨ, ti ka kuu i nanu ɨɨn taꞌu ja ka jaꞌa yɨvɨ nuu Yandios jiin nuu maa Lelu ya. 


text:
Tu ni ka kaꞌan kuɨtɨ i jnuꞌun xndoñaꞌan. Chi ni ka iyo ndoo ini i, ti ni ka iyo ndoo añu i nuu Yandios. Jnuꞌun ni ka kaꞌan ángel iin ichi andɨvɨ 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ɨnga ángel Yandios ja ndava kuaꞌan ichi andɨvɨ. Ti yɨndaꞌa ya ɨɨn jnuꞌun Yandios ja tu naa kuɨtɨ. Ni kachi da ja xndichi Yandios yɨvɨ ñuyɨvɨ. Ni nakani da jnuꞌun un nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ naa i, nuu yɨvɨ taka nación, nuu yɨvɨ taka ñuu, nuu yɨvɨ taka jnaꞌan, nuu yɨvɨ ka kaꞌan ɨnga yuꞌu, nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ un ni kaꞌan ángel un. 


text:
<pb/>Ni kanakoꞌo ya xini i naa i: ―Kuandatu naa ra nuu Yandios. Na kani ini ja maa ɨɨn ni maa ya kuu Yandios. Ti chiñuꞌun maa ya naa ra, chi ja kuan kuyajni kɨvɨ ja na nduku jnuꞌun ya sɨkɨ yɨvɨ ka saꞌa ndevaꞌa un. Na chiñuꞌun maa ya, chi vanuxia maa ya kuu ja ni saꞌa andɨvɨ. Ti maa ya ni xnukoo ñuyɨvɨ. Maa ya ni saꞌa nducha mar, ti maa ya ni saꞌa soko nducha ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Yukan na ti ni chaa ɨnga ángel Yandios, ti ni kachi da: ―Ni kuu naꞌin ñuu kaꞌnu, ñuu Babilonia. Ni naa ñuu un chi ni saꞌa yɨvɨ ñuu yukan ja na naa yɨvɨ ñuyɨvɨ, ja ni ka saꞌa i jniñu ndevaꞌa siaꞌan nanu ni ka saꞌa yɨvɨ ñuu yukan ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni chaa ɨnga ángel ti ni kaꞌan jaa nuu yɨvɨ naa i: ―Nu chiñuꞌun ra kuɨtɨ ndevaꞌa un, xi chiñuꞌun ra santu tɨ, nu niꞌin ra jnuni tɨ ja kuncha yujiña ra, nuu chuꞌun ra jnuni un ja kuncha xini ndaꞌa kuaꞌa ra. 


text:
Nusa ti kuɨtɨ xaan ini Yandios sɨkɨ ra. Ti na kuaꞌa ya nundoꞌo kondoꞌo xaan ra. Tukaa kuankaꞌnu ini Yandios nuu ra, chi kayu ra nuu ñuꞌun jiin azufre, ti koto nchaa taka ángel Yandios jiin maa Lelu ya nundoꞌo jnaꞌan ra. 


text:
Ti jandaa ndixia ja kondoꞌo ra nuu kayu ñuꞌun un chi koo ñuꞌma, ti kayu ra ja kuu saa ni, nu na chiñuꞌun ra kuɨtɨ un xi santu tɨ xi ja kuncha jnuni tɨ yujiña ra. Ko na kachi ri ja tukaa kaña kuɨtɨ ra nuu nundoꞌo un. Kuu nduu kuu ñuu koo ndoꞌo koo nene ra nundoꞌo un ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Nusa ti kanuu ja kuu yɨvɨ Yandios ja koto ma xndiꞌi ra ini i ja kaka ndaa i nuu ichi Yandios, maa yɨvɨ ja ka yɨꞌɨ nuu ndaꞌa ya, chi ka ndiyo ini i ja kuandatu i nuu jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ɨɨn jnuꞌun ja kaꞌan ichi andɨvɨ ti ni kachi jiin ri: ―Chiso ra jnuꞌun jaꞌa: “Na koo sɨɨ ini yɨvɨ ja ka kandixia i Jitoꞌyo. Na koo sɨɨ ini i undi kɨvɨ na jaa kɨvɨ kuū i. Siaꞌan na koo undi vijna ti undi ja kuu taka ga kɨvɨ vaji”, kachi. Siaꞌan kachi Espíritu Yandios ja na koo sɨɨ ndixia ini i, chi ndetatu i ja ni ka sajniñu i. Ti jandaa ndixia ja tu naa ini Yandios jniñu ni ka saꞌa i, chi ni ka kundee i jiin jniñu ni jaꞌa ya nuu i naa i ―ni kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni ndeꞌe ri ti ni jini ri ɨɨn viko xkɨyɨ laꞌlɨ nuu andɨvɨ. Ti nuu viko un kancha ɨɨn ja kuu maa Seꞌe Yɨvɨ Ñuyɨvɨ. Ñuꞌun ɨɨn corona oro xini ya. Ti yɨndaꞌa ya ɨɨn vusu kuañɨ ii yuꞌu. 


text:
Ti ni kenda ɨnga ángel Yandios. Ni kee da nuu maa veñuꞌun Yandios ichi andɨvɨ, ti ni kanakoꞌo da xini da ja kancha nuu viko un, ti ni kachi da: ―Kaꞌncha ni jiin vusu ni, chi ja ni jaa kɨvɨ ja nastutu ndɨꞌɨ ni, nanu kaꞌncha yo triu ja ja ni kuaan ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Nusa ti maa ya ja kancha nuu viko un ni chuꞌun ya vusu ya ini ñuyɨvɨ, ti ni jaꞌncha ya ja nastutu ya taka nuu ñuyɨvɨ. 


text:
Yukan ti ni kenda ɨnga ángel Yandios. Suni ni kee ya veñuꞌun Yandios ichi andɨvɨ ti suni yɨndaꞌa da ɨɨn vusu kuañɨ ii. 


text:
Ti undi nuu altar ichi andɨvɨ ni kee ɨnga ángel ja ndisojniñu sɨkɨ ñuꞌun ja kayu nuu altar un. Ti maa da un ni kanakoꞌo da xini ángel ja yɨndaꞌa vusu un, ti ni kachi da: ―Kaꞌncha jiin vusu ra, ti nastutu ra ndeꞌe tɨkaꞌya un, chi ja ni jichi ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ángel un ni jaꞌncha da jiin vusu da, ti ni nastutu da ndeꞌe tɨkaꞌya ja kaa nuu ñuꞌun un. Ti ni chuꞌun da ndeꞌe tɨkaꞌya un nuu taxin nava na kaña nducha tɨkaꞌya un, chi yukan kuu nuu kuɨtɨ xaan ini Yandios jiin yɨvɨ naa i. 


text:
Undi yuꞌu ñuu un ni jaxin da ndeꞌe tɨkaꞌya un. Ti ini nuu taxin un ni jika kuaꞌan nanu ɨɨn yucha nɨñɨ. Ti ni ndaa ja ni kaña undi nuu yoyuꞌu kuayu un, ti ni jika undi uni ciento kilómetro. Sɨkɨ ndɨ uxia nundoꞌo ja koo<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ɨnga jniñu ñaꞌnu ichi andɨvɨ ja so naa ini yo. Ni jini ri kaꞌiin uxia ángel Yandios, ti ka ndiso ya jniñu ja kin kuaꞌa ya sɨɨn sɨɨn nundoꞌo nuu yɨvɨ naa ti, ti nu na jinu nundoꞌo un, yukan na ti kuu vaꞌa ini Yandios, chi kuɨtɨ xaan ini ya nuu yɨvɨ ndevaꞌa un. 


text:
<pb/>Suni ni jini ri ɨɨn ja kaa nanu kaa nducha mar, ja ndinchaa ii katuu nanu vidrio. Ti sakanuu nducha un jiin ñuꞌun chi kandaꞌa. Ti yunducha mar un kajin yɨvɨ ka yɨndaꞌa arpa chi kin kata i yaa nuu Yandios. Yɨvɨ un kuu ja ni ka kundee sɨkɨ kuɨtɨ un jiin santu tɨ, jiin ja tu ni niꞌin i jnuni número ja kuu sɨvɨ tɨ un. 


text:
Yukan ti ni jini ri ja ka chiñuꞌun i Yandios ti ka jita i ɨɨn yaa nanu ni xnaꞌan tata yo Moisés nuu yɨvɨ Israel, ja ni saꞌa da jniñu Yandios najanaꞌan. Ti suni ni ka jita i yaa ja kuu maa Lelu Yandios, ti siaꞌan kaꞌan:<pb/>Tata yo Yandios, so naa ini yo ja ndeꞌe yo jniñu ñaꞌnu saꞌa ni, chi ndiso ni ndɨkuɨtɨ jniñu.<pb/>Mani jniñu ndaa, mani jniñu vaꞌa saꞌa ni. Chi ndiso ndɨkuɨtɨ ni jniñu.<pb/>Mani jniñu ndaa, mani jniñu vaꞌa saꞌa ni, chi maa ɨɨn ni maa ni kuu ja taꞌu jniñu nuu nɨ tuꞌu nɨ kaa taka nación ka iyo ini ñuyɨvɨ.<pb/> 


text:
Tu iyo ni ɨɨn ja tu kuaꞌa ja yɨñuꞌun nuu ni, Tata yo Yandios.<pb/>Chi tendɨꞌɨ i ka kaꞌan ja kuñaꞌnu xaan ni.<pb/>Chi maa ɨɨn ni maa ni kuu Yandios ndoo, Yandios ii xaan.<pb/>Ti kinkoyo yɨvɨ taka nación ja chiñuꞌun i niꞌin.<pb/>Chi ja ni ka jini i ja vaꞌa saꞌa ndaa ni taka jniñu. Kachi i ka jita i. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ndeꞌe ri, ti ni jini ri ini andɨvɨ ja nuña maa veꞌe ii ini veñuꞌun nuu iyo laja yuu ja yoso maa ley Yandios. 


text:
Ti ichi ini veꞌe un ni ka kekoyo uxia ángel Yandios ja ka ndiso da jniñu ja kuaꞌa da nundoꞌo. Ti ka ñuꞌun da saꞌma vaꞌa xkɨyɨ laꞌlɨ ja xiñu ii, ti ka nuꞌni ɨɨn cinturón oro jika da. 


text:
Yukan ti ɨɨn jnaꞌan ndɨ kuun ja chaku un ni jaꞌa ɨɨn ɨɨn koꞌo nuu ndɨ uxia ángel yukan. Ti ini koꞌo un ka ñuꞌun chitu ndɨ nundoꞌo ja kin kuaꞌa Yandios, maa Yandios ya chaku ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Ti nɨ kuiya ja ni jaꞌa Yandios ndoꞌo un, ni ñuꞌun chitu ndɨ ñuꞌma nɨ kaꞌnu ini veñuꞌun andɨvɨ, chi vanuxia kuñaꞌnu xaan maa ya kuu Yandios ja ndisojniñu ñaꞌnu. Nusa ti ni ɨɨn yɨvɨ tu kuu kɨvɨ i ini veñuꞌun Yandios nuu kancha ya undi na ndɨꞌɨ kuaꞌa ángel un ndɨ uxia nundoꞌo un. Chi ɨɨn ɨɨn ángel un kin kuaꞌa da sɨɨn sɨɨn nundoꞌo. Sɨkɨ ndɨ uxia koꞌo ja ñuꞌun chitu nundoꞌo<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨɨn ndusu ini veñuꞌun ichi andɨvɨ, ti kanakoꞌo siaꞌan nuu ndɨ uxia ángel Yandios ja kachi: ―Kuaꞌan ti koyo ra ja ñuꞌun koꞌo ka yɨndaꞌa ra jña. Kacha ra na kiꞌin sɨkɨ ñuyɨvɨ, chi kin kuaꞌa Yandios nundoꞌo ―kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti kuaꞌan ángel undi nuu kuɨtɨ un. Ni koyo da ja ñuꞌun ini koꞌo da. Ni koyo da nuu ñuyɨvɨ. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ka ndiso jnuni kuɨtɨ ndevaꞌa un jiin yɨvɨ ni ka chiñuꞌun santu tɨ, ni ka kaña ndɨꞌyɨ xaan sɨkɨ i, ti ka ndoꞌo xaan i. Siaꞌan ni kuu jiin nundoꞌo ni kii undi nuu kuɨtɨ un. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel un ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo yɨndaꞌa da. Ni koyo da nuu nducha mar, ti nducha un ni nduu nanu nɨñɨ nanu nɨñɨ ndɨyɨ. Ti siaꞌan ni ka jiꞌi taka kuɨtɨ ka ñuꞌun nuu nducha mar un. Siaꞌan ni kuu jiin nundoꞌo kuu uu yukan. 


text:
Yukan ti ɨnga ángel Yandios ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo yɨndaꞌa da. Ni koyo da ini taka yucha jiin taka soko, ti taka nducha un ni ka nduu nɨñɨ. Siaꞌan ni kuu jiin nundoꞌo kuu uni yukan. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ángel ja ndisojniñu sɨkɨ taka nuu nducha, ti ni kachi da: ―Niꞌin Jitoꞌyo Yandios. Maa ɨɨn ni maa ni iyo na ni yaꞌa, ti maa ɨɨn ni maa ni kuu Yandios undi vijna. Maa ni kuu Yandios ndoo, Yandios ii xaan. Ndaa ni saꞌa ni ja siaꞌan ni ndonda ni sɨkɨ kuachi yɨvɨ un maa i. 


text:
Chi ni ka jatɨ i nɨñɨ yɨvɨ ndoo ni, yɨvɨ ja ni ka kaꞌan jnuꞌun ni. Ti vijna saꞌa ni ja na katɨ nɨñɨ maa i. Yukan kuu ja vaꞌa xaan ni saꞌa ni ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨɨn ndusu nuu altar nuu kancha Yandios, ti ni kachi: ―Jitoꞌyo Yandios. Ndiso ni jniñu ñaꞌnu ga. Ti jniñu vaꞌa, jniñu ndaa ni saꞌa ni ja ni ndonda ni sɨkɨ kuachi yɨvɨ ndevaꞌa un naa i ―ni kachi ndusu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel Yandios ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo yɨndaꞌa da, ni koyo da nuu ndikandii. Ti ni nduu niꞌni xaan ndikandii, ti yukan ni kejaꞌa ka kayu yɨvɨ naa i. 


text:
Ti ja xaan niꞌni, ni ka kayu taka yɨvɨ. Ti vasu siaꞌan ko tu ni ka nakani ini yɨvɨ un ja xndoo i kuachi i, ti ni tu ni ka kaꞌan i ja kuñaꞌnu maa Yandios. Chi suꞌva ni ka kaꞌan ndevaꞌa i sɨkɨ ya ja ni jaꞌa ya taka nuu nundoꞌo un nuu i. Siaꞌan ni yaꞌa nundoꞌo kuu kuun. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel Yandios ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo yɨndaꞌa da. Ni koyo da nuu mesa nuu taꞌu jniñu kuɨtɨ ndevaꞌa un. Ti suꞌva ni kuñaa nuu taꞌu tɨ jniñu. Ti ni ka kejaꞌa ka yeyɨꞌɨ tɨ yaa tɨ, chi tukaa ka kundee tɨ ja jatu xaan tɨ. 


text:
Ti vasu siaꞌan ko tu ni ka nakani ini tɨ ja xndoo tɨ jniñu ndevaꞌa un. Chi suꞌva ni ka kaꞌan ndevaꞌa tɨ sɨkɨ Yandios kancha andɨvɨ sɨkɨ ja ka jatu xaan tɨ. Ti siukan ni yaꞌa nundoꞌo kuu uꞌun. 


text:
<pb/>Yukan ti ɨnga ángel Yandios ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo da. Ni koyo da nuu nducha kaꞌnu nani Eufrates. Ti ni ichi nducha un. Ti siaꞌan ni nuña ɨɨn ichi ja kikoyo taka rey ichi nuu kaña ndikandii. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ja kekoyo tachi xaan ini yuꞌu koo kaꞌnu un. Ni kekoyo tachi xaan ini yuꞌu kuɨtɨ xaan un. Ni kekoyo tachi xaan ini yuꞌu maa chaa ja ni kaꞌan jnuꞌun xndoñaꞌan un. Undi tachi uꞌu un ni ka kee yuꞌu i, ti kanda nanu kanda saꞌva un. 


text:
Yukan ka kuu tachi uꞌu tachi kini, ti ni ka saꞌa jniñu ñaꞌnu ja so naa ini yɨvɨ ka ndeꞌe i nuu. Ti ni kenda tachi uꞌu un kuaꞌan taka nuu ñuyɨvɨ nuu kanchuku rey ja ka taꞌu jniñu, ja skejnaꞌan jnuꞌun jiin da naa da, ti na ndututu taka rey un ja kanaa da jiin Yandios ja kuu kɨvɨ kaꞌnu un, kɨvɨ ja kuɨtɨ xaan ini Yandios, chi vanuxia maa ya kuu ya ndisojniñu ñaꞌnu ga. 


text:
<pb/>Ti ni kachi Jitoꞌyo: ―Chunsoꞌo vaꞌa naa ra nuu jnuꞌun un, chi sanaa ini ra ti ndenda ri, siaꞌan nanu ka iyo naa ini ra ti chaa ñakuiꞌna. Siaꞌan ndenda ri, chi tu ka jini ra na kɨvɨ nchaa ri. Ti nuu ka iyo ndito ini yɨvɨ ja ka ndatu nakoo i ruꞌu, ti kusɨɨ xaan ini i kɨvɨ ndenda ri. Chi tu koo kuɨtɨ jnuꞌun kanuu nuu i hora ndenda ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini tuku ri ja ni nastutu tachi xaan un tendɨꞌɨ kuɨtɨ chaa ka taꞌu jniñu nuu ñuyɨvɨ, ti ni ka ndututu da nuu nani Armagedón nuu yuꞌu hebreo. Siaꞌan ni yaꞌa nundoꞌo kuu iñu. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jini ri ni jaa ɨnga ángel ti ni koyo da ja ñuꞌun koꞌo yɨndaꞌa da. Ni koyo da kuaꞌan nuu tachi. Ti ni kejaꞌa kaꞌan ɨɨn ndusu nuu veñuꞌun nuu ka chiñuꞌun i Yandios. Ti undi ini veñuꞌun un ni kaꞌan ya nukoo mesa, ya taꞌu jniñu ñaꞌnu un, ti ni kanakoꞌo ya: ―Ja ni jaa kɨvɨ kaꞌnu ja sino ri jniñu ñaꞌnu ri ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti yukan ni kejaꞌa janducha, ti ni kejaꞌa kaꞌan taja, ti ni jnaa xaan. Undi nɨ kani ja ni ka iyo yɨvɨ ñuyɨvɨ, tu ni kii ɨɨn ñujnaa xaan nanu ja ni jnaa vijna ja ni jini ri. 


text:
<pb/>Ti ñuu kaꞌnu ja kuñaꞌnu ga un, ni kusɨɨn undi uni nuu. Ti nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ ni ka jiokava veꞌe taka ñuu. Chi ni nukuꞌun ini Yandios nasa kanda yɨvɨ ñuu Babilonia, vanuxia kuɨtɨ xaan ini ya, yukan kuu ja ni jaꞌa ya nundoꞌo kaꞌnu xaan un nuu yɨvɨ ñuu un. 


text:
Taka ñuꞌun ketuu maꞌñu nducha mar ni ka kekaꞌnu kuaꞌan na ni jnaa kɨvɨ un, ti taka yuku tukaa ni kendo ndijin ni ɨɨn. 


text:
Ni kuun ñɨñɨ xaan ichi andɨvɨ. Ñɨñɨ naꞌnu ja vee xaan vee uu xiko uxi kilo, ni kuun sɨkɨ yɨvɨ naa i. Ja yukan ni ka kaꞌan ndevaꞌa i sɨkɨ Yandios, ja ni skuun ya ñɨñɨ naꞌnu xaan un sɨkɨ i. Jaꞌa ni yaꞌa nundoꞌo kuu uxia. Ti siukan ni ka yaꞌa ndɨ uxia nundoꞌo iyo xaan ja ni jaꞌa Yandios sɨkɨ ñuyɨvɨ. Jnuꞌun sɨkɨ ñaꞌan sɨɨ ini<pb/>


text:
Yukan ti ɨɨn ángel ja ni yɨndaꞌa ɨɨn koꞌo un ni kaꞌan ya jiin ri, ti ni kachi ya: ―Ñaꞌan, ti na stuu ri nuu ra nasa koo nundoꞌo sɨkɨ ɨɨn ñaꞌan sɨɨ ini, ɨɨn ñaꞌan ja kancha ña nuu jika kuaꞌa nducha. 


text:
<pb/>Chaa ja ka taꞌu jniñu taka ñuyɨvɨ jaꞌa, ni ka nchaka da ña ja ni ka yɨsɨkɨnchaa da jiin ñaꞌan un. Suni ni ka nchaka yɨvɨ taka ñuyɨvɨ maa ña. Nanu ni ka najini i ja ka saꞌa i savaꞌni ga ja kuni i, nanu chaa ni jiꞌi ndɨxɨ, ti suni siaꞌan ni yɨndaꞌa tu maa ñaꞌan un maa da naa da, ja ka saꞌa ndevaꞌa da nasa kuni maa ña ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni xnaꞌan ga maa Espíritu Santu taka ja ni jini ri, ti ángel yukan ni yɨndaꞌa ya ruꞌu undi nuu ñuꞌun teꞌe. Ti yukan ni jini ri ɨɨn ñaꞌan ja yoso ña ɨɨn kuɨtɨ kuaꞌa, ti kuɨtɨ un iyo uxia xini tɨ jiin uxi ndɨkɨ tɨ. Ti nɨ tuꞌu nɨ kaa sɨkɨ tɨ yoso jnuꞌun ndevaꞌa ja kanchañaꞌan sɨkɨ sɨvɨ Yandios. 


text:
Ti ñaꞌan ni jini ri un, ñuꞌun ña ɨɨn saꞌma kuaꞌa ndiꞌi ja sakanuu color kuaꞌa jiin. Ti so ni nakutu ii ña jiin oro jiin yuu vii xaan, jiin perla nchaa yaꞌu xaan. Ti yɨjnɨ ña jiin ndaꞌa kuaꞌa ña ɨɨn vaso niña oro ja nanu ñuchitu ndɨɨ jiin jnuꞌun ndevaꞌa, chi ni saꞌa xaan ña kuachi ja ndevaꞌa xaan ni jikonuu ña jiin jnuꞌun sɨɨ ini. 


text:
Ti yoso ɨɨn jnuꞌun yujiña ñaꞌan un, ja tu chaku ini ni ɨɨn yɨvɨ nasa kuni kaꞌan jnuꞌun un. Ko siaꞌan kaꞌan jnuꞌun un: “Ñaꞌan jaꞌa kuu maa Babilonia. Maa ña kuu ja kuñaꞌnu nuu tendɨꞌɨ ga ñaꞌan ja ka jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini. Maa ña kuñaꞌnu nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ ja ka saꞌa ndevaꞌa ini ñuyɨvɨ jaꞌa”, kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ñaꞌan un jika ña nanu ñaꞌan jini. Nanu ñaꞌan jini siaꞌan kaa ña, chi vanuxia ni ndusɨɨ xaan ini ña ja ni jaꞌni ña yɨvɨ Yandios, ti ni jatɨ ña nɨñɨ i. Kaa ña nanu ɨɨn ja jini, chi vanuxia ni ndusɨɨ ini ña ja ni jaꞌni ña yɨvɨ ja ni ka nakani i jnuꞌun Jesús. Ti so ni saꞌu ii ini ri ni jini ri nuu ñaꞌan un. 


text:
<pb/>Yukan ti ángel Yandios ni kaꞌan ya jiin ri ti ni kachi ya: ―Koto naa ini ra ja ndeꞌe ra ñaꞌan un. Chi na kani ri nau kuu ñaꞌan. Suni na xnaꞌan ri nuu ra nau kuu ja yɨndaꞌa maa ñaꞌan un. Chi iyo uxia xini kuɨtɨ un ti iyo uxi ndɨkɨ tɨ. 


text:
Ni tuji kuɨtɨ un ti kaa tɨ nanu kuɨtɨ ni jiꞌi. Ko suꞌva nene ndaa tuku tɨ nuu soko kunu xaan un. Yukan na ti kiꞌin tɨ nuu jnaꞌnu ndatu tɨ. Ti yɨvɨ ñuyɨvɨ so naa ini i nu na kuni i ja nandoto tuku tɨ. Ti yɨvɨ yukan ka kuu yɨvɨ ja tu ni chiso Yandios sɨvɨ i nuu tutu ya undi na ti jakoo ga ñuyɨvɨ jaꞌa. Vanuxia tu ni nakaji ya i ja kunchuku i jiin ya. 


text:
<pb/>Taka yɨvɨ ja chaku vaꞌa inijnuni i na kujnuni vaꞌa ini i nasa kuni kaꞌan jnuꞌun jaꞌa. Na kujnuni vaꞌa ini i ja uxia xini kuɨtɨ un kuu uxia yuku nuu nukoo ñaꞌan un. 


text:
Suni kuni kaꞌan un ja iyo uxia rey ja taꞌu jniñu. Ti uꞌun da ni naa ja tukaa taꞌu da jniñu vijna. Ti ɨɨn da chaku ja taꞌu jniñu vijna. Ti ɨnga da chi changa ga kii. Ti chaa kii un, chi jaku ni kɨvɨ kin kuñaꞌnu da. 


text:
Ja sɨkɨ kuɨtɨ xaan un ja ni chaku tɨ ti ni jiꞌi tɨ, maa tɨ ni kuu rey kuu una. Ti ɨɨn jnaꞌan ndɨ una rey un kuū tɨ. Ko kɨvɨ na yaꞌa ja taꞌu tɨ jniñu, ti suni kiꞌin tɨ nuu jnaꞌnu ndatu tɨ ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siin kaꞌan ángel Yandios un, ti ni kachi da: ―Ja ni jini ra ja iyo uxi ndɨkɨ tɨ. Ti yukan kuni kaꞌan ja iyo uxi rey. Ko tu jaꞌi taꞌu da jniñu vijna, ko ja kuan kuyajni kɨvɨ ja taꞌu da jniñu. Ti kuɨtɨ xaan un kin taꞌu tɨ jniñu jiin da naa da, vasu ja kuu jaku ni kɨvɨ ni. 


text:
Ti nduu ɨɨn nuu ini da naa da chi kin ndajnuꞌun da, ti nakuaꞌa da jniñu ndiso da nuu kuɨtɨ xaan un. Nakuaꞌa da jniñu nuu kuɨtɨ un nava na taꞌu tɨ jniñu. 


text:
<pb/>Yukan na ti kanaa da jiin maa Lelu Yandios, ko kundee maa Lelu un. Chi maa ya kuñaꞌnu ga nuu taka ga rey ja ka taꞌu jniñu. Ti maa ya kuu Jitoꞌyo ja taꞌu ya jniñu nuu taka ga jitoꞌo. Ti kuꞌiin jiin maa Lelu un maa yɨvɨ ya, yɨvɨ ni nakaji ya ja kɨꞌɨ nuu ndaꞌa ya. Chi ka kandixia ndaa i maa ya ti ka siuku ndaa i jnuꞌun ya ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Siin kaꞌan ángel Yandios ti ni kachi da jiin ri: ―Ja ni jini ra ja ñaꞌan ndevaꞌa un kancha ña nuu jika kuaꞌa nducha. Ti ja kuaꞌa nducha un kuni kaꞌan ja siaꞌan kuaꞌa yɨvɨ ka iyo nuu nɨ ñuyɨvɨ yo. 


text:
<pb/>Suni ni jini ra kuɨtɨ xaan un, ja iyo uxi ndɨkɨ tɨ. Yukan kaꞌan ja suni ka iyo kuaꞌa yɨvɨ ja ka jito uꞌu i ñaꞌan un, ja xnaa i ña jiin taka ja yɨꞌɨ jiin ña, kaꞌma i ñaꞌan un ti na kayu ña. 


text:
Siaꞌan kin saꞌa i, chi ni stuu Yandios nuu i ja na saꞌa i naa jniñu kuni maa ya. Ti nduu ɨɨn nuu ini chaa un naa da ja nakuaꞌa da jniñu ka ndiso da nuu kuɨtɨ xaan un. Siaꞌan kin saꞌa da undi na siuku ndaa siaꞌan nava ni kachi Yandios. 


text:
Ñaꞌan ni jini ra un, yukan kuni kaꞌan sɨkɨ maa ñuu ñaꞌnu ja kuñaꞌnu nuu savaꞌni ga yɨvɨ ndisojniñu nuu taka ñuyɨvɨ ―ni kachi ángel un. Sɨkɨ ja naa ñuu Babilonia<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni kuun ɨnga ángel Yandios ichi andɨvɨ. Kuñaꞌnu xaan da, ti janducha da ja so ni ndinchaa ii nuu nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ. 


text:
Ni kana koꞌo da ti ni kachi da:<pb/>Ni jaa kɨvɨ ja naa ñuu ñaꞌnu Babilonia.<pb/>Ti jandaa kuu un vasu vijna ka kuñaꞌnu maa ndajaꞌa jaꞌuꞌu un jiin taka nuu tachi xaan ja kanchuku ini ñuu un.<pb/>Ti suni kanchuku tiji jiin taka ga nuu kuɨtɨ jñaꞌan ja ka jika tɨ nuu tachi, ja nanu kukini ini yo.<pb/> 


text:
Ti jandaa kuu ndixia un chi ñuu un kuu nanu ɨɨn ñaꞌan ndevaꞌa.<pb/>Ti ni saꞌa ña ja yɨvɨ taka nación nanu ni ka najini i jiin jnuꞌun ja kaa yɨsɨkɨnchaa i Yandios.<pb/>Ni ka xndoo i Yandios ti ka saꞌa ndevaꞌa xaan i.<pb/>Suni siaꞌan ka saꞌa taka yɨvɨ ja ka kuñaꞌnu nuu ɨnga yɨvɨ kanchuku ini ñuyɨvɨ jaꞌa.<pb/>Ti yɨvɨ ja ka xiko i nuu yɨvɨ ñuu un, ni ka niꞌin kuaꞌa xaan i ndajniñu.<pb/>Chi vanuxia ni ka nduvixi ini yɨvɨ ñuu un. Ni ka nduvixi ini i jiin ndajniñu kuaꞌa ja ka niꞌin yɨ un.<pb/>Nusa ti ni tu ka saꞌa i nanu ja ka xnaa i xuꞌun i. Ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨnga ndusu ichi andɨvɨ, ti ni kachi:<pb/>Roꞌo naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ Yandios.<pb/>Na xndoo ra ñuu ndevaꞌa un, nava tu saꞌa ndevaꞌa ra nanu ka saꞌa yɨvɨ un.<pb/>Na xndoo ra ñuu un nava tu niꞌin ra nundoꞌo ja kii sɨkɨ yɨvɨ un naa i.<pb/> 


text:
Ko kondoꞌo xaan i. Vanuxia jini Yandios ja kaꞌnu xaan ni kuu kuachi i nanu ɨɨn yuku kaꞌnu sukun xaan ja ni jaꞌnu kuaꞌan undi nuu andɨvɨ.<pb/>Ko tu naa kuɨtɨ ini Yandios taka jniñu ndevaꞌa ka saꞌa i.<pb/> 


text:
Vaꞌa ga ja na kondoꞌo yɨvɨ ñuu un suni siaꞌan nanu ni ka jaꞌa i nundoꞌo nuu ɨnga yɨvɨ.<pb/>Ko viꞌga na kondoꞌo i ansu ja ni ka jaꞌa i nuu ɨnga yɨvɨ.<pb/>Na niꞌin yɨ uu jinu ansu ja ni ka saꞌa i jiin ɨnga yɨvɨ.<pb/> 


text:
Ni ka nduvixi xaan ini i ja sɨkɨ kuaꞌa xaan ndajniñu ni ka niꞌin i jiin xuꞌun kuaꞌa ja ni ka xnaa i.<pb/>Nusa ti na kondoꞌo i siaꞌan nanu ni ka nduvixi ini i.<pb/>Suni ndukuiꞌya ini i, chi ka jani ini i nanu jani ini ɨɨn ñaꞌan, ti kachi ña: “Kancha vaꞌa ri vijna, ti jankɨvɨ kendo ndaꞌu ri”, kachi ña.<pb/> 


text:
Ja yukan kondoꞌo xaan i nundoꞌo,<br/>chi sanaa ni ti chaa ɨɨn nundoꞌo sɨkɨ yɨvɨ ñuu un.<pb/>Koo jnukuiꞌya xaan ini i. Koo jnama xaan.<pb/>Kii ñuꞌun sɨkɨ i, kayu i jiin ñuꞌun un ti kuu i.<pb/>Siaꞌan koo sɨkɨ yɨvɨ un naa i,<br/>chi kuñaꞌnu xaan ga maa Yandios sɨkɨ i.<pb/>Ti na saꞌa ya ja jnaꞌnu ndatu i naa i. Ni kachi ndusu ja ni kaꞌan ichi andɨvɨ un. 


text:
<pb/>Yukan ti ndeꞌe xaan taka chaa ñaꞌnu ja kanchuku taka ñuyɨvɨ nu na kuni da ja kandaꞌa kuaꞌa ñuu un. Chi ni ka sama da xuꞌun kuaꞌa jiin yɨvɨ ñuu un. Ko nu na jaa kɨvɨ un ti tukaa koo siaꞌan. Chi ndɨ jnaꞌan da ni ka saꞌa ndevaꞌa jiin yɨvɨ ñuu un, ko so ja kukuiꞌya xaan ini da naa da kɨvɨ na chaa kɨvɨ ndaꞌu un. 


text:
Ti kundichi jika chaa un naa da chi yuꞌu xaan da. Yuꞌu xaan da chi kondoꞌo xaan yɨvɨ ñuu un. Ti kaꞌan da: ―¡Xaan ndaꞌu! ¡Xaan ga ndaꞌu ni nduu ñuu kuñaꞌnu Babilonia! ¡Kuñaꞌnu xaan Babilonia niku, ko ɨɨn jinu ni ti ni nchaa nundoꞌo sɨkɨ! ―kachi da. 


text:
<pb/>Taka chaa ka janxiko ini ñuu yukan, kukuiꞌya xaan ini da. Kukuiꞌya xaan ini da chi tukaa ni ɨɨn ja kuaan ndajniñu ka xiko da. 


text:
Ti ndajniñu ka xiko da un kuu oro, plata, yuu vii xaan, jiin perla ja nchaa yaꞌu, jiin saꞌma vaꞌa, jiin saꞌma seda ja kuaꞌa ndiꞌi. Ti suni taka yujnu ja jaꞌan xiko asun, jiin taka ndajniñu vii ja ni ka saꞌa jiin yuu marfil, jiin yujnu vii ja nchaa yaꞌu, jiin kaa kuaan, jiin kaa ndava, jiin yuu xkɨyɨ laꞌlɨ. 


text:
Ti suni ka xiko da canela jiin taka ja jaꞌan xiko asun, suxia kutu jiin suxia ugua, taka nuu perfume jiin vino, jiin aceite, jiin yuchi triu. Ti suni ka xiko da kuɨtɨ kundiso ndajniñu, jiin rɨɨ, jiin kuayu, jiin carreta, ti suni undi yɨvɨ ka xiko da, yɨvɨ ja tu kinyaꞌu ja so sajniñu kaꞌa i. 


text:
<pb/>Ka ndoꞌo ini da naa da sɨkɨ, ja vasu ni ndiyo ini yɨvɨ ñuu un ja niꞌin i ndajniñu vaꞌa xaan, ko vijna ti tukaa kuɨtɨ niꞌin i un. Chi ja ni naa ndɨꞌɨ. Taka ja vii xaan ni iyo ñuu un ni naa ii kuɨtɨ, ti tukaa kuɨtɨ naniꞌin i. 


text:
<pb/>Yukan ti chaa ka janxiko ini ñuu un, kundichi jika da, chi yuꞌu xaan da ja kuni da nundoꞌo kii sɨkɨ ñuu yukan. Kukuiꞌya xaan ini da ja nukoo da ti ndeꞌe xaan da. 


text:
Ti kachi da: ―¡Xaan ndaꞌu! ¡Xaan ga ndaꞌu ñuu ñaꞌnu un! Chi ni kuu nanu ɨɨn ñaꞌan ja ñuꞌun ña saꞌma vaꞌa xaan, saꞌma nchaa ndiꞌi jiin ja kuaꞌa. Ti ñuꞌun ña sɨkɨ sukun oro jiin yuu vii xaan, jiin perla ja nchaa yaꞌu. 


text:
Xaan ga ndaꞌu kendo ñuu un, chi vijna ti ɨɨn nundaa ni, ti ni naa ndɨꞌɨ taka ndajniñu vaꞌa yukan ―kachi da. Suni siaꞌan kaꞌan tendɨꞌɨ chaa ja ka skaka barco, jiin yɨvɨ ka jika jiin barco un, jiin chaa ka sajniñu ini barco un, jiin taka ga chaa ja ka sajniñu nuu mar un. 


text:
Yukan ti koto nchaa da ja kandaꞌa kuaꞌa ñuu un, ti jakunchaa da ndeꞌe da, ti kachi da: ―¡Ni tukaa ni iyo ɨnga ñuu ja kuñaꞌnu ga nanu ñuu jaꞌa! ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja chaa un, ni joso da tɨkacha ñuꞌun xini da ja kukuiꞌya ini da. Ni ka ndeꞌe xaan da, ti ni ka kanakoꞌo da, ti ni ka kachi da: ―¡Xaan ndaꞌu! ¡Xaan ga ndaꞌu kuu ñuu kuñaꞌnu Babilonia vijna! Chi undi yukan ni ka ndututu taka chaa ni ka skaka barco ja ka janxiko da ti ka niꞌin da xuꞌun kuaꞌa. Xaan ndaꞌu kuu ñuu un chi ɨɨn nundaa ni ti ni naa ndɨꞌɨ ni ―kachi da, ti ni ka jakunchaa da ka ndeꞌe da. 


text:
<pb/>Saña Juan, na kachi na ja taka niꞌin ja kanchuku nuu andɨvɨ, na kusɨɨ xaan ini ni vijna. Maa niꞌin ja saꞌa ndaa sɨkɨ yɨvɨ naa i, maa niꞌin ja ka kuu ni yɨvɨ Yandios, maa niꞌin ja ka kuu ni apóstol ja ni ka nakani ni jnuꞌun ya, maa niꞌin ja ka kuu ni profeta ja suni ni ka nakani jnuꞌun ya, tendɨꞌɨ ni naa ni na koo sɨɨ xaan ini ni, chi ja ni naa ndɨꞌɨ kuɨtɨ ñuu un. Na koo sɨɨ ini ni, chi ni saꞌa ndaa ni sɨkɨ yɨvɨ ñuu un. Ni saꞌa ndaa ni, chi ni ka xndoo i maa ni naa ni. Na kusɨɨ ini ni naa ni, chi ja ni saꞌa ndaa Yandios sɨkɨ ñuu Babilonia un. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ɨɨn ángel ja niꞌin teyɨɨ ni kiꞌin ya ɨɨn yoso molino ti ni skanda ya kuaꞌan, ti nɨꞌɨn kuaꞌan yoso molino un undi nuu mar, ti ni kachi ángel un: ―Suni siaꞌan na naa ñuu Babilonia ja tukaa ga kuɨtɨ kuni yo nuu. 


text:
Tukaa kuɨtɨ na koo música ya ini ñuu un. Tukaa kuɨtɨ kata i yaa. Tukaa ga tɨvɨ i ndɨkɨ. Tukaa ga saꞌa i ni ɨɨn nuu jniñu. Ni ñasɨꞌɨ tukaa ga ndiko ña nuni jaꞌa. 


text:
Tukaa ga ndinchaa ni ɨɨn ñuꞌun ini ñuu un. Ni tukaa kuɨtɨ kosɨɨ ini yɨvɨ jiin viko nandaꞌa. Chaa ni ka xiko ini ñuu un ni ka kuu maa ni chaa kuñaꞌnu. Ti vasu siaꞌan, ko ni naa ii kuɨtɨ ñuu un. Ni naa ii kuɨtɨ ñuu un, chi vanuxia maa yɨvɨ ñuu un ni ka xndaꞌu i yɨvɨ taka ga nación jiin jniñu tasɨ, jiin jniñu ndevaꞌa ja ka saꞌa i. 


text:
Ti yɨvɨ ñuu un ni ka jaꞌni i taka yɨvɨ Yandios. Ni ka jaꞌni da chaa ni ka nakani jnuꞌun ya. Ti ni ka skaꞌan da yɨvɨ taka ga ñuyɨvɨ ja suni na kaꞌni da yɨvɨ Yandios. Siaꞌan ni ka saꞌa ndevaꞌa xaan yɨvɨ ñuu un. Yukan kuu ja ɨɨn jinu ni ni naa ndɨꞌɨ kuɨtɨ ñuu Babilonia.<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨɨn ndusu ichi andɨvɨ, ti ni kaꞌan jaa nuu ka kaꞌan yɨvɨ kuaꞌa, ti ni kachi:<pb/>¡Na nakanajaa yo Yandios! Maa ni maa ya kuu ja ni nama saña naa na.<pb/>Ti maa ya kuñaꞌnu xaan, chi maa ya kuu ja ndisojniñu ñaꞌnu ga.<pb/> 


text:
Ti jandaa chi vaꞌa saꞌa ya taka jniñu, chi ni ndonda ya sɨkɨ kuachi ñaꞌan ndevaꞌa un, ñaꞌan sɨɨ ini ja ni xnaa ña yɨvɨ ñuyɨvɨ jiin jniñu ndevaꞌa xaan ni saꞌa ña.<pb/>Ni jaꞌa ya nundoꞌo sɨkɨ ña, chi ni jaꞌni ña yɨvɨ ni ka junukuachi nuu ya. Ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Ti ni siin kaꞌan ndusu un: ―¡Na nakanajaa yo Yandios! Chi ja kuu saa ni kaña ñuꞌun ñuu yukan ―ni kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ni ka jakunjitɨ ndɨ oko kuun chaa ñaꞌnu ja ka ndisojniñu, jiin ndɨ kuun ja chaku un. Ni ka jakunjitɨ da nuu Yandios, ja nukoo ya nuu mesa nuu taꞌu ya jniñu. Ni ka chiñuꞌun da maa ya, ti ni kachi da: ―¡Na nakanajaa yo Yandios! ¡Chi maa ɨɨn ni maa ya kuñaꞌnu! Ti siaꞌan na koo ―ni ka kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jinisoꞌo ri ja undi nuu mesa nuu taꞌu ya jniñu un ni kaꞌan ɨɨn ndusu:<pb/>Roꞌo ja ka junukuachi nuu Yandios, roꞌo ja ka jika yɨñuꞌun nuu ya, ñaꞌnu xi kuachi,<br/>na chiñuꞌun nuu maa ya. Ni kachi ndusu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ɨnga ndusu nanu nuu ka kaꞌan yɨvɨ kuaꞌa. Niꞌin xaan ni kaꞌan nanu nuu nɨꞌɨn kuaꞌa xaan yucha naꞌnu. Ni kaꞌan nava kanajiin ɨɨn taja, ti ni kachi:<pb/>¡Na nakanajaa yo Yandios! Chi maa ya taꞌu jniñu nuu yo.<pb/>Maa ɨɨn ni maa ya kuñaꞌnu sɨkɨ nɨ tuꞌu ja iyo.<pb/> 


text:
Ti vijna na kusɨɨ ini yo naa yo.<pb/>Na kusɨɨ ini yo ja chiñuꞌun yo maa ya.<pb/>Chi ja ni jaa kɨvɨ ja nandaꞌa maa Lelu Yandios.<pb/>Ti yɨvɨ ja ka kuu i nanu ɨɨn ñaꞌan suchi, ja ka iyo tuꞌva i ja nandaꞌa i jiin ya.<pb/> 


text:
Chi ni kachi Yandios ja nakuiꞌna i ɨɨn saꞌma vaꞌa xaan, ja iyo ndoo kuɨtɨ ti xkɨyɨ laꞌlɨ. Ni kachi ndusu un. Ti saꞌma xkɨyɨ laꞌlɨ un xnaꞌan nasa kanda maa yɨvɨ Yandios, yɨvɨ ja ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i, chi ni ka kɨvɨ i ini ndaꞌa maa ya. Xnaꞌan nau ka kuu maa yɨvɨ ka iyo ndoo kuɨtɨ, ja ka iyo ndoo ini i, ti ka iyo ndoo añu i nuu ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jinisoꞌo ri ja kaꞌan ángel ya jiin ri, ti ni kachi da: ―Chiso ra jnuꞌun jaꞌa: “Jaꞌa kuu yɨvɨ ja ni kana Yandios ja kiꞌin yɨ nuu viko nandaꞌa maa Lelu Yandios. Na koo sɨɨ xaan ini i ja siaꞌan ni kana Yandios maa i naa i.” Yukan ti ni kachi ángel un jiin ri: ―Yukan kuu ɨɨn jnuꞌun ndaa kuɨtɨ, chi maa Yandios ni kachi ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jakunjitɨ ri nuu ángel un ja na chiñuꞌun ri da niku. Ko ni kachi da jiin ri: ―Koto saꞌa ra siaꞌan. Koto chiñuꞌun ra ruꞌu, chi suni kaa ri nanu kaa maa ra. Ja suni junukuachi ri nuu Yandios. Mani ñani ka kuu yo naa yo, chi suni nakani ri jnuꞌun ya. Yukan kuu ja na chiñuꞌun ra maa ni maa Yandios. Chi maa Espíritu ya kuu ja xnaꞌan jnuꞌun Jesús nuu tendɨꞌɨ yo ja ka nakani yo jnuꞌun ya ―ni kachi ángel un jiin ri. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja nuña nuu kancha Yandios andɨvɨ. Ti yukan ni kenda ɨɨn kuayu kuijin vaji tɨ. Ti ja yoso sɨkɨ tɨ un nani Chaa Ndaa, Chaa vaꞌa. Chi saꞌa ndaa ya taka jniñu ya. Ndonda ndaa ya sɨkɨ taka ja ndevaꞌa un. 


text:
Ti nduchi ya kandaꞌa nanu yañuꞌun. Ti ñuꞌun kuaꞌa corona xini ya. Ti suni ndiso ya sɨvɨ ya, ko ni ɨɨn yɨvɨ tu jini na sɨvɨ ndiso ya, chi maa ɨɨn ni maa ya jini. 


text:
<pb/>Ni jini ri kuaꞌa yɨvɨ ja ka kuu i soldado maa ya, ja ka yoso kuayu kuijin ti ka ñuꞌun saꞌma xkɨyɨ laꞌlɨ. 


text:
Ti ini yuꞌu maa ya ja yoso kuayu un ni kee ɨɨn ja kaa nanu espada ja xaan ndɨnduu yuꞌu, ti kin stuji ya yɨvɨ ñuyɨvɨ naa i. Vasu tu kuantaꞌu i, ko chayɨka ya i, chi niꞌin taꞌu ya jniñu nuu taka nación ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti saꞌa ndaa ya sɨkɨ kuachi i nanu nuu jañu yo sɨkɨ ndeꞌe tɨkaꞌya ja taxin. Ti kuaꞌa xaan ya nundoꞌo kondoꞌo i, chi kuɨtɨ xaan ini ya sɨkɨ kuachi i. Siaꞌan kin saꞌa ya chi kɨvɨ un ti maa ya nakɨtuu ja kundiso ya nɨ tuꞌu jniñu nuu taka ñuyɨvɨ. 


text:
Ti saꞌma nuꞌun ya jiin saꞌma suku sɨꞌɨn ya, ni jini ri ja yoso jnuꞌun jaꞌa: “Maa Chaa Kuñaꞌnu Ndaa, Maa Chaa Kuu Jitoꞌyo Nuu Ñuyɨvɨ”, kachi. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ɨɨn ángel Yandios ja kundichi ya nuu ndikandii, ti ni kanakoꞌo da xini taka kuɨtɨ ndava nuu tachi, ti ni kachi da: ―¡Ñaꞌan! Ndututu naa ra nuu saꞌa Yandios ɨɨn viko kaꞌnu. 


text:
Ñaꞌan, chi kaji ra kuñu taka rey ja ni ka taꞌu da jniñu. Kaji ra kuña maa capitán kuñaꞌnu ja ni yɨndaꞌa soldado. Kaji ra kuñu taka chaa ñaꞌnu. Kaji ra kuñu taka kuayu. Ti kaji ra kuñu maa chaa ka yoso tɨ un. Siaꞌan kaji ra kuñu yɨvɨ naa i, vasu ni ka sajniñu kaꞌa i, vasu tu ni ka sajniñu kaꞌa i, vasu ka kuu i yɨvɨ ñaꞌnu, vasu ka kuu i yɨvɨ ndaꞌu. Ko ndɨvii yɨvɨ un kaji ra kuñu i ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni ka ndututu maa kuɨtɨ kuñaꞌnu xaan un jiin taka rey ñuyɨvɨ jiin tendɨꞌɨ soldado da. Ni ka ndututu da, chi kin kanaa da jiin maa Ɨɨn ja yoso kuayu kuijin un jiin maa soldado ya. 


text:
<pb/>Yukan ti soldado maa Ɨɨn ja yoso kuayu un, ni ka jnɨɨ da maa kuɨtɨ kuñaꞌnu xaan un. Ti suni siaꞌan ni ka jnɨɨ da ɨnga kuɨtɨ xaan un, kuɨtɨ ja ni kaꞌan tɨ jaꞌa maa kuɨtɨ kuñaꞌnu xaan un, maa kuɨtɨ ni saꞌa jniñu ñaꞌnu ja so ni xndaꞌu tɨ yɨvɨ naa i. Ti yɨvɨ un kuu ja ni ka niꞌin i jnuni maa kuɨtɨ xaan un jiin ja ni ka chiñuꞌun i santu tɨ. Ni ka jnɨ soldado ya kuɨtɨ xaan un jiin kuɨtɨ ja ni kaꞌan tɨ jaꞌa maa tɨ un, ti ni skiꞌin da kuankoyo nuu mini ja kayu jiin azufre. Ti ka chaku tɨ ni ka skuiko da tɨ yukan. 


text:
<pb/>Ti uu ga yɨvɨ ni ka yɨꞌɨ jiin kuɨtɨ un, maa Ɨɨn ya yoso kuayu un ni jaꞌni ya i naa i. Ni jaꞌni ya i jiin espada ni kee yuꞌu ya. Yukan ti taka kuɨtɨ ja ka ndava nuu tachi, ni ka yaji tɨ kuñu yɨvɨ ni ka jiꞌi un, undi ni ka chitu chii tɨ. Siukan ni saꞌa ndaa Yandios jniñu ya. Sɨkɨ ɨɨn mil kuiya<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja ni kuun ɨɨn ángel Yandios ichi andɨvɨ. Ti yɨjnɨ da ndakaa ja kuiña da maa soko kunu xaan un. Suni yɨjnɨ da ɨɨn cadena kaꞌnu. 


text:
Yukan ti ni jnɨɨ da maa koo kaꞌnu ja iyo undi najanaꞌan xaan. Ti yukan kuu ma jaꞌuꞌu ja nani Satanás. Yukan ti ni juꞌni ángel Yandios maa jaꞌuꞌu un ja kuu ɨɨn mil kuiya. 


text:
Yukan ti ni skiꞌin da jaꞌuꞌu un ini ɨɨn soko kunu xaan. Ti ni jasɨ vaꞌa da, ti ni saꞌa kutu da yuꞌu soko nuu ni kɨvɨ jaꞌuꞌu un, nava tukaa ga xndaꞌu yɨvɨ taka nación, chi undi na jinu ɨɨn mil kuiya. Ti nu na yaꞌa mil kuiya, yukan na ti kachi Yandios ja na ndaji jaꞌuꞌu un, ti jaku ga kɨvɨ. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri taka mesa nuu taꞌu jniñu. Ti yukan ka nukoo taka yɨvɨ ja ni niꞌin i jniñu ja xndichi ndaa i sɨkɨ taka ga jniñu. Suni ni jini ri yɨvɨ ja ni ka jaꞌncha yɨvɨ xini i sɨkɨ ja ni ka kandixia i Jesús, ti ni ka nakani i jnuꞌun Yandios. Yukan kuu yɨvɨ ja tu ni ka chiñuꞌun kuɨtɨ i kuɨtɨ xaan un. Ti ni tu ni ka chiñuꞌun i santu tɨ. Ni tu ni ka jaꞌa i jnuꞌun ja kuncha jnuni tɨ yujiña i xi xini ndaꞌa i. Ni ka nandoto tuku i, ti ni ka taꞌu i jniñu jiin Cristo. Ni ka taꞌu i jniñu jiin ya ja kuu ɨɨn mil kuiya. 


text:
<pb/>Ko ɨnga yɨvɨ ni ka jiꞌi un, tu ni ka nachaku kuɨtɨ i undi ni jinu ɨɨn mil kuiya un. Ti yɨvɨ nachaku tuku nuu changa ga na jinu ɨɨn mil kuiya un, yɨvɨ un kuu ja nandoto undi nuu kuɨtɨ. 


text:
Ndatu na koo ini yɨvɨ un, chi tukaa kuɨtɨ koo kuachi sɨkɨ i. Chi yɨvɨ un nandoto i undi nuu kuɨtɨ, ti tukaa niꞌin i nundoꞌo kaꞌnu xaan ja kiꞌin yɨ nuu kayu ñuꞌun un. Chi ka kuu i nanu sutu nuu Yandios jiin Cristo. Ti taꞌu i jniñu jiin Cristo. Taꞌu i jniñu jiin ya ja kuu ɨɨn mil kuiya. 


text:
Kaña yukan ti xndaꞌu tuku nuu yɨvɨ taka nación nuu nɨ kaꞌnu ñuyɨvɨ. Kenda ti xndaꞌu yɨvɨ ñuu Gog jiin yɨvɨ ñuu Magog. Ti saꞌa jaꞌuꞌu un ja na ndututu yɨvɨ naa i nava na kanaa i jiin yɨvɨ Yandios. Kuaꞌa xaan yɨvɨ ndututu nanu kaa kuaꞌa xaan ñɨtɨ yuꞌu mar. 


text:
Yukan ti kinkoyo yɨvɨ un nɨ nduꞌva kaꞌnu un, ti kuikonduu i nuu kanchuku yɨvɨ Yandios, nuu kancha ñuu ja mani ya jiin, chi kundio ini i ja kanaa i jiin yɨvɨ ñuu un jiin maa ya. Yukan ti skuun Yandios ñuꞌun ichi andɨvɨ, ti kayu tendɨꞌɨ kuɨtɨ yɨvɨ un. 


text:
<pb/>Yukan ti skiꞌin Yandios jaꞌuꞌu un kiꞌin nuu kayu ñuꞌun jiin azufre, chi vanuxia maa kuu ja ni xndaꞌu yɨvɨ naa i. Yukan kande jaꞌuꞌu un nuu kaꞌiin kuɨtɨ xaan un jiin chaa ni ka kuu profeta xndoñaꞌan. Yukan kondoꞌo jaꞌuꞌu un jiin kuɨtɨ xaan un jiin taka ga ja kuꞌiin jiin un ja kuu nɨ kani, kuu nduu kuu ñuu ja kuu saa ni. 


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ɨɨn mesa kuijin nuu kuñaꞌnu, ja kancha maa Ɨɨn ya taꞌu jniñu. Ti nuu maa ya ni kuxio ñuyɨvɨ jiin andɨvɨ kuaꞌan, chi tukaa iyo nuu kunchuku. 


text:
Yukan ti ni jini ri taka yɨvɨ ja ni ka jiꞌi, ni ka ndututu i yukan. Ni ka ndututu yɨvɨ ja ni ka kuñaꞌnu. Ni ka ndututu yɨvɨ ja ni ka kundaꞌu i. Tendɨꞌɨ i ni ka ndututu nuu maa ya. Ti ni nuña ɨɨn tutu nuu ka yoso nasa ni ka saꞌa yɨvɨ naa i. Ti ni nuña ɨnga tutu nuu ka yoso sɨvɨ yɨvɨ ja kin kunchuku i jiin Yandios. Ti nasa yoso nuu maa tutu un, nasa kuu maa jniñu ni ka saꞌa yɨvɨ naa i, ja sɨkɨ yukan na ti xndichi ndaa ya taka jniñu ni ka saꞌa i. 


text:
<pb/>Yɨvɨ ja ni ka jiꞌi chii nducha mar, ni ka nandoto i. Yɨvɨ ni ka ñunduji chii ñuꞌun, suni ni ka nandoto i. Ti savaꞌni ga nuu ni kaꞌiin ndɨyɨ un, tendɨꞌɨ kuɨtɨ i ni ka nandoto tuku. Ti ni xndichi Yandios sɨkɨ taka ɨɨn ɨɨn nasa kaa maa jniñu ni ka saꞌa i. 


text:
Yukan na ti tukaa kuū kuɨtɨ yɨvɨ un, ni tukaa ga ka kiꞌin i nuu ñujiꞌi. Ko koo ndoꞌo koo nene i kuꞌiin ɨɨn mini nuu kandaꞌa kuaꞌa yaa ñuꞌun ja kayu i. Siukan kondoꞌo i nundoꞌo, ti yukan kuu ja kuū i jinu kuu uu. 


text:
Chi vanuxia tu yoso sɨvɨ i nuu tutu Yandios, ti tu kunchuku kuɨtɨ i jiin ya. Ja yukan keniꞌin ya i kiꞌin yɨ nuu kandaꞌa kuaꞌa ñuꞌun un. Andɨvɨ jaa jiin ñuyɨvɨ jaa<pb/>


text:
Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri ja iyo andɨvɨ jaa jiin ñuyɨvɨ jaa. Chi andɨvɨ jiin ñuyɨvɨ ava un, ja ni iyo undi nuu kuɨtɨ ja ni naa. Ti tukaa ni iyo nducha mar. 


text:
<pb/>Yukan ti ruꞌu Juan, ni jini ri maa ñuu ii ja kuu Jerusalén jaa. Ni kuun vaji ichi andɨvɨ nuu kancha Yandios. Ti vii xaan kaa nanu kaa ɨɨn ñaꞌan ni ndukutu ii ja nandaꞌa ña jiin yɨɨ ña. 


text:
Ti ni jinisoꞌo ri ɨɨn ndusu ja ni kaꞌan jaa ichi andɨvɨ. Ni kaꞌan nuu mesa nuu taꞌu jniñu, ti ni kachi: ―¡Ndeꞌe! Vijna ti kancha Yandios maꞌñu yɨvɨ naa i. Ti kanchuku yɨvɨ jiin maa ya. Maa i ka kuu yɨvɨ ya, ti maa ya kancha jiin yɨvɨ naa i. 


text:
Ni kenchaa ya taka ja jaꞌa jnukuiꞌya ini, ti tukaa ga kondoꞌo i kueꞌe ja kuū i. Tukaa ga kukuiꞌya ini i, ni tukaa ga katɨ i nducha nuu i ja ndeꞌe i. Ni tukaa kondoꞌo i, chi ja ni yaꞌa taka nundoꞌo ja ni iyo un kuaꞌan ―ni kachi ndusu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kaꞌan maa ya ja kancha nuu mesa un, ti ni kachi ya: ―Ndixia ja nasaꞌa jaa ri taka ja iyo ―ni kachi ya. Ti suni ni kachi ya: ―Chiso ra jnuꞌun jaꞌa, chi taka jnuꞌun jaꞌa kuu ja jini ndixia ra ti jandaa kuu un ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Siin kaꞌan ya, ti ni kachi ya: ―Ja ni jinu taka jnuꞌun ni kee yuꞌu ri. Chi vanuxia kuu ri letra A jiin Z nuu kejaꞌa ti nuu xndiꞌi. Yukan kuu ja saꞌa ri savaꞌni ga jniñu ñaꞌnu. Ti jandaa ndixia kuu yukan, chi jnuꞌun ri kuu nanu ɨɨn nuu nducha ja saꞌa ja tukaa ga ichi kuɨtɨ i nducha. Chi nu kundiyo ini yɨvɨ ja kuchaku i jiin ri, ti na kuaꞌa ri nducha jaꞌa ja koꞌo i, ko ansu ja kuaan i kuu yukan, chi kuaꞌa ri siaꞌan ni nuu i. 


text:
<pb/>Ko na kachi ri nuu roꞌo naa ra ja na kuandatu ra nuu jnuꞌun ri, chi siaꞌan ti kundee ra sɨkɨ taka jniñu ndevaꞌa un. Nusa ti kuaꞌa ri jnuꞌun ja niꞌin ra taꞌu ja kuncha ra jiin ri. Ti maa ri kuu Yandios ja chiñuꞌun ra, ti maa ra kuu ndixia seꞌe ri. 


text:
Ko suꞌva ɨnga yɨvɨ ja tu kandixia, na naa kuɨtɨ i. Yɨvɨ ja yuꞌu i kondoꞌo i sɨkɨ jnuꞌun ri, jiin yɨvɨ niꞌin ini ja tu kuni kandixia, jiin yɨvɨ ka saꞌa jniñu ja jito uꞌu ri, jiin yɨvɨ jaꞌni ndɨyɨ, jiin yɨvɨ ja ka jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini, jiin yɨvɨ ja ka saꞌa tasɨ, jiin yɨvɨ ka chiñuꞌun santu, jiin taka yɨvɨ ka xndoñaꞌan, tendɨꞌɨ yɨvɨ yukan kinkoyo i nuu kayu ñuꞌun jiin azufre. Nusa ti yukan na naa i, ja kuū i jinu kuu uu. 


text:
<pb/>Yukan ti ni chaa ɨɨn ángel Yandios nuu ri, ja ni jnɨɨ undi nuu kuɨtɨ ɨɨn koꞌo ja ni koyo da nuu ñuyɨvɨ, ti ni ka ndoꞌo yɨvɨ un nundoꞌo sandɨꞌɨ ni ga. Ni kii da ti ni kachi da: ―¡Choꞌo! Ti na xnaꞌan ri nuu ra ɨɨn ñaꞌan ja ni nandaꞌa, ja kuu ña ñasɨꞌɨ maa Lelu Yandios ―ni kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni xnaꞌan ga Espíritu Santo ja ni jini ri, ti ángel yukan ni yɨndaꞌa ya ruꞌu xini ɨɨn yuku sukun. Ti ni xnaꞌan ya nuu ri maa ñuu ii ja kuñaꞌnu ja nani Jerusalén. Ti ni kuun vaji undi andɨvɨ nuu kancha Yandios. 


text:
Ti ndinchaa ii ñuu yukan, chi maa Yandios kancha nuu. Ndinchaa ñuu un nanu ɨɨn yuu ja taja ii ja nchaa yaꞌu xaan. Ndinchaa nanu ɨɨn yuu kuaꞌa ja xiñu ii. Siaꞌan ndinchaa ñuu un chi maa Yandios kancha nuu. 


text:
<pb/>Ti yuꞌu ñuu un ni jikonduu ɨɨn nama sukun ja jicha xaan, ti ndiꞌyu yuꞌu ñuu un. Ti iyo uxi uu yuxeꞌe nuu ka kɨvɨ yɨvɨ naa i. Ti nuu taka yuxeꞌe un kandichi ɨɨn ángel Yandios. Ti ichi xini taka yuxeꞌe un ka yoso sɨvɨ taka tata ñaꞌan ja ni ka xnukoo nación Israel. 


text:
Ti ichi nuu kaña ndikandii iyo uni yuxeꞌe. Ti ichi ichi ni nuu suni iyo uni yuxeꞌe. Ichi ichi vee suni iyo uni yuxeꞌe. Ti ichi nuu kee ndikandii suni iyo uni yuxeꞌe. 


text:
Suni ka iyo uxi uu yuu naꞌnu ja ka ndiso nama ñuu un. Ti nuu yuu naꞌnu un ka yoso sɨvɨ ndɨ uxi uu apóstol maa Lelu Yandios. Siaꞌan ni jini ri ñuu un. 


text:
<pb/>Yukan ti ángel yukan, ni jnɨɨ da ɨɨn kuꞌva oro ja kin chikuaꞌa da ñuu yukan. Kin chikuaꞌa da yuu ja kuu nama ñuu un. Ti chikuaꞌa da ndɨ uxi uu yuxeꞌe un. 


text:
Ni iyo kuun jikɨ yuꞌu ñuu un, ti ɨɨn ni kuꞌva ni kuu ndɨ kuun jikɨ. Ni chikuaꞌa ángel un, ti ni kuu uu mil uu ciento kilómetro ja ɨɨn ɨɨn jikɨ. Ti ɨɨn nuu ni kuꞌva ja kani, ja jicha, jiin ja sukun. 


text:
<pb/>Ti suni ni chikuaꞌa da nama ñuu un. Ti ni jinu ɨɨn ciento uu xiko kuun yɨkɨ ndaꞌa ɨɨn chaa. Ti kuꞌva ja ka jajniñu yɨvɨ naa i, suni siaꞌan ni jajniñu ángel un. 


text:
Ti nama ñuu un ni kuvaꞌa jiin yuu xiñu ja ndinchaa ii. Ti mani maa niña oro ni kuu nɨ ñuu un, ti ndinchaa ii katuu nanu ɨɨn vidrio xiñu ii ja yɨjiyo ndeꞌe yo. 


text:
<pb/>Taka yuu naꞌnu ja ka ndiso nama ñuu un, ni nakutu ii jiin taka nuu yuu vii xaan. Taka nuu ni kuu yuu un, ko ndinchaa ii. Yuu undi nuu kuɨtɨ ni kuu maa yuu jaspe, ja kuu ɨɨn yuu xiñu. Ti ja kuu uu ni kuu yuu zafiro, ja kuu ɨɨn yuu nchaa ii. Ja kuu uni ni kuu yuu ágata. Ti ja kuu kuun ni kuu yuu esmeralda, ja kuu ɨɨn yuu xatɨ ii. 


text:
Ti ja kuu uꞌun ni kuu yuu ónice. Ti ja kuu iñu ni kuu cornalina, ja kuu ɨɨn yuu kuaꞌa ii. Ti ja kuu uxia ni kuu crisólito, ja kuu ɨɨn yuu kuaan ii. Ti ja kuu una ni kuu berilo, ja kuu ɨɨn yuu kuii ndiꞌi. Ti ja kuu ɨɨ̄n ni kuu topacio, ja kuu ɨɨn yuu kuaan ndiꞌi. Ti ja kuu uxi ni kuu yuu crisoprasa. Ti ja kuu uxi ɨɨn ni kuu jacinto, ja kuu ɨɨn yuu nchaa ii. Ti ja kuu uxi uu ni kuu ɨɨn yuu amatista. 


text:
<pb/>Ti ndɨ uxi uu yuxeꞌe un kuu uxi uu perla. Ti ɨɨn ɨɨn yuxeꞌe un kuu ɨɨn ɨɨn perla. Mani niña maa oro kuu nɨ calle kaꞌnu ja yaꞌa sava ini ñuu un. Ti ndinchaa ii katuu ja janducha nuu nanu nuu ɨɨn vidrio xiñu ii. 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, tu ni jini ri ɨɨn veñuꞌun ini ñuu un, chi nɨ kaꞌnu ñuu un iyo maa Jitoꞌyo Yandios ja ndiso nɨ tuꞌu jniñu ja iyo. Ti kancha ya jiin yɨvɨ naa i. Ti suni siaꞌan kancha maa Lelu ya. Ti tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuu un ka chiñuꞌun i ya. 


text:
Ni tu nandɨꞌɨ yɨvɨ un naa i ja ndinchaa nduva ndikandii ni ja ndinchaa nduva yoo, chi maa Yandios jiin maa Lelu ya kuu ja xndinchaa nɨ tuꞌu nuu yɨvɨ ñuu un. 


text:
<pb/>Ti nuu ndinchaa ii yukan kuikonuu yɨvɨ taka nación. Ti chaa ja ka ndisojniñu ñaꞌnu kɨvɨ da ja chiñuꞌun da maa ya yukan. 


text:
Taka ja iyo vaꞌa, taka ja kuñaꞌnu ja ka yɨꞌɨ jiin yɨvɨ taka nación, nakuaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu Yandios nuu na kɨvɨ i ñuu yukan. 


text:
<pb/>Ko tu kuu kuɨtɨ kɨvɨ ɨɨn yɨvɨ ja ni kanda nanu ina ini ñuyɨvɨ jaꞌa. Ni tu kɨvɨ kuɨtɨ yɨvɨ ni ka saꞌa jniñu ndevaꞌa, ni yɨvɨ ja ni xndaꞌu jnaꞌan. Tu kuu kuɨtɨ kunchuku yɨvɨ un ini ñuu yukan. Chi maa ɨɨn maa yɨvɨ ja yoso sɨvɨ i nuu tutu maa Lelu Yandios, maa ɨɨn maa i kuu ja kɨvɨ ini ñuu yukan. Yukan kuu maa yɨvɨ ja kunchuku ini ñuu ii, ñuu Jerusalén jaa un.<pb/>


text:
Yukan ti ángel un ni xnaꞌan ya nuu ri ɨɨn yucha ini ñuu un. Ti yucha un iyo ndoo ii kuɨtɨ ja ndinchaa ii nuu. Ti yucha un ni kaña chii mesa nuu taꞌu Yandios jniñu jiin maa Lelu ya. Ti jika nducha un ja kuu maa yɨvɨ kanchuku ja kuu taka saa ni yukan. 


text:
Ti jika nducha un sava maꞌñu ichi kaꞌnu ja yaꞌa sava ñuu un. Ti ndɨnduu yuꞌu yucha un kaꞌiin yujnu vixi ja kuu maa yɨvɨ kanchuku ini ñuu un. Ti yujnu vixi yukan jaꞌa ndeꞌe uxi uu jinu ja kuu ɨɨn kuiya, chi na yoo kuun ndeꞌe xini yujnu un. Ti ndaꞌa yujnu un kuajniñu ja kuu tajna, ti jiin yukan ni kuu tajna yɨvɨ taka nación. 


text:
<pb/>Ti taka ja ka jito uꞌu Yandios tukaa kuu kuɨtɨ kɨvɨ ini ñuu yukan. Maa Yandios kancha ya nuu mesa ja taꞌu ya jniñu jiin Lelu ya. Yukan kanchuku yɨvɨ ya, yɨvɨ ja nuu maa ɨɨn ni maa ya ka junukuachi i. Ti ka chiñuꞌun i maa ya. 


text:
Yukan tukaa koo jakuaa ini ñuu un. Tukaa nandɨꞌɨ i ja ndinchaa ndikandii, chi kuncha maa Jitoꞌyo Yandios ja janducha ii maa ya nuu i. Siaꞌan koo ja kuu yɨvɨ ñuu un, ti taꞌu i jniñu jiin maa Yandios ja kuu saa ni. Sanaa ni ti ndenda Cristo 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi ángel un nuu ri: ―Jandaa ndixia kuu taka jnuꞌun jaꞌa, chi maa Jitoꞌyo Yandios kuu ya nakaji nau kuu maa chaa ni kuu profeta ja ni nakachi da jnuꞌun ya. Undi najanaꞌan ni ka nakachi da maa ɨɨn ni jnuꞌun ja ni xnaꞌan ya nuu da naa da, chi nuu maa ɨɨn ni maa ya ni ka junukuachi da. Ni taji ya tajnu un ni ka ndiso da jniñu, nava na xnaꞌan ya taka jniñu ja kuan kuyajni koo ―ni kachi ángel un. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi Jitoꞌyo: ―Jandaa ndixia ja kuan kuyajni ndenda tuku ri. Ti na kachi ri ja na koo sɨɨ ini taka yɨvɨ ja kuandatu i jnuꞌun Yandios, jnuꞌun ja yoso nuu tutu jaꞌa―ni kachi maa Jitoꞌyo. 


text:
<pb/>Maa ri kuu Juan, ti ni jini ri taka jnuꞌun ja ni chiso ri nuu tutu jaꞌa. Ti na ni jini ri taka ja ni xnaꞌan ya nuu ri, ti ni jinisoꞌo ri taka jnuꞌun un, ni jakunjitɨ ri nuu maa ángel ja ni xnaꞌan taka jniñu jaꞌa nuu ri, chi kuni chiñuꞌun ri ya niku. 


text:
Ko suꞌva ni kachi ya jiin ri: ―Koto saꞌa ra siaꞌan, chi suni junukuachi jnaꞌan ri jiin ra nuu Yandios, jiin taka ñani ra ja suni ka nakani da jnuꞌun da, jiin tendiꞌi yɨvɨ ja ka jantaꞌu jnuꞌun yoso nuu tutu jaꞌa. Yukan kuu ja nuu maa Yandios na chiñuꞌun ra ―kachi da. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi ángel un nuu ri: ―Koto chisaꞌyɨ ra jnuꞌun Yandios ja yoso nuu tutu jaꞌa, chi ja kuan kuyajni kɨvɨ ja kejaꞌa kuu ndaa. 


text:
Nusa ti yɨvɨ ja ka saꞌa jniñu ndevaꞌa, ti na siin saꞌa ndevaꞌa i nusa. Ti yɨvɨ ka saꞌa jniñu ja tu ka jini jnukanuu, ti vaꞌga na siin sandee nuu i nusa. Chi tu nakani kuɨtɨ ini yɨvɨ un vasu nasa ga na kaꞌan yo. Ko vanuxii yɨvɨ ja ka nakutu ini jiin jniñu ndaa, ti na kachi ri ja na siin nakutu ini i ja saꞌa i mani ja vaꞌa. Ti yɨvɨ ja ni nakaji Yandios ja kɨvɨ i nuu ndaꞌa ya, ti na kachi ri ja yukan na kendo i ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Yukan ti ni kachi maa Jitoꞌyo: ―Jandaa ni kuu ja yachi ni ndenda tuku ri, ti xndichi ndaa ri sɨkɨ yɨvɨ naa i. Kɨvɨ jña na ti nakuaꞌa ri taꞌu nuu ɨɨn ɨɨn yɨvɨ naa i sɨkɨ nasa kaa maa jniñu ni ka saꞌa i. Kɨvɨ yukan kuu ja tejnaꞌan ri taꞌu i. 


text:
Ti ndiso ri jniñu ja saꞌa ri un, chi kuu ri nanu letra A jiin Z nuu kejaꞌa ti nuu xndiꞌi, chi maa ri ni skejaꞌa ndɨꞌɨ, ti suni maa ri kin sino. Maa ri kuu Yandios ja iyo undi na sa ti kejaꞌa ga ñuyɨvɨ, ti koo ri ja kuu saa ni vasu naa ndɨꞌɨ taka ga ja iyo. 


text:
<pb/>Ja yukan kaꞌan ri ja na koo sɨɨ ini yɨvɨ, ti na siin sandoo i undi ini añu i. Chi ka kuu i nanu yɨvɨ ja ni ka nakacha i saꞌma i, ti tendɨꞌɨ i nakuiꞌna saꞌma ndoo ii, chi ni ka ndundoo undi ini añu i. Ti yɨvɨ un kuu ja kɨvɨkoyo yuxeꞌe ñuu maa Yandios, ti kuu kaji i ndeꞌe yujnu ja ka yaji maa yɨvɨ Yandios, yɨvɨ kanchuku jiin ya ja kuu saa ni yukan, ja tu kuū kuɨtɨ i. 


text:
Ko na kachi ri ja yukan tu kuu kuɨtɨ kɨvɨkoyo yɨvɨ ja ka saꞌa jniñu ndevaꞌa, ja kanda nanu ina. Ni tu kuu kɨvɨ ja saꞌa tasɨ. Ni tu kuu kɨvɨ ja ka jika jiin jnuꞌun sɨɨ ini, ni yɨvɨ ja ka jaꞌni ndɨyɨ, ni yɨvɨ ja ka chiñuꞌun santu, ni yɨvɨ ja ka xndoñaꞌan, tu kuu kuɨtɨ kɨvɨ i ñuu yukan ―ni kachi maa Jitoꞌyo. 


text:
<pb/>Yukan ti ni siin kaꞌan maa Jitoꞌyo, ti ni kachi ya: ―Maa ri kuu Jesús. Ti maa ri ni taji ángel un ja ka ndiso da jniñu ja xnaꞌan da jnuꞌun jaꞌa nuu ra. Nusa ti nakachi jnuꞌun jaꞌa nuu taka yɨvɨ ka kandixia. Ti maa ri kuu ja vaji nuu jnaꞌan rey David, tata yo najanaꞌan ja ni kuñaꞌnu da nuu nación Israel. Yukan vaji ri ti vii kuñaꞌnu ri nanu vii ndinchaa chuxini ja ndenda taka jañaꞌan ―ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ndiyo ini maa Espíritu Yandios ja nchaa yachi Jitoꞌyo Jesús. Ti suni siaꞌan ka ndiyo ini yo, chi nuu maa ya ka kuu yo nanu ɨɨn ñasɨꞌɨ ja ni nandaꞌa ña jiin yɨɨ ña. Ja yukan na kachi yo ja nchaa yachi Jitoꞌyo. Ti suni siaꞌan na kachi taka ga yɨvɨ ja kunisoꞌo i jnuꞌun ya. Ti nu iyo yɨvɨ ja ndiyo xaan ini i niꞌin i jnuꞌun ndaa Yandios, ti kundiyo ini i ja kuncha i jiin ya, ti na kakantaꞌu i nuu ya ti na kuaꞌa ya nuu i, ko kuaꞌa ya siaꞌan ni taꞌu un kutaꞌu i, ansu xiko ya. Nanu kuaꞌa yo nducha nuu ɨɨn yɨvɨ nuu ichi i, suni siaꞌan kuaꞌa Yandios nuu yo nu na kakantaꞌu yo nuu ya. Ti tu chikuaꞌa ya ja kuaꞌa ya nuu yo, chi uuni kuaꞌa ya. Yukan ti niꞌin yo taꞌu ja kuchaku yo jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Ruꞌu Juan, na xndaku niꞌin ri sɨkɨ jnuꞌun Yandios ja yoso nuu tutu jaꞌa. Xndaku niꞌin ri ja koto ma ni ɨɨn yɨvɨ na nachiso i viꞌga ja kaꞌan nuu tutu jaꞌa, chi nu tuu, ti maa Yandios nakuaꞌa ya taka nundoꞌo ja yoso nuu tutu jaꞌa sɨkɨ i. Ti kuncha kuachi sɨkɨ taka nuu nundoꞌo ja kaꞌan nuu tutu jaꞌa. 


text:
<pb/>Xndaku niꞌin ri chi nu ka iyo yɨvɨ ja ka kuni kenchaa i ɨɨn jnuꞌun ja kaꞌan nuu tutu jaꞌa, nusa ti na ndaꞌva Yandios sɨvɨ i nuu tutu ya nuu ka yoso sɨvɨ taka yɨvɨ ja kuncha jiin ya. Ti tu kuaꞌa ya jnuꞌun ja kɨvɨ i ñuu ya. Ni tu niꞌin kuɨtɨ i ndeꞌe yujnu vixi ja ka yaji yɨvɨ kanchuku jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Yukan na ti maa Jesús, ja ni xnaꞌan ya taka jnuꞌun ni chiso ri jaꞌa, maa ya ni kachi: ―Jandaa ndixia ja yachi ni nchaa ri ―ni kachi ya. Ti ni kachi ri jiin ya: ―Jitoꞌyo Jesús, siaꞌan na koo nusa. Na nchaa yachi ni. Ti siaꞌan na koo ―ni kachi ri. 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Juan, ñuꞌun ini ri ja kuu taka roꞌo naa ra, ja na chindee chituu maa Jitoꞌyo nuu ɨɨn ɨɨn ra naa ra. Ti viꞌi ga na kundaꞌu ini ya nuu ra naa ra. Ti siaꞌan na koo.<pb/>


text:
Ruꞌu kuu Pablo ja junukuachi ri nuu Cristo Jesús, chi Yandios ni nakaji ya ruꞌu ja kuu ri ɨɨn apóstol, ti ni nakaji ya ruꞌu ja na kaꞌan ri jnuꞌun vaꞌa Yandios sɨkɨ Cristo Jesús. 


text:
Ti undi nuu ni chisojnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús. Ni chisojnuꞌun ya un nu ni taꞌu ya jniñu nuu profeta na janaꞌan ja na chaa maa da jnuꞌun un, ti yukan ni kenda tutu Yandios. 


text:
Ti nuu tutu un ni ka jani da jnuꞌun sɨkɨ Seꞌe Yandios. Ti Seꞌe Yandios un, suni ni kuu ya ɨɨn ñanijnaꞌan rey Israel na janaꞌan ja ni nani David. 


text:
Ti maa ya ni ndoto ya maꞌñu ndɨyɨ ni saꞌa Espíritu Santo, ti jiin jniñu ñaꞌnu un ni xnaꞌan ndaa Yandios ja Jitoꞌyo Cristo Jesús kuu maa Seꞌe Yandios. 


text:
Ti maa Jesús ni jaꞌa ya jniñu ñaꞌnu nuu ri ja na kuu ri ɨɨn apóstol. Maa ya ni chindee ya ja na kuu ri jiin jniñu ñaꞌnu un ja kaꞌan ri jnuꞌun sɨkɨ Jesús nuu taka ga yɨvɨ ɨnga nación ichi fuera nación Israel. Ti siaꞌan kuu ja ka kandixia i jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Jesús nava na kundatu i jnuꞌun ya. Ti yukan na koo ñaꞌnu ga sɨvɨ Jesús maꞌñu yɨvɨ un. 


text:
Ti maa ra naa ra, ja kuncha ra ñuu Roma, ka kuu ra sava yɨvɨ un, chi ni nakaji Yandios ja na yɨꞌɨ ra jiin Cristo Jesús. 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, chaa ri tutu jaꞌa nuu ra naa ra ja kanchuku ra ñuu Roma, nuu maa ra ja kundaꞌu ini Yandios, ja ni nakaji ya ja na kundaa ini ra ti na siin ra nuu ichi Yandios. Ja kuni Pablo kiꞌin da Roma 


text:
<pb/>Xnakan kaꞌan ri ja nakuantaꞌu ri nuu Yandios ja kuu maa ra naa ra, chi ka kandixia ra Cristo Jesús. Ti jika kuaꞌan jnuꞌun sɨkɨ nasa kandixia ra Jesús. 


text:
Ti maa Yandios kuaꞌa jandaa ja nɨnɨ jikantaꞌu ri nuu ya ja kuu maa ra naa ra, ti nuu maa Yandios kuu ja janukuachi ri ti kaꞌan ri jnuꞌun sɨkɨ Cristo Jesús, ti saꞌa ri jniñu un jiin nɨ ini nɨ añu ri. 


text:
Ti nɨnɨ jikantaꞌu ri nuu ya ja na jaa ri nuu kanchuku ra. Nɨnɨ jikantaꞌu ri ja na kachi ya ti na kee ri jaꞌa, ti na kukuee kin ri ichi ja na jandeꞌe ri roꞌo naa ra. 


text:
<pb/>Kundio ini ri kindeꞌe ri roꞌo nava na xnaꞌan ri jnuꞌun ya nuu ra, ti na chindee Espíritu Santo ja chaku vaꞌa ini ra jnuꞌun un. Yukan ti na kɨtuu ini ra jiin jnuꞌun ya. 


text:
Ko ansu kɨtuu ini maa ɨɨn ni roꞌo naa ra, chi suni kuaꞌa yo jnundee ini jnaꞌan yo naa yo nava na kandixia ndaa yo, ti siuku yo jnuꞌun Jesús. 


text:
Ti na kachi ndaa ri nuu ra ñani ri ja kandixia Jesús yukan, ja kuaꞌa jinu nukuꞌun ini ri ja jandeꞌe ri roꞌo naa ra, ko nɨnɨ jasɨ ya ichi ti undi vijna. Kundio ini ri kiꞌin ri ñuu ra ja na kaꞌan ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, ti na nakani ini yɨvɨ ñuu ra ti na kandixia i Jesús. Siaꞌan ni jnaꞌan maꞌñu yɨvɨ ɨnga nación nuu ni kaꞌan ri jnuꞌun Jesús, ti suni siaꞌan kundio ini ri nu na jaa ri ñuu ra. 


text:
Chi ndiso ri jniñu ja kaꞌan ri jnuꞌun Yandios sɨkɨ Jesús nuu taka yɨvɨ. Ni chayɨka Yandios ruꞌu ja kaꞌan ri jnuꞌun Jesús nuu yɨvɨ tuꞌva jiin nuu yɨvɨ tu tuꞌva. 


text:
Ja yukan kuu ja kuñukuu ini ri kaꞌan ri jnuꞌun Jesús nuu roꞌo naa ra ja kanchuku ra ñuu Roma. Iyo jnuꞌun kaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yo 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, tu kukanuu ri kaꞌan ri jnuꞌun Cristo Jesús nuu yɨvɨ taka ñuu, chi jiin jnuꞌun maa Yandios skandixia ya yɨvɨ nava na kandixia i nuu Jesús, ti siaꞌan na kendo ketaꞌu i. Xnakan ni skandixia ya kuaꞌa yɨvɨ hebreo ja jantaꞌu i Jesús, ti vijna suni skandixia ya kuaꞌa yɨvɨ ɨnga nación ja na kuantaꞌu i jnuꞌun Jesús, 


text:
chi jiin jnuꞌun sɨkɨ Cristo Jesús kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo, chi vijna iyo jnuꞌun kaꞌnu ini ya nuu kuachi yo. Ko nu kuni yo niꞌin yo jnuꞌun kaꞌnu ini Yandios nuu kuachi yo, iyo ja na kandixia ndaa yo jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, chi siaꞌan kachi tutu ii Yandios nuu kachi: “Taka yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, nuu yɨvɨ un kachi Yandios ja iyo jnuꞌun kaꞌnu ini ya nuu kuachi i, ti yɨvɨ un na kendo ketaꞌu i, ti na kuchaku i ja kuu saa ni”, kachi tutu. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja jiin Yandios ja kancha ya andɨvɨ, chi kuɨtɨ xaan ini ya nuu taka kuachi, ti ni nukuꞌun ini ya ja kuaꞌa ya nundoꞌo nuu yɨvɨ ja iyo kuachi. Ni jnaꞌnu ndatu ya taka yɨvɨ ja iyo kuachi, ti na kuaꞌa ya nundoꞌo nuu taka yɨvɨ ja tu yɨñuꞌun i jnuꞌun ya, nuu yɨvɨ ja nɨnɨ ka saꞌa i kuachi. Kandio ini ja saꞌa i kuachi, ti jiin kuachi un ka jasɨ i jnuꞌun ndaa Yandios. 


text:
Siukan ka jasɨ i jnuꞌun vaꞌa Yandios vasu nakuni ndaa i ja maa Yandios ni xnukoo ya ñuyɨvɨ yo. Nakuni ndaa i chi maa Yandios ni xnaꞌan ya i. 


text:
Vasu tu ndijin maa Yandios, ko chaku vaꞌa ini i ja kancha Yandios ti iyo ñaꞌnu xaan ga nuu ya. Siaꞌan kuu chi ndijin ndaa taka jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Yandios ini ñuyɨvɨ jaꞌa, ti chaku vaꞌa ini i ja maa Yandios ni saꞌa ñuyɨvɨ jaꞌa. Yukan kuu ja tu kuu nasa kaꞌan i ja tu iyo Yandios. 


text:
Chi undi na ni saꞌa Yandios ñuyɨvɨ ni ka jini vaꞌa ja kancha Yandios, ko ka jaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu ya, ni tu nakuantaꞌu i nuu ya ja kuu taka ja jaꞌa ya nuu i taka kɨvɨ. Chi nɨnɨ kandio ini i ja niꞌin i taka jnuꞌun ichi fuera jnuꞌun Yandios ti kuandatu i jnuꞌun ndevaꞌa un. Yukan kuu ja ni kuñaa inijnuni i ja tukaa nakuni i jnuꞌun Yandios, ni tu chaku ini i jnuꞌun un. 


text:
Tu ka kuni i kuaꞌa yɨñuꞌun nuu Yandios ja maa ya kuñaꞌnu ga, ja tu naa kuɨtɨ naa ya. Suꞌva kuu ja ni ka saꞌa i taka nuu santu. Ni ka saꞌa i santu ɨnga chaa ja ka jiꞌi. Suni ni ka saꞌa i santu saa un, jiin koo, jiin kuɨtɨ ka jika tɨ ndɨ kuun sɨꞌɨn. 


text:
<pb/>Yukan kuu sɨkɨ taka kuachi un, ti sia Yandios maa i ja na saꞌa i taka jniñu ndevaꞌa ja kandio ini i. Ni sia ya maa i ja na saꞌa i savaꞌa ni ga jniñu ndevaꞌa nanu ina, ja na ka sajñaꞌan jnaꞌan i. 


text:
Tu ni kandixia i jnuꞌun ndaa Yandios, chi suꞌva ni kandixia i mani jnuꞌun xndoñaꞌan. Yukan ni nukuꞌun ini i ja chiñuꞌun i taka ndajnijñu ni saꞌa Yandios ansu yɨñuꞌun i maa Yandios, vasu maa ya kuu ja ni saꞌa ya taka ndajniñu ja iyo, ti maa ya kanuu ga jiin ja kuñaꞌnu ga maa ya ja kuu ja kuu saa ni. Siaꞌan na koo. 


text:
<pb/>Ja yukan maa Yandios ni sia ya i ja na saꞌa i taka jniñu kueꞌe ja kandio ini ka saꞌa i. Chi undi ñasɨꞌɨ ni ka sama ña maa ña sɨꞌɨ, ti ni kɨvɨ ña jiin jniñu kueꞌe. 


text:
Suni siaꞌan sɨkɨ chaa ni ka sia da maa da jajniñu jiin ñaꞌan, ti ni kundio ini da ka saꞌa da taka jniñu ndevaꞌa jiin jnaꞌan yɨɨ da. Ti ni ka sañaa chaa jiin chaa. Ti ini yɨkɨ kuñu da ni niꞌin da taꞌu ja kondoꞌo sɨkɨ ja kuu jniñu kueꞌe ndevaꞌa ni ka saꞌa da. 


text:
<pb/>Ja yukan kuu jiin yɨvɨ un, ja nukuꞌun ini i ja tukaa chiñuꞌun i jnuꞌun Yandios. Yukan ti ni sia ya i, ti jaꞌa ya jnuꞌun nava na nduñaa inijnuni i, ja ka ndoꞌo ini i taka jniñu ndevaꞌa ka kuni saꞌa i. 


text:
Yukan kuu ja nɨnɨ ka ndoꞌo ini i ja saꞌa i savaꞌa ni ga jniñu ndevaꞌa. Kundio ini taka nuu kuachi ja ka jika i naa i. Ka kuni kencha i ndajniñu ɨnga yɨvɨ. Nɨnɨ ka ndoꞌo ini i sɨkɨ jniñu ndevaꞌa ka saꞌa i sɨkɨ ɨnga yɨvɨ. Kandio ini ti nukuꞌun ini ja saꞌa i taka jniñu kueꞌe. Mani ja kukuasun ini i. Ka jaꞌni i ndɨyɨ. Ka kanaa maa i. Ka xndaꞌu jnaꞌan i. Nanu kɨnɨ ja ka kuaꞌan ja ka vaji. Ka kaꞌan xeꞌe i jnuꞌun ndevaꞌa sɨkɨ jnaꞌan. 


text:
Suni ka kaꞌan jnuꞌun sɨkɨ jnaꞌan i yee yukan. Ka jito uꞌu i Yandios jiin jnuꞌun ya. Ka kaꞌan ndevaꞌa i nuu jnaꞌan i, ti ka saꞌa i jniñu kueꞌe. Ka nduvixi ini. Nɨnɨ ka nduku i ɨnga nuu jniñu ndevaꞌa ja ka saꞌa i. Kuniꞌin ini i nuu tata i nuu nana i. 


text:
Ni nduñaa inijnuni i ja tukaa chaku ini nava kuu ja vaꞌa jiin nava kuu ja tu vaꞌa. Tu ka siuku jnuꞌun kee yuꞌu i. Tu kundaꞌu ini i nuu ɨnga yɨvɨ. Jankɨvɨ ndumani nu ka kanaa i jiin jnaꞌan i. Tu kundaꞌu ini i nuu yɨvɨ ndaꞌu. 


text:
Ko jandaa kuu ja ka jini vaꞌa yɨvɨ un taka jnuꞌun Yandios sɨkɨ jniñu ndevaꞌa ka saꞌa i. Chaku vaꞌa ini i ja taꞌu jniñu Yandios sɨkɨ jniñu ndevaꞌa un ja taka yɨvɨ ja ka saꞌa i un, kachi ya ja na naa i. Ko vasu yukan ka jini yɨvɨ un, ko nɨnɨ ka siin i jiin jniñu ndevaꞌa un, ti ka ndajnuꞌun i jiin ɨnga yɨvɨ ja suni siaꞌan ka saꞌa i. Nasa saꞌa jandaa sɨkɨ kuachi<pb/>


text:
Nusa ti nu ɨɨn yɨvɨ ja suni siaꞌan saꞌa i jniñu ndevaꞌa un, ¿xi kuu kaꞌan i kuachi sɨkɨ jnaꞌan nu? Chi nu siaꞌan kuu ti suni saꞌa i kuachi un, jandaa kuu ja jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ ɨɨn ni kuu kuachi ka saꞌa i. 


text:
Chi ja ka jini yo ja Yandios, saꞌa ndaa ya ti kachi ya ja jnaꞌnu ndatu taka yɨvɨ ja ka saꞌa i jniñu ndevaꞌa un. 


text:
Kaꞌan kuachi i sɨkɨ jnaꞌan vasu ɨɨn ni kuu kuachi ka saꞌa. Siaꞌan ti na kachi Yandios ja jnaꞌnu ndatu maa. 


text:
Vanuxia ja tu yachi kuɨtɨ ini ya nuu yo, ni tu yachi ja kuaꞌa ya nundoꞌo nuu yo, ko iyo yɨvɨ ja skexiko i Yandios, vasu ndixia ndaa kuu ja vaꞌa xaan ini ya jiin yo. Skexiko i Yandios ja kundaꞌu ya yoꞌo, ti tu ka saꞌa i ja kundio ini ya ja nakani ini yo nuu kuachi yo. 


text:
Ko iin kuaꞌa yɨvɨ ja tu ka jandatu i nuu jnuꞌun Yandios. Kuniꞌin xaan ini, ti tu ka kuni nakani ini nuu kuachi. Ti jandaa ndixia kuu ja yɨvɨ un ka nakaya i nundoꞌo ja kuu maa i naa i, ti nundoꞌo un na chaa nuu i nuu kɨvɨ ñaꞌnu un nu na saꞌa jandaa Yandios jiin ndɨ yɨvɨ ini ñuyɨvɨ jaꞌa. Nu kɨvɨ ñaꞌnu un na kachi Yandios nau kuu yɨvɨ vaꞌa jiin nau kuu yɨvɨ ja tu vaꞌa. Ti nuu kɨvɨ un na taji ya nundoꞌo xaan sɨkɨ taka yɨvɨ ja kuniꞌin ini i, ja tu kuni ka nakani ini i nuu kuachi i. 


text:
Na kuaꞌa ya taꞌu nuu sava yɨvɨ ja kuchaku i ja kuu nɨ kani, chi tu ni xndiꞌi ini i ka saꞌa i jniñu vaꞌa, ti ni ndio ini i kuchaku i saa ni, ti ni ndio ini i ja niꞌin i taꞌu nuu maa Yandios ja na nduñaꞌnu i ñuu nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
Chi suꞌva, na taji ya ɨɨn nundoꞌo xaan nuu taka yɨvɨ ja ni kuniꞌin ini i sɨkɨ jnuꞌun ya, ja tu kuni kuandatu i jnuꞌun ndaa ya, chi kandio ini i ja siuku i jnuꞌun yakuaa. Kɨtɨ ini Yandios jiin yɨvɨ un, ti na taji ya nundoꞌo xaan sɨkɨ i. 


text:
<pb/>Ti jandaa ndixia kuu ja nuu taka yɨvɨ ka saꞌa i jniñu ndevaꞌa, nuu yɨvɨ un na taji Yandios nundoꞌo xaan, ti nu nchaa nundoꞌo kaꞌnu xaan un, ti na ndɨꞌɨ xaan ini i. Ti kanuu ga na taji ya nundoꞌo xaan nuu yɨvɨ hebreo, ti suni siaꞌan na taji ya nundoꞌo nuu yɨvɨ taka ga nación. 


text:
Chi suꞌva na kuaꞌa ya taꞌu nuu yɨvɨ ja ka saꞌa i jniñu vaꞌa. Na kuaꞌa ya taꞌu ja na nduñaꞌnu i nuu taꞌu ya jniñu, ti na kondee kosɨɨ ini i. Ti kanuu ga ja kuaꞌa ya taꞌu un nuu yɨvɨ hebreo, ti suni siaꞌan nuu yɨvɨ taka ga nación. 


text:
Yukan kundaa ndixia chi taka yɨvɨ ka saꞌa i kuachi. Vasu tu ka yɨꞌɨ chii ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ko jnaꞌnu ndatu i nuu Yandios, ti na kuaꞌa ya nundoꞌo nuu i ja na naa i. Ko taka yɨvɨ ja ka saꞌa i kuachi ja ka yɨꞌɨ i chii ley Moisés, suni siaꞌan jnaꞌnu ndatu i nuu Yandios, chi jiin maa ley Moisés un na saꞌa ndaa ya kuachi i. 


text:
Yukan kundaa chi vasu kuaꞌa yɨvɨ ni ka jini soꞌo i nuu jnuꞌun ja kaꞌan ley ni jaꞌa ya nuu Moisés, ko nɨnɨ na kachi Yandios ja jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un sɨkɨ kuachi i. Ko sɨkɨ yɨvɨ ja ka siuku ndaa i jnuꞌun ja kaꞌan ley Moisés, na kachi ndaa Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yɨvɨ un ja kuu kuachi i. 


text:
<pb/>Ti jandaa ndixia kuu ja yɨvɨ taka ga nación tu ñavaꞌa i tutu ley ni jaꞌa Yandios nuu yɨvɨ hebreo. Ti yɨvɨ taka ga nación un tu ka jini kuɨtɨ i ni ɨɨn junuꞌun ley Moisés un. Ko nu ka saꞌa i ɨɨn ni kuu jiin jnuꞌun ja kaꞌan ley un, yukan kuni kaꞌan ja ka siuku i maa ley inijnuni i. Ja yukan kuu ja ka ñavaꞌa i ɨɨn ley maa i. 


text:
Yukan kuu nu ka saꞌa i ɨɨn ni kuu jnuꞌun ja taꞌu ley Moisés, ti ka jini vaꞌa yo un ja ɨɨn ni jnuꞌun ja kaꞌan ley Moisés, suni yoso jnuꞌun un inijnuni i, vasu tu ka ñavaꞌa i tutu ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés. Ti siaꞌan ni kuu ja maa inijnuni i kuu nanu ɨɨn testigo, ti iyo uu jniñu ja saꞌa testigo un. Kaꞌan kuachi sɨkɨ i nu ka jani i ɨɨn jniñu kueꞌe xi xndaku ja kuvaꞌa nu ka jani i ɨɨn jniñu vaꞌa. 


text:
<pb/>Ti chaa ɨɨn kɨvɨ ñaꞌnu, ti nuu kɨvɨ un, ti na kundee maa jnuꞌun Jesús ni kaꞌan ri ja sandaa Yandios taka jnuꞌun yɨsaꞌi ni jani ini taka yɨvɨ jiin taka jniñu yɨsaꞌi ni saꞌa taka yɨvɨ. Ti maa Cristo Jesús na kuaꞌa ya nundoꞌo nuu taka yɨvɨ ja ni saꞌa jniñu ndevaꞌa un. 


text:
<pb/>Vijna na kachi ri nuu roꞌo naa ra ja vixi ini ra ka kuu ra yɨvɨ hebreo. Ka vixi ini ra ja maa Yandios ni jaꞌa ya ley ya nuu chaa ñaꞌnu na janaꞌan ja nani Moisés, ti yukan kuu ja ka ndoꞌo ini ra ja maa Yandios jantaꞌu ya roꞌo. Ti vixi xaan ini ra ja maa ɨɨn ni Yandios ja ka nchañuꞌun ra. 


text:
Ti roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ hebreo, ka chaku vaꞌa ini ra maa jnuꞌun taꞌu Yandios nuu ra. Ja ni ka skuaꞌa vaꞌa jnuꞌun un, ti yukan kuu ja kuni nakaji ra maꞌñu nava kuu jniñu vaꞌa jiin nava kuu jniñu ndevaꞌa. Siaꞌan ka kuni ka saꞌa ra, chi nɨnɨ ka jinisoꞌo ra nuu jnuꞌun ley Moisés. 


text:
<pb/>Yukan kuu ja ni nduvixi ini ra, roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ hebreo, ti ni nukuꞌun ini ra ja maa ra kutuꞌva xaan ja kuni xndaku ra nuu yɨvɨ taka ga nación ja tu ka jini kuɨtɨ i. Ka kandixia ra ja vaꞌa na xndaku ra nuu yɨvɨ ja kanchuku i nanu yɨvɨ ka jika i ñuñaa, ja tu ka jini kuɨtɨ i. 


text:
Ka kaꞌan ra ja ka ñavaꞌa ra maa ley Yandios ni jaꞌa ya nuu Moisés. Ja yukan ti ka ndoꞌo vixi ini ra ja ka jini ndaa ra taka jnuꞌun ndichi, jiin ja iyo ichi ra ka xndaku ra nuu yɨvɨ ja tu jini kuɨtɨ i jnuꞌun un. 


text:
Yukan ti roꞌo naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ hebreo, ja ka ndoꞌo vixi ini ra ja vaꞌa xaan xndaku ra ley Moisés nuu yɨvɨ taka ga nación, ¿ti nasa kuu ja tu ka jandatu kuɨtɨ ra ley un nusa? Ti ka xnaꞌan ra taka ga yɨvɨ ja tu sakuiꞌna i, ¿ti nasa kuu ja suni siaꞌan ka sakuiꞌna ra naa ra nusa? 


text:
Ka xnaꞌan ra ja koto kusɨkɨnchaa jnaꞌan i, ¿ti nasa kuu ja suni siaꞌan ka yɨsɨkɨnchaa jnaꞌan ra maa ra? Tu kandixia ra santu, ko ka sa kuiꞌna ra ndajniñu nuu veñuꞌun santu un. 


text:
Ka kaꞌan ra vixi ja ñavaꞌa ra maa ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ko skexiko ra maa Yandios nu tu ka siuku ndaa ra jnuꞌun ya ja taꞌu ley un. 


text:
Ti jandaa ndixia ja siaꞌan yoso nuu tutu ii Yandios nu kaꞌan: “Yɨvɨ taka ga nación ka kaꞌan ndevaꞌa i sɨkɨ maa Yandios, ti siaꞌan kaꞌan i ja sɨkɨ jniñu ndevaꞌa ka saꞌa roꞌo yɨvɨ hebreo.” 


text:
<pb/>Ko vatuni nu ka kuu ra yɨvɨ hebreo, ti ni ka niꞌin ra marca yɨkɨ kuñu ra, ti ka siuku ra jnuꞌun Yandios ja taꞌu ley Moisés nuu ra naa ra. Ko nu tu ka siuku ndaa ra jnuꞌun ja taꞌu ley un, ti ni nduu ɨɨn nuu jiin yɨvɨ taka ga nación ja tu jini kuɨtɨ sɨkɨ ley un. 


text:
Ti sɨkɨ yɨvɨ taka ga nación, nu ka siuku i jnuꞌun Yandios nuu ley Moisés, vasu tu ka ñavaꞌa i ley un, ni ja ni ka niꞌin i marca yɨkɨ kuñu i, nusa ti na kachi Yandios ja ni ka nduu kanuu jiin yɨvɨ hebreo. 


text:
Ti vasu yɨvɨ taka ga nación ja tu ka niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da, ko ka siuku da jnuꞌun ley Moisés, ti yɨvɨ na kankuachi da sɨkɨ roꞌo naa ra ja ka kuu ra yɨvɨ hebreo. Ka ñavaꞌa ra tutu ii ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ko tu ka siuku i ley un. Ti yukan kuu maa kuachi ja nchaa nuu roꞌo naa ra ja ka kuu ra yɨvɨ hebreo. Maa kuachi un kuu ja ñavaꞌa ra ley un ja ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ko tu ka siuku ra un. 


text:
<pb/>Ti jandaa kuu ja maa yɨvɨ Yandios ja ka yɨꞌɨ i jiin ya, ti tu nakuni yo ja maa ɨɨn ni yɨvɨ hebreo kuu ja ni ka niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da, 


text:
chi maa yɨvɨ Yandios kuu yɨvɨ ja ka ñuꞌun ini da jiin jnuꞌun ndaa. Nukuꞌun ini da ka siuku da jnuꞌun ya. Ti tu ka siuku da maa ɨɨn ni jnuꞌun ley Moisés, ja na niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da, chi jiin nɨ ini nɨ añu ka siuku da jnuꞌun Yandios un. Ti vasu tu ka jantaꞌu i yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ko maa Yandios jantaꞌu ya maa da naa da.<pb/>


text:
¿Nusa ti nasa kuu ja kendo vaꞌa ga yɨvɨ hebreo ja kuu yɨvɨ taka ga nación, ja ni ka niꞌin yɨvɨ hebreo ɨɨn marca yɨkɨ kuñu da? 


text:
Ko iyo kuaꞌa jnuꞌun ja kanuu xaan kuu yɨvɨ hebreo, ti jnuꞌun kanuu ga kuu ja ni kɨvɨ ini ndaꞌa da jnuꞌun Yandios, ja ni tatu ya nuu da jiin jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ti vasu kua xaan yɨvɨ hebreo tu ni ka siuku jnuꞌun Yandios un, ¿yukan saꞌa ja Yandios tukaa kundee ya jnuꞌun ni chiso ya nu? 


text:
Ko tu kuɨtɨ yukan, chi suꞌva Yandios mani ndaa kaꞌan ya. Ti vasu kua xaan yɨvɨ mani jnuꞌun xndoñaꞌan ka kaꞌan, ko Yandios nɨnɨ kundee jnuꞌun ni chiso ya. Yukan yoso nuu tutu ii:<pb/>Kaꞌan yɨvɨ ja iyo ndaa jiin taka jnuꞌun kaꞌan ni, ti kundee ni nuu yɨvɨ kaꞌan sɨkɨ. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ko iyo yɨvɨ ka kaꞌan ja vaꞌa ka saꞌa yo kuachi, ja tu siuku yo jnuꞌun Yandios, chi jiin yukan na kuni ndɨꞌɨ yɨvɨ ja iyo ndaa Yandios ti mani jniñu kueꞌe ka saꞌa yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ka kachi i ja ndɨꞌɨ yɨvɨ na nakuni i ja jiin kuachi yo ka junukuachi yo Yandios, chi jajniñu kuachi yo ja xnaꞌan ja iyo mani ndaa nuu Yandios. Nusa ti kachi yɨvɨ un ja tu vaꞌa saꞌa Yandios nu taji ya nundoꞌo nuu yo, chi ka kachi i ja ka chindee yo Yandios jiin kuachi yo. Ko ruꞌu Pablo kachi ri ja jnuꞌun un kuu mani jnuꞌun ka kaꞌan sava yɨvɨ, ansu maa jnuꞌun kandixia ri. 


text:
Tu kandixia kuɨtɨ ri jnuꞌun un, chi nu siukan saꞌa Yandios, ti tu kuu ja maa Yandios kaꞌan kuachi sɨkɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ti taji ya nundoꞌo nuu i. 


text:
<pb/>Ti suni iyo yɨvɨ ja xndaku ja tu vaꞌa saꞌa Yandios un kankuachi ya sɨkɨ i, ti taji ya nundoꞌo nuu i, chi ka xndaku i ja ka chindee Yandios jiin jnuꞌun xndoñaꞌan. Ka xndaku i ja nu ɨnga yɨvɨ ka jinisoꞌo i jnuꞌun xndoñaꞌan, nusa ti chaku vaꞌa ini i ja jnuꞌun Yandios kuu mani jnuꞌun ndaa, jiin ja jandaa ndixia ja Yandios kuñaꞌnu ga. 


text:
Ti vasu jandaa kuu ja sava yɨvɨ ka xndaku da siaꞌan ni, ko ruꞌu Pablo, tu kandixia kuɨtɨ ri jnuꞌun ja ka xndaku yɨvɨ un, vasu iyo yɨvɨ ja kaꞌan da sɨkɨ ruꞌu ja siukan suni xndaku ri nuu yɨvɨ naa i. Nusa ti nu siaꞌan kuu nava ka xndaku sava yɨvɨ un, ti vaꞌa ga ja na saꞌa yo mani jniñu kueꞌe ti yukan na kachi Yandios ja mani yɨvɨ vaꞌa ka kuu yo. Chi suꞌva tukaa kuankaꞌnu Yandios jiin yɨvɨ ja xndaku i siaꞌan ni, chi na kendo jnaꞌnu ndatu i, ti na taji ya nundoꞌo nuu i naa i. Tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ndaa nuu Yandios 


text:
<pb/>Nusa ti maa yo ja ka kuu yo yɨvɨ hebreo, ¿vaꞌa ga yoꞌo nuu Yandios ja kuu yɨvɨ taka ga nación? Tu ka kuu kuɨtɨ siaꞌan, chi kaji ni kachi ri ja ndɨꞌɨ yɨvɨ ka yɨꞌɨ xaan i jiin kuachi, vasu ka kuu i yɨvɨ hebreo xi yɨvɨ taka ga nación. 


text:
Tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ja chaku ini i jnuꞌun ja taꞌu Yandios.<pb/>Ni iyo ɨɨn yɨvɨ ja nduku ndee na kɨvɨ ini ichi Yandios.<pb/> 


text:
Ndɨꞌɨ yɨvɨ tu ka siuku i ichi ya. Chi suꞌva ni nakaji i mani ichi yoꞌo.<pb/>Kandio ini i ka saꞌa i mani jniñu ndevaꞌa. Tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ kundio ini i jniñu vaꞌa.<pb/> 


text:
Ka kuu i nanu ndɨyɨ ni kuxiko.<pb/>Tu kuajniñu jnuꞌun ka kaꞌan i, chi mani jnuꞌun xndoñaꞌan ka kaꞌan i.<pb/>Xaan tachi yuꞌu i nanu yuꞌu kuɨtɨ xaan.<pb/> 


text:
<pb/>Nusa ti jandaa ndixia kuu ja taka jnuꞌun Yandios un, ja kaꞌan ley un, kaꞌan nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ, chi taka yɨvɨ ka yɨꞌɨ i jiin jnuꞌun ley ya un. Siaꞌan kuu nava ni ɨɨn yɨvɨ nama maa i ja kankuachi Yandios sɨkɨ i, ti ja kachi ya ja jnaꞌnu ndatu i. 


text:
Na kachi ndaa Yandios ja ɨɨn yɨvɨ ja tukaa jnaꞌnu ndatu i vasu kundio ini i ka siuku i taka jnuꞌun ni taꞌu ley Moisés un, chi ni kenda ley un ja na xnaꞌan kaji sɨkɨ nava kuu kuachi, jiin ja jnaꞌnu ndatu tendɨꞌɨ yɨvɨ nuu Yandios sɨkɨ kuachi un. Na nitaꞌu yo nu kandixia yo Jesús 


text:
<pb/>Ko vijna tu kachi ya ja kendo vaꞌa ndaa nuu ya nu ka siuku ndaa yo ley Moisés. Chi vijna ni kenda ndijin nasa kuu ja maa Yandios kuu kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo nuu ya sɨkɨ kuachi yo. Ko suni siaꞌan ni ka kaꞌan jnuꞌun ley Yandios ja ni jaꞌa ya nuu Moisés jiin jnuꞌun ya ni ka kaꞌan profeta na janaꞌan. 


text:
Nusa ti na kachi Yandios ja taka yɨvɨ na kendo ketaꞌu i nuu ya nu kandixia ndaa i ja Cristo Jesús ni jiꞌi ya ja na chunaa ya kuachi i. Chi unuu nuu Yandios kuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Chi ndɨꞌɨ yɨvɨ ni ka saꞌa i kuachi, ti yukan kuu ja tukaa jantaꞌu Yandios maa i, chi maa ya kuñaꞌnu xaan ga ja tu kuni kuantaꞌu ni ɨɨn yɨvɨ jiin kuachi. 


text:
Ko kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i nuu ya sɨkɨ kuachi i. Siaꞌan kuu ja kachi Yandios, chi ma ɨɨn ni maa ya ni kundaꞌu ini ya yoꞌo ja ni taji ya Cristo Jesús na kuū ya, ti siaꞌan ni ni chunaa ya kuachi yo. 


text:
Ti taji Yandios Jesús na kuū ya nuu ndaꞌa cruz nava na ndumani ya jiin yoꞌo, ja tukaa kuɨtɨ ini Yandios nuu yo sɨkɨ kuachi yo. Ko iyo ja na kandixia ndaa yo ja Cristo ni jatɨ ya nɨñɨ ya. Ti nu kandixia yo un ti tukaa kuɨtɨ ini ya nuu yo sɨkɨ kuachi yo. Ti nu ni jiꞌi Jesús yukan, ti ni kenda ndijin nava ni saꞌa Yandios. Siaꞌan ti iyo ndaa nuu Yandios nu kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yɨvɨ sɨkɨ kuachi i. Yukan ni saꞌa ya chi undi nuu tu jaꞌi ni taji ya nundoꞌo xaan nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa sɨkɨ taka kuachi ni ka saꞌa i. 


text:
Siaꞌan ni saꞌa Yandios nava na kenda ndijin nuu yoꞌo ja iyo ndaa nuu Yandios nu kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yɨvɨ sɨkɨ kuachi i. Siaꞌan ni saꞌa ya jaꞌa yo ja kanchuku yo vijna. Yukan kuu ja ja ni taji ya Jesús ja na kuū ya ndaꞌa cruz, ti jiin yukan iyo ndaa nuu ya nu kachi ya ja tukaa taji ya nundoꞌo xaan nuu yɨvɨ sɨkɨ kuachi i, ko siaꞌan na kachi ya nuu mani yɨvɨ ja kandixia ndaa i nuu Jesús. 


text:
<pb/>¿Nusa ti kuu nduvixi ini yo sɨkɨ maa yo? Tu kuu kuɨtɨ, chi tu kuɨtɨ nduvixi ini yo sɨkɨ taka jniñu vaꞌa ka saꞌa yo, ja sɨkɨ yukan ka siuku ndaa yo taka jniñu taꞌu ley ya nuu yo. Chi suꞌva, jantaꞌu ya yoꞌo nu kandixia ndaa yo jniñu ja ni saꞌa Jesús. 


text:
Nusa ti ja ka jini yo ja Yandios tu jantaꞌu ya ni ɨɨn yɨvɨ vasu ka nduku ndee i ka siuku i taka jniñu taꞌu ley ya nuu i, chi kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. Ko mani kachi ya siaꞌan nu kandixia ndaa i jniñu ni saꞌa Jesús. 


text:
<pb/>¿Nusa ti kuu ya Yandios ja jantaꞌu ya mani yɨvɨ hebreo ja ñavaꞌa ley ni jaꞌa ya nuu Moisés? Tu kuu kuɨtɨ, chi kuu ya Yandios ja jantaꞌu ya yɨvɨ taka ga nación. 


text:
Chi ɨɨn ni Yandios kuu, ti na kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu savaꞌa ni ga yɨvɨ sɨkɨ kuachi i, vasu ka kuu i yɨvɨ hebreo ja ni ka niꞌin i ɨɨn marca nuu yɨkɨ kuñu i, xi ka kuu i yɨvɨ taka ga nación ja tu ni ka niꞌin i ɨɨn marca nuu yɨkɨ kuñu i. Ko na kachi ya yukan nuu savaꞌa ni ga yɨvɨ ja kandixia ndaa i jniñu ni saꞌa Jesús. 


text:
Ti vijna ja kandixia yo jniñu ni saꞌa Jesús, ¿yukan kuu saꞌa ja tukaa jandatu ley Yandios un? ¡Tu kuu kuɨtɨ! Chi suꞌva nu kandixia ndaa yo Jesús, saꞌa ja na siuku ndaa yo ley Yandios un. Jnuꞌun ni kandixia Abraham<pb/>


text:
Abraham ni kuu da tata na janaꞌan yo ja ni xnukoo da nación Israel. Vijna ti na saꞌa yo nanu sɨkɨ nasa ni jantaꞌu Yandios maa da ja ni kendo ndaa da nuu ya. 


text:
Chi nu ni siuku ndaa da taka jnuꞌun ley Yandios un, nusa ti kuu nduvixi ini da undi maa da sɨkɨ taka jniñu vaꞌa ni saꞌa da. Ko taka jniñu vaꞌa un tu jajniñu ja na kendo ndaa da nuu Yandios. 


text:
Chi tu ni kachi tutu ii Yandios siaꞌan. Kaꞌan ja ja ni kandixia ndaa Abraham jnuꞌun ni chiso Yandios nuu da, ti sɨkɨ yukan ni jantaꞌu ya maa da, ti ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu da sɨkɨ kuachi da. Ni kendo ndaa da nuu Yandios chi vii ni kandixia da ya. 


text:
Ko sɨkɨ nasa kuu ja kachi Yandios ja kendo ndaa yɨvɨ nuu ya, kachi ya ja taka jniñu vaꞌa ka saꞌa yɨvɨ tu jajniñu kuɨtɨ ja na kendo vaꞌa i nuu ya. Chi suꞌva mani yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, maa ɨɨn ni nuu yɨvɨ un ja kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu da sɨkɨ kuachi da. Chi maa ɨɨn ni Yandios kuu ja kaꞌan ya jnuꞌun un nuu yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ja kundio ini ka saꞌa da kuachi. 


text:
Suni ni kachi rey na janaꞌan David ja taka jniñu vaꞌa ka saꞌa yɨvɨ tu jajniñu ja na kendo ndaa da nuu Yandios. Chi suꞌva kachi da ja taka yɨvɨ sɨkɨ nau kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu da, ti ndixia ndaa ja na ndusɨɨ ini da jiin jnuꞌun Yandios un. 


text:
Chi ni kaꞌan David:<pb/>Na ndusɨɨ ini yɨvɨ ja ni sakaꞌnu ini Yandios nuu jniñu ndevaꞌa ni saꞌa da sɨkɨ ley ya, ti tukaa taji ya nundoꞌo nuu da.<pb/>Ti na ndusɨɨ ini yɨvɨ ja tukaa jini Yandios kuachi da, chi ni jasɨ ya sɨkɨ kuachi un.<pb/> 


text:
<pb/>¿Ti kachi yo ja ndusɨɨ ini mani yɨvɨ hebreo siaꞌan ni, ja ni ka niꞌin i marca yɨkɨ kuñu i nu? Ko tuu, chi suni ndusɨɨ ini yɨvɨ taka ga nación, ja tu jaꞌi ñavaꞌa i marca yɨkɨ kuñu i. Chi ja ni kachi ndaa ri ja Abraham ni kandixia ndaa da jnuꞌun ni chiso ya nuu da. Ti sɨkɨ yukan ni jantaꞌu ya maa da, ti ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu da sɨkɨ kuachi da. 


text:
¿Nusa, ti nasa kuu ja ni jantaꞌu ya Abraham? ¿Undi ni niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da, xi ja ni niꞌin da marca un nu? 


text:
Ko nu ni niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da, ti ni kuu ɨɨn seña ja ni nachiso Yandios ja jandaa kuu nu ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu Abraham, chi ni kandixia ndaa da jnuꞌun ni chiso ya nuu da. Ko ni kandixia da yukan sa ni niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da. Nusa ti ni kachi ya ja Abraham kuu maa tata nuu taka yɨvɨ kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, vasu tu niꞌin i marca yɨkɨ kuñu i, ti niꞌin i jnuꞌun ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. 


text:
Ti ni niꞌin Abraham ɨɨn marca yɨkɨ kuñu da nava na kuu da tata nuu yɨvɨ hebreo ja suni na niꞌin i marca yɨkɨ kuñu i. Ko kanuu ga ja kuu da tata nuu taka yɨvɨ kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios nanu ni kandixia da sa ni niꞌin da marca yɨkɨ kuñu da. 


text:
<pb/>Abraham kuu tata savaꞌa ni ga yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, ti ni chisojnuꞌun ya nuu da jiin taka ga yɨvɨ un ja na niꞌin i ɨɨn taꞌu, ti taꞌu un kuu ja na nduñaꞌnu i ja taꞌu da jniñu nuu nɨ ñuyɨvɨ jiin Yandios. Siaꞌan koo vasu tu ka niꞌin i taꞌu un sɨkɨ ni ka siuku ndaa i ley Yandios, vasu ni kandixia ndaa i jnuꞌun ya. Ti sɨkɨ yukan ni jantaꞌu ya maa i, ti ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. 


text:
Ko nu jaꞌa ya taꞌu nuu yɨvɨ ja nduku ndee i ka siuku i ley ya, nusa ti tukaa jantaꞌu ya yɨvɨ ja mani kandixia ndaa i jnuꞌun ya. Ti tukaa jajniñu jnuꞌun ni nachiso ya nuu yɨvɨ ja kandixia, chi ni ɨɨn yɨvɨ tu kuni siuku ndaa i ley ya. 


text:
<pb/>Ti kachi ley ya ja jnaꞌnu ndatu ndɨꞌɨ yɨvɨ sɨkɨ kuachi i, ti kuɨtɨ ini ya jiin kuachi un ja na taji ya nundoꞌo nuu yɨvɨ un, chi tu iyo ni ɨɨn ñuu nuu tu ni kenda ley ya. Yukan kuu ja tendɨꞌɨ yɨvɨ ni ka saꞌa i kuachi sɨkɨ ley ya. 


text:
<pb/>Nusa ti nuu taka yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios, nuu yɨvɨ un chisojnuꞌun ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. Ti tu ni kuu ni ɨɨn jnuꞌun chayɨka ja siaꞌan ni chisojnuꞌun Yandios. Chi suꞌva, mani ja kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ja yukan ni chisojnuꞌun ya nuu taka yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun ya nanu ni kandixia Abraham. Ti ni chisojnuꞌun ya nuu savaꞌa ni ga yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun ya nanu ni kandixia Abraham, ansu mani yɨvɨ hebreo ja ñavaꞌa i ley ni jaꞌa ya nuu Moisés, ko suni taka ga yɨvɨ ja kandixia ndaa i nanu ni kandixia Abraham. Chi Abraham kuu nanu ɨɨn tata nuu savaꞌa ni ga yɨvɨ ja kandixia ndaa i jnuꞌun Yandios. 


text:
Ti yukan kachi tutu ii Yandios: “Ruꞌu Yandios, nakaji ri roꞌo Abraham ja na kendo ra tata nuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ja kandixia i jnuꞌun ri, nuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ka yɨꞌɨ i jiin savaꞌa ni ga nación”, kachi tutu. Yukan kachi maa Yandios ja Abraham kuu tata nuu taka yɨvɨ ja kandixia i jnuꞌun ya. Ti siaꞌan ni kachi Yandios chi ni kandixia ndaa Abraham maa jnuꞌun ni chisojnuꞌun ya nuu da. Ti ni kandixia da ja maa ɨɨn ni Yandios kuu ja xndoto ya savaꞌa ni ga ndɨyɨ. Ti maa ɨɨn ni Yandios kuu ja kachi ja na koo ɨɨn ndajniñu ja ti koo ga. 


text:
<pb/>Ti maa Abraham, vasu tukaa ñukuu ini da ja na koo seꞌe da, ko ni kandixia ndaa da taka jnuꞌun ni kee yuꞌu ya nuu da, ja na koo da nanu tata nuu kua xaan yɨvɨ ka kandixia i Yandios ja ka yɨꞌɨ i jiin tɨjnɨ nación, chi ni chisojnuꞌun Yandios: “Yukan ndukuaꞌa seꞌe ni ja kandixia i ruꞌu”, ni kachi ya jiin da. 


text:
Ti ja yajni kaña da ciento kuiya. Ti vasu yukan ti tu ni kee da jnuꞌun ni kandixia da un, vasu ni jini ndaa da ja maa da jiin ñasɨꞌɨ da ja ñaꞌnu xaan da ja tukaa koo seꞌe da. 


text:
Ti tu ni ndoꞌo sɨkɨ ini da ja tukaa kandixia ga da jnuꞌun ni kee yuꞌu Yandios, ja na koo seꞌe da. Chi sa ni kandixia niꞌin ga da, ti ni nakuantaꞌu da nuu ya ja yukan kuñaꞌnu xaan ga Yandios. 


text:
vasu suni yoso jnuꞌun un sɨkɨ yoꞌo, chi suni na kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, chi suni kandixia ndaa yo Jitoꞌyo Jesús. Ni kandixia ndaa yo ja ja ni xndoto ya Jitoꞌyo Jesús nuu ñujiꞌi. 


text:
Chi ni nakuaꞌa Jesús ja ni jiꞌi ya sɨkɨ kuachi yo, ti ni xndoto ya Jesús nuu ñujiꞌi nava na kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Nasa kenda yɨvɨ ja ni jantaꞌu ya<pb/>


text:
Nusa ti nu kandixia ndaa yo jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, sa ti kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Ti sɨkɨ yukan, tukaa kuɨtɨ ini Yandios jiin yoꞌo, chi vijna ni ndumani ya jiin yo, chi ni jiꞌi Jitoꞌyo Cristo Jesús ja na chunaa ya kuachi yo. 


text:
Ti kandixia ndaa yo jniñu ni saꞌa Jesús nu ni jiꞌi ya ti ni nandoto ya tuku nuu ñujiꞌi, ti sɨkɨ yukan jantaꞌu Yandios yoꞌo. Ko jantaꞌu ya yoꞌo sɨkɨ ja ni kundaꞌu ini ya yoꞌo, chi tu iyo ni ɨɨn jniñu vaꞌa yo ja kenchaa kuachi yo. Yukan kuu ja kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Nusa ti kuñukun ini yo ja jandaa ndixia ja jantaꞌu ya yoꞌo. Yukan kusɨɨ ini yo chi kuñukuu ini yo ja jantaꞌu ya yoꞌo, ti nakuaꞌa ya yoꞌo ɨɨn taꞌu ja nduñaꞌnu yo nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
Ti ansu jiin taꞌu un, chi suni kusɨɨ ini yo ja kondoꞌo yo nundoꞌo sɨkɨ ja ni ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo, chi nundoꞌo un saꞌa ja niꞌin ga jika yo nuu ichi Yandios. 


text:
Ti nu kundee yo jiin nundoꞌo un, ti jini yo ja kundee ini Yandios jiin yoꞌo, ti sɨkɨ yukan ndiyo ini yo niꞌin yo taꞌu un. 


text:
Ti nu kundio ini yo yukan, ti tu xndiꞌi ini yo, chi jini ndaa yo ja kundee ya taka jnuꞌun ni kee yuꞌu ya, ti sɨkɨ yukan kandixia yo jiin nɨ ini nɨ añu yo ja kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ti siaꞌan kandixia yo chi ni jaꞌa Yandios maa Espíritu Santo nuu yo, ti Espíritu un skandixia ya yoꞌo ja jandaa ndixia kundaꞌu ini Yandios yoꞌo. 


text:
Chi sɨkɨ maa yo naa yo tu ni kojnuni ja kenchaa yo kuachi yo nuu Yandios. Ko vasu tu ni ndiyo ini yo ja siuku yo jnuꞌun ya, chi ni jiꞌi Cristo ja chunaa ya kuachi yo. Ti ni jiꞌi ya maa kɨvɨ ni kachi Yandios. 


text:
<pb/>Saꞌa yo ja. Tu ni iyo ni ɨɨn yɨvɨ ja tava ini na kuū i jaꞌa ɨnga yɨvɨ, vasu ɨnga yɨvɨ un kuu ɨɨn yɨvɨ vaꞌa ndixia. 


text:
Ko nduku ndee ra nuu jniñu ni saꞌa Yandios, chi yukan jini ndaa yo ja kundaꞌu ini ya yoꞌo. Chi ni jiꞌi Cristo jaꞌa yo vasu niꞌin ni ka yɨꞌɨ yo jiin kuachi. 


text:
<pb/>Nusa ti sɨkɨ jniñu ni saꞌa Jesús nu ni jiꞌi ya ti ni jatɨ ya nɨñɨ ya, ti sɨkɨ yukan kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo ja kuu kuachi yo, ti tukaa kuɨtɨ ini ya sɨkɨ kuachi yo un ja na taji ya nundoꞌo xaan nuu yo, chi vijna kendo ketaꞌu yo nuu ya. 


text:
Ko undi nuu ni kuɨtɨ ini Yandios sɨkɨ kuachi yo, ko maa Yandios ni taji ya seꞌe ya ja na kuū ya ti chunaa ya kuachi yo nava tukaa kuɨtɨ ini Yandios sɨkɨ kuachi un, ja na ndumani ya jiin yoꞌo naa yo. Ti nu siaꞌan kuu, ti jandaa ndixia kuu ja kuchaku Cristo vijna, ti nama ya yoꞌo nava tu taji ya nundoꞌo sɨkɨ yo. 


text:
<pb/>Ko undi nuu ni kuɨtɨ ini Yandios jiin yoꞌo sɨkɨ kuachi yo, sa maa Yandios ni taji seꞌe ya ja na kuū ya chunaa ya kuachi yo, nava tukaa kuɨtɨ ini Yandios sɨkɨ kuachi yo. Chi suꞌva ja na ndumani ya jiin yo. Ti nu siaꞌan un, ti jandaa ndixia kuu ja kuchaku Cristo vijna, ti nama ya yoꞌo nava tukaa taji Yandios nunoꞌo sɨkɨ yo. Jnuꞌun Adán jiin jnuꞌun Cristo 


text:
<pb/>Nusa ti undi nuu ni kejaꞌa ka saꞌa kuachi ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, chi maa ɨɨn ni chaa ni kejaꞌa da jiin kuachi, ko sɨkɨ kuachi da un, ti ni kɨvɨ kueꞌe kuū yo. Ti ni saꞌa kuachi da un ja ni jicha kueꞌe kuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, chi taka ni ka saꞌa i kuachi. 


text:
Ti kuu ga ja ni jaꞌa Yandios ley ya nuu Moisés ni ka saꞌa i kuachi. Ko nu tu ni jaꞌa Yandios ley ya nuu Moisés nava na nakuni yɨvɨ nau kuu ɨɨn kuachi, nusa ti tu kuni kankuachi ya sɨkɨ i, ko tu kuu siaꞌan ni. 


text:
Chi ka jini ndaa yo ja undi na ni iyo Adán ti undi na ni iyo Moisés ndɨꞌɨ yɨvɨ ni ka jiꞌi i sɨkɨ kuachi i, chi ni jiꞌi i sɨkɨ kuachi ja ni saꞌa taka maa i, vasu tu ni saꞌa i jnaꞌan kuachi ja ni saꞌa Adán, ja ni kuniꞌin ini da nuu ɨɨn jniñu ja ni taꞌu ya nuu da. Ti sɨkɨ kuachi ni saꞌa Adán, ni kɨvɨ nundoꞌo nuu ñuyɨvɨ, chi ɨnga chaa ni saꞌa ja na kendo vaꞌa yɨvɨ. 


text:
<pb/>Ko maa kuachi ni saꞌa Adán, ja ni nduniꞌin ini da sɨkɨ jniñu ni taꞌu Yandios nuu da, tu kejnaꞌan kuɨtɨ yo jiin maa taꞌu ni jaꞌa ya nuu yo, nu ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Ti jandaa ndixia kuu ja jiin maa kuachi ni saꞌa Adán, ti ni kɨvɨ nundoꞌo kuū ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko sa ni kɨvɨ taꞌu ja ni kundaꞌu ini Yandios yoꞌo ja ni taji ya Cristo Jesús na kuū ya jaꞌa yo. Ti ñaꞌnu xaan ga jniñu ja ni saꞌa Jesús ja kuu maa kuachi ni saꞌa Adán, chi jiin jniñu Jesús tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. 


text:
Ti maa kuachi ni saꞌa Adán, tu kejnaꞌan kuɨtɨ yo jiin taꞌu ni jaꞌa Yandios nuu yo. Chi jiin maa ɨɨn ni kuachi ni saꞌa Adán, ni kachi Yandios ja jnaꞌnu ndatu tendɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko jiin taꞌu Yandios un, ni taji ya Jesús ja na kuū ya sɨkɨ kuachi yo, ti sɨkɨ yukan tukaa kuɨtɨ ini ya jiin yo, ti vijna kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. 


text:
Jiin maa kuachi ni saꞌa Adán ni kɨvɨ nundoꞌo ja kuu ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa, ko ñaꞌnu xaan ga kuu taꞌu Yandios, ja ni taji ya Jesús ja na kuū ya jaꞌa kuachi yo. Ti ñaꞌnu xaan ga taꞌu Yandios nuu yɨvɨ ja kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i, ti ka niꞌin i taꞌu ja na nduñaꞌnu i nuu taꞌu Yandios jniñu. 


text:
<pb/>Nusa ti ja sɨkɨ ni saꞌa Adán maa kuachi un, ti ni kachi Yandios ja jnaꞌnu ndatu ndɨꞌɨ yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko sɨkɨ jniñu ni saꞌa Jesús nu ni jiꞌi ya jaꞌa yo, ti kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo ja na kuū yo. Chi suꞌva kachi ya ja na niꞌin yo taꞌu ja na kuchaku yo ja kuu taka saa ni. 


text:
Chi sɨkɨ ja tu ni jandatu ɨɨn ni chaa Adán, ti sa ni ka kɨvɨ ndɨꞌɨ yɨvɨ nuu kuachi un. Ti suni siaꞌan ni jandatu ɨɨn ni chaa Cristo Jesús, ti sa ni kachi Yandios nuu kuaꞌa xaan yɨvɨ ja kandixia i Jesús ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi i. 


text:
<pb/>Ko suni ni jaꞌa Yandios ley ya nuu Moisés nava ja taka jinu tu ka jandatu yɨvɨ ley un, ti ka ndukuaꞌa kuachi i. Ko sɨkɨ ni ndukuaꞌa kuachi yo jiin ley un, ti kaꞌnu xaan ga kuu ja kundaꞌu ini Yandios yoꞌo. 


text:
Nusa ti sɨkɨ kuachi un ni kɨvɨ kueꞌe kuū yo. Ko ni kundaꞌu ini Yandios yoꞌo, ti kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, ko vijna ka niꞌin yo taꞌu ja kuchaku yo ja kuu saa ni. Ti kachi ya yukan chi ja ni taji ya Jitoꞌyo Cristo Jesús ja na kuū ya jaꞌa kuachi yo. Tukaa chaku yo jiin kuachi<pb/>


text:
¿Nusa ti nasa ka ndoꞌo ini yo nu? ¿Ka kaꞌan yo ja kundaꞌu ini Yandios yoꞌo, ti yukan vatuni kaka yo jiin kuachi, ti jiin yukan viꞌi ga na kundaꞌu ini ya yoꞌo nu? ¿Siaꞌan ka ndoꞌo ini yo nusa? 


text:
¡Tu kuu kuɨtɨ! Chi yoꞌo ja kandixia ndaa yo Cristo Jesús vijna, ka kuu yo nanu ja ni ka jiꞌi yo, ja tukaa ka yɨꞌɨ yo jiin kuachi, ja tukaa kaka yo jiin kuachi, nusa. 


text:
Ko na ni ka janducha yo ti ni jaꞌa yo jandaa ja kandixia ndaa yo Cristo Jesús. Jiin jniñu un ni ka kachi yo ja ja ni jiꞌi ya jaꞌa yo, ti ni ka yɨꞌɨ yo jiin ya. 


text:
Na ni ka janducha yo ni ka jaꞌa yo jandaa ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya nanu ni ñunduji yo jiin ya. Ti kuu nanu ja ni ka nandoto yo tuku jiin ya. Nusa ti vijna jika ndaa yo nuu Yandios ansu nanu jika yo sa ni kandixia ga yo Jesús. Yukan kundaa chi jiin ɨɨn jniñu ñaꞌnu Tata yo Yandios ni naxndoto ya Jesús nuu ñujiꞌi, ti suni siaꞌan saꞌa Yandios ɨɨn jniñu ja na kaka ndaa yo nuu ya vijna, ansu nanu jika ka yo niku ti sa ni kandixia ga yo Jesús. 


text:
<pb/>Hora ni ka janducha yo, ni ka jaꞌa yo jandaa ja ka yɨꞌɨ yo jiin Jesús na ni jiꞌi ya. Suni kachi yo ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya hora ni nandoto ya nuu ñujiꞌi, nava na kaka ndaa yo nuu ya vijna, ansu nanu ni ka jika yo na ti kandixia ga yo maa ya. 


text:
Ti jandaa ndixia taka un chi tukaa ka jika yo nanu ni ka jika yo na ti kandixia ga yo Cristo. Chi taka jniñu kueꞌe un ni naa nu ni jiꞌi Cristo ndaꞌa cruz. Ti sɨkɨ jniñu ni saꞌa Cristo yɨꞌɨ yo jiin ya ni saꞌa Yandios. Ni naa jniñu maa yo ja ni saꞌa yo ni junukuachi yo nuu kuachi, nanu ni ka kuu yo muzu nuu kuachi un. Ko tukaa kuɨtɨ, chi vijna ti ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo. 


text:
Ti sɨkɨ ja ni naa jniñu maa yo ja ni saꞌa yo nu ni ka junukuachi yo nuu kuachi, yukan kundaa ja kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo nava tukaa kundio ini yo ka junukuachi yo nuu kuachi. 


text:
<pb/>Kandixia yo ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya nanu ni ka jiꞌi yo jiin ya. Nu siaꞌan kuu ti suni siaꞌan kandixia yo ja ja ni ka yɨꞌɨ yo jiin ya hora ni naxndoto ya nuu ñujiꞌi. Siaꞌan ni saꞌa Yandios jiin yo nava na kaka ndaa yo nuu ya vijna, jiin ja na kuchaku yo jiin ya ja kuu saa ni. 


text:
Chi ka jini ndaa yo ja ɨɨn ni jinu ni nandoto ya nuu ñujiꞌi ja tukaa kuɨtɨ ja kuū ya, chi ni kundee ya. Ti suni ka kundee yo ja ka siuku yo jiin jnuꞌun ya, chi ka yɨꞌɨ yo jiin ya. 


text:
Ti maa Cristo, ɨɨn jinu ni ni jiꞌi ya ja chunaa ya kuachi yo, ko ja chaku ya vijna ti mani saꞌa ya ja kuni Tata Yandios. 


text:
Ti nuu maa ra naa ra ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo, na kachi ri ja na kondoꞌo vaꞌa ini ra sɨkɨ jniñu nu ni ka jika ra na ti ka kandixia ga ra Cristo, ja ni naa jniꞌnu un nu ni ka junukuachi ra nuu kuachi un. Ti vijna, na nakuꞌun ini ra ja na kunukuachi ra nuu Yandios, chi ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo Jesús. 


text:
<pb/>Nusa ti tukaa kundio ini ra ja kunukuachi ra nuu kuachi, ja ka saꞌa ra savaꞌa ni ga jniñu kueꞌe ja kuni yɨkɨ kuñu ra. 


text:
Tukaa kundio ini ra ja kunukuachi ra nuu kuachi, ja tukaa saꞌa ra jniñu kueꞌe ja kuni yɨkɨ kuñu ra, chi ja ni naa jniñu ja ni ka jika ra sa ni ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo. Ko vijna na kachi ra ja na kuandatu ra taka jnuꞌun Yandios, nava na kunukuachi ra nuu ya jiin nɨ ini nɨ añu ra. 


text:
Chi tukaa ka kuu ra muzu nuu kuachi nava na kunukuachi ra un, chi tukaa taꞌu Yandios jniñu nuu yo ja kuandatu yo ley ni jaꞌa ya nuu Moisés, ti jiin yukan ka kendo ndaa yo nuu ya. Chi suꞌva, ka kunukuachi yo nuu Yandios, chi ni kundaꞌu ini ya yoꞌo ja ni taji ya Jesús na kuū ya jaꞌa yo. Kuanukuachi yo nuu mani maa Yandios 


text:
<pb/>¿Nusa ti nasa ka ndoꞌo ini yo vijna? ¿Ka kaꞌan yo ja vatuni ka saꞌa yo kuachi chi kundaꞌu ini ya yoꞌo vijna, ja tukaa taꞌu Yandios jniñu nuu yo ja na siuku yo ley ni jaꞌa ya nuu Moisés? ¿Tukaa ga siuku yo ley un, chi vijna mani ja kandixia ndaa yo nuu Jesús ja ni taji Yandios chunaa ya kuachi yo nu? ¿Siaꞌan ka ndoꞌo ini yo nusa? ¡Tu kuu kuɨtɨ! 


text:
Chi jandaa ndixia ja ka jini ra, ja nu chiso ra jnuꞌun ja ka kendo ra nanu muzu nuu ɨnga chaa un, ti kaa nuu kuu ja kuandatu ra nuu chaa un. Suni siaꞌan, nu kundio ini ra ka siuku ra jiin kuachi, nusa ti ka kuu ra nanu muzu nuu kuachi. Ko na kondoꞌo ra ɨɨn nundoꞌo xaan ja naa ra maa ra sɨkɨ kuachi un. Ko nu kunukuachi ra nuu Yandios ja kuandatu ra jnuꞌun ya, ti sɨkɨ yukan na kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu ra ja taji ya nunoꞌo xaan nuu ra. 


text:
Ko vijna nakutaꞌu ri nuu Yandios ja tukaa ka kendo ra nanu muzu nuu kuachi, chi jiin nɨ ini nɨ añu ra ka jantaꞌu ra maa jnuꞌun ndaa ja ni skandixia ya roꞌo naa ra. 


text:
Ja ni ka kee ra ini ndaꞌa kuachi nava na nduu ra nanu muzu ja junukuachi ra nuu Yandios, ja kuandatu ra jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, xndaku ri nuu ra jiin jnuꞌun sɨkɨ nasa kuu jiin ɨɨn muzu ini ñuyɨvɨ jaꞌa, chi tu kɨvɨ yachi inijnuni ra maa jnuꞌun ja kuni xndaku ri nuu ra. Ti xnukuu ini ri roꞌo undi na kandio ini ra ja kunukuachi ra nuu kuachi, ja mani jniñu ndevaꞌa ni ka saꞌa ra jiin yɨkɨ kuñu ra, ja ka kuniꞌin xaan ini ra sɨkɨ ley Yandios. Ko vijna na kachi ri nuu ra ja na kundio ini ra chi xndoo ra taka jniñu kueꞌe un nava kunukuachi ra nuu Yandios jiin nɨ ini nɨ añu ra, ja na kuandatu ra mani jnuꞌun ndaa Yandios. 


text:
Chi undi nuu ni kundio ini ra ka junukuachi ra nuu kuachi, ti tu kuɨtɨ kundio ini ra ja kuandatu ra jnuꞌun ndaa Yandios. 


text:
Ti jikajnuꞌun ri nuu ra, ¿nasa ni kundee ra jiin jniñu kunchuku ra sa ni kandixia ra nuu Cristo? ¿Nasa ni chindee taka jniñu kueꞌe ni ka saꞌa ra? ¡Tu kuu kuɨtɨ! Ti vijna kukanuu ra sɨkɨ taka jniñu kueꞌe ni ka saꞌa ra sa ni kandixia ra Jesús. Ti jandaa kuu ja na naa taka yɨvɨ ka saꞌa i jniñu kueꞌe un. 


text:
Ko vijna na kachi ri ja maa ra naa ra ni ka kee ra ini ndaꞌa kuachi nava na ka nduu ra muzu ja junukuachi nuu Yandios. Chi ni ka sasɨɨn ra nuu jniñu kueꞌe un nava na koo ndoo koo ii ra nuu ya. Ti na niꞌin ra taꞌu nuu Yandios ja kuchaku ra ja kuu saa ni. 


text:
Chi jandaa kuu ja taꞌu ka niꞌin yɨvɨ sɨkɨ kuachi i kuu ja na naa i maa i. Chi suꞌva, taꞌu ja kuaꞌa Yandios nuu yo kuu ja kuchaku yo ja kuu saa ni, chi ni ka yɨꞌɨ yo jiin Jitoꞌyo Cristo Jesús. Tukaa kunukuachi yo nuu kuachi<pb/>


text:
Ñani ri, ja suni ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo Jesús, na xndaku ri ɨɨn jnuꞌun kanuu nuu ra, chi ndixia ri ja ka jini vaꞌa ra sɨkɨ taka ley ja iyo. Ka jini vaꞌa ra ja taka ley un taꞌu jniñu nuu yo ja kuu nɨ kani kuchaku yo. 


text:
Ti ka jini vaꞌa ra ja tu kuaꞌa ley un jnuꞌun ja na kusɨɨn ɨɨn ñasɨꞌɨ nuu yɨɨ ña nu chaku da. Ko nu ni jiꞌi da, ti ja ni ketaꞌu ña ley ja ni kejnaꞌan ña jiin da. 


text:
Ti nu najnaꞌan ña jiin ɨnga chaa nu nu chaku ga yɨɨ ña, ti konani ña ɨɨn ñaꞌan yɨsɨkɨnchaa yɨɨ ña. Ko nu ja ni jiꞌi yɨɨ ña, ti ketaꞌu ña chii ley un. Ti vasu ni najnaꞌan ña jiin ɨnga chaa, ko tukaa yɨsɨkɨnchaa ña yɨɨ ña. 


text:
<pb/>Ti suni sɨkɨ maa ra naa ra ñani ri, na kachi ri ja ka kuu ra nanu ja ni ka jiꞌi ra sɨkɨ ley Yandios, chi tukaa kankuachi ley ya nuu ra sɨkɨ kuachi ra, chi ni ka kandixia ra jniñu ni saꞌa Cristo nu ni jiꞌi ya ti ni chunaa ya kuachi yo, ja ni ndoto ya nuu ñujiꞌi. Ti vijna ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo nava na saꞌa ra savaꞌa ni ga jniñu ndaa kuni Yandios. 


text:
Ko na ti ka kandixia ga yo Cristo, ti ni kundio ini yo ja ka saꞌa yo savaꞌa ni ga jniñu kueꞌe. Ti vasu ni kachi ley un ja tu kuni saꞌa yo jniñu kueꞌe un, ko jiin maa jnuꞌun un, chi viꞌi ga ni kundio ini yo ka saꞌa yo savaꞌa ni ga jniñu ndevaꞌa jiin yɨkɨ kuñu yo. Ti jiin jniñu ndevaꞌa un ka niꞌin yo taꞌu ja na naa yo. 


text:
Ko vijna tukaa, chi na ti kandixia ga yo Cristo ni ka yɨꞌɨ yo jiin maa ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ti ni kankuachi ley un sɨkɨ yo, ti ni ka jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Ko vijna ka kuu yo nanu ja ni ka jiꞌi yo nuu ley un. Ni ka kee yo ini ndaꞌa ley un ti tukaa ka jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Vijna ti chindee Espíritu Santo yoꞌo ja na kunukuachi yo nuu Yandios, ti tukaa kunukuachi yo nuu kuachi, ti sɨkɨ kuachi un ni jnaꞌnu ndatu yo jiin jnuꞌun ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, ko vijna tukaa. Iyo uu jnuꞌun ini yo 


text:
<pb/>¿Nusa ti nasa ka ndoꞌo ini ra? ¿Ka kaꞌan yo ja ley Yandios un ndiso kuachi nu? ¡Tu kuu kuɨtɨ! Chi ruꞌu Pablo, na kachi ri nasa ni jnaꞌan ri. Chi nu tu ni kenda ley Yandios, va tu nakuni ri ja ini ri jiin kuachi, ni tu ni nakuni ri ja nɨnɨ kundio ini ri ndajniñu jnaꞌan ri. Ko ni kenda ley ja ni jaꞌa ya nuu Moisés, ti ni kachi: “Tu kundio ini ra”, kachi. 


text:
Ti vasu siaꞌan ni kachi ley Yandios, ko sɨkɨ ruꞌu ni kundee kuachi un, ti viꞌi ga ni kejaꞌa kundio ini ri ja saꞌa ri kuaꞌa jniñu ndevaꞌa. Ko nu tu iyo ley un, va tu ni nakuni ri ja jandaa uu ja ñuꞌun chitu ini ri jiin kuachi. 


text:
Undi nuu ni kusɨɨ ini ri nasa ni kuncha ri, chi tujaꞌi kɨvɨ inijnuni ri nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ley Yandios. Ti sa ni kɨvɨ inijnuni ri sɨkɨ nasa kuni kaꞌan ley un, ja kachi ja tu kundio ini yo ndajniñu jnaꞌan yo. Yukan ni nakuni ri ja jandaa ni kuniꞌin ini ri jiin kuachi un, ko tu kuu kuɨtɨ jniñu ja kundee ri jiin kuachi un. 


text:
Vasu ni jaꞌa Yandios ley ya ja na chaku vaꞌa yo ini ñuyɨvɨ jaꞌa, ko ruꞌu, ni jini ndaa ri ja tu kuu kuɨtɨ ja kuandatu ri ley ya. Ni saꞌa ley ya nanu ja ni jiꞌi ri, chi tu kuɨtɨ jniñu ni niꞌin ri ja kuandatu ri ley un, chi nɨnɨ ni kundee kuachi sɨkɨ ri. 


text:
Vasu jandaa ndixia ni taꞌu jniñu ley Yandios sɨkɨ nasa kunchuku yo ini ñuyɨvɨ jaꞌa, ko tu ni kundee ri. Chi suꞌva ni kundee kuachi sɨkɨ ri. Ni kendo xndaꞌu ri ja ni ndoꞌo ini ri ja kundee ri sɨkɨ kuachi, ko ni jnaꞌan ri nanu ja ni jiꞌi ri, chi tu kuɨtɨ ni niꞌin jnuꞌun ja kundee ri, chi nɨnɨ ni kundee ri kuachi sɨkɨ ri. Vasu ni taꞌu jniñu ley Yandios nuu ri, ko tu ni kundee ri kuandatu ri, chi nɨnɨ ni kundee kuachi sɨkɨ ri. 


text:
Nusa ti jandaa ndixia ja ley Yandios iyo ndoo iyo ndaa vaꞌa sɨkɨ taka jniñu taꞌu nuu yo. Ti kaꞌan ndaa ley un nu kankuachi sɨkɨ yo, ti kachi ja jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. 


text:
<pb/>Yukan ti vasu tu ni niꞌin ri ni ɨɨn jnuꞌun ja kuandatu ri ley un, ¿ti yukan kuni kaꞌan ja tu kuɨtɨ ni jajniñu ley ya nu? ¡Tu kuu kuɨtɨ! Chi nu tu ni kenda ley ya, va tu kɨvɨ inijnuni ri ja ndixia chitu ini ri jiin kuachi. Ni kuu nanu ja ni jiꞌi ri, chi tu kuɨtɨ jniñu ni niꞌin ri ja kundee ri jiin kuachi un. Ti sɨkɨ yukan, ni kɨvɨ inijnuni ri ja ndaa ndixia ni chitu ini ri jiin kuachi. 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, na kachi ri ja vijna ti chaku ini ri ja maa ley Yandios ja iyo ndoo iyo ndaa ley un, chi maa Espíritu Yandios ni jaꞌa ley un. Ko nu kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, iyo ja nɨnɨ kuniꞌin ini ri sɨkɨ ley ya. Nɨnɨ yuji ri jiin kuachi nanu kuu ri muzu nuu kuachi, 


text:
chi tu ñukuu ini ri sɨkɨ kuachi un ja tu vaꞌa, ansu saꞌa ri maa jniñu vaꞌa ja ndio ini ri. Chi suꞌva, iyo ja saꞌa ri maa kuachi ja jito uꞌu ri. 


text:
<pb/>Yukan, nu saꞌa ri kuachi un, vasu ndio ini ri ja saꞌa ri mani jniñu vaꞌa, nusa ti jaꞌa ri jandaa jiin kuachi un ja kaꞌan ndaa ley Yandios nu kachi ja jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. 


text:
Ko vijna, ruꞌu Pablo, tukaa kundio ini ri siin ri jiin kuachi, ko suni nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun ini ri ja siuku ri jiin kuachi. 


text:
Ko nu siaꞌan kuu, nusa ti ni kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti jandaa kuu ja nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun ini ri ja siuku ri jiin kuachi. 


text:
<pb/>Nusa ti jini vaꞌa ri ja taka jinu kundiyo ini ri saꞌa ri jniñu vaꞌa, ti suni kande ini ri ɨɨn jnuꞌun ja saꞌa ri kuachi. 


text:
Ti vasu siaꞌan kuu, ko jandaa kuu ja iyo sɨɨ ini ri jiin ley Yandios, ti kundio ini ri kuandatu ri ley ya jiin nɨ ini nɨ añu ri. 


text:
Ko sɨkɨ ja kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, jini vaꞌa ri ja nɨnɨ kuu ja ka kanaa jnuꞌun un jiin jnuꞌun ndiyo ini ja kuandatu ri ley Yandios. Ti vasu ndio ini ri ja kundee ri sɨkɨ jnuꞌun kuachi un, ko iyo ja kundee kuachi un sɨkɨ ri. 


text:
Yukan kundaa ja chaa ndaꞌu xaan kuu ri, chi tu siuku ndaa ri ley Yandios. Yukan ti jikandaꞌu ri, ¿nau kuu ja nama ruꞌu, nava tukaa kundee kuachi sɨkɨ ri nu kancha ri ñuyɨvɨ jaꞌa? ¿Nau kuu ja nama ruꞌu nusa nu? 


text:
¡Na kutaꞌu ri nuu Yandios ja maa Jitoꞌyo Cristo Jesús, na kin nama ya ruꞌu! Nusa ti nɨnɨ iyo inijnuni ri ja kuandatu ri ley Yandios, ti nɨnɨ kundio ini ri kuanukuachi ri nuu ya. Siaꞌan ndixia, ko suni jandaa kuu ja nu kancha ri nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti nɨnɨ iyo ɨɨn jnuꞌun ini ri ja saꞌa ri kuachi, ja kendo ri nanu ɨɨn muzu nuu kuachi.<pb/>


text:
Nusa ti tukaa kachi Yandios ja jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, ti tukaa kuaꞌa ya nunoꞌo xaan sɨkɨ yo. Chi tukaa kundio ini yo ja kuandatu yo jnuꞌun ini yo ja na saꞌa yo kuachi, chi vijna kundio ini yo ja kuandatu yo maa jniñu taꞌu Espíritu Santo sɨkɨ yo. 


text:
Vijna ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo Jesús, ti sɨkɨ yukan, maa Espíritu Santo saꞌa ya ja na kuchaku yo ja kuu taka saa ni. Ko nu kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, maa Espíritu un chindee ya yoꞌo jiin jniñu ñaꞌnu ya nava na kundee yo sɨkɨ jnuꞌun iyo ini yo ja saꞌa yo kuachi. 


text:
Chi maa ley ni jaꞌa Yandios nuu Moisés, tu ni nama yoꞌo nava tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Chi nu kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa, va tu kundio ini yo kuandatu yo ley Yandios un, chi nɨnɨ kundio ini yo ka siuku yo jiin kuachi. Ko Yandios ni kundee ya nu ni taji ya maa Seꞌe ya nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti ni kendo ya jiin ɨɨn yɨkɨ kuñu ya nanu yoꞌo. Ko sɨkɨ yɨkɨ kuñu yoꞌo, iyo ja nɨnɨ kundio ini yo ka saꞌa yo kuachi. Ko sɨkɨ kuachi yo un, ni chunaa Cristo yoꞌo, ti jiin jniñu ya un ni jaꞌa jandaa Yandios ja tukaa kundee kuachi nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Jandaa ndixia kuu un, ko vasu nu kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa nɨnɨ kuu ja kundio ini yo ka saꞌa yo kuachi un. 


text:
Ko ni taji Yandios Seꞌe ya Jesús ja chunaa ya kuachi yo, nava na kundaa ini yo sɨkɨ ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, jiin ja kundio ini yo kuandatu yo jniñu taꞌu ley Yandios nuu yo. Yukan ni saꞌa ya jaꞌa yo, chi yoꞌo kuu maa yɨvɨ ja kandio ini yo ja kuandatu yo jniñu taꞌu Espíritu Santo nuu yo, ansu ja kuandatu yo nu jnuꞌun iyo ini yo ja saꞌa yo kuachi. 


text:
<pb/>Chi yɨvɨ ja nɨnɨ jandatu i nuu kuachi iyo ini i, ti jandaa ndixia kuu ja nɨnɨ ñukuu ini i ja siuku i jiin maa kuachi kandio ini i un. Chi suꞌva, yɨvɨ ja ka jandatu i maa jniñu taꞌu Espíritu Santo sɨkɨ i, ti ka ñuꞌun ini i ja siuku i mani jniñu ja taꞌu Espíritu un. 


text:
Ko yɨvɨ ja nɨnɨ kandio ini i ka siuku jiin kuachi ti ka kuu i nanu ndɨyɨ, chi tu ka yɨꞌɨ i jiin Yandios. Yɨvɨ ja kandio ini i ja siuku i maa jniñu taꞌu Espíritu Santo, ka jini ndaa yɨvɨ un ja ka yɨꞌɨ i jiin Yandios, ti ni ndumani ya jiin i naa i. 


text:
Ko sɨkɨ yɨvɨ ja nɨnɨ ka jandatu i jnuꞌun kuachi iyo ini i, mani ka saniꞌin ini i sɨkɨ Yandios. Ti nu siaꞌan kuu, nusa ti tu kuɨtɨ jnuꞌun nasa kuandatu i ley ya. 


text:
<pb/>Ko roꞌo ja ka kandixia ra Jesús, na kachi ri ja kuandatu ra nu maa Espíritu Santo, ansu ja kuandatu ra jnuꞌun iyo ini ra ja siuku ra jiin kuachi. Ti jandaa ndixia kuu yukan, chi ni kejnaꞌan Espíritu Santo jiin ra naa ra. Ko nu tu kancha Espíritu Yandios jiin ɨɨn yɨvɨ, ti tu ka yɨꞌɨ kuɨtɨ yɨvɨ un jiin Cristo. 


text:
Ti nu kancha Cristo jiin ra, ti saꞌa Espíritu Yandios ja kuchaku ra ja kuu taka saa ni. Siaꞌan saꞌa ya vasu na chaa kɨvɨ ja kuū yɨkɨ kuñu ra saꞌa kuachi. Siaꞌan saꞌa Cristo chi ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu ra ja kuu kuachi ra, ti ni kendo ndaa ra nuu ya. 


text:
Ti nu jandaa ndixia kuu ja ni kukutu Espíritu Yandios jiin ra naa ra, ya ja ni xndoto Jesús nuu ñujiꞌi, ti jiin jniñu ñaꞌnu un, ni jaꞌa Yandios jandaa ja suni na xndoto ya yɨkɨ kuñu ra jiin jniñu ñaꞌnu Espíritu ya. Ti jandaa ndixia kuu ja yɨꞌɨ kutu Espíritu ya jiin ra naa ra. 


text:
<pb/>Siaꞌan kuu ñani ri, sɨkɨ ja ni ka kukutu yo jiin Espíritu Santo, tu kuɨtɨ kundiso yo jniñu kuandatu yo jnuꞌun kuachi ini yo nu ka chaku yo ini ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Chi nu kandio ini ra siuku ra jiin kuachi un ja nɨ kanchuku ra ini ñuyɨvɨ jaꞌa, ti jandaa ndixia kuu ja xnaa ra maa ra. Ko suꞌva, na kuꞌun ini ra ja kuandatu ra nuu maa Espíritu Santo, nava na chindee ya ja tukaa ga siuku ra jiin kuachi. Ti nu siaꞌan kuu, ti ka jini ndaa ra ja ka yɨꞌɨ ra jiin Yandios ti kuchaku ra ja kuu saa ni. 


text:
<pb/>Chi taka yɨvɨ ja ka jandatu i maa jniñu taꞌu Espíritu Yandios, jandaa ndixia ja maa i ka kuu Seꞌe Yandios. 


text:
Chi Espíritu ja ni jaꞌa ya nuu ra, tu kuu ɨɨn nundoꞌo ja na nduu ra nanu ɨɨn muzu ndaꞌu nuu Yandios, ja yuꞌu da ja na taji Yandios nunoꞌo xaan nuu da. Chi suꞌva, saꞌa Espíritu Santo jiin yoꞌo ja na kuni ndaa yo ja ka kuu yo Seꞌe Yandios. Ti maa Espíritu un saꞌa, ti nu kanajaa yo Yandios, kaꞌan yo: “Tata ri.” 


text:
Ti jandaa ndixia kuu ja ka kuu yo Seꞌe Yandios, ti suni ndixia kuu ja na kuaꞌa ya ɨɨn taꞌu nuu yo, ti taꞌu un kuu ja na nduñaꞌnu yo jiin Cristo ini ñuu nuu taꞌu ya jniñu. Ko nɨ kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, kondoꞌo ndixia yo nanu ni ndoꞌo Cristo, chi koto uꞌu yɨvɨ sɨkɨ yo nanu ni ka jito uꞌu i Cristo. Ko jiin nundoꞌo un satuꞌva Yandios yoꞌo ja na nduñaꞌnu yo jiin Cristo ini ñuu nuu taꞌu ya jniñu. Kundatu yo ja kuu kɨvɨ kaꞌnu 


text:
<pb/>Ruꞌu Pablo, ndoꞌo vaꞌa ini ri sɨkɨ nasa ka ndoꞌo yo vijna ja ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo. Ti na kachi ri ja lulu xaan nundoꞌo un, ti tu nau ni kuu ja kuu nuu jniñu ñaꞌnu xaan saꞌa Yandios nuu kɨvɨ kaꞌnu ja kii. Chi nuu kɨvɨ kaꞌnu un na kuni ndijin yo ja suni nduñaꞌnu yo jiin Cristo. 


text:
Ti suni taka ndajniñu ja ni saꞌa Yandios, taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ka ñukuu ini i ja kandatu i undi na jaa kɨvɨ kaꞌnu xaan un. Ti na xnaꞌan ndaa Yandios nuu kɨvɨ un ja na nduñaꞌnu taka seꞌe ya. 


text:
Ti taka ndajniñu ja ni jankoo suni kandatu ja kuu kɨvɨ kaꞌnu un, chi taka ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ni kɨvɨ chii jnuꞌun ja tukaa kendo vaꞌa. Ti ansu kejaꞌa maa taka nundoꞌo un, chi maa Yandios ni taꞌu jniñu ja siaꞌan na kendo. Chi tu ni kuni ya ja na kendo siaꞌan ja kuu saa ni. 


text:
Ja kuu kɨvɨ un ni ɨɨn ndajniñu tukaa kendo ava, vasu taka ndajniñu ja kuan teꞌyu vijna. Ko na chaa kɨvɨ nu tukaa kendo siaꞌan ni, ti nu na jaa kɨvɨ kaꞌnu un, tukaa kanchuku Seꞌe Yandios jiin nundoꞌo ja iyo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ko nanitaꞌu i ja na nduñaꞌnu i ini ñuu nuu taꞌu Yandios jniñu. Ti ja kuu kɨvɨ kaꞌnu xaan un, tukaa kendo ni ɨɨn ndajniñu ava ñuyɨvɨ jaꞌa, chi nduu vii xaan. 


text:
<pb/>Ti jini yo ja taka ja ni jankoo, chi undi vijna, ti ɨɨn nuu ni ja kuan teꞌyu nanu ja ndaꞌu xaan, jiin ja kaña ini ja kundatu kɨvɨ nu ndoꞌo xaan. 


text:
Ko ansu maa ɨɨn ni ndajniñu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi suni siin yo kondoꞌo yo ja kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ti suni kundatu nduu yo ja kuu kɨvɨ kaꞌnu un, vasu ja ni ndusɨɨ ini yo sɨkɨ ja ni niꞌin yo Espíritu Santo ni kancha ya jiin yo. Ko vasu siaꞌan kuu, ko iyo jnuꞌun kuiꞌya ini yo ka ndɨꞌɨ ini yo ja kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, chi tu jaꞌi na chaa kɨvɨ kaꞌnu un nava na niꞌin yo taꞌu yo nuu Yandios. Ti nuu kɨvɨ un na sama ya yɨkɨ kuñu yo nava tukaa kondoꞌo yo jiin, nava na nduñaꞌnu yo nuu taꞌu Yandios jniñu. 


text:
Ti undi maa kɨvɨ ni ketaꞌu yo nuu Yandios yoꞌo, kɨvɨ ja ni kejaꞌa kandixia yo Jesús, nuu maa kɨvɨ un ni kejaꞌa kundio ini yo ja na chaa kɨvɨ kaꞌnu nuu na sama ya yɨkɨ kuñu yo. Ko tu jaꞌi ndenda kɨvɨ un. Siin kundatu yo ja kuu kɨvɨ un, chi ndixia ndaa kuu ja tukaa kundatu yo nu ja ni niꞌin yo taꞌu yo nuu Yandios. Ko tu jaꞌi na koo kɨvɨ kaꞌnu un. 


text:
Ti vasu tu jaꞌi ndenda kɨvɨ un, koto xndiꞌi ini yo. Chi suꞌva siin kundio ini yo ja na kenda kɨvɨ kaꞌnu un. 


text:
<pb/>Ko nu kunchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, maa Espíritu Santo kuaꞌa ya jnundee ini yo nava tu xndiꞌi ini yo jiin nundoꞌo ndoꞌo yo. Ti ndixia ja tu jini vaꞌa yo nasa kantaꞌu yo ja kuu ja kanuu ga. Ko maa Espíritu Santo chindee ya yoꞌo nu jikantaꞌu yo nuu Yandios, chi jikantaꞌu ya nuu ya ja kuu yoꞌo naa yo, vasu tu niꞌin yo maa jnuꞌun ndaa kuni kaꞌan yo nuu ya. Ti kundio ini yo jikantaꞌu yo nuu ya, ko nu tu niꞌin yo maa jnuꞌun, ti Espíritu Santo chindee ya yoꞌo ja jikantaꞌu ya ja kuu yoꞌo naa yo. 


text:
Ti jini vaꞌa Yandios nu kundio ini kandaꞌu yo nuu ya, ti jini vaꞌa ya maa jnuꞌun jikantaꞌu Espíritu Santo jaꞌa yo nu tu niꞌin yo maa jnuꞌun ja kakantaꞌu yo nuu ya. Ti ndixia ndaa ja jini Yandios, chi yukan kuu ɨɨn jniñu kanuu ga ni jaꞌa ya nuu Espíritu Santo ja kandaꞌu ya nuu Yandios ja kuu yoꞌo naa yo. Chindee Espíritu Yandios nu kanchuku ñuyɨvɨ jaꞌa 


text:
<pb/>Ti ruꞌu Pablo na kachi ri ja sɨkɨ ni ndumani ra jiin Yandios, ti jandaa ndixia ja taka nundoꞌo ja ka ndoꞌo ra nu kanchuku ra ñuyɨvɨ jaꞌa, ti jajniñu ya nundoꞌo un nava na ndundee ini ra nu kunukuachi ra nuu Yandios nuu ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti siaꞌan saꞌa Yandios chi ni nakaji ya yɨvɨ ja ka yɨꞌɨ i jiin ya, ti yukan ni kundaa ini ya undi na janaꞌan. 


text:
Chi maa Yandios kuu yɨvɨ ni jini nuu i undi nuu, ti ni nakaji ya maa i ja na ndundoo i, ti ndundaa i ja na ndaku i nanu kaa maa Seꞌe ya, ti na nduñaꞌnu i jiin ya ini ñuu nuu taꞌu ya jniñu. Ti ndixia ja Seꞌe ya kuñaꞌnu ga maꞌñu kuaꞌa xaan yɨvɨ ja ni nakaji Yandios ja ndundoo ti ndundaa, ja ka ndaku i nanu Seꞌe ya. Ni nakaji Yandios ja ka yɨꞌɨ i jiin ya, ko maa Seꞌe ya kendo ñaꞌnu ga. 


text:
Ti sɨkɨ taka yɨvɨ ni ndoꞌo ini Yandios ja nakaji ya yɨvɨ un, ti ni jisonchaa ya i ja ka yɨꞌɨ jiin ya, ti ni kachi ya sɨkɨ i ja tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi, ti ni kachi ya ja na nduñaꞌnu i ini ñuu nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
¿Nusa ti, nasa ka ndoꞌo ini ra sɨkɨ jnuꞌun un? Ti na kachi ri ja ndixia kuu ja kaꞌan Yandios jaꞌa yo. Ti jandaa kuu, nusa ti tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ka kundee i sɨkɨ yo. 


text:
Ti tu ni nama Yandios maa ɨɨn ni Seꞌe ya nu ni jiꞌi ya ndaꞌa cruz. Chi suꞌva, ni jaꞌa ya maa ɨɨn ni seꞌe ya ja chunaa ya kuachi yo, ja ni jiꞌi ya ja kuu ndɨꞌɨ yo ja kandixia yo maa ya vijna. Ti nu siaꞌan kuu, nusa ti suni jandaa kuu ja kuaꞌa ya nuu yo savaꞌa ni ga ja nandɨꞌɨ yo nava na kundee yo ja kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Ti nu siaꞌan nama ya yoꞌo, ja sɨkɨ yukan ni nakaji ya yoꞌo, nusa ti tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ka kuni kankuachi sɨkɨ yo, chi maa Yandios ni kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. 


text:
<pb/>Ti tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ ka kuni kachi i ja jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, chi maa Cristo Jesús ni jiꞌi ya chunaa ya kuachi yo, ti tu ni kendo ya nuu ñujiꞌi, chi ni nandoto tuku ya, ti ni ndaa ya andɨvɨ nuu ni nduñaꞌnu ya ja nukoo ya nuu ndaꞌa kuaꞌa Yandios. Ti vijna ndixia ja kaꞌan ya jaꞌa yo. 


text:
Tu iyo ni ɨɨn nundoꞌo ja kuni sasɨɨn yo nuu Cristo ja tukaa kundaꞌu ini ya yoꞌo. Vasu kondoꞌo yo kua xaan nundoꞌo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, vasu ka xndiꞌi ini yo ti ka saꞌa yɨvɨ jniñu ndevaꞌa sɨkɨ yo sɨkɨ ja kandixia yo Cristo, xi na koo ɨɨn jnama xaan nuu yo, xi kumani saꞌma yo, xi ka yuꞌu yo jiin taka nundoꞌo un, xi kaꞌni i yoꞌo, ko ni ɨɨn nundoꞌo un kuni ja sasɨɨn yo nuu Cristo ja tukaa kundaꞌu ini ya yoꞌo. 


text:
Chi siukan yoso nuu tutu ii Yandios jnuꞌun ja kaꞌan yɨvɨ kandixia jiin Yandios:<pb/>Ndɨ kɨvɨ ka nakuaꞌa i yoꞌo ja na kuū yo.<pb/>Ti kɨvɨ ka jito uꞌu yoꞌo kachi i ja na kuū yo nanu rɨɨ ja ka jaꞌni i ka yee i kuñu un. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ko vasu ndoꞌo yo nundoꞌo jaꞌa nu kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa, ti kundee yo sɨkɨ taka nundoꞌo un. Kundee yo chi ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo, ti jandaa ndixia kuu ja kuandaꞌu ini ya yoꞌo. 


text:
Ti ruꞌu Pablo, na kachi ri jandaa ndixia ja tu iyo ni ɨɨn nundoꞌo ja kuni tava yo nuu Yandios ja tukaa kundaꞌu ini ya yoꞌo. Vasu na kondoꞌo yo nu kunchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa sɨkɨ ja kandixia yo Jesús, ti vasu na kuū yo, xi ɨɨn ángel xi ɨɨn yɨvɨ ñaꞌnu ñuyɨvɨ jaꞌa ka saꞌa ndevaꞌa sɨkɨ yo, ni nundoꞌo ja ka ndoꞌo yo vijna xi ja koo, 


text:
ni ɨɨn jniñu ndevaꞌa undi nuu sukun, ni ɨɨn jniñu ndevaꞌa undi nuu kunu, xi savaꞌa ni ga ɨnga yɨvɨ xi jniñu ñaꞌnu nuu taka nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, ni iyo ɨnga ndajniñu ja kuni kundee sɨkɨ yo. Ti tava yo nuu Yandios ja jiin Jitoꞌyo Cristo Jesús kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ni nakaji Yandios yɨvɨ Israel<pb/>


text:
Ruꞌu Pablo, ja yɨꞌɨ ri jiin Cristo kaꞌan ndaa kuɨtɨ ri, ti tu xndaꞌu ri roꞌo naa ra, chi kaꞌan ri mani jnuꞌun ndaa ja maa Espíritu Santo ni jaꞌa inijnuni ri. 


text:
Ti na kachi ri ja kukuiꞌya xaan ini ri, ti nɨnɨ naꞌnu ini ri nu ndoꞌo ini ri sɨkɨ ñanijnaꞌan ri, ja suni ka kuu i yɨvɨ hebreo. 


text:
ja ka kuu i yɨvɨ hebreo. Ti maa i kuu maa yɨvɨ ni nakinseꞌe ya. Ti maꞌñu viko ni kancha ya jiin i, ti ni saꞌa ya trato jiin i sɨkɨ tɨjnɨ jniñu ni taꞌu ya nuu i jiin tɨjnɨ jnuꞌun ni chiso ya nuu i. Ti ni jaꞌa ya ley ya nuu Moisés ja kuu maa i. Ti ni xnaꞌan ya nasa chiñuꞌun i ya, ti nuu maa i ni stuu ya kuaꞌa jnuꞌun. 


text:
Ti jandaa ndixia ka kuu i ñanijnaꞌan taka tata hebreo na janaꞌan ja ni kuñaꞌnu. Ti suni nuu maa i ni kenda Cristo ja ni taji Yandios ndiso ya jniñu ñaꞌnu, ti ni ndaku ya nanu ɨɨn chaa, ti Cristo kuu maa Yandios ja taꞌu ya jniñu nuu tukaa ja iyo. Ti ja kuu nɨ kani na kaꞌan yɨvɨ ja kuñaꞌnu ya. Siaꞌan na koo. 


text:
<pb/>Ko tu kaꞌan ri ja tu ni siuku Yandios jnuꞌun ni keyuꞌu ya nuu yɨvɨ hebreo. Chi na kachi ri ja ansu ndɨꞌɨ yɨvɨ hebreo kuu maa yɨvɨ ni nakaji Yandios ja na koo seꞌe ya. 


text:
Ti ansu ndɨꞌɨ jnaꞌan tata na janaꞌan Israel ja nani Abraham, ansu maa i ka kuu yɨvɨ ni nakaji Yandios, chi ni kachi ya nuu maa ɨɨn ni Abraham: “Nuu maa ɨɨn ni seꞌe ra Isaac na koo jnaꞌan da nuu ni keyuꞌu ri ni chisojnuꞌun ri.” 


text:
Yukan kuni kaꞌan ja tu ni nakaji Yandios ndɨꞌɨ seꞌe Abraham ja ka niꞌin da jnuꞌun ni keyuꞌu ya, chi nuu maa ɨɨn ni seꞌe ja ni nakaji ya kuu ja ni niꞌin da jnuꞌun ni keyuꞌu Yandios. 


text:
Chi jaꞌa kuu jnuꞌun ni keyuꞌu Yandios nuu Abraham: “Maa kɨvɨ ni jani ri ti kiji ri ti koo ɨɨn seꞌe yɨɨ nuu ñasɨꞌɨ ra Sara”, kachi ya. 


text:
<pb/>Ti ansu jaꞌa ni kuu ndɨꞌɨ, chi suni Rebeca ni iyo uu seꞌe yɨɨ ña, ti ɨɨn ni tata i naa i, ja ni kuu tata yo na janaꞌan Isaac. 


text:
Ti undi na ti kaku ga i naa i, ja ti kuni ga i saꞌa i ja vaꞌa jiin ja kueꞌe, ti ja ni kaꞌan Yandios jiin nana i Rebeca, ti kachi: “Suchi ñaꞌnu un kunukuachi i nuu suchi nukuu ga”, kachi ya. Chi suni sɨkɨ yukan kaꞌan tutu ii Yandios: “Ni iyo mani ri jiin Jacob, ko ni jito uꞌu ri Esaú”, ni kachi Yandios. Ti yukan ni kundaa jnuꞌun maa Yandios ja ni nakaji ya yɨvɨ ni ndoꞌo ini ya, ja ni nakaji ya ti ni kana ya, ti tu ni kiꞌin ya jnuꞌun savaꞌa ni ga ndoo ni ka saꞌa i, chi siaꞌan ni kuu ini maa ya. 


text:
<pb/>¿Nusa ti nasa ka ndoꞌo ini ra? ¿Ko ndoꞌo ini ra ja tu iyo ɨɨn nuu ini Yandios ja siaꞌan saꞌa ya nu? ¿Ja ni ndumani ya jiin Jacob, ko ni jito uꞌu ya Esaú, nusa? ¡Jandaa kuɨtɨ ja tuu! 


text:
Chi undi na janaꞌan ni kachi Yandios jiin Moisés: “Nɨnɨ ja kuu ini ri yukan kundaꞌu ini ri, ti ja kundaꞌu ini ri yukan kuu ini ri”, kachi ya. 


text:
Yukan ti jandaa ndixia ja tu iyo ni ɨɨn jniñu ja kuni kinyɨɨ yo ja na kuan kaꞌnu ini Yandios nuu yo, chi mani maa Yandios kuni kundaꞌu ini ya yoꞌo. 


text:
Ti sɨkɨ yukan suni yoso nuu tutu ii ja ni kaꞌan ya nuu rey nación Egipto: “Ni ndokani ri roꞌo ja na kuu ra rey nava jiin roꞌo na stuu ri jniñu ñaꞌnu ri, ti nava na kuichanuu sɨvɨ ri nɨ tuꞌu ñuyɨvɨ jaꞌa, ja ka nakuni yɨvɨ ja kuñaꞌnu xaan ga ruꞌu ndixia”, kachi tutu. 


text:
Nusa ti nau ɨɨn ja kundaꞌu ini ya, ti kundaꞌu ini ya. Ti nu na ɨɨn ja kuni kuniꞌin ini nuu ya, ti saꞌa ya ja na ndundava ini nanu yuu. 


text:
<pb/>Ti sanaa ti kachi ɨɨn ra jiin ri: “Nu siukan kuu, ¿ndo chakuachi ya sɨkɨ yo nusa? ¿Ko nau ja kuni kasɨ nasa ndoꞌo ini maa ya nu”? kachi ra. 


text:
¡Ko roꞌo chaa ndaꞌu! Na kachi ri nuu ra: “¡Nau ja kuu ra ja jani ini ra ja nachiso ra nuu jnuꞌun Yandios!” Jikajnuꞌun ri roꞌo: Kuu kaꞌan ɨɨn kɨsɨ ñuꞌun jiin chaa ni saꞌa: “¿Ndoo ni saꞌa ra ruꞌu siukan”? kachi. 


text:
Ko chaa saꞌa kɨsɨ un kuni saꞌa da jiin ñuꞌun un savaꞌa ni ga nasa kuni maa da, chi jiin ñuꞌun saꞌa da ɨɨn kɨsɨ vaꞌa, ti suni kuu saꞌa da kɨsɨ ndaꞌu. 


text:
<pb/>Ti suni siaꞌan saꞌa Yandios, chi saꞌa ya nasa kuni maa ya. Chi siaꞌan ndixia ni saꞌa ya ja ni satuꞌva ya yɨvɨ ja na koto uꞌu i nuu ya, nava na xnaa ya yɨvɨ un. Ko xnakan xnaꞌan ya nuu i taka jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya, ja ni kuɨtɨ xaan ini ya jiin taka jniñu ndevaꞌa ni ka saꞌa i. Ti yukan ni skun ndijin ya nunoꞌo ni taji ya sɨkɨ yɨvɨ un. Ja sɨkɨ yukan tu ni xnaa yachi ya yɨvɨ un, ja na siin saꞌa ndevaꞌa i. 


text:
Jiin jniñu ni saꞌa Yandios nuu yɨvɨ ndevaꞌa un, ni xnaꞌan kaji ya ja vii xaan kuñaꞌnu ya sɨkɨ jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ya nuu yɨvɨ ja kundaꞌu ini ya. Chi undi najanaꞌan ni satuꞌva ya yɨvɨ ja ka yɨꞌɨ i jiin ya, ja na nduñaꞌnu i nuu taꞌu ya jniñu. 


text:
Ti suni ni nakaji ya yoꞌo ja na kandixia yo jnuꞌun ya, ko ansu mani yɨvɨ hebreo ni nakaji ya, chi suni ni nakaji ya yɨvɨ taka ga nación ja na kandixia i. 


text:
Chi suni siaꞌan ni kaꞌan Yandios nuu tutu Oseas:<pb/>Yɨvɨ ja tu ni ka yɨꞌɨ jiin ri, vijna ti kachi ri ja kuu i yɨvɨ yɨꞌɨ jiin ri.<pb/>Ti yɨvɨ ja tu ni iyo mani ri jiin, vijna ti kachi ri ja kuu i yɨvɨ mani jiin ri.<pb/> 


text:
Ti taka nuu ni kaꞌan ri ja ansu yɨvɨ ñuu ri ka kuu i.<pb/>Ti sɨkɨ maa i kachi yɨvɨ ja ka kuu i Seꞌe Yandios chaku, ja kancha ya ja kuu saa ni. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Suni niꞌin ni kaꞌan profeta Isaías jnuꞌun sɨkɨ yɨvɨ Israel: “Vasu ni nakaya xaan seꞌe yɨvɨ Israel nanu ñɨtɨ yuꞌu mar, ko ja kuu kuɨtɨ ni kuu yɨvɨ ja ketaꞌu nuu Yandios, 


text:
chi maa Tata yo Yandios siuku yachi ya jnuꞌun ni chiso ya, ja ndonda ya sɨkɨ yɨvɨ ka saꞌa jniñu ndevaꞌa, ti na taji ya nundoꞌo kaꞌnu ga sɨkɨ i”, kachi tutu. 


text:
Ti sɨkɨ ja ni nama ya yɨvɨ Israel, ni kaꞌan profeta Isaías nuu tutu:<pb/>Maa Yandios, ja kuu ya Jitoꞌyo sɨkɨ taka ja iyo undi andɨvɨ, jiin taka ja iyo ini ñuyɨvɨ.<pb/>Ko nu tu ni nama ya jaku jnaꞌan yo na janaꞌan, ti va naa ndɨꞌɨ yo niku, nanu ni xnaa ndɨꞌɨ ya yɨvɨ ñuu Sodoma jiin yɨvɨ ñuu Gomorra,<br/>ja ni naa ndɨꞌɨ kuɨtɨ. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ni nakaji Yandios nau ja kuni maa ya, ¿nusa ti nasa kachi yo? Ruꞌu na kachi ri sɨkɨ yɨvɨ ɨnga nación, ja tu ni ka jitu ini i na kendo ndaa i nuu Yandios. Ti tɨjnɨ yɨvɨ un, ni ka kandixia i jnuꞌun Yandios. Ti sɨkɨ maa i ni kachi Yandios ja na ketaꞌu i, ti tukaa jnaꞌnu ndatu i sɨkɨ kuachi un. 


text:
Ko sa yɨvɨ Israel, ni ka jitu ndiꞌi ini i kuandatu i ley ni jaꞌa ya nuu Moisés, ja na kendo ndoo i nuu Yandios. Ko tu ni ka kendo ndoo i nuu ya ja na ketaꞌu i, chi tu ni ka siuku ndaa i ley ya. 


text:
¿Ti ndoo nusa? Chi vanuxia ka kuni kendo ndaa i nuu siuku i ley ya jiin mani jniñu maa i, ansu ja kandixia i jniñu ñaꞌnu ni saꞌa ndijin ya nuu i. Ko tu ni ka ndeꞌe i nuu jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Yandios. Chi suꞌva ni ka skexiko i jniñu ñaꞌnu un tu ni ka kandixia i Yandios. 


text:
Ko yukan yoso nuu tutu ii Yandios:<pb/>Undi ñuu ri Sión kani ri maa yuu kanuu ga, ti yukan kuu maa jniñu ñaꞌnu saꞌa ya, vasu tu ka jandatu i.<pb/>Ti suni ka skexiko i jniñu ñaꞌnu ja saꞌa ya un.<pb/>Ko yɨvɨ na kandixia ndaa jniñu ñaꞌnu un, chi jankɨvɨ kukanuu i.<pb/>Chi maa Seꞌe Yandios kuu ja saꞌa ya jniñu ñaꞌnu un. Kachi tutu.<pb/>


text:
Ñani naa ra ja suni ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo, ruꞌu Pablo, na kachi ri ja ñukuu ini ri ti nɨnɨ jikantaꞌu ri nuu Yandios jaꞌa yɨvɨ nación yo Israel, ja na chunaa ya i. 


text:
Chi kaꞌan ndaa ndixia ri ja vaꞌa ka saꞌa i chi ka ndɨꞌɨ ini i ja ka chiñuꞌun i Yandios. Ko vasu siaꞌan ka saꞌa i, tu ka chiñuꞌun ndaa i Yandios vasu ni xnaꞌan ndaa ya nuu i naa i. 


text:
Ti tu ni ka jantaꞌu i jnuꞌun ndaa Yandios sɨkɨ nasa kendo ndaa i nuu ya. Chi suꞌva, ni ka siuku i ichi ka kuni maa i, ti jiin yukan ka ndoꞌo ini i ja ni ka kendo ndaa i nuu Yandios, vasu ni ka ndonda i sɨkɨ jnuꞌun ndaa ya. Ti ni ka kuniꞌin ini i ja tu ka kuni kuantaꞌu i jnuꞌun ndaa ya sɨkɨ kuachi i. 


text:
Tu ka jantaꞌu i ja ni sino Cristo taka jnuꞌun ni chayɨka ley Moisés sɨkɨ yo, ja vijna mani ja kandixia yo Cristo nava na kendo ndaa yo nuu Yandios, nava na kachi ya ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Ko tu ni ka jantaꞌu i. 


text:
<pb/>Chi ni chaa Moisés sɨkɨ nasa kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios, ti ni kachi: “Nu ɨɨn yɨvɨ na siuku ndaa i taka jniñu taꞌu ley, nusa ti kuchaku vaꞌa i nuu ñuyɨvɨ jaꞌa ti niꞌin i taꞌu nuu Yandios”, kachi tutu. 


text:
Ko sɨkɨ jnuꞌun ja niꞌin yo nuu Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo, ti so nɨnɨ ja kandixia yo jnuꞌun Cristo, chi kachi jnuꞌun ni kaꞌan Moisés nu ni chaa da: “Tu kani ini ra ja kiꞌin ra andɨvɨ”, chi jiin jnuꞌun un skuun ra Cristo undi ñuyɨvɨ, ko tu kojnuni ja saꞌa ra siaꞌan. 


text:
Xi nakani ini ra jnuꞌun ni chaa Moisés ja kaꞌan: “¿Nau kuu ja kinkuun undi nuu kunu xaan chii ñuꞌun un?” Ti jiin jnuꞌun un kani ini ra ja na tava ra Cristo nuu ñujiꞌi, ko tu kuu ja siaꞌan. Vasu na kuu saꞌa ra taka jniñu ñaꞌnu xaan un, ko tu kuu kendo ndaa ra nuu Yandios ja siaꞌan. Tu iyo ni ɨɨn jniñu ja kendo ndaa yɨvɨ nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ko jnuꞌun sɨkɨ nasa kandixia yo Cristo, ɨɨn ni kuu jiin jnuꞌun ni chaa Moisés nu ni kachi da: “Ko jini vaꞌa ra jnuꞌun ndaa Yandios ti nɨnɨ ndoꞌo ini ra sɨkɨ un”, kachi tutu. Ti yukan kuu maa jnuꞌun ja ruꞌu Pablo, jani ri sɨkɨ nasa kandixia ra jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. 


text:
Ti nu kaꞌan ndaa ra ja jitoꞌo ra kuu Jesús, ti nu kandixia ra jiin nɨ ini nɨ añu ra ja ja ni nandoto ya maꞌñu ñujiꞌi, yukan kuu ja ketaꞌu ra nuu Yandios. 


text:
Chi jiin nɨ ini nɨ añu yo kandixia yo ja ni jiꞌi Jesús jaꞌa yo, ti sɨkɨ un kachi Yandios ja tukaa jnaꞌnu ndatu yo sɨkɨ kuachi yo. Ti ka kaꞌan ndaa yo ja Jitoꞌyo kuu maa Cristo Jesús, ti jiin yukan ketaꞌu yo nuu ya. 


text:
Kaꞌan siaꞌan chi ɨɨn nuu yɨvɨ hebreo jiin taka yɨvɨ ɨnga nación. Chi maa ya kuu jitoꞌo nuu tendɨꞌɨ yo, ti maa ya kundaꞌu xaan ini ya nuu tendɨꞌɨ yɨvɨ kaꞌan ndaꞌu jiin ya ja kuni kandixia i ya. 


text:
Chi siaꞌan kaꞌan tutu Yandios: “Taka yɨvɨ ja kaꞌan ndaꞌu jiin Jitoꞌyo ja kuni kandixia i ya, ti jandaa ndixia kuu ja na ketaꞌu i nuu ya”, kachi tutu. 


text:
<pb/>Ko tu kuni kandaꞌu i jiin ya nu tu kandixia i ja maa ya kuu ja kuaꞌa taꞌu nuu i. Ni tu kuni kandixia ndaa i nu tu kunisoꞌo i jnuꞌun ya. Ti jandaa ndixia ja tu kunisoꞌo i jnuꞌun ya nu tu nau ɨɨn ja kani jnuꞌun ya nuu i. 


text:
Ti nu tu taji ya yɨvɨ ja tatu ya jniñu nuu i, va tu kuu kani i jnuꞌun ya, chi siaꞌan kaꞌan tutu ii Yandios: “Vii xaan kuu jniñu ja ndiso taka yɨvɨ ja jika i kaꞌan i jnuꞌun Yandios, ti jiin yukan jaꞌa i jnundee ini yɨvɨ naa i”, kachi tutu. 


text:
<pb/>So ja ansu ndɨꞌɨ yɨvɨ jantaꞌu jnuꞌun Yandios, chi undi na janaꞌan kachi profeta Isaías nuu yɨvɨ hebreo: “Tata yo Yandios, jaku ni yɨvɨ ni kandixia jnuꞌun ni ka kaꞌan na”, kachi da. 


text:
Nusa ti nu ka jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios, chi kuu kandixia savaꞌni ga yɨvɨ. Ti maa jnuꞌun ja ka jinisoꞌo i kuu jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo. 


text:
So ja ruꞌu Pablo, jikajnuꞌun ri: ¿Ja tu ni ka jinisoꞌo yɨvɨ hebreo jnuꞌun Yandios nusa? Tuu, chi jandaa ndixia ni ka jinisoꞌo i, chi tutu ii Yandios kaꞌan:<pb/>Undi nɨ ñuyɨvɨ ni ka jinisoꞌo i jnuꞌun Yandios ja ni ka jani ndaa chaa ni ka kaꞌan.<pb/>Ti undi nuu taka ñuu ni jikajnuꞌun ya. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Ɨnga jinu ruꞌu Pablo, jikajnuꞌun ri roꞌo, ¿xi kuu ja tu ni ka chaku ini i yɨvɨ Israel maa jnuꞌun Yandios nu? Tuu, chi ni ka chaku ini i so ja tu ni ka jantaꞌu i. Ti yukan ni kaꞌan Moisés jnuꞌun ni kaꞌan Yandios sɨkɨ yɨvɨ Israel nu ni kachi da:<pb/>Na saꞌa ri ja na kava kuɨñɨ ini ra ti kava kuasun ini ra naa ra,<br/>chi na kani ri jnuꞌun ri nuu yɨvɨ taka ga nación, vasu ka ndoꞌo ini ra ja tu kuantaꞌu ya yɨvɨ un.<pb/>Ti na kuɨtɨ ini ra naa ra ja na kuicha nuu jnuꞌun ri nuu yɨvɨ taka ga nación,<br/>vasu ka ndoꞌo ini ra ja yɨvɨ un tu ka chaku kuɨtɨ ini i jnuꞌun ri. Kachi tutu. 


text:
Ti suni profeta Isaías ni chundee ini da ni kaꞌan kaji da ja ni kachi Yandios:<pb/>Ni saꞌa ri ja ni kenda kaji jnuꞌun ri nuu yɨvɨ taka ga nación, vasu tu ni ka ñukuu ini i ja kunsoꞌo i jnuꞌun ri.<pb/>Ti jiin jnuꞌun ri ni xnaꞌan ndaa ri nuu i ja maa ri kuu Yandios, vasu tu ni ka nanduku i ruꞌu. Kachi Isaías. 


text:
<pb/>Ko sɨkɨ maa yɨvɨ Israel, ni kaꞌan profeta Isaías ja ni kachi Yandios:<pb/>Ndɨkɨvɨ kandaꞌu ri ja na kandixia ra jnuꞌun ri, ko tu ni ka jantaꞌu ra jnuꞌun un.<pb/>Chi suꞌva ni ka nduniꞌin xaan ini ra sɨkɨ jnuꞌun ri. Ni kachi ya, ni kachi Isaías. Yɨvɨ Israel ja ka kandixia i Jesús<pb/>


text:
Nusa, ti jikajnuꞌun ri: ¿Xi ja ni xndoo Yandios yɨvɨ ñuu ya Israel, ja na naa i naa i nu? ¡Ko tu kuu kuɨtɨ! Chi ruꞌu Pablo, suni kuu ri chaa Israel. Kuu ri jnaꞌan tata najanaꞌan Abraham ja ni xnukoo da nación Israel, ti suni kuu ri jnaꞌan maa Benjamín, ja ni xnukoo da ɨɨn jnaꞌan da ja ka yɨꞌɨ jiin nación Israel. 


text:
Yukan kundaa ja tu ni xndoo Yandios ndɨꞌɨ yɨvɨ Israel, chi maꞌñu yɨvɨ un iyo yɨvɨ ja ni nakaji ya undi najanaꞌan. Va tu ka jini ra nava kaꞌan tutu ii Yandios, ja kaꞌan Elías nasa ni kaꞌan ndaꞌu da jiin Yandios sɨkɨ yɨvɨ Israel, ti ni kachi da: 


text:
“Tata na Yandios, ni ka jaꞌni i chaa ka kuu profeta ja ni taji ni ja na nakani da jnuꞌun ni. Ni ka janu i altar ni, ti maa ɨɨn ni na kendo ja chiñuꞌun na niꞌin. Ti vijna suni ka ndiyo ini i ja kaꞌni i saña”, ni kachi da. 


text:
Ko ni nachiso Yandios nuu da: “Ja ni sasɨɨn ri uxia mil yɨvɨ Israel ja kuu maa ri, ti yɨvɨ un tu ni ka jakunjitɨ i nuu santu ni ka saꞌa yɨvɨ ɨnga nación, ja nani santu un Baal. Ti kuaꞌa xaan yɨvɨ Israel ni ka chiñuꞌun i santu un”, ni kachi ya. 


text:
<pb/>Ti sa ni undi vijna, na kachi ri ja ni nakaji Yandios jaku ni yɨvɨ Israel ja na kandixia i jnuꞌun ya. Ti ni nakaji ya yɨvɨ un so ja ni kundaꞌu ini ya nuu i. 


text:
Ko nu ni nakaji ya sɨkɨ ja mani ni kundaꞌu ini ya, nusa ti tu iyo ni ɨɨn jniñu ja kuni saꞌa i nava na kendo ndaa nuu ya, chi mani maa ya ni kundaꞌu ini nuu i. 


text:
<pb/>¿Nasa kuu nusa? Kuu ja yɨvɨ Israel tu ni ka i niꞌin ja ni ka nduku i ja na kendo ndaa i nuu Yandios. Ko sava yɨvɨ Israel ja ni nakaji Yandios, ni ka kundee i nava ni ka kendo ndaa i nuu ya. Ko sava ga yɨvɨ Israel ni ka nduniꞌin ini i, 


text:
nanu kaꞌan nuu tutu ii Yandios: “Ni saꞌa Yandios ja tu kuꞌun kuɨtɨ ini i sɨkɨ jnuꞌun ya, ni tu kɨvɨ inijnuni i sɨkɨ nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ya, ti yukan ka jnaꞌan yɨvɨ undi kɨvɨ vijna”, kachi tutu. 


text:
Ti suni ni kachi rey na janaꞌan David:<pb/>Vasu kuaꞌa jniñu vaꞌa xaan ni saꞌa Yandios jiin yɨvɨ Israel,<br/>ko jikan ri nuu ya vijna ja na koo taka jniñu vaꞌa un, nava maa jniñu un na ndeokani ja kuu maa i, ja na ndeokava ini i nuu kuachi,<br/>ti na taji Yandios nundoꞌo sɨkɨ i.<pb/> 


text:
Ti na nduniꞌin ini i ka jini i ja ni ka ndeokava i jiin kuachi.<pb/>Ti na kondoꞌo i nundoꞌo ja kuu nɨ kani, ti na koyuꞌu xaan ini i jiin nundoꞌo ka kondoꞌo i. Kachi tutu. Yɨvɨ ɨnga nación ja kandixia i Jesús 


text:
<pb/>Nusa ti jikajnuꞌun ri: ¿Ja tu kuantaꞌu kuɨtɨ Yandios yɨvɨ Israel sɨkɨ ja ni ka yuji ndɨꞌɨ i, ti ni ka nduniꞌin xaan ini i sɨkɨ jnuꞌun ya nu? ¿Ti ja sɨkɨ un tukaa kuantaꞌu ya maa i nu? ¡Ko tu kuu kuɨtɨ! Chi sɨkɨ ja ni ka nduniꞌin ini i sɨkɨ jnuꞌun ya, ti yukan saꞌa ya nava yɨvɨ taka ga nación na kɨvɨ i nuu jnuꞌun ya ja na niꞌin jnuꞌun kaꞌnu ini nuu Yandios, ti na nama ya i. Ko yukan saꞌa ya nava yɨvɨ Israel na kuasun ini sɨkɨ yɨvɨ ɨnga nación, ti kundio ini i ja niꞌin jnuꞌun kaꞌnu ini nuu ya, sɨkɨ nasa nama ya i naa i. 


text:
Ti sɨkɨ ja tu ni ka kandixia yɨvɨ Israel jnuꞌun Yandios, yukan ni nuña ndixia ichi nuu yɨvɨ taka ga nación ja ka kandixia i. Ti ansu nɨnɨ yɨvɨ Israel ka ndisojniñu nuu Yandios ja ka xnaꞌan i jnuꞌun ya, chi ni kenchaa ya jniñu un nuu i, ti ni jaꞌa ya nuu yɨvɨ taka ga nación. Ko nu na yaꞌa kɨvɨ un, ti yɨvɨ Israel ti kejaꞌa kandixia i jnuꞌun ya sɨkɨ Cristo, ti na siuku Yandios jnuꞌun ya ja kandixia kuaꞌa xaan yɨvɨ Israel naa i. 


text:
<pb/>Ko vijna ruꞌu Pablo na kachi ri nuu ra naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, ja ruꞌu kuu apóstol ja ni nakaji Yandios, ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya sɨkɨ Cristo Jesús nuu roꞌo naa ra. Ti jiin nɨ ini nɨ añu ri saꞌa ri jniñu un ja ni tatu ya nuu ri. 


text:
Chi kuni ri ja siaꞌan na nakani ini sava jnaꞌan ri, ja ka kuu i yɨvɨ Israel, ja na kundio ini i niꞌin i jnuꞌun Yandios sɨkɨ nasa nama ya yɨvɨ naa i, ti sakaꞌnu ini ya nuu i. 


text:
Ti jandaa ndixia ja ni xndoo Yandios yɨvɨ Israel, ti ni taji ya jnuꞌun ya nuu yɨvɨ taka ga nación ja na niꞌin i jnuꞌun kaꞌnu ini nuu ya, ti na ndumani i nuu ya. Nusa ti kɨvɨ na nakiꞌin tuku ya yɨvɨ Israel ja na kandixia i jnuꞌun ya, ti kuu nanu ja ni ka nandoto i nuu ñujiꞌi, chi vijna ka kuu i nanu ndɨyɨ ja tu ka jinisoꞌo kuɨtɨ i jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ jniñu yɨvɨ Israel ja ka soko i xnakan nuu Yandios staa ja kee undi nuu nuu yujña un, yukan ka xnaꞌan i ja ndɨꞌɨ yujña un yɨꞌɨ ndaꞌa Yandios. Nusa ti suni siaꞌan ɨɨn yujnu, undi yoꞌo jiin undi tendɨꞌɨ ndaꞌa yɨꞌɨ jiin maa. Ti suni siukan yɨvɨ Israel ka yɨꞌɨ i jiin Yandios, chi maa Yandios ni nakaji ya tata i najanaꞌan ja ni xnukoo da nación Israel, ti ni ka kuu i kuaꞌa ndaꞌa nuu ri kaña yoꞌo i un, 


text:
chi yɨvɨ Israel ka kuu i nanu ndaꞌa ɨɨn yujnu olivo vaꞌa. Ti ni jaꞌncha taka ndaꞌa un. Ti taka roꞌo naa ra ja ka kuu ra nanu ndaꞌa yujnu olivo yukú, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, ja undi nuu tu ni ka jini ra jnuꞌun ya, ni ka nduu ra nanu ndaꞌa yujnu olivo yukú. Ti olivo yukú ni nachuꞌun ya roꞌo naa ra maꞌñu uu ga ndaꞌa un ja ka kuu i maa yɨvɨ ka yɨꞌɨ jiin yujnu olivo vaꞌa. Ti siaꞌan ni ka niꞌin ra jnundee ini nuu Yandios, nuu ndee yujnu olivo vaꞌa un nuu yoꞌo yujnu un. 


text:
Ti nu siaꞌan ni saꞌa vaꞌa ya jiin roꞌo naa ra, ko tu kuu nduvixi ini ra sɨkɨ yɨvɨ ja ka kuu i nanu ndaꞌa yujnu ni teꞌnde un. Chi na nukuꞌun vaꞌa ini ra ja ansu ndaꞌa un kuu ja jista kajin nuu yujnu un. Chi suꞌva yoꞌo yujnu un kuu ja jista kajin. Ja yukan kuu ja chaku. 


text:
Ti sanaa ti kaꞌan ra: “Tuu, chi sava ndaꞌa un ni jaꞌncha nava na nachijnɨɨ ya ruꞌu nuu ni jaꞌncha ndaꞌa un”, kachi ra. 


text:
<pb/>Jandaa kaꞌan ra, ko nukuꞌun ini ra ja ni jaꞌncha ya yɨvɨ Israel un sɨkɨ tu ni ka kandixia i jnuꞌun Yandios. Ko sɨkɨ roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, so ja ni ka kandixia ndaa ra jnuꞌun ya. Yukan kuu ja ni ketaꞌu ra nuu Yandios. Ti yukan tu kani vixi ini ra nuu yɨvɨ Israel nusa. Chi suꞌva, na kuyuꞌu ra ja koto yuji ra nuu Yandios. 


text:
Chi jandaa ndixia kuu ja nu tu ni sakaꞌnu ini ya nuu yɨvɨ Israel, ja ka kuu i maa ndaꞌa yujnu vaꞌa un, ti suni siaꞌan tu sakaꞌnu ini ya nuu roꞌo naa ra nu tu siuku ndaa ra jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Nusa ti kani ini naa ra ja vaꞌa xaan ini Yandios jiin ra, ko suni nasa ni taji ya nundoꞌo nuu yɨvɨ Israel ja tu ni ka jandatu i jnuꞌun ya. Ko ni kundaꞌu ini ya roꞌo naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación nu kuandatu ra jnuꞌun ya. Ko nu tuu, ti tukaa niꞌin ra jnuꞌun kaꞌnu ini nuu Yandios. 


text:
Ti maa yɨvɨ Israel, nu nakani ini i ti kandixia i jnuꞌun Yandios, nusa ti na ndukaꞌnu ini ya nuu i, ti kuu na chijnɨɨ ya tuku nu ni ka kenchaa i, ti nduu i seꞌe ya. 


text:
Nusa ti taka roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, ja undi nuu tu ni ka jinisoꞌo kuɨtɨ ra jnuꞌun ya, ko ni jantaꞌu ya ti ni nasama ya roꞌo. Ni nasama ya roꞌo nava kaꞌncha yo ndaꞌa yujnu olivo yukú, ti nachijnɨɨ yo xini yujnu olivo vaꞌa. Siaꞌan ni saꞌa Yandios jiin roꞌo naa ra, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, vasu undi nuu tu ni ka kuu ra seꞌe ya nanu yɨvɨ Israel, chi ni ka kuu ra nanu ndaꞌa yujnu olivo yukú ja tu jaꞌi nachijnɨɨ yo xini yujnu olivo vaꞌa. Ko vijna chi tukaa, chi ja ni ka nduu ra seꞌe Yandios, chi ni nasama ya roꞌo. Ko nu siaꞌan saꞌa ya jiin roꞌo, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, nusa ti yachi ga ndukaꞌnu ini ya nuu yɨvɨ Israel, chi undi nuu kuɨtɨ maa i ka kuu maa yɨvɨ Yandios, chi maa i ka kuu maa ndaꞌa yujnu olivo vaꞌa ansu yɨvɨ ɨnga nación. Kandixia kuaꞌa yɨvɨ Israel 


text:
<pb/>Ñani, ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación, kuni ri ja na chaku ini ra sɨkɨ jniñu saꞌa Yandios jiin yɨvɨ Israel, nava tu kuꞌun ini ra ja ni ka nduñaꞌnu ga ra nuu Yandios ja kuu yɨvɨ Israel. Chi undi nuu ni kundee saꞌyɨ jnuꞌun jaꞌa, ko vijna ja ni stuu ndaa ya ja sava yɨvɨ Israel ni ka nduniꞌin ini i. Ti siaꞌan koo jiin yɨvɨ un undi na jinu kɨvɨ ja na kandixia yɨvɨ taka ga nación ja changa ga kuni i jnuꞌun kaꞌan Yandios, undi nu ni ndɨꞌɨ yɨvɨ ni ka ñusoꞌo jnuꞌun un, yukan na ti ni jinu kɨvɨ. 


text:
Yukan na ti nakuaꞌa ya taꞌu nu ndɨꞌɨ yɨvɨ nación Israel, chi siaꞌan kaꞌan tutu ii Yandios:<pb/>Ichi ñuu Sión kiji Yandios ja nama ya yɨvɨ.<pb/>Ti na saꞌa ya ja tukaa koo kuachi nuu taka jnaꞌan tata najanaꞌan Israel ja nani da Jacob.<pb/> 


text:
Chi jaꞌa kuu jnuꞌun ni chiso ri nuu i naa i, ja nchaa ndixia ri ɨɨn kɨvɨ, ti kenchaa ri kuachi i. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Sɨkɨ ja yɨvɨ Israel, ka jito uꞌu i jnuꞌun Yandios sɨkɨ Cristo Jesús, ja yukan ni nuña ichi ja kuaꞌan jnuꞌun Yandios nuu roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ ɨnga nación. Ko vasu ka jito uꞌu i jnuꞌun vaꞌa ga vijna, ko ni nakaji ya yɨvɨ un ja ni kundaꞌu ini ya nuu i, chi yukan ni chisojnuꞌun ya nuu tata na janaꞌan yɨvɨ Israel. 


text:
Chi Yandios tu nandeokava kuɨtɨ ini ya ja ni nakaji ya yɨvɨ un naa i ja kundiso i jniñu ñaꞌnu nuu ya, chi vanuxia undi nuu ni nakaji ya ja na kuu i maa seꞌe ya. 


text:
Chi undi nuu, roꞌo ja ka kuu ra yɨvɨ taka ga nación, ni ka kuu niꞌin ini ra sɨkɨ jnuꞌun Yandios, ko nu ni ka nduniꞌin ini yɨvɨ hebreo sɨkɨ ya, ti ni kundaꞌu ini ya nuu taka roꞌo naa ra. 


text:
Ti vijna, vasu ni ka nduniꞌin ini yɨvɨ hebreo sɨkɨ ya. Ja yukan ni kundaꞌu ini Yandios roꞌo naa ra, ko suni kundaꞌu ini ya nuu i vasu ni ka nduniꞌin ini i vijna. 


text:
Chi ni kachi Yandios ja tendɨꞌɨ yɨvɨ na nduniꞌin ini i. Siaꞌan ni saꞌa Yandios jiin yɨvɨ nava maa ɨɨn ni maa ya kuu ja sakaꞌnu ini ya nuu i naa i. 


text:
<pb/>So saꞌu ini yo chi ndichi xaan jnuꞌun Yandios, chi tendɨꞌɨ kuɨtɨ ni satuꞌva ya. Ti jankɨvɨ kachi yo ja nasa sandaa ya taka un. Ni tu kujnuni ini yo nasa kuu taka ja saꞌa ya jiin yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. 


text:
Chi kaꞌan tutu ii: “¡Tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ kujnuni ini nasa ndoꞌo ini maa Jitoꞌyo! ¡Ni tu iyo ni ɨɨn yɨvɨ xnaꞌan nuu ya! 


text:
Chi undi nuu maa ya vaji taka ja iyo, ti maa ya ni saꞌa ya taka ja iyo, ti ja kuu maa ya kuu. Ti na kachi yo ja vii xaan kuñaꞌnu Yandios ja kuu taka kuiya kuaꞌan vaji. Ti siaꞌan na koo. Taꞌu ja jaꞌa Yandios nuu yo naa yo<pb/>


text:
Ñani naa ra, ruꞌu Pablo, kandaꞌu ri jiin ra sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo Jesús. Soko maa ra naa ra nuu Yandios ja kuanukuachi ra nuu maa ɨɨn ni ya. Na koo ñaꞌii ra nava na kondoo ra ja kuajniñu ya roꞌo. Siaꞌan kaꞌan ndaꞌu ri jiin ra naa ra, chi ndoo ndixia ja kundaꞌu ini ya yoꞌo. Ti nu siaꞌan na saꞌa ra, nusa ti na kusɨɨ ini Yandios jiin ra. Ko tu kaꞌan ndaꞌu ri jiin ra ja na saꞌa ra ɨɨn jniñu yɨɨ xaan, chi mani ja na kunukuachi ra nuu Yandios jiin nɨ ini nɨ añu ra. 


text:
Ti tukaa siuku ra jiin jniñu kueꞌe ja ka saꞌa yɨvɨ ñuyɨvɨ jaꞌa. Chi suꞌva na sama ra ini ra ja nasa koo ra, ti siaꞌan siuku vaꞌa ra jiin jnuꞌun Yandios, ti na saꞌa yo ja na ndujaa inijnuni ra jiin jnuꞌun ya. Ti siaꞌan kuu nakaji ra nau kuu ja vaꞌa ja jajnaꞌan ini Yandios, ja kusɨɨ ini ya, ja na ku kutu ini ra jiin jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ti sɨkɨ ja ni nakaji ya ruꞌu, ti ni tatu ya jniñu nuu ri ja na xndaku ri jnuꞌun ya, ti na kachi ri nuu taka roꞌo ja kanchuku ini ñuu Roma ja ka yɨꞌɨ ra jiin Cristo, ja tu kani ini ra ja kuñaꞌnu ra sɨkɨ ñani jnaꞌan ra. Chi ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn ra na kani ndaa ini sɨkɨ naa jniñu ni jaꞌa ya nuu ra. Chi saꞌa ya ja na kandixia ndaa ra Yandios ja na chindee ya jiin savaꞌa ni ga jniñu ni jaꞌa ya nuu ra. 


text:
Ti suni siaꞌan yoꞌo naa yo, vasu iyo kuaꞌa yo ja ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo, ti sɨɨn sɨɨn ka junukuachi yo nuu ya ko ɨɨn ni yɨkɨ kuñu ka kuu yo ja ka yɨꞌɨ yo jiin ya, chi ɨɨn ni ka kuu taka yo. 


text:
Ti sɨɨn sɨɨn taꞌu ni jaꞌa ya nuu yo ja na saꞌa yo maa jniñu kuni ya, ti nasa jniñu ni saꞌa ya nuu ɨɨn ɨɨn yo. Nusa ti na kuajniñu vaꞌa yo taka taꞌu ni jaꞌa ya. Nu ɨɨn ra ni niꞌin taꞌu ja nakani ra jnuꞌun Yandios, nusa ti kanuu ja kandixia ndaa ra ja maa Yandios jaꞌa ya jnuꞌun un nuu ra. 


text:
Ti nu ɨɨn ra ni niꞌin taꞌu ja chindee ra ñani jnaꞌan ra, ti konuu ini ra saꞌa ra. Ti nu ɨɨn ra ni niꞌin taꞌu ja xnaꞌan ra jnuꞌun Yandios, ti nduku ndee ra jiin jniñu un. 


text:
Ti nu ɨɨn ra ni niꞌin taꞌu ja kuaꞌa jnundee ini nuu ñanijnaꞌan ra, ti koto xndiꞌi ini ra jiin jniñu un. Ti yɨvɨ ja kutaꞌu ɨɨn ndajniñu ja chindee i nuu ñanijnaꞌan ndaꞌu i, ti nɨ ini i na kuaꞌa i ndajniñu un. Ti chaa taꞌu jniñu nuu ñani jnaꞌan, ti vii na taꞌu da jniñu un saꞌa da. Ti yɨvɨ ja jito ndaꞌu nuu yɨvɨ jnaꞌan nundoꞌo, ti na kusɨɨ ini i jiin jniñu un. Jniñu ja kundaꞌu ini jnaꞌan yo 


text:
<pb/>Na kundaꞌu ndixia ini ra naa ra nuu taka ñanijnaꞌan ra jiin jniñu saꞌa ra, ti ansu ja so kaꞌan ra. Suꞌva na koto uꞌu ra jniñu kueꞌe un, chi saꞌa dañu nuu jnaꞌan ra. Suꞌva na kukutu ini ra saꞌa ra mani jniñu vaꞌa ja kuu ñani jnaꞌan ra. 


text:
Chi kanuu ga ja na kunchuku mani ra jiin taka jnaꞌan ra, ja ka chindee jnaꞌan ra. Ti kava yɨñuꞌun ra nava na kaꞌan yɨñuꞌun ga ñanijnaꞌan ra jiin ra. 


text:
<pb/>Kukutu ini koto kukuxi ra jiin taka jniñu saꞌa ra, chi nɨ ini nɨ añu ra na kañukuu ini ra ja saꞌa ra taka jniñu ja kuni maa Jitoꞌyo. 


text:
Ti na kosɨɨ ini ra kundatu ra kɨvɨ nduñaꞌnu ra nuu taꞌu Yandios jniñu. Ti na sandee ini ra nu jito ra nundoꞌo. Ti koto kaꞌncha ini ra, siin ka kantaꞌu ra nuu Yandios. 


text:
Koto ndaꞌu ra ti chindee ra nuu taka ga yɨvɨ kandixia nu nau ja kumani nuu i. Ti ndɨnduu ndaꞌa ra kuanuu ra veꞌe nuu taka yɨvɨ kandixia i nu kuaja i veꞌe ra. 


text:
<pb/>Ti kakantaꞌu naa ra jaꞌa yɨvɨ ja ka jito uꞌu i roꞌo naa ra. Ko tu kaꞌan ndevaꞌa ra sɨkɨ i. Suꞌva, kakantaꞌu jaꞌa i ja kuu nuu Yandios. 


text:
<pb/>Ti nu kusɨɨ ini ñanijnaꞌan ra, ti suni na kusɨɨ ini ra jiin i. Ti nu kukuiꞌya ini i, suni na ndukuiꞌya ini ra jiin i. 


text:
<pb/>Na kunchuku mani ra jiin ñanijnaꞌan ra, ti tu kava vixi ra ja kundio ini ra nduñaꞌnu ra nuu ñanijnaꞌan ra. Chi suꞌva ɨɨn ni na koo ra jiin yɨvɨ ndaꞌu. Tu kani ini ra ja tuꞌva ga ra xi ja ndichi ga xini ra. 


text:
<pb/>Koto saꞌa ndevaꞌa ra nuu ni ɨɨn yɨvɨ, nu ni saꞌa ndevaꞌa i jiin ra. Suꞌva na kundio ini ra jniñu yɨñuꞌun ga nava taka yɨvɨ un nakuni i nasa kancha ra. 


text:
Ñani naa ra, koto chandaꞌa ra yɨvɨ nu ni saꞌa ndevaꞌa i sɨkɨ ra. Sia chi maa Yandios na kuaꞌa ya nundoꞌo i. Chi yukan kaꞌan tutu ii Yandios: “Maa ri kuaꞌa nundoꞌo i, ti maa ri nakuaꞌa yaꞌu i”, kachi Jitoꞌyo. 


text:
Ti suni kaꞌan tutu ii: “Chaa jito uꞌu roꞌo, nu jiꞌi da soko, ti kuaꞌa ra ja kaji da. Ti nu ichi ini da, kuaꞌa ra ja koꞌo da. Chi nu saꞌa ra siukan, ti kukanuu da ti nakani ini da ja ni jito uꞌu da roꞌo”, kachi tutu. 


text:
Koto kuaꞌa ra jnuꞌun ja na kundee jniñu kueꞌe un jiin ra. Saꞌa mani jniñu vaꞌa nava na naa ini ra taka jniñu kueꞌe un. Na kuandatu yo nuu sticia<pb/>


text:
Taka yɨvɨ na kuandatu i nuu taka chaa ka kuu sticia, chi ndisojniñu da nuu ñuu. Chi taka jniñu un vaji nuu Yandios, ti maa Yandios ni jaꞌa jniñu nuu chaa un. 


text:
Ja yukan taka yɨvɨ ja tu jandatu nuu jniñu taꞌu sticia, ɨɨn ni kuu ja tu jandatu i jniñu taꞌu Yandios, chi maa Yandios ni jaꞌa jniñu un. Ti yɨvɨ nduniꞌin ini, kuachi ka saꞌa i, ti na niꞌin i nundoꞌo. 


text:
Chi taka chaa ndisojniñu, ansu ndiso da jniñu ja na yuꞌu yɨvɨ ka saꞌa jniñu vaꞌa, chi suꞌva ja na kuyuꞌu yɨvɨ ka saꞌa jniñu kueꞌe. Ti nu kuni ra ja tu nduxaan taka chaa ndisojniñu un nuu ra, saꞌa mani jniñu vaꞌa nusa. Yukan ti na kuajnuꞌun taka chaa un roꞌo ja kuu ra ɨɨn chaa vaꞌa. 


text:
Chi taka chaa un ndisojniñu da nuu Yandios, ja kuu ja vaꞌa taka ra naa ra. Ko so ja nu na saꞌa ra jniñu ndevaꞌa, ti na ko yuꞌu ra, chi ansu ndiso kaꞌa taka chaa un jniñu ja kuaꞌa da nundoꞌo nuu yɨvɨ. Chi jajniñu ya maa da ja na kuaꞌa vaꞌa da nundoꞌo nuu yɨvɨ ka saꞌa jniñu ndevaꞌa. 


text:
Ja yukan kanuu ja kuandatu ra nuu chaa ndiso jniñu un. Ko ansu nɨnɨ ja tu niꞌin ra nundoꞌo, chi suni ja tu jani inijnuni ra ja tu ni jandatu ra maa jniñu ni jaꞌa Yandios nuu da. 


text:
Ti yukan kuu ja taka ra suni kuaꞌa ra xuꞌun nuu taka chaa ndisojniñu un, chi xuꞌun un kuu ja kuu ñuu. Chi ansu nɨnɨ ndisojniñu da nuu ñuu, chi ka saꞌa da maa jniñu ni jaꞌa Yandios nuu da. 


text:
<pb/>Ti chunaa ndɨꞌɨ ra taka ja ka tau ra nuu yɨvɨ. Kuaꞌa xuꞌun ñuu nuu chaa na kiꞌin xuꞌun ñuu. Ti chaꞌu xuꞌun puesto ra nuu chaa kinyaꞌu nuu puesto. Ti nuu yɨvɨ jandatu kuu ra, ti kuandatu. Ti kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun nuu yɨvɨ ja kanuu kuaꞌa ra ja yɨñuꞌun. 


text:
Ti koto tau kuɨtɨ ra nuu ni ɨɨn yɨvɨ. Chi mani ja na kundaꞌu ini jnaꞌan ra. Chi yɨvɨ ja kundaꞌu ini jnaꞌan, ja ni siuku i jiin ndɨꞌɨ ja ni taꞌu ley un. 


text:
Chi yukan taꞌu ley jniñu: “Tu kusɨkɨnchaa jnaꞌan ra. Tu kaꞌni ra yɨvɨ. Tu sakuiꞌna ra. Tu sajnuꞌun ra jiin jnuꞌun xndaꞌu ñaꞌan. Tu kundio ini ra ja ñavaꞌa ñanijnaꞌan ra”, kachi ley. Chi taka jnuꞌun yukan jiin taka ga jniñu taꞌu ley un, ja yɨꞌɨ ndɨꞌɨ jiin maa ɨɨn ni jnuꞌun kanuu ja kaꞌan tutu ii: “Na kundaꞌu ini ra nuu ñani jnaꞌan ra nanu kundaꞌu ini ra nuu maa ra”, kachi tutu. 


text:
Chi nu kundaꞌu ini yo jnaꞌan yo, ti tu saꞌa ndevaꞌa yo nuu i. Chi ja kundaꞌu ini yo nu jnaꞌan yo, yukan kuu ja siuku ndaa yo nɨ ley Yandios. 


text:
<pb/>Yukan na kondoꞌo ini ra, chi saꞌa yo nanu ja kuan kuyajni kɨvɨ kenda Cristo tuku. Ti tukaa saꞌa kuxi ra nuu jniñu taꞌu ya nanu yɨvɨ kixi. Chi vijna kuan kuyajni kɨvɨ ja niꞌin yo taꞌu ja nduñaꞌnu yo nuu taꞌu ya jniñu. Kuan kuyajni ga kɨvɨ un ansu kɨvɨ ja ni kandixia yo jnuꞌun ya. 


text:
Ti nava ja kuan yaꞌa jakuaa, ti ja kuan kuyajni kɨvɨ ja niꞌin yo taꞌu nuu Yandios. Nusa ti tukaa saꞌa kuɨtɨ yo jniñu ndevaꞌa ja ka saꞌa yɨvɨ kanchuku nuu ñuñaa. Ti na saꞌa yo mani jniñu iyo ndaa ja ndenda ndijin nuu Yandios. 


text:
Na kaka yɨñuꞌun yo ja mani jniñu ndaa saꞌa yo ja ndenda ndijin nuu Yandios. Koto koꞌo ra ndɨxɨ ja na jini ra, ni tu saꞌa ra taka viko kueꞌe un. Koto kuikonuu ra saꞌa ra jniñu kueꞌe. Ni tu kanaa ra ja kukuasun ini ra. 


text:
Chi suꞌva na kaka ndaa ra jiin jnuꞌun Yandios nanu ni saꞌa Jitoꞌyo Cristo Jesús nu ni kuncha ya ñuyɨvɨ jaꞌa. Ti koto kundio ini ra saꞌa ra jniñu kueꞌe ja nɨnɨ kuni saꞌa yo nu kanchuku yo ñuyɨvɨ jaꞌa. Tu kuu ichi ini ra nuu ñanijnaꞌan ra<pb/>


text:
Kuantaꞌu ra yɨvɨ ja tu jaꞌi chaku vaꞌa ini i maa jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Cristo jaꞌa i. Koto skexiko ra i, ko tu kanaa ra jiin i sɨkɨ jnuꞌun ja tu jaꞌi chaku vaꞌa ini i. 


text:
Chi iyo yɨvɨ ja jani ini ja kaji taka ni nuu, ko iyo uu ga ja tu jaꞌi chaku vaꞌa ini ti jani ini i ja tu vaꞌa kaji i kuñu, chi mani yuva kuii jiin nduchi ni yaji i. 


text:
Ti roꞌo, nu yaji ra taka ni nuu, ti koto skexiko ra yɨvɨ ja tu yaji taka nuu un. Ti roꞌo ja tu ka yaji taka nuu ndeyu, koto na skexiko ra nuu yɨvɨ ja ka yaji i taka ni nuu ndeyu, chi ja ni jantaꞌu ndixia Yandios yɨvɨ un ja kuu i seꞌe ya. 


text:
Ti roꞌo, tu ndisojniñu ra ja kankuachi ra jaꞌa muzu ja junukuachi da veꞌe jitoꞌo da. Tu kuñaꞌnu ra ja savaꞌa ra jniñu da un. Chi muzu un yɨꞌɨ da jiin maa ɨɨn ni veꞌe un, ti maa jitoꞌo da un ndiso jniñu ja na saꞌa ndaa jniñu saꞌa da ansu roꞌo. Ti sɨkɨ yɨvɨ ja yɨꞌɨ i jiin Jitoꞌyo Jesús, ja junukuachi i nuu maa ya, chi maa ɨɨn ni Jitoꞌyo kuu ja na savaꞌa maa da, ja na siuku ndaa da jiin jniñu ni tatu ya nuu da. 


text:
<pb/>Chi suni iyo yɨvɨ ja jani ini i ja ii ga ɨɨn kɨvɨ ansu ɨnga kɨvɨ. Ti iyo yɨvɨ ja jani ini i ja ɨɨn nuu ni taka kɨvɨ. Ti taka yɨvɨ na kondoꞌo ndaa ini i sɨkɨ nasa ka jani ini i, ko ansu ja ku ichi ini i nuu ɨnga yɨvɨ. 


text:
Ti chaa ja saꞌa da ja ii ga ɨɨn kɨvɨ, ñukuu ini da ja chiñuꞌun da Jitoꞌyo ja saꞌa da siaꞌan, ti chaa ja tu saꞌa ja ii ɨɨn kɨvɨ, suni ñukuu ini da ja chiñuꞌun da Jitoꞌyo kɨvɨ un. Ti chaa ja yaji taka nuu, ñukuu ini da chiñuꞌun da Jitoꞌyo ja saꞌa da yukan, chi suni na kuantaꞌu da nuu ya. Ti chaa tu yaji taka nuu un, suni ñukuu ini ja chiñuꞌun da Jitoꞌyo ja saꞌa da siaꞌan. Chi suni nakuantaꞌu da nuu ya. 


text:
Chi nu ka yɨꞌɨ yo nuu ndaꞌa maa Jitoꞌyo, ti tu kundiyo ini yo ja saꞌa yo maa ɨɨn ni jniñu kuni maa yo, chi ni ɨɨn yo tu kuchaku nava ka kuni maa yo, ti ni ɨɨn yo tu nakaji maa kɨvɨ kuū yo. 


text:
Chi nu kanchuku yo nuu ñuyɨvɨ jaꞌa, na saꞌa yo maa jniñu ja kuni maa Jitoꞌyo. Ti nu ni jiꞌi yo, ti na kuū yo sɨkɨ ja siaꞌan kuni maa Jitoꞌyo. Nusa ti nu kuchaku yo xi kuū yo, ko yɨꞌɨ yo ini ndaꞌa maa Jitoꞌyo. 


text:
Chi sɨkɨ yukan ni jiꞌi Cristo jaꞌa yo naa yo, ti ni nandoto tuku ya nava na nduñaꞌnu ya ja kuu ya Jitoꞌyo ja taꞌu ya jniñu nuu yo, ti siaꞌan saꞌa ya vasu chaku yo xi ni jiꞌi yo. 


text:
Ti nu siaꞌan kuu, ja maa ɨɨn ni Cristo taꞌu ya jniñu nuu yo, ti maa ra tu ndisojniñu ja xndichi ra sɨkɨ ñani ra ja kandixia i, ni tu ndiso ra jniñu ja skexiko ra maa da. Chi taka yoꞌo kujin nuu Cristo, ti maa ya na xndichi ya yoꞌo nuu taka jniñu ni ka saꞌa yo. 


text:
Ti jini vaꞌa yo yukan, chi yoso nuu tutu ii Yandios:<pb/>Jandaa ndixia ja nuu maa ri tendɨꞌɨ kuɨtɨ yɨvɨ na kuandatu i.<pb/>Ti tendɨꞌɨ i na kuni ndaa ja maa ri kuu Yandios. Kachi Jitoꞌyo. 


text:
Nusa ti ndɨ ɨɨn ndɨ ɨɨn yo nakuaꞌa jnuꞌun nuu Yandios nasa jniñu ni ka saꞌa yo jiin ñanijnaꞌan yo. Koto siuku yo jnaꞌan yo nuu kuachi 


text:
<pb/>Ti ja yukan ti tukaa ku ichi ini yo nuu ñani ka kandixia sɨkɨ nasa ka yaji da. Suꞌva na chuꞌun ini ja tu saꞌa ra ni ɨɨn jniñu ja tu jajnaꞌan ini ñani ka kandixia jiin ra, sɨkɨ ja ndoꞌo ini da ja jniñu un kuu ɨɨn kuachi. 


text:
Ko ja sɨkɨ maa ri ja yɨꞌɨ ri jiin Jitoꞌyo Jesús, chi kandixia ndaa ri ja tu iyo ni ɨɨn ndeyu ja tu iyo ndoo ja kuu nuu Yandios, ja tu kuu kaji yo. Ko nu ɨɨn yɨvɨ jani ini ja tu vaꞌa ja kaji da ɨɨn nuu ndeyu, nusa ti tu kendo ndoo ndeyu un nuu maa da. 


text:
Ti nu ni jini ɨɨn ñani ra ja yaji ra ɨɨn nuu ndeyu ti tu kuvaꞌa ini da sɨkɨ un, ti tukaa saꞌa ra un ja kundaꞌu ini ra nuu ñani ja suni kandixia da. Koto ma saꞌa ga ra ja tu xndiꞌi ra ini ñani kandixia un, sɨkɨ ja yaji ra ndeyu ja jani ini da ja kuachi kuu. Koto ma saꞌa ra un chi maa da kuu ɨɨn ñani kandixia suni, ti suni jaꞌa maa da ni jiꞌi Cristo. 


text:
Koto ma saꞌa ra un chi kanuu ga jniñu taꞌu Yandios nuu yo. Kanuu ga un ansu ja kanaa yo sɨkɨ naa ndeyu ka yaji yo xi ja ka jiꞌi yo. Kanuu ga ja kuandatu yo jniñu taꞌu Yandios, ja na kaka ndaa yo nuu ya, ja na kunchuku mani yo jiin ñani ja kandixia, jiin ja na kusɨɨ ga ini yo ja saꞌa maa Espíritu Santo. 


text:
Ti nu siukan saꞌa yo, ti jandaa ndixia ja junukuachi yo nuu Cristo. Ti suni kusɨɨ ini Yandios jiin yo. Ti suni yɨvɨ naa i kuaꞌa i ja yɨñuꞌun nuu yo. 


text:
<pb/>Nusa ti taka yoꞌo ja ka yɨꞌɨ jiin Cristo Jesús, na kukutu ini yo ti na kunchuku mani yo jiin ñanijnaꞌan yo, ti na kuaꞌa jnundee ini jnaꞌan yo jiin jnuꞌun Yandios, nava na siuku ndaa yo naa yo nuu ichi ya. 


text:
Ja yukan, koto ma xnaa ra jniñu ja saꞌa Yandios jiin ñani ka kandixia. Koto ma saꞌa ra un sɨkɨ ja kuni kaji ra ɨɨn nuu ndeyu ja tu kuvaꞌa ini ñani un. Jandaa kuu ja iyo ndoo taka nuu ndeyu ja ka yaji yo. Ti vasu siaꞌan, ko tu vaꞌa ja kaji ra ndeyu un ja tu jajnaꞌan ini ñani ra ja kandixia un, ja jani ini da ja kuachi kuu. 


text:
Vaꞌa ga ja tu kaji ra kuñu, ni tu koꞌo ra vino nu tu kuvaꞌa ini ñani ja kandixia da sɨkɨ yukan, chi jani ini da ja kuachi kuu. Ti koto saꞌa ra un nava tu saꞌa ra ja na kinikava da nuu kuachi, ti nava tu na kakayata da jiin jnuꞌun ya. 


text:
<pb/>Ti nu kandixia ndaa ra ja tundo saꞌa ja yaji ra, nusa ti jini vaꞌa Yandios ja kandixia ndaa ra nuu ya, ti koto kondoꞌo vixi ini ra sɨkɨ un. Chi ndatu xaan kuu yɨvɨ ja tu nchakuachi i sɨkɨ ja yaji i ɨɨn nuu ndeyu, vasu tu kuvaꞌa ini ñanijnaꞌan i ja jani ini da ja kuachi kuu. 


text:
Ko nu kaji ra ndeyu ti ndoꞌo ini ra sɨkɨ ndeyu un, chi tu jini ndaa ra nu ja vaꞌa xi ja tu vaꞌa. Nusa ti kuachi kuu, chi tu ndoꞌo ndoo ini ra ja kendo vaꞌa ndeyu un nuu Yandios. Ti yoꞌo ja ka yɨꞌɨ jiin Cristo Jesús, nu tu kandixia ndaa yo sɨkɨ taka ja iyo vaꞌa nuu Yandios, nusa ti kuachi kuu. Viꞌga na kundaꞌu ini ra ñani jnaꞌan ra ansu nuu maa ra<pb/>


text:
Ko yoꞌo naa yo ja tu ndoꞌo uu ini yo sɨkɨ ndeyu yaji yo, ti iyo ja chindee yo nuu taka ñani yo ja ka ndoꞌo uu ini i. Chindee yo nuu i ja tu kaji yo ndeyu ja tu kuvaꞌa ini ñani un, chi viꞌi ga na kundaꞌu ini yo ñanijnaꞌan yo ansu nuu maa yo. 


text:
Taka yo na kusɨɨ ini jiin ñanijnaꞌan yo ja suni kandixia i Cristo. Ti siaꞌan na kendo vaꞌa i, ti suni kuaꞌa yo jnundee ini nuu i. 


text:
Na saꞌa yo ja kusɨɨ ini ñani jnaꞌan yo, chi jandaa ndixia ja tu ni saꞌa Cristo nava ni kusɨɨ ini maa ya, chi suꞌva ni saꞌa ya nasa ni kusɨɨ ini maa Tata ya, chi siukan yoso nuu tutu ii: “Taka jnuꞌun kueꞌe ni ka kaꞌan yɨvɨ sɨkɨ ni, ti ni jinu jnuꞌun un sɨkɨ na”, ni kachi Cristo jiin Tata ya. 


text:
Chi taka jnuꞌun ja ni jankoso nuu tutu ii undi najanaꞌan, ni jankoso ja na xnaꞌan nuu yoꞌo ja tu xndiꞌi ini yo kaka yo nuu ichi Yandios, ja na niꞌin yo jnundee ini nuu jnuꞌun un. Siukan kuñukuu ini yo ja niꞌin yo taka ja vaꞌa ja kuaꞌa ya nuu yo. 


text:
Jandaa ndixia saꞌa ya ja tu xndiꞌi ini yo, ti jaꞌa ya jnundee ini nuu yo. Ti ruꞌu Pablo, ñukuu xaan ini ri ja saꞌa ya ja na koo ɨɨn nuu ini taka ra naa ra, chi siaꞌan kuni Cristo Jesús ja nɨnɨ nuu maa ya ka siuku ra. 


text:
Nava ɨɨn nuu na kava ini taka ra naa ra nu ni ka ndututu ra, ti ɨɨn ni ndusu na koo yuꞌu ra ja ka chiñuꞌun ra maa Tata yo Yandios kuñaꞌnu, ja kuu ya Tata Jitoꞌyo Cristo Jesús. 


text:
<pb/>Ja yukan na kachi ri ja kuantaꞌu ra taka jnaꞌan ra nanu ni jantaꞌu Cristo Jesús yoꞌo naa yo, ja jiin yukan ni jaꞌa ya jandaa ja kuñaꞌnu xaan ga Tata yo Yandios. 


text:
Ti suni na kachi ri ja ni kiji Cristo nuu ñuyɨvɨ yo ja ni junukuachi ya nuu yɨvɨ hebreo, ja ni xnaꞌan ndoo ya jnuꞌun Yandios nuu i naa i, nava na kundaa taka jnuꞌun ni keyuꞌu ya ja ni chisojnuꞌun ya nuu taka tata najanaꞌan nación Israel. Ti siukan ni xnaꞌan kaji Cristo Jesús ja ni siuku ndaa Yandios taka ja ni chisojnuꞌun ya nuu i. 


text:
Ti suni ni kiji Cristo nava yɨvɨ taka ga nación ja tu jaꞌi kunisoꞌo i jnuꞌun ya, kanajaa i ya ti kachi i ja kuñaꞌnu ya, chi ni kundaꞌu ini ya nuu i, nava kaꞌan nuu tutu ii:<pb/>Nusa ti kaꞌan na jiin yɨvɨ taka ga nación ja maa ni kuñaꞌnu ga,<br/>ti kata na yaa ii ja chiñuꞌun na niꞌin. 


text:
Chi siaꞌan kaꞌan tuku nuu tutu ii:<pb/>Taka roꞌo, yɨvɨ taka ga nación, ɨɨn nuu na kusɨɨ ini ra jiin taka ga yɨvɨ ni nakaji maa ya. 


text:
Ti kaꞌan tutu ii tuku:<pb/>Taka roꞌo yɨvɨ taka nación, kaꞌan ra ja kuñaꞌnu ga Jitoꞌyo Yandios.<pb/>Ti taka roꞌo, yɨvɨ taka ñuu, suni kaꞌan ra ja kuñaꞌnu ga ya. 


text:
Ti suni profeta najanaꞌan Isaías ni chaa da nuu tutu:<pb/>Chii tata Isaí kiji ɨɨn ja kuñaꞌnu.<pb/>Ti taꞌu jniñu nuu yɨvɨ taka ga nación.<pb/>Ti yɨvɨ taka nación na kandixia ndaa i maa ya, chi kundio ini i ja kuaꞌa ya taꞌu nuu i naa i. Kachi tutu. 


text:
<pb/>Saꞌa ndixia Yandios ja kandixia ndaa yo Cristo, ti ndiyo ini yo ja niꞌin yo taꞌu nuu ya. Yukan jikan ri nuu ya ja maa Yandios na saꞌa ya ja na kosɨɨ ini taka ra, jiin ja na kondee ini ra. Chi sɨkɨ yukan kandixia ra maa ya, ti siaꞌan kuñukuu ini ra ja niꞌin ra taka ja vaꞌa ja kuaꞌa ya nuu ra. Chi maa Espíritu Santo saꞌa jniñu un. Pablo ni nakani da jnuꞌun Cristo 


text:
<pb/>Ñani ri naa ra, ruꞌu Pablo, kandixia ndaa ri ja maa ra naa ra ka ndiyo ini ra ja saꞌa ra mani jniñu vaꞌa, ti suni ka chaku vaꞌa ini ra taka jniñu vaꞌa ja kuni Yandios. Ti kandixia ndaa ri ja vaꞌa ka xndaku nuu jnaꞌan ra, ja nu iyo ɨɨn ra ja tu jandatu jnuꞌun Yandios, ti ɨnga ra xndaku niꞌin undi na kɨvɨ ini da nasa kuni kaꞌan jnuꞌun ya sɨkɨ jniñu un. 


text:
Ni jani ini ri ja chaa ri tutu jaꞌa ja kaꞌan kaji ri jiin ɨɨn ɨɨn ra, nava na chaku kaji ga ini ra taka jnuꞌun jaꞌa. Ti siukan saꞌa ri sɨkɨ ja vaꞌa ini Yandios ja ni tatu ya ruꞌu jiin jniñu jaꞌa. 


text:
Chi ni nakaji ya ruꞌu ja kunukuachi ri nuu Cristo Jesús, ja na kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ taka ga nación ja tu jaꞌi kuni i jnuꞌun ya. Siaꞌan saꞌa ri nava yɨvɨ taka ga nación na nakuni i nuu Yandios, nanu ja soko ri maa i nuu ya, ti kuantaꞌu ya i, chi maa Espíritu Santo saꞌa ja na koo ndoo na koo ii yɨ nuu ya. 


text:
<pb/>Nusa ti ni tatu ya ruꞌu jiin jniñu jaꞌa, ti kusɨɨ ini ri ja vaꞌa saꞌa ya jiin jniñu saꞌa ri, ja kaꞌan ri jnuꞌun vaꞌa Yandios sɨkɨ Cristo Jesús. 


text:
Yukan tu kaꞌan vixi ri sɨkɨ jniñu ni saꞌa ri, chi kaꞌan ri maa jnuꞌun nasa ni jajniñu Cristo ruꞌu, ja kaꞌan ri jnuꞌun ya nuu yɨvɨ taka ga nación. Chi jiin jniñu saꞌa ri ti jiin jnuꞌun kaꞌan ri, ni saꞌa ya ja ni ka jandatu i nuu ya. 


text:
Ti ni saꞌa ri tɨjnɨ jniñu ñaꞌnu ja xnaꞌan ja kuñaꞌnu ya, chi yukan ni kuu maa jniñu ñaꞌnu ni saꞌa Espíritu Santo jiin ri. Ti siaꞌan ni kaꞌan ri jnuꞌun vaꞌa Yandios sɨkɨ Cristo nuu yɨvɨ taka ñuu. Ni kejaꞌa ri undi Jerusalén, ti ni ndekava ri taka ñuu jiin undi taka ndaꞌa ñuu Ilírico. 


text:
Yukan ni jitu ndiꞌi ini ri ni jani ri jnuꞌun vaꞌa Yandios sɨkɨ Cristo Jesús nuu taka ñuu, nuu yɨvɨ ja changa ga kunisoꞌo i jnuꞌun Cristo, chi ruꞌu tu ni jaꞌan kani ri jnuꞌun nuu taka yɨvɨ ja ja ni ka jinisoꞌo jnuꞌun ja ni ka kaꞌan taka ga chaa. 


text:
Suꞌva ni saꞌa ri nava kaꞌan nuu tutu ii:<pb/>Taka yɨvɨ ja jankɨvɨ ni kiji jnuꞌun ya nuu i, vijna ti na kunisoꞌo i jnuꞌun ya.<pb/>Ti taka yɨvɨ ja tu jaꞌi kuni kuɨtɨ i jnuꞌun ya, vijna ti chaku vaꞌa ini i jnuꞌun ya. Ndoꞌo ini Pablo ja kiꞌin da ñuu Roma 


text:
<pb/>Ja yukan, sɨkɨ jniñu saꞌa ri jaꞌa, ja jani ri jnuꞌun ya taka ñuu, ti tu kuu ja jaa ri nuu kanchuku ra naa ra. Vasu tɨjnɨ jinu ni ndoꞌo ini ri ja jaa ri. 


text:
Ko vijna chi ja ni ndekava ri jiin jniñu nuu nɨ kaꞌnu ndaꞌa ñuu jaꞌa, ti vanuxia ni kuu kuiya ja ndio ini ri jaa ri nuu kanchuku ra. 


text:
Ja yukan ndoꞌo ini ri yaꞌa ri nuu kanchuku ra ichi kiꞌin ri nuu España. Ti kusɨɨ ini ri nu ja ni ka kanxiaꞌu yo. Yukan ti chindee ra ruꞌu naa ra ja kuu ichi kiꞌin ri yukan. 


text:
<pb/>Ko vijna chi kiꞌin ri ñuu Jerusalén, ti kundaꞌa ri jaku xuꞌun ja kuu taka ñani yo kanchuku yukan. 


text:
Chi ñani yo ja ka kandixia ini ñuu Macedonia jiin ñani ka kandixia ñuu Acaya, ni ka kueko i jaku xuꞌun ja kiꞌin nuu taka ñani ka jnaꞌan nundoꞌo ñuu Jerusalén. 


text:
Chi taka i ni kusɨɨ ini ja ni ka kueco i xuꞌun. Ti iyo vaꞌa yukan, chi taka maa i ja kuu yɨvɨ taka ga nación, ti ndixia ja ka chindee vaꞌa i yɨvɨ hebreo yukan. Chi ja sɨkɨ yɨvɨ hebreo ti ni ka niꞌin i jnuꞌun Yandios ja ka kuu i yɨvɨ ɨnga nación. Ja yukan kanuu na chindee i yɨvɨ hebreo ja ka kandixia, chi ka nandɨꞌɨ i ja kuchaku i. 


text:
Ko nu ni sino ri jniñu jaꞌa ja kin siaꞌa ri xuꞌun nuu i, yukan ti kee ri kuaja ri nuu kanchuku ra, ti sa yaꞌa ri kiꞌin ri España. 


text:
Ti jini vaꞌa ri ja nu na chaa ri nuu kanchuku ra, ti taka yo na niꞌin jnundee ini sɨkɨ ja ka yɨꞌɨ yo jiin Cristo Jesús. 


text:
<pb/>Ñani naa ra, kaꞌan ndaꞌu ri jiin taka ra ja na chindee chituu ra ruꞌu, ti kakantaꞌu ra jaꞌa ri nuu Yandios sɨkɨ jniñu ja nduku ndee ri jiin. Yukan saꞌa ra sɨkɨ ja ka kandixia yo Jitoꞌyo Cristo Jesús, jiin sɨkɨ ja kundaꞌu ini Espíritu Santo yoꞌo. 


text:
Ti kakantaꞌu ra ja na kaku ri nuu ndaꞌa taka chaa tu ka kandixia ja kanchuku ini ñuu Judea. Ti suni kakantaꞌu ra ja na kusɨɨ ini taka ñani kanchuku Jerusalén ja kin siaꞌa ri xuꞌun jaꞌa ja kuu da naa da. 


text:
Nusa ti nu kuni Yandios ti kuaja ri nuu kanchuku ra naa ra, ti na kusɨɨ xaan ini yo naa yo, ti na niꞌin ri jnundee ini nu kancha ri jiin ra. 


text:
Ti jikantaꞌu ri ja Yandios na kuaꞌa ya jnuꞌun vaꞌa ini yo, ja kancha ya jiin taka ra naa ra. Ti siaꞌan na koo. Jnuꞌun ka kanxiaꞌu da<pb/>


text:
Ti vijna, ruꞌu Pablo, kaꞌan ri jiin taka ra ja na chindee ra kuaꞌa yo Febe, chi maa ña kuu ñaꞌan ja junukuachi nuu yɨvɨ ka kandixia ñuu Cencrea. 


text:
Kuantaꞌu vaꞌa ña naa ra, chi suni yɨꞌɨ ña jiin Jitoꞌyo, chi kanuu ja siaꞌan na saꞌa taka yɨvɨ ka kandixia. Ti chindee ra ña jiin savaꞌa ni ga ja nandɨꞌɨ ña, chi ni chindee ndixia ña kuaꞌa yɨvɨ, ti suni undi ruꞌu ni chindee ña. 


text:
Kanxiaꞌu ra jiin Priscila jiin Aquila ja kuu ruꞌu ti na sa ndee ini ndɨnduu da, chi ndɨnduu da ni ka chindee ruꞌu sɨkɨ jniñu Cristo Jesús. 


text:
Chi nu ni jnaꞌan ri nundoꞌo ja jaku ni ga ti kuū ri niku, ti ndɨnduu da ni ka nama ruꞌu, ti tu ni jitu ini da vasu na kuū da niku. Ja yukan nakuantaꞌu ri nuu ndɨnduu da, ti ansu nɨnɨ ruꞌu, chi suni taka chaa ja ka kandixia maꞌñu taka ga nación. 


text:
<pb/>Suni kanxiaꞌu ra nuu taka yɨvɨ ka kandixia ja ka ndututu i ini veꞌe Priscila jiin Aquila ja na sandee ini da. Suni kanxiaꞌu ra nuu amigo ri Epeneto ja na sandee ini da. Chi maa da kuu ja ni kandixia undi nuu jnuꞌun Cristo nuu ndaꞌa ñuu Acaya. 


text:
Suni kanxiaꞌu ra ja na sandee ini María, ñaꞌan ja ni sajniñu xaan nuu ra naa ra ja ni junukuachi ña nuu roꞌo naa ra. 


text:
Suni kanxiaꞌu ra ja na sandee ini Andrónico jiin Junias, ndɨnduu chaa ja kuu jnaꞌan ri, ja ni kuꞌiin ri jiin da vekaa. Ti taka apóstol ka jaꞌa da yɨñuꞌun nuu ndɨnduu chaa un, chi xnakan da ni ka kandixia Cristo ja kuu maa ri. 


text:
<pb/>Ti kanxiaꞌu ra nuu Amplias ja na sandee ini da, chaa mani ri jiin, chi kandixia ndaa da Jitoꞌyo. 


text:
Kanxiaꞌu ra nuu Urbano ja na sandee ini da, ja chindee jnaꞌan da jiin yo sɨkɨ jniñu Cristo Jesús. Ti suni nuu Estaquis, chaa mani ri jiin. 


text:
Kanxiaꞌu ra nu Apeles ja na sandee ini da, chaa ja ni stuu da ja jika ndaa da nuu ichi Yandios. Suni kanxiaꞌu ra nuu yɨvɨ veꞌe Aristóbulo, ja na sandee ini da naa da. 


text:
Kanxiaꞌu nuu Herodión, chaa kuu jnaꞌan jiin ri ja na sandee ini da. Ti suni siaꞌa kaꞌan ra jiin yɨvɨ veꞌe Narciso, ja ka kandixia i maa Jitoꞌyo. 


text:
Kanxiaꞌu ja na sandee ini Trifena jiin Trifosa, ndɨnduu ñaꞌan ja sajniñu xaan sɨkɨ jnuꞌun Jitoꞌyo. Ti suni kanxiaꞌu ra ja na sandee ini Pérsida, kuaꞌa yo ja mani yo jiin, chi suni ni sajniñu xaan ña sɨkɨ jnuꞌun Jitoꞌyo. 


text:
Kanxiaꞌu ra ja na sandee xaan ini Rufo, chaa ka jini yɨvɨ ja vaꞌa xaan sajniñu ja kuu nuu Jitoꞌyo. Ti suni siaꞌan kaꞌan ra jiin nana da, chi maa ña ni jito ruꞌu, ti saꞌa ri nanu ja nana ri kuu ña. 


text:
Kanxiaꞌu ja na sandee ini Asíncrito jiin Flegonte jiin Hermas jiin Patrobas jiin Hermes jiin taka ga ñani yo ja ka iyo jiin da yukan. 


text:
Ti suni siaꞌan Filólogo jiin Julia jiin Nereo jiin kuaꞌa da, suni Olimpas, jiin taka ga ñani ka kandixia yukan, ja na sandee ini taka da naa da. 


text:
<pb/>Ti yɨñuꞌun xaan kanxiaꞌu jiin jnaꞌan ra ja ka ndututu ra, ti teyuꞌu ra nuu da. Taka yɨvɨ ka kandixia Cristo Jesús ka kanxiaꞌu i ja na sandee ini ra naa ra. 


text:
<pb/>Ti kaꞌan ndaꞌu ri nuu ra ñani, ja koto ra maa ra nuu yɨvɨ ja ka nduku nasa sasɨɨn jnaꞌan jiin jnuꞌun ja tu yɨꞌɨ jiin taka ja ni ka kutuꞌva ra. Ti kuxio ra nuu yɨvɨ un nu siaꞌan ka saꞌa da, 


text:
chi yɨvɨ un tu saꞌa da jniñu ja kuni maa Jitoꞌyo Cristo Jesús, chi maa ni jniñu ja kuni maa da. Chi vixi xaan yuꞌu da ka kaꞌan da, ti yukan ka xndaꞌu da nuu yɨvɨ ja tu jaꞌi kuni vaꞌa da jnuꞌun ndaa ti ka kandixia da un. 


text:
Ti taka roꞌo, chi ka jini vaꞌa yɨvɨ naa i ja ka kandixia vaꞌa ra ti ka jandatu ra nuu ya, ti ja sɨkɨ yukan kusɨɨ ini ri. Ti kuni ri ja vaꞌa na kutuꞌva ra taka jnuꞌun vaꞌa ja yɨꞌɨ jiin jnuꞌun Yandios, chi maa ɨɨn ni jnuꞌun un kaꞌan jandaa, ansu ja saꞌa ra ɨɨn jniñu ndevaꞌa. 


text:
Ti maa Yandios na kuaꞌa ya jnuꞌun ndee ini jiin jnuꞌun sɨɨ ini, nava yachi na saꞌa ya ja na kundee ra sɨkɨ taka jniñu kueꞌe ja kuni saꞌa jaꞌuꞌu un. Ti maa Jitoꞌyo Jesús ja kundaꞌu ini ya yoꞌo, na chindee ya taka roꞌo naa ra, ti nava siaꞌan na koo. 


text:
<pb/>Sandee ini ra naa ra kachi Timoteo, chaa chindee jiin ri sɨkɨ jnuꞌun ya. Ti suni siaꞌan kaꞌan taka jnaꞌan ñuu ri, Lucio, Jasón jiin Sosípater. 


